Władysław Kopaliński

Słownik mitów i tradycji kultury

PWZN Print 6 Lublin 1997

Przedruku dokonano na podstawie pozycji wydanej przez Państwowy Instytut Wydawniczy Warszawa 1985

(c) Copyright by Władysław Kopaliński 1985

Isbn 83-06-00861-8

Redakcja techniczna wersji brajlowskiej: Piotr Kaliński

Skład, druk i oprawa: PWZN Print 6 sp. z o.o. 20-218 Lublin, Hutnicza 9 tel./fax: 0-81 746-12-80 e-mail: print6@lublin.top.pl

Wstęp

Jest prawdą niemal banalną, Ŝe warunki Ŝycia współczesnego, rozwój nowych dziedzin nauki i techniki, a takŜe rosnąca specjalizacja coraz bardziej oddalają nas od naszego dziedzictwa kulturowego. I to właśnie dziś, w czasach, kiedy mamy w kraju więcej ludzi wykształconych niŜ kiedykolwiek przedtem. Coraz trudniejszy staje się dostęp do niematerialnej schedy przekazanej nam przez liczne pokolenia przodków. A przecieŜ świadomy udział w tej schedzie, którego znaczenie łatwo się gubi w krzątaninie dnia powszedniego, jest sprawą niezmiernej wagi (choć nie dającą się zwaŜyć), bo stanowi o poczuciu przynaleŜności do kultury narodowej, europejskiej, śródziemnomorskiej, bo decyduje o uczestnictwie w zbiorowej świadomości społecznej. Słownik niniejszy zrodził się z chęci przeciwdziałania, choćby w najskromniejszej mierze, temu procesowi rwania się więzi kultury. Znam z własnego doświadczenia kłopoty czytelnika, widza czy słuchacza, pragnącego pójść tropem jakiegoś słowa, w którym domyśla się ukrytych znaczeń rodem z naszego dziedzictwa humanistycznego. Spróbowałem więc, kierując się własnym rozeznaniem i doświadczeniem, dokonać wyboru haseł w zakresie mitu i tradycji kultury w najszerzej rozumianym sensie tych dość zresztą płynnych pojęć. Granice wyboru zakreśliła konieczność pomieszczenia się w jednym, choćby obszernym tomie. CóŜ zatem weszło do Słownika? Jego główne tematy moŜna by ująć w szereg wątków. A więc: - postacie i wydarzenia z Biblii, - bóstwa i bohaterowie mitologii śródziemnomorskich i północnych, - bohaterowie legend, sag, epopei, romansów, poematów, pieśni, Ŝywotów, bajek, folkloru, tradycji ludowej, - bohaterowie narodowi i ludowi, otoczeni legendą historyczni władcy, wodzowie, buntownicy, zbójcy, - legendarni i historyczni nosiciele cywilizacji, odkrywcy nowych lądów i nowych dziedzin wiedzy, - słynne (w świecie rządzonym przez męŜczyzn) kobiety,

- słynne dynastie i rody, - słynne bitwy, - miejsca i budowle historyczne, arcydzieła architektury, malarstwa, rzeźby, muzyki, zwłaszcza jako ilustracje mitu lub historii, - popularne pieśni ludowe i narodowe, opery, operetki, musicale, - postacie literackie, te zwłaszcza, które pozostają Ŝywe i znaczące równieŜ poza kontekstem ksiąŜki czy sztuki teatralnej (przynajmniej zdaniem autora Słownika), - wyrazy o znacznej liczbie odniesień do kultury, historii i tradycji (por. Imię, Jabłko, Diabeł, Pierścień), o szczególnym znaczeniu dla tradycji polskiej (por. Szabla, Szlachta, Koń), - grupy znaczeniowe (por. Rodzina, Prowincjonalizmy, Głosy ptaków), - wyrazy polskie rzadko juŜ goszczące w słownictwie czynnym, których nie ma potrzeby uŜywać, ale które powinno się znać i rozumieć. Ta lista jeszcze wszystkiego nie wyjaśnia. NaleŜy tu stwierdzić, Ŝe Słownik niniejszy nie jest ani encyklopedią, ani leksykonem w tym znaczeniu, w jakim potocznie rozumie się te słowa, a zatem mniej lub bardziej pełnym kompletem wiadomości. Nie zdziwi nas przeto, Ŝe choć znajdziemy wśród haseł Dantego ("dantejskie sceny", "dantejskie piekło") i Homera ("homeryckie boje", "homeryczny śmiech", "kwestia homerowa"), nie doszukamy się tam stu innych znakomitości literackich z Szekspirem i Mickiewiczem włącznie; Ŝe hasłem jest Platon ("bryły Platona", "cykl platoński", "jaskinia Platona", "miłość platoniczna"), a nie Arystoteles, Kartezjusz, Kant czy Marks; Ŝe wśród haseł znajdą się ci, a nie inni królowie, wodzowie, męŜowie stanu, uczeni, bohaterowie powieści i dramatów; Ŝe Słownik poświęca nieraz więcej miejsca i uwagi postaciom z dawnych bajek, legend i romansów oraz ich współczesnym odpowiednikom ksiąŜkowym, filmowym, operowym czy operetkowym niŜ niejednemu bohaterowi wielkiej literatury. O umieszczeniu nazwy dzieła sztuki, utworu lit., archit. itd. jako hasła głównego decyduje w większości wypadków wartość nazwy jako sygnału. Znajdziemy tam więc imiona własne, takie jak np. La Scala, Kórnik, ErmitaŜ, Łazienki, Appassionata, Mona Lisa, Iliada; nie znajdziemy natomiast imion pospolitych, takich jak np. Koncert fortepianowy a-moll Schumanna czy Martwa natura Wyczółkowskiego. Opowieści kanterberyjskich szukać trzeba pod hasłem Opowieść, kościoła św. Katarzyny - pod Kraków, a śurawia nad Motławą - pod Gdańsk. Chronologia postaci i wydarzeń Słownika kończy się w zasadzie około połowy Xix wieku, wraz z pojawieniem się prasy popularnej, telegrafu i reportaŜu fotograficznego, choć nie brak od tej zasady wyjątków.

UŜyteczność słownika ujawnia się dopiero w dłuŜszym z nim obcowaniu, w praktyce; zwłaszcza jeśli to słownik gatunkowo nowy, a przy tym autorski, a więc nieco subiektywistyczny, mimo Ŝe, jak wszystkie słowniki, czerpie z setek najróŜniejszych źródeł. Dlatego w pracy nad jego kolejnymi wydaniami szczególną wartość będą zapewne miały uwagi i spostrzeŜenia Czytelników pierwszego wydania.

Władysław Kopaliński 15 V 1979

Wymowa

Wymowę obcojęzycznych haseł głównych podawano zaraz za hasłem, w nawiasach ze skrótem "wym.", przy czym nieraz jest to wymowa tylko części wyrazu hasłowego albo, przy hasłach kilkuwyrazowych, wymowa tylko jednego z tych wyrazów. Wymowę tę podano w sposób uproszczony i przybliŜony. W języku francuskim akcent pada zawsze na ostatnią sylabę wyrazu.

Hasła i odsyłacze

Słownik wyróŜnia dwa rodzaje haseł: Hasła Główne ułoŜone są w porządku alfabetycznym. Podhasła ułoŜone są w zasadzie równieŜ w porządku alfabetycznym, od którego wszakŜe odstępowano w wypadkach, gdy praktyczniejsze było zastosowanie innego porządku, np. chronologicznego bądź rzeczowego, czy nawet mieszanego.

Odsyłacze oznaczane są skrótem zob. (tzn. zobacz dalszy ciąg wyjaśnienia) albo por. (tzn. porównaj z pojęciem pokrewnym, podobnym, równoległym itd.). Odsyłacz: Tajemnica (stanu) lub (Tajemnica: stanu) oznacza odesłanie do podhasła Tajemnica stanu w haśle głównym Tajemnica. Cytaty z Biblii pochodzą z róŜnych przekładów.

Skróty

a. - albo amer. - amerykański anat. - anatomia, anatomiczny ang. - angielski anglos. - anglosaski Ap. - Apostolskie Apok. - Apokalipsa (Objawienie św. Jana) arab. - arabski aram. - aramejski archeol. - archeologia archit. - architektura, architektoniczny art. - artystyczny astr. - astronomia atm. - atmosferyczny

austr. - austriacki awest. - awestyjski b. - bardzo belg. - belgijski białorus. - białoruski biol. - biologia bizant. - bizantyjski bot. - botanika, botaniczny Brit. Mus. - British Museum (zob.) bryt. - brytyjski bułg. - bułgarski C - Celsjusza celt. - celtycki cerk.- - cerkiewnochem. - chemia, chemiczny chiń. - chiński chrześc. - chrześcijański cz. - część czes. - czeski d.- - dolnodawn. - dawniej Deut. - Deuteronomium (zob.) dł. - długość dosł. - dosłownie dpn. - dopełniacz

druk. - drukarstwo duń. - duński egip. - egipski ekon. - ekonomia, ekonomiczny etn. - etnografia etym. - etymologia europ. - europejski Ew. - Ewangelia Ex. - Exodus (zob.) farm. - farmacja filoz. - filozoficzny fiń. - fiński flam. - flamandzki fr. - francuski g.- - górnoGen. - Genesis (zob.) geogr. - geografia, geograficzny germ. - germański gł. - głównie, główny godz. - godzina gr. - grecki gram. - gramatyka, gramatyczny gwar. - gwarowy handl. - handlowy hebr. - hebrajski

hist. - historyczny hiszp. - hiszpański hol. - holenderski i in. - i inne (inni) ind. - indyjski irań. - irański irl. - irlandzki iron. - ironicznie isl. - islandzki jap. - japoński jęz. - język językozn. - językoznawstwo, językoznawczy jid. - jidysz jug. - jugosłowiański jw. - jak wyŜej (wyjaśniono) kat. - katolicki Kor. - (do) Koryntian kośc. - kościół, kościelny ks. - księga, księgi Kunsthist. Mus. - Kunsthistorisches Museum (zob.) lekc. - lekcewaŜąco Lev. - Leviticus (zob). l.mn. - liczba mnoga l.poj. - liczba pojedyncza lud. - ludowy

łac. - łacina, łaciński Łuk. - Łukasz m - metr M. - Morze Mat. - Mateusz Maurits. - Mauritshuis (zob.) med. - medycyna Metrop. Mus. - Metropolitan Museum of Art (zob.) m.in. - między innymi mit. - mitologia Mł. - Młodszy Mus. Naz. - Museo Nazionale (zob.) muz. - muzyka, muzyczny muzułm. - muzułmański n.- - nowonar. - narodowy Nat. Gall. - National Gallery (zob.) ne. - naszej ery nm. - niemiecki n8M - nad Menem NMP - Najświętsza Maria Panna norw. - norweski np. - na przykład npm. - nad poziomem morza NRD - Niemiecka Republika Demokratyczna

Num. - Numeri (zob.) O. - Ocean ok. - około ONZ - Organizacja Narodów Zjednoczonych org. - organizacja, organizacyjny osm.-tur. - osmańsko-turecki Pal. - Palazzo pers. - perski pierw. - pierwotnie, pierwotny plast. - plastyka, sztuki plastyczne pl. tant. - plurale tantum (rzeczownik występujący tylko w l.mn.) płd. - południowy płn. - północny pne. - przed naszą erą poet. - poetycki pogard. - pogardliwie pol. - polski polit. - polityczny poł. - połowa pop. - popularnie, popularny por. - porównaj port. - portugalski pot. - potocznie późn. - późno-, późny prawn. - prawniczy, prawo

prawdop. - prawdopodobnie prowans. - prowansalski pryw. - własność prywatna przen. - przenośnie, w przenośni przes. - przestarzały przysł. - przysłowie psych. - psychiczny psychol. - psychologia publ. - publiczny r. - rok reg. - regionalizm relig. - religia, religijny RFN - Republika Federalna Niemiec RFSRR - Ros. Federacyjna Socjalistyczna Republika Rad Rijksmus. - Rijksmuseum (zob.) r.m. - rodzaj męski r.nij. - rodzaj nijaki ros. - rosyjski rozszerz. - przez rozszerzenie znaczenia RTV - Radio i Telewizja rub. - rubaszny rus. - ruski rz. - rzymski rz.-kat. - rzymskokatolicki r.Ŝ. - rodzaj Ŝeński

sanskr. - sanskryt sąd. - sądownictwo sem. - semicki serb. - serbski skand. - skandynawski skr. - skrót słow. - słowiański słowac. - słowacki społ. - społeczny sport. - sportowy st.-(St.) - staro-, Starszy Staatsmus. - Staatsmuseum (nm. Muzeum państwowe) staroŜ. - staroŜytność, staroŜytny stpol. - staropolskie szer. - szerokość szkoc. - szkocki szw. - szwedzki szwajc. - szwajcarski śr.- - średni(o)śrdw. - średniowiecze, średniowieczny środk. - środkowy św. - święty teatr. - teatralny techn. - technika teol. - teologia

tj. - to jest tł. - tłumaczenie, przekład Tow. - Towarzystwo tur. - (języki) turecki(e) TV - Telewizja tybet. - tybetański tzn. - to znaczy tzw. - tak zwany uk. - ukończony ukr. - ukraiński ur. - urodzony USA - Stany Zjednoczone Ameryki w. - wiek walij. - walijski wewn. - wewnętrzny węg. - węgierski wg - według: z podanego źródła, ale w formie nieco zmienionej wł. - włoski właśc. - właściwie woj. - wojenny wojsk. - wojskowy W.P. - Wojsko Polskie wsch. - wschodni wulg. - wulgarny wyd. - wydany, wydanie

(wym: ...) - wymowa zach. - zachodni zał. - załoŜony zazw. - zazwyczaj zbud. - zbudowany zdrobn. - zdrobniały zewn. - zewnętrzny zgrub. - zgrubienie zm. - zmarł(y) zob. - zobacz ZSRR - Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich zwł. - zwłaszcza Ŝart. - Ŝartobliwie Ŝegl. - Ŝeglarski Ŝyd. - Ŝydowski * (gwiazdka) - przypuszczalna postać wyrazu nie zaświadczona przez źródła

A

Aachen - zob. Akwizgran.

Aar(e) - Aara, gł. rzeka Szwajcarii, wypływająca z lodowców Alp Berneńskich, dopływ Renu. W szwajcarskich górach jest jedna kaskada, Gdzie Aar wody błękitnymi

spada. (J. Słowacki, W Szwajcarii, 7-8 (1839).) A gdyś nazbyt stęskniony ojczyzny swej starej Do późnych gwiazd wśród szumu zadumał się Aary, Musiałeś czuć się wtedy nad tą obcą rzeką Jak emigrant, gdy wracać mu juŜ za daleko. (K. Wierzyński, Pamiątka z Solury, 13-16; do Tadeusza Kościuszki, który w Solurze spędził ostatnie lata Ŝycia.)

Aaron - w Biblii, syn Lewiego i starszy brat MojŜesza, patriarcha Ŝyd., pierwszy arcykapłan, współdziałał z MojŜeszem, gdy Bóg spuszczał dziesięć plag na Egipt, i wyprowadzał Izraelitów z Egiptu. Laska Aarona - w Biblii, nazwa laski plemienia Lewi uŜywanej przez Aarona; połoŜona przed arką przymierza cudownie zakwitła i zaowocowała migdałami, co wyjaśniono jako oznakę, Ŝe Aaron ma zostać arcykapłanem; Num., 17, 8.

Abaddon - w Biblii, Apok., 9, 11, szatan, anioł przepaści, "którego imię po hebrajsku Abaddon, po gr. Apollyon, a po łac. Exterminans ('niszczący, pustoszący, rugujący')".

Abaris - zob. Strzała (Abarisa).

Abaton - w staroŜytności nazwa nadawana róŜnym trudno dostępnym miejscom; z gr. a- 'nie-', bainein 'iść'.

Abbasydzi - dynastia kalifów arabskich, następna po obalonej przez Abul'l-Abbasa dynastii Omajjadów, panująca 750-762, ze stolicą w Damaszku, a 762-1258 w Bagdadzie, pochodząca jakoby od Abbasa, 566-652, najstarszego stryja Mahometa. Osiągnęła rozkwit najwyŜszy za czasów Haruna ar-Raszida (zob.) i jego syna Al-Ma'muna, 813-833. Kres dynastii połoŜyła w 1258 inwazja Mongołów.

Abdera - staroŜytna kolonia nadmorska w Tracji, załoŜona w poł. Vii w. pne. przez Jonów. Wg mitu gr. załoŜył ją Herakles dla upamiętnienia swego przyjaciela Abderosa, poŜartego nie opodal przez konie Diomedesa (zob. Herakles, 8. praca). Wg innego mitu załoŜyła ją Abdera, siostra Diomedesa. Mieszkańcy Abdery uchodzili u Traków za prowincjonalnych głupców, choć

abderytami byli tak znakomici ludzie, jak Demokryt, Protagoras (wielki sofista), Anaksarchos (filozof i przyjaciel Aleksandra W.) i Hekataios (historyk); zob. Śmiech (abderycki); por. Beocja; Gotham; Krhwinkel; Osioł (Abderyci); Pacanów; Schildburg.

Abel - hebr. Hebhel 'tchnienie, opar', w Biblii, młodszy syn Adama i Ewy, pasterz owiec, zabity przez swego starszego brata, Kaina (zob.); Gen., 4.

Abelard - zob. Heloiza i Abelard.

Abenceragowie - hiszp. Abencerrajes, szlachecki ród mauretański w Grenadzie, którego rywalizacja z rodem Cegries stała się jednym z powodów upadku królestwa Grenady w 1492; zob. teŜ Grenada; Almanzor; Alpuhara. Historia de los bandos de Cegries y Abencerrajes - cz. I (1595) historycznego dzieła pisarza hiszp. Gines Perez de Hita, ok. 1544-ok. 1619. El hidalgo Abencerraje - dramat Lope de Vegi. Almahilda, czyli Królowa-niewolnica - powieść (1663) panny de Scudery (zob.). Przygody ostatniego z AbenseraŜów - fr. Les aventures du dernier Abencerage, nowela rycerska (1826, wyd. pol. 1932) F.R. Chateaubrianda. Les Abencrrages - opera (1813) L. Cherubiniego; libretto: J.E. Jouy.

Abigail - W Biblii Dawid, kryjąc się na puszczy Faran przed gniewem Saula, posyła sługi do bogatego, ale nieuŜytego właściciela stad, Nabala, z prośbą o Ŝywność; spotyka się jednak z odmową. Płonąc Ŝądzą zemsty, uzbraja swoich ludzi i wyrusza przeciw Nabalowi, ale mądra i piękna Ŝona Nabala, Abigail, wychodzi Dawidowi naprzeciw z darami i potępia postępek głupiego męŜa. Dawid rezygnuje z zemsty, a gdy Nabal umiera, proponuje Abigail małŜeństwo, ona zaś zgadza się, mówiąc: "Otom słuŜebnica twoja"; I. Ks. Król., 25. Stąd w lit. ang. imię to oznaczało 'garderobianą, pokojówkę'.

Abisag - w Biblii, 3. Ks. Król., 1, 1-4, dziewczyna, Sunamitka, którą słudzy króla Dawida wybrali spośród dziewcząt całego kraju, aby "spała na łonie króla i zagrzewała go", gdyŜ był juŜ bardzo stary i nie zagrzewał

się, mimo Ŝe okrywano go szatami. Była to "panienka bardzo piękna i sypiała z królem, i słuŜyła mu, ale król z nią nie obcował".

Dame Abonde - (wym. dam abąd) francuski Ŝeński odpowiednik św. Mikołaja, dobra wróŜka, przynosząca grzecznym dzieciom prezenty w czasie ich snu w Noc Sylwestrową; zob. (św.) Mikołaj.

Abraham - w Biblii, syn Tarego, protoplasta i patriarcha narodu izraelskiego; wraz z Ŝoną Sarą (zob.), bratankiem Lotem (zob.) i swym półkoczowniczym plemieniem przeszedł (2000-1600 pne.?) z Ur Chaldejczyków a. z Charanu do ziemi Kanaan w Palestynie, gdzie osiadł. Zwany "ojcem wiernych"; zob. Melchizedech. Grób Abrahama - zob. Hebron. Łono Abrahama - odpoczynek sprawiedliwego po śmierci (Ew. wg Łuk., 16, 22, o Łazarzu: "A stało się, Ŝe umarł Ŝebrak i zaniesiony jest przez aniołów na łono Abrahama"). Stąd zwroty przysłowiowe: "Pójść na łono Abrahama"; "Do Abrahama na piwo" itd. Ofiara Izaaka - Aby wypróbować jego wiarę, Bóg kaŜe Abrahamowi ofiarować swego syna Izaaka (zob.) na całopalenie. Abraham spełnia rozkaz, ale gdy podnosi miecz, aby zabić syna, powstrzymuje go anioł i podsuwa mu w zamian na ofiarę barana (Gen., 22, 1-18); por. Córka (Jefty). Ofiara wielokrotnie przedstawiana w sztuce śrdw. i nowoŜytnej, m.in.: Ghiberti, Brunelleschi, Andrea del Sarto, Tycjan, Caravaggio, Rubens, Rembrandt, William Blake. Przymierze z Bogiem - Jahwe zawiera z Abrahamem przymierze, obiecując mu liczne potomstwo i ziemię Kanaan w zamian za posłuszeństwo ("Chodź przede mną"), doskonałość i trzymanie się nakazu obrzezania chłopców; Gen., 15, 1-21; 17, 1-27; zob. teŜ Przymierze. Trzej aniołowie - Trzej wędrowcy ukazują się Abrahamowi. On przyjmuje ich gościnnie w swoim namiocie. W czasie posiłku jeden z nich przepowiada mu, Ŝe Sara mimo podeszłego wieku urodzi mu syna. We wczesnej sztuce chrześc., sztuce bizantyjskiej i ruskiej aniołowie ci stanowią symbol Trójcy św. Mozaiki: w Santa Maria Maggiore (V w.), Rzym; w San Vitale (Vi w.), Rawenna; w Monreale (Xii w.), Sycylia. Obrazy szkoły Rafaela, Rzym, Watykan, Loggie; Rembrandt, Leningrad, ErmitaŜ i in; Murillo, Ottawa, Nat. Gall.; Tiepolo, Madryt, Prado. Widzieć Abrahama - mieć ponad 50 lat. Ew. wg Jana, 8, 57: "Pięćdziesięciu lat jeszcze nie masz, a Abrahama widziałeś?" Ibrahim - arab. forma imienia Abraham. Wg jednej z wielu muzułm. legend o Ibrahimie archanioł Gabriel daje mu spadły z nieba czarny kamień, nad

którym Ibrahim wznosi w Mekce Kaabę (zob.).

Abraham Jakubowic - zob. Ibrahim ibn Jakub.

Abrakadabra - słowo kabalistyczne mające wyraŜać nieskończoność, uŜyte po raz pierwszy w poemacie łac. Severusa Sammonicusa (Ii w. ne.), umieszczane w śrdw. na amuletach (w formie równobocznego trójkąta jako zaklęcie czy formuła magiczna przeciw febrze itp.) noszonych przez 9 dni i wrzucanych do rzeki.

Abraksas - słowo kabalistyczne, którym gnostycy późnej staroŜytności oznaczali Istotę NajwyŜszą, źródło 365 emanacji, a. władzę w ogóle; ryte na drogich kamieniach, uŜywanych potem jako amulety i talizmany, często z wizerunkiem bajecznej istoty o korpusie człowieka, głowie koguta i węŜach zamiast nóg. Abraxas - balet (Monachium 1948), libretto na podstawie napisanego w 1847 scenariusza Heinricha Heinego do pomysłu tanecznego Doktor Faust; muzyka: Werner Egk, choreogr.: Marcel Luipart. Pierwszy pełnospektaklowy balet nm. po 2. wojnie świat. Faust, dąŜąc do poznania prawdy, podpisuje pakt z wysłanniczką Szatana, piękną Bellastrigą.

Absalom - w Biblii trzeci syn króla Dawida. Musiał uciekać z domu ojca, gdyŜ zabił swego przyrodniego brata, Amnona, z zemsty za zgwałcenie ich siostry, Tamary. Po powrocie, mimo pojednania z ojcem, organizuje przeciw niemu spisek i zbrojny bunt, ale ponosi klęskę w "lesie Efraim" i w czasie ucieczki na mule zawisa długimi włosami (gdy muł pobiegł dalej) na gałęzi dębu, a ścigający go Joab (zob). przebija mu serce włócznią. Król, usłyszawszy o tym, zapłakał mówiąc: "Absalomie, Absalomie! synu mój! Obym ja był umarł zamiast ciebie!", co stało się klasycznym wyrazem miłości i Ŝałości ojcowskiej; 2. Ks. Król., 13-19. Absalomie, Absalomie! - powieść (1936, wyd. pol. 1959) Williama Faulknera, kronika upadku ubogiej białej rodziny Sutpen w Jefferson, w stanie Mississippi. Czupryna jak u Absaloma - długa, bujna; zwrot przyst. w Biblii, 2. Ks. Król., 14, 25-26; 18, 9. Pojednanie Dawida z Absalomem - obraz (1642) Rembrandta, Leningrad, ErmitaŜ.

Absolutum Dominium - łac., 'nieograniczona władza', określenie, którym szlachta piętnowała próby wzmocnienia władzy królów w Polsce Xvi-Xviii w.

Abu Hassan - bohater Opowieści o Abu al-Hassanie śpiącym i przebudzonym (zob. Tysiąc: i jedna noc), kupiec z Bagdadu, który, oszołomiony narkotykiem, pogrąŜony we śnie, przeniesiony zostaje do pałacu Haruna ar-Raszida (zob.), gdzie wmawiają mu, Ŝe jest kalifem. Motyw ten występuje u wielu autorów, jak Szekspir (Poskromienie złośnicy, 1, 1-2; Sen nocy letniej, zob. Sen), Baryka (zob. Z chłopa król), Calderon (zob. śycie: snem), Bohomolec (Grzegorz chłop, mniemany ksiąŜę), Fredro (Pan Jowialski), Słowacki (Balladyna) i in.; por. KsięŜyc(owy świat). Abu Hassan - opera (Monachium 1811) C.M. Webera.

Abukir - staroŜ. Canopus, wieś w Dolnym Egipcie nad M. Śródziemnym, na płn.-wsch: od Aleksandrii; 1 Viii 1798 admirał ang. Nelson niespodzianym atakiem na redę Abukiru rozbił flotę francuską, która przetransportowała fr. korpus ekspedycyjny do Egiptu; 25 Vii 1799 gen. Bonaparte rozgromił tu desant turecki, trzykroć liczniejszy od korpusu fr.

Ab Urbe Condita Libri Cxxxxii - zob. Sto czterdzieści dwie księgi.

Abu Simbel - miejscowość nad Nilem, w dolnej Nubii, w Egipcie, gdzie w Xiii w: pne. wykuto w skale dwie wspaniałe świątynie, większą Ramzesa Ii, mniejszą jego małŜonki, Nefertari, z olbrzymimi posągami w fasadach; w latach sześćdziesiątych Xx w. świątynie wycięto ze skały i przeniesiono o 60 m wyŜej, aby uchronić je przed zalaniem wodami jeziora utworzonego za Zaporą Asuańską. Nadzór nad pracami sprawował komitet specjalistów UNESCO pod przewodnictwem prof. Kazimierza Michałowskiego.

Abydos (1) - Abodu, w staroŜytności miasto w Górnym Egipcie; ośrodek kultu pośmiertnego, gdzie wg mitu pochowana być miała głowa Ozyrysa; najbardziej czczone miejsce Egiptu ze świątyniami od I do Xxx dynastii; w najlepiej zachowanej świątyni Seti I znaleziono listę faraonów.

Abydos (2) - dziś Avido, w staroŜytności kolonia gr. we Frygii, w Azji

Mniejszej, po azjatyckiej stronie Hellespontu (dziś Dardanele), naprzeciw Sestos. Tam Kserkses w marszu na Grecję zbudował w 480 pne. most z okrętów przez cieśninę. Tam w 411 pne. flota ateńska pod wodzą Alkibiadesa zwycięŜyła Spartan; zob. teŜ Hero i Leander. Narzeczona z Abydos - poemat (1813) Byrona: Zulejka, córka Giaffera, paszy Abydosu, jest zaręczona z Selimem, ale Giaffer zabija go i Zulejka umiera ze złamanym sercem. Nie płyń do Abydos bez powodu - przysłowie gr., nie podejmuj niebezpiecznej podróŜy bez istotnej przyczyny.

Achab - siódmy król państwa Izrael, 873-854 pne.; w Biblii król Izraela, którego imię stało się synonimem niegodziwości, pamiętny wrogością okazywaną prorokowi Eliaszowi (zob.), wprowadzeniem kultu Baala i skazaniem na śmierć Nabota z namowy swej Ŝony, królowej Jezabel (zob.), za nie popełnione winy; zob. Winnica (Nabota); por. teŜ Moby Dick (kapitan Ahab).

Achajowie - pierwsza grupa plemion greckich, która ok. r. 2000 pne. przybyła do Grecji z północy, podbijając miejscową ludność pochodzącą z Azji Mniejszej, i pod wpływem Krety stworzyła kulturę mykeńską. Podbici ok. 1100 pne. przez nową falę plemion gr., Dorów, zajęli w płn. części Peloponezu krainę nazwaną od nich Achają. Rzymianie nazwą tą (łac. Achaia) określali równieŜ całą Grecję. W epopei Homera wszyscy Grecy biorący udział w wojnie z Troją noszą honorową nazwę Achajów, gr. Achaioi; por. Danaowie.

Achates - zob. Wierny (Achates).

Acheloos - staroŜytna nazwa rzeki, dziś Aspropotamos, w zach. Grecji, i bykogłowego boga tej rzeki, który wg mitu walczył z Heraklesem o Dejanirę i utracił przy tym jeden z rogów oraz ukochaną. Kiedy Alkmeon, ścigany przez erynie za matkobójstwo, szukał kraju nie istniejącego w chwili morderstwa, znalazł go w delcie Acheloosu, na nowo utworzonych osadach rzecznych.

Achemenidzi - dynastia perska wywodząca się od Achemenesa (Hacha-manisz), księcia Parsua, Vii w. pne., załoŜona przez Cyrusa Starszego ok. 550 pne. Znani władcy: syn Cyrusa, Kambyzes, Dariusz I Wielki, Kserkses, Artakserkses I, Ii i Iii oraz ostatni panujący, zwycięŜony w 330 pne. przez Aleksandra Wielkiego Dariusz Iii Kodomanus.

Achernar - gwiazda alfa (najjaśniejsza) konstelacji Erydanu, widoczna w Polsce zimą; z arab. achir' al-nahr 'koniec rzeki', tj. gwiazdozbioru.

Acheron - mit. gr. rzeka (moŜe z achea rheon 'rzeka smutku') oddzielająca w Hadesie świat Ŝywych od świata zmarłych (por. Styks), do której wpadają dopływy: Kokytos, Lete i (Pyri)flegeton; roz. szew. podziemne państwo boga Hadesa, np. w Eneidzie, 7, 312, Wergiliusza: "Flectere si nequeo superos, Acheronta movebo" łac., 'jeśli nie nakłonię niebios, poruszę piekło'.

Achilles - mit. gr. legendarny bohater tesalski, król Myrmidonów we Ftyi (gr. Phthia), syn Peleusza (a. Peleja, stąd zwany Pelidą) i nereidy Tetydy, (Thetis), główny bohater i centralna postać Iliady Homera, prototyp gr. koncepcji męskiej odwagi i urody, ideał młodzieńca, który przekłada krótkie, ale pełne chwały Ŝycie nad długą i gnuśną egzystencję, natura popędliwa, porywcza, namiętna, dumna. W Iliadzie ukazany jako wspaniały półbarbarzyńca, jakby spoza kręgu cywilizacji achajskiej (choć dzielność jego budzi taki podziw, Ŝe Achilles staje się wzorem dla niezliczonych pokoleń, m.in. dla Aleksandra Wielkiego). On jeden tylko spośród bohaterów Homera trzyma się archaicznego obyczaju składania kosztownych ofiar, takŜe z ludzi, przy pogrzebie (Iliada, 23, 171), wywołuje oburzenie (24, 15) wlokąc ciało Hektora przywiązane do rydwanu (22, 395). Jego nieopanowany gniew z powodu odebrania mu przez Agamemnona niewolnicy-konkubiny Bryzejdy jest osią tematyczną Iliady,; w przystępie pasji Achilles nie ma respektu nawet dla widzialnego boga (22, 15); cechuje go teŜ jednak, prócz męstwa w walce, niezłomna przyjaźń dla Patrokla i nie znana innym Grekom Homera pogarda dla kłamstwa (9, 312). Achilles i Pentesilea - zob. Pentesilea. Achilles w dziewczęcym przebraniu - Kiedy, mobilizowano Greków na wojnę trojańską, rodzice, wiedząc, Ŝe przeznaczone mu jest na niej zginąć, posłali go na dwór Likomedesa na wyspie Skyros, gdzie w dziewczęcym stroju przebywał wśród córek króla; ale wg innej wyroczni nie moŜna było zdobyć Troi bez jego pomocy, Odyseusz więc w przebraniu kupca rozłoŜył przed córkami Likomedesa klejnoty i broń; Achilles zdradził swoją płeć chwyciwszy za miecz. Zaraz teŜ wyruszył z Odyseuszem. Jedna z córek Likomedesa, Deidameja, miała z Achillesem syna, Neoptolemosa (zob.). Grób Achillesa - W Sigejonie, na płn.-zach. przylądku Azji Mniejszej, miał być pochowany Achilles wraz z Patroklosem; wg Pliniusza, 10, 24, nad miejscem tym nie przelatuje Ŝaden ptak. Konie Achillesa - zob. Koń (Balios; Ksantos).

Nauczyciele Achillesa - Feniks, syn Amintora, wychowawca Achillesa i jego towarzysz pod Troją; centaur Chiron, który nauczył go poŜytków z roślin. Pięta Achillesa - Tetyda zanurzyła go; jako dziecko, w wodach Styksu, dzięki czemu ciało jego prócz pięty, za którą trzymała go matka, stało się odporne na ciosy. Zginął ugodzony strzałą (w pierwotnej wersji mitu niewątpliwie zatrutą) w piętę przez Parysa (i Apollina); przen. czyjaś słaba strona. Stąd: Ścięgno Achillesa - anat. końcowe ścięgno mięśnia trójgłowego łydki, z przyczepem na guzie piętowym. Tarcza Achillesa - sporządzona dla niego na prośbę Tetydy przez boga Hefajstosa i ozdobiona cudownymi płaskorzeźbami; Iliada, 18, 479. Włócznia Achillesa - Telefos, zięć Priama i król Myzji, usiłował przeszkodzić lądowaniu Greków w drodze do Troi i został zraniony przez Achillesa. Gdy wyrocznia orzekła, Ŝe wyleczyć go moŜe tylko sprawca rany, Telefos udał się do obozu Greków, którzy tymczasem dowiedzieli się, Ŝe wg wyroczni pomoc Telefosa jest im niezbędna do zdobycia Troi. Dlatego Achilles wyleczył go, przykładając do rany rdzę z ostrza włóczni; por. Henryk Vi, cz. 2, 5, 1, Szekspira. Krwawnik pospolity, łac. Achillea millefolium, jest prastarym lekiem przeciwkrwotocznym; por. teŜ Melampus (nóŜ). Achilles i Ŝółw - zob. Paradoks (Zenona). Epopeje: "Iliada" (Viii w. pne.) Homera; "Achilleis" P. Papiniusa Statiusa (I w. ne.); "Achilleis" Goethego (1799). Dramaty: "Achille" Comeille'a (1673), "Achilleis" Wyspiańskiego (1903). Opery: "Achille et Polyxene" J.B. Lully'ego (1687), "Achille e Deidamia" A. Scarlattiego (1698), "Deidamia" G.F. Handla (1739), "Achille nell'assedio di Troia" Cimarosy (1797). Balet: "Achille in Sciro Cherubiniego" (1804). Plastyka: malarstwo wazowe, Vii-V w. pne.; czara Sosiasa, Bertin; amfora Eksekiasa, Watykan. Achilles i córki Likomedesa - fresk pompejański, Neapol, Mus. Naz. Obrazy van Dycka, Rubensa, Tiepola. Oratorium "Achilles" M. Brucha (1885).

Achitofel - w Biblii, 2. Ks. Król., 17, 15-23, zaufany doradca króla Dawida, którego zdradził, przyłączając się do sprzysięŜenia Absaloma (zob).

KsiąŜę Achmad - Ahmad, bohater Opowieści o księciu Achmadzie i wróŜce Pari Banu, zob. Tysiąc (i jedna noc). Achmad nabył jabłko z Samarkandy,

którego zapach leczył wszystkie choroby, i otrzymał od wróŜki namiot, mogący pomieścić cały dwór króla i jego wojsko, a tak lekki, Ŝe moŜna go było nosić w kieszeni.

Achtel - ośmina, dawn. ósma część większej miary; w Polsce Xvi w. 62 garnce, tj. pół beczki piwa, później beczułka, antałek, ósma część beczki piwa; z nm., 'ósma część'.

Acis i Galatea - postacie mitu i literatury gr.-rz.; Acis (Akis) był synem boga Pana (Fauna) i Symety, 16-letnim pasterzem sycylijskim, kochankiem pięknej nereidy Galatei (od gr. gala 'mleko' a. galene 'cisza morska'). W Metamorfozach, 13, 750, Owidiusza kochankowie ukryci pod skałą słuchają miłosnej pieśni zalecającego się do Galatei potwornego cyklopa Polifema (zob.), który nagle ich dostrzega i grozi im; Galatea znika w morzu, Acis ucieka, ale zostaje przygnieciony skałą przez cyklopa; nereida zamienia płynącą krew Acisa w źródło i rzekę, a jego w boga tej rzeki. Galatea - (przed 1514) Rafaela, Rzym, Famesina. Obraz Tiepola, Triest, Gal. Sartorio. Acis i Galatea - obraz (1657) Cl. Lorraina, Gal. Drezdeńska. Obraz Poussina, Dublin, National Gall. of Ireland. Opera (1686) J.B. Lully'ego, libretto: Campistron. Opera (1720) G.F. Hndla, libretto: J. Gay. Opera (1763) J. Haydna, libretto: Migliavacci.

Acqua Tofana - zob. Manna (św. Mikołaja).

"Acta Diurna" - łac., 'wydarzenia dnia', pierwsza gazeta codzienna, załoŜona w 59 pne. przez Juliusza Cezara, ukazująca się aŜ do chwili przeniesienia stolicy do Konstantynopola w 330. Nie zachował się Ŝaden egzemplarz, wysokości nakładu nie znamy, "Acta" zawierały wiadomości o wydarzeniach państwowych, budowach, podróŜach dygnitarzy, wydarzeniach w rodzinie cesarskiej, katastrofach Ŝywiołowych; ogłoszenia o narodzinach, ślubach, nekrologi itp. Z przymiotnika diurnalis 'dziennikowy', utworzonego od diurnus 'dzienny', z dies 'dzień', pochodzą wyrazy oznaczające gazetę: wł. giornale, fr. journal i polska kalka tych wyrazów: dziennik.

Acta Tomiciana - zbiór pism z kancelarii królewskiej Zygmunta Starego z 1507-34, zebrany przez Stanisława Górskiego, nazwany dla uczczenia ówczesnego podkanclerza biskupa Piotra Tomickiego, wydawany z fundacji

Dziatyńskich (t. 1-13, 1852-1912); w Bibliotece Kórnickiej PAN.

Adalberg - księga przysłów polskich; od nazwiska Samuela Adalberga, 1868-1939, paremiografa polskiego, autora pierwszego polskiego nowoczesnego zbioru przysłów pt. Księga przysłów, przypowieści i wyraŜeń przysłowiowych polskich 1889-94. Nowy Adalberg - oparta na poprzedniej, 4-tomowa Nowa księga przysłów i wyraŜeń przysłowiowych polskich (1969-78) pod redakcją J. KrzyŜanowskiego.

Adam - w Biblii, pierwszy człowiek na Ziemi, ojciec całej ludzkości, którego Bóg stworzył na swoje podobieństwo z mułu i tchnął w niego dech Ŝycia. Imię to wymienia dopiero Gen., 2, 19, choć jego stworzenie opisuje Gen., 1, 27 i 2, 7. Adamie, ty BoŜy kmieciu, ty siedzisz u Boga w wiecu - polska pieśń wielkanocna z Xiv w., włączona w Xv w. do Bogurodzicy, przenosząca Ŝywcem ówczesne polskie stosunki do królestwa niebieskiego. Adam i Ewa - Pierwsza kobieta, pramatka Ewa, utworzona w czasie snu Adama (aby nie dokuczała mu samotność) z jego Ŝebra, nakłania Adama z namowy węŜa-Szatana do skosztowania wspólnie z nią zakazanego owocu z drzewa wiadomości dobrego i złego, za co Bóg skazuje Ewę na poród w boleściach, Adama na zdobywanie chleba w pocie czoła, a oboje na wygnanie z Raju; Gen., 2, 21-25 ; 3, 1-24; zob. teŜ Drzewo (wiadomości); Ewa; Gdy Adam ziemię kopał; Grzech (pierworodny); Jabłko; Lilith; Nagi (A byli oboje...); Raj; Zakazany (owoc). Drugi (a. Nowy) Adam - Chrystus. Jabłko Adama - anat. chrząstka tarczowata tworząca wyniosłość krtaniową, widoczna zwł. u szczupłych męŜczyzn; legenda twierdzi, Ŝe to kawałek zakazanego owocu uwiązł Adamowi (i jego potomstwu) w gardle; łac. pomum Adami, tł. z hebr. tappuah haadaam 'jabłko męŜczyzny'. Krewny po Adamie - nie krewny. Na święty Adam - nigdy; bo brak takiego świętego. Od Adama i Ewy - od samego początku; od dawien dawna. Stary (praojciec) Adam - natura ludzka nie dająca się zmienić ani poprawić; człowiek grzeszny, ułomny, niedoskonały, nie odkupiony, Biblia, List św. Pawła do Rzymian, 6, 6; do Efezjan 4, 22-24; do Kolosan, 3, 9-10.

Strój Adamowy - nagość; Biblia, Gen., 2, 25; 3, 10-11. Szczyt Adama - góra (2243 m) na wyspie Cejlon, gdzie wg legendy muzułmańskiej Adam opłakiwał wygnanie z Raju, stojąc na jednej nodze przez 200 lat, aby odpokutować swój grzech, po czym archanioł Gabriel przeniósł go na górę Arafat, gdzie Adam znów spotkał Ewę. Zakon Adama - małŜeństwo. śebro Adama - z którego Bóg stworzył Ewę, Gen., 2, 22. Plastyka. Postacie Adama i Ewy dawały śrdw. twórcom wyjątkową sposobność do przedstawiania nagości ludzkiej, jak np. w skali monumentalnej w Portalu Adama katedry bamberskiej (ok. 1230, zob. Bamberg); w Xv i Xvi w. temat ten był pretekstem do studiów aktu męŜczyzny i kobiety, po raz pierwszy ukazanego ze wszystkimi szczegółami w 1432 przez Jana van Eycka w Ołtarzu (zob.) Gandawskim. Wygnanie z Raju - fresk (ok. 1427) Masaccia, Florencja, S. Maria del Carmine, kaplica Brancaccich. Grzech pierworodny - obraz (skrzydło dyptyku, ok. 1470) Hugona van der Goes, Wiedeń, Kunsthist. Mus. Adam i Ewa - miedzioryt (1504) Albrechta Drera; artysta przedstawiał w wizerunkach pierwszych rodziców proporcje idealnie pięknego człowieka. Obraz Tintoretta, Wenecja, Akademia. Obraz Palmy Vecchia, Brunświk. Obraz L. Cranacha St.. Warszawa, Muz. Nar. Upadek pierwszych rodziców - drzeworyt światłocieniowy (1511) Hansa Raldunga (zwanego Grien), studium aktu męŜczyzny i kobiety o doskonałych proporcjach. Stworzenie Adama - fresk (1512) Michała Anioła, Rzym, Watykan, Kaplica Sykstyńska, plafon.

Adamastor - duch niebezpiecznych wód Przylądka Burz (przemianowanego na Przylądek Dobrej Nadziei, zob. Dobry) opisany przez poetę portug. Camesa, w Luzjadach (wyd. 1574) jako straszliwe widmo ukazujące się Vasco da Gamie i prorokujące zgubę kaŜdemu, kto przedsięweźmie podróŜ do Indii.

Adam Bell - legendarny angielski bohater lud., wyjęty spod prawa wraz z towarzyszami Clymem z Clough (Cleugh) i Williamem z Cloudesley, Ŝyjący współcześnie z ojcem Robin Hooda. Równie słynni w płn. Anglii z mistrzostwa w strzelaniu z łuku, jak Robin w Anglii środkowej. Zamieszkiwali las Englewood niedaleko Carlisle. W końcu poddali się królowi, który ich

ułaskawił, gdy William, podobnie jak Wilhelm Tell, przestrzelił z łuku jabłko umieszczone na głowie syna.

Adelajda - ang. Adelaide z nm. Adelheid od st.-g.-nm. adul+ hait ('szlachetny + sposób bycia'), imię znane w Polsce od pierwszych czasów chrześcijaństwa; miała je nosić rzekoma siostra Mieszka I i kilka innych piastowskich księŜniczek; przez stulecia zapomniane, wróciło pod wpływem modnego romansu pani de Genlis, 1746-1830, pisarki ir., który w tł. pol. ukazał się w 1788 jako Adela i Teodor, czyli Listy o edukacji. Adelaida - pieśń opus 46 (1796) Beethovena. Adelaide-Konzert - koncert D-dur napisany jakoby przez 10-letniego Mozarta w Wersalu na cześć jednej z córek Ludwika Xiv, wydany dopiero w 1933.

Św. Adelaida - ok. 931-999, cesarzowa niemiecka, córka króla Rudolfa Ii z Arles (burgundzkiego). Po śmierci pierwszego męŜa, króla Włoch, Lotara, zmuszana do małŜeństwa z synem jego następcy, osławionego Berengara Ii, odwołała się do Ottona I niemieckiego, który ją poślubił w 951; w 991-95 była regentką w czasie małoletności wnuka, Ottona Iii. Fundatorka instytucji religijnych, okazała się w rządach państwem kobietą o wielkim rozumie politycznym. Głowa Adelajdy - rzeźba w katedrze w Miśni (Meissen, płd.-wsch. NRD) przedstawiająca uśmiechniętą cesarzową.

Adelajda - ok. 1324-71, córka landgrafa heskiego Henryka Ii śelaznego, od 1341 królowa pol., Ŝona Kazimierza Wielkiego, narzucona mu, po śmierci Aldony Gedyminówny, przez alians polityczny. Nie mając jeszcze rozwodu z Adelajdą oŜenił się z Czeszką Krystyną, wdową po praskim rajcy miejskim. Zmuszony z kolei do rozwodu z nią, wziął rozwód z obiema jednocześnie. Adelajda starała się potem w Rzymie o uniewaŜnienie późniejszych małŜeństw Kazimierza i zwrot posagu, ale bezskutecznie.

Adept - początkujący, praktykant; wyznawca (sekty), zwolennik (doktryny); wtajemniczony; śrdw. alchemicy nazywali vere adeptus 'prawdziwie wtajemniczonego' (od łac. adispici 'dostąpić, doścignąć') w sekrety eliksiru Ŝycia i kamienia filozoficznego; twierdzili oni, Ŝe na świecie byto zawsze tylko 11 adeptów, ni mniej, ni więcej.

Adhara - Adara, podwójna gwiazda konstelacji Psa Wielkiego, widoczna w Polsce zimą.

Les Adieux (wym. lezadje) fr., 'PoŜegnania', sonata fortepianowa opus 81a Es-dur (1804-10) Beethovena.

Admei - bohater mitu gr., król Ferai w Tesalii, uczestnik wyprawy Argonautów i polowania na dzika kalidońskiego, zyskał wdzięczność Apollina za miłą gościnę, gdy bóg, wygnany przez Zeusa z Olimpu, musiał przez rok słuŜyć u Admeta jako pastuch. Apollo pomaga mu w zdobyciu Alkestis, córki Peliasa, i wybłaguje u mojr długowieczność Admeta (któremu przeznaczona była wczesna śmierć), pod warunkiem, Ŝe ktoś z jego bliskich zgodzi się umrzeć za niego. Gdy chwila nadeszła, nikt nie chce się poświęcić, nawet starzy rodzice, tylko Alkestis idzie na śmierć bez wahania. Wg mitu, Persefona, przejęta tym przykładem wierności małŜeńskiej, zwraca ją Ŝywą męŜowi. W tragedii Eurypidesa Alkestis (438 pne.) Herakies, wdzięczny Admetowi za gościnę, wyrywa bogu śmierci, Tanatosowi, ofiarę i przyprowadza ją z podziemi do męŜa. Opery: Alceste (1674) J.B. Lully'ego; Admeto re di Tessaglia (1727) Handla; Alceste (Wiedeń 1767) Glucka.

Admiralicja - Pałac Admiralicji, olbrzymi, dł. przeszło 400 m, pałac dowództwa floty nad Newą w Leningradzie, gł. dzieło klasycyzmu ros., z wieŜą bramną zwieńczoną słynną iglicą, rozbudowany 1806-17 wg projektu Andrieja D. Zacharowa, 1761-1811.

Adolf - bohater tytułowy fr. powieści (1807, wyd. 1816) Benjamina Constant, stanowiącej punkt zwrotny w dziejach powieści psychologicznej. Powieść daje analizę rozwoju i kresu namiętnego uczucia, pod wieloma względami przypominającego więzy łączące autora z panią de Stael.

Adonai - w Biblii jedna z zastępczych nazw Boga, wyraz hebr., znaczący 'Panowie moi'; uŜywana w liturgii Ŝyd. zamiast niewymawialnego (zob. Dekalog, 2. przykazanie) imienia Jahwe; zob. teŜ Imię (Imiona sekretne).

Adonis - mit. gr. piękny młodzieniec; zrodzony z kazirodczej miłości

Kinyrasa, króla Cypru, i córki jego. Mirry (a. Smyrny), ukochany przez Afrodytę, zabity w czasie łowów przez dzika (a. zazdrosnego Hefajsta lub Aresa w postaci dzika). Wg innej wersji Afrodyta powierzyła Adonisa jako dziecko Persefonie, która nie chciała go jej zwrócić do czasu, gdy Zeus postanowił, Ŝe Adonis przebywać będzie u kaŜdej z bogiń przez część roku. Adonia - doroczne parodniowe święto Adonisa, jako bóstwa wegetacji czczonego w Fenicji i innych krajach Wschodu (imię prawdop. od semickicgo tytułu adon 'Pan', por. Adonai), równieŜ pod imieniem Tammuz, przeniesione wraz z kultem Adonisa do Grecji. Kobiety naprzód opłakiwały śmierć Adonisa, a potem cieszyły się z jego zmartwychwstania; Biblia, Ezechiel, 8, 14. Kwiat Adonisa - powstały z przelanej krwi myśliwego: róŜa a. anemon, a. mak polny, a. miłek szkarłatny, łac. Adonis flammeus, fr. goutte-de-sang 'kropla krwi'. Ogródek Adonisa - skrzynki i doniczki z szybko rosnącymi i szybko więdnącymi kwiatami, symbolizującymi prędko przemijającą młodość, jakimi w czasie adonii obstawiano złoŜoną na marach figurę Adonisa; przen. rzecz łatwo niszczejąca, szybko przemijająca; por. Henryk Vi, cz. 1, 1, 6, Szekspira; Raj utracony, 9, 440, Miltona. Wenus i Adonis - pierwszy opublikowany utwór Szekspira (1593), długi poemat, w którym Adonis odrzuca zaloty Wenery i zostaje zabity przez dzika; por. Metamorfozy, 10, 522, Owidiusza; Teokryta 1, 109; 15, 127. Rzeźby: Canova, Thorvaldsen, Rodin. Obrazy: freski pompejańskie, Tycjan, Carracci, Guercino, Domenichino, Rubens, Ribera.

Adramelech - w Biblii, bóstwo babilońskie, któremu palono dzieci w ofierze; 4. Ks. Król., 17, 31; jeden z upadłych aniołów, w "Raju utraconym" Miltona strącony przez Uriela i Rafaela (6, 365); por. teŜ balladę "Tukaj", w. 182, Mickiewicza.

Adrast(es) - mit. gr. bajeczny król Argos, teść Polinika (syna Edypa), wraz z którym podjął wyprawę siedmiu przeciw Tebom; zob. Siedem; z nich sam tylko pozostał przy Ŝyciu, ratując się ucieczką na cudownym koniu Arionie. W 10 lat później Adrast poprowadził synów poległych wodzów na tzw. wyprawę Epigonów przeciw Tebom i zniszczył je; por. Polinik; z gr. adrastos 'nieunikniony'.

Adrienne Lecouvreur - zob. Lecouvreur Adrienne.

Adwent - w liturgii katol. okres czterech tygodni przed BoŜym Narodzeniem, symbolizujący okres oczekiwania na przyjście Mesjasza-Odkupiciela; z łac. adventus 'przyjście'.

Adwersarz - dawn. przeciwnik; z łac. adversarius.

Adwokat Diabła - łac. advocatus diaboli, pop. nazwa kardynała promotora wiary, łac. promotor fidei, tj. rzecznika publicznego w procesie beatyfikacyjnym a. kanonizacyjnym przed Kongregacją Obrzędów, S. Congregatio Rituum, w kościcle rz.-kat., zgłaszającego zarzuty przeciw wnioskowi i osobie kandydata; przen. obrońca sprawy niesłusznej a. złej; z łac. advocatus 'wezwany (na pomoc)'.

Adyton - miejsce w sanktuatium gr. i rz. (łac. adytum), do którego miały dostęp tylko osoby bezpośrednio związane z kultem, święte świętych; miejsce w świątyni gr., gdzie mieściła się wyrocznia; z gr. od adytos 'do którego się nie wchodzi'.

AdŜanta - wieś w Indiach, w stanie Maharasztra, koło której znajduje się wielki zespół trzydziestu buddyjskich świątyń jaskiniowych wykutych w skale, ozdobionych licznymi rzeźbami i płaskorzeźbami, a przede wszystkim wspaniałymi malowidłami ściennymi (sceny z Ŝycia Buddy) z okresu od ok. r. 200 pne. do ok. 600 ne.

Aedon - mit. gr. córka Pandareosa (por. Homer, "Odyseja", 19, 518), Ŝona tebańskiego króla Zetosa, z którym miała syna Itylosa. Zawistna o szczęście swej wielodzietnej szwagierki Niobe, Ŝony Amflona, postanowiła zgładzić jej pierworodnego syna, ale przez nieuwagę zabiła swego własnego jedynaka, Itylosa. Zeus zamienił ją w słowika, wiecznie opłakującego śmierć syna; por. teŜ Filomela i Prokne.

Aegir - mit. skand. bóg morski, który wraz z małŜonką Ran podejmował na podwodnych ucztach nie tylko topielców, ale i bogów; miał 9 córek olbrzymek.

Aelia Capitolina - nazwa nadana Jerozolimie przez wojska rzymskie w czasie 2. wojny Ŝydowskiej, 133-35 ne.

Afrodyta - mit. gr. bogini miłości zmysłowej, piękna i wdzięczna, opiekunka Ŝeglarzy, bóstwo pochodzenia asyro-babilońskiego (zob. Wenus), małŜonka Hefajstosa, którego zdradzała z Aresem. Pewnego razu kulawy, ale zręczny mąŜ przyłapał oboje w łoŜu, przykrył metalową siecią i wystawił na śmiech bogów. Matka (z Aresem poczętych) Harmonii, Erosa i Priapa, (z Anchizesem) Eneasza, (z Hermesem) Hermafrodyty. Jej atrybuty: mirt, róŜa, jabłko, jaskólka, gołąb, baŜant, łabędź, wróbel, zając, kozioł, delfin. Zob. teŜ Adonis; Anehizes; Eris; Pafos; Parys (Sąd Parysa). Afrodyta Afrogeneja - przydomek bogini wg Hezjoda, dosł. 'urodzona z piany morskiej'; gr. aphros 'piana morska'. Afrodyta Kallipygos - przydomek bogini, dosł. 'Pięknotyła'; gr. kallos 'piękny', pyge 'pośladki'. Afrodyta Pandemos - bogini miłości ogarniającej wszystkich bogów i ludzi, małŜeństwa i Ŝycia rodzinnego, później bogini miłości zmysłowej, wreszcie opiekunka nierządnic, pospolita, wspólna, wulgarna; gr. pandemos 'powszechny; wspólny'. Afrodyta Thalassia (a. Pontia) - opiekunka Ŝeglugi, okrętów i portów (gr. thalassa, thalatta, pontos 'morze'), równieŜ Limnesia 'Opiekunka Portów' (od gr. limen 'port') i Euploia 'Szczęśliwej śeglugi' (od eu- 'dobry' i plein 'Ŝeglować'). Afrodyta Urania - bogini nieba, potem wyŜszej, czystej miłości; gr. ourania 'niebiańska'. Afrodyzjak - środek, roślina, lek itd. pobudzający popęd płciowy; łac. aphrodisiakos 'kamień mający pobudzać seksualnie' od aphrodisios 'rozkosz płciowa' od imienia bogini. Kipryda - przydomek bogini, znaczący 'urodzona na Cyprze', skąd wschodni kult Afrodyty przeszedł do Grecji. Pas Afrodyty (a. Wenery) - pas wdzięków, talizman bogini, zapewniający powodzenie w miłości; gr. krestos, łac. cestus. Afrodyta - rzeźba (2. poł. V w. pne.) Alkamenesa, zaginiona; jej kopią jest Afrodyta z Frejus, ParyŜ, Luwr. Inna kopia, Neapol, Mus. Naz. Tron Afrodyty - Rzym, Mus. Naz. Romano, oparcie tronu a. ołtarza, dzieło gr. (ok. 460 pne.) z reliefem, który prawdop. przedstawia narodziny Afrodyty z morza, podtrzymywanej przez dwie nimfy.

Afrodyta z Kapui - rzeźba Lizyppa z 2. poł. Iv w. pne., Neapol, Mus. Naz. Afrodyta Anadyomene - słynny obraz (Iv w. pne.) Apellesa, dosł. wynurzająca się z morza. Afrodyta Knidyjska - sławny posąg, rzeźba Praksytelesa dla świątyni w Knidos (Iv w. pne.) znana tylko z rz. kopii; Rzym, Watykan; Warszawa, Muz. Nar. Afrodyta Medycejska - zob. Wenus (Medycejska). Afrodyta na muszli - malowidło ścienne (poł. I w.) w Pompei, wykopane w 1952. Afrodyta przykucnięta - brąz Doidalsesa Bityńczyka (po 250 pne.) nie zachowany; marmurowa kopia rz. znaleziona w willi Hadriana (zob. Hadrian); Rzym, Mus. Naz. Romano. Afrodyta z Cyreny - rzeźba z I w. pne., kopia oryginału z Iv w. pne. znaleziona w Łaźniach w Cyrenie (gr. Kyrene, dziś Cirene w płn. Libii, Afryka), Rzym, Museo Naz. Romano. Afrodyta z Melos - zob. Wenus (z Milo).

Afryka - łac. Africa, tak nazywali staroŜ. Rzymianie podbite terytoria w płn. Afryce, później całe płd. pobrzeŜe M. Śródziemnego (bez Egiptu), które Grecy zwali Libią, długo uwaŜane za część Azji, ale juŜ przez Herodota traktowane jako oddzielny kontynent. Afrykanka - opera (ParyŜ 1865, Warszawa 1870 w wersji wł.) Giacomo Meyerbeera, libretto: Eugene Scribe. Tytuł jest nieporozumieniem, bo gł. bohaterka, niewolnica Selika (sopran), jest Hinduską, a nie Afrykanką. Afryko, biorę cię w posiadanie! - zob. Omen. Z Afryki zawsze coś nowego - łac. ex Africa semper aliquid novi, wg "Historii naturalnej", 2, 8, 42 (ok. 70 ne.) Pliniusza St., cytowane jako przysłowie gr.

Afryt - efryt, ifryt, w wierzeniach muzułm. okrutny demon, zły duch; zob. DŜinny.

Agada - zob. Hagada.

Agamemnon - mit. i lit. gr. syn Atreusza (stąd zwany Atrydą), mąŜ Klitajmestry, ojciec Ifigenii, Elektry i Orestesa, brat Menelaja (męŜa porwanej przez Parysa Heleny), król Myken i Argos, naczelny wódz wyprawy gr. na Troję, dumny, odwaŜny, pasjonat, naduŜywający swej pozycji, dąŜący do władzy absolutnej, a przy tym niezdecydowany i łatwo się zniechęcający. Zabierając Achillesowi niewolnicę-konkubinę Bryzejdę, wywołuje jego gniew, który jest osią tematyczną "Iliady" Homera. Gdy wojska gr. nie mogą wypłynąć z Aulidy z powodu ciszy morskiej, poświęca Ŝycie swej córki, Ifigenii, na ołtarzu Artemidy. Mszcząc tę śmierć, Klitajmestra wraz z kochankiem swym, Egistem, zabija Agamemnona w kąpieli, tuŜ po jego powrocie do domu z wojny; zob. Król (Zarazem i król...). Vixere fortes ante Agamemnona multi - (Pieśni, 4, 9, 25, Horacego) 'wielu było dzielnych i przed Agamemnonem (ale, nie opiewani przez poetów, utonęli w nocy zapomnienia)'. Agamemnon - 1. część trylogii Ajschylosa Oresteja (458 pne.); zob. Ifigenia; Orestes. Tragedia (I w. ne.) Seneki, która zainspirowała teŜ tragedię V. Alfierego (1783) i tetralogię "Atrydzi" (1941-48) G. Hauptmanna. Grób Agamemnona - jeden z najlepiej zachowanych zabytków sztuki mykeńskiej z ok. 1400 pne., budowla podziemna koło Myken w Argolidzie z potęŜną kopułą o 15 m średnicy, dziś pusty czerep kamienny zwany przez legendę lud. Skarbcem Atreusza a. Grobem Agamemnona, dawn. prawdop. dzieło o bogatej architekturze wnętrza w typie orientalnym. Niech fantastycznie lutnia nastrojona Wtóruje myśli posępnej i ciemnej; Bom oto wstąpił w grób Agamemnona I siedzę cichy w kopule podziemnej, Co krwią Atrydów zwalana okrutną. (J. Słowacki, Powrót do Ziemi Świętej z Neapolu, pieśń Viii. Grób Agamemnona, 1, 1-5.)

Aganippe - mit. gr. źródło w Beocji u stóp góry Helikon, poświęcone muzom, gdyŜ pobudzało natchnienie; stąd nazywano muzy niekiedy aganippidami; por. Hippokrene.

Agar - zob. Hagar

Agincourt - (wym. aŜękur) wieś w płn. Francji, dziś Azincourt, gdzie 25 X 1415, w czasie wojny stuletniej, król ang. Henryk V pobił liczniejsze siły francuskie, gł. dzięki przewadze zmasowanych pieszych łuczników ang. nad cięŜkozbrojnym rycerstwem fr. Bitwa ta dowiodła, Ŝe metody wojenne czasów

rycerskich juŜ się przeŜyły. Gł. temat dramatu Szekspira "Henryk V" (1600).

Agni - indyjskie bóstwo ognia, światła słonecznego i piorunów, opiekun domowego ogniska; z sanskr. 'ogień'.

Agnuski - medaliki z wosku z wyciśniętym wizerunkiem baranka, poświęcane przez papieŜy; przechowywane po domach w dawnej Polsce od czasów Zygmunta Iii jako świętość chroniąca od pioruna, poŜaru i powodzi; z łac. Agnus Dei 'baranek boŜy', tj. Chrystus, Ew. wg Jana, 1, 29.

Agon - w Grecji, a później i w Rzymie igrzyska, na których uczestnicy współzawodniczyli o nagrodę w sporcie, dramacie a. muzyce. Miały charakter sakralny; większość z nich odbywała się pod patronatem jakiegoś boga a. herosa. Najsłynniejsze z ogólnogreckich były igrzyska (gr. agones, łac. ludi) olimpijskie w Olimpii ku czci Zeusa, pytyjskie ku czci Apollina w Delfach, istmijskie ku czci Posejdona na Istmie Korynekim i nemejskie ku czci Zeusa w Nemei. Agon balet - (Nowy Jork 1957) Igora Strawińskiego, choreografia: G. Balanchine.

Agora - w staroŜ. Grecji zgromadzenie ludowe, zwł. w przeciwstawieniu do Rady (Bule); centralny plac-rynek w miastach gr., miejsce obrad zgromadzenia lud., ośrodek Ŝycia handlowego i polit. Najsłynniejsza była agora ateńska; por. Forum.

Agra - zob. TadŜ Mahal.

Agramant(e) - saraceński bohater poematów epickich Xi-Xiii w. (fr. chansons de geste), król Afryki, potomek Aleksandra Wielkiego, który przedsięwziął szaloną wyprawę do Italii i został pobity przez Karola Wielkiego i Rolanda. Występuje teŜ w "Orlando innamorato (1506) Boiarda i w "Orlandzie szalonym (1532) Ariosta. Pierścień Agramanta - zaczarowany, dany przez niego karłowi Brunello, któremu skradła go Bradamante i dała Melissie. Potem dostali go Rogero i Angelika, która nosiła pierścień w ustach.

Agrypina Starsza - Vipsania Agrippina, ok. 14 pne.-33 ne., wnuczka Oktawiana Augusta, córka Marka Agryppy i Julii, Ŝona wodza rz. Drususa Germanika, matka Kaliguli i Agrypiny Mł. Towarzyszyła męŜowi w Germanii i w Syrii, gdzie zmarł nagle w 19 r. ne. Zabrała jego prochy do Rzymu. Tacyt wzruszająco opisuje jej przybycie do Brundisium i powszechny smutek. Jej nienawiść do Tyberiusza, w którym widziała, pewno niesłusznie, przyczynę śmierci męŜa, była powodem wygnania jej wyrokiem senatu na wyspę Pandaterię, gdzie dobrowolnie zamorzyła się głodem. Choć jaśniała wszystkimi cnotami republikańskiej Rzymianki, nie ona jednak stała się tematem lit., ale jej córka, Agrypina Młodsza.

Agrypina Młodsza - Julia Agrippina, 15-59, córka Germanika i Agrypiny St. Mając 12 lat, wyszła za Gnejusza Domicjusza Ahenobarba, z którym miała syna Nerona. Po śmierci męŜa oskarŜona o udział w spisku na Ŝycie swego brata, cesarza Kaliguli, skazana na wygnanie, spędziła 14 lat na wyspie Pantei. Odwołana przez swego stryja, cesarza Klaudiusza, poślubiła go i skłoniła do zaadoptowania Nerona. Pomawiano ją o otrucie Klaudiusza, aby jej syn mógł szybciej objąć władzę. Sprzeciwiała się jego planom małŜeńskim, za co Neron kazał ją zabić. Gdy próba zatopienia statku, którym wracała z odwiedzin u syna, nie powiodła się (bo Agrypina dopłynęła do brzegu), została zamordowana w swej willi przez nasłanych zbirów. Umierając wołała: "Uderzajcie w brzuch!", tzn. w łono, gdzie niegdyś nosiła swego wyrodnego syna. Śmierć Agrypiny - tragedia (1653) Cyrana de Bergerac. Brytannik - tragedia (wyst. 1669, wyd. pol. 1809) Racine'a. Agrippina - opera (1709) G. F. Handla, libretto: wicekról Neapolu, kardynał V. Grimiani.

Ahab - zob. Moby Dick.

Ahaswer(us) - w Biblii - król Medów i Persów, hebr. Ahaszwerosz, identyfikowany z Kserksesem lub Artakserksesem I, w polskich przekładach (Księga Estery) - Aswerus. W legendzie średniowiecznej - jedno z imion śyda Wiecznego Tutacza; zob. śyd.

Ahenobarbus - Miedzianobrody, przydomek znakomitego rodu rzymskiego

Domicjuszów. Wg legendy Dioskurowie, donosząc jednemu z przodków tego rodu o zwycięstwie Rzymian nad Latynami nad jeziorem Regillus (496 pne.), aby dowieść swej nadprzyrodzonej mocy, pogłaskał jego czarną brodę, która natychmiast przybrała czerwoną barwę. Przydomek ten, i prawdop. takŜe rude owłosienie, miało wielu członków rodu, jak: Gnejusz Domicjusz, pierwszy mąŜ Agrypiny Młodszej, i jego syn, Neron; łac. ahenus poet. 'miedziany'; barba 'broda'.

Ahura Mazda - zob. Ormuzd

??? Aida - opera Giuseppe Verdiego, którą kedyś egipski, Izmait Pasza, zamówił dla uświetnienia otwarcia Kanału Sueskiego; wyst. 24 Xii 1871 (w 2 lata po otwarciu Kanału) w nowym gmachu opery w Kairze, z librettem fr. Camille du Locle'a; tł. na jęz. wł. A. Ghislanzoniego. Aidę, córkę króla Etiopów Amonastro, niewolnicę na dworze faraona, łączy miłość z wysłanym przeciw Etiopom naczelnym wodzem wojsk egipskich, Radamesem, którego kocha takŜe Amneris, córka faraona. Po triumfalnym powrocie z wojny Radames otrzymuje od faraona w nagrodę rękę córki, ale postanawia zbiec wraz z Aidą; za zdradę stanu zostaje wszakŜe Ŝywcem zamurowany w grobowcu, gdzie czeka juŜ na niego pragnąca z nim umrzeć Aida.

Aigistos - zob. Egist.

Aigospotamoi - w staroŜ. nazwa miasteczka i strumienia na wsch. wybrzeŜu Chersonezu Trackiego (obecnie Indjelimen na półwyspie Gallipoli), gdzie w 405 pne. rozegrała się ostatnia bitwa wojny peloponeskiej: wódz spartański Lizander zagarnął podstępem znaczną większość floty ateńskiej, co przypieczętowało klęskę Aten.

Aisza - ok. 613-678, jedna z czterech Ŝon proroka Mahometa, zwana Matką Wiernych i Prorokinią, córka Abu Bekra, kupca, pierwszego, poza rodziną proroka, nawróconego na islam, później pierwszego kalifa. Mahomet poślubił ją, gdy miała 9 lat. Uroda i inteligencja zapewniły jej znaczny wpływ na męŜa. Zmarł na jej rękach 8 Vi 632. Dla muzułmanów jest ona jedną z "czterech niezrównanych kobiet"; zob. Cztery. Aisza i Ali - Podczas nocnego marszu Aisza zabłądziła i utraciła kontakt z karawaną; przyłączyła się do niej dopiero rano w towarzystwie męŜczyzny. Wtedy Ali, kuzyn i adoptowany syn proroka, odezwał się do niego: "Czemu się trapisz? Jest tyle innych kobiet na świecie!" Wprawdzie widzenie, które

nawiedziło Mahometa, upewniło go co do niewinności Aiszy, ona jednak znienawidziła odtąd Alego. Gdy nie udało się jej przeszkodzić wyborowi na kalifa w 655, przez 100 dni agitowała przeciw niemu. Uwięzioną, potraktował Ali z najgłębszym szacunkiem i kazał ją odprowadzić do Medyny z eskortą kobiet przebranych za rycerzy.

Aix-La-Chapelle - zob. Akwizgran.

Ajakos - Eak, mit. gr., syn Zeusa i Eginy, ojciec Peleusa, Telamona i Fokosa, słynny z poboŜności i prawości. Dzięki jego modłom ustała susza na wyspie Eginie, ale Ŝe ludzie zdąŜyli tymczasem wymrzeć, Ajakos uprosił Zeusa o pomoc. Bóg zmienił mieszkańców mrowiska w ludzi, których nazwano Myrmidonami (gr. myrmeks 'mrówka'). Po śmierci Ajakos został, wraz z Minosem i Radamantysem, sędzią w Hadesie.

Ajaks Mały - gr. Aias, mit. i lit. gr., syn Ojleusa (a. Ojliadesa), uczestnik wojny trojańskiej, przywódca Lokryjczyków, walczący często u boku Ajaksa Wielkiego, najszybszy biegacz gr. po Achillesie, odwaŜny, ale brutalny i antypatyczny, znienawidzony przez Atenę. W drodze powrotnej z wojny zabity przez Posejdona, gdy chełpliwie bluźnił bogom, dopłynąwszy jako rozbitek do brzegu; zob. Kasandra.

Ajaks Wielki - gr. Aias, mit. i lit. gr., syn Telamona, króla Salaminy, stąd zwany Telamończykiem, szorstki, flegmatyczny, ale nieustraszony olbrzym, "przedmurze Achajów", najdzielniejszy po Achillesie, pierwszy w ataku, ostatni w odwrocie, z charakterystyczną olbrzymią tarczą. Gdy po śmierci Achillesa zbroję jego przyznano Odyseuszowi, a nie jemu, rozgoryczony Ajaks w przystępie szału porąbał stado baranów, wziąwszy je za Greków, a kiedy oprzytomniał, pozbawił się Ŝycia ze wstydu. Ajaks - tragedia (prawdop. 424 pne.) Sofoklesa. Trylogia Ajschylosa na ten temat nie zachowala się, por. Metamorfozy, ks. 13, Owidiusza. Tragedia (Mediolan 1811) poety wł. Ugo Foscolo, zdjęta z afisza po premierze jako dzieło antynapoleońskie, w którym Agamemnon przedstawiał rzekomo Napoleona, Odyseusz - ministra Fouche, a Ajaks - generała Moreau.

Aja Sophia - zob. Hagia Sophia.

Ajjubidzi - dynastia muzułmańska pochodzenia kurdyjskiego, panująca w Syrii i w Egipcie, zał. w 1171 przez jej najwybitniejszego przedstawiciela, Salah ad-Dina, sławnego w Europie jako Saladyn (zob.). Obalona 1250 przez Mameluków.

Ajolos - zob. Eol.

Ajschylos z Eleusis - 525-456 pne., najstarszy z trzech wielkich tragików gr., właściwy twórca klasycznej tragedii gr. Napisał ok. 70 tragedii i 20 dramatów satyrowych, z których zachowało się w całości 7 tragedii (w wyborze dla szkół z Ii w.) i wiele fragmentów. Śmierć Ajsehylosa - Wg ludowej legendy zabił go orzeł, zrzuciwszy mu Ŝółwia na łysą czaszkę, którą omyłkowo przyjął za kamień, chciał bowiem rozbić skorupę Ŝółwia. Legenda ta wsparta jest wzmianką o przepowiedni wyroczni, Ŝe zgładzi go cios z nieba.

Ajudah - góra (572 m npm.) i przylądek na płd. wybrzeŜu Krymu, na zachód od Aluszty; ros. Aju-Dag; ukr. Aju-Dah; tur., 'niedźwiedź góra'. "Lubię poglądać wsparty na Judahu skale... (A. Mickiewicz. sonet. Ajudah, I.) Portret Adama Mickiewicza na skale Judahu - obraz (1827-28) Walentego Wańkowicza, Warszawa, Muz. Nar.

Akacja - Istnieje ok. 500 gatunków akacji właściwej, rosnącej w strefie zwrotnikowej i podzwrotnikowej Afryki i Australii. Nasza pospolita Robinia hispida, popularnie, ale błędnie, zwana akacją parkową, pochodząca z Ameryki Płn., nie ma nic wspólnego z właściwymi akacjami. Jej botaniczna nazwa grochodrzew nie przyjęła się. Nazwę akacji rozciągnięto, równieŜ błędnie, na karaganę, nazywając ją pot. akacją syberyjską a. Ŝółtą. Natomiast prawdziwa akacja, sprowadzana z Riwiery (gł. akacja srebrzysta), cięta, o Ŝółtych, niewielkich główkach kwiatowych, nazywana jest powszechnie, ale błędnie, mimozą; z łac. acacia.

Akademia - gr. Akademeia, miejsce na płn.-wsch. od Aten nad rzeką Kefisos, początkowo poświęcone herosowi Akademosowi. W gaju platanów i drzew oliwnych (gaj Akademosa), później gimnazjon załoŜony przez Kimona; tu otworzył ok. 387 pne. Platon szkolę filozoficzną, nazwaną od miejsca

powstania Akademią (Platońską). W pobliŜu, ale na zewnątrz murów, znajdował się grób Platona i stara wieŜa zamieszkiwana przez mizantropa Tymona. Akademia oszczędzana była nawet przez wrogów. Dopiero Sulla, oblegając Ateny, kazał ściąć gaj, a drewno zuŜyć na machiny oblęŜnicze. Ale drzewa znów odrosły (widział je Horacy, gdy studiował w Atenach). Akademię zlikwidował Justynian w 529 jako ostatnią placówkę pogańskiej myśli greckiej; przen. instytucja zrzeszająca najwybitniejszych przedstawicieli nauki a. sztuki; przen. system filozoficzny Platona. Akademia Argonautów - Accademia degli Argonauti, pierwsze na świecie towarzystwo geograficzne, zał. we Włoszech przez geografa Vincenzo Maria Coronelli, 1650-1718; król Jan Sobieski był członkiem i opiekunem Akademii. Akademia Arkadyjska - Accademia dell'Arcadia, włoska akademia literatury, zał. w 1690 w Rzymie z inicjatywy szwedzkiej królowej Krystyny; nazwa od gr. Arkadu. Akademia Carraccich - Akademia Bolońska, Accademia dei Desiderosi, Accademia degli Incamminati, prywatna uczelnia artystyczna zał. w 1585 w Bolonii przez Lodovica, Agostina i Annibale Carraccich; wł. desideroso 'pragnący, Ŝądny'; inramminato 'wyruszający w drogę'. Accademia della Crusca - we Florencji, zał. w 1582 przez pisarza wł. Antona Fr. Grazziniego, która pracowała nad oczyszczeniem języka wł. z "plew" (wł. crusca 'otręby, plewy, piegi') i w 1612 wydała słownik jęz. wł., Vocabolario della Crusca. Akademia drybińska - W Drybinie na Białorusi istniała szkoła dla niedźwiedzi i niedźwiedników, Ŝartobliwie zwana akademią; zob. niŜej Akademia (smorgońska). Akademia Francuska - Academie Francaise, ok. 1630 prywatne kółko literatów, o którym w 1634 usłyszał kardynał Richelieu i zaproponował przeobraŜenie kółka w ciało oficjalne, rozszerzone do 40 osób. Zatwierdzone w 1637 przez parlament wraz z nazwą stało się najwyŜszą publiczną instytucją naukową we Francji, pierwszą tego rodzaju instytucją w nowoŜytnej Europie. Jej główną funkcją jest układanie i rewizja słownika jęz. fr.; zob. Nieśmiertelny (Nieśmiertelni). ??? Akademia Goncourtów - fr. stowarzyszenie lit. złoŜone z dziesięciu osób, działające od 1903, którego gł. zadaniem jest doroczny wybór najlepszego dzieła prozatorskiego w jęz. francuskim (przede wszystkim powieści), jakie ??? ukazą się w minionym roku, i ofiarowanie autorowi nagrody (fr. Prix Goncourt) ufundowanej w 1896 testamentem pisarza fr. Edmonda de Goncourt. Akademia Krakowska - pierwotna nazwa Uniwersytetu Jagiellońskiego. Akademia Lubrańskiego - Kolegium Lubrańskiego, szkoła średnia w Poznaniu

zał. w 1519 przez biskupa Jana Lubrańskiego, jedna z pierwszych szkół humanistycznych w Polsce; zamknięta w 1780 przez Komisję Edukacji Narodowej. Accademia Platonica - wł., 'Platońska', Akademia Florencka, szkoła filozoficzna zał. przez Cosima de Medici, działająca w 1459-1521, pragnąca oŜywić tradycje platońskie, stąd nazwa. Akademia smorgońska - Ŝartobliwa nazwa głównego ośrodka tresury niedźwiedzi w Smorgoniach w oszmiańskim powiecie, z którymi obchodzono domy po całej Rzplitej i pokazywano sztuki przy dźwiękach głośnej muzyki; por. wyŜej Akademia (drybińska). Akadema św. Cecylii - zob. (św.) Cecylia. Akademia św. Łukasza - Accademia di San Luca, załoŜona w Rzymie w 1577 z inicjatywy Girolamo Muziano akademia malarstwa i rzeźby (druga po Accademia del Disegno, zał. w 1563 we Florencji), dziś Reale Accademia Romana di San Luca; godłem akademii jest trójkąt równoboczny utworzony z pędzla, dłuta i cyrkla, a dewizą "aequa potestas" łac., 'z równą siłą'. Akademia Umiejętności - w latach 1873-1919 nazwa Polskiej Akademii Umiejętności w Krakowie (1919-1951). Instytucja przejęta przez Polską Akademię Nauk. Wyraz "umiejętność" w znaczeniu 'nauka, wiedza', Ŝywy jeszcze w czasach Oświecenia, w 1873 był juŜ archaizmem. Akademia Wileńska - pierwotna nazwa Uniwersytetu Wileńskiego. Akademia w Rakowie - uczelnia ariańska na wysokim poziomie, dzięki której Raków nazywano "polskimi Atenami", zał. w 1602, zamknięta juŜ w 1638 wskutek reakcji antyreformacyjnej. Akademia Zamojska - uczelnia załoŜona w 1595 w Zamościu przez Jana Zamoyskiego, pośrednia między szkołą średnią i wyŜszą, rywalizująca ze szkołami jezuickimi; zamknięta w 1784 przez rząd austriacki. Galerie Akademii - wł. Gallerie dell'Accademia, najwaŜniejszy zbiór malarstwa weneckiego w gmachu Akademii Sztuk Pięknych w Wenecji, nad Canal Grande. Ne cedat Academia! łac., 'niech Akademia nie ustępuje!', napis umieszczony po 2. wojnie świat. na drewnianym portalu, jednej z sal krakowskiego Collegium Maius, odnowionego wg projektu Karola Estreichera, 1906-84, historyka sztuki, bibliografa, dyrektora muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Akant - stepowo-pustynna roślina azjatycka i śródziemnomorska o wielkich, kolczastych liściach, pierwowzór motywów dekoracyjnych w formie splotu (np.

na kapitelach korynckich i kompozytowych) kwiatu a. liści. Wg legendy akant wyrósł wokół koszyka z kwiatami złoŜonego przez rzeźbiarza gr. Kallimachosa (V-Iv w. pne.) na grobie jego córki, co tak poruszyło wyobraźnię artysty, Ŝe umieścił tę roślinę na głowicy korynckiej, której, wg Witruwiusza, miał być twórcą; z gr. akanthos od akantha 'cierń; oset; kręgosłup ryby'.

Akcjum - przylądek na M. Jońskim, na zach. wybrzeŜu Grecji (Akarnania), u ujścia Zatoki Ambrakijskiej, gdzie w 31 r. pne. Oktawian, późniejszy August, odniósł w bitwie morskiej zwycięstwo nad flotą Antoniusza i Kleopatry. Bitwa, która uczyniła Oktawiana władcą Rzymu, jest zarazem końcową datą republiki rzymskiej. Na pamiątkę zwycięstwa zbudowano na przeciwległym brzegu Akcjum miasto Nikopolis, gdzie August wzniósł świątynię Apollina, na którego cześć odbywano tam co 4 lata igrzyska; gr. Aktion, łac. Actium.

Akerman - Akkerman, od 1944 Białogród nad Dniestrem, port nad limanem Dniestru, o 20 km od M. Czarnego; tur. akkerman 'biały gród'. To błyszczy Dniestr, to weszła lampa Akermanu. (A. Mickiewicz, sonet Stepy Akermańskie, 8.)

Akis - zob. Acis i Galatea.

Akontios i Kidyppe - bohaterowie jednej z najsłynniejszych gr. historii miłosnych, opisanej w dystychach elegijnych przez Kallimacha, ok. 310-ok. 240 pne., w Heroidach Owidiusza i Listach miłosnych Arysteneta (Iv w.). W czasie uroczystości w Delos, w świątyni Artemidy, młody Akontios zakochuje się od pierwszego wejrzenia w pięknej Kidyppe, ciska jej do stóp jabłko, na którym skreślił słowa: "Przysięgam na Artemidę, Ŝe poślubię Akontiosa", które ona czyta, wiąŜąc się w ten sposób, mimowolnie, przysięgą; Kidyppe, zaręczona z innym, choruje, a wyrocznia delficka oznajmia jej ojcu, Ŝe jedynym lekiem dla córki jest ślub z Akontiosem.

Akrizjos - zob. Danae.

Akropol(is) - w staroŜ. Grecji część miasta na wzgórzu, niegdyś warowna, później miejsce kultu; najsławniejsza Akropolis ateńska (w Tebach - Kadmea, w Koryncie - Akrokorynt) na skalistym wzgórzu 157 m npm.; zob. Atena

(Promachos i Lemnia); Erechtejon; Nike; Partenon; Propyleje; gr., 'górne miasto'.

Akrostych - gr. akrostichis, popularny niegdyś rodzaj wiersza, w którym pierwsze litery, sylaby a. wyrazy wersów tworzą wyraz a. szereg wyrazów o sensie panegirycznym, relig. lub, jak w poniŜszym akrostychu Andrzeja Morsztyna (Xvii w.), obraźliwym: (K)iedyć powiedzieć to, na coś zasłuŜył, (P)rzy ludziach trudno, Ŝebym się nie dłuŜył, (I)eśli masz dowcip domyślny i Ŝartki, (E)xorcyzm czytaj po kraju tej kartki.

Aksakówna - Bohaterka przysłowia z Xvii w.: "Nawet Turczyn Aksakówny nie ima" (por. Jąć), Gertruda Aksakówna, osoba brzydka i stara, po upadku Kamieńca wzięta przez Turków w jasyr, została przez nich, mimo jej protestów, czym prędzej odesłana do kraju.

Akta Ziemskie - od końca Xiv w. w Polsce - księgi sądowe sądów ziemskich i grodzkich.

Akteon - gr. Aktaion, mit. gr. syn Autonoe, córki Kadmosa, wychowany przez centaura Chirona na dzielnego myśliwca. W czasie łowów podpatrzył raz Artemidę i jej nimfy w kąpieli, za co rozgniewana bogini zmieniła go w jelenia, a wtedy został rozszarpany przez własne psy. Owidiusz w Metamorfozach, 3, wylicza imiona 37 psów Akteona. Wyliczanie takie, tak jak miejscowości czy bohaterów, jest stałym rekwizytem techniki epickiej. Artemis i Akteon - metopa z fryzu świątyni Hery (V w. pne.) w Selinuncie na Sycylii; muzeum w Palermo. Diana i Akteon - obraz (1559) Tycjana, Londyn, Gal. Bridgewater. Obraz (1635) Rembrandta, Anholt, zamek Salm-Salm. Obraz Tiepola, Wenecja, Akademia.

A kto chce rozkoszy uŜyć - początek starej pieśni wojskowej, którą Władystaw Tarnowski (Ernest Buława, 1836-78) opracował na nowo i wzbogacił motywami powstańczymi (Pieśni Ŝołnierza, 1863). Najsłynniejsze dystychy: A kto chce rozkoszy uŜyć, Niech idzie w wojence słuŜyć! Na wojence tak to ładnie, Kiedy ułan z konia spadnie. [...] Śpij, kolego, a w tym

grobie Niech się Polska przyśni tobie.

Aktor - Za pierwszego aktora, który był zarazem tragediopisarzem i dyrektorem teatru objazdowego, uwaŜa się Greka Tespisa (zob.), który pierwszy wygłaszać miał swoje kwestie indywidualnie, a nie w chórze. Pierwszymi polskimi aktorami-amatorami znanymi z nazwiska byli Ŝacy krakowscy, którzy w 1522 odegrali Sąd Parysa, łac. Iudicium Paridis, J. Lochera. Pierwszy polski stały zespół zawodowy grający publicznie powstał w 1765. Aktor (jak powiadają) mógłby pouczyć plebana - nm. ein Komdiant knnt' einen Pfarrer lehren, z tragedii Faust, cz. I, Noc, Goethego. Aktorowi (mimowi) potomność nie splata wieńców - nm. dem Mimen flicht die Nachwelt keine Krnze, z tragedii Wallenstein, cz. I, Prolog, 41, Fr. Schillera.

Akwilon - zob. Boreasz.

Akwizgran - nm. Aachen, fr. Aix-la-Chapelle, miasto w Nadrenii Płn.-Westfalii (zach. RFN), od I w. kolonia rzymska Aquae Grani (od imienia celt.-germ. boga wojny, Granusa), następnie waŜny ośrodek państwa Franków. Kaplica pałacowa - najstarsza część kościoła katedralnego (Viii-Xix w.), zbudowana ok. 790-805 przez Oda z Metzu na wzór kościoła San Vitale w Rawennie, o randze katedry od 805, najwaŜniejszy istniejący przykład architektury karolińskiej, mimo przebudowy z 983, późniejszych dodatków gotyckich i restauracji z 1881; najbardziej godny uwagi monument Akwizgranu; budowla ośmiokątna otoczona 16-bocznym obejściem, nad którym wzniesiono wysoką emporę z kolumnowymi arkadami. Pierwsza wielka zachowana budowla kamienna w sztuce nm. Skarbiec katedry jest jednym z najznaczniejszych na płn. od Alp; jego najcenniejszym przedmiotem jest relikwiarz Karola Wielkiego ukończ. w 1215.

Al Adha - zob. Wielbłąd(y Mahometa).

Aladyn - Ala ad-Din. słynny bohater "Opowieści o Ala ad-Dinie i zaczarowanej lampie" (zob. Tysiąc i jedna noc), nieposłuszny piętnastolatek, syn ubogiego krawca chińskiego. Złowrogi czarownik mauretański posyła go do podziemnej jaskini, aby mu wyniósł z niej lampę,

ale chłopiec nie chce mu jej dać, a odkrywszy jej magiczną potęgę, staje się bogaczem i poślubia córkę sułtana, księŜniczkę Badr al-Budur (zob.), dla której przy pomocy "sługi lampy" wznosi cudowny pałac. Czarownik w przebraniu wędrownego handlarza wyłudza od Ŝony Aladyna cudowną lampę, ofiarowując "nowe lampy za stare", po czym przenosi pałac wraz z Badr al-Budur do Afryki; Aladyn, posłuŜywszy się zaczarowanym pierścieniem, odnajduje i zabija czarownika, a Ŝonę i pałac przenosi z powrotem do Chin; zob. teŜ Lampa (Aladyna); Pierścień (Aladyna).

Al Araf - arab. 'przegroda', wg Koranu miejsce między Rajem i Piekłem, dla duchów ludzi moralnie obojętnych, ani dobrych, ani złych, takich jak dzieci, wariaci i głupcy a. dla tych, których dobre i złe uczynki się równowaŜą i którzy oczekują tam na ostateczne przyjęcie do Raju; por. Limbus. Al Araaf - poemat (1829) tytułowy drugiego zbiorku poezji Edgara Allana Poe, gdzie poeta opisuje narodziny cudownej, przeczystej gwiazdy; natchnieniem autora było odkrycie przez Tycho de Brahe w 1572 supernowej (w gwiazdozbiorze Kasjopei), którą astronom nazwał Al Araaf.

Alaryk - ok. 370-410, wódz wojsk Wizygockich na słuŜbie cesarza Teodozjusza I Wielkiego, które po jego śmierci (395) zbuntowały się i obwołały Alaryka swoim królem. W szeregu wypraw wojennych spustoszył Trację, Macedonię i Grecję, a od ok. 400 kilkakrotnie najeŜdŜał Italię, w 410 zdobył i splądrował Rzym, po czym pomaszerował na Sycylię i popłynął do Afryki. Burza zniszczyła jego flotę. W czasie odwrotu z Sycylii Alaryk zmarł. Grób w Busento - Wg legendy towarzysze broni pochowali Alaryka wraz ze złupionymi skarbami koło Cosenzy (Kalabria w płd. Italii), w łoŜysku rzeki Busento, kierując jej wody na czas pogrzebu w sztucznie wydrąŜone zakole. Der Grab in Busento - ballada (1820) poety nm. Augusta von Platen, 1796-1835. Alaric ou Rome vaincue - fr., 'A. albo Rzym zwycięŜony', poemat (1654) Georgesa de Scudery.

Alaska - zob. Szaleństwo (Sewarda).

Alastor - gr., duch-mściciel, ścigający zbrodniarza a. podŜegający go do dalszych zbrodni; łac. genius ultor; deus vindex.

Alastor, czyli Duch samotności - poemat (1816, wyd. pol., tł. J. Kasprowicza, 1907) Shelleya.

Al-Azhar - meczet w Kaine (970-72) ze sławną medresą (muzułm. uniwersytetem teol.-prawniczym) załoŜoną w 988, będącą od tego czasu gł. ośrodkiem nauki muzułm.; arab., 'najjaśniejsza', jeden z tytułów Fatimy (zob.).

Alba - folwark pod NieświeŜem, gdzie ksiąŜę Karol Radziwiłł Panie Kochanku załoŜył rodzaj stowarzyszenia zwanego "bandą albeńską", której członkowie nosili specjalny barwny strój ("mundur towarzyski"). Słynęli z hulaszczych, pijackich zebrań i najazdów na sąsiadów.

Albert - dziedziczny wójt Krakowa od 1290, przedstawiciel patrycjatu nm., zwolennik czeskich rządów w mieście, pozornie i na krótko lojalny względem Władysława Łokietka, w 1311 stanął na czele buntu przeciw niemu. Po zgnieceniu buntu przesiedział 5 lat w więzieniu w Opolu; zmarł na wygnaniu w Pradze po 1317. Pieśń o wójcie krakowskim Albercie - poemacik łaciński napisany po 1320 przez nieznanego Polaka a. Czecha. Gdybym wiedział, co się stanie, Byłbym wiernym niezachwianie Polskiemu monarsze. Na cóŜ wyszła wierność słaba, śe pragnąłem mieć od Szwaba Urzędy najstarsze? (w. 85-90; tł. L. Kondratowicz.)

Albertina - Grafische Sammlung Albertina, słynna kolekcja rysunków i grafiki w pałacu Albertina w Wiedniu, powstała w 1793 ze zbiorów księcia sasko-cieszyńskiego Alberta (Albrechta, syna Augusta Iii, króla polskiego), połączonych w 1922 z kolekcją księcia Eugeniusza Sabaudzkiego. UwaŜana za najwszechstronniejszą kolekcję starych mistrzów zebraną kiedykolwiek przez osobę prywatną. M.in. wspaniały zbiór rysunków Drera kupiony w 1769 od cesarza Franciszka Ii.

Albertus - postać z polskiej odmiany commedia dell'arte z końca Xvi w., klecha i bakałarz wiejski wyprawiany na wojnę przez plebana posłusznego uchwale sejmowej, bohater kilku utworów farsowo-satyrycznych, np. Wyprawy plebariskiej (1590), gdzie pleban nabywa dla Albertusa rynsztunek wojenny i starą szkapę na kleparskim targu ze starzyzną w Krakowie, a. "Albertusa z

wojny" (1596), opisującego przygody marszowe owego rycerza-samochwała, niezgrabiasza, tchórza-kurołapa, a po trosze staropolskiego Szwejka. Imię Albertus, zlatynizowany Albert, w dawnej Polsce mylone zazwyczaj z Adalbertem i Albrechtem, którym miał odpowiadać swojski Wojciech (zob.), w tym wypadku oznacza prawdop. właśnie wiejskiego Wojtka.

Alberyk - Albrich, Alberich, mit. germ., król elfów; w "Pieśni o Nibelungach", eposie germ. z Xii8Xiii w., karzeł, któremu Zygfryd porywa czapkę-niewidkę, przydatną w czasie walki z Brunhildą. Zygfryd powierza Alberykowi zdobyty skarb Nibelungów, a po śmierci bohatera Alberyk lojalnie oddaje skarb wdowie. W tetralogii Richarda Wagnera "Pierścień Nibelunga" (1868-76) Alberyk, zręczny i obrzydły gnom, wykuwa ze złota dobytego z dna Renu proroczy pierścień obdarzający wszechmocą. Loki i Wotan wykradają pierścień, ale przekleństwo Alberyka towarzyszy odtąd posiadaczom pierścienia wszędzie; zob. Nibelung; Oberon.

Albi - miasto nad rzeką Tarn w dawnej Langwedocji (płd. Francja); rzymska Civitas Albigensium; w Xii-Xiii w. jeden z gł. ośrodków ruchu albigensów; miejsce urodzenia Henri de Toulouse-Lautreca (1864). Katedra św. Cecylii - główne i najsłynniejsze dzieło katalońsko-płd.-zach. francuskiego gotyku, obronny kościół halowy, rozp. w 1282, potęŜna wieŜa (78 m) w 1485; jedna nawa bez podpór wewnętrznych, z bocznymi kaplicami między przyporami występującymi do wnętrza katedry; bez zewn. łuków odporowych; piękny, późnogotycki portal boczny z 1535, freski szkoły wł. z Xv-Xvi w.; witraŜe z Xiv-Xvi w.; najwspanialszy kościół fr. późnego Xiii w., wyglądający z zewnątrz jak potęŜny, zwarty blok skalny znaczony pionowymi liniami masywnych półfilarów. Albigensi - sekta chrześc. Xii w. w Langwedocji (płd. Francja), nazwana od miasta Albi (choć Tuluza była ich właściwym ośrodkiem), wyróŜniająca się poboŜnością i cnotami w wieku rozwiązłości. OskarŜeni o manicheizm, stali się celem krucjaty ogłoszonej przeciw nim przez papieŜa Innocentego Iii, przeprowadzonej z krańcowym okrucieństwem (1209-13) przez Simona de Monfort, a potem bezlitośnie wytępieni przez inkwizycję.

Albion - staroŜytna, poetycka nazwa Wysp Brytyjskich, potem Anglii lub Szkocji czy nawet tylko Pogórza szkockiego, pochodząca moŜe z celt. alp, ailp 'skała, góra' a. z łac. albus 'biały', od kredowych skał wybrzeŜy Dovru: wg legendy od syna Neptuna. Albiona, olbrzyma, odkrywcy tego kraju, który rządził nim przez 44 lata; wg innej legendy od Albii, najstarszej z 50 córek króla Syrii, które jednocześnie zabiły swoich męŜów w noc poślubną (por. Danaidy) i za karę puszczone na statku na otwarte morze dobiły na

koniec do zachodniej wyspy, i poślubiły półdzikich krajowców. Perfidny Albion - hasło odzwierciedlające rozgoryczenie republikanów fr. z powodu przyłączenia się Anglii do antyfrancuskiego przymierza mocarstw europ. po straceniu Ludwika Xvi dn. 21 I 1793.

Alborada Del Gracioso - hiszp., 'Poranna pieśń trefnisia', impresjonistyczny utwór fortepianowy z cyklu Miroris (fr., 'Zwierciadła', 1905) Maurice Ravela.

Albośmy to jacy tacy - popularna krakowska taneczna pieśń ludowa rozpoczynająca się od słów: Albośmy to jacy tacy, chłopcy krakowiacy, czerwona czapeczka na cal podkóweczka i biała sukmana, danaŜ moja, dana! (1-6.)

Albrecht Hohenzolern - (wym. hoencollern), 1490-1568, ostatni wielki mistrz krzyŜacki. W 1525 przeprowadził sekularyzację zakonu i złoŜył 10 kwietnia w Krakowie hołd Zygmuntowi Staremu jako dziedziczny ksiąŜę lenny Prus. Rozwijał działalność wydawniczą takŜe w jęz. polskim; załoŜył w 1544 uniwersytet królewiecki; zob. teŜ Hołd (pruski).

Alcala - arab. al kala 'twierdza'. Calle de Alcala - główna ulica Madrytu. Alcala de Henares - miasto w środk. Hiszpanii nad rzeką Henares, miejsce urodzenia (1547) Cervantesa.

Alcazaba - (wym. alkafaba) nazwa twierdz, cytadel mauretańskich w miastach płd. Hiszpanii (Almeria, Malaga).

Alchwarizmi - al-Khwarizmi, al-Chorezmi, Muhammed ibn Musa, matematyk i astronom arabski, z pochodzenia Uzbek, na dworze kalifa al-Ma'muna w Bagdadzie ok. 820; autor licznych prac naukowych. Znaczna część wiedzy matematycznej śrdw. Europy pochodzi z łac. przekładów jego dzieł, które przyczyniły się równieŜ do upowszechnienia cyfr hinduskich, zwanych później arabskimi.

Algebra - Wyraz pochodzić ma od tytułu jego traktatu o równaniach: (Hisab al-dŜabr wa'l-mukabala) arab., 'Podręcznik algebry', dosł. 'o odtwarzaniu i przeciwstawianiu'. Algorytm - Wyraz pochodzić ma od imienia Alchwarizmi.

Alcyna - siostra Morgany i uosobienie rozkoszy zmysłowych w Orlando innamorato (1506) Boiarda i Orlandzie szalonym (1532) Ariosta, gdzie panuje, jak Kirke, na wyspie zapomnienia, pełnej niesamowitych czarów; por. Armida. Alcina - opera (1736) G.F. Handla.

Aldebaran - czerwonopomarańczowa podwójna gwiazda najjaśniejsza w konstelacji Byka, jedna z najbliŜszych gwiazd, widoczna w Polsce jesienią i zimą. Z arab. al-dabaran od dabar 'iść za kimś', bo gwiazda postępuje za Plejadami.

Aldobrandyńskie Wesele - zob. Wesele (Aldobrandyńskie).

Aldona Anna - 1309 a. 1310-39. Aldonę, królową polską, córkę księcia litewskiego Giedymina, od 1325 Ŝonę Kazimierza Wielkiego, ochrzczono po przyjeździe do Polski jako Annę (Hannę). Imienia Aldona nie uŜywano do czasu romantycznej mody na imiona pogańskie; por. imię bohaterki "Konrada Wallenroda" Mickiewicza.

Aldrin - Edwin E. (wym. o:ldrin), ur. 1930, kosmonauta amer., pułkownik lotnictwa, drugi człowiek na KsięŜycu, wylądował na powierzchni "Morza" Spokoju, dn. 21 Vii 1969; zob. Armstrong N.A. Piękny widok... wspaniałe pustkowie - ang. Beautifull view... magnificent desolation, pierwsze słowa Aldrina po wylądowaniu na KsięŜycu.

Aldyny - wydania klasyków gr. i rz. drukowanych w Wenecji i in. miastach przez humanistę wł. Aldo Manuzio (Aldus Manutius, 1450-1515) i jego rodzinę od 1490 do 1597. Wygodny format ksiąŜek (mała ósemka) i naukowa staranność edytorska spopularyzowały je w Europie. Nazwa od imienia

wydawcy.

Alegoria - wyraŜenie (w mowie, piśmie a. sztuce) prawd a. uogólnień o ludzkim postępowaniu a. doświadczeniu za pomocą symbolicznych, fikcyjnych postaci i działań, zwł. bajek, przypowieści. Parabel nm., 'Parabola', wiersz (1868) Friedricha Rckerta, mimo tytułu nie jest parabolą, lecz wzorowym przykładem alegorii. Mowa w niej o podróŜniku wędrującym pieszo i trzymającym wielbłąda za uzdę. Złośliwe zwierzę wpada we wściekłość, podróŜny ucieka i napotyka głęboką studnię, a widząc, Ŝe zwierzę go goni, wskakuje do studni. Nie spada jednak w głąb, bo chwycił się krzaka jeŜynowego, wyrastającego ze ściany studziennego szybu. Trzymając się mocno krzaka spogląda w górę i widzi tuŜ nad sobą pysk rozwścieczonego wielbląda; wtedy patrzy na dno: tam ujrzał smoka rozdziawiającego głodną paszczę. PrzeraŜony tym wszystkim zagląda tam, gdzie korzenie krzaka trzymają się ściany, i dostrzega dwie myszy, czarną i białą, które na przemian podgryzają owe korzenie. Zrozpaczony podróŜny daremnie rozgląda się za ratunkiem. Nagle dostrzega na gałązkach krzaka dojrzałe jeŜyny; nie mogąc powstrzymać oskomy, sięga po owoce i zjada z apetytem jeden za drugim, aŜ wreszcie zapomina o strachu i swej rozpaczliwej sytuacji. Zapytasz, czytelniku: "KtóŜ to jest ten głupiec, któremu tak łatwo wywietrzała z głowy myśl o jego połoŜeniu?" Wiedz zatem, przyjacielu, Ŝe tym człowiekiem jesteś ty sam; smok na dnie studni to ziejąca otchłań śmierci; wielbłąd groŜący z góry - to zgryzoty i niedole Ŝycia, ty zaś musisz, w zawieszeniu między Ŝyciem a śmiercią, chwytać się co sił zielonego drzewa świata; obie myszy, czarna i biała, które na przemian podgryzają korzenie krzewu, to noc i dzień. Ciebie zaś tak pociąga urok owoców Ŝycia, Ŝe zapominasz o wszystkich okropnościach, chcąc tylko zerwać i popróbować moŜliwie jak najwięcej słodkich jeŜyn.

Aleja - Aleja Szucha symbol zbrodni hitlerowskich popełnianych w czasie 2. wojny świat. w Warszawie, ulica w śródmieściu, nazwana imieniem Jana Chrystiana Schucha, 1752-1813, architekta i ogrodnika pol. (obecnie Aleja I Armii W.P.), przy której mieściła się siedziba gestapo. Aleja w Middelharnis (1689) najsłynniejszy krajobraz pejzaŜysty hol. Meinderta Hobbemy, Londyn, Nat. Gall.

Aleksander - najsłynniejsze imię greckie wsławione przez Aleksandra Macedońskiego, noszone przez papieŜy, carów, królów Szkocji. Zdrobnienie Sandy oznacza w jęz. ang. (Ŝart.) Szkota, podobnie jak Paddy (Patrick) Irlandczyka, a Taffy (Dawid) Walijczyka. Aleksandros, gr., 'obrońca, pomocnik ludzi', zdrobn. pol. Olek; wł. Alessandro, Sandro; ros. Aleksandr, Sasza; łac. skr. Alexis, Alexius; pol. Aleksy; ros. Aleksjej; węg. Sandor

(wym. szandor), tur. Iskandar, Iskender; szkoc. skr. Alastair, Alister. Popularność tego imienia w Polsce ustaje po powstaniu styczniowym: ludność unika imienia cara. Aleksander - zob. Parys.

Św. Aleksander Newski - 1220-63, ksiąŜę nowogrodzki od 1236, wielki ksiąŜę włodzimierski od 1252, syn Jarosława Wsiewołodowicza włodzimierskiego, ros. bohater narodowy, święty prawosławny. Przydomek zawdzięcza świetnemu zwycięstwu, odniesionemu 1240 nad Newą w bitwie ze Szwedami pod wodzą potęŜnego, Birgera Jarla. W 2 lata później pokonał rycerzy zakonu inflanckiego na lodzie pokrywającym jezioro Pejpus. Aleksander Newski - kantata (1938) Prokofiewa, uŜyta jako muzyka do słynnego filmu (1938) Siergieja Eisensteina pod tymŜe tytułem, z Nikołajem Czerkasowem w roli gł.

Aleksander Wielki (Macedoński) - syn Filipa Ii Macedońskiego i Olimpiady, ur. 356 pne. w Pelli, wychowanek Arystotelesa, król macedoński od 336. Wymógł na państwach gr. obranie go naczelnym wodzem wyprawy na Persję, rzekomo dla wyzwolenia miast gr. w Azji Mniejszej, a w istocie dla zdobycia całego cywilizowanego Wschodu. W 334 przekroczył Hellespont, pokonał nad rzeką Granikiem satrapów małoazjatyckich, zdobył Gordion, stolicę Frygii, w 333 pobił Dariusza Iii pod Issos; zdobył po 7 miesiącach oblęŜenia Tyr. Zajął Egipt; załoŜył w 332 Aleksandrię, dotarł do słynnej świątyni i wyroczni boga Ammona w oazie Siwa, gdzie kapłani powitali go jako boga (za którego się odtąd uwaŜał). Zwycięstwo w bitwie między Arbelą i Gaugamelą w Mezopotamii (331) zdecydowało o upadku państwa perskiego. Aleksander zajmuje Babilon, Suzę, puszcza z dymem Persepolis, w 329-327 zdobywa wsch. Iran (obecny Afganistan), w 326 dociera do rzeki Indus. Rezygnuje z dalszych zdobyczy pod naciskiem swego wojska. W czasie odwrotu umiera w Babilonie w 323 w wieku 32 lat. Aleksander nie był Grekiem, ale Macedończykiem; jego ambicją było przewyŜszyć wielkiego ojca; był wychowany na Homerze (zob. niŜej), który zaszczepił mu ideał bohatera szukającego chwały w walce, "w Ŝyciu krótkim, lecz pełnym sławy", na wzór Achillesa, a radości w namiętnych przyjaźniach i hucznych biesiadach. Był wyjątkowo odwaŜny, brał osobiście udział w bitwach, a przy tym był genialnym wodzem, mówcą i przywódcą ludzi. Jako władca imperium perskiego Ŝył z iście wschodnim przepychem i wspaniałością budzącą niezadowolenie jego macedońskich przyjaciół, choć naturalną dla Persów; daremnie usiłował zbratać i zrównać arystokrację zwycięzców i zwycięŜonych. Poślubił Roksanę, córkę sogdiańskiego księcia, a następnie Statirę, córkę Dariusza. Mimo siły charakteru i opanowania wybuchał niekiedy przeraŜająco gwałtownym gniewem, nie oszczędzając Ŝycia nawet najserdeczniejszych przyjaciół, takich jak Kallistenes, Klejtos, Filotas,

Parmenion; zob. teŜ Dariusz Iii Kodomanus; Dhu'lkamain; Falanga (maced.); Owca (Rzeźnik). Aleksander i Anaksarchos - W czasie wyprawy do Indii towarzyszył Aleksandrowi filozof Anaksarchos z Abdery, uczeń Demokryta; gdy raz opowiadał królowi o nieskończonej liczbie istniejących światów, ten rozpłakał się, a zapytany o przyczynę łez, wyjaśnił: "CzyŜ nie jest to godne Ŝałości, Ŝe gdy liczba światów jest nieskończona, nie zostaliśmy jeszcze władcami jednego?" To miał na myśli Juwenal, pisząc w swoich "Satyrach", 10, 168: "Jeden glob nie wystarcza młodzieńcowi z Pelli", łac. unus Pellaeo iuveni non sufficit orbis. Aleksander, Apelles i Kampaspe - Król czcił i wielbił swego nadwornego malarza, wielkiego Apellesa; powiadał: "Jest tylko dwóch Aleksandrów - syn Filipa i niezrównany portret bohatera, pędzla Apellesa"; nie pozwalał się teŜ portretować nikomu innemu. Gdy piękna nałoŜnica króla, Kampaspe, pozowała Apellesowi do obrazu Afrodyty Anadyomene, malarz zakochał się w niej, a król, zauwaŜywszy to, ofiarował mu ją. Historia ta jest tematem komedii prozą "Alexander and Campaspe" (1584) Johna Lyly. Aleksander i bieg olimpijski - Kiedy przyjaciele pytali Aleksandra, który biegał bardzo szybko, czy wziąłby udział w biegach olimpijskich, odrzekł: "Owszem, ale pod warunkiem, Ŝe do wyścigu ze mną stawać będą tylko synowie królewscy." Aleksander i brody - Ironia losu sprawiła, Ŝe Aleksander najtrwalej moŜe zapisał się w Ŝyciu następnych pokoleń tym, Ŝe wprowadził do Europy obyczaj golenia brody, którą w czasie walki wręcz łatwo pochwycić mogła krzepka dłoń nieprzyjaciela. Aleksander i Bucefał - Gdy Filipowi Ii zaproponowano kupno ogiera tesalskiego, Bucefała (gr. Boukephalos, dosł. 'bykogłowy'), a Filip odmówił z przyczyny nieokiełznania i dzikości konia, 18-letni Aleksander dosiadł go i ujarzmił, a gdy zsiadł, Filip rzekł mu: "Synu, szukaj równego ci królestwa, bo Macedonia dla ciebie za ciasna." Był to ulubiony koń Aleksandra, który śmierć jego w bitwie z Porosem w 326 zniósł bardzo cięŜko; załoŜył nad Hydaspesem miasto i nazwał je Bukefalia; zob. teŜ Apelles (Bucefał i Aleksander). Aleksander i Diogenes - zob. Diogenes. Aleksander i Filip z Akarnanii - Gdy Aleksander cięŜko zachorował, lekarze, straciwszy nadzieję uratowania go, nie śmieli go leczyć, aby po jego zgonie móc zachować głowy na karku. Jedynie wielki przyjaciel króla, Filip z Akamanii, lekarz, odwaŜył się przyjść mu z pomocą i przygotować lek. Wtedy Parmenion (zob. niŜej) posłał Aleksandrowi z obozu pismo, w którym ostrzegał go przed Filipem, przekupionym jakoby przez Dariusza obietnicą małŜeństwa z jego córką i zamierzającym Aleksandra otruć. Król nie pokazał listu nikomu, a gdy Filip nadszedł z lekarstwem w kielichu, podał mu to pismo do przeczytania, a sam w tym czasie popijał lek bez lęku.

Była to dramatyczna i zdumiewająca scena, gdy jeden pił, a drugi czytał, a wreszcie obaj popatrzyli sobie w oczy. Aleksander i Homer - Kiedy Aleksander wylądował w Azji pod Troją, uczynił libację - ofiarę z wina - bohaterom "Iliady" Homera i zgodnie ze starym zwyczajem wziął udział nago, wraz z przyjaciółmi jako współzawodnikami; w biegu ku czci herosów. O Achillesie powiedział wtedy, Ŝe błogosławiony to mąŜ, który w Ŝyciu znalazł wiernego przyjaciela, Patrokla, a po śmierci wielkiego piewcę swojej sławy, Homera. W najkosztowniejszym ze zdobytych skarbów Dariusza - kasetce na pachnidła - umieścił otrzymany od Arystotelesa egzemplarz "Iliady" (zwany odtąd "egzemplarzem z kasetki"), którą uwaŜał za "codzienny pokarm swej dzielności wojennej". Aleksander i Kallistenes - Kallistenes z Olintu, krewniak Arystotelesa, towarzyszył królowi w wyprawie na Wschód w roli korespondenta wojennego; w swoich sprawozdaniach wysyłanych do Grecji przedstawiał króla jako wybrańca bogów i cudotwórcę; kiedy jednak Aleksander, zostawszy władcą Persji, wymagał od Greków i Macedończyków czołobitności i wschodnich ceremoniałów, Kallistenes, który wypowiadał się o tym z przekąsem, wypadł z łaski i został wtrącony do więzienia, gdzie zmarł. Aleksander i Parmenion - Gdy przybyli do Aleksandra wysłani przez Dariusza przyjaciele jego i wręczając mu pismo króla prosili, by zatrzymał w swych rękach wielki obszar leŜący na zachód od Eufratu, zaprzestał wojny i stał się jego sprzymierzeńcem, Pamienion, jeden z przywódców macedońskich, oświadczył, Ŝe on, gdyby był Aleksandrem, przyjąłby tę propozycję. Na to król: "Owszem, i ja bym przyjął, gdybym był Parmenionem." I dodał jeszcze: "Na niebie nie ma miejsca dla dwóch słońc, a na ziemi dla dwóch władców." Aleksander i Poros - Gdy Aleksander w Indiach, przekroczywszy rzekę Indus, pokonał w 326 armię króla Porosa i wziął go do niewoli, zapytał go pełen podziwu dla jego dzielności, postawy i urody - jak ma z nim postąpić; Poros odparł: "Po królewsku." Aleksander i Pytia - Przed wyruszeniem na Persję król wybrał się do Delf, aby zasięgnąć rady wyroczni, ale tego dnia była ona nieczynna; udał się jednak na poszukiwanie Pytii i mimo jej protestów zaprowadził ją siłą do świątyni. "Synu - rzekła kapłanka - nie ma na ciebie rady." "Dość - zawołał Aleksander - to mi starczy za wyrocznię!" Aleksander i rozbójnik - Gdy przyprowadzono do króla pochwyconego pirata Diomedesa, Aleksander zapytał go, jak śmie uprawiać rozbój na morzu. "A jak ty śmiesz go uprawiać na lądzie? - brzmiała odpowiedź. - Nazywają mnie piratem, bo mam jedną galerę; ciebie zaś, który pustoszysz świat wielkimi armiami, zwą królem." Aleksandrowi rozumowanie to tak przypadło do gustu, Ŝe uczynił Diomedesa księciem i sędzią; legenda z "Gesta Romanorum", 146. Aleksander i Tais - Po zdobyciu Persepolis Aleksander kazał je spalić wraz z pałacami królewskimi, aby przypieczętować tym kres dynastii

Achemenidów; powiadano, Ŝe rozkaz ten wydał po pijanemu, w czasie uczty, na prośbę równieŜ pijanej kurtyzany ateńskiej Tais. Aleksander i Talestris - zob. Talestris. Aleksander i zasłonięte ucho - Gdy zapytano króla, dlaczego rozsądzając sprawy gardłowe, zakrywa dłonią jedno ucho w czasie przemówienia oskarŜyciela, odrzekł: "Chcę zachować jedno ucho wolne od uprzedzeń dla wysłuchania oskarŜonego." Aleksander na rzece Hydaspes - w Indiach, wezbranej przez burzę, przeprawiając się w bród z oddziałem wojska, aby napaść na obóz króla Porosa, miał wykrzyknąć: "O Ateńczycy, czy uwierzylibyście, na jakie się naraŜam niebezpieczeństwa dla zdobycia u was sławy!" Apelles, Bucefał i Aleksander - zob. Apelles. Dhul Karnain - arab., 'Dwurogi', nazwa, pod którą Aleksander Wielki, arab. Iskandar ar-Rumi, występuje w Koranie, 18, 83-98, i wznosi mur przeciw atakom Goga i Magoga (zob.). Znaczenie jej tłumaczą rozmaicie, np. Ŝe określa Aleksandra jako władcę dwóch stron świata: Wschodu i Zachodu. Nadzieja - Przed wyruszeniem na Persję Aleksander rozdał i zapisał niemal wszystkie dobra królewskie przyjaciołom; wtedy Perdykkas, wybitny wódz Filipa Ii i Aleksandra, zapytał króla, co zatrzyma dla siebie. Ten odpowiedział: "Nadzieję". Nic nie zostanie do zdobycia dla mnie - mruknął młodziutki Aleksander, gdy doniesiono mu o licznych zwycięstwach jego ojca, Filipa Ii. Nie chcę kradzionego zwycięstwa - rzekł Aleksander, gdy radzono mu zaskoczyć wojojsko perskie nagłym atakiem w nocy. Rzeźnik nie boi się... - zob. Owca. Węzeł gordyjski - zob. Węzeł (gordyjski). Biografowie greccy: Diodor Sycylijczyk (I w. pne.), Biblioteka historyczna, ks. 17; Plutarch, śywoty sławnych męŜów (Aleksander Wielki); Anabuza Aleksandra zob. Anabaza 2; rzymscy: Kurcjusz Rufus (I w.), De rebus gestis Alexandri. Historia Aleksandra Wielkiego - najsłynniejsza z aleksandreid (powieści a. poematów ujmujących dzieje Aleksandra jako szereg czarodziejskich i fantastycznych czynów i przygód), napisana w Egipcie po grecku, przypisywana błędnie Kallistenesowi z Olintu, 360-327 pne., pochodząca z Iii w. ne., przełoŜona na łacinę w X w. Tłumaczona na wiele języków, rozpowszechniła się na Bliskim Wschodzie i w całej Europie; powodzenie jej stworzyło śrdw. legendę Aleksandra w setkach przeróbek i wariantów; przekład polski z 1510 nie opublikowany; inny, anonimowy, wyd. 1550 w

Aleksego . Aleksander świat złupił i wielkim stąd słynie. wznawiany aŜ do poł. Aleksander i rodzina Dariusza . tł. zob. stąd nazwa.fr. 12-zgłoskowy jambiczny z akcentem na zgłosce szóstej i średniówką po niej. 63-64. porzuca w noc poślubną Ŝonę i ojczyznę. Nat. Pinakoteka. Juliana Tuwima.in.francuski wiersz klasyczny. no zaczem Ŝe stulja łomat?. do którego jako libretta napisano ok. St. Gluck (1745). z ok. 1040. Mus. Domu Fauna. Hndla.tragedia (1665) Racine'a. śywot św. Alexandre le Grand . Bitwa pod Arbelą . Ŝyje w poboŜnej biedzie w syryjskiej Edessie przez 17 lat.obraz (1529) Albrechta Altdorfera.F. patron Ŝebraków i włóczęgów. Xii w..jeden z popularniejszych świętych na Wschodzie.) Aleksander Macedoński był (niewątpliwie) bohaterem. przed śmiercią spisuje na .obraz (1565-70) Paola Veronese. Ŝył w V w. Cherubini (1784). Cimarosa (1781). Alexander's Feast or the Power of Music . jeden z najpopularniejszych w Xviii w. przypisywany kanonikowi z Rouen. lecz po cóŜ (zaraz) łamać krzesła? . Bitwa Aleksandra Wielkiego z Dariuszem Iii pod Issos .oratorium (1736) G. ulubiony obraz Napoleona I. Xviii w. a uŜyty świadomie jako metrum odpowiednie do epopei w "Powieści o Aleksandrze". zastosowany po raz pierwszy w chanson de geste: Pielgrzymka Karola Wielkiego do Jerozolimy (prawdop. Aleksy . francuskiego. z komedii Rewizor.obraz Jana Brueghela zwanego Aksamitnym. oparta na wczesnohellenistycznym obrazie.). Thibault de Vernon. Gall. Powieść (o Aleksandrze). Londyn.. moŜe pędzla Filoksenosa z Eretru.mozaika odkryta w 1831 w Pompei w tzw. Monachium. Rozbójnik wieś zrabował. Zob. Alessandro nelle Indie . Aleksandr Makiedonskij gieroj. jeden z najstarszych pomników jęz. Do "Monitora" Bohomolca. poemat w 125 strofach po 5 dziesięciozgłoskowych wersów asonansowych. Węgierski. Św. (T. 50 partytur. Aleksandryn .Krakowie. 1 (1836) Gogola. nieznanego autora.ros. na pal wbity ginie.melodramat (1727) Pietra Metastasia. K. Historia o Ŝywocie i sprawach znamienitych Aleksandra Wielkiego. Aleksy. 1. syn zamoŜnego patrycjusza rzymskiego. Neapol. aby wrócić przed bramę domu ojcowskiego i tam Ŝebrać nie poznany. Naz. Bitwa Aleksandra . w Edessie (Syria). m. Powieść (o Aleksandrze). Vie de saint Alexis.

Źródło (Aretuzy).potrójny układ gwiazd konstelacji Centaura. aŜ uciekla pod ziemię i pod dnem morza przedostała się na wyspę Ortygię. jest gwiazdą najbliŜszą Słońca. polskiego. Alfa Centaura . którą poniósł od Maurów pod Alarcos w 1195. z których jedna. król Leonu i Kastylii. przez nieznanego autora.1030-1109. w Biblii o Istocie Boskiej (Apok. Alembik . 8. wódka przepalanka. niewzruszony autorytet. gr. kopia wcześniejszego przekładu wierszem. ze śrdw.wersja polska. Alfons Viii Szlachetny . bóg rzeki. gdzie zamieniła się w źródło. 1. Alpheios. Cztę w jednych księgach o niem: Kto chce słuchać. do alkoholu. ani nawet nie dzięki załoŜeniu pierwszego uniwersytetu w Hiszpanii. w Polsce niewidoczną. śywot jednego świętego.dawny aparat destylacyjny.. por. w mit. zdobywca Toleda na Maurach (1085). dziś Rufta. Alfejos. wersjach "śywota". wg Proroctwa Izajasza. ja powiem. dających najobfitszy materiał legendzie. łac. Jeden z najdawniejszych zabytków jęz. wszedł do literatury nie przez klęskę. 13). al-anbik. zwł. Aleksym . 7-10.. przepływająca przez Arkadię i Elidę. 41. Pan. przen.Pierwsza i ostatnia litera alfabetu greckiego. ale przez swój romans ." Alfejos . a po zgonie znaczonym cudami zostaje rozpoznany juŜ jako święty. Legenda o św.1155-1214.pergaminie historię swego Ŝycia. wraz z Cydem i królem Rodrygiem naleŜy do głównych bohaterów epopei hiszpańskiej. CoŜ milował Boga swego.gr. Proxima Centauri. Sant' Alessio. i nm. w staroŜytności część koryta rzeki biegła pod ziemią. z gr. alembicum 'destylator' z arab. liczącego 241 wersów. zob. pierw. król Kastylii. 4: "Ja. jestem pierwszy i ostatni. początek i koniec. 22. wszystko od A do Z. Alfa i Omega . ani przez wspaniałe zwycięstwo nad nimi pod Navas de Tolosa w 1212. Alfons Vi . opartego na łac. największa rzeka Peloponezu. sporządzona w Xv w. zakochany w nimfie Aretuzie ścigał ją tak długo.

w której ramiona pchnęła go oziębłość jego Ŝony. Algorytm . Księga (Księgi wiedzy. Garcia de la Huerta." Algebra . śydówka z Toledo . popierał naukę i sztukę. Alehwarizmi. Ballada hiszpańska . ułoŜyło planetarne "Tablice Alfonsyńskie" (1252). beta konstelacji Perseu Sza (w Głowie Meduzy). Kopernik "istnym monstrum". sztuka (1778) V. Die Jdin aus Toledo. .zob.nm.pierwsza znana zmienna gwiazda zaćmieniowa. zdobywca Kadyksu (1262). jesienią i zimą. historycznych i prawniczych na łacinę oraz Biblii na hiszp. astron. wyst. mógłby otrzymać nieco poŜytecznych wskazówek.. Angielki Leonory. deferensów i ekwansów. przyczynił się do rozwoju Ŝycia kulturalnego. 1888) Franza Grillparzera.z piękną śydówką Rachelą. budował szkoły. zob.A.nm.hiszp. zob. 'Rachela'.zob. Czarny (Kamień). rosły szybciej niŜ jego dokładność. ale juŜ w Xiii w. król Kastylii. zwane teŜ Toledańskimi.zob. Spanische Ballade.1221-84. al-ghul 'demon bezczeszczący groby'. jednostajnego ruchu. powieść (1955) Liona Feuchtwangera. Raquel . z arab. Ten obraz świata nazwał w Xvi w. Niezbyt fortunny jako polityk.). utworzył kolegium uczonych tłumaczy arabskich dzieł astronomicznych. Alfons X Mądry . Al-HadŜar Al Aswad . Z jego inicjatywy 50 astronomów.. których zgromadził w Toledo. Komplikacje geocentrycznego układu planetarnego w Ptolemeuszowskim systemie idealnych kól. epicykli. Alchwarizmi. król Alfons X Mądry powiedział o nim: "Gdyby Bóg poradził się mnie przy budowie świata. będące rewizją tablic Ptolemeusza.tragedia (1837. zasłaniana na krótko przez ciemnego satelitę co 2 dni i 9 godz. córki Henryka Ii. Ghul. w Polsce widoczna latem. Algol .

. 1865. MardŜana. tj. rzymskiego Lucentum. otwórz się!". zespół ulegał potem licznym przebudowom. Alicja . przeŜyte w cudownych krajach na dnie króliczej nory i po drugiej stronie lustra. al hamra 'czerwony' od barwy murów zbudowanych z tapii. Hiszpanii. lekkości i olśniewającego bogactwa dekoracji. herszt próbuje róŜnymi sposobami odnaleźć nieproszonego wspólnika. Alice in Wonderland. . ukrytą w skórzanych buklakach. do dziś dotrwała głównie puścizna Xiv w.zob. bohaterka nasłynniejszych w świecie anglosaskim ksiąŜek dla dzieci "Alicja w krainie czarów".alakant. matematyka oksfordzkiego. a w niej Salą Ambasadorów. miasta w płd. Alikant . wapna i gruzu.Alhambra .. ale wierna niewolnica Ali Baby. hiszpańskie wino czerwone słodkocierpkie.G. Liddella. od Alicante.-wsch. przez królów dynastii Nasrydów. arcydzieło budownictwa mauretańskiego. Dwóch Sióstr i Abenceragów. Tysiąc: i jedna noc). rozbójników otwiera drzwi tajemnej jaskini przy pomocy magicznych słów: "Sezamie. wzniesiony w Xiii w. od 12 marmurowych lwów wokół fontanny) z Salą Trybunału. jak herszt bandy. Eleonora Akwitańska. część zburzył Karol V. o architekturze wnętrz pełnej fantazji. Gdy brat pochował zwłoki Kasima. Dodgsona. Obie ksiąŜki przedstawiają najdziwniejsze przygody senne małej dziewczynki Alicji.warowny zespół pałacowy na szczycie wzgórza w Grenadzie (Hiszpania). który wydał je pod pseudonimem Lewis Carroll. Jego zamoŜny brat Kasim wykrywa tajemnicę Ali Baby. zdobywa dostęp do skarbów i staje się bogaczem. i "Po drugiej stronie lustra". przechytrza go za kaŜdym razem. napisanych przez C. z arab. Ali Baba . po odejściu rozbójników powtarza te wyrazy. alkant.bohater Opowieści o Ali Babie. dawn. a wreszcie przebija chandŜarem hetszta przebranego za kupca. czterdziestu rozbójnikach i niewolnicy MardŜanie (zob. Prototypem Alicji była Alicja Liddell. rozbudowywany w ciągu Xiv w. rodzaju betonu z ziemi.2 zespoły sal: Dziedziniec Mirtów z wieŜą Comares. wino alkońskie. dziekana Christ Church (Oxford 1855-91) i współautora słynnego Słownika greckiego Liddella i Scotta (1843). ale zamknięty w jaskini nie moŜe sobie przypomnieć magicznego hasła i zostaje poćwiartowany przez rozbójników. po czym zabija całą bandę. Generalife. część zniszczyło trzęsienie ziemi. córka H. L. ang.gł. Alienor D'Aquitaine . Through the Looking-glass. por. dostrzega z ukrycia. zalewając zbójców wrzącą oliwą. 1871. i Dziedziniec Lwów (tzw. ubogi drwal.

w Saragossie (płn. 161-63: samogłoska o (ą). ukuty przez Paracelsa.(wym.zob. alchaferija). kopułowy meczet z Xi w. Xix w. pomimo dewotek. Alkiermes . Słowacki.zob.. później klasztor chrześc. alcazar 'zamek ksiąŜęcy' kasztel rufowy statku' z arab. w czasie szturmu Saragossy przez wojska Napoleona I mocno uszkodzony: wewnątrz mały.o! ta.Aliteracja . Beniowski. Aljaferia .w poezji i prozie powtarzanie się jakiejś głoski na początku (a.Siedziba inkwizycji. Alkazar . najsłynniejsze: w Sewilli z Xii-Xv.owad czerwiec. Lecz młodość . To jest kochanków młodość. proszek z owadów czerwców i licznych innych składników. wyraz pseudoarabski. ad litterum 'do litery'.. Admet.. miejsce akcji opery "Trubadur" Verdiego. (J. Hiszpania). olejek a. przeciw przypadłościom sercowym.-wsch. w 864 przez Maurów. szaleństwu i melancholii. mogący jakoby rozpuścić kaŜdą substancję. Wielbłąd(y) Mahometa. wreszcie pałac królów Aragonii. al-kirmiz. . Xviii. z soku jagód fitolakki. po połączeniu z Kastylią . al kasr 'zamek' od łac. Xv.. Xvi-Xviii w. barwnik czerwony z owadów czerwców a. dla efektu art. wewnątrz) kilku wyrazów. w Badajoz (ruiny. stosowany dawniej na wzmocnienie. dawn. hiszp. zamek zbud. 1030-81 rozbudowany przez nich. Czerwony jak alkiermes .warowny pałac mauretański w Hiszpanii.dawne wyraŜenie przysłowiowe. z arab. w Toledo z Xiii. 2. Alkestis . Castillo de la Aljaferia. z łac. Xiv. castellum 'twierdza'. w Segowii z Xi. Alkahest . wieŜa Torre de Espantaperros). Al-Kaswa .. w.mityczny "uniwersalny rozpuszczalnik" alchemików. Ta jest najlepszą obroną dziewicom. Xix w.

mit. dowiedział się. Alkowa. nazywali się wzajem Zeusem i Herą. która namówiła męŜa na tę wyprawę. wysunięty. gr.gr.. Alcinoo poma dare . Alkyone. Alkinoos . . mąŜ Arete. mit. aluzja do opowieści Odyseusza. Historia opowiedziana Alkinoosowi . Homer. nm. syn Amfiaraosa i Eryfili. Zwana matką Heraklidów. wieźć sowy do Aten. teŜ Acheloos. którego spłodziła z Zeusem. Ŝona Amfitriona. który przyjął gościnnie wyrzuconego przez morze na brzeg rozbitka Odyseusza i kazał go odwieźć do domu. dumni ze swego szczęścia małŜeńskiego.i zabił ją. za co bogowie zmienili ich w ptaki: ją w zimorodka. gr. Erker z łac. jego w nurka. Korfu?). przekupiona naszyjnikiem Harmonii (zob. Alkor .Alkierz . córka tessalskiego króla wiatrów Eola. izba w takim naroŜniku. ojciec pięciu synów i córki Nauzykai. 6-13. np. Ŝe matka nakłoniła go do udziału w ekspedycji przekupiona tym razem peplosem (szatą) Harmonii . Alkione . wyprawy Epigonów przeciw Tebom. Ŝona Keyksa. Dzień (Dni zimorodków). arker.łac. długa. kiedy odwiedził ją.mit. czworoboczny naroŜnik budynku kryty osobnym dachem. a więc i Dorów. 7). mit. wnuk Posejdona. gr.tj. zob. Powracając z następnej wyprawy. ludu Ŝeglarzy na wyspie Scheria (dziś Korkyra a. 7-12.). samowary do Tuły. Alkmeon . węgiel do Newcastle. Siedem) wymógł na niedorosłym synu zemstę na zdradzieckiej Eryfili. por. jedno z licznych przysłowiowych określeń czynności bezuŜytecznej. a ścigany przez mściwe erynie błąkał się po wielu krajach. matka Ifiklesa i Heraklesa. przybrawszy postać jej męŜa. tzw. zawiła. z czes. Alkmene. gr. dawać Ŝabom pić. właścicielowi pięknych sadów (Odyseja. unosząc z sobą ślubne dary Harmonii. Alkmena .zob. izbę panieńską. 'dawać jabłka Alkinoosowi'. juŜ jako jej przywódca. izdebka kobieca w domu wiejskim. arcus 'łuk'. zob. boczny pokoik. mądry król Feaków. ściągające na posiadaczy zgubę. rzekomych potomków Heraklesa. Odyseja. słuŜący w dawnych dworach za sypialnię a. Mizar.dawn.gr. Ojciec jego przed śmiercią w nieszczęsnej wyprawie Siedmiu przeciw Tebom (zob.

146-50. Enfants de la Patrie . Alkowa . gdzie w 390 pne. Allia . Biblia. dies ater łac. Megale syntaksis. Dzień bitwy. tzw.). 135.a. 104-6. czarny dzień' uwaŜany był później za datę feralną. megiste 'największy'. jakie do czasów Kopernika ttumaczyły ruchy ciał niebieskich i pozwalały ustalać i przewidywać ich pozycję na niebie. Alkierz. por. al-. 140 ne.liturgiczny okrzyk radości. przyśpiew triumfalny. . mieszczący łóŜko. 'naprzód (dosł. 'Wielka wykładnia'.w staroŜ. Sext. Almagest .. słynna końcowa partia chóralna 2. pisany pod wpływem dzieła Hipparcha.Alkoran .(Xvii-Xix w. zob. 1.). alcove. 111-13. części oratorium Mesjasz (1742) G..w judaizmie i chrześcijaństwie . wg muzułm. na polecenie kalifa Al Mamuna. dies Alliensis. Allah . 'Nie ma Boga prócz Boga'. Przekład arab. ok.. Alleluja . z hebr. łaciński 1515 w Wenecji. Jest to pierwszy i najkompletniejszy traktat astronomiczny w dziejach. miłosiernego opiekuna wszelkiego stworzenia. 13-tomowe dzieło astronoma. a przedstawiający najcelniejsze hipotezy. dzieci ojczyzny!'. Wg legendy bóstwo (mające odtąd miejsce kultu na Palatynie) kazało jednemu z Rzymian ostrzec urzędników o zbliŜaniu się nieprzyjaciela. Sfera. por.zob.). z fr. idźmy). 18 sierpnia (Xv Kalend. Koran. przylegający do sypialni. wyznania wiary: La iraha illa Llahu arab.F. Ks. początkowe słowa "Marsylianki" (zob. Apok. 827 w Bagdadzie. Psalmów. 'dzień Allijski.. 19. Gallowie pod dowództwem Brennusa zadali pamiętną klęskę Rzymianom. zwł. w okresie wielkanocnym.w islamie imię stworzyciela świata. Allons. sędziego nad sędziami. matematyka i geografa gr.. Boga Jedynego. Handla. zawierające całokształt ówczesnej wiedzy astronomicznej i wykład geocentrycznej budowy świata.. hallelu-Jah 'chwalcie Boga'. gr. gr. Klaudiusza Ptolemeusza (ok. Rzymie nazwa lewego dopływu Tybru.fr. 115-17.) pokoik bez okna. z arab.

Almanach Muz . uŜywana od średniowiecza jako podniosła nazwa wyŜszej uczelni. zawierający m. młodej poezji. jeden z najsławniejszych wydawany staraniem Goethego i Schillera 1795-1800..ogólna nazwa roczników poetyckich wydawanych w Xviii w. 1770.. arystokracji europ.łac.. nazwa dawana przez Rzymian wielu boginiom. Almanach Gotajski . przydomek wielu muzułmańskich władców i wodzów. zwł.) z poematu "Konrad Wallenrod" (1828) Mickiewicza równieŜ nie jest postacią historyczną. The Conquest of Granada or Almanzor and Almahide . drugiego kalifa Abbasydów (Abu DŜafar abd-Allah al-Mansur. ale największą rolę odegrały almanachy niemieckie. zbiorów twórczości poetyckiej minionego roku. Almanzor . Almanzor. nm. bohaterski Almanzor jest postacią fikcyjną. w jęz. pupilki doktora Bartolo (z którą ten chce się Ŝenić). uniwersytetu. biografie i genealogie domów panujących.in. słuŜących zwł. W pierwszej z nich Almawiwa. w balladzie Alpuhara (zob. Sen (Almaszara). Hrabia Almawiwa . zwł.zob.śrdw. 754-75) i hadŜiba (naczelnika dworu) kalifatu Kordoby. Figaro) i Matka występna. 'Matka śywicielka'. al-Mansur 'Zwycięski'. i dzięki intrygom swego dawnego sługi. nazwa łacińska tablic dni i miesięcy z danymi astronomicznymi. później kalendarzy z róŜnymi poŜytecznymi wiadomościami. młody grand hiszpański. i polit. Almanach .arab. tragedia w dystychach heroicznych w 2 częściach po 5 aktów (1670-71) Johna Drydena wg powieści panny de Scudery.rocznik wydawany w 1764-1944 i od 1956 w Gotha w Niemczech.. pierwszy w Getyndze za r. Ceres i Kybele. wroga chrześcijan (Muhammad ibn Abu Amir al-Mansur..ang. Wesele Figara (zob.postać z trzech komedii Beaumarchais'go: Cyrulik sewilski (zob. zaleca się pod imieniem Lindor do Rozyny. Cyrulik).Alma Mater . spisy dyplomatów i informacje ekon. i fr. 940-1002). odbija Bartolowi . Almaszar . sławnego wodza. roczników informacyjnych. 'Zdobycie Grenady albo Almanzor i Almahida'. antologii utworów róŜnych pisarzy. pierwszy ukazał się w ParyŜu. zwł. cyrulika Figara. król muzułmanów.

szafranem. 17. krajach dla b. 4. pochodzenia berberyjskiego.zob. Ew. Testament Mój. W drugiej jako niewierny mąŜ zaleca się do Zuzanny. pochodzenia berberyjskiego. 9. 39. wg Jana. Tuharyna śmijewicza. Almorawidzi . róŜowych kwiatach. panująca w Maroku w 1036-1147 i w mauretańskiej Hiszpanii w 1090-1149. z którego otrzymuje się senes): Ks. prawdop.) Alosza Popowicz . uprawiana w obszarze M.trzeci po Ilii Muromcu i Dobryni Nikityczu bohater cyklu kijowskiego ludowych bylin (zob. .-indyjskiej Aquilaria agallocha. Niech przyjaciele moi w nocy się zgromadzą I biedne serce moje spalą w aloesie. przejrzysty barwnik uŜywany w malarstwie miniaturowym). Ks. w staroŜ. Śródziemnego i w in. 180 gatunków o wysokości od kilkunastu cm do rozmiarów drzewa. Psalmów. 44. ciemięŜcę Kijowa. sukulenty o grubych. Aloes . Przypowieści.dynastia muzułm. Almohadzi . ostatniego emiratu Maurów. Słowacki. Alpenhorn . Alpujarras z arab.) rosyjskich. mięsistych liściach z kolczastymi brzegami i o Ŝółtych. Afryki i Madagaskaru. ze wsch. Aloes wspominany w Biblii w związku z nardem. 7. panująca w Maroku w 1147-1269 i w mauretańskiej Hiszpanii w 1149-1230. garderobianej hrabiny i narzeczonej Figara. cynamonem i kasją (strączyniec. stosowany przy balsamowaniu. górzysty teren w Andaluzji (płd. stepowa roślina Arabii. al baszrat 'pastwiska'. odstraszający owady.hiszp.dziewczynę i Ŝeni się z nią. aloe.dynastia muzułm. 14. a hrabia pogodzony z Ŝoną zaprzysięga jej wierność. Muzułmanie po powrocie z pielgrzymki do Mekki wieszają gałązkę aloesu nad drzwiami. 17-18. (J. ale zainteresowane osoby udaremniają te zamysły. 19. Pieśń nad Pieśniami. Róg (alpejski). który zabił w pojedynku złowrogiego olbrzyma. to aromatyczna substancja otrzymywana z drewna innej rośliny. Alpuhara .rodzaj bylin z rodziny liliowatych obejmujący ok. muzułmanie stawiali opór aŜ do 1570. Hiszpania). czerwonych a. gdzie po upadku w 1492 Grenady. gr. gorzkiego soku z liści (środek przeczyszczający.

z tur.zob. Marcelino de Santuola. Al Tair . altyn 'złoto' i bez 'płótno'.dawn. Alter Fritz . stopa niewierzących pośliźnie się na nim i spadną w ogień. Altea . z nm. 650-51 (1828).. rozpoczynają historię sztuki. odmiana brokatu z przewagą koloru ztotego. Pirenejach w pobliŜu Santander (w Hiszpanii). Meleager. Lascaux. Mandragora. Alraune 'mandragora. w balladzie Alpuhara przedstawiona jest jako miasto. gdy jego mała córeczka dostrzegła na ścianach i sklepieniach "wielkie zwierzaki". bizonów. Altamira . ptak'. Altembas . wierzący przekroczą go pewnie i bez trudu. Fryderyka Ii Hohenzollerna (zob. odbywanie się sejmów na przemian w Koronie i na . 'Stary Fryc'. przydomek króla Prus.jedna z najbliŜszych gwiazd. (A. por. Alternata .w legendzie muzułmańskiej most z ziemi do Raju. którą w 1879 badał archeolog hiszp. widoczna w Polsce latem i jesienią. z Ŝycia zwierząt. ostry jak miecz. cieńszy niŜ włos.).dawn. Te rytowane i wielobarwnie malowane przez ludzi z epoki wczesnego paleolitu (ok.zob. zwanego Fryderykiem Wielkim.nm. al ta'ir 'latacz. z arab.) Alrauna .jaskinia w płd. najjaśniejsza (alfa) w konstelacji Orła (Aquila). ballada Alpuhara. gł.Broni się jeszcze z wieŜ Alpuhary Almanzor z garstką rycerzy. Al Sirat . pierwszeństwo przyznawane kolejno na przemian stronom uwaŜającym się za równe. złotogłów. Mickiewicz. 15000 lat temu) znakomite sceny o charakterze magicznym. rozpięty nad ognistą czeluścią Piekła. imienia Ŝeńskiego. Konrad Wallenrod. pokrzyk' od śrdw.

alternare 'odmieniać' od alter 'inny'. kiedy Dawid rozgromił je ostatecznie.-wsch. wybrzeŜu Krymu. Amalekici . Alwar . I..Amadis z Walii. Mickiewicz poświęcił jej dwa sonety krymskie: "Ałuszta w dzień" i "Ałuszta w nocy". Orianie i ku jej chwale dokonuje niewiarygodnych czynów. 17. wychowuje się na dworze szkockim. romans rycerski uratowany z całopalenia i oceniony jako "najprzedniejszy w swoim rodzaju" w dyskusji proboszcza z balwierzem w Don Kiszocie. mimo Ŝe usunięty z programów przez Komisję Edukacji Narodowej.pot. opiekunka małego Zeusa. równieŜ iron. miejscowość znana z Prokopa z Cezarei (zob.w Biblii. Romans zawiera wiele elementów bretońskiego cyklu Okrągłego Stołu. 30.Opera w stylu fr. Palmerin. Amaltheia. wierności i czystości. Amaltea . ze śrdw. ukrytego przed . Ks.. przełoŜony Asmodeusza. osławiony podręcznik gramatyki łacińskiej "De institutione grammatica" (1572) portugalskiego jezuity Emanuela Alvarusa. Amadis de Gaules . uŜywany powszechnie w dawnych szkołach Europy. mil. Historia: sekretna) jako Allustion.jeden z głównych diabłów demonologii śrdw. (1779) Johanna Christiana Bacha.gr. zob.in. Amadis uosabia rycerskie ideały odwagi. uratowany. 1. koczownicze plemię arabskie mieszkające na południe od Judy. m. por. Powieść zdobyła ogromną popularność w Europie i miała liczne naśladownictwa. łac. 6. rozcina dwóch olbrzymów na pól jednym zamachem miecza. król wschodniej części piekła. Ałuszta . tęgi z niego łacinnik. Cervantesa. zakochuje w królewnie ang. z którym Izraelici walczyli od czasów Jozuego do czasu. Kastylii Xiv w.Litwie. 'Dziecię Morza'.. 1. jeszcze i w Xix w.. bohater słynnego romansu rycerskiego pod tym tytułem. Amaimon . gr.. Król. Z Alwara się uczył . pochodzącego z Portugalii a. Porzucony przez matkę w kolebce na wodzie. stąd zwany Rycerzem NiezwycięŜonego Miecza.przysł. znany dlatego jako Doncet del Mar. skompilowanego i rozszerzonego w 1508 przez Garcię Ordoneza de Montalvo. Amadis De Gaula .uzdrowisko na płd. Diabeł. kilkadziesiąt razy przedrukowywany dla uŜytku szkół polskich.

. a skórą jej obił swoją egidę (zob. pramatka rodu cesarskiego. ok. z gr. Stradivariusa i Fr. Galeria Borghese. Rabelais w Garganlui i Pantagruelu.kolor wiśniowofioletowy. amarylek. wprowadza Utopię i "wielkie miasto Amaurotów". . Capella). Luwr. Amarna . nimfa. amauros 'ciemny. nauczyciel A.róg obfitości. bogactwa. Tell el-Amarna. stale napełniający się płodami ziemi ułamany róg kozy Amaltei.obraz J. Mały Jowisz. keras Amaltheias. Amarant . Berniniego. gr. Amaurote . który ostatecznie ustalił do dziś obowiązującą postać skrzypiec.mit. Wergiliusza.jap. szarłat. Ruggiera. 1596-1684. nie więdnący'. a wg innej wersji koza-karmicielka.imię pasterki. który na chorągwiach polskich i w barwie mundurów zastąpił w Xix w. łac. niewyraźny'. 1620) L. Guarneriego. czerwień karmazynową (populamą w Polsce przedrozbiorowej) pod wpływem mody francuskiej. ZałoŜycielem kremońskiej szkoły lutniczej był Andrea Amati. syn Girolama. wiejskiej ślicznotki u Teokryta. oblegane przez Dipsodów. Najwybitniejszy był wnuk.zob.stolica Utopii (zob. faun i koza Amaltea . Niccolo. atrybut Plutosa i Dionizosa jako patronów płodności ziemi. którą wdzięczny Zeus po jej śmierci umieścił na firmamencie jako gwiazdę Kozę (łac. r. Róg Amaltei . bogini słońca. Jordaensa. ks. najwyŜsze bóstwo sintoizmu. 1535-80. Owidiusza i późniejszych poetów. Amaryllis . Koza Amaltea karmi małego Jowisza . Rzym. Amaterasu . obfitości. A.rzeźba (ok. 2. 'rozświetlająca niebo'.Kronosem na Krecie przez Gaję. jap. amarantos 'nieśmiertelny.). cornu copiae 'róg obfitości'. ParyŜ. Amati . młodej. Synowie Antonio i Girolamo (a. powstałej na skutek wprowadzenia koszenili jako przemysłowego barwnika tkanin. Hieronymus) prowadzili pracownię po ojcu.rodzina słynnych lutników włoskich w Cremonie w Xvi8xvii w. 23. z gr. często czerwonawa. bot.) Thomasa More'a. roślina zielna.

z łac. zob. mazos 'pierś'. tzw. Monachium. Bellerofonta. Talestris. przez skojarzenie z bajać.). Chłopców zabijały lub kaleczyty. St. Watykan. Brit. skąd. pycha'. Chętnie przedstawiano równieŜ walki herosów gr. ambitus 'okrąŜenie. poł.) w kształcie pótksięŜyca i podwójnym toporem o półksięŜycowych ostrzach.fryz z Mauzoleum w Halikarnasie (Iv w. nawa obiegająca prezbiterium kościoła od tyłu. Muz. Bardzo popularny temat we wszystkich okresach sztuki staroŜ. Starsze wizerunki przedstawiały je jako greckich wojowników... ambicja. obcisłej szacie z rękawami.) Skopasa i in. V w. Dionizosa. dawn. dziś tylko w zwrocie: wziąć na ambit 'uznać coś za punkt honoru.). wg etymologii lud. tamŜe. Bitwa Amazonek . późniejsze dają im strój scytyjski. pne. Fryz ze świątyni Apollina z Bassai (ok.obraz Rubensa.zob. Kapitolińskie (tzw.dawn. Walka z Amazonkami . zamieszkały na krańcach znanego świata. z wyjątkiem archaicznego. pociągający twórców kontrastem między kobiecą urodą Amazonek a ich wojennym rzemiosłem. . poniewaŜ uchodziły za sąsiadki Scytów. czapce scytyjskiej.bajeczny lud wojowniczych kobiet. Mattei.. 420 pne. w mit. ich nazwa: gr.. pne. (Actullesa. Amazonki . Polikrates. amazonomachie. Pentesilea. niedorzeczności' (etym. pne. TakŜe malarstwo baroku (Rubens) i sztuka Xix w. okres mowy. Pinakoteka. a zwł. na wazach i płaskorzeźbach od Vii w. ambages 'manowiec. Ambit . galeria. 'brednie.Amazis . Antiopa 1. z łukiem. a 'bez'. kopia. brąz. gdzie Ŝyły bez męŜczyzn. a podtrzymywały ciągłość rodu dzięki sezonowym spotkaniom z męŜczyznami z sąsiednich krajów. tarczą (zob. kryty kruŜganek. Rzym. Sosiklesa). bajdy) z łac. miejsce spacerowe. obejście. gr. Mus. dwuznacznik'. Rzym. Obcinały sobie prawą pierś.Polikteta (V w. WyobraŜano je w spodniach.dawn. Londyn. Rzeźba Fidiasza (?). Hippolita. pne. Ranna Amazonka . androny. Tezeusza) z Amazonkami. Ambaje . tzw. wybieg. postanowić osiągnąć coś trudnego'. ambicja. Heraklesa. w Azji Mniejszej nad rzeką Termodont. lud. aby łatwiej naciągać cięciwę łuku. kopia marmurowa. od Vi w.

Po jego śmierci reformy te anulowano. 5. skomponowanych przez św. Amen . mediolański . reformator liturgii i śpiewu kościelnego. Stan (Stany Zjednoczone). wapień. jeden z ojców i doktorów kościoła zach. ich woń zagłuszała przykre zapachy. AmbroŜego. zob. Wg niektórych uczonych są one wyidealizowaną postacią kaszy jaglanej i miodu pitnego. 38. Lincoln. niech się tak stanie".13 hymnów ułoŜonych i prawdop. 1370 pne. mit. róŜniąca się znacznie od rytuatu rzymskiego. 339-397. Amenofis. Vespucci.rodzaj śpiewu liturgicznego uŜywany dziś tylko w diecezji mediolańskiej. ok. Amenhotep Iv .gr. z hebr.zob. Atona. Odyseja.gr. galijskiego.w judaizmie i religii chrześc.. Ichor. 192. końcowa formuła liturgiczna oznaczająca solenne potwierdzenie wygłoszonej modlitwy: "Niech tak będzie. Muzeum. zagorzały przeciwnik arianizmu. nie naleŜy do nich błędnie przypisywane mu Te Deum. gr. teŜ Neferetiti. faraon staroŜ. 93.Aurelius Ambrosius. 341.. AmbroŜy . uŜywana w diecezji mediolańskiej. por. 1370 pne. Hollywood. pokarm bogów olimpijskich. chroniło ciało od zepsucia. ParyŜ. od 374 biskup Mediolanu. Nowy Jork). gałęzi (obok choralu gregoriańskiego. .). Liturgia ambrozjańska . por.. tak jak ich napojem byt nektar. Egiptu ok. AmbroŜy. Jedna z gł.. Grób jego znajduje się w Tell el-Amarna (zob. Kolumb. najśmielszy nowator spośród faraonów. Posąg siedzący. z Xviii dynastii. którego zasady ustalił św. ok. Rzeźba: Głowa posągu (czerwony piaskowiec). Biblioteka. 19. Muzeum. Nowy (Nowa Anglia. "Amenhotep całujący córkę" a. który dla osłabienia potęgi tebańskich kapłanów Amona spróbował pod imieniem Echnaton ('światłość Atona') zdetronizować starych bogów i wprowadzić kult jedynego boga tarczy słonecznej. Chorał.zob.. "Uznanie następcy tronu".Ambrozja . Tutenchamon. 18. 5. zaprawdę'. Homera Iliada. AmbroŜego. mozarabskiego) chorału kościoła chrześc. amen 'zaiste. 1375-58 pne. Biblioteka Ambrozjańska .zreformowana przez św. Św. Hymny ambrozjańskie . 4. ambrosia 'nieśmiertelność'. Luwr. 445. Ameryka . ok. Kair. Waszyngton. śpiew ambrozjański a. SpoŜycie ambrozji i nektaru zapewniało nieśmiertelność. Kair.

W. Broniewski. budowla w ksztalcie koła a. Amfion .zob. z gr. Palazzo Spada. wychowani przez pasterza.fantazja symf.płaskorzeźba rz. Byk Farnezyjski) jego Ŝonę. gdy serce masz męŜa i jeśli pieśń kochasz swobodną .Amerykanin w ParyŜu . pozostałe krótkie a. Ŝe układały się same w mur siedmiobramny (od 7 strun liry). Łazienki. Amfion zaś grą na lirze tak czarował kamienie. córka Tantala. Amfiteatr Flawiuszów .).kontemplacyjnej (Amfion) i praktycznej (Zetos). Amfion i Zetos . Amfiteatr na Wyspie . z gr. z którą miał liczne potomstwo. gr. 1929) Theodore'a Dreisera.poetą i muzykiem grającym na lirze otrzymanej od Hermesa. złowrogiej i głuchej. amphitheatron.posłuchaj.). śoną jego byla Niobe (zob.stopa wersyfikacyjna złoŜona z trzech sylab. (1928) George Gershwina. synowie Zeusa i Antiopy.zob. amphibrachys 'krótki z obu stron'. Amfibrach . zaraz po urodzeniu wyniesieni w góry Kiteronu. Dirke.staroŜ. królewny tebańskiej. Objęli rządy Teb i otoczyli je siedmiobramnym murem: przy jego budowie Zetos uŜył swych potęŜnych sił. JeŜeli nie lękasz się pieśni stłumionej. Zetos stał się atletą i myśliwym. Od czasu Antiopy Eurypidesa uwaŜani przez staroŜytnych za wcielenie dwóch przeciwnych postaw Ŝyciowych . 1-4.mit. nie akcentowane. elipsy z areną i wznoszącymi się stromo miejscami dla widzów (cyrk n. uwolnili uwięzioną przez stryja Likosa matkę. Kolos(eum). Rzym. . wyd. akcentowana. bliźnięta. widownia wznosząca się schodkowato i półkoliście (teatr gr. Elegia o śmierci Ludwika Waryńskiego. a Ŝycie poświęcił muzom.-hellenistyczna. z których środkowa długa a. zwani tebańskimi Dioskurami.). pol.powieść (1925. Amfiteatr . Amfion i Zetos . Tragedia amerykańska . zabijając go i przywiązując do rogów rozszalałego byka (zob. od amphi 'wokół' i theatron 'teatr'.

Przyjaciel (Ludu). 118 m.obraz (ok. wnuk Perseusza.fr. co na obiad prosi" (tł. amię) miasto i port nad rzeką Sommą. matka Trytona. Neptun i Amfitryta .opera Henry Purcella (1659-95) wg sztuki (1690) Johna Drydena. szer. Triumf Amfitryty .obraz (ok. mąŜ Alkmeny.gr. gr. "L'ami du peuple" .tragikomedia (1805-07) H. Dwa sobowtóry . wyst. ksiąŜę tebański.gr. trójnawowa bazylika z transeptem (3 nawy) i wydłuŜonym 5-nawowym chórem z wieńcem kaplic promienistych.. wsławione potem w komedii Moliera Amfitrion (1668) słowami: "Prawdziwym Amfitrionem jest ten. słuŜba. gr. wielka rozeta witraŜowa. von Kleista. Les Deux Sosies. przyjmuje kryterium. dł. fundator (przyjęcia)'.33 m. w fasadzie głównej 3 wielkie portale. Amphitryon. gdy udał się na wojnę. olbrzymia. nie mogąc rozpoznać prawdziwego Amfitriona. uosobienie piękna morza. pol. Amfitrion .) Plauta. który zastaje swój dom zajęty przez swego sobowtóra. Le veritable Amphitryon est l'Amphitryon ou I'on dine. Obraz D. aŜurowe triforia. zbud. szczyty z pinaklami. 214 pne. odrestaurowana w 1849-74 przez Viollet-le-Duca. stanowiąca wg autora 38. Łódź 1947) Jeana Giraudoux. naw . 42 m. 1740) Tiepola. Wysokie okna wypełniają po raz pierwszy całą ścianę.sztuka (ParyŜ 1929. komedia (1636) Jeana de Rotrou. Zeus przybrał jego postać i spłodził z Alkmeną Heraklesa. szereg nieporozumień wywołanych sytuacją gospodarza. Amfitrion 38 . Boy). Drezdeńska. mit. . W transepcie figura Złotej Madonny. przez Roberta de Luzarches i Renauda de Cormont w 1220-70.komedia (ok. mit. Amphitrite. Amofitrion . Teniersa Mł. dwie wieŜe. Amiens . w płn. drzwiami. Francji. Amfitryta . oraz 22 posągi "galerii królów". najpiękniejsza z córek Nereusa (a. liczne rzeźby na portalach fasady. Gal. Legenda ta jest tematem wielu komedii. przede wszystkim Sąd Ostateczny z postacią Beau Dieu.zob.(wym. wersję dramatyczną mitu. fr. jako władczyni mórz jeździ po nich w wozie z muszli w towarzystwie trytonów i nereid. nereida. '(gościnny) gospodarz. małŜonka Posejdona. Amfition . wys.Amfitrion . nawy gł. wzorowanej na Molierze. Okeanosa). stąd imię to znaczy w przen. Katedra Notre-Dame uwaŜana za najwspanialszą budowlę dojrzałego gotyku fr. 1620) Rubensa. bogaty tympanon nad środk.

Psyche zapala w nocy lampę wbrew zakazowi i widzi pięknego boŜka miłości. Luwr.rzeźba (1793) Canovy.. kiedy odwiedził ją Aleksander Wielki (zob. Po licznych przygodach kochankowie łączą się na Olimpie. syn Wenery. Ŝe ucierpiał na tym nawet kult bogini Wenus. Obraz G. uosobienie miłości. łac. Ŝe dzieci tylko zasnęły.P. a szczyt jej wpływów przypada zapewne na czasy. Kyrene. wyobraŜenie. głównie w związku z jego kultem w oazie Siwa. poemacie z Xii w. przekonuje się potem. Amon . Ŝe to pewno straszny potwór. Kokoschki. Amor i Psyche . Gerarda. Ŝe tylko krew jego dwojga dzieci uleczyć moŜe przyjaciela. Amor i Psyche . Kopenhaga. w formie chanson de geste. Pojawia się w lit.łac. ParyŜ. Sława urody Psyche rozeszła się tak szeroko. jako taka w milionach reprodukcji zdobiła w Xix w.S. por. Obraz (1798) F. Greuze'a. Luwr. Triumfyjący Amor . Miłość zwycięŜa wszystko . Siostry jej utrzymują. Rzeźba (1893) Rodina. człowiek z głową barana a. ks. zmusza rodziców Psyche do wydania jej za kogoś. i sztuce. pierwotnie lokalne tebańskie bóstwo powietrza i urodzaju. Muz. 'dusza'. W epoce Nowego Państwa. . Erosem. ParyŜ.B. czyli Złoty Osioł. pochodzącym ze Wschodu. 69. Obraz (1955) O.Amis i Amil . przedstawiany jako baran.dwaj serdeczni przyjaciele we fr. złączony z bogiem słońca Ra. Wergiliusza. o wdzięku i gracji figurki porcelanowej.) Apulejusza "Metamorfozy". 1570-1085 pne. nawet po ślubie. kogo nie wolno jej zobaczyć.rzymski bóg miłości. Litle. najkompletniej zachowana w łac. mieszkania mieszczańskie. Muzeum. Eros (i Psyche). uśmierca je i przywraca Amila do zdrowia. 'miłość'. Amil podstępnie zastępuje przyjaciela w sądzie boŜym (próbie pojedynku) i za to szlachetne oszustwo ukarany zostaje trądem. sława wyroczni w oazie Siwa rywalizowała ze sławą Delf i Dodony. Baśń rozpowszechniona w klasycznej lit. ale przyłączonym do cyklu o Karolu Wielkim. egip. ne. Rzeźba (1806) Thorvaldsena. która mszcząc się. 4-6. gr. i Amora. omnia vincit Amor z Eklogi 10. Amon stał się głównym bóstwem państwa i panteonu bogów pod nazwą Amon-Ra.rzeźba (1814) Thorvaldsena. Amis dowiaduje się.staroŜytna baśń o przygodach królewny Psyche.). Amor . utoŜsamiany z gr. znanym Grekom od czasu kolonizacji Cyreny (gr. gr. dziele (Ii w. w czapce z dwoma długimi piórami.mit. Thorvaldsena.

Kiedy jednak w dwa lata później Nobile na sterowcu "Italia". z łac. z Atlantyku do Pacyfiku. pierw. Beauforta. El Amor Brujo (wym. Zatoka Amundsena .obraz (1614) Rubensa.obraz (ok. usiłując powtórzyć ten przelot. magiczną moc chronienia noszących je osób od niebezpieczeństw. mleczny sok indyjskich bezlistnych pnączy soma. Amrita . teŜ "Maud". Amundsen Roald (1872-1928) . i do dziś przypisuje się pod nazwą maskotki. chorób i nieszczęść. Byrdzie. Kupido i Psyche . W 1903-06 na 47-tonowym starym kutrze "Gja" przebył po raz pierwszy w dziejach jednym statkiem Przejście Płn. po czym wszczął zaciekły spór z Nobilem o to. Amulet . rozbił się na lodach Północy. a 16 statków i 21 samolotów róŜnych krajów pospieszyło na poszukiwanie zaginionych. Scotta. na 35 dni przed tragicznie zakończoną wyprawą Roberta F.zob. Gall. napój bogów. równieŜ językowo..-Zach. .obraz (1817) J. wyruszył takŜe na ratunek Amundsen i zaginął bez wieści i śladu.Wychowanie Amora . części M.drobny przedmiot. Mus. kwaskowaty.brucho) . Schleissheim. Londyn.przybrzeŜne morze Pacyfiku u wybrzeŜy Antarktydy. ParyŜ.mit. 1525) Correggia. zbudowanym i pilotowanym przez Umberta Nobile. .obraz Guido Reniego.spływający z biegunowego płaskowyŜu Antarktydy. spokrewniony. Wiedeń.L. Amor . Miłość (czarodziejem). Sarcostemma acidum.. eliksir Ŝycia i nieśmiertelności. ambrozją. któremu dawniej przypisywano. Lodowiec Amundsena .we wsch. 15 Xii 1911 pierwszy w historii dotarł do Bieguna Południowego (na saniach zaprzęŜonych w psy). u płn. od Grenlandii do Cieśniny Beringa. W maju 1926 na sterowcu "Norge". Morze Amundsena . wybrzeŜa Kanady. przeleciał nad Biegunem Północnym w 2 dni po Richardzie E. amuletum 'lek od czarów i uroków noszony na szyi'. zob. prawdop. zaczerpnięty przez nich z oceanu mlecznego. Amor wyrzyna łuk . Nat. Kunsthist. jednego z siedmiu otaczających Ziemię. komu z nich większa zasługa przypada w tym sukcesie. pryw.norweski badacz polarny. z gr. ind. Davida.

pol. pne. ana. Autor. i o odwrocie dziesięciu tysięcy zacięŜnych Greków po śmierci Cyrusa. Ŝywy obraz staroŜytności klasycznej czasów Filipa Macedońskiego i Demostenesa.Amyklaj . Anacharsis . łączyły się na ogół w przekonaniu. Anabaza .) Rychło usłyszeli Ŝotnierzy wołających: Morze! Morze! (gr. Anabaptyści . r. pióra Arriana z Nikomedii w Bitynii.uczony Scyta z ksiąŜęcego rodu.. Milczenie (amyklajskie). doliną rzeki Tygrys i przez wyŜynę Armenii do Trapezuntu nad M. Mędrcy) i przypisywano mu wynalazek koła garncarskiego i kotwicy. opisuje (ks. praktykowały chrzest dorosłych. u Szekspira w . . ogólna.'znów'. wystawiło ich na prześladowania. Wg Plutarcha spotkał się w Atenach z Solonem. ok.zob. w 400-399 pne. dla studiów obyczajowych. Anachronizm . PodróŜ młodego Anacharsisa po Grecji w połowie Iv w. np.błąd w chronologii. zwiedził Grecję i inne kraje w Vi w.in. na początku wyprawy prosty Ŝołnierz.sławna opowieść prozą Ksenofonta o wyprawie (gr. Ŝe reprezentują pierwotną czystość chrześcijańskiego kościoła. osób. gdy po powrocie do Scytii próbował ją zhellenizować. ne. co m. 95-175. który. wg Herodota. błędne umiejscowienie wydarzeń. W okresie idealizowania ludów północy zaliczano go do siedmiu mędrców (zob. królowi Persji.słynny niegdyś romans historyczny (1788.nowochrzczeńcy.. 4. baptista 'chrzciciel'. nazwa wielu sekt protestanckich. 1819-25) Jean Jacques Barthelemy'ego. por.. anabasis dosł. pojęć. bezcenne źródło informacji o panowaniu króla. Czamym." Widok ten zapowiadał im szybki powrót do ojczyzny. thalatta! thklatta!).dzieło hist. Prorok (Meyerbeera). początkowo pogardliwa. Choć skłócone z sobą.-łac. potem jeden z dowódców. o wyprawach i podbojach Aleksandra. wyd. z gr. Brat (Bracia polscy). Ich radykalizm społ. powstał wielki krzyk (. późn. rzeczy w czasie. w którym nie mogły istnieć. budził oddźwięk w niŜszych warstwach. przeciw bratu. 7): "Skoro straŜ przednia weszła na szczyt góry Teches. 'podejście' w głąb kraju) Cyrusa Mł. Anabaza Aleksandra Wielkiego . a Lukian z Samosat napisał dialog między nimi. które pojawiły się w Niemczech w Xvi i Xvii w. szczególnie krwawe po załamaniu się powstania anabaptystów w 1535 w Monasterze. Miał zginąć z ręki brata. Artakserksesowi Ii.

Cztery) kanonu Konfucjusza. Afrodyta. ana. Do Anakreonta. najsławniejszy zapewne jest anagram pytania Piłata i odpowiedzi Jezusa z Wulgaty. opera Luigi Cherubiniego. (J.) Anacreon .balet heroiczny (1754) Jeana Philippe Rameau.. z gr. Fraszki Ii. por. Anagram .zob. 'Przelotna miłość' (1803). wg legendy Anakreon miał umrzeć od udławienia się pestką winogronową. krótki. Brutus pyta: "KtóraŜ to bije?".'nad'. nie usystematyzowany zbiór fragmentów przypisywanych Konfucjuszowi i jego szkole. który jest przed tobą'. Ew. rzadziej kilku autorów. choć bijące zegary wynaleziono dopiero w jakie 1400 lat po Cezarze.wybrane fragmenty dzieł jednego autora. carmina Anacreontea.wyraz a.pogodne wiersze o tematyce miłosnej a. 2. Nie masz w swym łotrostwie miary! (. Analekta . gramma 'litera'.Juliuszu Cezarze. 1. Anacreon ou L'amour fugitif . 'rzeczy wybrane'.fr. zdrajca stary. nawiązujące takŜe w metrum wiersza do nielicznych fragmentów pozostałych z twórczości liryka greckiego Anakreonta z Teos w Jonii (Vi w. był dziełem wywierającym najsilniejszy wpływ w dziejach myśli chińskiej.) a. . wg Jana. collectanea. zdania.. zdanie utworzone przez przestawienie wszystkich liter innego wyrazu a. pne. Anakreontyki . pokłosie literackie pisarza. 9-10. 18. Anakreon. Analekta Konfucjańskie . zdanie "Lutni. jedno z dzieł Czteroksięgu (zob. 1-2. biesiadnej..) Śmiej się: bo twe imię dawne I dziś między ludźmi sławne. z gr. do licznych naśladownictw rzymskich. z gr. 38: Quid est veritas? 'Co to jest prawda?' . Anadyomene . Kochanowski.Lun-ju 'dialogi'. Francois Rabelais ogłosił "Gargantuę i Pantagruela" pod pseudonimem stanowiącym anagram imienia i nazwiska: Alcofribas Nasier.. ujaw mi!" jest anagramem imienia i nazwiska Julian Tuwim.Vir est qui adest 'Człowiek. anachronidzein 'spóźnić się' od chronos 'czas'. a Kasjusz odpowiada: "Zegar wybił trzecią". opiewające radość Ŝycia. słychać bijącą godzinę. teŜ (Arthenice z Catherine) Rambouillet. przez stulecia wykuwany na pamięć przez kaŜdego ucznia w Chinach.

co ma być. przen.'Niech będzie przeklęty!' wg Wulgaty. nie akcentowanych i trzeciej długiej a. konieczność'..najwyŜszy kapłan. wbrew . gr.przemoczone ubrania itd. z gr. nazwany przez niego "ścianą pobielaną". rozbitkowie .mit.. akcentowanej. Węzeł). oj i jaworowe. Dzieje Ap. daktylos anapaistos 'daktyl odwrócony'. Słowacki. Na sprowadzenie prochów Napoleona. fatum. oboje z Ŝoną pokarani zostali nagłym i natychmiastowym skonem. który przyniósł apostołom tylko część pieniędzy uzyskanych ze sprzedaŜy swojej roli. a więc przeklęta). Anathema sit! .na jedwabnym sznurze dwoje drzewa pływa. bogini przeznaczenia.. I wydarto go z ziemi . 1-11. Gordios i zawiesza jarzmo i dyszel wozu (zob. drugie jaworowe. Jedno kalinowe. los. gr. łac. 1-4. o przedmiotach zawieszanych w świątyni gr. równieŜ bogom (później tylko złu. Anapest .w Biblii. poświęconych bogu opiekuńczemu. ceremonialna ekskomunika. 1-2. ksiąŜę trojański.trójsylabowa stopa wersyfikacyjna o dwóch sylabach krótkich a.) Anatema . 2. i wg słów Piotra "kłamiąc Duchowi Świętemu". 23.Ananiasz (1) . poświęcona czemukolwiek. tak np. i rz. (J. List do Kor. pierw. gr. Anchizes . Ananiasz (2) . mit. 1. Ŝe przynosi wszystko. Ananke . z gr. zwł. Dzieje Ap. konieczności. kłamca. oj i kalinowe. fatum. 5. mąŜ Safiry.mazowiecka odmiana ballady o śmierci dwojga kochanków. twierdząc. 'odbity'. który kazał swym ludziom uderzyć apostoła Pawła w twarz. A na onej górze . 16. I wydarto go wierzbie płaczącej. 22. anathema 'rzecz poświęcona'. A na onej górze . Zdradziwszy po pijanemu.przeznaczenie. w którego urodzie zakochana Afrodyta miała z nim syna. ananke 'to. uosobienie konieczności..popiołem. dosł.uroczysta klątwa kościelna. Eneasza.

dynastia pochodząca od francuskich hrabiów Andegawenii. i losach poety fr. krańca Wyspy Białej. którzy nosili je w dorocznych procesjach marcowych. i Jadwiga 1370-99). która w śrdw.. wyd. Ŝe stolicą królestwa będzie zawsze miejsce. libretto: Luigi Illica. asję reŜim).zakazowi. idąc za radą Egerii. w Neapolu 1266-1442 i Sycylii 1266-82.fr. wyniesiony na ramionach syna z płonącej Troi. zwęŜona w środku. (wym. szlachetny stronnik rewolucji.. którą Chenier. wylądował o 800 km od bieguna. gdy wyrocznia obwieściła. który sprzyjał rewolucji. co zaprowadziło go na gilotynę. Ancien Regime . poemat Eneida.1854-97. Andree Salomon August (wym.). por.fr. Po niemal trzech miesiącach podróŜy saniami po lodzie uczestnicy wyprawy dotarli do płd. Jako starzec. zwł. król. nie mogąc uratować ukochanego. idzie zamiast innej kobiety na stracenie razem z nim. osnute na wydarzeniach Rewolucji Fr. premiera pol. Anjou (wym. Andrea Chenier (wym. por. 1907) Umberta Giordana. 1931 notatek wyprawy Andree'go. który pierwszy próbował dokonać arktycznej wyprawy badawczej balonem. szwedzki badacz polarny. na Węgrzech (Karol Robert i Ludwik Węg.-zach. stary ład. 1762-94. ilustrowanych dokonanymi przez członków ekspedycji fotografiami. W operze wątek ten wiąŜe się z miłością. w Anglii jako Plantageneci 1154-1458. Wergiliusza. Andre Marie Cheniera. dawny system rządów. ale oponował przeciw terrorowi jakobinów. od 1360 ksiąŜąt. gdzie znajduje się owa tarcza. wyruszył w 1897 na balonie "rnen" (szw.tł. tajemnicę tego związku. Przechowywano je w świątyni Marsa pod opieką saliów (zob. Ancile . która wg legendy miała spaść z nieba w Rzymie za panowania Numy Pompiliusza. andrę) . ks. udał się z nim na tułaczkę i zmarł na Sycylii. szenię) najsłynniejsza opera (Mediolan 1896. gdzie zmarli z wyczerpania i głodu. objęła trony kilku państw: w Królestwie Jerozolimskim 1131-86. 3. pol. Wyprawy ratunkowe nie znalazły po nich śladu. Atena (Palladion). w odniesieniu do Francji Burbonów przed 1789. Anchizes został tknięty paraliŜem. budzi w bogatej hrabiance Madeleine. notatki i zdjęcia. kazał sporządzić 11 identycznych tarcz dla zmylenia ewentualnego świętokradcy. dopiero w 1930 odnaleziono szczątki ekspedycji. Tragedia wśród lodów . Andegaweni .łac. 'Orzeł'). . owalna tarcza. aŜa). (1308-82) i w Polsce (Ludwik Węg.

którego konstrukcja pozwalała mu na wykonywanie ruchów naśladujących czynności człowieka.w średniowieczu i aŜ po Xvii w.niewolnik rzymski z I w. spotkał tam lwa. z gr. Andromacha .obraz (1783) Jacques L. Davida. piękny typ matki i Ŝony. szlachetnej w nieszczęściu. ne. Andromeda . wyst. Androkles i lew . uśmiechającej się przez łzy. uwolnił ją i poślubił. ParyŜ.). teŜ Perseusz. Historia znana z Eliana. Gesta romanorum i in. i namiętnej miłości. dla przebłagania nereid wyrocznia zaŜądała złoŜenia potworowi ofiary z królewny. zob. eidos 'kształt'.komedia (Berlin 1912. córka króla Etiopów Cefeusza i Kasjopei. Ŝe jest piękniejsza od nereid. śelazny (człowiek).) Eurypidesa.Android . młodym Astyanaksem. 6)..w "Iliadzie" Homera . . andros 'człowiek'. którego Grecy postanowili zabić. Andromacha . jak w słynnej scenie poŜegnania przy Bramie Skajskiej z Hektorem idącym w bój (ks. Niewolnikowi i zwierzęciu zwrócono wolność. pol. pustoszącego kraj. pierwsze pojawienie się w tragedii realizmu psychol. Wszystkich uczestników tych wydarzeń Atena umieściła po śmierci jako gwiazdozbiory na niebie: Cefeusza. -oid od gr. Androkles .mit. Perseusza i Cetusa. aby zesłał na Etiopię potwora morskiego.małŜonka Hektora. rodzaj automatu w kształcie figury ludzkiej. Trojanki .tragedia (1667) Jeana Racine'a.tragedia (415 pne. Sosnowiec 1956) G. Andromacha nad ciałem Hektora . Andromedę.) Eurypidesa: losy wdowy po Hektorze jako branki syna Achillesa. gr. schwytany i rzucony w cyrku na poŜarcie dzikim zwierzętom. aner dpn. Neoptolemosa (Pynosa). potwora morskiego. Aulusa Gelliusa (Ii w. wg Jules Lemaitre'a. za co boginki namówiły Posejdona. zob. Shawa oparta na wątku Gelliusa. najtragiczniejsze wydarzenie rozstanie Andromachy z synem. i jako matki jego syna. oczarowany jej urodą. Przykutą do skały zauwaŜył Perseusz i. zbiegły do Afryki.B. Andromaque . Molossosa. Kasjopeję. Matka chełpiła się. matka Astyanaksa. który go poznał jako swego dobroczyńcę (Androkles usunął mu na pustyni kolący cierń) i zaczął się do niego łasić.tragedia (po 431 pne. Ecole des Beaux Arts.

Muzeum. galaktykę. przemysłu włókienniczego. rybak z Betsaidy (Galilea). bielskim. 1634) Rembrandta. łac. cruxdecussata. Obraz (ok. Uwolnienie Andromedy . a przynajmniej. dosł. protokletos.obraz Tintoretta. ustanowione przez Piotra I w 1698.tradycyjne.obraz (ok. w wigilię św.3 mln lat świetlnych.mit. Andrzej .gwiazdozbiór nieba północnego.dawn. ośrodek rękodzielnictwa tkackiego. jak będzie wyglądał. kto będzie przyszłym męŜem. Order św. wg tradycji poniósł śmierć na krzyŜu ustawionym pochyło. Leningrad. Andrzeja.tragedie Sofoklesa i Eurypidesa zachowane w niewielu fragmentach. Św.przysł. karzeł. 2.Andromeda . wnioskowały. Haga. ludowe... Andrzejki . przy którego pomocy mógłby zgromadzić nowe bogactwa. Jędrzychów. dziewczęce wróŜby małŜeńskie odbywane wieczorem 29 listopada. zawierający Wielką Mgławicę spiralną.najwyŜsze odznaczenie w Rosji carskiej. przyodziewa świat w drelichy .gr. jakie zastygając przybierze. 'pierwszy wezwany'. Berlin. ErmitaŜ. chocaŜ lichy. Andrzeja. krzyŜem św. Owidiusza. Andromeda . Andrzej . Loki zmusił go do oddania skarbu. Metamorfozy. skand. 'męski'. Andrzeja . por. najdalsze zbiorowisko materii widzialne gołym okiem. szczególnie ulubione od czasów Potopu (postać Andrzeja Kmicica. Pierścień . Andreas. właściciel wielkiego skarbu złota. zał. Dziewczęta wylewaly roztopiony wosk a. Andromede . w kształcie litery X. 1638) Rubensa. przez króla Stanisława Augusta w 1767 na miejscu wsi istniejącej od Xiv w. Andromeda . a z kształtów. miasto w woj. późn. gr. od Xvii w.apostoł. patron Grecji i narodów słowiańskich. nie pozwalając mu nawet na zatrzymanie jednego pierścienia. magiczne. Nasz Andrychów. Andvari . Andrychów . imię popularne w Polsce juŜ w średniowieczu. cynę na wodę. odległą o ok.tragedia (1650) Pierre Corneille'a. zw. chorąŜego orszańskiego) Sienkiewicza (1886). 4.

dowiedziawszy się. Angelika . angkor 'wielka'. Skrucha pani Angot albo MałŜeństwo Mikołaja (1799). 595 na widok jasnowłosych. z 1. jej przybycie z Kataju na dwór Karola Wielkiego skłóca ze sobą paladynów. pełnej Ŝycia i wigoru.francuski typ swarliwej. teŜ Kronika (anglosaska). spopularyzowany.trzy wodewile Maillota (Antoine-Francois Eve). w okresie Rewolucji Fr. i Dyrektoriatu. agulęm) miasto nad rzeką Charente w dawnej prowincji Akwitanu (zach.jedna z najpopularniejszych operetek (1872) A. urodziwych jeńców brytyjskich. wraz z Sasami i Jutami. W 1860 odkryto ruiny pałaców i świątyń. Angouleme . Ostatnie wybryki pani Angot (1803) . przesiedlił się. który na czas pewien traci zmysły. Siraudin i Koning.dwa wodewile Josepha Aude..ten stał się w końcu przyczyną śmierci Sigurda (Zygfryda). Lecocqa. wzbogaconej przekupki. Nie Anglowie. Francja). Siostra (Angelika). z ogromnym bogactwem rzeźb i reliefów. kambodŜ. bohaterka Orlando innamorato (1506) Boiarda i Orlanda szalonego (1532) Ariosta. od 379 siedziba biskupstwa. wystawionych na sprzedaŜ na targu niewolników w Rzymie. libretto: Clairville. wat 'świątynia'. rzymska Iculisma. Ŝe Angelika zakochała się w mauretańskim prostaczku Medoro i wyjechała z nim do Kataju. ordynarnej.łac.największa świątynia Khmerów. od Anglów pochodzi nazwa Anglii. jedna z największych na świecie. z pięcioma wieŜami. na wyspę brytyjską. który w V w. Pani Angot na Malabarze . Córka pani Angot . ale Ŝywy takŜe i za cesarstwa. Wodewile: Pani Angot albo Wzbogacona przekupka (1797). poł. Angkor Wat .(wym. Ch. dzięki sile komicznej jej osobowości i języka. KambodŜy w 802-1432. Por. wykrzyknąć miał papieŜ Grzegorz I Wielki ok. w . choć wyrachowana i zmienna w uczuciach księŜniczka. sed angeli. ago) . Pani Angot w seraju konstantynopolitańskim (1803). ale aniołowie! . Madame Angot (wym. Non Anglii.lud germański z okolic dolnej Łaby.młoda i piękna. Angkor . handlarki ryb. Anglowie .stolica państwa Khmerów w środk. Xii w. zob. zwłaszcza Rinalda i Orlanda.

z gr. nec ut soles dabis iocos? ('Duszyczko ulotna. Śląskie. 1125-36.w religiach Wschodu .istota niematerialna. miejsca męczarni narodu polskiego. Hadrianowi. pośrednicząca między bóstwem a ludźmi. wybrany spośród wygnańców syberyjskich przez Szamana. zwiastun. Katedra św. Cherubin. niezrównany jest powaŜny majestat kopuł kryjących jednonawowe wnętrze wraz z transeptem. podpatrzonych w czasie krucjat. hospes comesque corporis. Archanioł. Morientis. grubość cięŜkiego. plwają na siebie i Ŝrą jedni drugich". Nar. Śmierć Ellenai . młody. przypisywanej przez Aeliusa Spartianusa (śycie Hadriana) cesarzowi rz. jako wybrane naczynie poezji narodowej. Obraz (1908) J. zapewne wg wzorów bizantyjskich. Wrocław. kontenans. anielsko czysty. werwa. substancjonalnego muru ukazana za pomocą schodkowego profilowania.. Piotra . odwaga. brawura. Anjmula Vagula Blandula .obraz (1883) Jacka Malczewskiego.romański kościół kopułowy z Xi-Xii w. quue nunc abibis in loca..Początek słynnej strofy. którzy (jak to określa Mickiewicz w Epilogu Pana Tadeusza) "utraciwszy rozum w mękach długich. angelos 'poseł. Nar. Muz. kopalni i miejsc zesłania wygnańców. smutna. bez swej dawnej wesolości?') Animusz .). aby je związać z tradycją przodków. Kraków.) apostrofą umierającego do swojej duszy: Animula Vagula Blandula. pullidula rigida nudula. energia. wysłannik boga w mazdaizmie.bohater tytułowy symbolicznego poematu prozą biblijną (1838) Juliusza Słowackiego. wysłannik. Polak. Anglowie (Nie Anglowie. judaizmie. dusza. Muz. por. Obraz (1892) Witolda Pruszkowskiego.. szlachetnego władcę-kapłana plemienia syberyjskiego. Ad animam suam. animus 'duch. poseł bogów Olimpu'. dokąd się wybierasz teraz. Anhelli . Kraków. kuraŜ. Muz. z łac.Xvi w. miła. Anioł . kilkakrotnie zdobywana przez hugonotów. przekazać ma najwyŜsze wartości swego pokolenia przyszłym generacjom.zapał. otwierający poemat (łac. ziemskie piekło syberyjskich więzień. rezon. Po jej zgonie samotnika odwiedzają piastowscy aniołowie wróŜący rychły zgon wygnańcom. Po śmierci swego przewodnika usuwa się na odludzie wraz ze zbrodniarką-pokutnicą Ellenai. gościu. fantazja. 138 ne. chrześcijaństwie i islamie. zwiedza pod jego przewodem. Hermes. Serafin. oprowadzany jak Dante przez Wergiliusza. zagubiona. Anhelli. . śmiałość'. Malczewskiego. blada. druhu mego ciała. reliefowe rzeźby pokrywają fasadę z ok.

ein Engelflog durchs Zimmer 'przez pokój'. Woda anielska . Anioł przeleciał . Trony .zob. Hadrian (Mauzoleum). Walka z aniołem . Upadły anioł . Ave Maria.mit.. Archanioł. Siedem trąb siedmiu aniołów . odmawiana rano. multa cadunt inter calicem supremaque labra. 1.powiedzenie przypisywane.rządzą światem.in. zwanemu teŜ Doktorem Anielskim. List św. Kiedyś przepowiedział mu wieszczek. syn Posejdona. Hermes epeiselthe dosł. Mirt. Jakub. Lucyfer. 9. m. Bernauer Agnes. Pozdrowienie anielskie . łac. który w swojej Summa theologiae (1269-73) poświęca mnóstwo miejsca i pomysłowości domniemaniom o naturze aniołów. Gall. archaniołowie. Tomaszowi z Akwinu. Anioła . gr. ten odpowiedział mu: "Wiele się moŜe zdarzyć między ustami i brzegiem pucharu". zob.zob. Pawła do Kolosan.gr. w tejŜe chwili nadbiegł sługa z nowiną. Anioł Pański .. 'Hermes przeleciał'.Angelologia chrześc. aby z niego zadrwić. Trąba. Zamek św. (3) Mocarstwa. Zwierzchności . (2) Państwa. por. indywidualnie przydzielony anioł czuwający nad człowiekiem od chwili jego narodzin. 392.wypełniają polecenia szczególne. Apok.kontemplują Boga. 16: (1) serafini. św. nm.Anioł augsburski . Ankajos . Ankajos. odstawiwszy nietknięty . gdy winnica dała obfity plon.zob. listę upadłych aniołów podaje Milton w "Raju utraconym". 12. aniołowie .zob. w róŜnych wariantach. Ankajos wziął w rękę puchar młodego wina i poszedł z nim do wieszczka. w południe i wieczorem na głos dzwonów. czy wielu z nich moŜe przebywać jednocześnie w tym samym miejscu. 1.zob. Ŝe nie będzie pił wina z posadzonej przez siebie winorośli. Anioł stróŜ . Nat. Ognisty Anioł .wg wierzeń chrześc. Gromada aniołów moŜe tańczyć na ostrzu szpilki .modlitwa zaczynająca się od tych słów.zob. Chóry anielskie . Ŝe dzik pustoszy winnicę. por. cherubini. grupuje aniołów w trzech hierarchiach i dziewięciu chórach.zob.zob. król Lelegrów na wyspie Samos. zob. Ręka (Na rękach nosić). nagła cisza w ogólnej rozmowie. Biblia. Biblia. pytaniu. Średniowieczne wyobraŜenia o tych hierarchiach ilustruje obraz Botticellego "Wniebowzięcie Dziewicy". Londyn. Ogień. Księstwa.

matka Władysława Iv. zanotowane wierszem zaraz po obudzeniu się.wielki tryptyk (1509) Quentina Metsysa. Pókiś ty ze mną była! 1-2.ujrzałem Ewę.1573-98. aby zabić dzika. Antinoos i puchar. 'łaska'. o moja miła! Tam był mi raj. Marii Panny. 1830. ParyŜ. 4. córka arcyksięcia styryjskiego Karola Habsburga. poznała Adama Mickiewicza. przez rzymskie bramy. . Anny z Marią i Dzieciątkiem.. Mój cziczerone! dziecinne masz lice.. 22.obraz Leonarda da Vinci. Gdzie cytryna dojrzewa'! (. Znasz-li ten kraj. ona między niemi Zdala się wznosić i nie tykać ziemi. 8. od 1592 Ŝona Zygmunta Iii Wazy.. Iii.puchar. Bruksela. Śniła się zima .(Sen w Dreźnie) marzenie senne z 23 Iii 1832. Legenda św. Anna Austriaczka (1) . w czasie swego pobytu w Rzymie. częsty temat malarstwa Xv i Xvi w. patronka stolarzy. tam. Do mego Cziczerona . Mickiewicz pisał o Ankwiczównie w lirykach i umieścił ją jako Ewę w Dziadach. 10-12.pod koniec 1829. Anna Samotrzeć . 36-40. teŜ Homera "Odyseja". królowa polska i szwedzka. Anna Samotrzecia . między obojgiem zrodziło się uczucie.nie wspomniana w Biblii. Anna . jaką widziałem na Albańskiej górze. cz. Najbardziej znany: Św. Św. sam jednak został przez niego pozbawiony Ŝycia. Do H+++. pobiegł. ale niechętny poecie ojciec. Anna .hebr. Motyle wkoło. Hanna dost. Luwr. por.wiersz wpisany do albumu Henrietty w kwietniu 1830. 17-20. wg tradycji chrześcijańskiej Ŝona św. nie dopuścił do małŜeństwa. Anny . parafraza pieśni Mignon z powieści Wilhelm Meisters Lehrjahre 'Lata nauki Wilhelma Meistera'. Lecz mądrość stara nad twym świeci czołem. Ankwiczówna Henrietta Ewa (1810-79) .. groby i świątnice Tyś przewodniczym był dla mnie aniołem.) Ach.wizerunek św. . Joachima i matka Najśw. Wezwanie do Neapolu . W białej sukience i ubraną w róŜe.Naśladowanie z Goethego. hrabia Ankwicz.

Portret Rubensa (ok. wkrótce zwróciła na siebie uwagę króla. ozdobiła Kaplicę Zygmuntowską na Wawelu wspaniałymi rzeźbami. Anne d'Autriche. wplątana w intrygi.ok.po 1380-1416. Ambitna. Wraz z pięcioma jej rzekomymi kochankami została skazana i stracona. 1601-66. Trzech muszkieterów (czasy Richelieu) i Dwadzieścia lat później (czasy Mazarina) Dumasa-ojca.fr. skrzywił się i od razu zawrócił konia. córka Filipa Iii Habsburga. W 11 dni potem Henryk. 1844-45. król spojrzał na młodą damę. okrzykniętej 1575 królową polską. o wiarołomstwo. hrabiego Cylly. obmyślili ich małŜeństwo. do poślubienia jej jako ostatniej przedstawicielki rodu Jagiellonów. od 1576 Ŝona Stefana Batorego. Jej nieszczęśliwe małŜeństwo i jej stosunek do obu wielkich męŜów stanu Richelieu i Mazarina . uspokoili Annę i trzymali w Polsce przez cały rok. który wziął z nią potajemny ślub w 1533. Anna Bolena . Klemens z Moskorzewa. aŜ doprowadzili do ołtarza w 1402. zwł. zobowiązanego.bohaterka tytułowa drugiej po Wojnie i pokoju wielkiej . tekst: F. chcąc mocniej zalegalizować Jagiełłę na tronie polskim przez związek z krwią Piastów. ParyŜ. 1507-36. druga Ŝona Henryka Viii. infantka hiszp. regentka (1643-61) w czasie jego małoletniości. matka Ludwika Xiv. ale nie mogąc udowodnić oskarŜenia. Anna Jagiellonka . utracił swe godności. a Anna została królową. córka Zygmunta I Starego i Bony. pierwszego ministra. Rozczarowany przyjściem na świat córki (późniejszej ElŜbiety I). Anna Karenina . Katarzyny Aragońskiej. królowa Francji przez małŜeństwo z Ludwikiem Xiii w 1615. bulin) . Anna Boleyn (wym. wnuczka Kazimierza Wielkiego. z pomocą kardynała Mazarina. spotkanie zapoznawcze zaaranŜowano pod Krakowem. w kilka miesięcy później pierwsze malŜeństwo króla uniewaŜniono. królowa Anglii. opiekowała się Akademią Krakowską. w stroju z białej satyny. i Anny Kazimierzanki. Luwr. W 5 lat potem oskarŜył ją podkanclerzy koronny i doradca króla. Anna Cylejska ..opera (Mediolan 1830) Donizettiego. Romani. jako elekt. poronieniem i martwo urodzonym synem. Jako dama dworu jego pierwszej Ŝony. ale panowie nie dali za wygraną. 1625).były wdzięcznym tematem sensacyjnych powieści płaszcza i szpady. odegrała wybitną rolę w trzech bezkrólewiach. poślubił Jane Seymour. córka Wilhelma. panowie małopolscy. oskarŜył ją o wiarołomstwo.Anna Austriaczka (2) .1523-96.

utoŜsamiana z siostrą Dydony Anną. opieka nad uczonymi.. przybyła do Polski z bratem. poślubiwszy Nikefora Bryenniosa. pol. Zygmuntem Iii Wazą.w Biblii kapłan Ŝydowski. Henryk Viii. zielarstwem i przyrodolecznictwem.1083 . Annales Seu Cronicae Incliti Regni Poloniae . a jej wybaczono.ok. a w końcu poświęca Ŝycie. Jana Ii.powieści (1873-77. w gaju pod Rzymem. . odsunięta od Ŝycia na dworze. teść Kajfasza. 18. obaj brali udział w procesie i przesłuchaniach Jezusa. równieŜ kapłana. jednej z najsłynniejszych powieści psychologicznych Xix w. 1155. księŜniczka i historyczka bizantyjska. 1898-1900) Lwa Tołstoja. prześladowana zazdrością jego Ŝony Lawinu. zajmowała się botaniką. będące cennym źródłem wiadomości o tym okresie. największej księgi wydanej w Polsce przedrozbiorowej. intelektualne. sfinansowała wydanie w 1613 olbrzymiego Zielnika Szymona Syreńskiego. staroitalska bogini roku i długowieczności. męŜa i małego synka. wg Jana. kobieta uczona i ambitna. Ŝona wysokiego urzędnika ministerstwa.mit. inteligentna i aktywna. córka Jana Iii szwedzkiego i Katarzyny Jagiellonki. Kobyła (Flandryjska). wykorzystując znajomość spraw publicznych i wolny dostęp do archiwów cesarskich.1562-1625. opuszcza dom. Ew. stworzone przez kobietę. Annasz . miała wpływ na króla. której święto obchodzono w Idy marcowe. aby osadzić go na tronie zamiast swego brata. krucjatę (1095-99). napisała Aleksjadę (gr.zob.zob. Anna Kliwijska (de Cleves) . która dla wielkiej miłości do przystojnego oficera. załoŜyła wielki ogród botaniczny pod Golubiem. która. Długosz Jan. festynem ludowym połączonym z ucztowaniem. 13-24. Treścią jej Ŝycia były badania naukowe. Anna Komnena . rzucając się pod koła pociągu. schroniwszy się pod opiekę Eneasza w Lacjum. spiskowała. rz. aleksias) w 15 tomach. nie miała szczęścia w miłości i zmarła w staropanieństwie. dzieło hist. uciekła i poślubiła boga rzecznego Numicjusza. osadzona w klasztorze. pierwsze gr. córka cesarza Aleksego I i Ireny. obejmujące panowanie jej ojca i 1. Aleksego Karenina. tł. Aleksego Wrońskiego. Choć tak nieprzeciętnie wyksztatcona i urodziwa. Anna Perenna . Anna Wazówna . spisek odkryto.

rzeźba Pollaiuola. Antał(ek) . Herakles i Anteusz . zestrojenie składników dzieła art. 8. zabił go w walce Herakles. 22. z fr. który zmuszał podróŜnych do walki wręcz i kaŜdego zabijał. w Odysei Homera najzuchwalszy i najbezecniejszy z zalotników Penelopy. miara wina a.jedna z najczerwieńszych gwiazd nieba.. tj.(odsyłać. odległa o 400 lat świetlnych. dawn. Bargello.dawn. w Polsce od Xvi w.gr. z gr. gigant libijski. rocznica. Florencja. anniversarilis 'doroczny'. Antares . gr. pół beczki'. Castelgomberto. zespół'. Hartford. Obraz Pollaiuola.Antinous. harmonia. syn Posejdona i Gai (Ziemi). Conn. zwana teŜ Sercem Skorpiona. z Bitynii. Scorpio). An(n)iwersarz . piwa objętości od 6 do 18 garnców. Odyseja.. Ankajos. Obraz Tintoretta. Antaios. kiedy podnosił do ust puchar z winem. ensemble 'całość. mit. naboŜeństwo Ŝałobne w rocznicę śmierci: z łac. w operze. faworyt cesar Hadriana. muzyków. z węg. Antares 'podobny do Aresa'. scena zbiorowa w sztuce teatr. o średnicy 285 razy dłuŜszej od średnicy Słońca.. najjaśniejsza (alfa) w konstelacji Niedźwiadka (łac. chodzić bezskutecznie) od jednej instancji do drugiej. Anteusz . bo dopóki dotykał Matki-Ziemi. podwójna.Antinous. był nie do pokonania. towarzysząc mu w czasie podróŜy po . 130 ne. por. urodziwy młodzieniec gr. który dąŜył do władzy w Itace i do zgładzenia Telemacha: zginął od strzały z łuku Odyseusza. Antinoos (2) . Ansambl .mała beczułka.przest. uniósłszy przedtem w górę. Florencja. Athenaeum (USA). Uffizi. zgodność. Antinoos (1) . antalag 'ćwierć a. do czerwonej planety Mars.. zespół aktorów a.Od Annasza do Kajfasza . Obraz Tiepola. ok. 112 ok.

melancholijnego młodzieńca. Mus. Silvestre'a. 1768) J. 40 ne. Brera itd. Antoni . oddając Ŝycie za cesarza). została jego Ŝoną i matką Hippolita. Watteau. zebrany ok. gr. Davida.obraz (1650) J. epigramów róŜnych autorów. (1) mit. gr. Agatiasa z Miryny (ok. Olbrzymi posąg w Neapolu. r.) i Krąg. najwaŜniejsze były: zbiór epigramów ponad 40 dawniejszych poetów pt. Mediolan. Przedstawiano go na posągach. Grenoble.(2) mit.obraz (ok. z pierwszych antologii gr. Jego przyjaźń z Hadrianem i tragiczna śmierć przyniosły mu legendamą niemal sławę: cesarz zaliczył go w poczet bogów. łac. uwaŜanego za inicjatora ascetyzmu zakonnego. Popiersie. tj. pochodzący z rodu Antoniuszów. oparty gł.Nilu utonął (wg niektórych. 1521-25) Correggia. matka Amfiona (zob. gdy nawiedził ją w postaci satyra.Antiope. Płaskorzeźby. 900 ne.. przez nadwornego kapłana Konstantyna Kefalasa w Bizancjum. a. Plastyka antyczna przedstawia go z atrybutami Dionizosa i Wertumna albo jako nagiego. Antiopa . 1231). Obraz (ok. K. 70 pne. Kyklos.L. z gr. Antiopa . z Padwy. Jowisz i Antiope . odnaleziony w 1606 przez 19-letniego filologa fr. gr. Luwr. Wieniec. drugi . Antonius. Muzeum. zwana teŜ Hippolitą. Neapol.łac. anthologia 'zbieranie kwiatów'.wybór (fragmentów) utworów gł. Meleagra z Gadary (Palestyna) ok. Stephanos. 560). których spłodziła z Zeusem. Sen Antiope . Prado. Obraz J. miasto Antinoopolis (Szeioh Abadeh) w środkowym Egipcie. . jego "kuszenia" przez złego ducha były materiałem dla wielu pisarzy i malarzy. Sens.. Villa Albani. ParyŜ. porwana do Aten przez Tezeusza (co spowodowało najazd amazonek na Attykę i walki zakończone pokojem). monetach. Luwr. Rzym.Antoni Padewski (zm. na powyŜszych antologiach. gemmach. gr. imię dwóch popularnych świętych: Egipcjanina z Iv w.) i Zetosa.obraz (ok. ParyŜ. Antologia Palatyńska a.. Antologia . tj. Madryt. 1560) Tycjana. ułoŜony przez poetę gr. Luwr. Salmasiusa w Bibliotece Palatyńskiej w Heidelbergu. Wieniec Filipposa z Tessalonike (ok. ParyŜ. nazwał jego imieniem gwiazdozbiór. wznosił mu świątynie. Grecka . królowa amazonek. Obraz L. Jowisz jako satyr i Antiope . Naz.zbiór epigramów gr. Jordaensa. florilegium.A.

Liście św. 3. Antygona . 1-12 i Apok. kiedy jej bracia giną we wzajemnej walce o tron ojca. między dzisiejszymi zatokami Firth of Forth i Firth of Clyde. rozdzielając dary i trapiąc mękami. zły człowiek. boskich. ludzkimi. Vallum Antonini. Edyp w Kolonie . towarzyszy oślepionemu ojcu na wygnaniu aŜ do jego śmierci.). Fenicjanki .. umniejszała jego grozę. Liście do Tesal. 140-142.. Fryderyk Ii Hohenstaufen czy Napoleon. brat Jokasty.zob. Propaganda kościelna i polit. przedsiębiorstwo. Neron.) Eurypidesa. Listu do Tesal.franciszkanin słynący cudami. wyst.mit. nowy władca Teb. króla Teb.dawn. za co zostaje Ŝywcem zamurowana i odbiera sobie Ŝycie. Eteoklesa i Polinika (zob. siostra Ismeny. 409 pne. z fr. Legendy o nim opierają się gł. oparty na 1. nad państwowymi. teatralne. Edyp. jak Kaligula. pol. przedsięwzięcie. obronny wał (limes) wybudowany w Brytanii przez Antonina Piusa ok. do której naleŜeli: Antonius Pius. Antychryst . Okres ten zwykło się nazywać "złotym wiekiem cesarstwa". Antrepryza . Der Antichrist .tragedia (410 a. zwł.) świata. Trajana i Hadriana. Kommodus. syn zatracenia" z 2. uznając wyŜszość praw moralnych.archetyp osobistego przeciwnika Chrystusa i Królestwa Jego.tragedia (Ateny ok. "człowiek grzechu. usiłując omamić ludzi czterykroć: udając Mesjasza. . Jokasty. na 2.łac. 440 pne. gdzie przedstawiony jest jako bluźniercza bestia o 7 głowach i 10 rogach. Mahomet. Fr. spór z Kreonem.dynastia cesarzy rzymskich Ii w. Kreon. często łącznie z okresem panowania poprzednich cesarzy: Nerwy.. termin biblijny. postać apokaliptyczna. grzebie brata. 13. czyniąc cuda. dla obrony przed plemionami północy. 18. jego adoptowani synowie Marek Aureliusz i Werus. córka Edypa. 2. gr. a takŜe pomocą w odnajdywaniu przedmiotów zagubionych. entreprise. kojarząca się z mistyczną liczbą 666. przen. szatan. nie pozwala pochować Polinika jako zdrajcy ojczyzny. 2. Kraków 1888) Sofoklesa. która wg oczekiwań wczesnego kościoła ma kierować nieszczęściami poprzedzającymi koniec (zob.(1888) esej krytyczny o moralności chrześc. Antygona. zły duch. Antoninowie . Wal Antonina . ne.. dawn. Nietzschego. cyrkowe. Jana.. łącząc go z takimi postaciami. i jego matki (i Ŝony). Antygona . 2.

słynne powiedzenie Antystenesa. 1806) Jeana Racine'a. Antytrynitarze . egip. jego stosunki z Platonem były wrogie (walka o puściznę Sokratesa między dwoma najwybitniejszymi uczniami mistrza). załoŜona przez Antygonosa I Monoftalmosa ('Jednookiego').La Thebaide . pierwsza tragedia (1664. a nigdy nie widzę "końskości" . uczeń Gorgiasza. przed 1059.. AntypapieŜ . w Polsce (Xvi-Xvii w. Ŝe istnieją tylko konkretne rzeczy.dynastia panująca w staroŜ. por.tragedie (1783) Vittoria Alfieri. przeciwne dogmatowi o trójosobowości Boga.papieŜ wybrany przez opozycję w stosunku do papieŜa. unitarianie. Anubis . pol. Antystenes z Aten . potem Sokratesa..ok. załoŜyciel szkoły cyników (zob. Kraków I957) Jeana Anouilha. a nie rzeczywistość. wyd. pol.mit. Ŝe jedynym dobrem i celem Ŝycia jest cnota. gdy w bitwie pod Pydną król Perseusz poniósł klęskę i dostał się do niewoli. Polinice i Antigone . który był uwaŜany za wybranego kanonicznie.arianie. człowiek z głową szakala lub dzikiego psa. Opera (1927) Honeggera wg sztuki J. wojny macedońskiej z Rzymem. pod imieniem Hermanubis. Cocteau.dramat (1917) Waltera Hasenclevera. z późn. wyst. którego zewnętrznie bardzo przypominał. Platonie. 'odprowadzającym dusze'. przedstawiany jako szakal a.Tebaida. uwaŜał. . Tragedia (ParyŜ 1943. socynianie. 1922) Jeana Cocteau.. widzę zawsze konia. Sztuka (wyst. trinitas 'trójca'. jednego z wodzów Aleksandra Wielkiego.-łac.). Przeciwnik logiki i dialektyki. 436-365 pne. odrzucał naukę Platona o ideach. w Grecji utoŜsamiany z Hermesem Psychopomposem. Koń (jaki jest. Cynik). twierdził. bóg zmarłych.. nie uznające bóstwa Chrystusa. było ich łącznie 39 (gł. Antigone . Antygonidzi . Xv w.) lewy odłam reformacji . odprowadzający ich dusze na sąd. sporadycznie do poł.). Macedonii od 276 do 168 pne.sekty chrześc. koniec jej nastąpił w czasie 3. opiekun balsamistów i grobów. bracia polscy. reszta to słowa.

pedanta Protogenesa. . ksiąŜka kucharska "De re coquinaria" pochodzi prawdop. Przypisywana mu najsłynniejsza rz. gdy ten zaczął ganić udo namalowanej postaci. Znane są tylko z opisów. najsławniejszy malarz staroŜytności. z którego dzieł i pism nic nie pozostało. poj. Aleksander Wielki. Ręce precz od obrazu! . twórca m. trzymaj się kopyta! .Marcus Gavius bogaty smakosz i sybaryta rzymski. a malarz zamówienie wykonał. zarŜał. 36. Ani dnia bez kreski . poł.Aojdowie . pne.in. miał się powiesić ze strachu przed widmem głodu. Bard." Apelles i Kampaspe . powiedział (dosł. ne sutor supra crepidam! Apelles. manum de tabula!.Kiedy Aleksander Wielki zamówił u Apellesa swój portret na koniu. Geniusz koloru i wdzięku.łac. które stało się juŜ wtedy synonimem smakosza. Iv w.łac. 35. gdy zostało mu tylko 50000 sestercji. i dla lepszego zbytu opatrzona jest nazwiskiem.. por. Ale gdy Bucefał ujrzał siebie na obrazie. bez posunięcia choćby odrobinę naprzód pracy twórczej. por. Zeuksis. tj. mistrz gr. wielu portretów Aleksandra W. pieśniarz'. Afrodyty Anadyomene (zob. powiedzenie przypisywane Apellesowi przez Pliniusza w Historii naturalnej. malarstwa monumentalnego. aby wskazać Apellesowi na kilka uczynionych przez niego błędów. zdaje się lepiej od ciebie znać na malarstwie.): "(Niech) szewc nie (osądza) powyŜej obuwia!" Apicius . PiorunodzierŜcy w świątyni Diany Efeskiej) i alegorii Potwarz. aoidos 'śpiewak. Bucefał. tj. aojda. wstrzymaj się wreszcie od dalszych poprawek i ulepszeń! Okrzyk Apellesa pod adresem kolegi-malarza. Szewcze. Dlatego kazał przyprowadzić do obrazu Bucefała.). roztrwoniwszy na przysmaki większą część majątku.zob. poprawiwszy but na swym obrazie pod wpływem fachowych zarzutów szewca. na co Apelles odezwał się z uśmiechem: "Twój koń. l.łac.2. (np. Ŝyjący w czasach cesarza Tyberiusza. Był nadwornym malarzem Aleksandra Wielkiego i Ptolemeusza I. 12. król wyraził niezadowolenie ze sposobu. dopiero z Iii8Iv w. Apelles. nulla dies sine linea. Apelles z Kolofonu . królu.w Grecji przedhomerowej zawodowi poeci-pieśniarze. w jaki przedstawiony został na obrazie jego ulubiony koń. którzy przy dźwiękach formingi czy kitary opiewali na dworach moŜnych panów czyny bohaterów. z gr. Bucefał i Aleksander .

Oficjalna Ŝałoba trwała 2 miesiące. niedostępną dla profanów. Pinakoteka itd. umoralniającej. dlatego został bóstwem podziemnym.Apis . z gr. wydany w formie ksiąŜki. termin zastosowany do literatury relig. braci Van Eyck. który miał je napisać na zesłaniu.. (hermetyzm) księgi zawierające wiedzę tajemną. ostatecznego triumfu Dobra nad Złem. Ptolemeusz I Soter przeniósł główny ośrodek kultu do Aleksandrii. pochodzące z najwcześniejszego okresu piśmiennictwa chrześc. Był on równieŜ czczony pod postacią byka w Memfis. 200 pne.. Jana. symbolicznym. na biblijnej Apokalipsie.księgi biblijne niekanoniczne. Celem Apokalipsy było przedstawienie.grecka forma egipskiego imienia Hapi. związanym z minerałami i klejnotami. Apocalypsis cum figuris.u śydów i chrześcijan księga kanoniczna a. Gandawa. Byk kultowy. jak wierzono. balsamowano i grzebano w Sakkarze z królewskim ceremoniałem. 185 . objawienie'. apokalypsis 'odsłonięcie. a z czasem i do Rzymu. językiem mistycznym. Rubensa. Stare byki uroczyście topiono. Florencja. Apokryfy Nowego Testamentu.). włączone do greckiej (Septuaginta) i łacińskiej (Wulgata) wersji Biblii. zwł.. Seria miniatur na rękopisach śrdw. z Ii-Iii w. a później Ozyrysa (zob. Objawienie św. podrobiony'. freski Cimabuego w górnym kościele w AsyŜu. gdzie uwaŜano go za wcielenie Ptaha (zob. Apokryfy . Cztery (Czterej jeźdźcy Apokalipsy). i Signorellego w katedne w Orvieto. miał dwór w pobliŜu bramy świątyni Ptaha w Memfis. 150 ne. Apokalipsa w obrazach . zawierająca proroczą wizję wydarzeń towarzyszących końcowi świata. do ok. 254. falsyfikatach. skąd kult dotarł do Aten. nabrały z czasem charakteru literatury ludowej. Objawienie. dla pokrzepienia serc w cięŜkich czasach. przen. apokryficzna (od ok. UwaŜany był za wyrocznię. Nowego byka rozpoznawano po 29 znakach. w hellenistycznych religiach misteryjnych i systemach filoz. przez Orygenesa.). ok. . por. oparta gł. cykl drzeworytów (1496-98) Albrechta Drera. z gr. apokryphos 'ukryty. o utworach wątpliwego autorstwa. ale nie istniejące w oryginale hebrajskim. zrodzony. na wyspie Patmos 93-96. zrozumiałym dla wtajemniczonych. nieautentycznych.). ezoteryczną.. boga Nilu. z promienia słonecznego. nie uznane za "natchnione". Dies irae. przypisywane niekiedy Janowi apostolowi. freski Giotta w kaplicy Peruzzich w Santa Croce. Londyn. Apokalipsa . obrazy Velazqueza.ok. Monachium.łac. Inscenizacja (1968) Teatru Laboratorium Jerzego Grotowskiego. Grecy utoŜsamiali go z Hadesem. zaś w Biblii.

gr.). Tityos. bóg ziemi. G. czczony świętami obchodzonymi w róŜnych porach roku. Sybilla. rolnictwa i roślinności. 1540-45) J. nie zawsze wysyła śmiercionośne strzały. M. odlew w brązie. Mousagetes. występuje dopiero od V w. Apollo et Hyacinthus (1767) Mozarta. Pyton.posąg młodzieńca ścierającego skrobaczką kun i oliwę z ciała po zawodach sportowych. przynoszącą takŜe zarazy. J. Apollo . od apoksyein 'zdrapywać'. praktyczna realizacja jego nowego. Rzeźba (1900) Rodina. jako bóg słońca Febus. Apollon Musagete..wg Fr. Veronese. nie znany jeszcze Homerowi. Horacego. zob. bóg mądrości (przekazujący wyrocznie przez Pytię delficką. którą teŜ sam uprawiał.(gr. Turner.rzeźba Leocharesa (Iv w. pne. przewodnik muz. Phoibos 'błyszczący'. o harmonijnej budowie ciała i klasycznych rysach. Ribera. Opery: Apollo et Daphne (1698) J. Belweder Watykański. Delfy.. Koronis. A. jeden z najpotęŜniejszych bogów Olimpu. 'Jaszczurkobójca') rzeźba Praksytelesa (Iv w. teŜ: Admet. bóg oczyszczenia z win. uwysmuklonego kanonu ciała ludzkiego: wysokość głowy stanowiła ósmą część wysokości ciała. gr. fr. 1871): harmonijny. Asklepios. męŜczyzna młody i piękny. racjonalny. pne.rzeźba. Domenichino. Ilustracje St. Lizyppa z ok. identyfikowany z Heliosem. Apollo . bóg-lekarz chorób ciała i duszy. Apolliński .łac. M. kopia marmurowa. Apollo Belwederski . Lully'ego. bóg nowo załoŜonych miast i kolonii. powściągliwy. zabijający młodzieńców i męŜczyzn strzałą ze srebrnego łuku. Marpessa. z gr. Thorvaldsena. brąz (ok. Kopenhaga. Balet: Apollo i muzy. kopia znaleziona w 1495. Dafne. Apollo .głosu) i muzyki. przeciwstawny dionizyjskiemu. strzegący stad. Kasandra. udzielający wieszczkom daru przepowiadania.mit.. Rzym. Cranach St. Muz. neque semper arcum tendit Apollo. Nie znwsze Apollo napina łuk .. Wenecja. 10. Igora Strawińskiego . Niobe.B. Marsjasz. Rzym. łuk i wieniec laurowy. Wyspiańskiego do Iliady. de Vos.Apoksyomenos . Obrazy: L. bóg poezji.W. 325-300 pne. Delacroix. Watykan. Delos. o szeroko rozpowszechnionym kulcie. 2. Rzym. Rzeźba Thorvaldsena.. Jego atrybuty: lira.). gr. Warszawa. marmurowa kopia rz. a śpiewakom . Watykan. pne. Hiacynt. umiarkowany. bóg śmierci. Nietzschego (Narodziny tragedii. Muz.przen.. tj. Apollo Sauroktonos . Pan. nie zachowane dzieło rzeźbiana gr. Schiavone. mającym znaczny wpływ na kulturę gr. z Pieśni. Nar. Reni. syn Zeusa i Latony. Sansovina. bliźni brat Artemidy.

z gr. Irlandii . 1). Marcina z Tours. Augustyna z Canterbury. Mickiewicz. przedstawiona na piśmie. butla z tykwy).. i św..łac. (A. osoby. Ireneusza.św. wg Mat. Łuk. Andrzej. zwł. tzw. Walii .. Słowacki. halabarda). miodu. .św.św. pierwszy papieŜ (symbol: pęk kluczy. choreogr. Sokrates) i pisma obrońców chrześcijaństwa z Ii w. Tomasz zw. apostoła Armenii . jak np.obrona sprawy. Apostołami nazywano teŜ później tych. Szymon (piła). 680-755. 256-331. później dołączono Pawła (miecz). St. Apostoł . 12 uczniów Jezusa: Piotr. czy wy macie takie trumny.. Galii . Brytanii . Apostołowie .grecka nazwa Abaddona (zob." (J. kij pielgrzymi. Tadeuszem (pałka). Grzegorza.św. Dawida. Apollyon .. Apologia . Germanii . 373-463. ręce złamawszy na pancerz. Ew. wszelka pielgrzymka) do Rzymu.figura retoryczna polegająca na zwracaniu się do idei. brat Piotra (krzyŜ w kształcie litery X).(Waszyngton 1928). Dziejów Ap. Apok. Mateusz Ewangelista (toporek a. Apostrofa .. Jakub Młodszy (wałek pilśniarza). "Rozmowa z piramidami". Marka. zm. odjeŜdŜasz.podróŜ sprawozdawcza biskupa (pot. Bartłomiej (nóŜ). apostolos 'wysłaniec'. Jakub Starszy (muszla. 604. ad limina apostolorum . Czterej apostołowie .dawn. t. kogut). duŜy kielich do wina. po jego śmierci wybrano Macieja (topór wojenny). 1). 11.). symbole odnoszą się przewaŜnie do narzędzi męczeńskiej śmierci. księcia piekieł i anioła przepaści.: Adolf Bolm. Z gr. wygłoszona a. "Bema pamięci Ŝałobny rapsod". niewiernym (lanca)..?" (C. przedmiotu a. Cieniu. piwa. Judasz Iskariota (sakiewka). 9. Filip (długa laska zakończona krzyŜem). zm.. jego brat Jan Ewangelista (kubek z wylatującym zeń uskrzydlonym węŜem). Do progów apostolskich . sarkofagi.św. "Litwo! Ojczyzno moja! ty jesteś jak zdrowie". 601. "Czemu. "Piramidy. Patryka. osoby nieobecnej czy nieŜyjącej. Drera. np. apologetów chrześcijańskich.św. 338-401. przekazana przez Platona i Ksenofonta "Obrona Sokratesa" (zob. 130-200. w Biblii. Monachium. Bonifacego. zasady a. "Pan Tadeusz". ok. Pinakoteka. Norwid.. 1 ). którzy nawracali na chrześcijaństwo całe ludy i kraje. Juda zw.dwa obrazy (1526) A. pojęcia.wg Biblii.

póŜniej. wódki.nazwa określająca pierw.w Biblii. ale do Europy Zach. wymienia się jeszcze Arabię petrejską (Arabia Petraea) od Petry. Aptekarska praca .apostrophe 'odwrócenie się' pozorne od słuchacza do kogo innego. 7: "Aptekarz uczyni przyjemne lekarstwa i maści zdrowe sporządzi. apotheke 'skład. przez Arabów. Wonności Arabii . 5. Apteka . do osoby zmarłej. opus 57 (1804-05) Beethovena. w dawnych dworach szlacheckich schowek na leki (sadła. 1.36 kg. wł. marynaty." Zob. zwł. staroŜytnej stolicy Nabatejczyków. Faun (Popołudnie Fauna). Appassionata . Arabia felix) na wybrzeŜach i pustynną (Arabia deserta) w głębi półwyspu. Cyfry arabskie . uŜywane współcześnie. szatka. zioła. Appiusz i Wirginia .1. przeniesione zostały w X-Xiii w. 2. dziś Wadi Musa w Jordanii.nazwa sonaty fortepianowej f-moll. nalewki. obowiązujący w Polsce we wszystkich zaborach do 1918: 20 granów = skrupuł. 'namiętna. Eklezjastyk. gwałtowna'. korzenie itp." Arabia .zob. 13 uncji = funt = 0. octy itp.. 3 itd. teŜ Farys. Aptekarska dokładność . . później cały Półwysep Arabski.zob. likiery i przysmaki (konfitury. Aptekarskie jednostki . dzielony następnie na urodzajną "szczęśliwą" Arabię (łac. 3 skrupuły = drachma. i nie będzie końca pracom jego.precyzyjna drobiazgowość. Tysiąc (i jedna noc). pochodzą z Indii.Midi D'un Faun . Apteczka domowa izdebka.z gr. L'Apres . Wirginia.).wagi przed wprowadzeniem systemu metrycznego system norymberski z 1546. tylko Arabię Północną.dla Greków Arabia była ojczyzną kadzidła i perfum: W Makbecie. 38. u Ptolemeusza. powidła). magazyn'. 8 drachm = uncja. Szekspira Lady Makbet mówi: "Zapach krwi! Wszystkie wonności Arabii nie odejmą go tej małej ręce.

obraz (ok. pne. Dumasa-ojca. Ŝe mit ten jest echem konkurencji w handlu morskim artykułami włókienniczymi między Atenami a lidyjsko-karyjskimi eksporterami farbowanej wełny.dziś niemal wymarły język semicki Syrii. Aranjuez . .Arachne .-wschód od Mekki. wg tradycji muzułmańskiej. tysiąclecia pne.. farbiasza z Kolofonu w Lidii. córka Idmona. wyparł z uŜycia języki: fenicki. hidŜra) z Mekki do Medyny w 622. a sznur w pajęczynę. który od czasu zburzenia Jerozolimy w Vi w. Trzy (Trzej muszkieterowie). Pallas i Arachne . Aram. Palestyny i Mezopotamii. Ew. Mickiewicza. ale bogini zmieniła ją w pająka. językiem tym posługiwał się Jezus i apostolowie. Po aramejsku napisano ostatnie partie Starego Testamentu.jeden z czterech gł. Ŝe podarła materię w strzępy. ogarnięta pychą. Madryt. bohaterów słynnej trylogii powieściowej A. Pałac DoŜów. aranchuef) miasto w środk. wezwała Pallas Atenę do współzawodnictwa i wyobraziła na swym dziele miłostki bogów. arab. Talmud Jerozolimski i Babiloński. wg Mateusza. 1657) Velazqueza. zwany takŜe DŜebel-el-Rahm. z hebr. Veronesa. na którym.(wym. pieczętowanej wizerunkiem pająka jako znakiem fabrycznym przędzalni. A. Bruksela. akadyjski i hebrajski.obraz P. pryw. co tak rozzłościło boginię. Adam (Szczyt Adama). Die schonen Tage in Aranjuez sind nun zu Eade. Arachne . stać się językiem literackim i religijnym śydów.. tł. zob. Aramis . W ciągu 1. por. od Xvi w. moabicki. tkaczka słynąca z doskonałości swojej sztuki. 'góra łaski'. Tkaczki kobierców .obraz (1636-38) Rubensa. początkowe słowa sztuki Fr. Arachne powiesiła się z rozpaczy. 'Zbiegły dni wesołego w Aranchwes pobytu'. nad Tagiem. Aramejski język . gr. cel pielgrzymek. Wenecja. Prado. Niektórzy uczeni sądzą. aby w I w. ustępuje pod naporem aramejskiego. Hiszpanii. Arafat .granitowe wzgórze na płd. mit. letnia rezydencja królów hiszp. 'pająk'. 'dawna nazwa Syrii'.gr. Adam spotkał Ewę po dwuchsetletnim karnym rozłączeniu i gdzie się zatrzymał Mahomet w czasie swej ucieczki (arab.

-wsch. Ararat . tak nazwał Tacyt Tytusa (a. im były swobodniejsze.. w wyniku niełaski cesarza. sędzia polubowny. Jedynym niemal historycznym świadectwem jego istnienia są Roczniki. jednego z najwybitniejszych utworów literatury rz. ofiarę ze zwierząt. prawdopodobnie autora zręcznych epigramów i wspaniałego.rozjemca. 'świadek. Masis. Dariusza Iii. nazwa od Urartu. "Dzień przepędzał on na spaniu .wygasły wulkan na WyŜynie Armeńskiej w Turcji. później prokonsula Bitynii. Arbiter elegantiae . prastarej krainy nad górnym Araksem. 27. na którym się zatrzymała arka Noego po opadnięciu wód potopu. Iraku. Kuh-e Nuh 'góra Noego'. 38. 4. Arbiter . pisarza rz..) pokrytych wiecznym śniegiem. im bardziej nosiły na sobie cechę pewnej niedbałości. w Biblii . konsula. 8. skąd dowiadujemy się o samobójstwie Petroniusza przez przecięcie Ŝyt.. sędzia sportowy. pers.) niczego . Ara Pacis Augustae .. ormiań. Jego słowa i czyny.łac. o dwu bazaltowych szczytach (5156 i 3914 m npm.. zm. budynek wzniesiony na Polu Marsowym w Rzymie. zachowanego we fragmentach (zob.pisze Tacyt . 16.. Kajusa) Petroniusza. lecz za wytwornego znawcę zbytku. rozjemca'.miasto w staroŜ. Jeremiasz. Arbela .. 37.noc wśród zajęć i rozkoszy Ŝycia. tonu. Izajasz. pax dpn... przy ceremonii dedykacji. tym chętniej brano je za domniemaną naturalność. z ołtarzem ozdobionym płaskorzeźbą przedstawiającą suovetaurilia.. tak on przez swą gnuśność doszedł do rozgłosu. w której Aleksander Wielki pokonał w 331 pne. 17-19 Tacyta.).. 'Ołtarz Pokoju'. podawana niekiedy jako miejsce bitwy (zamiast pobliskiej Gaugameli). Aghri Dagh. Trymalchion) współczesnego romansu obyczajowego "Satyryki w 20 księgach". 1859 i 1903. znawca. z łac. dedykowany przez senat rzymski w roku 9 pne.) przybrany został do grona nielicznych powierników Nerona jako mistrz dobrego smaku. łac. zrekonstruowany w 1939 na podstawie fragmentów odnalezionych w 1568. w 66 ne. cesarzowi Augustowi dla upamiętnienia jego szczęśliwego powrotu z Galii i Hiszpanii. Nie uchodził jednak za hulakę (. co zdecydowało o upadku dynastii Achemenidów.. dziś Arbil (Erbil) w płn. ile Ŝe tamten (. pacis 'pokój'. 51.miejsce.Schillera "Don Carlos" (1787).łac. Gen. Asyrii. a jak inni dzięki pilności. (. tur. autorytet w sprawach dobrego smaku. ara 'ołtarz'.

Azrael. z gr. obrońca wiary. i jeść (h)arbuza dawn. S.wg witalistycznego poglądu Paracelsusa (zob. co mu Petroniusz zalecił" (tł. nazwane . i Uriel. uŜytych jakoby przeciw Rzymianom.-podolskiego obyczaju częstowania niemiłego konkurenta (ubiegającego się o rękę panny) arbuzem. gdzie nagle udało mu się sformułować prawo hydrostatyki. przeciwnik Szatana. które mieli jeszcze jakoby widzieć Cicero i Owidiusz. otrzymać odprawę. Eureka! . archos 'przywódca'. z gr. okrzyk radości. w których nie sposób oddzielić prawdy od legendy.. Sariela.. śruby bez końca itd.. wg anegdoty. od ukr. z tur. apokryf Enocha wymienia jeszcze Raguela. Arbuz . Szary (Szara gęś).ok. herold.-łac. Historia i tradycja znają go gł. Rafał. gł.) odrębny pierwiastek (zasada) Ŝycia. Gabriel.główny anioł. Archanioł . inne źródła . Jerahmeela. Gabriel. anioł śmierci. Kosz. Heureka! 'Znalazłem!'.Dostać. który. rekuzę. właśc. por.gr. uzdrowiciel. Jofaela i Zadkiela. który zadmie w trąbę zmartwychwstania. por. Jego olbrzymia sława przyczyniła się do powstania wielu opowieści o nim. Jest teŜ waŜną postacią w powieści "Quo vadis?" (zob.dumne oświadczenie przypisywane Archimedesowi. dawca światła. archangelos. największy mechanik siaroŜytności. mędrzec gr. w Ŝydowsko-chrześcijańskich pismach i legendach jest ich czterech: Michał. jako wynalazcę śruby wodnej (przenośnika ślimakowego) i pomysłowych machin obronnych. W Koranie czterej archaniołowie to: Michał. Archimedes z Syrakuz . wojownik.nie uwaŜał za przyjemne i subtelne. jak tylko to. anioł objawień. a takŜe wielokrąŜka. i Israfel. 287-212 pne. charpuz. a poruszę z posad Ziemię . Przypisywano mu teŜ budowę planetarium. wydać miał Archimedes. Czarny (Czarna polewka).Chamuela. tkwiący w kaŜdej Ŝywej istocie. Daj mi punkt oparcia (poza Ziemią). Archeus(z) . n. a którego wzmacnianie jest istotą kaŜdej skutecznej terapii lekarskiej. Wieniec (grochowy).) Sienkiewicza. którego zbadanie umoŜliwiłoby wpływ na przyrodę i dowolne jej przekształcanie. Saint-Just. Anioł (Chóry anielskie). dostać od kosza. na którym mógłbym stanąć. twórcy zasady dźwigni. Archanioł Rewolucji .zob. biegnąc nago przez ulice Syrakuz do domu z łaźni. odmowę przy oświadczynach. Hammera).

zob. Problem Archimedesowy . Maurycego Orleańskiego i w zdobywaniu La Rochelle w 1629 przez wojska Richelieugo. Włochy). Prado. 67-75) Arcite i Palamon . (K. polski księgarz i wydawca. Śmierć Archimedesa E. kiedy po dwuletnim oblęŜeniu Syrakuz wojska konsula Marcellusa wdarły się do miasta i plądrowały je. Arcole . wygrywając jedną z pierwszych bitew z Austriakami w kampanii lombardzkiej.później zasadą Archimedesa: "Ciało zanurzone w cieczy traci pozornie tyle na cięŜarze. Arciszewski Krzysztof . Rekurs z Indiej do Niderlandu. Ŝołnierzy do ataku przez most na Adydze. Ŝołnierz pol. 1636-37). w 1622 debiutował wierszami. gdzie 17 Xi 1796 gen. Chwała bądź Bogu! Prędzej rarogu nawy latały. Prado. 4. aby go zabić. Nie ruszej moich kół! .niezmiemie trudny do rozwiązania. brał udział w bitwie pod Piławcami. śołnierz zapewne nie wiedział. Pomnik Archimedesa . w 1623-25 uczestniczył w oblęŜeniu Bredy przez ks. 12. Madryt. Delacroix. było to w czasie 2. de Ribera. to do zachodu zdrowo stawiały. w 1623 za zabójstwo skazany na infamię i banicję. Uczony został zabity wbrew wyraźnemu rozkazowi Marcellusa. Madryt.1840-1916. gdy z armat męŜnie z szturmów potęŜnie mnie wynaszały. gdy mię do wschodu. Obrazy: Rubens (ok. na bulwarze nadmorskim Syrakuz. kim jest ów starzec kreślący figury geometryczne na piasku. z Cicerona Ad Atticum.wieś w prowincji Werona (płn. walcząc w Brazylii z Hiszpanami dosłuŜył się stopnia generała i admirała w 1638. kierował obroną Lwowa. słowa wypowiedziane rzekomo przez Archimedesa do Ŝołnierza rzymskiego. Palamon i Arcite. Palais Bourbon. w. ze sztandarem w ręku.obrońcy miasta. Noli turbare circulos meos!.. który zbliŜał się.1592-1656. skomplikowany. Bonaparte poprowadził osobiście. wstąpił do słuŜby holenderskiej. gdy usiłował znaleźć sposób określenia zawartości złota i srebra w koronie sporządzonej dla króla Hierona Ii. zawiły. działał w Warszawie i . W 1646 przyjął ofiarowane mu stanowisko "starszego nad armatą koronną w Polsce" (generała artylerii koronnej). ParyŜ. J.łac. Arciszewski. Arct Michał . wojny punickiej. ile waŜy ciecz przez nie wyparta".

złóŜcie mnie w oberŜy. którego protektorem był Reinald z Dassel. od 1438 tylko austriackim. wg innej legendy. Arcypoeta .. sadu. Gallego. geograf i geofizyk polski. Arctowski Henryk . 1120-67.tytuł przysługujący monarchom Francji. gdzie wg legendy sądzono Aresa za mord popełniony na Halirotiosie. prowadził w 1910 prace badawcze na Spitsbergenie. (Śrdw.tytuł nadawany od 1356 niektórym ksiąŜętom niemieckim. 'Gdy umierać będę.. np. gr. arendare 'dzierŜawić'. na zachód od Akropolu ateńskiego. opłat itp. ut sint vina proxima morientis ori. łac. Słownik ortograficzny (1906) Słownik staropolski (1914). synu Posejdona. wydał m. jeden z najlepszych polskich znawców krajów polarnych. młyna.B.. ogłosił ponad 400 prac naukowych. Fryderyka I Barbarossy. bądź mitościw temu pijusowi". śrdw. Po czym zaśpiewają chórem aniołowie: "Panie. dzierŜawa dóbr. ArcyksiąŜę . i Słownik ilustrowany języka polskiego (przy udziale H.1871-1958. arcybiskup Kolonii i doradca polit.przydomek nieznanego poety niemiecko-łacińskiego. poświadczony źródłowo w Xii w. kanclerz nm. z dynastii Habsburgów.wzgórze Aresa. zachęcił Marię Konopnicką do pisania dla dzieci i młodzieŜy.Lublinie. Arcychrześcijański Król . karczmy. uŜywany dziedzicznie od czasów Karola V Mądrego (1364-80). Najpopularniejszym utworem Arcypoety jest jego ironiczna "Spowiedź".. Areios Pagos. której jedna ze strof stała się później pieśnią przy kielichu: Meum est propositum in taberna mori.in. poboru podatków. Dobrowolskim w 1897-99. by od beczki kurek w trupie usta mierzył. Areopag . Słownik wyrazów obcych (1882). majątku a. uczestnik wyprawy Adriena de Gerlache'a do Antarktyki wraz z A. .) Arenda . podróŜnik. Tunc cantabunt letius angetorum chori: "Sit Deus propilius huic' potatori. 1118 a. 1916). kochanku córki Aresa. propinacji. praw.. łac.dawn.

Erosa.rzeźba. Muzeum w Tournai (Floury).(wym. gardzący prawem.). Grecji mieszkańcy Argos.). grono osób rozstrzygających jakieś sprawy w sposób autorytatywny. Zeusa.rzeźba gr. zob. fr. (Iv w pne. doskonałość. Argos 1. Ares Borghese . pne. Sophrosyne. mająca do V w. Arete . sprawność. Luwr. najwyŜszą władzę sąd. a nawet przez ojca. z którą spłodził Harmonię. brąz. por. Chory (z urojenia). Mus. Alfejos. zwłaszcza zaś przez Atenę. . gr.w staroŜ. Aretuza . w Iliadzie nazwa rozszerzona na wszystkich Greków. obradująca tam najdawniejsza rada państwowa złoŜona z byłych archontów. Argenteuil: Les Canotiers. Znienawidzony przez ludzi.. niszczycielskiej. bóg wrzawy bitewnej.źródło Aretuzy zob. Ares był kochankiem i przyjacielem Afrodyty. ParyŜ. cnota.. syn Zeusa i Hery. Argan . Obrazy: zob. Argiwowie . Boncampagni. 'Strachem i Trwogą'. Ares Ludovisi . Mars. przedstawia parę wioślarską nad Sekwaną. dzielność.mit. Źródło (Aretuzy). zob."chory z urojenia" z komedii Moliera. męstwo. i polit. Ares . trybunał obywateli ateńskich sądził tam Orestesa za zabójstwo Klitajmestry. suma zalet tworząca charakter. Argenteuil . wilka i sępa. Ares i Afrodyta . boginię wojny sensownej.gr.ukazanej w Eumenidach Ajschylosa. identyfikowany z rzymskim Marsem (zob. Poświęcono mu psa.pompejańskie malarstwo ścienne. rzucający się w wir najgorętszej walki po jednej czy drugiej stronie wraz ze swą siostrą Eris (zob. atrybutami jego były miecz i włócznia. zaŜartej wojny. areopagitów. niesyty mordu. Deimosa i Phobosa.) i synami Deimosem i Phobosem. kopia: Rzym. arŜatoi) słynny obraz (1874) Edouarda Maneta. pot.

Argonautika . baczne. Oda pytyjska . budowniczy statku "Argo" (z pomocą Ateny).Argonauci . Hypsipyle. nad M.mit. po złote runo. Argiwowie. Jądro historyczne mitu to zapewne wyprawy czarnomorskie.królestwo Diomedesa. kazała strzec zamienionej przez nią w jałówkę lo (zob. kochanki Zeusa. Argusowe oko . gr. z Jolkos w Tesalu do Kolchidy u stóp Kaukazu. zwł. zakochanej w nim córki króla Kolchidy. Argos (2) . Ŝe kochający go Herakles zaniechał dalszego udziału w podróŜy.in. 1879) G.mit. zob. kolonizacyjne i handlowe Greków. wracają po długotrwałej podróŜy (przekazywanej w róŜnych wersjach) do Grecji. Argus . wzniesiono świątynię Hery (Herajon) z posągiem bogini dłuta Polikteta. wielooki (trzy-. Die Argonnuten .). Meleager. por. Po zdobyciu przez Jazona złotego runa przy pomocy czarodziejki Medei (zob. gr. Argonautika orfickie (Iii8Iv w.).. Czarnym. Orfeusz. olbrzymi potwór. Glaukos. któremu Hera. w Iliadzie Homera . miasto Argolidy na Peloponezie (płd.czy nawet stuoki).). pięknego chłopca.czujne. gr. uwolnienie Fineusa od harpii i przepłynięcie Symplegad. Pies (Argos). teŜ Argos. gdzie w V w. ne.opera (ok. z jego polecenia Hermes zabił Argusa i zmienił go w pawia. 4.: Kastor i Polluks.) i jego 50 towarzyszy wyprawy (bohaterów gr. walka z Bebrykami. podejrzliwe. Valeriusa Flaceusa.Argos. . ne. W podróŜy spotykają ich liczne przygody: na Lemnos wstrzymywani przez piękne kobiety. Augiasz) na statku "Argo". m. a Hera rozsypała oczy potwora na pawim ogonie. zob.) epos Apolloniosa z Rodos. Herakles. utrata Hylasa. porwanego przez nimfy źródlane sprawiła.).(przed 270 pne. Jazon (zob. Tezeusz.Pindara (518-438 pne. Argos (1) . zob. Arganautika (I w. mit.) C. teŜ Akademia (Argonautów). cztero. Mahlera. mykeńskiego i klasycznego akropolu. Grecja) u stóp wzgórza Larisa. Ŝeglarzy Miletu.gł. teŜ Argus. zazdrosna o Zeusa. pne.

po jej śmierci uwolniony przez Prospera.). v. śpiącą. spopularyzowana w Xix w.Ariadna . gdzie przybył po nią i poślubił ją Dionizos. w niezliczonych reprodukcjach gipsowych. Brat (Bracia polscy). kierunku w teologii chrześcijańskiej. Arianna in Nasso (1791) J.rzeźba (1814) J. wykonany przez Hefajstosa. podwaŜającego dogmat Trójcy Św. za nieposłuszeństwo uwięziony w rozszczepionej sośnie przez czarownicę Sykoraks. który zapoczątkował kapłan aleksandryjski Ariusz. samej świątyni. ok..H. dzięki czemu mógł trafić z powrotem do wyjścia. przybyłego na Kretę. w Burzy (ok.ślubny dar Dionizosa.wyznawcy arianizmu. Arianna in Creta (1733) G.słynna rzeźba (I w. z hebr. Kauffmann. 256-336. z miłości dla Tezeusza. Haydna. J. Hofmannsthal. Corona Borealis. Diadem Ariadny . Zeus osadzii na niebie jako gwiazdozbiór Korona Północna. Miltona jeden ze zbuntowanych aniołów. Nić Ariadny . pne. Ariel .. Watykan. mit. obrazy: Tycjan. zob. jak równieŜ Jerozolimy. aby uwolnić Ateńczyków od haraczu z chłopców i dziewcząt poświęcanych bykogłowemu Minotaurowi. siostra Fedry. słuŜy mu wiernie przez 16 lat. wyrzekłszy się magii.w Biblii. Jordaens. ale porzucił ją po drodze do Aten. łac. Ariadne. anioł. wyzwala go. Ariodante . Arianie . sposób wybrnięcia z zawiłej sytuacji. w Raju utraconym. aby go zabić. córka Minosa. aŜ wreszcie mistrz. 6. określenie ołtarza świątyni jerozolimskiej. "ognisko boŜe". przen. Bohater uwiózł z sobą na statku Ariadnę. po czym kłębek rozwijał. Opery: Arianna (1608) Monteverdiego.kiębek nici wręczony przez Ariadnę Tezeuszowi.gr. Ariadne auf Naxos (1912) Richarda Straussa. Bethmann Mus. libretto: H. Rzym. ścienne malarstwo pompejańskie. Tintoretto. pomogła Tezeuszowi dostać się do ukrytego w Labiryncie potwora. 1611) Szekspira "duch powietrzny". który rzekomo popełnia samobójstwo z powodu jej niewierności. Handla.ukochany Ginewry z Orlanda szalonego (1532) Ariosta. na wyspie Naksos. ale za sprawą Rinalda łączy się znów z panią swego serca. duch w literaturze kabalistycznej. Danneckera. Frankfurt n8M. gr. 371. Ariadna na panterze . malarstwo wazowe. Guido Reni. który za jej radą umocował koniec nitki u wejścia do Labiryntu. A. Śpiąca Ariadna . i zaprzeczającego boskiej naturze Chrystusa. StaroŜ. rycerz. nić przewodnia.F. . króla Krety i Pasifae.

lesisty kraj na środk.opera (Londyn 1735) G.Ateńczycy z arystokratycznych rodzin. Aristogejton i Harmodios . zawiózł poetę zdrowego i całego do brzegów Koryntu.Vii8Vi w.. zamachu na Ŝycie tyrana Hippiasza i jego młodszego brata Hipparcha. Noe. odśpiewawszy uprzednio pieśń na cześć Apollina. który spędził większą część Ŝycia na dworze tyrana Koryntu Periandra. Arion . Zob.. Nic nie zachowało się z jego twórczości. kazali mu skoczyć w morze. Arion i delfin . w istocie rzeczy zacofana i prymitywna. 1-5). których nazywano stąd Oswobodzicielami a. Przepływający delfin. gdy Ŝeglarze. wykonany przez Kritiosa i Nesiotesa. lud sądził. Uchodził za twórcę dytyrambu jako formy literackiej. a kiedy w 480 rzeźbę wywieźli Persowie.F.w staroŜ. Arka oryginalna zaginęła po upadku Jerozolimy w 586 pne. 1. Handla.pozłacana skrzynia z drzewa akacjowego. Akademia (arkadyjska). Tyranobójcami. pne. z łac. półlegendarny poeta liryczny i grający na lirze śpiewak z Metymny na Lesbos. 24. zawierająca kamienne tablice praw (Deut.Arka Noego zob.. libretto: Antonio Salvi wg Orlanda szalonego Ariosta. teŜ Salomon (Świątynia). na ateńskiej agorze postawiono im w 510 pne. Arkadia . 25. 10-22). Aristogejtona aresztowano i stracono. Symonides napisał o nich poemat. Herodota Arion. ozdobiona dwoma złotymi cherubami (Ex. kufer'. którzy na skutek prywatnej urazy dokonali w 514 pne.. zachwycony pieśnią. noszona przez Izraelitów w ich wędrówkach (Num. zob. Arka . Harmodiosa na miejscu zasiekła straŜ. złoŜona w jerozolimskiej świątyni Salomona w miejscu zwanym "świętą świętych". 33-36) i w bitwach. . a więc. zamieszkały przez ubogich pasterzy. Arka Przymierza . pośrednio. W czasie Wielkich Panatenajów udało im się zabić Hipparcha. Ateńczycy wystawili Tyranobójcom w 477 inny monument. wraca na Korynt statkiem. takŜe tragedii gr. Gdy w 3 lata później obalono tyranię. pomnik Tyranobójców dłuta Antenora. Ŝe stało się to za sprawą czynu zamachowców. skrzynia. wzbogaciwszy się w podróŜy po Italii. uczynii to. a Hippiasz uszedł cało. symbolizująca obecność boską.wg Dziejów. wg poezji bukolicznej Wergiliusza kraina prostoty i szczęśliwości. aby zawładnąć jego pieniędzmi. arca 'kosz. a potomków ich uczczono prawem ucztowania w Prytaneum. Peloponezie. Grecji górski. 10. 10.Ariodante .

Persjusza. w sensie 'obaj poeci i muzycy'. poprzedniczka muszkietu. "I ja byłem kiedyś szczęśliwy". z tur.. która wpłynęła na rozwój tego gatunku w lit. Rzym. uŜywany przez ludy pasterskie i koczownicze do chwytania zwierzyny. Gal. znaczącym zapewne. przez Szymona Bogumiła Zuga.-fr.łac. długi sznur a.łac. przedstawiający grobowiec z tym napisem. Wergiliuszowskie. koni.słynny romans pasterski prozą (1590) Philipa Sydneya. 'I ja urodziłem się w Arkadii'. słynniejszy jeszcze. ośrodek kultu relig. i tatar. wart Pac pałaca.lasso tatarsko-kozackie. 'obaj Arkadyjczycy' z Eklogi. Jacopo Sannazzaro (1456-1530). od czasu zburzenia Radogoszczy w 1068 do zniszczenia Arkony przez króla duńskiego Waldemara I Wielkiego w 1168 gł. 4.Arkadia .. Helenę Radziwiłłową między Nieborowem i Łowiczem. i Rabelais'go. Fr. Arkebuz(a). (h)arquebuse.cięŜka lontowa broń palna piechoty Xv-Xvi w. zaprojektowany gł. znaczenie kraju sielankowej idylli. Arktur . Arkan .). 1650). 7. 9. ..mieszkańcy Arkadii jako grubiańscy prostacy u Plauta. ośrodek kultu Świętowita (zob. który znowu nadał tej nazwie dawne. 5.. Arcades ambo . Luwr. Napis rozumiano błędnie w sensie: "I ja byłem w Arkadii (za Ŝycia)". 7. tj. i późniejszy. zob. Wergiliusza. obraz Giovanniego Guercina. ze śr. Pliniusza. Schillera: "Auch ich war in Arkadien geboren".druga pod względem jasności gwiazda północnego nieba. Et in Arcadia ego . Zwierzęta arkadyjskie .alegoryczna powieść pasterska (1504) humanisty i poety wł. uwiązany do siodła. 3. 'Rezygnacja'. ParyŜ. Arkadia . bydła i ludzi. Arkona . dziś w znaczeniu nadanym przez Byrona: obaj warci siebie. Arkadia . Corsini. 'i ja (Ŝyłem) w Arkadii'. Poussina Pasterze arkadyjscy (ok.park romantyczno-sentymentalny załoŜony w 1778 przez ks. rzemień z ruchomą pętlą. europejskiej. Słowian nadbałtyckich. jak w wierszu Resignation. 'sznur lasso'. Ŝe śmierć obecna jest nawet w najidealniejszym ziemskim Ŝyciu. Arkabuz(a) .gród słowiański na wyspie Rugii. Jeden (za 18).

Arlesienne.fr. choch). jak Drake. Arktouros 'niedźwiednik. Mała'. uzbrojona w drewnianą szablę. we włoskiej w "Słudze dwóch panów" (wł. Arlecchino. postać włoskiej commedia dell'arte pochodzenia antycznego a. najjaśniejsza (alfa) konstelacji Wolarza. poł. która stała się jego największym sukcesem za Ŝycia. W literaturze fr. wiosną i latem. Arlecchino oder Die Fenster . bardzo prosta. NiezwycięŜona armada flota hiszp. miasto związane z malarzem hol. 4 filary naroŜne kruŜganku ozdobione wielkimi figurami i reliefami. od arktos 'niedźwiedź. wysłana 1588 przez Filipa Ii pod dowództwem ks.F. rywal Pierrota lub innego klauna. równieŜ gwiazdozbiór. który tu w 1888-89 ostatecznie ukształtował swój styl.czerwonawoŜółta. Kościół St. Gilles i wielu kościołach włoskich (Werona. amfiteatr (walki byków). Vincentem van Gogh (wym. została na kanale La Manche pobita i rozproszona przez flotę angielską pod dowództwem Charlesa Howarda i takich komandorów. figury portalu stoją na lwach. z fragmentów muzyki napisanej do tej sztuki Georges Bizet zestawił suitę koncertową. 'flota wojenna'. podobnie jak w St. nekropola Alyscamps. Frobisher i Hawkins. Arlezjanka .muzyka okolicznościowa (1726) Jeana Ph. 'Pola Elizejskie'. gwiazda Arktur'. wolarz. prostak z gór Bergamo. aby dokonać inwazji Anglii. komiczny sługa. postać w wielu komediach J. pochodzi sprzed 1150. Servitore di due padroni. rzymskie Arelas. L'Enrolement d'Arlequin . Rameau.wł. Arles . rombów. Lesage'a i P. Regnarda. złoŜona z przeszło 130 okrętów.(wym. A. który przywędrował za chlebem do Wenecji i poszedł na słuŜbę do Pantalona.R. z gr. Północna część kruŜganku takŜe sprzed 1150. akrobata. Marivaux. arl) miasto w Prowansji (płd. wg tradycji postać błazna w czarnej masce. w Polsce widoczna zimą. fasada z 2. Trophime . w pierwszej . niedźwiedzica. Wielka a. zachowany rz. czarną piuskę.. często widzialny tylko dla ukochanej Kolombiny. Ferrara itd. ouros 'straŜnik'. Arlekin . 1748) Carla Goldoniego.hiszp. pajac. Armada . wschodnia nieco późniejsza. odziana w obcisły pstry ubiór uszyty z kolorowych trójkątów a.bazylika romańska ze sklepieniem beczkowym. białe pończochy.opera (1917) Ferruccio Busoniego. wsparty na kolumnach portal bogato dekorowany rzeźbą figuralną. dramat (1872) Alphonse Daudeta.. ma wspaniały. Ankona. Francja). francuskiego. Drugą suitę z Arlezjanki ułoŜył Ernest Guiraud po śmierci Bizeta.). Mediny-Sidonii. Xii w.

Armand Duval . Har Magedon 'góra Megiddo a. wojny świat. potęŜny monarcha Północy wiedział. od Szkocji.) Dobrze mówił Suworow: "Pomnij." Publicznego wykonywania dzieł Chopina zabronił dopiero jednak okupant hitlerowski w czasie 2. z pogrzebaczem. Armata . Pozostałe okręty armady zdziesiątkowała burza na płn. w pełnych prostoty melodiach mazurków.tej ultima-racji! (C. 16.: "Gdyby samowładny. w recenzji z koncertów Fryderyka Chopina opus 11 i 21. Norwid.Robert Schumann w 1836 w nr 33 pisma "Neue Zeitschrift fr Musik".olbrzymie działo wagi 40 t (z 1585). wielka rzeź. góra Karmel' wznosząca się nad doliną Megiddo.K. O historii. 745-6.-łac. Geniusz (Czapki z głów.) . przen. jedna z pamiątek hist.tj. w Generalnym Gubematorstwie. Pan Tadeusz.łac.).nowoczesnej bitwie morskiej. 9.. w której decydującą rolę odegrały działa i która rozpoczęła okres panowania Anglii na morzach. Flavit Deus et dissipati sunt . późn. 'Bóg dmuchnął i zostali rozproszeni'. jak niebezpieczny wróg grozi mu w dziełach Chopina.z łac. AŜeby całość na przyklad narodu Nie miała innej w sobie konstelacji Nad kilka dachów stołecznego grodu I kilka armat . Dama (kameliowa). z motyką na słońce. z gr.. Ostateczny argument królów . pole wielu bitew. zapewne z wymienionych przez Schumanna powodów. 16. Apok. zakazałby pewnie tej muzyki.w Biblii. Na armaty z kociubą . por. Armageddon . gdzie odbędzie się ostatnia wielka bitwa między dobrem i złem.zob. Ostatni (Ostateczny argument). gdzie przed Dniem Sądu Ostatecznego królowie Ziemi przegrają wojnę z Bogiem..in. na Kremlu w Moskwie. 'uzbrojona'. Dzieła Chopina to ukryte wśród kwiecia armaty. Armaty w kwiatach . Car Puszka . Nie wierzę. napisał m. wielka. Ryków kamrat. Nazwa symboliczna. krwawa wojna. Mickiewicz.. śebyś nigdy na Lachów nie chodził bez armat!" (A. 33-37. miejsce.. napis na najbardziej znanym medalu pamiątkowym bitwy.zob.

Dulwich Gall. źródło jej czarodziejskiej potęgi. kąpiących się nimf. Armstrong Neil A.opera (1686) Lully'ego.ang. Londyn. . W. kosmonauta amer. Obraz (ok. dostaje się do ich obozu i uwodzi swą urodą. Winkelried. Arnold Winkelried . uciekając przed Rinaldem.ur. . one grant step for mankind. ang. Armide . Salvation Army. Haydna. Alcyna. zob. ofiarowuje swą pomoc Jerozolimie obleganej przez chrześcijan pod Godfrydem de Bouillon. Renaud et Armide . That is one small step for a man. Ogród Armidy . W ostatecznej bitwie o Jerozolimę. ona podpala swój pałac. 1629) Poussina. pierwsze słowa Armstronga po wylądowaniu na KsięŜycu. Glucka do tegoŜ libretta. religijno-charytatywna organizacja chrześc. por.zob. To ledwie jeden kroczek dla (przybyłego tu) człowieka. wraz z mundurami i orkiestrami dętymi. Aldrin E. przestępców. zał. cudownych kwiatów i owoców.dramat (1943) Jeana Cocteau. wylądował na powierzchni "Morza" Spokoju. Nazwę. w Londynie w 1865 przez misjonarza metodystę Williama Bootha. Gdy Rinaldo wyzwala się spod jej władzy..E. w obliczu klęski. przen. Opera (1784) J.Armia Zbawienia . anglosaskich. piękna. Kirke. gdzie uwięzięni bohaterowie zapominają o swoich obowiązkach. 21 Vii 1969. alkoholików itd. Pas Armidy . powierza mu swoje losy. pierwszy człowiek na KsięŜycu.krok olbrzymi. czarami i kłamstwami większość dowódców. ucieka do obozu Egipcjan i ofiarowuje się kaŜdemu szermierzowi. Działalność Armii rozszerzyła się na wiele krajów. dn.w Jerozolimie wyzwolonej (1580) Torquata Tassa piękna czarodziejka. 1930. lekkomyślna kokietka. pełen zmysłowych rozkoszy. półwojskową organizację i dewizę "Przez krew i ogień". Armida . Opera (Neapol 1817) Gioacchino Rossiniego. Opera (1902-03) Antonina Dvoraka. wśród biedoty miejskiej. działająca od początku gł. Opera (Florencja 1782) Luigi Cherubiniego. usiłuje się zabić. przyjęto w 1878. w którym się zakochuje. który zabije Rinalda. dla ludzkości zaś .magiczny pas niezrównanej piękności i ceny. symbolizuje obezwładniające działanie zmysłów na rozum. wśród nich Tankreda i Rinalda d'Este. ale przekonana przez niego.zaczarowany ogród zamkowy. Opera (ParyŜ 1777) Ch. libretto: Quinault. gł. Opera (Wiedeń 1771) Antonia Salieri.

Mówca. a następnie w okresach zaborów i wojen znacznie uszczuplony. słynny ośrodek manufaktur kobierców zwanych arrasami. złoczyńca zaabonowany w Operze paryskiej. w Xiv-Xv w. którzy znają go pod róŜnymi kryptonimami. 3. Arsenał . zwierzęta i krajobrazy. 3. 1864-1925. składnica broni. Arsene Lupin . później powiększony. a. wojnie światowej. nabyty w 1548-67 we Flandrii przez Zygmunta Augusta do dekoracji wnętrz zamku wawelskiego. jak to czyni Szekspirowski Falstaff w Wesołych kumoszkach z Windsoru. tracący majątek na perfumy od Guerlaina (dla siebie). Arria .dynastia węgierska wywodząca się od na wpół legendamego Arpada.Arnolfini . ok.zob. wyrabianych techniką gobelinową. przemysłu'.zbiór. 890 wodza Madziarów (Ugrów. na "ty" z wielkimi tego świata. 4. arsenale. arsen lupę) dystyngowany dŜentelmen włamywacz. weneckim Danielim.cekhauz. Arringatore . MałŜeństwo (Portret małŜonków Arnolfini).). ród wygasł w 1301 ze śmiercią Andrzeja Iii. których księstwa plemienne zjednoczyli wiadcy z rodu Arpada: Gejza i Stefan I Święty. tapiserii (dekoracyjnych tkanin ściennych) przedstawiających sceny biblijne.(wym. W salach o ścianach osłoniętych arrasami łatwo było skryć się za nimi. arra) miasto w płn. Arsenał warszawski odegrał znaczną rolę w powstaniach 1794 i 1830 (zdobycie go przez podchorąŜych było jedną z gł. Paetus Caecina. akcji bojowych) i w walce z nm. okupantem w 2. z arab. pierw. zabity pchnięciem szpady przez tkaninę. Arrasy wawelskie . Arras . Maurice Leblanca.(wym. oddający bieliznę do prania w Londynie. od ok. mieszkający u Ritza. dar-sina'a 'dom manufaktury a.zob.zob. Poloniusz w Hamlecie. 350 sztuk. mitologiczne. Węgrów). w londyńskim Savoyu. 3. w Polsce pierwszy w 1533 w Krakowie. zbrojownia (zob. Arpadowie . Z wł. . Francji. bohater powieści kryminalnych pisarza fr.

zwycięŜa pogan. opiekunka rodzących (jako dawne bóstwo płodności. zdobywa wiele krajów na kontynencie. Artemida z Wersalu rzeźba gr. Artemida.miejsce kultu Artemidy: 1. 2. jego dwór jest w Caerleon.rzeźba (Iv w. 3. Artemida z Gabii . Xii w. główny bohater cyklu legend arturiańskich. ale i jego. UtoŜsamiana z rzymską Dianą (zob. Diana. córka Zeusa i Leto. serial telewizyjny. świątynia Artemidy w Efezie. Endymion. ParyŜ.). gr. Artemizjon . mnicha benedyktyńskiego z Monmouth. opiekunka Ŝeglarzy. rolników i hodowców. dawczyni szybkiej śmierci. Orion. poślubia Guinevere. Luwr. uŜywana w Rosji. poł. z tur. uzdrowicielka.). Beckera. Artemida . zdobywa Szkocję i Irlandię. i inne postacie legendy arturiańskiej odnieść naleŜy raczej do bohaterów dawnego panteonu Celtów i do wyobraźni Goffreya. Artemizjon . 320 pne. Kallisto. dzikich zwierząt. Ifigenia. Artemis. Bułgarii i Afganistanie przed wprowadzeniem miar metrycznych. łac. mit. Wezwany przez cesarza rzymskiego Lucjusza do . kopia. bogini księŜyca.) nadał definitywny kształt Arturowi jako bohaterowi. który w swej na wpół baśniowej kronice królewskiej Historia Regum Britanniae (1. przylądek na Eubei ze świątynią Artemidy.Artus. zob. jeleń.staroruski wielki łokieć dzielący się na 16 werszków. strzały. prawdop. bliźniacza siostra Apollina. (ok. jej zwierzęta: łania. Turcji. Persji.zob. Artemizja . kopia. pne. Niobe.film (1957) J. teŜ Akteon. Vi w.) Praksytelesa. bajeczny król Celtów. zabija Childrika mieczem Ekskaliburem. Mauzoleum. wieszczka. pasmo górskie między Argolidą i Arkadią ze świątynią Artemidy. ma zapewne jakiś związek z rzeczywistą postacią dowódcy. Arszyn .. Artur w wieku lat 15 zostaje królem Brytanii i gromi Szkotów. Przygody Arsena Lupin . wschodnia miara długości (od ok. bogini łowów. 71 do 81 cm). Jej atrybuty: łuk. ros. ParyŜ.gr. Piktów i Sasów. potem dziewica wymagająca dziewictwa od całej swojej świty) i młodzieŜy.film (1937) H. niedźwiedź.Arsene Lupin . władczyni lasów.zob. zob. Luwr. Artur . z V a. Diamant-Bergera. dux bellorum.

zakończone klęską grzesznego Lancelota i sukcesem Galahada. Po drodze zabija olbrzyma z Góry Św. pol. 'Idylle królewskie'.za które posesjonaci byli sądzeni przez sąd grodzki. Gawaina. zawieziony zostaje na wyspę Avalon. odlany w 1512-13 z brązu przez Petera Vischera St. Rycerskie romanse Xii i Xiii w. rozwiązanie Okrągłego Stołu i poszukiwanie św.. Le Morte Darthur .przekład prozą z fr. z Norymbergi. Jankes na dworze króla Artura . Artur czeka w Avalonie na właściwą chwilę powrotu do swego państwa. Graala. podpalenie.. Le Morte Arthur . 1485). czarodziejki Morgan le Fay.gwałt na kobiecie. postacie Parsifala. Okrągły). Guinevere wstępuje do klasztoru. Michała (Mont St. starościńskie określone przez statut warcki w 1423 cztery przestępstwa . a sam. z adaptacjami z in. przypisywany poecie szkockiemu Huchounowi.. Ŝe Modred przywłaszczył sobie jego królestwo wraz z królową. swego siostrzeńca. włączony później do cyklu Idylls of the King ang. Graala.Artykuły grodzkie a.zapłacenia haraczu. przy narodzinach jego obecne są elfy. poemat ang. wyd. Wraca do kraju. we Francji i Niemczech włączyły do legendy arturiańskiej liczne wątki obce. Michel we Francji). Artykuły . z końca Xiv w.in. 1901) Marka Twaina. który zakończył spory rycerzy o pierwszeństwo przy stole. Morte Arture . o miłościach Lancelota i ostatnich bitwach Artura. Do legendy dodał wiele szczegółów pisarz normański Wace ok. a nie ziemski. 1154. rozbój na drodze publ. wyd.posąg będący fragmentem grobowca cesarza Maksymiliana I w kaplicy pałacowej w Innsbrucku (Austria). śmiertelnie ranny. . zostawiając kraj i Guinevere pod opieką Modreda.poemat (1842) Artura Tennysona. Morte d'Arthar .poemat z Xiv w.'Śmierć Artura'. Dwór. Tristana i Izoldy i in. Król Artur .powieść (1889.opera (1691) Henry Purcella i Johna Drydena. Kronikarz Layamon ok. zabija Modreda w bitwie. źródeł. w 21 księgach (ok. jak św. zbrojny najazd . m. dokonany przez Thomasa Malory: panowanie Artura kończące się katastrofą. 1200 dodaje wiele fantastycznych elementów legendzie: miecz i włócznia Artura mają właściwości magiczne. w 3800 wersach w ośmiowersowych rymowanych strofach. Merlina. treściowo podobny do Historii Geoffreya z Monmouth i Layamona. wypowiada mu wojnę i rusza na Rzym. w 4300 aliteracyjnych wersach o ostatnich latach Artura.zob.. King Arthur . Dwór Artusa . 1469. TuŜ przed wkroczeniem do Rzymu dowiaduje się. Lancelota. Okrągły Stół (zob.

Arystarch z Samos . Imię jego stało się synonimem powaŜnego. Twórca filologii jako dyscypliny naukowej i twórca obowiązującej do dziś terminologii gramatycznej.Artykuły henrykowskie . zachowany tylko w przekładzie polskim. poł. pierwszy teŜ wyłoŜył teorię.najwyŜsza warstwa społeczna w ustroju niewolniczym a. mazdaizmie) przywódca zastępów złych duchów. feudalnym. zatwierdzona przez konstytucję z 1678. Ŝe teoria miała niewielu zwolenników do czasu. dowódcy . Angra Mainju 'wrogi. we wczesnych monarchiach feudalnych dostojnicy dworscy. na mocy których król uznawał wolną elekcję. zobowiązywał się nie decydować o wojnie i pokoju bez zgody senatu i nie zwoływać pospolitego ruszenia bez zgody sejmu. na której opierały się wszystkie późniejsze wydania. Arystokracja .. Artykuły sądowe .ustawa o obowiązkach i prawach marszałka wielkiego koronnego przy czuwaniu nad bezpieczeństwem króla.. sformułowane w czasie bezkrólewia w 1573. 320 .ok.spis prawa zwyczajowego sądowego ziemi krakowskiej z 2. Ŝe są one dziełem jednego poety). zły duch'. z lat 1474-93. wodzowie i starszyzna plemienna. Artykuły marszałkowskie . Aryman . prawdop. przez hetmanów. bronił tezy. 217-145 pne.takŜe sejmu. co było tak niezgodne z ówczesnym obrazem budowy świata. Ŝe Ziemia i planety obracają się dokoła Słońca. ok. edycją Homera (Iliadę i Odyseję podzielił na 24 księgi i opatrzył komentarzem. kłamstwa i zniszczenia. Artykuły hetmańskie a.podstawowe prawa szlacheckiej Rzplitej.. bóg zła i ciemności. pers.przepisy prawa wojskowego ogłaszane w Xvi w. Odstępstwo od tych zasad zwalniało szlachtę od obowiązku posłuszeństwa królowi. zrzekał się tytułu dziedzica. Ahriman ze st. rzetelnego uczonego. wojenne .-irań. Arystarch z Samotraki. a od czasów Zygmunta Augusta . 250 pne. wsławiony znakomitymi wydaniami krytycznymi klasyków.w religii staroirańskiej (Ŝoroastryzmie. a skodyfikowane i potwierdzone przez sejm w 1609. zaprzysięŜone przez Henryka Walezego (i przez kolejnych elektorów).ok. gdy w 1800 lat później wrócił do niej Kopernik. pierw. wróg Ormuzda.. Xv w. zwł. z łac. astronom i matematyk gr.. pierwszy dokonał stosunkowo udanej próby wyznaczenia odległości i rozmiarów Słońca i KsięŜyca. w monarchiach i republikach. wychowawca ksiąŜąt na dworze Ptolemeuszów i dyrektor Biblioteki Aleksandryjskiej. sławny uczony aleksandryjski.

Tę górną warstwę określano róŜnymi tytułami rodowymi. margrabiowie.Plutarch w śywocie Temistoklesa opisuje. miedziak. ateński wódz i mąŜ stanu. za czasów Cicerona juŜ moneta zdawkowa.Aristeides. zwani później magnatami. gdyby się udało. Arystydes i analfabeta . naleŜałoby raczej. i poprosił o napisanie za niego imienia Arystydesa na skorupce. lordowie. Sąd) w 483882. Arystydes. Ŝeby Kserkses mógł tym szybciej wycofać się z Europy. udał.zob. brał udział w bitwach pod Salaminą w 480 i Platejami w 479.nazywano tak Stanisława Małachowskiego. baronowie. Most dla odstępującego nieprzyjaciela . wnoszonych przez związkowe miasta-państwa. Srebro (Otwierajcie zawŜdy.wojsk.. jak ksiąŜęta. Ateńczycy i wolność . 273 g). Odwołany z wygnania w 2 lata później na podstawie amnestii. Ŝe uwaŜa za właściwe. 540-467 pne. by odciąć Persom odwrót. którego nie poznał. Szlachta. ustalił Arystydes. przeciwstawiał się dąŜeniom Temistoklesa do rozbudowy floty wojennej. por. na Rusi i w Moskwie warstwę tę tworzyli kniaziowie i wielcy bojarzy. . z gr. za co został wygnany przez zgromadzenie ludowe sądem skorupkowym (zob. marszałka Sejmu Czteroletniego 1788-92. aristokratia 'władza najlepszych'. Ŝe zamiast niszczyć most. jednostka wagi = 12 uncjom (ok. Ateński Związek Morski. którego był współtwórcą. Arystydes . Polski Arystydes . w systemie lennym posiadacze ziemscy. nie mówiąc. teŜ Diuk. aby wysokość składek. grandowie. parowie. nawet połowie uncji.. Ŝe ów nieustannie powtarzany przydomek "Sprawiedliwy" nazbyt go juŜ draŜni. As . jeden z dziesięciu strategów w bitwie pod Maratonem w 490. początkowo funtowy kawał miedzi.Powiadano. uczciwość i nieprzekupność zyskały mu jeszcze za Ŝycia przydomek "Sprawiedliwego". rządcy prowincji i krajów podbitych. ok. później jednej a. Głosujący wyjaśnił przy tym. jednomyślnie przystał na to. chcąc wybadać myśl Arystydesa. Ŝe pewien niepiśmienny Ateńczyk podszedł do Arystydesa. Zmarł w niedostatku. aby popłynąć do cieśniny Hellespontu i zniszczyć most Kserksesa. zob.). moneta rz. kim jest. jak po bitwie pod Salaminą Temistokles. Ateny. których gł. hrabiowie. 1736-1809. napisał swoje imię. Jego nieposzlakowana bezstronność.. ZasłuŜył sobie na ten przydomek niezwykłą prawością na stanowisku marszałka trybunału koronnego w 1774. mającej słuŜyć jako głos za jego banicją na sądzie skorupkowym..starorzymski funt. w Polsce moŜnowladcy. wybudować drugi. Na co Arystydes odparł. źródłem dochodów była renta feudalna składana przez chłopów..

Asfodel . po których przechadzają się cienie zmarłych. Łąki asfodelowe .roślina liliowata o małych podziemnych bulwach. Zakon charakteryzowały nie tyle doktryny. legendarny załoŜyciel miasta . zapoczątkowane przez królową Annę w 1711. pierwszy człowiek stworzony z jesionu przez Odyna. Homera łąki świata podziemnego.tajny zakon muzułmańskiej sekty izmailitów. zał. odbywają się dorocznie z początkiem czerwca. zastępca atamana koszowego u Kozaków zaporoskich. słuŜących powszechnie Grekom czasów archaicznych. za co nagrodą było. gdyŜ asasyni dokonywali skrytobójczych mordów takŜe na krzyŜowcach. jednym z najsłynniejszych pałaców Asgardu była Walhalla. asphodelos. gard(h) 'miejsce ogrodzone. Grecji na cmentarzach jako pokarm dla dusz zmarłych. haszszaszijfuna 'pod wpływem haszyszu'. Embla. wyścigi konne. 1090 przez Persa Hassana Sabbaha w górskiej twierdzy Alamut w Persji. Ascot . 539. esauł. jasauł. as 'bóg'. assasin 'morderca'. wbrew nazwie. z tur. stopień oficerski (odpowiadający stopniowi namiestnika w husarii polskiej) w wojskach kozackich do 1917. wg legendy. a. Hadesu. ze skand.mit. podstępne mordowanie nieprzyjaciół przez karnych i fanatycznych wyznawców. por. znany tor wyścigowy w Ascot Heath. bogów skandynawskich (odpowiednik Olimpu.wg Odysei. 11. a potem tylko ubogim. rz. sadzona w staroŜ. Askaniusz . Pól Elizejskich. z arab. Asgard .asawuł(a). askot) wieś w Berkshire (Anglia). Ask .(wym. skąd fr. ok. za poŜywienie. do której dostać się moŜna tylko po moście utworzonym z tęczy. dwór'. Vili i Ve. syn Eneasza i Kreuzy. odłamu szyitów. skand.Asasyni . Sektę wytępili Mongołowie pod Hulagu-chanem w 1256 i mamelucy egipscy w 1272. opium. umieszczony w środku wszechświata). wyszedł wraz z ojcem z płonącej Troi i towarzyszył mu w wędrówkach. Asauł(a) .Julus mit.niebiańska siedziba Azów. Wielki mistrz zakonu i władca absolutny Szeich al-DŜabal znany jest w folklorze europ.. z gr. jako Starzec z Gór. rozkosze haremu mistrza. ile metody działania: bezwzględne.

Knidos i Pergamon w Azji Mniejszej. Tobiasza. Przedstawiany jako dojrzały.6.mit. Polityczni wrogowie Peryklesa wyolbrzymiali jej wpływ na jego politykę i atakowali go .. Iwaszkiewicz. i zabił kolejno siedmiu jej męŜów w noc poślubną. 8. wykształcenia i dowcipu hetera.słynna z urody. który zakochał się w Sarze. (J. Eskulap) za poradą ksiąg sybillińskich w czasie zarazy w 293 pne. Zeus zabił go piorunem. brodaty męŜczyzna. teŜ Diabeł (kulawy).rym niepełny.) będące rodzajem sanatoriów przyrodoleczniczych. nauczonym swej sztuki przez centaura Chirona. Za poradą anioła Rafaela Tobiasz egzorcyzmuje Asmodeusza dymem z serca i wątroby ryby spalonej na Ŝarzących się węglach i Ŝeni się z Sarą.w legendach i apokryfach Talmudu król szatanów.Alba Longa i protoplasta rodu julijskiego. Rozdmuchasz kwiaty i bzy zapalisz I na Browarnej. 1-4. szał'. aeszma 'gniew. i na Podwalu. jak Sokrates. polegający tylko na zgodności samogłosek. Ks. który rozszedł się z Ŝoną. Przybyła do Aten z Miletu i gromadziła w swym domu najwybitniejszych ludzi swego czasu.."serenada teatralna" (Mediolan 1771) Mozarta. Alcybiades i Perykles. zły demon. gr. prawo zakazywało poślubiania cudzoziemek. assonans 'współbrzmiący. Gdy rozszerzając swą praktykę zaczął wskrzeszać zmarłych. Oddawano mu takŜe cześć pod postacią świętego węŜa i składano w ofierze koguty. daewa 'demon'.świątynie Asklepiosa w ośrodkach jego kultu (Epidauros na Peloponezie. z irań. z łac. rozdzielający nowo zaślubionych. aby uczynić z Aspazji doŜywotnią kochankę. ty mi odsłonisz z mgieł i oparów piękny Sandomierz. zob. u Hezjoda i Pindara jest synem Apollina i Koronis. z laską owiniętą węŜem i z czarą leków. gdyŜ wydane przez niego samego w 451 pne. wyspa Kos i in. Asonans . w długiej szacie. W Rzymie wprowadzonojego kult (łac. w Iliadzie Homera jest śmiertelnym lekarzem. Wietrze wiosenny. obawiając się o porządek świata. heros i bóg sztuki lekarskiej. Ascanio in Alba . w Biblii. odzywający się'. Aesculapius. niedokładny. Julia. 8. zob. Asklepios . 2-3.. Asklepiejony . córce Raguela. 3. gdzie na podstawie marzeń sennych pacjenta w czasie inkubacji (pierwszej nocy spędzonej na kruŜganku świątyni) lekarze-kapłani stawiali diagnozę i wyznaczali terapię.) Aspazja . Wietrze wiosenny. Ksenofont.. Asmodeusz . 19. podobny do Zeusa.

Astree . Astrea (2) . inaczej Dike. więzień na wyspie Alcyny (dokąd przypłynął na wielorybie). . Bogini sprawiedliwości. zob. Astarte . gr.Asztarte zob.imię pasterki. jeden z zalotników Angeliki. Jan zawozi go na KsięŜyc. jedna z hor (zob. które zwraca właścicielowi we flaszeczce. uniewinnienie zawdzięczała jedynie cudom wymowy Peryklesa.pośrednio.). która. okazje.Astraia 'gwiezdna'. Orlandzie Szalonym (1532) Ariosta i Morganre Większym (1483) Pulciego szczodry.zob. Po śmierci Peryklesa w 429 wyszła za Lizyklesa. czas. urozmaicona rozsypanymi w tekście madrygałami i sonetami. wesoły i przystojny rycerz angielski. póki się czarodziejce nie znudził. historia sentymentalnej miłości wyidealizowanego pasterza Celadona (zob. któremu pomogła w karierze. Virgo). ambitnej i inteligentnej. wymógł uznanie legalności syna. Gdy stracił dwóch synów swej Ŝony. Isztar. Ŝe Astrea schroniła się w wiekach brązu i Ŝelaza do nieba jako Panna (łac. Astolfo . którego miał z Aspazją. tam teŜ Astolfo znajduje zmysły utracone przez Orlanda. zdaniem poetów. reputacje.populamy w całej Europie romans pasterski (1607-27) Honore d'Urfe. Wiek (Astrei). Jednak zbrodnie ludzi sprawiły. Astrea (1) . protektorki literatury i sztuki. skąd św. dworny. córka Zeusa i Temidy. gdzie w dolinie zebrane są wszystkie rzeczy stracone na Ziemi: królestwa. uwaŜany za rzecznika poglądów autora. nadzieje. mit.) Luigi Pulciego.szatan. pięknej. oskarŜając ją w 432 o bezboŜność i niemoralność. jeden z gwiazdozbiorów Zodiaku. Assurbanipal . Astarotte . humor.w Orlando innamorato (1506) Boiarda. Na hipogryfie Rogera odwiedza Raj. Stała się legendamym wcieleniem typu towarzyszki Ŝycia władcy. Sardanapal. kobiety z krwi i kości. Ŝyła na Ziemi w wieku złotym.) do pasterki Astrei. teolog i filozof w heroikomicznym poemacie Morgante (zob. Biblioteka (Assurbanipala). demagoga.

. rabini określali Germanów. 10. wg wielu. 27). Madryt. 51. pokonanych zabijała. Atalanta . śmigła łowczyni. Ŝona Jorama. Aralanra i Hippomenes (1646) J. zagarnęła tron mordując 42 ksiąŜąt domu Dawidowego. jako dziecko opuszczona w lesie. po zdobyciu Troi strącony z murów miasta przez Odyseusza a. nakłaniana do niego przez ojca. I-Iv w. 3. pol. aby kandydat do ręki prześcignął ją w biegu.. postawiła warunek. Jabłka Atalanty . Aszkenazyjczycy . która po śmierci syna. którego nazwą. Łowy (Kalidońskie). Biblia. Później oboje jako małŜeństwo zmienieni zostali w lwy przez jakieś obraŜone bóstwo. 22-23. 1859) Racine'a.okrutna królowa Judei. tł.nazwa śydów środkowo. Neoptolemosa. aby królewska dynastia trojańska nie mogła się odrodzić. 6. przesądów z religią.. Athalie . wyd. por. Król. Pinakoteka.F. 4.. Atalia . Ks. Neapol. najlepsza klasyczna tragedia (1691. i Jeremiasz. syn Hektora i Andromachy (Homer. władzy obcej (Samaria) z rodzimą. w siódmym został obwołany prawowitym królem. Atalanta . w końcu zwycięŜył ją podstępem. 11.Astyanaks . Jordaensa.Hippomenes). Sefardyjczycy. Obrazy: Krajobraz z polowaniem Atalanty Rubensa. wspomniany w Biblii (Gen. wykarmiona przez niedźwiedzicę (symbol arkadyjskiej Artemidy). ją zaś tłum uśmiercił na progu świątyni jerozolimskiej. Prado. w okresie talmudycznym.i wschodnioeuropejskich. Hndla.Niechętna małŜeństwu dziewica. Wielu zginęło. wśród których powstał w X w.język jidysz. Iliada. tracąc czas w biegu. 842-836 pne. Wyścig Atalanty i Hippomenesa Guida Reniego. za co otrzymuje od Meleagra trofeum: głowę i skórę zwierzęcia.Skamandrios. gr. z hebr. pol.. 402).w greckim micie arkadyjskim piękna. 1907) Algernona Swinburne'a. mit. rzucając za siebie otrzymane od Afrodyty a. Atalanta w Kalidonie . Symbolizowała walkę pogańskiego Baala z Jahwe. uratowany z rzezi i ukrywany przed nią przez 6 lat. Wnuk jej Joas. córka Jezabel i Achaba. Kroniki.dramat poetycki (1865. Aszkenazim 'nieokreślony bliŜej szczep Askenez'. W czasie polowania na dzika kalidońskiego pierwsza zadaje mu ranę. Zeno.opera (1736) G. 2. Milanion (w beockiej wersji mitu . króla Ochozjasza. Zob. libretto: A. Hesperyd złote jabłka. które Atalanta podnosiła.oparta na biblijnych dziejach Atalii i Joasa ostatnia i.

grabie. zwł. bezrozumna pycha prowadząca do zguby'. Achillesa i Diomedesa. ulubienica swego ojca. Atena . z pol. drzewo oliwne. a od 1723 mianowany przez carów. dała ludziom koło gamcarskie. pług. z gr. hetman.) z węŜami i głową Gorgony Meduzy. Ataman nakaźny . córka Zeusa i Eris. Atar . zbrodniczego zaślepienia i kary za występek..zob. agora 'rynek. Atena Ergane .dowódca kurzenia (zob. uosobienie mądrości. które otaczały ją szczególną czcią i wzniosły wspaniały ośrodek jej kultu na Akropolu at eńskim.gr. opiekunka bohaterów. uosobienie błędu i lekkomyślności. Atena Agoraja . lśniącooka' od sowy. gr. w późnej fazie mazdaizmu-uosobienie ognia (u parsów Atesz).gr. . Ataman koszowy. Marsjasz) i nauczyła ludzi ciesiołki. Odyseusza i Telemacha. 'pracownica'. wąŜ. WieŜa (Milczenia).. 'sowiooka. krosno tkackie (zob. dziewicza bogini pokoju i wojny słusznej. później wojskowo-polityczno-administracyjny naczelnik osiedli kozackich Ukrainy do 1918. z którego głowy wyskoczyła w pełnej zbroi.gr. równieŜ okrętowej. Athena. pers. gr. bo widzącego nawet po ciemku. Athene. Atena Glaukopis . początkowo obieralny. dzida.przywódca Kozaków. mit.mit. Ate . kądziel. utoŜsamiana z rzymską Minerwą. ślepy impuls.zastępca atamana koszowego.mit. patronka Aten.zsyłająca mówcom dar wymowy. sowa. hełm. flet (zob.. z gr. miejsce zgromadzeń'. Ataman kaszenny . zob. poświęconego bogini. Arachne).przywódca wojska zaporoskiego na Siczy w okresie zaleŜności od Rzplitej. ptaka mądrości. Wizerunek sowy wybity był na monetach ateńskich. Aton. Aten . siczowy . 'zaślepienie. Jej atrybuty: egida (zob. ukr. W wojnie trojańskiej stala po stronie Greków.).Ataman . Zeusa.

źródło wytrysłe ze skały.. 'gościnność'. Pallas (ok. Ateńczycy ocenili wyŜej niŜ jego . Wenecja. Rubens. uroczystą procesją na Akropol i załoŜeniem utkanej przez Atenki szaty (peplosu). Pallos Athene . Frankfurt n8M. ośrodkach. Muzeum. Athenaeum. wykradziona przez Diomedesa i Odyseusza.). fragmenty. stąd: Palladion rzeźba sakralna przedstawiająca Pallas Atenę w zbroi.. por. Brit.'wszech-'. . zał.L.dziewicza. Liebighaus..gr. Praca (NieuŜyteczna: Sowy. kopia. Kekrops) wygrała Atena. nie zachowany.największe i najstarsze święto ateńskie ku czci Athene Polias (opiekunki miasta). nazwana na cześć bogini mądrości. pop.walcząca na przedzie. 'zwycięskiej'). nowoŜytna rekonstrukcja wg marmurowej kopii rz. Atena Partenos . symbol Aten. drzewo oliwne. 1542) J. łac. 'bezskrzydła'. dłuta Fidiasza. której poświęcono najwspanialszą świątynię Akropolis ateńskiej . Mus. kopia.przydomek Ateny jako mocarnej. Varvakion. Atena Lemnia . Atena Promachos . w rzymskiej świątyni Westy. Obrazy: Botticelli. na której wykładano retorykę. Ateneum . Bolonia.Partenon . trojańska.gr. Muz. bo jej dar. Loggetta. Atena Ksenia . J. filozofię i literaturę. w Wilnie w 1841-51 przez J. dzieło Fidiasza. pierwsza państwowa wyŜsza uczelnia w Rzymie. widoczny z dala przez Ŝeglarzy. podobne uczelnie w Konstantynopolu (zał. Spór z Posejdonem . Sansovina (brąz). Ateny. Rzeźby fryzu Partenonu. nazwa Ateny Nike (gr. gdzie działał klub poetów i uczonych. prawo. Athenaion.ze słynnym posągiem bogini. z igrzyskami i popisami młodzieŜy męskiej. Atena i Marsyasz (V w. 427) i in. zbrojnej dziewicy.. tzw. Tintoretto. co pozwoliło Grekom zdobyć Troję. równieŜ palladion w Atenach. Londyn. David.patronka praw gościnności.. Kraszewskiego. przez cesarza Hadriana w 133 ne. Nar. pne. Ancile.dwumiesięcznik kulturalny wyd. Nike Apteros . "Athenaeum" . w Argos. Panatenaje .o prawo nadania własnego imienia stolicy Kekropii (zob. świętość gwarantująca bezpieczeństwo miasta.Sowy do Aten . Veronese. świątynia Ateny w Atenach.zaginiona rzeźba Fidiasza. stojący przed Partenonem. pan.. olbrzymi posąg bogini z brązu. głowa. Rembrandt.zob.I. z gr.) Myrona. pierwsza. z gr.

. Pszczoła ateńska .zob. Zurychu. legendarny. Stoa.gr.). zał. ion 'fiołek' i Ion (zob.stolica Grecji. Kolejarzy. Zaw. zob. Weimaru. Stanisławy Perzanowskiej."Ateneum" . Watykan. Ruiny ateńskie zob. iostephanos.jeden z czterech gł. Sowy do Aten . przen.zob. Belfastu. Nowe Ateny . Spalony przez Niemców w 1944. teatrów stolicy w okresie międzywojennym. Miasto fiołkami wieńczone . Dionizos (Teatr). Athos . Edynburga. Akropolis.miesięcznik krytycznoliteracki wyd. w 1951. Rzym. Atlant . Agora. 'posągi bogini Ateny (ustawiane na Akropolu)'. 1323 i 1329. Spór (Ateny) z Posejdonem . 637 i Rycerze. Ateńczycy i wolność . Propyleje.zob. Nazwę tę stosowano w róŜnych okresach do Kordowy.) Lacedemończykom. Ateneum . jedno z głównych miast-państw staroŜ. jeden z gł. teŜ Góra (Athos). odbud. Erechtejon.. moŜe gra słów: gr. Akademia.teatr w Warszawie na Powiślu. Iwo Galla i Władysława Daszewskiego. sztuki i nauki. Odeon. podobnie Pindar w jednym z dytyrambów.. Bostonu. Partenon. w gmachu Zw. Szkoła ateńska . miasto będące potęŜnym ośrodkiem kultury. Corku. Atena. w 1876-1901 w Warszawie. Kerameikos. Dumasa ojca. z gr.fresk Rafaela ze Stanza della Segnatura. zob.zob Atlas (podpora). w 1930-33 i 1935-39 pod dyrekcją Stefana Jaracza ze współudziałem Leona Schillera. Areopag. w 1929 dla masowego widza. Puław (1784-1812). Praca (NieuŜyteczna: Sowy. Grecji.powiedział Arystydes (zob."Ateńczycy nie sprzedadzą swoich swobód za wszystko złoto. Długi (Długie Mury).). wybud. przez Włodzimierza Spasowicza. Kopenhagi. Arystofanes nazywa tak Ateny w komediach Acharniacy. Nowy. wg Plutarcha "śywot Arystydesa". bohaterów słynnej trylogii powieściowej A. Athenai dosł. Ateny . Bagdadu.zob. eponimiczny protoplasta Jonów i król Aten. Pszczoła. Trzy (Trzej muszkieterowie). połoŜone w Attyce. Liceum. jakie jest na ziemi i pod ziemią" . zob.

Mus. Kritias. Nowa Atlantyda . Herakles (11. zawierający relację z odwiedzin fantastycznej wyspy Bensalem na Pacyfiku i z panujących tam stosunków społecznych. zdobiącego zbiór map. posąg atletycznego męŜczyzny uŜyty jako podpora belkowania. Perseusz. ojciec plejad. Herakles. 113-126). Atlas i Herakles . oraz Domu Salomona. 1512-94). metopa ze świątyni Zeusa w Olimpii. wydawany od 1585 przez geografa flam.). do dziś przedmiot amatorskich dociekań.mit. gigant.Atlantyda . na 9000 lat przed Solonem. Atli . traktat filozofii politycznej w formie fikcji poetyckiej (wyd. balkonu. Atlas i nimfa (Atena?) .-zach. Mercatora (Gerharda Kremera. olbrzymia wyspa na Oceanie za Słupami Heraklesa (naprzeciw Cieśniny Gibraltarskiej).gr. gdzieś na dalekim zachodzie. kopia.płaskorzeźba (V w. tytan. Atlas . niegościnnie przyjęty. z systemem gór w płn. temat rozwaŜań filozofów Odrodzenia i Oświecenia. Attyla.rzeźba hellenistyczna. hesperyd i (wg Homera) nimfy Kalipso. praca). zamienił go w skalistą górę. 'który wiele wytrzymuje'. Neapol. Atlas . skazany przez Zeusa na dźwiganie sklepienia niebieskiego na barkach. Naz. Muz.atlant. pne.. MoŜe wzbogacone przez fantazję ludową wspomnienie relacji fenickich czy punickich statków handlowych zagnanych przez prądy i burze na Wyspy Kanaryjskie czy nawet Antyle lub Florydę? Poszukiwana przez podróŜników średniowiecznych. New Atlantis. gr. Atlas . brat Prometeusza. Jak opisuje Platon (Timaios. na skutek zepsucia moralnego mieszkańców Atlantyda zapadła się w głąb Oceanu w ciągu jednej doby. Olimpia. UtoŜsamiany juŜ przez Herodota Dzieje.zob. hyad.ang. 23-25. obróciwszy ku niemu twarz Meduzy. 1626) Francisa Bacona. 4. telamon.zbiór map wydany w formie ksiąŜki. uczelni poświęconej studiom filozofii naturalnej. 184. wg prastarej legendy przekazanej Solonowi przez kapłanów egipskich.zob. . Atlantis. na której miało prosperować bogate państwo. Atlas Farnese (dźwigający sklepienie nieba) . gr. Afryce. nazwa od wizerunku tytana Atlasa.

) Echnaton uczynił z niego jedynego boga. małŜeństwa . Aton . kłątwa. a centralną postacią Atossa. zakończonymi ludzkimi dłońmi. a bitwa pod Salaminą. poczęstował go w czasie uczty potrawą z ciał jego zabitych synów. O niej właśnie przynosi posłaniec Ŝałobną wieść Atossie i chórowi starców pozostałych w domu. Atman . Jaźń Uniwersalna. stolicy pokonanego zaborcy. jakie zachowało się z gr. pne. bo rzecz tego nie warta. Sztukę wystawiono na wiosnę 472 pne. dusza.Szkoda czasu i atłasu szkoda starań i mozołu. wzniesione zostały na wyŜyny mitu. syn Pelopsa i Hippodamii. przypisywane królowi Stanisławowi Augustowi powiedzenie. wczesne odzwierciedlenie boga słonecznego. podobnie jak pod Maratonem. potęŜne dzieło poetyckie. NajwyŜszy Duch'. 'tchnienie. ale kult ten skończył się po śmierci faraona. gdzie w 1930-36 mieszkał Karol Szymanowski. którą Pelops rzucił na obu synów. stanowiących jeden z głównych tematów tragedii gr. którego miał uŜyć. egip. Atossa . stąd zwanych Atrydami. którego wyprawa na Grecję w V w. była praprzyczyną wielu przeraŜających zbrodni. osią sztuki jest nieszczęście i rozpacz klęski. królowa matka. "Atma" . mit. brat Tyestesa (z którym został wygnany przez ojca za mord popełniony na przyrodnim bracie). za co zginął z ręki ich .Agamemnona i Menelaosa. ojca wszystkich bogów. Persowie . i jej nowoŜytnych naśladowców. wiernie oddane. Atreusz . jaźń. gr.. oceniając przyniesiony mu kiepski panegiryk pewnego poety. w którym świeŜe wypadki historyczne.tragedia historyczna Ajschylosa na temat wydaneń współczesnych autorowi. mit. ojciec Plejstenesa. w której autor brał udział. Rzecz dzieje się w Suzie.Atłas . atlas 'gladki'. z promieniami sięgającymi ziemi. Faraon Amenhotep Iv . wyraŜone w postaci szkarłatnej tarczy słońca w południe.(zob.Ŝona Dariusza i matka Kserksesa I. najgłębsza istota osobowości człowieka. biorąc na Tyestesie odwet za uwiedzenie Ŝony. Atreusz został królem Myken. a z 2.. jedyne tego rodzaju.w hinduizmie jaźń nie zmieniająca się w cyklu reinkarnacji. twórczości dramatycznej.dom góralski w Zakopanem na Kasprusiach. napisany na atłasie. odbyła się 29 Ix 480. z arab. sanskr.gr. króla perskiego.Aten. od 6 Iii 1976 muzeum Szymanowskiego. skończyła się katastrofą. Atretis.

Titus Pomponius Atticus. Attalos Iii Filometor. połoŜona na trójkątnym. znawca literatury i filozofii. Kapitolińskie.: wykształceni niewolnicy kopiowali dla niego dzieła jego przyjaciół.zob. państwem pergamońskim w zachodniej części Azji Mniejszej. Atrydzi . Muz. Gall zabijający Ŝonę. Nar. Mojry. Kult Attisa i Kybele rozpowszechniony był na staroŜ. jak np. 400 listów Ad Atticum 'Do Attyka' z lat 68-44) i Korneliusza Neposa. stąd przydomek Attyk. za Klaudiusza. Wschodzie i w Rzymie. Attalidzi . zagłodził się na śmierć. Attycki . wysuniętym na wschód półwyspie. kopia w Rzymie. Egista. Attyk . Attalos I Soter. upiększył Pergamon budowlami i posągami. autora jego Ŝyciorysu. bogini płodności Kybele. Pierwszy znany nam księgarz-wydawca rz. marmur. Atropos . młodzieńczy małŜonek Wielkiej Macierzy. Attis . przekazał w testamencie swoje państwo Rzymowi. historyk. załoŜył Bibliotekę Pergamońską.Attys. w Rzymie. zawarł w 211 przymierze z Rzymem. bogaty ekwita rzymski. Muz. Agamemnon (Grób Agamemnona). Atreusz.zob. Umierający Gall. dotknięty bolesną i nieuleczalną chorobą. został jednak przez Kybele przywrócony do Ŝycia. Szanowany i ceniony przez wybitnych ludzi róŜnych stronnictw. który spędził 20 lat w Atenach.przypominający Attykę okresu klasycznego a. Attyka (1) . Był wielkim opiekunem nauk i sztuk. Eumenes Ii wzniósł wielki ołtarz Zausowi (zob.dynastia rządząca w 283-133 pne.kraina historyczna w Grecji środkowej. jej stolicę - . urodziwy pasterz. 110-32 pne. frygijskie bóstwo wegetacji wiosennej. zwł.zob. z głównym miastem Atenami. Pergamon).brata. W przystępie obłędu zesłanego przez boginię pozbawił się męskości i umarł. przyjaciel Cicerona (zachowaio się ok. prototyp jej gorliwych dewotów-kastratów. ostatni z rodu. ZałoŜyciel dynastii. Skarbiec Atreusza ..

W pogańskich legendach germańskich przewaŜa podziw.fresk (1512-14) Rafaela. "bitwie Hunów" na Polach Katalaunijskich (zob. z półmilionową armią Hunów i sprzymierzeńców. popierał wykształconych Rzymian na swym dworze. Filomela i Prokne. gł. Leon I nakłania Attylę do odstąpienia od Rzymu . Ptaki attyckie . Sól attycka . pobity przez Aecjusza na czele Rzymian i Wizygotów. za sprawą kościoła. najechał Galię. Ateńczyk. ParyŜ. a Attyla w tradycji chrześcijańskiej.. otrzymał przydomek Bicza BoŜego. Muza attycka .(gockie 'ojczulek') król Hunów. Chalons). W 447-50 spustoszył Bałkany. stał się bohaterem narodowym Węgier. Obrazy Delacroix. Bibl. Aude . w 451. Był władcą sprawiedliwym dla ludu. budzące przeraŜenie w Europie. łac.połączenie subtelności. powściągliwy. ale nie dotarł do Rzymu z powodu wybuchu zarazy w wojsku a. Izby Deputowanych. dzięki wysiłkom dyplomatycznym papieŜa Leona I.Ksenofon. w przeciwieństwie do punickiej. Sąsiad attycki .niezłomna.tragedia (1667) Comeille'a.Ateny: prosty. ale poniósł druzgocącą klęskę w tzw. Watykan. Stanza d'Eliodoro. W 452 ruszył na Italię. poddasze. flagellum Dei. Attila . Z ośrodka swego państwa w Pannonii przedsiębrał zaborcze wyprawy. którego styl był wzorem elegancji. a w sagach skandynawskich jako zdradziecki Azjata Atli. Attyla . Attyka (2) . Rzym. Jednak Hun stał się synonimem barbarzyńcy. cicha bohaterka cyklu o Karolu Wielkim i innych chansons de geste. (ozdobna) ścianka a. balustrada wieńcząca elewację budynkU i przesłaniająca dach. siostra Oliwiera i narzeczona Rolanda. elegancji i ostrości dowcipu.zwana teŜ "piękną Aude". UwaŜany przez niektórych kronikarzy za protoplastę królów węg. po powrocie do Pannonii w 453 zmarł nagle w czasie swych uroczystości ślubnych. Attyla występuje w "Pieśni o Nibelungach" jako łagodny król Etzel. która umiera z Ŝalu u stóp Karola Wielkiego na wieść o śmierci ukochanego w .niespokojny i niebezpieczny.archit.zob. a zapewne mniej niszczył na szlakach swych wypraw niŜ inni zaborcy przed nim i po nim. Państwo Hunów rozpadło się po jego śmierci. Wierność attycka . wytworny.

Zaproszenie do tańca. Augsburskie Wyznanie Wiary .bitwie w dolinie Roncevaux. Augiasz . teŜ Ptak (WróŜby). z łac. 24.. augere 'mnoŜyć. myśl Katona Starszego wg Cicerona De divinatione.zakon oparty na tzw. Augustyna.starorzymscy kapłani w najdawniejszych czasach spełniający obrzędy urodzaju.zob. później odczytujący wolę bogów z lotu ptaków (auspicje).. ze zdarzeń losowych. Powstał z połączenia kilku kongregacji pustelników. auditor 'słuchacz. 2. do . 'gdy augur (spotka) augura' (uśmiechają się do siebie porozumiewawczo).konfesja augsburska. praca). . choć Roland. Augurowie . w dawnej Polsce uczeń szkoły zakonnej przesłuchujący kolegów z zadanych lekcji.Stajnie Augiasza zob. słuchacz.. ułoŜonych w języku łac. zob. Auerbacha Piwnica . określających podstawowe tezy luteranizmu i róŜnice między luteranizmem a katolicyzmem. uczeń'. umierając. Piwnica. kościelnego. stąd nazwa od łac. 51. z błyskawic i grzmotów. powiększać'. Augustianie . Audytor . Herakles (6. Oktawian August. i nm. załoŜony w 1256 we Włoszech przez papieŜa Aleksandra Iv. na podstawie jego pism. zbiór 28 artykułów wiary. Si augur augurem. nie poświęca jej ani jednej myśli. Aufforderung Zum Tanz . płodzić. August(us) . ustanowionej w Xii w.. regule św. aprobowanych przez Lutra i wręczonych cesarzowi Karolowi V dla zatwierdzenia przez sejm augsburski 25 V 1530. dawn.zob. z wyglądu wnętrzności zwierząt ofiarnych a.łac.członek sądu wojskowego a.zob. przez teologa Philippa Melanchtona.

Aulis 'obozowisko'. wcielenie "wiedeńskości". Aukcja wojska . ich muzyka towarzyszyła obrzędom kultu Apollina. Aulida . Aulos . uliczny piosenkarz i dudarz.gr. dawn. hasło reform wojskowych. lieber Augustin. port na wsch.przetarg publiczny. wyruszającej pod Troję.. z łac. . wszystko przepadło!' Der liebe Augustin .Polski (Chojnice) sprowadził ich w 1342 Kazimierz Wielki.lit. powiększenie czegoś. po 2. alles ist hin! nm.na wpół legendarna lokalna postać wiedeńska. auctio (dosł. skóry. zwł.operetka (Wiedeń 1905) Leo Falla. Wg mitu gr. ze sławną świątynią Artemidy. auleta posługiwał się jednocześnie dwoma aulosami. rozwiązały władze kośc. punkt zborny floty gr. od 1736 częstokroć wysuwane na sejmach Polski przedrozbiorowej. aby zapęwnić przedsięwzięciu jej poparcie. Wódz wyprawy. cylindryczna piszczałka z podwójnym stroikiem. gdzie składano trupy zmarłych na zarazę. a kiedy rano zaczęto rzucać na niego nowych nieboszczyków.powiększenie stanu liczebnego wojska. górnej. podobna do szałamai a. dawna nazwa Litwy właściwej. . Aukcja . Augustyn . złoŜyć tu miał w ofierze swoją córkę Ifigenię na ołtarzu Artemidy. Auksztota . przy kościele św. król Myken. 'powiększenie) licytacja'. obudził się i ku przeraŜeniu grabarzy zaśpiewał swą nieśmiertelqą balladę na melodię pierwszego jakoby w świecie walczyka. Agamemnon. wojnie świat. pomnoŜenie. Katarzyny w Krakowie.w staroŜytnej Grecji najpopularniejszy obok kitary instrument muzyczny. towarów niestandardowych. jako jeden z nielicznych. z refrenem: du. śomojten od Ŝemas 'niski'). zachować zdołał nieco humoru. Ostatni i od dawna jedyny klasztor augustiański w Polsce. futra. wybrzeŜu staroŜytnej Beocji. herbata itd. jak wełna. tj. który w tragicznym roku zarazy 1679. Będąc pod dobrą datą miał on wpaść do dołu.'O mój miły Augustynie. Auksztote od auksnas 'wysoki'. czyli śmudzi (z lit. odróŜniająca ją od kraju dolnego. oboju.

Ŝ.Aurora Australis.łac. Aurora . Plafon (ok..zob. świetne zwycięstwo nad armią rzymską.Marek zob. często utoŜsamiany z nimbem. Aurora . Ausculum. r. bogini Jutrzenki. wg historyków rz. wielkości.gloria. z którego oddano historyczny ślepy strzat armatni. "Aurora" . bogactwa. miejscowość w Apulii (płd. por. gloria bohaterstwa. zob. Hoffmanna. Aurora budząca Lunę . A. Aurora . od aureolus 'złoty' z aurum 'złoto'.mit. cierpienia itd. Wiatr(y). P. urok. Świątynia Diany. Auster . Obraz (1896) E. i rozpoczynający Rewolucję Październikową. z łac.Aureliusz . a w 1948 został przycumowany w stałym stoisku na Newie. Aurora Borealis . Mandorla. 'płn. Włochy). otok wokół postaci bóstw i świętych. Marek (Aureliusz).łac. zwycięstwa. pałac. Villa Ludovisi. jej odpowiednik na płd. krąg. Plafon J. zob.opera (1811) E. od 1923 krąŜownik byt okrętem szkolnym. Pyrrus(owe zwycięstwo).fresk na plafonie (1614) Guida Reniego.. rz. Rzym. Awrora. Burne-Jonesa. Plafon C. Auspicje . siedzibę Rządu Tymczasowego w Piotrogrodzie 7 Xi 1917. koło której król Epiru Pyrrus odniósł w 279 pne. pałac Pallavicini-Rospigliosi. okupione. Norblina. T. .obraz (1715) L. Eos. obrzeŜe świetlne wokół jakiegoś przedmiotu. krąŜownik rosyjski. Aureola . świetlisty owal.. Auskulum . śrdw. Ptak (WróŜby). ogromnymi stratami. Silvestra Mł.-wsch. blask.ros. półkuli . będący sygnałem do szturmu na Pałac Zimowy. splendor.zob. zorra polarna'. obwódka blasku. łac. Arkadia. Rzym. chwały. Callota Wilanów. 1622) Giovanniego Guercino. przen.

Heroidy. dowodzone przez Franciszka Ii i Aleksandra I. felix Austria.miasto na Morawach (dziś Sławków. wykonanie wyroku.dawn. I. Czechosłowacja).Austeria .bez większego znaczenia.dawn. nube!. z wł. dał nią znak marszałkom i wydał rozkaz. La Fontaine'a. 'akt wiary. (cesarz) zdjął rękawiczkę z pięknej. w Hiszpanii i Portugalii. wyrok sądowy'. szynk. Autorament ..(wym. osteria 'jadłodajnia'. Napoleon I. moda.port. oberŜa. ulubione miejsce pobytu Boileau. Wiedeń. by zacząć bitwę" (Lew Tołstoj. t. Moliera. Wojna i pokój. przez spalenie na stosie heretyka a. słowa króla węg. Sekwany. niegodne uwagi. zwł. zajazd. otoj) dawne miasteczko dep. Auteuil . Bella gerant alii. niepowaŜne. karczma. gdy Napoleon opuścił swój namiot. okolicę zalegała gęsta mgła i nie rozpraszała się przez kilka godzin. cz. Niech inni prowadzą wojny.zob. Stąd nazwa: "bitwa trzech cesarzy". typ. r. Macieja Korwina. 1440-90. zawieraj małŜeństwa łac. czcze. aby wam odpowiedziano: "Oto zuch"" Oto słońce spod Austerlitz! . rodzaj. zabronionych ksiąŜek. Austriackie gadanie . tu. gdzie Napoleon w wielkiej bitwie 2 Xii 1805 pokonał połączone armie austriacką i rosyjską. "Gdy słońce zupełnie wyłoniło się z mgły. dosł. białej dłoni. 14). w Xv-Xviii w. Mayerling. Jego odezwa do Ŝołnierzy po bitwie kończyła się słowami: "Wystarczy wam powiedzieć: "Byłem pod Austerlitz". 3. ty. od 1860 dzielnica ParyŜa ze słynnym hipodromem do gonitw przeszkodowych i płotowych w Lasku Bulońskim. gospoda.. Austriacka warga . . Habsburgowie (Habsburska warga). mało warte. Austerlitz . Anna Austriaczka. parafraza Owidiusza. Austria . 13.zob. Auto-Da-Fe . ceremoniał procesu publicznego inkwizycji przeciw heretykowi (kacerzowi) i ogłoszenie wyroku.zob. szczęśliwa Austrio. pokrój. W dniu bitwy o czwartej rano. później Condorceta itd. 84.

Ausonia. Wiej wietrze! ku Pólnocy. Słynny relief Sądu Ostatecznego w tympanonie bogato rzeźbionego portalu gł. staroitalskiego szczepu zamieszkałego pierw. celt. powinność'. jako pustelnica w okolicach Melku (w Dolnej Austrii). ruiny rz.. poboŜną i prostoduszną. do pierwszego naleŜały: rajtaria. ziemski raj na Morzu Zachodnim. rzeźby romańskiej. nm.) Ava . na której król Artur (zob. Auzonia . w 1870 Garibaldi odniósł tu zwycięstwo nad Prusakami. Te bezpretensjonalne. zał. stolica Eduów. i płd. pancerni (kozacy. 93-94.zapoczątkowane przez Władysiawa Iv w 1633 reformy wojskowe doprowadziły do podziału wojska polskiego na dwa autoramenty: cudzoziemski i narodowy. do drugiego: husaria. rzymskie Augustodunum. Była to pierwsza tworząca w jęz. jazda wołoska i tatarska. (K. w 1127. jedno z waŜniejszych miast Galii. w mit. aby przyjść mu z pomocą. mury miejskie z dwiema bramami. poetka śrdw. wraz z krótką autobiografią. niewprawne wiersze ukazują ją jako kobietę dobrą. z auzońskich ogrodów Pójdę przez ostre Alpy i zastępy lodów. Jej zbiór poematów zawiera "śycie Jezusa" i dwa krótsze utwory: Antychryst i Sąd Ostateczny. Lazare . 'wyspa jabłek'. Katedra St. niemiecką. Wiersz pisany na Alpach. od Auzonów. Wyspa Błogosławionych. auctoramentum 'kontrakt Ŝołnierski. świątyń Apollina. Augusta Aeduorum.. pne. znana pisarka niemiecka. celt. w środk. dawna poetycka nazwa Italii.).(wym. zbud. kiedy jego kraj znajdzie się w potrzebie. Minerwy i Janusa.łac. Brodziński. w pobliŜu dawnej stolicy Bibrakte. petyhorcy). otę) miasto nad rzeką Arroux w dawnej prowincji Burgundii (środk. zabawiany przez liczne przystojne czarodziejki. Francja). naiwne. dragonia.Frau Ava. zm. (1178). Po 1776 autorament cudzoziemski zmienił się w wojsko regularne. . Italii. wkrótce po 1120 przez biskupa Etienne de Bage pod silnym wpływem bazyliki w Cluny. w I w.wyspa. arcydzieła fr. z łac. Avalon . teatru.Autorament cudzoziemski i narodowy . bez zbytniej niecierpliwości oczekuje chwili. Autun . a narodowy w kawalerię narodową i pułki przedniej straŜy.romańska trzynawowa bazylika typu burgundzkiego. arkebuzerzy i piechota zw.

Włochy)..gł. olbrzymi i olbrzym. 'Zdrowaś Maria'.4 km murów obronnych z 8 bramami i 88 granitowymi wieŜami. wypełniające krater wygasłego wulkanu. Awarowie . zwierzęce i ludzkie wcielenia boga Wisznu. 1515-82. filozofii itp. Słowiańska nazwa Obrzy przybrała z czasem znaczenie 'wielkoludów'. teksty religijne wyznawców mazdaizmu.. 42. wg Łuk. obrzymowy. Eneida. przen.łac. Facilis descensus Averno (a.Zend-Awesta. staroŜytna Abyla. zniszczone w 796 przez Karola Wielkiego. granitowa katedra romańsko-gotycka z Xii-Xiv w. stworzył państwo (chanat awarski) na terenie późniejszych Austro-Węgier. w Vi w. ElŜbiety. pierwsze zdania oparte są na słowach pozdrowienia archanioła Gabriela (Biblia. a od Xvi w. z których zachowały się . miejsce urodzenia św. z nich najpopularniejsze Schuberta opus 52 nr 6 (1825) i Gounoda Ave Maria. zwiastowanie). 28.. Meditation sur le premier Prelude de Bach (1859). Wergiliusz.. Teresy. pne. jego wcielenie (inkarnacja) w kształt doczesny. Averni) . dziś Lago d'Averno... były przyczyną miejscowej legendy.średniowieczne miasto-zabytek urbanistyczny w środk.zob. polskie obrzymski. Awatar . jezioro w Kampanii Neapolitańskiej (płd.łac. Avila .łac. modlitwa do Matki Boskiej. avatara 'zstąpienie'.-zach. 2. Hiszpanii z Xi-Xii w. Avernus . które unosiły się z niego w staroŜytności. Łuk.azjatycki turecki lud koczowniczy. Siedem (wzgórz Rzymu). dalsze na słowach jej krewnej. z sanskr.. Ŝe jest to jedno z zejść do piekła.. który w Vi w. Pozdrowienie Anielskie. 5. 1. kompletne ucieleśnienie się w kimś jakiejś tradycji.. w hinduizmie: zstąpienie bóstwa a. Awentyn . zapisane w dialekcie wschodnio-irańskim prawdop. Trujące opary. Liczne opracowania muzyczne. idei. Obecny kształt ustalony w Xvi w. 'łatwe jest zejście do (jeziora) Avernu (do bram Hadesu . Ew. Awesta .Ave Maria . I. 126.ale powrót trudny)'.

z 972 r. pierwszy miał być zabity za grzechy ludu. Babilon). mieszkających w niebiańskim Asgardzie (odpowiedniku Olimpu): 1. zob. Czterej synowie Aymona. w Awinionie pod opieką królów francuskich. O czynach Renauda we włoskich romansach zob. Cesarz prowadzi z nimi długą wojnę. Innocenty Vi. Odyn. al-Azhar .w Biblii. 332 pne. fr. zob. na mocy której Renaud udaje się do Ziemi Świętej na wojnę z Saracenami. Awiniońska niewola papieŜy . bo Renaud w bijatyce zabił bratanka Karola Wielkiego. Urban V i Grzegorz Xi. NaleŜało wylosować 2 kozły: jeden w ofierze Bogu. W poemacie Raj utracony (1667) Miltona jest to imię chorąŜego zbuntowanych aniołów. Zaratustra. Thor. zw. Les quatre fils Aymon a. imię hebr. miasto w Prowansji nad Rodanem (Francja) z warownym zamkiem papieŜy z Xiv w. 8. drugi dla Azazela. najwaŜniejsza od Xii-Xiii w.tylko fragmenty po zniszczeniach dokonanych przez Aleksandra Wielkiego ok. musi teŜ oddać swego cudownego ogiera Bajarda. 4. Awinion . Piotra w Kolonii. bóg wojny. po dalszych czynach. na którego głowę kapłan składał wszystkie przewinienia. ginie jako prosty robotnik przy budowie przybytku św. ale koń uwalnia się od cięŜaru i ucieka. pierworodny syn Odyna.panteon bogów skandynawskich. Azincourt . Wreszcie jego paladyni skłaniają go do ugody. symbolizujące złego ducha zamieszkującego pustynię. teŜ Panna (Panny z Awinionu). placówka naukowa całego Wschodu muzułmańskiego. uciekają z dworu cesarskiego. władca bogów i ludzi.. Renaud. Tyr (Tiu) syn Odyna. Eblis. w Kairze. azękur) zob. Agincourt. Zob. wypędzony na pustynię. okres przebywania siedmiu papieŜy: Klemens V. Mściwy cesarz kaŜe utopić rumaka w rzece z kamieniem młyńskim u szyi.(wym.francuska chanson de geste z Xii8Xiii w.fr. Renaud i jego trzej bracia: Guiscard. . Benedykt Xii. i przez Arabów w Vii w. Sąd(ny Dzień). Jan Xxii. Alard i Richard. 3. Azazel . wymienione w związku z obrzędami Dnia Przebłagania. 16. Avignon.1309-77. Renaud de Montauban .uczelnia arabska przy meczecie al-Azhar. por. drugi.. Rinaldo. takŜe "niewolą babilońską" (zob. 2.. bóg piorunów. Aymon . ten nazywany był kozłem ofiarnym. Lev. synowie Aymona z Dordogne. emą).(wym. Klemens Vi. Azowie .

któremu słuŜy jako poseł.cień. Vidar. zob. Skrzydła Azraela . Wenus-Asztarte i Merkurego.zob. baalim 'panowie') opiekujących się róŜnymi miejscami. . 5. zachowane ruiny świątyń rz. zabójca Baldura. Zwalczany przez proroków izraelskich jako bóstwo pogańskie. Rodzi się w chwili śmierci człowieka. Lokiego-Siguna. gr. 7. Bragiego-Iduna.w teologii Ŝyd. Ka. bóg poezji. kultu Jowisza-Baala.semickie: 'miasto Baala'. śoną Odyna była Freja (Frigga). Baalbek . kiedy drugi raz zabrzmi trąba archanielska. idola. i muzułm. 'Azra'el'. Odnir (Odr. szatan. w Iii-I w. później miastami. dosi. Heliopolis 'miasto boga słońca'. jak Belfegor. Bragi. 'Azra'il'. B Ba . od hebr. Othr). mn. a istota jej związana jest z bykiem. 6. indywidualna dusza przedstawiana jako sokół z ludzką głową. Thora-Sif. 10. płodności i rolnictwa. 9. boŜyszcza. takŜe bóg przyrody. zob. staroŜ. teŜ Bel. jeden z czterech najwyŜszych aniołów przy tronie Allaha. Belzebub. nazywane wg tł. Baal . Apis. umrze ostatni.nazwa a. w 1. zob. miasto w środk. fenicki ośrodek kultu Baala jako boga słońca. Ali Baba. Libanie. por. Hannibal. Vali. w Ii w. bóg milczenia. ośrodek relig. Wanowie. Hermod. pne. 8. Baldura-Nanna. Baba Ali . Nazwa występuje w niezliczonych połączeniach. tchnienie zbliŜającej się śmierci. najmłodszy syn Odyna.Baldur. skandynawski Apollo. w dolinie Bekaa. anioł śmierci. Azrael . I-Iii w. na akropolu. Loki. stąd stał się synonimem fałszywego boga. 'Bóg pomógł'. ślepy Hdur. syn i poseł Odyna.mit. 11. z arab. który czuwa nad umierającym i oddziela duszę od ciała. epitet wielu bóstw semickich (równieŜ w formie Bel. bóg zła i kłótni. egip.

zob.kobieta energiczna. Gdzie diabeł nie moŜe. od nazwiska George F. która rozbiła przykładne małŜeństwo. choć diabeł go skłócić nie potrafił.figura kamienna o znaczeniu kultowym. Ladowa. WieŜa (Babel). Reduta (Masz.Baba . dwie babki .czarownica.zob. Pocałujesz ty babę! . trzymające kubek w złoŜonych rękach. Babi. bohatera powieści Babbitt (1922) Sinclaira Lewisa. guod non potest diabolus. z tur. Baba Jaga a. Babel . rzadziej męŜczyzn.impresjonistyczny poemat symfoniczny (1904) Anatola K.. Babbitta. tj. stanowcza. balbal 'ojciec'. powinowactwie. "Była babula". o duszy prozaicznej.o urojonym pokrewieństwie a. słuŜący jako słup cumowniczy. grubo wyciosane w kamieniu wyobraŜają stojące postacie kobiet. babo . Kołysała baba dziada od poranka do obiada . wiele znajdowano na grobach na obszarze stepów środkowoazjatyckich i nadczarnomorskich. Firleje. wiedźma mściwa i swarliwa. . Bab El-Mandeb . który ulega bezmyślnie i ochoczo przyjętym ogólnie normom. Moja babka i twoja babka to były. Brama (Łez). Baba z woza. przedsiębiorcza.przysł. których b. mulier vincit. silna. koniom lŜej . który dawano do całowania frycom. flisakom pierwszy raz pomagającym w spławie.. uprawia kult powodzenia materialnego i sam przedstawia doskonały wzór "amerykańskiego człowieka interesu". wystrugany w kształt głowy ludzkiej. aluzja do znanej w Polsce od Xv w. Baba Jaga .zob. człowieka bez wyobraźni.łac.wyraŜenie flisackie: babą nazywano kloc drewniany.(wym. babit) typ mieszczucha amerykańskiego. Herod-baba . Baba Jędza .przysł. Babiniec. opowiastki o wiedźmie. Baba . osnuty na rosyjskiej baśni lud.). tam babę pośle . Babbitt .

znane juŜ w Iii tysiącleciu pne. kiedy cię przepomnię. Babilon . Babia Góra . Motyw spopularyzowany przez Henryka Sienkiewicza w opowieści "Jak się p."babylonica vestis". strój barwny. po zdobyciu Jerozolimy w 597 i po jej zburzeniu w 586 przez Nebokadnezara Ii (zob..staroŜ.. kiedy wywieziono z Palestyny politycznie aktywne warstwy ludności. Niewola babilońska . Niech moja swej nauki ręka zapamięta.) Jeślibych cię zapomniał. matkę Antychrysta. z dwoma wierzchołkami: Diablakiem i Małą Babią (1725 i 1515 m) rozdzielonymi przełęczą Brona. "złotej polskiej" jesieni. Strój babiloński . 9-12. jedno z nich opowiada o zuchu. utkany z róŜnokolorowej przędzy. bajek i podań. Kiedy cię na Początku wesela nie wspomnię. 'nie ufaj liczbom babilońskim': astrologicznym obliczeniom i horoskopom wróŜbitów. zwanej równieŜ niekiedy babim latem. jedno z największych i najwspanialszych miast staroŜytności. Siedzac po niskich brzegach babilońskiej wody. Babie lato . 2-3. uŜywają ich jako latawców-spadochronów dla przenoszenia się na inne miejsce w czasie ciepłych.długie białe nitki wysnuwane przez drobne pająki. nad Eufratem. 74. A na piękne syjońskie wspominając grody. miasto w Mezopotamii. na granicy czechosłowackiej. pstry. Nabuchodonozor). słonecznych dni wczesnej. Awinion. zob.. Nie wiadomo.) Por. najwyŜsze wzniesienie Beskidów Zach. 8."Nec Bahylonios temptaris numeros".zapomnę. mającej 7 głów i 10 rogów. Kochanowski. o kraino święta. Vii w.. pne. zezwolił ok. w 605-562 pne.Babi. Powieszawszy po wierzbach niepotrzebne lutnie? (. ale jest powszechna na Słowiańszczyźnie.szczyt w Beskidzie śywieckim. akadyjskie Babili 'brama boga'. A .zapomni. Lubomirski nawrócił i kościół w Tarnowie zbudował". podbiwszy Babilonię. i zdobywa je podstępem. Jerozolima. Horacy. pne.pobyt śydów na wygnaniu w Babilonii w Vi w. Szkarłatna wszetecznica . Psalm 136. Chaldejczycy byli najsłynniejszymi astrologami. Liczby babilońskie . (J. Król perski Cyrus Starszy. 1. zapamięta . Co nam inszego czynić. Niechaj mi język uschnie. przepomnię . tj. przeŜywało szczyt swego rozkwitu. od Xvii w. jedno płakać smutnie. Babel. odbudowane przez Nebokadnezara Ii. jednak większość z tego zezwolenia nie skorzystała. hebr. zburzone przez króla asyryjskiego Sanheriba w pocz. pełnej imion bluźnierczych."I widziałem niewiastę siedzącą na bestii szkarłatnej. czarownica'. stolica Babilonii. 1-4. czy nazwa łączy się z jakimś rzekomym bóstwem słowiańskim baba 'jędza. który udaje się na Babią Górę po złoto strzeŜone przez wiedźmę Sywilię. 536 roku śydom na powrót do kraju. Pliniusz. Folklor babiogórski wytworzył wiele pieśni. dalsze jego dzieje to historia stopniowego upadku. Pieśni.

17. hist. Śpi świat pijany winem. pełny obrzydliwości i plugawej rozpusty swojej. Św." Biblia. o ParyŜu. najwybitniejszy z rodu.starszy pasterz owiec. Nowym Jorku. Semiramida. . Biblia. purytanie. KrzyŜowcy nazywali tak Kair róŜnowiercy. nierządnicą). czart go toczy. dla słuŜby Ŝeńskiej. Bach .. Babilon był symbolem miasta zła i despotyzmu władzy. Turyngia i Frankonia). w pobliŜu wodopoju.zob. kantor kościoła św. Babiniec .) Wiszące ogrody Babilonu .. z szopami (strongami). Rzeczpospolita (Babińska). ale takŜe i dziady. z miejscem ogrodzonym (koszarem) dla owiec i brogami na siano. 3-5.. kruchta. słuŜąca bacy i juhasom za schronienie od wiosny do jesieni. Izajasz 21. Bacówka . 6. Ap. Siedem (cudów świata). piętnowanego przez kościół. por. instrumentalistami. byli w Niemczech środkowych organistami. przeciwstawianego Jeruzalem.rodzina muzyków niemieckich (płd. 1-2. kantorami. 14. Ŝe nazwisko to stało się symbolem zawodu muzyka. matka rozpusty. a papieŜa z antychrystem. Współcześnie nazywają Babilonem wielkie miasto pełne bogactw. zwł. z zawodu młynarz. gospodarz w szałasie. zbiorowisko kobiet. od 1723 "nadwomy kompozytor króla polskiego i elektora saskiego" Augusta Iii. 8 itd.) trzymała puchar złoty w swej ręce. Babin . W Xvii i Xviii w. przy pomocy młodszych pasterzy (juhasów) wypasający na górskich halach stado (kierdel) owiec. Spi świat Pijany. zazw.niewiasta przyobleczona była w purpurę i karmazyn (. 51. Londynie. część mieszkania dla kobiet a. utoŜsamiali Rzym z "merchą babilońską" (ladacznicą. ok. Ap. 1550-1619. koliba. owczarz.zob. Pierwszym muzykiem-amatorem w rodzinie był Veit Bach..1685-1750. Babilon wielki. a na czole swoim napisane imię: Tajemnica. przedsionek kościelny. dawn. Jeremiasz.szałas. jeden z największych twórców muz. kierownikami kapel dworskich i miejskich.Ŝart. która odegrała tak wielką rolę w muzyce nm. w której siadywały baby Ŝebrzące. Johann Sebastian Bach . (W. rozwiązłości. zamruŜywszy oczy. pokus. Potocki. Nalewa babilońska swacha. Baca . i organistów-wirtuozów. Tomasza w Lipsku. Jan miał tu na myśli Rzym. W śrdw. 9..

które w latach 1850-1900 opublikowało kompletne wydanie dzieł J. 1710-84. sonet krymski Mickiewicza. londyński Bach . hamburski Bach . najstarszy syn Johanna Sebastiana. Mediolański a. kompozytor. kompozytor i organista. Bckenburski Bach . Bacha w nie dokończonej ostatniej fudze z Kunst der Fuge. Bacha i wydaje Rocznik Bachowski. S. krępych koni tatarskich. 1900 sprawuje opiekę nad nowymi wydaniami dzieł J.Wilhelm Friedemann Bach. SSR.Drezdeński a. łac. po poŜarze odrestaurowany dla Katarzyny Ii. rozbudowana przez chana tatarskiego Mengli Gireja. hallski Bach . Bach-Gesellschatt . B-a-c-h .Johann Christian Bach.Johann Christoph Friedrich Bach. Bachmaty . Pałac chanów z 1519.Carl Philipp Emmanuel Bach. uŜywanych jako temat przez wielu kompozytorów. 1454-1783. S. Bach-Jahrbuch. zob. silnych. sonet krymski Mickiewicza. w 46 tomach.górmistrz. z tatarskiego. Berliński a. Bakczysaraj w nocy . obecnie muzeum. 1732-95. Fontanna. 1735-82. przez J. Bachczysaraj . odpowiadające nazwom czterech dźwięków. Neue Bach Gesellschaft . podlegającego Ŝupnikowi.litery składające się na nazwisko Johanna Sebastiana.6.7. Max Reger w Fantazji i fudze na temat Bach. syn Johanna Sebastiana. Bachmistrz . najmłodszy syn Johanna Sebastiana.staropolska nazwa niewielkich. 1714-88. stolica chanatu krymskiego ok. oznaczane skrótem BG.zał. Robert Schumann w 6 Fugen uber Bach.niemieckie towarzystwo. Bakczysaraj . kompozytor i instrumentalista. magisier montium. Ferene Liszt w Fantazji i fudze na temat Bach. S. np. Bergmeister. staropolska nazwa przełoŜonego górników w kopalniach soli.dziś w Ukr. Bacha. z nm. kompozytor i pianista. . syn Johanna Sebastiana.

Madryt. Muz.Ŝartobliwy autoprzydomek K. Farnese. misteria ku czci Dionizosa (Bachusa). Bacchus . Baczmegi . Bachanalie (1611-12) Rubensa. F. Florencja. Thorvaldsena. Prado. Nar. Thorvaldsen. zob. Mały Bachus Guida Reniego. N. Lugano. Rzym. Bargello. zob. Wychowanie Bachusa (przed 1609) Poussina. Florencja. Bachus i pijacy (ok. Bachantka z panterą (1855-60) Corota. wychowawczynie Dionizosa (Bachusa). 1628) Velazqueza. Prado. tragedia Eurypidesa.(wym. buty tureckie z cholewkami ściętymi ku tyłowi. Bacchus et Ariane . Bacówka . Carracciego.sztuka (1951) Jeana Cocteau. Akademia i (1613-15) Leningrad.łac. Masseneta. Jork. Bachanalie (1518-19) Tycjana.baczmogi. Kopenhaga. ParyŜ. Pal. Obrazy: Die Herrschaft des Bacchus Altdorfera. Bachantki . 1497.nimfy. Bruksela.zob. przen. pijatyka. Wiedeń. staroŜ. Prado. Mus.opera (1909) J. Metrop. Muz. Baca. Badinguet . 1946-47. baszmagi. które z Wielkiej Grecji przeniosły się do Rzymu. bacchanalia. później towarzyszki jego wędrówek i zabaw.Bachus . orgie. z której wydostał się przebrany za robotnika o tym nazwisku. ErmitaŜ. Triumf Bachusa A. Sansovino. Dionizos. Jordaensa. Londyn. Bachus i Ariadna (1523) Tycjana. Gall. Dionizos. Bachus i Ariadna (1632-36) Poussina. Bachus demokracji . Nat. Madryt. Menady. Bachanalie . późniejszego cesarza fr. Muz. Bacchus . modne w Polsce dla kobiet i męŜczyzn w Xvii w. Madryt. Triumf Bachusa J.balet (1931) Alberta Roussela i Abla Hermanta. libretto: C. hulaszcze zabawy.zob. baczmagi. I. badęgę) przezwisko księcia Ludwika Napoleona. Gałczyńskiego. Luwr. Mendes. odnoszące się do jego ucieczki z twierdzy Ham w 1846. Bachus rzeźby: Michał Anio1. . Napoleona Iii.

Przewodnika dla pośpiesznie podróŜujących prof. A. Baffina. jako kawiarnia. Bagdad Sindbada śeglarza. ruchliwe. gdy udzieliła gościny czarnoksięŜnikowi przebranemu za świątobliwą Fatimę. pawilon w ogrodzie. z Atlantyku do Pacyfiku. Serię rozpoczął księgarz z Koblencji. z czasem wydawnictwo przeniosło się do Lipska. Pauzaniasz. odŜywający w Baśniach z tysiąca i jednej nocy. Nazwa od pałacyku księcia d'Artois w Lasku Bulońskim w ParyŜu.część M. a potem do Hamburga. por.w Opowieści o Ala ad-Dinie i zaczarowanej lampie (zob. w Warszawie nazwa posiadłości Bacciarellego z końca Xviii w. Baffin William . Ziemia Baffina . a przy tym poboŜne i pełne poezji.-Zach. w 1616 zaciągnął się na słuŜbę Kompanii Wschodnio-Indyjskiej. będeker) pop. w 1836.miasto zał. piękna brunetka. między obecnymi ulicami Bagatelą i Klonową. które ukazują miasto handlowe. . J. Było to miasto bibliotek.). ksiąŜek-przewodników dla turystów. drobiazg. zob. modna na przełomie Xviii i Xix w. zwł. wg jednolitego planu przez kalifa al-Mansura (wg kronik chrześcijańskich . gr.. Morze Baffina . "której twarz jaśniała niczym słońce lub wielka perła". zginął w wyprawie przeciw Portugalczykom przy oblęŜeniu Kiszmu w cieśninie Ormuz. szkół prawa. Kleina. Viii w.1584-1622..(wym. wojny świat. z lat 1771-81.Almanzora. Arktycznego między Grenlandią i Ziemią Baffiina. Bagatela . Tysiąc i jedna noc) córka sułtana chińskiego. istniejącej. nazwa serii obszernych nm.). lit. do wybuchu 2. raz. miniatura fortepianowa (Beethoven). Jej lekkomyślność dwukrotnie omal nie spowodowała jego śmierci.pałacyk a. W 1612-16 brał udział w poszukiwaniach Przejścia Płn. po raz wtóry. na arabski.drobnostka. drugim przerobionym wydaniem PodróŜy po Renie z Moguncji do Kolonii. stosującej system gwiazdek do oznaczania miejsc szczególnie wartych zwiedzania. drugiego kalifa Abbasydów. Bagdad . Ŝona Aladyna (zob. błahostka. w 2. z fr. ośrodek przekładów staroŜ. bagatelle. Karl Baedeker. gdy zamieniła zaczarowaną lampę na zwykłą. Baedeker . od podstaw. poł. przeŜyło okres wspaniałego rozkwitu i dobrobytu w Ix i X w. Ŝeglarz i odkrywca ang.Badr Al-Budur . Bagatela . za Haruna ar-Raszida i Ma'muna.największa wyspa Archipelagu Arktycznego połoŜona między Basenem Foxe'a i M.

por.fr. Orlanda Szalonego Ariosta i Orlando innamorato Boiarda. Ahmeda I. dokonał rozległych podbojów prowincji cesarstwa wschodniego. w której zabił czterech siepaczy. 1789. Bajazyt (1) . który kazał go zgładzić.przest. 'Błyskawica'. bohaterowi Czterech synów Aymona. Ŝart. Bajazet . od 1921 stolica Iraku. Odetcie Darimonde. Bajadera .). chwiejnego centrum (por. Le Marais. po zajadłej obronie. tur.'Gniadosz'. bayadore od port. nazwa umiarkowanego. bailadeira 'tancerka'. Bajazyt zginął uduszony w 1635. . Bajazyt (2) . Ernesta Guiraud. 1354-1403. z fr. RadŜami.syn sułtana tur. wychowany w seraju. Kantata (1859) kompozytora fr.operetka (1921) Imre Kalmana. ilu synów Aymona chciało go naraz dosiąść. Bajbardzo . Bajadera . pop. iron. który wg legendy miał go aŜ do jego śmierci wozić ze sobą w Ŝelaznej klatce (był to zapewne palankin). sułtan turecki od 1389. kiedy zajęli je Turcy seldŜuccy. nic waŜnego. Bayard Pierre.Bajazyt I zwany Jyłdyrym. KsiąŜę Lahory. Od 1055. sułtana Murada Iv (Amurata u Racine'a). Góra) w Konwencie Narodowym w czasach Rewolucji Fr. byle co. ale został pobity i wzięty do niewoli w 1402 przez Timura. oblegał Konstantynopol. Wschodu. miasto zaczyna chylić się ku upadkowi. zob. mieszczańskiego. Nikopol. Rumak umiał się wydłuŜać i skracać w zaleŜności od tego. zalety jego wzbudziły zawiść jego brata. zakochuje się od pierwszego wejrzenia w primadonnie paryskiego teatru Chatelet. Timur. Wg legendy ślad jego kopyta dotąd widać na skale w lesie w Soignes i w pobliŜu Dinant. a wg innej Bajard jeszcze Ŝyje. "Bagno" .europejska nazwa hinduskiej tancerki kultowej. Rinaldowi.punkt przecięcia komunikacji lądowej i morskiej środk. a rŜenie jego usłyszeć moŜna w Lesie Ardeńskim w noc świętojańską. synowi Aymona (zob. Słynna aria księcia z I aktu: "O Bajadero!" Bajard(o) . magiczny rumak ofiarowany przez Karola Wielkiego Renaudowi a.tragedia (1672) Racine'a.

Rzymianin Fedrus (I w.. oprocz Biernata z Lublina. Ks. 9. pobudzić wyobraźnię. sonet krymski Mickiewicza.przykrojona na uŜytek dziecka. w świecie ludzkim. 8-15. do końca Xix w. Bajdak . Kolberg i J. z ukr. wybitnymi bajkopisarzami byli: Ignacy Krasicki. J.rzeka na Krymie. Salhir . Berwiński. Kryłow (Xviii w. Grek Ezop (zob. polskiej. Aleksander Fredro. Adam Mickiewicz. Mam tego za bajbardzo jako się on zowie. bajka epoki nowoŜytnej takich autorów jak: La Fontaine (Xvii w. Lessing (Xviii w. oparta w znacznej mierze na autorach staroŜ. (Napis na staropolskich pucharach). KrzyŜanowski. jednomasztowa łódź Ŝaglowo-wiosłowa o nieco zwęŜonym przodzie. Lompa. por..). Który duszkiem nie wypił przyjacielskie zdrowie.) w Vi w. . fantastyczna. dawniej.dawn. W lit.Mieć kogo za bajbardzo . Benedykt Hertz i Julian Ejsmond. zawierające jakiś szczegół rzeczywisty.w której zwierzęta. W. z tatar. brzegu Półwyspu Krymskiego. w Biblii: bajka Joatama o drzewach szukających sobie króla. (A.). R.). wypływająca z podnóŜa Czatyrdahu). uŜywany teŜ przez Kozaków do awanturniczych wypraw na M. Wójcicki. O. 5-6. pne. R. Podanie) o początkach określonych zjawisk w przyrodzie a.: K..10. J. duŜa płaskodenna. Zbieraczami bajek folkloru polskiego byli m.opowiadanie fikcyjne (a. Bajdary . E. 14. pne. Gliński. za byle kogo. symbolizują typowe cechy charakterów i postaw ludzkich. Warsz. 1500 pne. dere 'dolina'. u Hezjoda (o jastrzębiu i słowiku w Pracach i dniach) w Viii w. Stanisław Trembecki. Sędziów.in. największy statek Dniepru i Prypeci słuŜący do przewozu towarów. Romulus. pne. bezpokładowa. Lech. dziś pragnąca zabawić a. G. twardo umoralniająca. Salhiry dziewice. uprzyzwoicona bajka ludowa a. Bajka dla dzieci . Krak. Bajka Bajka ajtiologiczna . sonet krymski. Czarnym. Litwo! piały mi wdzięczniej twe szumiące lasy NiŜ słowiki Bajdaru. bei 'piękny'.. Bajka alegoryczno-moralizująca o zwierzętach . A. Zmorski.). Pojawia się w papirusach egipskich ok. Mickiewicz.romantyczna dolina na płd.za nic. rośliny itd. Pielgrzym. Bajdary . Jan Lemański. zob.

zob. fr.und Hausmrclien 'Bajki dla dzieci i domu'. Les Souhaits ridicules. wyd. i Wilhelma.fr. zob. fr. Ŝe zajmowanie się bajkami dla dzieci nie przystoi pisarzowi serio i członkowi Akademii. fr. La Barbe Bleue. zob. Moja matka Gęś . 5 utworów dziecięcych. podtytuł Conte d'hiver fr. jak opowieści mitologii grecko-rzymskiej. metamorfozy. Contes de ma mere l'Oye. Współcześni odczytali ją jako cyniczną pochwałę egoizmu. Bajek jest dziesięć: Czarodziejki. bajki z Tysiąca i jednej nocy. Śmieszne Ŝyczenia. or Private Vices. Grimmów. Tomcio Paluch.. klechda.). próby boŜe.. zamierzony przez autorów jako pomnik twórczości ludu nm. albo Przywary osobiste korcyścią ogółu . fr. Zaczarowany ogród. i śrdw. Brzydulka. 1961) pod imieniem syna autora. 1786-1859.. Le Petit Poucet.zob. zw. sny magiczne. Le Petit Chaperon Rouge. Ma Mere l'Oye. w trzech tomach) braci Jacoba Ludwiga Karla.opera (1950) Sergiusza Prokofiewa. The Fable of Bees. fr. fr. utrwalona w pamięci pokoleń i zarazem ulegająca ciągłym odmianom. Peau d'Ane.fr. Riquet a la Houppe. Czerwony. Les Fees. Z czasem uznano ją za antycypację leseferyzmu. średniowiecza nm.ang. fr. załoŜeniom. później zorkiestrowana) Maurice'a Ravela wg Perraulta: Pawana Śpiącej Królewny. zakazane komnaty. o Kopciuszku itp. szaty rytualne. Cesarzowa pagód. a wreszcie.uwertura fantastyczna (Wilno 1848) Moniuszki. Rozmowy Pięknotki z Potworem. satyra wierszem z komentarzem prozą (1705-29) Bernarda de Mandeville (zob. nie pozbawione elementów magicznej wiedzy hermetycznej. Bajki Babci Gąski . bajki zebrane przez Charlesa Perrault. z własnych wspomnień dzieciństwa. 1785-1863. Public Benefits. przeznaczona dla słuchacza zbiorowego. 'Opowieść zimowa'. takŜe Histoires ou Contes du remps passe 'Opowieści a. zob.. Ge Chat Botte. Sinobrody. nieco wbrew pierw. takŜe ze . Osioł. Tomcio Paluch. Kot. Bajki braci Grimm . przedstawiająca zło jako istotną cechę natury ludzkiej. Czerpali oni z Ŝywego folkloru. Śpiący. Ośla skóra. "właściwa" bajka ludowa.tradycyjna. Tematy tych bajek Ŝyły od dawna w tradycji ludowej wielu krajów Europy i Azji. staroŜ. Riquet Kosmyk. zob. zob.nm. Śpiąca królewna. Bajka . Czerwony kapturek. np. 'Bajki mojej mamy Gęsi'.Bajka fantastyczna (magiczna) . fr. zob. Tom(asz). Kopciuszek.baśń.. fr. pol. zbiór przeszło dwustu bajek (1812-22. a społeczeństwo jako rój pszczół. Bajka o kamiennym kwiatku . Kinder . orkiestrowa suita koncertowa (na 4 ręce 1908. Car. Cendrillon. Bajka o pszczołach. Ŝyjąca w przekazie ustnym. z pozostałości bogatej twórczości lud. Kot w butach. 1697 (wyd. Bajka o carze Sałtanie . fr. Bajka ludowa . La Belle au bois dormant. gdyŜ uwaŜano wówczas. bajki z dawnych czasów'. prosperujący na zasadzie wzajemnej drapieŜności.

Schneewittchen. odtąd określa się tak fantastyczne. Tom(asz). Sinobrody. naleŜą m. Autor daje Ŝycie i mowę roślinom.miejscowość w Kazachstanie (ZSRR). Marchen von einem derauszog um das Frchten zu lernen. Czerwony.zob. wątki innych zaczerpnął autor z lit.-zach. z którego m. rzadziej ze źródeł literackich. Die Wichtelmnner. KsięŜniczka na ziarnku grochu. prócz wspomnianych. Bajkonur . Spośród najsłynniejszych. zob. Cape Canaveral.osmańsko-turecka nazwa dwu wielkich świąt muzułm. na które rząd Księstwa musiał zaciągnąć poŜyczki. zob. oczyszczonej z upiększeń literackich. Śpiący. zwierzętom i przedmiotom w sposób właściwy bajce. legend i sag skandynawskich. zawrotne sumy pieniędzy. "Wostok I". Strach. ironiczne. płatnych w ciągu czterech lat. Blaubart. z których liczne opowiedział juŜ Ch. por.in. Słowik). Neapol (Sumy neapolitańskie).: Mały Klaus i duŜy Klaus. zob. i o sprawach społecznych i moralnych (Nowe szaty cesarza.. odstąpione przez Napoleona I Księstwu Warszawskiemu na mocy układu w Bajonnie (Bayonne. jasny. Królowa śniegu. Syrenka. Jung-Stilling i in. Śpiąca królewna. zob. Kopciuszek. w zamian za 21 mln fr. niekiedy pełne okrucieństwa lub mówiące o Ŝyciu poety. Rotkppchen. Do najsłynniejszych.zbiór bajek pisarza duńskiego Hansa Christiana Andersena. Car (Bajka). zob. Kalosze szczęścia. Prosty. Krasnolodki. Bajki braci Grimm przełoŜono na niemal wszystkie języki. .. Francji) z 1808. Tomcio Paluch. kosmodrom radziecki. przepojony poezją styl udostępnia równieŜ dzieciom bajki liryczne. co chciał zaznać strachu. miasto w płd. Dziewica Lodów. Luter. por. jak Cień. Perrault. pilotowany przez Jurija Gagarina. zob. "Bajońskie sumy" okazały się nieściągalne. Heinsel und Gretel. Dziewczynka z zapałkami. ukazujących się sukcesywnie między 1835-72. zob. Czerwony Kapturek. jak Hans Sachs. Dzielny ołowiany Ŝołnierz. Bajram . zob. Rumpelstilzchen. wymienić trzeba: Królewna ŚnieŜka.in. melancholijne. zob. Aschenputtel. Bajki tłumaczono na wiele języków. Baśnie Andersena . Bajka o takim. Dumling..43 mln franków wierzytelności pruskich. wystartował 12 Vi 1961 pierwszy w historii Ziemi statek kosmiczny z załogą ludzką. Świniopas. Genialną innowacją braci było zachowanie charakteru i stylu narracji ludowej. Jaś i Małgosia.. ludowej. Moscherosch.. większość z nich oparta jest na własnych pomysłach pisarza. Przyniosły one autorowi sukces światowy i niezliczonych wielbicieli wśród dzieci i dorosłych. Bajońskie sumy .. Baśń o carze Sałtanie .źródeł lit. zob. pesymistyczne. Ogier Duńczyk). Muzykanci miasta Bremy. Die Bremer Stadtmusikanten. zob. Holger Danske (zob. Dornrschen. Brzydkie kaczątko. Muzyka.

ze śrdw. nadskakiwać komu. dawn. backbord). pedagog.czterodniowe święto ofiary. Bachczysaraj. Bakbuk . Dionizos. jak nosili flisacy.zob. bakałarz'. zuchwale.zob. Mały Bajram . kończące miesięczny okres postu ramadan. trwające 3 dni. Świecić komu bakę . łac.zob. Ŝart. jak przewaŜnie szlachta. Bajurak . na prawe. Bakier . flisackie: na lewą burtę (z dolnonm.w wyraŜeniu na bakier pierw. zawadiacko. Wyrocznia (Boskiej Flaszy). lekc. baky 'oczy'? Bakałarz . na ukos. nauczyciel szkoły elementamej. . Bakchos . Baka..schlebiać. na lewe ucho. idąc na miejsce stracenia. baccalaureus 'starszy student. 1741. święto cukrowe. otrzymywany po dwu co najmniej latach studiów na wydziale artium (filozoficznym). Bakczysaraj .obchodzony w 70 dni po DuŜym. belfer.. Bekwark.zob. wygrywał na fujarce smutne góralskie melodie. śydzi. o czapce: krzywo na głowie. Poeta Franciszek Karpiński.DuŜy Bajram . a.najniŜszy stopień akademicki na uniwersytecie śrdw. ur. moŜe od ukr. Bakfark . Niemcy i Kozacy. chłopi. pot. nauczyciel. pamiętał z lat dziecinnych egzekucję Bajuraka w Stanisławowie: zbójnik.zbójnik wschodniokarpacki.

Spokojnego. usunąwszy nieudolnego Encisa. zwł. a króla zastąpił gubernator Bostonu.wł.brat Balina (zob. Libretto napisane przez Scribe'a.Vasco Nunez. libretto: Alfred Grnwald i Fritz Lhner-Beda. Balan(t) . Bal maskowy .zob. którzy towarzyszyli mu w marszu w poprzek przesmyku. którego odesłał jako więźnia do Hiszpanii. uciekając przed wierzycielami. hrabia Warwick. de Balboa . śpiewana i tańczona pantomima na głos i instrumenty (Mantua 1608) Claudia Monteverdi. paladyn na dworze Karola Wielkiego.-zach. jałmuŜna. libretto: F. Bal musette . przeniesiono je więc do Bostonu okresu kolonialnego. Osioł (Oślica Balaama). być z kim na bakier . ok. który nazwał Południowym. Azji. Balboa odznaczał się mniejszą chciwością i okrucieństwem niŜ inni konkwistadorzy. Somma wg Eugene Scribe'a (Rzym 1859.zob.operetka (Berlin 1932. w cyklu arturiańskim . bchszisz 'podarek'.: Ja kochać umiem tak jak Tangolita. słowa Ottavia Rinuccini. Bakszysz .imię potęŜnego i dzielnego olbrzyma w wielu śrdw.śyć. Bal. Warszawa 1865).wł. popularny przebój w Europie lat 30. opera Verdiego. Warszawa 1933) Paula Abrahama. z pers. Bal w Savoyu . oskarŜony . Un ballo in maschera. 1475-1517. Balaam . w 1510. ojciec Sir Fierabrasa. konkwistador hiszpański. Afryce i płd.podarek pienięŜny. Xx w. wyst. M. romansach rycerskich. napiwek. zdołał zyskać zaufanie Indian. Balik gospodarski . ukrył się na statku wiozącym Martina Enciso do Darienu (Panama). We wrześniu 1513 stanął jako pierwszy Europejczyk na wschodnim wybrzeŜu O. Ballo delle ingrate. Musette. pierwotnie dla Aubera. Bal niewdzięczników . Cenzura papieska z powodów politycznych zaŜądała zmiany miejsca i czasu wydarzeń. w 4 lata potem. Piave i A.opera-wodewil (1780) Macieja Kamieńskiego.). pol. oparte było na autentycznych wydarzeniach: miłości szwedzkiego króla Gustawa Iii do Ŝony przyjaciela i spisku magnatów zakończonym zasztyletowaniem króla na balu maskowym 29 Iii 1792. a po wylądowaniu objął dowództwo.w niezgodzie. w płn.

3. uczestnik I krucjaty. legendamej. Balkis . dowódca 1200 jeŜdźców w sprzymierzonej armii chrześcijańskiej.zob.kantata (1942-43) Sergiusza Prokofiewa. Jego matka. zdobywa miecz Miming a. Artur) Mallory'ego bracia przypadkowo spotykają się w walce i zabijają się nawzajem. syn Odyna. Balder. jedna z najbardziej rozsławionych na świecie ballad ang. brat Sir Balana. skand. i zabija nim Baldura.. art. o niezwykłej tematyce.. został stracony. tł.zob. ksiąŜę lotaryński. gdzie panował od 1098. z fr. W innej legendzie Hodur rywalizuje z Baldurem o piękną Nannę. pol. ballade. a po śmierci Godfryda został pierwszym koronowanym królem jerozolimskim w 1100. La ballade des .1058-1118. Ballada o więzieniu w Reading . związała wszystkie rzeczy ślubem. fr. aby cisnął w Baldura gałęzią jemioły. Ballada wisielców . 1923) Oscara Wilde'a. opublikowane pod pseudonimem C. brat Godfryda de Bouillon.Baldr. o charakterze dramatycznym. Sir Balin . przeoczyła jednak jemiołę. dramatyczna pieśń solowa (z akompaniamentem fortepianu). ale zagroŜony śmiercią.imię jednego z rycerzy Okrągłego Stołu w legendzie arturiańskiej. Misteleinn ('jemioła'). co spowodowało jego śmierć. W Jerozolimie wyzwolonej (1580) Tassa Baldwin występuje jako ambitny diuk Bolonii. mit. skandynawski Apollo.poemat (1898. fantastycznej. Ballada . ukochany przez bogów i ludzi. Baldur . pod jakim Wilde przebywał w więzieniu w Reading). któremu nikt się nie oprze. Zgon jego wstrząsnął Azami (zob. Ballada o pchle . utworzył księstwo Edessy.a.liryczno-epicki utwór poetycki. utwór fortepianowy w nastroju ballady poetyckiej.o zdradę. Ballada o chłopcu . Ŝe go nie skaleczą. Saba (Królowa Saby). Pchła. oparte na własnych przeŜyciach autora. (numer. lud. Na ich prośbę Merlin chowa ich w jednym grobie. studium skazanego na śmierć. Frigga.3. bóg słońca letniego i światła. W Morte Darthur (zob. Nagrobek w formie ballady.) i stał się zapowiedzią zmierzchu bogów. poznawszy się dopiero w chwili śmierci. a. Baldwin I . Loki skłonił ślepego boga Hodura (Hodera). historycznej a.

. poeta w oczekiwaniu kary widzi się juŜ z towarzyszami na szubienicy. do 1918 . miała wyłączny przywilej ich wydawania.3 utwory fortepianowe (1910) Claude Debussy'ego. tł. 4 (1726) Swifta kraj podległy królowi Laputy. (fr. Najsłynniejsza z ballad Villona nie zawartych w Wielkim Testamencie. Msz. zaczynającego się z reguły od słowa "KsiąŜę" (zabytek turniejów śpiewaczych). która od 1551 do wybuchu Rewolucji Fr. teŜ Gen. ostro gorzkie roztwory (w olejkach eterycznych) Ŝywic (sub)tropikalnych drzew balsamowych. envoi). 1917. Boy-śeleński. 8. Epitaphe Villon. dosł. Balsam .Ballplatz. spłukany deszczem.austriacki urząd kanclerski. od 1923 . Winterballade. spalony przez słońce. wyd. ze stolicą w Lagado. Ballard (wym.austro-węgierskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych. Ballada zimowa . przekazany austro-węg. 3. złoŜonej z trzech strof 8. nowe narzędzia do wszystkich rzemiosł i manufaktur". przen. którzy "powynajdywali nowe sposoby rolnictwa i budowli. pragnienia i głodu". a następnie urzędowi kanclerza Austrii. 1489. a lud wszystek umiera z zimna. tzn. 10wierszowych i krótszego od nich przesiania. a panującej w Xv w. tj. baląr) paryska rodzina księgarzy i wydawców druków muzycznych. późn. dramat (1917) Gerharta Hauptmanna. Ballhausplatz . domy się walą. Proroctwo Jeremiasza.a. Balnibarbi . 37. ludzi systematycznych.w PodróŜach Guliwera. stosowane w lecznictwie i kosmetyce. Ballady Francois Villona .aromatyczne. pol. Nm.. 'plac (z domem) do gry w piłkę'. pałac przy tym placu zbudowany w 1716-21 dla kancelarii dworu. w poezji formie starofrancuskiej ballady (róŜniącej się zasadniczo od niemieckiej czy polskiej ballady romantycznej). Czy nie ma balsamu w Galaadzie? . poemat Francois Villona. tł.nm.. gdzie w kaŜdym mieście działa akademia wynalazców.: czy nie ma pomocy dla ludu mojego? Por. napisany w ulubionej przez poetę. wskutek czego "w krótkim czasie wsie opustoszały. 22.pendus. plac w Wiedniu. w 1814-15 obradował tam kongres wiedeński. 25. i błaga o miłosierdzie dla swych braci i siebie: "Lecz proście dla nas wszystkich odpuszczenia!".w Biblii.

stawiał pijawki i bańki.Giuseppe zob. wóz z furmanem. Vautrin. ParyŜ. Kobieta trzydziestoletnia powieść (1831) Balzaca. Baltazar . Musee Rodin. Bałaban . cyrolika. barbiere 'golibroda. leczył przymiot parząc pacjentów w dębowej wannie itd. Balzac . Wiek balzakowski (kobiety) . koniarz. Trzy. teŜ Hańska Ewelina. Rzeźba (1897) Rodina.wieś w dawnym województwie bracławskim. zuchowała.. Luwr. czupryna zawadiacka.młody człowiek ze "złotej młodzieŜy". (Trzej królowie). zob. barba 'broda'. de kowal de Bałabanówka". czupurna. Muzeum Rodina. Cagliostro. z wł. zawiesisty. wąs bałabański . Filadelfia. pisarz fr. prawdziwa to Sagalasówka. furman.dawn. oczajdusza.Balsamo .rzeźba (1893) Rodina. stąd wyraŜenie iron. zob. Eugenia Grandet. (A. por. Cesar Birotteau. 4. Baltazar Castiglione . później wygasły i zapomniany.barwierz. opatrywał rany.zob. najęty. . Xix w. fryzjer' od łac. Balwierz . hulaka. Kuzynka Bietka). de Balzac .mina. rwał zęby.. w Polsce od średniowiecza spełniał funkcje golibrody. Uczta (Baltazara).) Bałaguła . na Ukrainie 1 poł.obraz Rafaela.Honore. wąs sumiasty. Kuzyn (Pons. o lichym produkcie krajowym. ParyŜ. Napis: Sagalas London a' Bałabanówka. Pan Tadeusz. podawanym za zagraniczny: "Sagalas. najęty woźnica. London.trzydzieści do czterdziestu lat.. Ojciec (Goriot). bywalec jarmarków. kresach Polski w Xvi i pierwszej połowie Xvii w. czupryna bałabańska.ród rycerski. buńczuczna. . Bałabanówka .-wsch. 1799-1850. Mina a. który wydał znakomitych Ŝołnierzy działających na płd. chirurga i felczera: puszczał krew. Mickiewicz. Komedia (ludzka). Tęga strzelba. 738-9.

Jerzego . uŜywany głównie przez dragonów..zob.bandolier.Najstarsze fragmenty pochodzą z czasów Henryka Ii (Xi w. ok. gdzie? (B.Zaprzęg bałagulski . Jerzego) romański.bandolet.orszak konny asystujący uroczystemu pochodowi a. Bandolier . łac. na planie poprzedniej. 'ryba'.. podtrzymujący ładownicę (w piechocie). hist. Słynna monumentalna dekoracja plastyczna. postajennem. św. zwł. z hiszp. Nawiedzenie Marii.. 25-28). KtóŜ dziś o karczmach. w dawnym oporządzeniu Ŝołnierza szeroki pas skórzany przewieszony przez lewe ramię. wystawiana przez króla.dawn. Bandolet . Cesarzowa Kunegunda (zob. w Polsce Xvii w. raczkiem. Bałyk . Ostarni bałaguła. Czerwieński (1851-88). trzynawowa bazylika z transeptem. Bandera . . węgierska chorągiew jazdy. Chorągiew. O batagulskich cnotach wie? GdzieŜ bałaguły? GdzieŜ tryngieldy? Gdzie stare ideały. katedry w Laon. powitaniu dostojnych osób. broń palną a. . sieczną (w kawalerii).). bandouliere. dwuchórowa: pod kaŜdym chórem krypta. banderium 'proporzec'. 1230. z fr. chór wschodni (św. ze śrdw. obie rzeźby sprzed 1237.reg. Podolu i Ukrainie . w wyraŜeniu: na bałyku (posuwać się) . Banderia . magnatów. z Xi w. Piotra i św. na Wołyniu. jeden z Trzech Króli. 2 apsydami i 4 wieŜami. bandelette 'przepaska'. z fr.czwórka w poręcz (4 konie obok siebie). pozostałe części kościoła pod silnym wpływem wczesnego gotyku francuskiego. Katedra św.).muszkiet z krótką lufą. czołgając się (o psie). miasta itd. Bamberg . Jerzy a. Jeździec bamberski interpretowany jako cesarz Henryk Iii. w Portalu Adama-Adam i Ewa.miasto w Bawarii (RFN). Kościół i Synagoga.na czworakach. obecna budowla z Xiii w. z tur.

ma wzrok utkwiony w złotej monecie. równieŜ za granicą. Bandura . przez Piotra Skargę w Krakowie w 1585 przy powstałym o rok wcześniej Bractwie Miłosierdzia.-zach. 1650) Hieronima (Jarosza) Morsztyna. niedorzeczności'. wówczas pod władzą Turków. z gr.obraz (1648) Bartholomeusa van der Helsta.a. Zabłocki. skąd wyraz nabrał znaczenia 'ksiąŜki (pisma) bez sensu' a. kartkująca Godzinki. od miasta Banja Luka. ze śrdw. latem i jesienią.Bandos . bez procentu. Jubilerzy. uŜywany na Ukrainie. wykpiwając go jako wzór złego smaku (bajkę fantastyczną zrehabilitowali dopiero romantycy). 'łąka bańska'. Krasicki) spopularyzowali ten wierszowany romans. brednie. podczas gdy Ŝona jego. Pisarze stanisławowscy (Węgierski. z łacińska. pandoura 'lutnia trzystronna'. tj.uczta. zwane równieŜ. pleść jak o Ŝelaznym wilku. zdrobn. Przedstawia bankiera waŜącego złoto. Luwr. Komora Potrzebnych. Bankiet . imię prawdop. szarpany instrument muzyczny pochodzenia azjatyckiego. w okolicach odległych od swego miejsca zamieszkania. w płn. Rijksmus. bohaterki pierwszej drukowanej bajki polskiej "Historia ucieszna o zacnej królewnie Banialuce wschodniej krainy" (ok.obraz (1514) Quentina Metsysa. Bank PoboŜny . więc jakby . Podobne instytucje istniały teŜ w Warszawie i Wilnie. łac. Banita . koszałki opałki.w wyraŜeniu: "pleść (prawić) banialuki". Mons Pietatis. gł. 'bredni. Bankiet oficerów św. rodzaj banku połączonego z lombardem. od banco 'ławka'. bannitio 'banicja'. Od imienia królewny Banialuki. znany teŜ niegdyś pt. ukr. bancherto. bzdury. Bankier z Ŝoną .lutnia kozacka. z wł. głupstwa. Banialuka .człowiek skazany na banicję.fałszywym i symbolizuje sprawiedliwość. troje niewidy. Bośni (Jugosławia). zał. wygnanie z ojczyzny. ParyŜ. sezonowy robotnik rolny najmujący się do pracy. dla poŜyczania ubogim pieniędzy pod zastaw drobnych rochomości. Amsterdam. Jerzego . wielostrunowy. Słynne arcydzieło przeciwstawia wartości prawdziwe .dawn.

Skop. Złoty: Złote runo). wg Jana. pod wpływem menonitów. Barana poświęconego Zeusowi bóg umieścił po śmierci na niebie jako gwiazdozbiór. 9.zwierzę domowe o wełnistej sierści (por. 1. łac. mit. 29: "Oto Baranek BoŜy. stał się Bar silną twierdzą na pograniczu turecko-tatarskim. z późn. Woda (Mącić wodę). nie mąć wody . Baran . wzięty!" . w Polsce widoczna jesienią i zimą.zob. . symbol przyjęty w liturgii i w plastyce. uskrzydlony baran o złotym runie. Złote runo było potem celem wyprawy Argonautów. Agnus Dei. Jej staraniem ufortyfikowany i rozbudowany. 27. łac. baptista 'chrzciciel'. Konfederacja.. Banko .miasto na Podolu (obecnie Ukr. powstały w Anglii na początku Xvii w. Biblia. koŜuch barani.Chrystus. gr. Duch (Banka).. Ichthys. przejętym takŜe przez Rzymian. kilkakrotnie zajmowaną przez Tatarów i Kozaków. Uwalnianie jednego więźnia na Paschę na Ŝądanie pospólstwa było zwyczajem Ŝydowskim. zob. 29 Ii 1768 zawiązano tam konfederację barską. Banquo. Bar .w Biblii rozbójnik i przywódca buntu. tryk. Barabasz .. nazwa. uznający chrzest tylko dorosłych. zob. Aries. samiec (baran) nie kastrowany.. nad Hellespontem do Kolchidy.-łac. Taran. zob. przemianowane przez królową Bonę na pamiątkę jej dziedzicznego Księstwa Bari we Włoszech. Baran . a w 1672-99 naleŜącą do Turcji. Ew. Baranie.konstelacja zodiakalna.ang. pierwotnie zwane Rów. który gładzi grzechy świata".'góra poboŜności'. wg wzoru włoskiego monte di pieta 'lombard'. Por. 53. Ew. Owca). baranica.jeden z odłamów wyznania protestanckiego. którego Piłat zwolnił z więzienia zamiast Jezusa. tak jak i sama instytucja. który przeniósł Fryksosa (zob. Święty (monogram). początek modlitwy odmawianej w czasie mszy. SRR). "Bar . Izajasz.słynne ostatnie słowa pierwszego tomu powieści "Ogniem i mieczem" (1884) Henryka Sienkiewicza. Baptyści . zob. 11-23. wg Mat. znak Zodiaku. Baranek BoŜy .

przez Santiego Gucci. barbacana. Wielopolskich. Radziwiiłów. Xiii w. revenons a nos moutons. ośrodek róŜnowierców. od baratero 'złudny'.-łac. zbudowany w 1579-1602 na wzór Wawelu. wysunięta przed linię murów miasta. mostu. okrągła. Powróćmy do naszych baranów .w powieści Don Kiszot Cervantesa . w piwnicy (sklepienia gotyckie z Xv w.fr. do sprawy. do rzeczy. dewastacja w czasie 2. Barbakan krakowski .przy Bramie Floriańskiej. zob. Pałac Pod Baranami . stronie Rynku Głównego w Krakowie. zazw. poł. Barbakan . ze śrdw. nazwa od hiszp.w płd.zob. Zamek w Baranowie Sandomierskim . umoŜliwiająca wypady załogi. budowla obronna murowana. Francji z 1. z połączenia trzech kamienic gotyckich.na płn.Barany Panurga . Siedziba Krakowskiego Domu Kultury. w 1848 i 1898 poŜary.. .wyspa.jeden z najpiękniejszych zabytków przełomu polskiego renesansu i manieryzmu. zał. z arkadowym dziedzińcem otoczonym kruŜgankami na dwóch piętrach. przez Rafała i Andrzeja Leszczyńskich. Owca (Owce Panurga).zob. zaopatrzona w strzelnice i machikuły. Tajget. tarnobrzeskim nad Wisłą. godło domu baranie głowy . wojny świat. Baratron . Pathelin. połączona z nim mostem a.głęboka czeluść skalna za Akropolem ateńskim. największy w Polsce. Wilki w baraniej skórze . Potockich. do której w staroŜytności wrzucano ciała zbrodniarzy. powstał na przełomie Xvi i Xvii w. broniąca dostępu do bramy a. krytym przejściem (szyją). Barbakan w Carcassonne . najstarszy w Europie zach. Wilk(i w owczej skórze). prawdop. na której Sanczo Pansa (zob.-zach.) kabaret "Piwnica". śrdw. por.miasto w woj. otrzymało prawa miejskie w 1354. zachowany. w 1695 skrzydło zach. NaleŜał do Ostrogskich. zbudowany za Jana Olbrachta. barato 'tani' a. zwiększająca pole obstrzału nieprzyjaciela.rondel. do tematu. drukarnię. Barataria . rozbudowane przez Tylmana z Gameren. tj.umieszczono nad bramą.) zostaje wielkorządcą. Baranów Sandomierski . Tarpeja. w 1628 zał.

Niewątpliwie miłostka Zygmunta Augusta zamieniła się szybko w gorącą miłość do tej legendarnie pięknej księŜniczki. a kiedy odwiedził ją. Mikołaj Rudy i (brat stryjeczny) Mikołaj Czarny. zbudowany w 1.. artylerzystów. wówczas wielkiego księcia litewskiego i następcy tronu.. powstała w X w.. ale teŜ flisaków. 'barbarzynka') popularne w Polsce od Xv w. jak pracowników prochowni i arsenałów. Barbara . 7 Xii 1550. rybaków i Ŝeglarzy. Basi Jeziorkowskiej z Pana Wołodyjowskiego Sienkiewicza.na Podwalu. zaskoczyli go u niej i wymogli zawarcie potajemnego małŜeństwa w 1547 w Wilnie.ur. duchowieństwo. wyrodny ojciec ścina jej głowę mieczem. która (wbrew panującym wówczas poglądom nakazującym białogłowie być dziewicą lub wierną i chłodną seksualnie Ŝoną bądź wdową-abstynentką) uwaŜała. w 17 roku Ŝycia wydana za 30-letniego. uŜyli jej jako narzędzia awansu swego rodu: wymogli na Zygmuncie obietnicę. Barbara jest patronką ludzi naraŜonych na wybuchy.Barbakan warszawski . być moŜe. Przedstawiana z wieŜą i kielichem. a w Xvi-Xvii w. do uroczystej koronacji Barbary. Xvi w. ambitni. 1528). jak głosiła legenda. najwytworniejszej damy polskiego Odrodzenia. Bracia Barbary. równieŜ w Xx w. zrekonstruowany w 1953. Od 1543 kochanka Zygmunta Augusta. Tradycja kościelna. szlachta obawiająca się wzmocnienia wpływów magnaterii i upatrująca w samowolnej decyzji króla przejaw absolutyzmu. Stąd św. Św. gasi zarzewie buntu i doprowadza wbrew niemal wszystkim. 1520 córka kasztelana wileńskiego Jerzego Radziwiłła. Imię (łac. Dopiero w rok później. Barbara . dowiedziawszy się. Maria Formosa. a nie za starca. który zmarł bezpotomnie w 1542. emancypowanej seksualnie niewiasty w Polsce. Gdy ona usiłuje nawrócić go na chrześcijaństwo. król przedstawił ją oficjalnie jako małŜonkę. wyrachowani i bezwzględni.wg legendy Ŝyć miała w Iii8Iv w. między ulicami Freta i Nowomiejską. zmarłą w 1545 w 19 roku Ŝycia. pierwszej. Barbara Radziwiłłówna . który nie Ŝył z cięŜko chorą na epilepsję Ŝoną. Ŝe z nią zerwie. pod wpływem "hajduczka". Król bohatersko i uparcie zwalcza tę opozycję.. wojewodę nowogródzkiego Stanisława Gosztołda. nie Ŝałujący sobie uciech panowie. Nigdy teŜ nie przeczyia. górników (Barbórka. ElŜbietą HabsbuŜanką. przedstawia ją jako córkę bogatego Dioskura w Nikodemii (Bitynia). jedno z najczęstszych. ale w tejŜe chwili ginie od uderzenia pioruna. Ŝe ma do takich doświadczeń takie same prawa jak ówcześni. Nastąpiła dwuletnia walka o uniewaŜnienie małŜeństwa z "bezecną rozpustnicą i czarownicą" Barbarą: przeciw osamotnionemu królowi wystąpiła królowa-matka Bona. magnateria nie Ŝycząca sobie awansu litewskich "Radziwiłłów-Zdradziwiłłów" oraz pisarze (wśród nich Orzechowski i Rej) i pismacy podŜegający paszkwilami do coraz obłędniejszej nagonki. Św. 4 grudnia). . Wenecja.obraz Palmy Vecchio (Starszego. po śmierci Zygmunta Starego. Ŝe spodziewa się dziecka (co nie było prawdą). S. który z powodu jej urody zamyka ją w wieŜy. Poł.

Przetrwały po niej dwie sprzeczne legendy.zwany teŜ "paszkwilem o orle i gęsi" Mikołaja Reja(?). mieście tak jej wrogim. aby nie dopuściła do "obskurnego" małŜeństwa. który samotnie waŜy się bronić miłości króla i Barbary. apoteoza Barbary i Polski Xvi w.tragedia pseudoklasyczna (1811) Franciszka WęŜyka. August Jagiełło . jedna. Zygmunt zarządził pogrzeb w katedrze wileńskiej i sam odprowadził konno wóz ze szczątkami Barbary z Krakowa do Wilna.Ŝe miała kochanków. Słynna tragedia narodowa (1809-11.poemat w formie baśni ludowej Krzysztofa Kobylińskiego. aby jej zwłoki spoczęły w Krakowie. które zapewne były przyczyną zakaŜenia i śmierci królovej 8 V 1551. Zygmunt August. osądzająca ją jako chytrą. rycerskości i temperamentu (był na wpół Włochem po Bonie) kochanka. Stanisław Orzechowski wzywa szlachtę. obie zapewne dalekie od prawdy.wzbudzony poemat (1603) Stanisława Grochowskiego i "Chwała Zygmunta Augusta króla" poemat (1609) Krzysztofa Okunia.środkowa część trylogii dramatycznej (Kraków 1913) Lucjana Rydla "Zygmunt August". wyst. oba idealizują króla w przeszło 30 lat po jego zgonie i utrwalają pochlebny sąd o Barbarze. Było to potęŜne wzajemne uczucie wspaniałej miłośnicy i urodziwego. Złote więzy . 1930) ostatni. Warszawa 1817) Alojzego Felińskiego. Sceny dramatyczne . Nie mogąc dać potomka bezpłodnemu Zygmuntowi (co groziło wygaśnięciem obieralnej dynastii Jagiellonów) Barbara prawdop. w którym autor piętnuje zaślepienie miłosne króla i uleganie bezpłodnej kobiecie.dramat (1783) Józefa Wybickiego idealizuje króla i Barbarę jako patriotkę i czułą Ŝonę. reagując na paszkwile wzgardliwym milczeniem. romantyczna. Xvi-wieczna. Zygmunt August . nie ukończony . Paszkwile ukazujące Barbarę jako rozpustnicę. której "Ŝywot czart zapieczętował". pojawiły się juŜ w 154889 w Koronie i na Litwie. Rzecz Pospolita Polska chramiąc tuła się po światu . nierządnicę (wielka meretrix). druga Xix-wieczna. czyniąca z niej skromną i cnotliwą ofiarę Bony. Przemiana dziewczyny i chłopca . Na powtórne małŜeństwo Zygmunta i Rozmowa króla z Rzecząpospolitą anonimowe dialogi w duchu apeli Orzechowskiego. szczytowe osiągnięcie poezji klasycyzmu warszawskiego.paszkwil Andrzeja Trzycieskiego na Barbarę. ambitną rozpustnicę. brała środki przeciw własnej rzekomej bezpłodności. Nie chcąc. pełnego prawdziwej kultury. czarami zdobywającą miłość króla. Dialog o małŜeństwie Zygmunta Augusta .(wyd. Barbara Radziwiłłówna .

kiedy śmierć blada Przerwała Ŝycie polskiej królowej. quod non fecerunt barbari. . Kromer. Barbara Zapolya . W tym samym roku. o Maffeo Barherinim.1495-1515. Muz. Wilno. Czego nie zrobili barbarzyńcy. Prawo. Onej Zapolskiej. Śmierć Barbary Radziwiłłówny . Którą opłakał lud cały społem. moŜe na zamówienie owdowiałego Zygmunta Augusta. w jego okolicach. Janicki. Greków wszystkie ludy obcojęzyczne (gr. w poł. Chajr ad-Din. malowany w Wilnie a. nazwa od czasów inwazji perskich 500-449 pne. Matka Boska Ostrobramska obraz. jako papieŜ Urban Viii. u Rzymian .łac. tego dokonali Barberini . pisane przez Owidiusza z wygnania w Tomis (dziś Konstanca w Rumunii). Oba dramaty młodopolskie przedstawiają małŜeństwo króla jako symbol unii Korony i Litwy. quia non intelligor ulli. królowa polska. kanonik i protonotariusz apostolski Carlo Castelli. Jestem barbarzyńcą. Nar. Kondratowicz (Wł. Xvi w. (K. kazał stopić brązy portyku Panteonu na armaty dla Zamku św. Tristia. Współcześni historycy (Decjusz. córka wojewody siedmiogrodzkiego Stefana Zapolya. od 1512 pierwsza Ŝona Zygmunta Starego.zob.obraz historyczno-rodzajowy (1860) Józefa Simmlera. Wyspiańskiego. lecz fatalnej miłości. od bar-bar. Barbarzyńcy .dla staroŜ. wzorowej małŜonki. naśladownictwa niezrozumiałej mowy). ignorant' prawdop. Warszawa. dobrej Barbary. barbarus hic ego sum. fecerunt Barberini. L. a. Barbarossa . 1565-1639.utwór St. Dla mnie czwartego dnia listopada Błysnęło światło jasności dniowej. powstały prawdop. 37. 15-20 (1540). zdradzający wielkie podobieństwo Madonny bez Dzieciątka do bezdzietnej Barbary. ołtarza u św. który. Piotra w Rzymie. Syrokomla). nabrała znaczenia ujemnego. Bielski) głoszą jej sławę jako białogłowy pełnej cnót i poboŜności. a Barbarę jako kapłankę wielkiej. Fryderyk I Barbarossa. obcokrajowcy. O sobie samym do potomności.zob. 5.cudzoziemcy. Ostra Brama. Stanisław Górski. 10. nieco później. 1623-44. wśród barbarzyńskich Getów. pozostawiła córki: Jadwigę (1513) i Annę (1515). nieokrzesany. Prawa barbarzyńców .łac. barbaros 'cudzoziemiec. bo nikt mnie nie rozumie . Anioła i na tabernakulum gł. tł.

zbud. Ŝeglarz i podróŜnik holenderski.(właśc. mały. odkryć królestwa Chin i Kataju na północ od Norwegii i Moskowii. otwór wydrąŜony do osadzenia roju w drzewie rosnącym w lesie. z towarzyszeniem harfy. w Polsce do Xviii w. Giotta portret Dantego i terakoty Della Robii. Dawid Verocchia.część M.. stał się w 1574-1857 więzieniem.wyrabiający barcie. Bartnictwo .zob.dziupla z gniazdem pszczół.poeta i pieśniarz staroŜ. wziął udział w trzech wyprawach w poszukiwaniu Przejścia Płn.) Celtów. ku czci władcy bądź dawnych władców i ich czynów a. między 1254 i 1346. opisujące genealogię lub prawa religijne plemienia. Prawo bartne . Trzykrotnie Barents dotarł do Nowej Ziemi. przen. bogaty zbiór arcydzieł rzeźby renesansowej (m. Bard z Avonu . ok. śadna z wypraw nie osiągnęła celu. brązy Celliniego i Pollaiuola) oraz innych dzieł sztuki. nie dokończony Dawid Michała Anioła. m.in. poeta. bury niedźwiedź wyjadający miód z barci leśnych. zazw.-Wsch.Muzeum Narodowe we Florencji w Palazzo del Podesta a. układający i recytujący wiersze. przesł. wieszcz. siedziba władzy miejskiej.pszczelarz leśny uprawiający bartnictwo. dzieła Donatella. . Bartnik . Odkryto Spitsbergen i Wyspę Niedźwiedzią.Szekspir. 1550-97. lit. Bargello . naczelnika policji'). od 1865 muzeum sztuk i rzemiosł. Barentzoon) Willem..Barć . z rozkazu Stanów GeneraInych. Bartodziej . a częściowo i do Xvi w. Bard . restaurowanym w 1865. bo urodził się w Stratford-on-Avon. od strony Tartarii". Morze Barentsa . Arktycznego między Europą a Nową Ziemią i Spitsbergenem. z Atlantyku do Pacyfiku. Pierwsze dwie ekspedycje wyruszyły. "aby Ŝeglować na morzach Północy.in. najdawniejszy z męczenników Arktyki. łącznie z jego Dawidem.pierwotna forma leśnej hodowli pszczół w barciach. del Bargello (wł. (w Walii do Xiv w. trzeciej patronowali ławnicy amsterdamscy. Pałac. Prawo. Barents . gdzie w 1597 pozostawił notatki (odkryte w 1871) i zmarł po miesiącach cierpień i bohaterskich trudów w drodze powrotnej łodziami. złoŜonym z 3 części. kłoda z takimŜ otworem. 'pałac burmistrza a.

ukazujący się tylko nocą.właśc. Pokrewnymi zjawami były: Demon z Tidworth. romans religijny.Phineas Taylor. 1688) księdza Mateusza Ignacego Kuligowskiego. Zamieszczona w śywotach świętych Symeona Metafrasta. potworny. załoŜył amerykańskie muzeum osobliwości i potworności. w dawn. zakonnika Ŝyjącego w Viii w. schrystianizowana wersja dziejów Buddy. Treścią romansu jest nawrócenie indyjskiego księcia Jozafata na chrześcijaństwo przez Barlaama. w płn. BARKA .zob. wkrótce umrze. prawdop. w Lancashire nazywano go Trash. W 1950-60 odnaleziono kilkanaście listów Bar Kochby. 1810-91. W . Anglii (zwł. Skriker a. widmowy pies o wielkich kłach i pazurach. Barnum . uzyskała wielką popularność. Polski przekład wierszem (Królewic indyjski w polski strój przybrany. zwanego wojną Ŝydowską. Bargest z Burnley. ale pobity przez Juliusza Sewera schronił się do twierdzy Betar. Barlaam i Jozafat . wierzeniach lud. przy której obronie poległ. w Yorkshire).. Pies Ciemności. 132-135. w 1844 zawiózł generała Tomcia Palucha (Tom Thumb) do Europy. słynnego hagiografa bizantyjskiego. Szymon. do USA.Minna zob. Ŝe kto go zobaczy. Piekielnik. DŜafar. zdołał przejściowo wyzwolić Jerozolimę spod władzy Rzymu. Jenny Lind (łączącą siłę komiczną i wspaniały głos z muzykalnością). von Barnhelm . Jana z Damaszku. Striker. spisana w dziełach św.Bargest . organizator wielkich widowisk i cyrku. Minna von Barnhelm. walijski czerwonooki Gwyllgi. Kulas z Wakefield. Uczta (Barmakidy). a w 1850 "szwedzkiego słowika". i Cwn Annwn. Błyskawica. Czarny Pies z Winchester. Barguest. mnicha-ascetę z pustyni synajskiej.śrdw. uwaŜano.Barghest. uznany za "króla Mesjasza".zob. która miała jakoby 160 lat. Barmakida . wódz powstania Ŝydowskiego przeciw cesarzowi Hadrianowi. Rozpoczął karierę pokazami rzekomej niańki Jerzego Waszyngtona. Bar Kochba . słynny amerykański impresario.

sonatę. Hndel. Ruisdael w Holandii. W malarstwie nurtowi akademickiemu (Domenichino.. RóŜycki. honorowy tytuł szlachecki niŜszy od tytułu hrabiego. Baronet . Rubens. Guido Reni. Palloni w Polsce. Szarzyński. płynności. barokową uprawiali m. Rembrandt. 'kloc. Frans Hals. marinizm. W Polsce muz. Sarbiewski. Xvi w. poł. Lekszycki.1881 wszedł w spółkę ze swym najgroźniejszym konkurentem. jak np.Wersal. przede wszystkim zaś w Rzymie. Snyders. gongoryzm). jak opera. kontrastów. Pękiel. przy pomocy form wyszukanych i niezwykłych. akcja dzieje się w okolicach węg. Zurbaran w Hiszpanii.w śrdw. ornamentów. tytuł nadawany często przedstawicielom burŜuazji.nm. Poussin. Warszawa 1886) Johanna Straussa. Lorrain we Francji. dynamiczny. Stąd najbardziej typowy i charakterystyczny barok powstaje w krajach kat. libretto: Ignaz Schnitzer wg opowiadania Saffi Mora Jokaia. a w późnym baroku nowe formy instrumentalne jak concerto grosso. chaconnę. Był to okres niezwykłego rozwoju malarstwa: Velazquez. S. odrzutowców. Zigeunerbaron. van Dyck. dŜambou). Vermeer. wyst. W. Morsztyn. określeniem przedmiotów wielkich rozmiarów. Banatu i w Wiedniu Xvii w. ang. nazwa ta stała się pop. W 1882 zakupił w londyńskim ZOO olbrzymiego słonia Jumbo (wym.styl w lit. Barok . pol.kolumnada Berniniego przed bazyliką św. toccatę. fugę. kantata i oratorium. urbanistycznej . Bach). Mielczewski. Jarzębski. Teniers we Flandrii. F. Baron . W literaturze barok przybiera rozmaite postacie (eufuizm. dlatego nie jest on pojęciem jednoznacznym. de Ribera. . Wzorem baroku w architekturze kościelnej był Ii Gesu w Rzymie. grubas'. Potocki). pełen przepychu. głód nowości i sensacji publiczności amerykańskiej. Pierwsza z serii operetek cygańsko-węgierskich. i sztuce zapoczątkowany we Włoszech w 2. przede wszystkim we Włoszech.. Baron cygański . w Xix w. Baileyem. koncert solowy (Corelli. w których tekst gra istotną rolę. G. Zieliński. Vivaldi. dąŜący do bogatych efektów zewn. wariacje chorałowe. passacaglię. lirykę. w charakterze bujny. Guercino) przeciwstawiał się nurt realistyczny (Caravaggio). zajmujący w hierarchii miejsce zaraz po tytule barona. Twardowski. feudalny tytuł szlachecki bezpośrednich wasali królewskich. zrywa ze skomplikowaną polifonią zagłuszającą tekst i wprowadza nowe gatunki muzyki. w której forma góruje nad treścią (w Polsce J. A. Jamesem A. błyskotliwości. Piotra w Rzymie. silnie działające na wyobraźnię. ciekawość. wydając gł. J.. S. Geneza baroku wiąŜe się z kontrreformacją i pragnieniem jezuitów utwierdzania wiary przez wraŜenia wizualne. Styl ten łączył często przeciwstawne prądy art. tworząc słynne widowisko Barnum and Bailey. Muzyka barokowa.najniŜszy angielski dziedziczny tytuł szlachecki. Gorczycki. Dolabella.in. pałacowej . operetka (Wiedeń 1885.

przen. opiekunką pisarzy. Marmontela.(wym. tylko roślina jadalna zwana teŜ niedźwiedzią łapą. otrzymała wykształcenie w klasztorze.pierw.. równieŜ z buraków. Dwa grzyby w barszcz . Zostawszy kochanką tuluzańskiego szlachetki. a w Armenii zostać obdarty ze skóry i ukrzyŜowany. Bartłomiej. . w formie Bartek symbolizujące juŜ w Xviii w. Stała się królową mody. Bartoszu. z której liści zbieranych w maju robiono w Polsce do Xvii w.du Barry . Wtedy Jean du Barry wydał ją za swego brata. z rodziny baldaszkowatych. . która namalowała jej portret. Dąb Bartek .zob. pani Vigee-Lebrun. delikatność obejścia i wesołość działały dobrze na hipochondrię Ludwika. 1743-93. zwanego teŜ Natanaelem. Bartłomieja. w rok później stała się oficjalną faworytą króla. Liczne stare kościoły były pod wezwaniem św. która wprowadziła ją w sfery artystyczne. skąd jednak lekkomyślnie wróciła do ParyŜa po swoje klejnoty. W Polsce patron bartników przez podobieństwo imienia i nazwy zawodu. Jako sprzedawczyni w ParyŜu zaprzyjaźniła się z Adelaidą Labille. Typowe imię chłopskie. wdzięk. d'Alemberta. Ale juŜ w 1774 król. W 1792 emigrowała do Anglii. zbędne powtórzenie.imię grecko-aramejskie Bartholomaios 'syn Tolmaja (Ptolemeusza)'. kwaśną polewkę zwaną takŜe barszczem. Przedstawiona Ludwikowi Xv w 1768. aby jej oszczędzić upokorzeń. Dąb. Bartek zwycięzca . hrabiego Wilhelma.zob. od Xviii w. Bartek . Woltera.. otworzyła salon i Ŝyła kolejno z kilku wpływowymi osobistościami. malarką. Jeana du Barry.opowiadanie (1882) Sienkiewicza. np. niegdyś popularne w Polsce. który dorobił się na dostawach amunicji. Głowacki Bartosz. apostołem w Azji Mn. przyjaciółką artystów. kwaśna polewka z mąki Ŝytniej. dubari) Jeanne Becu. w 4 lata po śmierci pani de Pompadour. została aresztowana i stracona na gilotynie. panie kacie!" Barszcz . od Xvii w. Heracleum spondylinm. i w Indiach. pleonazm. nieogładzonego gbura wiejskiego. Bartoszu. Słynna jest jej ostatnia prośba: "Jeszcze chwileczkę. sam kaŜe jej opuścić Wersal. Miał być. np. wg późniejszych relacji. Jej uroda. tautologia. umierając.zob. Bartłomiej . przedstawiające sytuację chłopa zmuszonego do słuŜby w wojsku zaborcy.

tynktury uŜywane w herbach.naleŜeć do czyjegoś orszaku a. kto odrywa skórkę.zob. stronnictwa. przeniesione (w okresie ich powstawania w Xii w. Bartne Prawo . Barć. Farbe. proporce husarskie). Bartłomieja . dodatkowo Ŝółta i biała.kapłani. Sejm uchwalił ustawę o barwach narodowych biało-czerwonych (w okresie powstania 1863 popularniejsze były biało-amarantowe). punktowanie). Symbolika barw: Biała: w heraldyce-srebrna.zob. oznaczająca czystość. nowsza poŜyczka: farba. nieszrafowane). Bartnictwo .zob. błękitna. g. Bartłomieja . niŜej. Głowacki Bartosz. druidzi (odziani na biało). zielona i czarna. Bartosz .) z chorągwi. por. krzyŜującymi się liniami a.zob. Od Xvii w. Prado. Barwy biała i czerwona na chorągwiach i proporcach pojawiły się dopiero w Xvii w. które w 1919. stąd nosić czyjąś barwę .obraz (1630-39) Ribery. nie były to wszakŜe barwy państwowe. orła i litewską Pogoń.nawiązują do barw (tynktur) godła (zestawienie bieli i czerwieni) wg zasad heraldyki. bo chorągiew państwowa przedstawiała orła białego w czerwonym polu a. Kolor. stały się oficjalnymi barwami państwowymi Polski.zob. Wojciech Bartos . Bartłomiej. reprezentujące złoto i srebro. po odzyskaniu niepodległości. Barwy narodowe polskie . do kogoś. nie jedząc miękiszu chleba. prawdę. Prawo. metal . Bartłomieja. zob. kamień - . Noc św. aluzja do rodzaju śmierci poniesionej przez św. Dopiero 7 Ii 1831.ustalony na dworze król. (Zygmunt Iii.Męczeństwo św. Nie rób Bartka z chleba! .srebro.przysłowiowe.nadzieja. oznaczano barwy równieŜ przez szrafowanie (zakreślanie pola równoległymi a. magnackim kolor i krój szat dworzan i czeladzi. później oznaczała liberię słuŜby. ze śr. Władysław Iv. varwe. Były 4 tynktury podstawowe: czerwona. Noc. nm. w sztuce . Barwy heraldyczne . Madryt. magowie. a. niewinność (pole czyste. jako barwa pogrzebowa . Barwa . w czasie powstania listopadowego. z nm.

triumfatora. planeta . oznaczająca wiarę. poniŜenie. przezierającym z rumianej. Grecji i Rzymu . z pojęciem opieki (np. wierność (linie poziome). planeta Słońce (Apollo). w heraldyce . chwałę (pole kropkowane). w heraldyce lazur oznaczający czystość. (jako szata Madonny) skromność. Szara: ubóstwo. skrucha. lojalność. metal . w sztuce królewskość. związanym z dobrymi prognostykami. nieśmiertelność. Święte barwy staroŜ.KsięŜyc (Diana).szkarłat oznaczający umiarkowanie (kreski ukośne z lewa na prawo). przeciwnie. przede wszystkim z krwią. metal . która łączy się ze śmiercią i światłem podziemnym. mądrość i stałość (kratka z linii poziomych i pionowych). w heraldyce . fałsz. kamień . cierpienie.czerwień oznaczająca wspaniałomyślność. w sztuce . Czerwona barwa ma bardziej zawiłe skojarzenia. wierność. nadzieja. nieskończoność. wyniosłość. Biały był kolorem świątecznym.złoto. kamień . z ofiarami (białej barwy) składanymi bogom olimpijskim. był to kolor odzieŜy na radosne okazje. pokuta. zazdrość. (w odzieniu) kontemplacja. szkarłat. np. radosnym.z pasem purpurowym wyŜszych urzędników i chłopów rz. jeśli krwista . planeta .) i letniego upału. zaprzęganych do rydwanu rz. planeta . zło. tęsknota.złota.światłość myśli. wiosna (u Greków i Maurów . błąd. w sztuce . planeta .Jowisz.perła. wiara. Czarna: w heraldyce .Mars.hart ducha (kreski pionowe). ale takŜe jest źródłem a. śółta: w heraldyce . męczeństwo. Czarna barwa.Wenus.czerń oznaczająca rozwagę. kamień . Zielona: nadzieja. zdrowej twarzy. czarna i czerwona (włączając tu purpurę. zmartwychwstanie sprawiedliwych. metal-Ŝelazo. planeta .wieczność. zdrada.Ŝałoba. Błękitna a. łączy się więc z obrządkami płodności. młodość. poboŜność.miedź. bywały od tej reguły wyjątki. młodość. kamień . rewolucja.szmaragd. Purpurowa: sprawiedliwość. w sztuce .rubin. radość.Merkury. pokora. władza królewska. kamień . radość. fałsz. ze zmarłymi (Erynie odziewały się na czarno). toga praetexta . obfitość (kreski skośne z prawa na lewo). jako barwa pogrzebowa .Saturn. metal cyna.topaz. kamień .ołów. wiązała się z bogami chtonicznymi i Ŝałobą. pokuta.biała. odrodzenie. nosicielem Ŝycia. a nawet fiolet).nadzieja.szafir. stałość. miłosierdzie. w Argos kolorem Ŝałoby był biały. w sztuce (jako szata anioła) wierność i wiara. .zieleń oznaczająca miłość. niepowściągliwość. radość. maść koni uŜywanych w czasie wielkich świąt i obchodów a. Czerwona: miłość. Fioletowa: godność.ametyst. w heraldyce . mądrość. nicość.zwycięstwo). metal . walka.rtęć. planeta .diament. szczerość.Trzy barwy miały szczególnie waŜne znaczenie sakralne . niebieska: rozwaga. pokora. niestałość. metal .

z pamiątkową tablicą marmurową i herbem Baryczków. jasnowłosa Suzon. policji. Boule de suif 'Kulka łojowa'. Pierwsze wyd. w 1629-33 przebudował słynną odtąd "kamienicę Baryczków" przy warszawskim Rynku Starego Miasta. Epizod z wojny franko-pruskiej: wśród grona uciekinierów z Rouen znajduje się Baryłeczka. jej towarzysze odnoszą się do niej z czułością. w którym odbija się sala i publiczność. mebli) spiętrzony w poprzek ulicy dla zagrodzenia drogi wojsku a. Londyn. Wojciech Baryczka. typowego składnika barykad. która obaliła Karola X i rząd Polignaca. 2 Xii 1851. ok. Berenta (1924) pierwszej noweli Guy de Maupassanta. Nazywane tak bywają równieŜ: 27-29 Vii 1830. Barykada . znana bywalcom lokalu.fr. pierwsze dni (fr. 1577-1642. beczek. Journee des Barricades. znana prostytutka. 22-24 Ii 1848. wozów.Zimne i ciepłe barwy .zob. dzień zamachu stanu księcia-prezydenta Ludwika Napoleona Bonaparte. która spowodowała abdykację Ludwika Filipa i dymisję rządu Guizota. zapora. i rozruchom skierowanym przeciw Mazarinowi i Annie Austriaczce 25 i 26 Viii 1648. sekretarz królewski i owiesny stajni królewskiej. stoi między kontuarem a lustrem. w Xviii w. barricade od barrique 'baryłka'. oliwę.obraz (1881) Edouarda Maneta. towarzystwo wraca do wzgardliwej wrogości w stosunku do Baryłeczki. Courtauld Institute Gall. Baryłka . dopóki wystarcza im zabranego przez nią przezornie jadła. les trois glorieuses) rewolucji lipcowej. w Polsce Xvi w. które zmusiły Henryka Iii do ucieczki z ParyŜa 12 V 1588.. 15 garncy piwa. zawierała 24 garnce wina. niekiedy na piwo. Boule de suif .film (1934) reŜysera radzieckiego Michaiła Romma. wg . tytuł przekładu W.fr. wał utworzony z róŜnych znajdujących się pod ręką cięŜkich przedmiotów (kamieni. antałek na wino a. pol. opublikowanej w Wieczorach Medańskich (Soirees de Medan).przegroda. Baryczka . 1884. nazwa dawana we Francji rozruchom. w czasie rewolucji lutowej. wraz z opowiadaniami innych pisarzy "naturalistycznych" w 1880.nazwisko patrycjuszowskiej rodziny warszawskiej.beczułka. Gdy tylko strach minął. jednego z najmajętniejszych rodów miasta. skrzyń. Dzień Barykad . z fr. Baryłeczka . a jej obfite wdzięki (stąd przydomek) zdobywają od pruskiego oficera zezwolenie na ich dalszą podróŜ do Dieppe. Zimny Bar w Folies Bergere .

dawn. np. lanie. KsiąŜki jego naleŜą do arcydzieł drukarstwa ang. twórca pięknych i nowoczesnych krojów antykwy i kursywy." Zastrzelony przez policję konną. ukr. Christian-Jaque'a z Micheline Presle w roli tyt. Powiada się.. kara sądowa. Film (1945) reŜ. psotny.dojrzały wilk samiec. zarządzający podbitą prowincją. w Xviii-Xix w. cięgi. basgak 'podatek'.Maupassanta. 1706-75. manto. Besserung 'poprawa'. mongolski wielkorządca. 1851-78. swawolny urwis.Sam. Basior .dać lanie. powóz. Czcionki Baskerville'a nie miały powodzenia u jego rodaków. niezgrabiasz. bastarda ang. teksański Robin Hood. baty. z nm. Bastarda . Sprawić (komuś) basałyki . Józef Poniatowski w 5 ogierów arabskich powoŜonych z konia przez postyliona w pąsowym Ŝylecie łosiowych spodniach i butach palonych. Basałyk . dowódca wojsk. z Galiną Siergiejewną w roli tytuł. jak głosiła piosenka: "Serdeczniejszego chłopa nie znajdziesz na świecie. plagi. . pierwszy uŜywał do nich papieru welinowego.). Jego pierwszą ksiąŜką był Wergiliusz w oryginale (1757). rodzaj lŜejszej kolubryny o krótszej lufie. Baskerville . nawiązka (zob. który rabował i rozdawał z jednakowym rozmachem. drugą Milton. odlewnik czcionek i drukarz. baskerwil). nicpoń. wały. z tur.John (wym. wlepić baty. Ŝe co dziesiąty Teksańczyk ma "autentyczną" pamiątkę po Bassie. namiestnik tatarski. bicz.dawn.w Xvii w. angielski grawer. Baskak . Basarunek . którą jeździł ks. basałyk. Bass . reg.dawn. przest. po śmierci twórcy sprzedano je Beaumarchais'mu. wyłoić skórę. smyk. bat. Wielu ludzi odtąd szukało ukrytych przez niego rzekomo skarbów. smarkacz. fr.. który drukował nimi dzieła Woltera. przest. zbić. działo. z tur. basyłyk 'bicz zakończony kulką ołowianą'.

J. (A. w którym zamykano wielu znakomitych ludzi. jako kobieta z głową kotki. zabawą i ciepłem słonecznym. związana ze szczęściem. prahistoryczna bogini płodności. Woltera.mit. Antoniego. aby odzyskać jego uczucie.Bast(et) . W krótce rozpoczęto ostateczne burzenie Bastylii. J. Bastien i Bastienne . Mickiewicz. Baszłyk . .kaptur z filcu a. (Singspiel) w 1 akcie (Wiedeń 1768. Kult jej łączył się z radosnymi świętami rzecznymi i orgiami rytualnymi. Basza . egip. choć utraciła juŜ dawne znaczenie: zastano w niej sześciu kryminalistów i jednego obłąkanego szlachcica. bastjęn) wodewil nm. a na jej miejscu załoŜono plac Bastylii. grubego sukna. 935-730 pne. było Wzięcie Bastylii 14 lipca 1789. zazw. noszony w Rosji od poł. Lańcut 1967) napisany przez 12-letniego Mozarta na zamówienie słynnego wiedeńskiego lekarza-magnetyzera Antona Mesmera (prapremiera odbyła się na ogrodowej scenie jego domu). Była związana z księŜycem. Rousseau. bóstw narodowych za czasów Xxii dynastii. w Egipcie zniesiony w 1952. Dla ludu nazwa ta stała się symbolem bezprawia i absolutyzmu. wkładany na czapkę. libretto Friedricha Weiskerna jest przekładem libretta opery fr. bastję. Pierw. Opowiem światu całemu: Na kaszemirskim usiadł dywanie Basza pośrodku haremu. przedstawiana jako kotka a. radością. stała się od czasów Richelieugo najgroźniejszym więzieniem państwowym. 'Wiejski wróŜbita'. tytut wysokich dostojników wojsk. ok. i cywilnych w niektórych krajach muzułmańskich. Co się niedawno stało w Iranie. uwaŜano ją za siostrę i Ŝonę boga Ra. gdy Bubastis zostało stolicą Egiptu. Jej świątynia w Bubastis była celem pielgrzymek.. Ŝe jej ukochany Bastien ulega zalotom bogatej dziedziczki. Stary wróŜbita Colas radzi jej obudzić zazdrość w Bastienie. z osm. jemu zaś obiecuje czarodziejską sztuką przywrócić łaski Bastienne. Le devin du village.(wym. bogini opiekuńcza miasta Bubastis. a koszyczkiem w lewej ręce. po czym miłość triumfuje. twierdza paryska wzniesiona w 1370-82 przy Bramie św. Pasterka Bastienne zadręcza się obawą. 1-4). spiczasty. w Turcji zdelegalizowany w 1934. pilnowanych przez 95 inwalidów i 30 Szwajcarów. Dlatego pierwszym symbolicznym aktem Rewolucji Fr.pasza. Bastille. Koty były jej poświęcone. Bastylia . z sistrum w prawej.-tur. z długimi patkami do owijania wokół szyi.fr. Rocznica wzięcia Bastylii jest od 1880 świętem narodowym Francji. np. wyst. pol. w Bubastis istniał olbrzymi cmentarz kotów. Renegat. stała się jednym z gł.

hultaj. zazw. batalia) miasto w Estramadurze portugalskiej. nazwa opactwa dominikańskiego NMP Zwycięskiej. złoŜonych z Albańczyków. ulicznik. Baszta Siedmiu Płaszczy . od basz 'głowa'. rozstrzygając w ten sposób o niepodległości Portugalii. Baśń . port. Ŝart. urwipołeć. ros. Bajka (fantastyczna). włączona w obręb murów obronnych. Monstrancja. łac. przywódca'. z tur. Batalha . Klasztor zdobyli w 1810 i częściowo zburzyli Francuzi. lwowskie baciar. Mosteiro de Santa Maria da Victoria. Naprzód wzniesiono kościół i kruŜganek (claustro real). niesforne dziecko.. andrus. Batalha . z tur. w kształcie walca a. huncfot.). Baszta . Baszybuzuk .Xviii w. stoczonej w pobliŜu. w większej części odbudowane. Arabów. batalha). czes. basz 'głowa. na naroŜnikach. śrdw.1 poł.zob. nazwa od bitwy (port. wieŜa obronno-obserwacyjna. poprzedniczka bastionu.pop. baszy bozuk 'Ŝołnierz nieregularny'. spryciarz. Morze Czerwone . ufundowanego przez Jana I dla upamiętnienia bitwy. Z fundacji grobowych najsłynniejsza Capela Imperfeita. oddzielna a..jedna z baszt obronnych w systemie fortyfikacji miejskich Stargardu Szczecińskiego (Xvi w. bastia. Tysiąc (i jedna noc).baszty murów obronnych (2. Xii . łobuz. gwar. przest. z węg.staroŜ. ze śrdw. w której Jan I Portugalski zwycięŜył w 1385 Jana I Kastylijskiego. dalsza rozbudowa w Xv-Xvi w. 'Niedokończona Kaplica'. Koci Łeb. niezdyscyplinowanych wojsk tureckich Xviii-Xix w. graniastosłupa. Od 1840 opactwo jest port. gagatek. Krzywa WieŜa . bozuk 'zepsuty.) Starego Miasta w Toruniu.Ŝołnierz nieregulamych.. Batiar . pomnikiem narodowym. pochodzenie nazwy nieznane. kościół stanowi mauzoleum królów port. . Czerkiesów. Kabylów. zdeprawowany'.(wym. pochodzenie nazwy nieznane. Xiv w. opodal Zamku Piastowskiego. z Xv w.przest. betyar 'włóczęga'.w Szczecinie. Kurdów. poł..

w 1241 najechał Polskę. migdałową głowicą i o nieznacznie zakrzywionej. Tassoni w "Wiadrze porwanym". W 1236 zdobył Bułgarię Wołgo-Kamską. wyrabiana gł. po śmierci króla często umieszczanymi na czarnym. w płn. The Battery . w 1237 napadł na Ruś. oznaczana cyframi (i datami związanymi z panowaniem) Batorego. Zygmunt Iii (Zygmuntówka). zawartej rok przedtem w Białej Cerkwi. Boileau w Pulpicie.. Pope w Puklu włosów uciętym.park na południowym cyplu Manhattanu (Nowy Jork). mistrz belcanta w operze i na estradzie. Dalmację i Chorwację. 1775. Batory .Batoh . Batrachomyomachia . z otwartą rękojeścią. w 1240 wkroczył do Kijowa. często występował w Warszawie. Battistini . baryton włoski o światowej sławie. 1255. Skutkiem tej bitwy było zerwanie ugody polsko-kozackiej. komiczny epos bohaterski z Vi-V w. Marcina Kalinowskiego. zyskując sobie u . w 1235 stanął na czele armii mongolskiej mającej podbić Europę. (wyd.przypisywana Stefanowi Batoremu szabla (batorówka królewska. popularystów (stronników Jana Zamoyskiego) przeciw królowi Zygmuntowi Iii Wazie. dla wzięcia udziału w obiorze nowego wielkiego chana. i Monachomachii. Wołoszczyznę i Mołdawię.wieś w Ukr. pol. SRR w obwodzie winnickim nad Bohem. Ŝałobnym tle jako demonstracja polit.. 1857-1928. dziś w Muz. Batu Han . Twierdzi się niekiedy. Krasicki w Myszeis. Węgry.Mattia. zaskoczone przez przewaŜające siły kozacko-tatarskie pod wodzą Timofieja Chmielnickiego. gdzie 2-3 Vi 1652 wojska polskie pod dowództwem hetmana polnego kor. Stefan Batory. 1712. a Marek Sobieski. Batorówka . często naśladowany w lit. np. wnuk Czyngis-chana.gr. typu węg. 1588). pne. W czasie bitwy poległ Kalinowski. Włoszech. ocaliło Europę od jarzma mongolskiego. Ŝe odwołanie go w 1242 do Karakorum. I. brat Jana Iii.zm. por. 1674. 1778. Wojska w Warszawie) ze szczególnie długimi jelcami. europejskiej. szerokiej głowni z marką w formie lwa. poniosły druzgocącą klęskę. 'Bitwa Ŝabio-mysia'. przypisywany niegdyś niesłusznie Homerowi utwór nieznanego gramatyka ateńskiego. szabla pol. 1614. dostał się do niewoli tatarskiej i został ścięty wraz z innymi jeńcami polskimi.zob. W 1251 definitywnie zjednoczył terytorium Złotej Ordy.

AŜeby po staremu bawić u wieczerzy. Jego samotna obrona mostu na Garigliano (w Królestwie Neapolu) przeciw dwustu Hiszpanom "wielkiego kapitana" Gonzalo Fernandeza do Cordoba w 1503 sprawiła. Baucis . Nie bawiąc. 1473-1524. cieszyć (widokiem). Bawić . Ŝe Bayard przeszedł do historii i legendy jako Rycerz bez trwogi i skazy. przebywać.zob. (A. Filemon i Baucis. Legnickie Pole.Staatliches Bauhaus. Dąb. cieszyć. fr. Bauhaus . Chevalier sans peur et sans reproche. bajar).Ludwiga Mies van der Rohe. rozmawiać.zachwycać. .dawn. Mądry'.zob. słynny dowódca francuski. W Europie budził przeraŜenie jako znakomity dowódca i przeszedł do legendy jako półdziki okrutnik. od 1932 w Berlinie. zob. wkrótce.Pierre du Terrail (wym. mieszkać. śmieszyć. Wojski zagaił: Śmiałbym upraszać młodzieŜy.Mongołów cześć i szacunek. który juŜ za jego czasów zaczynał blednąć. od 1928 pod dyrekcją Hannesa Meyera. w 1934 zamknięta przez władze hitlerowskie. niezwłocznie. ok. mile z kimś obcować towarzysko. przez połączenie Akademii Sztuk Pięknych i Szkoły Rzemiosł Artystycznych. niebawem. Seigneur de Bayard . W 1946 wznowiona w Berlinie Zachodnim. niezabawem . Pan Tadeusz. od 1930 . poległ w bitwie pod Romagnano w odwrocie z Lombardii. Ludwika Xii i Franciszka I. Nie milczeć i Ŝuć. zabawiać. gościć. Baublis . Mickiewicz. pozostawać gdzieś dłuŜej. 445-47). uczelnia artystyczna utworzona przez Waltera Gropiusa w 1919 w Weimarze. wcielenie ideału rycerskiego. Od 1925 w Dessau. dla rozwijania nowoczesnej architektury funkcjonalnej. trafiony kulą z broni palnej. 'Dobry. która wkrótce zmienić miała oblicze wojny. uprzyjemniać czas. Bawić oko . który wyróŜnił się szczególnym bohaterstwem w kampaniach włoskich Karola Viii. a takŜe przydomek Sain. zob. zabawiać. 5. teŜ Bajard(o). zapewniającej organiczną jedność estetyczną i techniczną budowli.przest.

Pliniusz. na rynku ateńskim nazwana od gł. po czym sobór uznał papieŜa Mikołaja V.nm. zwany przęz niego świątynią sztuki. 19 ("bazyliszek zabija ludzi. podstępny. chrześc. miasto w płn. jaszczurki tropikalnej. który abdykował w 1449.-zach. kościół wielonawowy o nawie środk.jaszczurki i oczyma Ŝaby lub jaszczur a. 29. w którym w 1872-83 tworzył i działał Richard Wagner.Bayeux . 8. wykładał tu w 1521-29 Erazm z Rotterdamu. gdy tylko na nich spojrzy"). .. Wzrok bazyliszka . Bazyliszek ..(wym. zał.zob.. Bazylea . 59. 5. kogut a. gad z legend staroŜytnych i śrdw. Basel. wielka sala w pałacach rz. nienawistne. Feliksa V. Bawarii (RFN). Bazuna . wielki teatr przeznaczony do wykonań dramatów muzycznych Wagnera. Szwajcarii. Ligawka. Xvi w. najsławniejszy w 1 poł. z gr. Bayreuth .kapturnik.. zwołany do Bazylei przez papieŜa Marcina V w celu przeprowadzenia reform w Kościele i doprowadzenia do likwidacji schizmy wschodniej. Kobierzec z Bayeux. Uniwersytet w Bazylei .1431-49. złośliwy. archonta basileusa. przen. indyk z ogonem węŜa a. urzędnika w Atenach. bajrojt) miasto w płn. fr. znaczna część uczestników pozostała w Bazylei i powołała ostatniego antypapieŜa. Sobór powszechny bazylejsko-ferrarsko-florencki .zob. Doszło natomiast do kompromisu z kalikstynami.staroŜ.spojrzenie zabójcze. 33. Historia naturalna. Gdy papieŜ Eugeniusz Iv przeniósł sobór do Ferrary. w 1460. rodzaj duŜej amer. człowiek przewrotny. Bazylika . Biblia. por. Izajasz. wyŜszej od bocznych. smok. arch. Bale. wykluwający się z jaja złoŜonego przez 7-letniego koguta (!) i wysiedzianego przez węŜa. studiowało tu teŜ w Xvi w. nieŜyczliwe. wielu Polaków. Odbywają się tam słynne doroczne wagnerowskie festiwale muzyczne Bayreuther Festspiele. gdyŜ jaszczurkę uwaŜano za koronowaną z powodu białej plamki na głowie.najstarszy w Szwajcarii. basiliskos 'azjatycka jaszczurka królewska' od basileus 'król'. a potem do Floreneji. W 1876 otwarto tam Festspielhaus. świdrujące. Sobór zadania tego nie dokonał. hala sądowo-targowa na forum rz. wielka hala posiedzeń sąd. przen. i zebrań publ. śrdw.

Pan Tndeusz. 235-tonowy statek. światłem duszy i przewodniczką Dantego. płochliwe ptaki o niesmacznym mięsie. a unieśmiertelnił ją w dwóch swoich dziełach: Vita nuova i Boska Komedia. czystą i czułą. Zbijać bąki . 1510. "Beagle" . podziemiach krakowskich Krzysztoforów i w piwnicy jednego z warszawskich domów staromiejskich. Na. 'pies gończy'. odzywający się w okresie godowym potęŜnym.owad dwuskrzydły. inny owad wydający w locie charakterystyczne buczenie.(wym. 1. nie rozmawiał z nią nigdy. Strzelić. pocierany wydaje dudniące. Fryga. pol. było męczące i nieopłacalne). natchnieniem. czarująco uśmiechnięte odbicie młodości poety. w którym znajdował śmierć od własnego spojrzenia. zob. buk. zob. W vita nuova opisuje swoją miłość do niej. W Boskiej .ukochana Dantego. próŜnować. trzmiel a. raz.. Aleksander Wielki) w rozdziale "Jako Aleksander wszedł w padoł ciemny. najpospolitszy: bąk bydlęcy.) Bąk (1) . zabawka dziecinna w kształcie stoŜka. tł.popełnić błąd. wypijający przez ssawkę krew zwierząt i ludzi. bigl) ang. nygusować. (A. piszczałka burdonowa w dudach. a tam nalazł bazyliszka". mały. muz. Opić się jak bąk .tj. dziewięciu lat. zadni róg. Ŝerujący o zmierzchu. drugi raz w dziewięć lat później. Mickiewicz. puścił z rąk kieliszek. trudno dostrzegalny wśród trzcin. to zadrŜał Asesor. aŜ ukochana dziewczyna-dziecko. Utopił w Tadeusza wzrok jak bazyliszek. leniuchować. który pod dowództwem komandora Roberta Fitzroya odbył podróŜ dookoła świata w latach 1831-36 z Charlesem Darwinem jako przyrodnikiem wyprawy. muchówka. bas. którą spotkał kilka razy w Ŝyciu. idealizując ją coraz bardziej. pomyłkę. muz. PodróŜ (na okręcie "Beagle"). palnąć bąka . Bąk (2) . jak bąk krwi. staje się pięknością doskonałą. burczybas.Historia Aleksandra Wielkiego (zob. basowym głosem. ludowy instrument w kształcie beczułki. wałkonić się jak ktoś zajmujący się tłuczeniem owadów. wprawiana w szybki ruch wirowy wydaje buczący odgłos.nic nie robić. pop. Beatrycze (1) . palnąć głupstwo (bo polowanie na bąki. głuche dźwięki. gdy mieli oboje ok.ptak brodzący z rodziny czapli. Zabijano go przy pomocy zwierciadła. Wg podań polskich bazyliszek miał się znajdować w. gdzie ludzie schodzący do piwnicy nagle od wzroku jego ginęli. 724-25.

Nie ma nieba ni ziemi. 48 m. dachu . bobur) właśc.(wym. otchlani ni piekła. projektowania przemysłowego. zaprojektowane przez Richarda Rogersa (Anglika. Georges'a Pompidou w dzielnicy Marais w ParyŜu. Beatrice et Benedict . chór ukończony w 1272. filmoteka itd. Beauvais . Centrum Narodowe Sztuki i Kultury im. 19-20. Ŝe nie wyjdzie za mąŜ. elektr. wys.(wym. wyst. Choć ślubowała. Centre National d'Art et de Culture Georges Pompidou. nawy śr. synowica Leonata. biblioteka i wiele innych działów. Otwarte 31 I 1977. 1265?-1290. z komedii "Wiele hałasu o nic" (1598.) Beatrycze (2) .(wym. wieŜa zawalona w 1573. która ok. konkursie na budowę Centrum. po wojnie odbudowane. 1937). ang. pol. instalacje wodociągowe. promieniem wiodącym ku niebiańskiej chwale wiecznej. darem łaski.68 m. zob. ur. 1933) i Renza Piano (Włocha. Oise (płn. przy ul. Beaubourg (stąd pop. Jest tylko Beatrycze. kocha się w Benedykcie. windy. Spotkanie. Bechstein . 5-piętrowy budynek ze szkła i stali. Francja) zniszczone w 1940 (katedra nieco uszkodzona). nazwa). Pierwowzorem Beatrycze była zapewne młoda florentynka. stając się symbolem boskiego objawienia przez wiarę.jedna z najsłynniejszych bohaterek Szekspira.). którzy uzyskali 1. fr. Pierre) najwyŜsza ze wszystkich katedr. późnogotycki transept i wieŜa nad skrzyŜowaniem 1500-37. witraŜe z Xiii-Xv w. Piotra . Katedra św. jak generatory. jakimi instalatorzy zwykle oznaczają poszczególne rodzaje przewodów. wieniec promienistych kaplic (Xiii w. Beatryks. ogrzewcze i klimatyzacyjne umieszczono na zewnątrz i wymalowano w kolorach. Beaubourg . pięcionawowe prezbiterium. I wlaśnie jej nie ma. (Baden-Baden 1862) Hectora Berlioza . którego wszystkie elementy słuŜebne. ukryte. bowę) miasto w depart. zawalony w 1284. projekt po poŜarze w 1225. zazw. z którym prowadzi rodzaj wesołej wojny na dowcipy. (J.. 1820). spokojna mieszczka Beatrice Portinari. teŜ Cenci Beatrice. Wewnątrz mieści się przeniesione tu Muzeum Sztuki Nowoczesnej (od 1905). 1287 poślubiła bankiera Somone di Geri de Bardi. lokatę na międzynar. bechsztajn) berlińska wytwórnia fortepianów o światowej .Komedii prowadzi go przez Raj. wyrazem boskiej mądrości. Lechoń. Beatrice.(St.opera.wg komedii "Wiele hałasu o nic" Szekspira. jak muzyczny. ur.

w 1853 przez Friedricha Wilhelma Carla Bechsteina. zob. w Morte Dartur (ok. Odwiedza domy włoskie dopiero 6 stycznia.pop. fraszka. La Befana . powszechnie uŜywana miara zboŜa.drobiazg. odbudowana w 1949 (Berlin Zachodni). Beczka bez dna.Thomas zob. którym zamiast prezentów sypie do pończochy popiół. błahostka.w śrdw. nazwa licznych gatunków grzybów.rzemieślnik wyrabiający beczki i in.(wym: bediwijer) w legendzie arturiańskiej jeden z dygnitarzy na dworze króla Artura. święto Trzech Króli'. w Xv-Xviii beczka zboŜa była równieŜ miarą ładunku statków.) Mikołaj. gdy kładą się do łóŜka. przeŜyli wraz z królem ostatnią bitwę. Bedłka . "psim grzybem".) Tomasz (Becket). 1469) Malory'ego tylko Bedivere i jego brat. Ktoś wchodzi wtedy do sypialni. Bednarz . beczka Daoaid . od Epifania 'objawienie. wróŜka o wyglądzie wiedźmy. bedłka niejadalna bywa zwana "psią bedłką" a. por.sławie. pieszo roznosząc grzecznym dzieciom dary.włoski Ŝeński odpowiednik św. Sir Bedivere . zob. na Trzech Króli. Beczka śmiechu . naczynia z klepek i obręczy.. Beczka . która ma odpłynąć do Avalonu.. (św. 'Oto la Befana!'.zob. a czuwające dzieci wołają Ecco la Befana! wł. To bedłka to drobnostka . ukazanie się (Chrystusa). Bondar. (św. bagatela. zniszczona w 1945. Śmiech. Becket . On teŜ na polecenie umierającego Artura rzuca miecz Ekskalibur do jeziora i zanosi króla na barkę. . Spędownik. 1826-1900.zob. jadalnych i trujących. Sir Lucan. zresztą dość złośliwa i uŜywana jako postrach dzieci niegrzecznych. Danaidy. z blaszkami na spodniej stronie kapelusza. teŜ Cynik. Diogenes. zał. Mikołaja. piwa itd. kaszka z mlekiem.

100 m.w Biblii. Hiob.Beffroi . słynny. na wysokości ok. por. powrócił do Polski.ale dopiero Sir Henry Rawlinson w 1835 wspiął się na skałę. Behem Baltazar . we Flandrii . ze stojącym kołnierzem. deprymująco olbrzymiego."). Behistun . nadano mu indygenat. i Renesansie..wieś w Iranie. bekecs 'futro' a. babilońskim i elamickim. Lewiatan. Greff Bakfark. Bekwark .(wym. nazw. wcięty w talii i szamerowany.właśc. gdy jego sprawy wyszły na jaw. befrua) w późn... w 1551-54 podróŜował po Europie. Nie zapomniano o tej skale . Bekiesz Kasper . w pobliŜu. 'dzwonnica'. co otwarło nowe perspektywy studiów nad staroŜ.Legenda głosi. potęŜnego. śrdw. staroperskim. 1507-76. Kodeks (Behema). po czym. potęŜna bestia mityczna. polityka i dowódcy Kaspra Bekiesza. nad drogą łączącą w staroŜytności Ekbatanę z Babilonem. Behemot . modny w Polsce od czasów Stefana Batorego do 1. zwł. Niebo ("O niebo nie stoję. nad ziemią. Bekwark i dzwon "Zygmum" . 40. wraz z inskrypcją klinową (kuneiformiczną) w jęz..zob. Opuścił ją pospiesznie w 1559. wojny świat. coś monstrualnie. juŜ jako tajny agent księcia brandenburskiego. Później został nadwornym lutnistą cesarza Maksymiliana Ii w Wiedniu. która gdyby miała przedstawiać realnie istniejące zwierzę. wolno stojąca a. przypisywał te inskrypcje Semiramidzie . z węg.wieŜa straŜnicza i dzwonnica miejska. pne.. Mezopotamią. 10-19. przen. wyryty na skale relief przedstawiający Dariusza I z grupą wziętych do niewoli wodzów. połączona z ratuszem. w Europie zach. fr. skopiował napisy i umoŜliwił w ten sposób odczytanie tekstu babilońskiego. oznaczałaby zapewne hipopotama. na stromej skale.płaszcz męski po kolana. opiewany przez poetów największy w Europie lumista i kompozytor rodem z Siedmiogrodu. kroju węgierskiego. . gdzie Zygmunt August przyjął go na swój dwór. Przybył w 1549 do Polski. Balint (Valentin). moŜe od węg. Bekiesza . Ŝe gdy odlewano "Zygmunta".Diodor Sycylijczyk w I w.zob. Zmarł w Padwie. na futrze.

dosł. 1887) Maupassanta. Bela .przydomek tytułowego bohatera powieści (1884-85. 'piękny przyjaciel'. jednostka miary (ba)wełny. Piękny pan. wariant zach. pozwalająca na stosowanie brawurowych i wirtuozowskich efektów. pol. w tł. Pijany (spity) jak bela . aby dzwonowi nadać piękniejszy dźwięk. Król perski Cyrus kaŜe swym kapłanom udowodnić. Do gospodyniej 14.do nieprzytomności. Daniel odkrywa podstęp kapłanów .) Bel . Nie kaŜdy weźmie po Bekwarku lutniej. przystojnego dziennikarza Georges'a Duroy. którymi wchodziło siedemdziesięciu kapłanów z rodzinami i zjadało ofiary. Był to jednak anachronizm. rozkwitła w Xvii i Xviii w. operowa technika wokalna. Bel-ami . ociosany pień drzewa. bez skrupułów jako drogi do wielkiej kariery. 'piękny śpiew'. Belcanto . zataczający się przy chodzeniu. we Włoszech. Smok (Daniel i smok). fraszka 1. pol.wł. Marduka i Enlila. który znalazłszy się bez grosza w ParyŜu uŜywa swego powodzenia u kobiet. a do Polski przybył w 29 lat później. Oburzony król zabija kapianów i pozwala Danielowi zburzyć posąg Bela i jego świątynię. prorok Daniel wzbrania się oddać cześć Belowi jako martwemu bałwanowi. por. papieru itd. Bel-ami .. sukna. m. babilońsko-asyryjskiej przydomek bogów. Kochanowski..w mit. fr. 14. Zapewne w związku z tą legendą Jan Matejko umieścił Bekwarka z lutnią na obrazie Zawieszenie dzwonu Zygmunta (1874). równieŜ u Ŝony i córki swego pracodawcy. (J.film (1939) Willi Forsta: scenariusz. 1-21. Daniel.tajne drzwiczki. zwł. Film (1954) Louis Daquina z Jean Danetem w roli tyt. dosł. od toczącej się beli sukna przemieszczanej z miejsca na miejsce. reŜyseria i rola tyt.-semickiej formy Baal. Daniel i Bel . zwój materiału.Bekwark wrzucił do ciekłego metalu strunę ze swojej lutni. . gdyŜ Bekwark miał w tym czasie (1520) około 13 lat.in.: Dziennikarz.gruby. młodego. 55.w Biblii. Ŝe Bel istotnie spoŜywa ofiarowane mu potrawy. wyd.

ballada Mickiewicza osnuta na głównej idei noweli Makiawela. legendzie łacińskiej (prawdop. 25. Baal-Fegor.. okrągłymi łukami i wspaniałym 30-metrowym portalem w tzw. będąca satyrą na kobiety. 'Arcydiabeł Belfagor'. 'pomocnik melameda w . odkrywca drogi do Indii Wschodnich. aby się przekonać.humoreska góralska z cyklu "Na Skalnym Podhalu" (1903-10) Kazimierza Przerwy-Tetmajera. czy słuszne są skargi potępieńców. Belphegor. pochodzenia wschodniego) otrzymał diabeł posłany przez Plutona w ludzkiej postaci na ziemię. nowela o diable. lekc. wolny przekład noweli Makiawela. winne są kobiety. Belfer . bakałarz. gdzie stał Dom śeglarza. Num. nazwy uŜywane w róŜnych przekładach Biblii. Klasztor . czyli MałŜeństwo diabła .Belfegor. Imię to w śrdw.. 1549) Makiawela (zob.wł.por. Belfagor . Ŝe grzechom.. kamień węgielny połoŜono jeszcze w 1499. wg Makiawela. Diabeł w Krakowie . na oznaczenie bóstwa moabickiego Baal-Peora. z dwupiętrowymi kruŜgankami. po jego powrocie w 1499. przenoszący jej akcję do Polski.tragikomedia (1690) Johna Wilsona. Pani Twardowska .). gdzie dopiero moŜe odetchnąć od towarzystwa ziemskich niewiast.Convento dos Jeronymos de Belem zbudowany przez króla Manuela I na miejscu. któremu Izraelici oddawali cześć w Setim. Belphegor . pełna dowcipu i humoru. napisana pięknym językiem. w przededniu wyruszenia w swą podróŜ (8 Vii 1497). Jak baba diabła wyonacyła . olbrzymia dwupiętrowa wieŜa forteczna wzniesiona w 1514-20 nad Tagiem. Fogor. WieŜa św. rozwija i popularyzuje szeroko temat śrdw. z jid. kościół halowy z płaskim sklepieniem sieciowym.ze zbioru Bajek i opowiadań wierszem (1685) La Fontaine'a. nauczyciel. Belfagor bada sprawę. Ŝeni się nawet. witał go Manuel I.przedmieście Lizbony (Portugalia). legendy.Torre de Sao Vincente. Phegor. i gdzie. aby w końcu ze zgrozą uciec na powrót do piekła. w którym nocował Vasco da Gama. w stylu manuelińskim z cechami architektury mauretańskiej. podhalańska odmiana legendy. stylu manuelińskim. wg Makiawela. Wincentego . bałwan Fegor.Belem . za które cierpią męki."stara gawęda" (1854) Lucjana Siemieńskięgo. który się oŜenił' (wyd. Belfagor Arcidiavolo .

" Pierwszym autorem bizant. opiewa niewinność nieszczęsnego bohatera. ludzie nieprawi. tak Ŝe musiał jako nędzarz Ŝebrać na ulicach Konstantynopola. zawistnego o jego sławę wojenną. Wysłany dwukrotnie do Italii przeciw Ostrogotom. 15.wcielenie nieprzydatności a. Biblia. tj. były ulubionym tematem pieśni lud. otaczane wieloma legendami.. W 548 odwołany. de Volterra. wierszopisa rodyjskiego Emanuela Georgillasa Limenity (Xv w. nauczyciela Ŝyd. Belial . W 1897-99 słuŜył on międzynarodowej wyprawie na Antarktydę pod dowództwem Adriena de Gerlache de Gomery (którego zastępcą był 26-letni Roald Amundsen). Ŝe niełaska wielkiego wodza była karą boską za usunięcie i wygnanie papieŜa Sylweriusza. Prokop z Cezarei w swojej Historii (zob.. 6. zła. List Korynt. mąŜ Antonii. por. "Belgica" . Król.. ksiąŜę piekieł. Ŝe popadł w całkowitą niełaskę. por. a po roku zapewne uwolniony. szkoły początkowej dla chłopców'. bezprawia. w średniowieczu. 13. 500-65. Ks. szatan. Uwierzytelniona przez Volterrana (R. Przebieg wojny z Ostrogotami opisał sekretarz Belizariusza. gdzie Belizariusz pada ofiarą zemsty Teodory. na którym kilkakrotnie. uosobienie ducha zła. poemat bizant.chederze. która przezimowała na Antarktydzie. utalentowany dowódca wojsk cesarza bizantyjskiego Justyniana. Bohaterskie czyny Belizariusza. 2. przyjaciółki cesarzowej Teodory. 2. w latach 1897-1909.). nicponie. ofiary . 1. Sędziów.jeden z upadłych aniołów.(wym. 19. Deut. 1451-1522) rozszerzyła się na cały Zachód.. Dobrowolski. Ks. niegodziwi. od nm. belgika) parowiec belgijski. w Raju utraconym. który wspomniał o tej legendzie (jako sprzecznej z faktami hist.gr. historyk bizant. a cesarz kazał go oślepić. 13. Kościół posłuŜył się nią dla pouczenia wiernych przykładem zmienności losu ludzkiego. Biblia.. Dzieci (synowie. 12. której uczuć nie chciał odwzajemnić. ukazując. z hebr. 490 (1667).) sekretnej (gr. córki) Beliala .ok. odbywały się wyprawy polarne. anioł ciemności. i romansów gr. wódz złych duchów. M. W wyprawie brali takŜe udział Polacy: Henryk Arctowski i Antoni B. Historia cudowna człowieka zwanego Belizariusz . przytwierdziwszy do swego szałasu napis: "Daj obola biednemu Belizariuszowi. nie mógł uzyskać decydującego zwycięstwa z braku poparcia i zaufania Justyniana.warchoły.). choć zdobył Rawennę i Rzym. w 562 uwięziony. od (?) beli 'bez (czegoś)' + ja'al 'uŜytek'. Belizariusz . pierwszej. majątek jego skonfiskowano. oparty na wersji z wczesnego śrdw. Zniszczył w 533-34 państwo Wandalów w Afryce.. 1. Legenda twierdzi. 22. był Jan Tzetzes w Xii w. Behelfer 'pomocnik'. Anekdota). Miltona . belija'al.

Rzym.niebieskawobiała gwiazda w konstelacji Oriona. Fontenelle i Boileau. zob.-L. . króla Argos.kopia hellenistyczna reliefu gr. Belizariusz . Chlubna ślepota wielkiego Belizariusza . Silvestra mł. wyd. Jobates daje mu córkę za Ŝonę. który. wg Iliady. dramat popularny (Wenecja 1734) Carlo Goldoniego. J. króla Likii. Projtos.opera (1679) J. pod Troją zamienił zbroje z Diomedesem. Gal. La gloriosa cecita di gran Belisario. B.). Jobatesa.).wł. dramaturgowi Lope de Vega). Gdy wzgardził jej miłością. 6. Bellatrix . matki Sarpedona. Obrazy: Salvator Rosa. Bellerophonris linerae. por. Widząc to. i Hippolocha. Bellerofon(t) . przez którą Bellerofon staje się ojcem Laodamii. przez omyłkę pod nazwiskiem Juan Perez de Montalban (przypisywany późn. wygnany za zabójstwo schronił się na dworze Projtosa. zabijając teŜ po drodze atakujących z zasadzki zbójców.intryg dworskich. którą ten zabija. którego Ŝona Anteja (a. Comeille. gr. Wysłany na wojnę z Amazonkami powraca z niej w triumfie. podobnie tragedia Sofoklesa Jobares. zachowane tylko we fragmentach. uniusłszy się na skrzydlatym Pegazie (zob. oskarŜyła go przed męŜem o próbę uwiedzenia jej (motyw Ŝony Putyfara. Doria. Bellerofon i Steneboja . Pal. i potępia niewdzięczność Justyniana. Największy przykład nieszczęścia . Lully'ego. z listem zawierającym polecenie zabicia oddawcy. Spada. Steneboja) zakochała się w nim. Bellerophon .) w powietrze. bohater grecki. Wicar. Glaukosa. El ejemplo major de la desdicha. Lille.. David (1781). tekst: T. wysłał Bellerofonta do swego teścia. pne..tragedie Eurypidesa. stąd wyraŜenie "list Bellerofonta". Schenka (1823). ojca Glaukosa. Bellerofon pojący Pegaza . równieŜ błędnie. syn króla Koryntu. Betsabee. Mus. Temat walki z Chimerą w sztuce antycznej od Vii w. Rzym. Homera. Zwycięstwo Bellerofonta nad Chimerą . 1632 w Saragossie.hiszp.obraz L. nie chcąc naruszyć praw gościnności. Opera (Wenecja 1836) Donizettiego wg dramatu E.powieść moralna i polityczna (1767) Jean Francois Marmontela. łac.mit. wnuk Syzyfa. Jobates wysyła bohatera do walki z Chimerą (zob. dramat Antonia Mira de Amescua.

z której. F. Spokojnego. semickie Baal Zebub 'władca much'. Kruzensztemowi w pierwszej ros. ks. wyprawie morskiej dookoła świata. z wł. 4. Galeria Xix i Xx w. bellum 'wojna'. 1.. rz.pałac. uwaŜany za najpiękniejszą świecką budowlę barokową świata.. Belweder w Warszawie . z pięknym widokiem. wg Mat. Belweder . Baroku. Łazariewem opłynął kontynent antarktyczny. przedstawiony w Biblii. Krzysztofa Paca.. przez duŜe okna. który stał się wzorem setek dworków szlacheckich o gankach z kolumienkami i parterowych skrzydłach. Król. część budynku wysunięta ponad dach. z łac. otwiera się piękny widok.Beelzebub. Belzebub . ks. jako bóstwo opiekuńcze flistyńskiego miasta Akkron bądź (Ew. belvedere 'piękny widok. Jakub Kubicki). jak Apollo Belwederski i Laokoon. Jeden z naczelnych złych duchów demonologii chrześc. zbudowany na tym miejscu pałac neoklasycystyczny (archit. wzniesiona w 1536-63 w stylu renesansowym. Belwederczycy . w 1819-21 wraz z M. w 1803-06 towarzyszyl I. 1.zbud. pawilon ogrodowy na wzniesieniu. miejsce z pięknym widokiem'. W Raju utraconym. P. Belweder w Pradze . 1774-87 mieścił manufakturę fajansów króla Stanisława Augusta. Konstantego nowy. Dziś reprezentacyjna rezydencja państwowa. Bellona . 14) jako ksiąŜę czartowski. zwanych belwederami.Bellingshausen Faddiej Faddiejewicz . w 1659 na wysokiej skarpie nad łazienkami dla kanclerza wielkiego lit. w 1490 dla papieŜa Innocentego Viii. Belweder Watykański . i dolnego (Austr.letnia rezydencja królewska na Hradczanach. składa się z dwóch stojących w ogrodzie pałaców: górnego. Ŝona a. mieszczącego Austr. 12. takie dzieła sztuki antycznej. Ks. W 1818 przeznaczono na siedzibę w.1778-1852.dziedziniec i galeria w Watykanie zawierająca m.). podróŜnik ros.grupa spiskowców ze środowiska inteligencji warszawskiej. willa a. Konstanty zdołał w czas wymknąć się z pałacu.in. Belweder w Wiedniu .zbudowany w 1700-25 jako letnia rezydencja księcia Eugeniusza Sabaudzkiego.mit. 29 Xi 1830 z miejsca zbiórki na moście Sobieskiego wyruszyli na Belweder. Muz. która zapoczątkowała powstanie listopadowe pod dowództwem Ludwika Nabielaka. ok. 2. siostra Marsa. ale w. staroitalska bogini wojny. 79 . zbud. badacz O.

pod tym imieniem występował gen. Bema. Ostrołęką i w czasie obrony Warszawy.(1667). zadając szereg klęsk wojskom austr. pocisk.wiersz Sandora Petofi. strzała do duŜych łuków i kusz. 24-27. Czemu. Wygania (wypędzeć) diabła Belzebubem .. Brawurowo kierował artylerią pod Iganiami. lubelskim. dźwiękonaśl.wiersz (1855) Konstantego Gaszyńskiego.) Pogrzeb Murada Paszy w Alepie . Cieniu. internowany w Aleppo wkrótce zmarł. Bem w Turcji. lekarstwo gorsze od choroby. Zwłoki jego sprowadzono do Polski w 1929 i pochowano w mauzoleum w Tarnowie. co skrami grają około twych kolan? (C.przesmyk morski. od bełtania. Armia siedmiogrodzka . węgierskich i tureckich. ręce złamawszy na pancerz. Miltona jeden z głównych władców piekła. awansując na generała brygady.grot. Ojcem Bemem . sławiący jego bohaterstwo. uczestnik wyprawy Napoleona I na Moskwę w 1812 i obrony Gdańska. Belt 'Bełt (cieśnina) Wielki a. i móc walczyć dalej.miasto w woj. 1-2 (1851). odjeŜdŜasz. doznał poraŜki pod Temesvarem 9 Viii 1849. Murat Pasza . Pacanów. do popychania łodzi rybackiej: szum. Ew. wiąŜąc znaczne siły cesarskie. diabeł.Józef. Zajmował się teorią i konstrukcją rakiet. W 1848 kierował obroną rewolucyjnego Wiednia.wg Biblii. wg Mat. generał wojsk polskich. tj.przysł. Bema uwielbiający go Ŝolnierze węgierscy. Bema pamięci Ŝałobny rapsod. 12. został muzułmaninem i wstąpił do wojska tureckiego. plusk. Bem . Mały' (łączą M. Jako wódz naczelny wojsk węg. czart. drąg do naganiania ryb do sieci a. głupiec.. bies. i ros. Bełt (1) . .nazywali gen. Norwid. dowodził rewolucyjną armią węgierską w Siedmiogrodzie i Banacie. szatan.. Bełt (2) . Przy pochodniach. nasada strzały z piórami. w 1849 adiutanta gen. cieśnina morska: z nm. zob. Aby nie pójść do niewoli austr. Bałtyckie z Kattegatem). 1794-1850. przebudował Ossolineum we Lwowie. pop. następny po Szatanie. twórcy narodowej poezji węg. Fujara z BełŜyc . BełŜyce .

por. Św. 1. 529) i zakonu benedyktynów.-europejskiej organizacji klasztornej. Benedykta . co potem będzie. pne. obecnie Waranasi. Benedykt Polak . ne." Benares . Benedyktyńska praca . Powieść rzeczy istej o załoŜeniu klasztoru na Łysej Górze braciej zakonu św.łac. Giovanniemu da Pian del Carpine. Italia. cel masowych pielgrzymek. Benedyktyn . na nalewkach i destylatach z ok.. 'błogoslawiony'. 9: "CóŜ to jest. w latach 1194-1775 pod władzą muzułmanów.. ZałoŜyciel klasztoru na Monte Cassino (w Kampanii.legenda ułoŜona na podstawie kroniki Długosza przez nieznanego autora. . ok. Łęczycy.najstarszy likier. Benedictus. cierpliwa. nm. wyrabiany pierw. Ośrodek hinduizmu. Benedykt . mrówczo pracowita.(w Umbrii.drobiazgowo dokładna. na wzór pracy kopistów i iluminatorów rękopisów w dawnych klasztorach benedyktyńskich. Karola Gutzkowa. w 1245-47. gdzie Budda słynnym swym kazaniem rozpoczął nauczanie. Towarzyszył posłowi papieŜa Innocentego Iv. Sambenito. czczony takŜe przez sikhów i dŜinistów. Benedicti stała się podstawą zach. Eklezjastes. Indie). imię wielu papieŜy.Ben Akiba . Biblia. co było? To samo. Francja). do Ii w. przez benedyktynów w Fecamp (Normandia. wytrwała. pierwszy polski podróŜnik. wyd. Italia) ok. w staroŜytności święte miasto Indów.Benedictus Polonus. główna siedziba buddyzmu.postać Xvii-wiecznego rabina amsterdamskiego ze sztuki Uriel Acosta (1846) pisarza nm. Lublinie i na Łysej Górze. franciszkanin z Wrocławia.. wypowiadająca w róŜnych odmianach zdanie: "Wszystko to juŜ było".jedno ze świętych miast indyjskich połoŜone na lewym brzegu Gangesu w stanie Uttar-Pradesz (płn. 40 ziół i korzeni. w Polsce pierwsze opactwa w Tyńcu. Mogilnie. 480-553. alies schon dagewesen. por. Benedykt z Nursji . w podróŜy do Karakorum do chana Mongolii. Od Vi w. Trzemesznie. miejsce rytualnych kąpieli oczyszcząjących. . od Xvi w. jego Regula S. ok. 1540.

w 1266 bitwa między wojskami króla Sycylii Manfreda i Karola Andegaweńskiego. na której ludzie zajmują się tylko wyrabianiem makaronu i nadziewanych pierogów" (wg tłum. prawo doŜywotnie do dochodów związanych z jakimś urzędem kościelnym. 1471).. 4..-łac. łac. Bencodi . Plemię Beniamin . officium.gigantyczny film przygodowo-historyczny nakręcony w Hollywood w 1926 przez Freda Niblo z Ramonem Novarro w roli głównej. w 275 pne. Boccaccia. pupilek rodziców. przemianowana na Beneventum. jako honorowe wynagrodzenie a. stąd przen. zatrzymał Beniamina w domu. Cudowny kraj obfitości. wł. gdy Jakub wysyłał synów do Egiptu na zakup zboŜa w czasie głodu. 8. a gęś za trojaka z gąsiątkiem w przydatku sprzedają..bohater tytułowy popularnej powieści (1880) amerykańskiego pisarza Lewisa Wallace'a. 'dobrodziejstwo. Kukania... Ben Hur .w Biblii najmłodszy. Benevento . paese di cuccagna. przekonując go. zwycięstwo Rzymian pod wodzą Semproniusza Grakcha nad Kartagińczykami dowodzonymi przez Hannona. 3. "Poczciwy Calandrino" (1353. w której Manfred poległ. Calandrino rezygnuje z podróŜy. Oba filmy wg powieści Wallace'a. jako kolonia rzymska. najulubieńszy syn Jakuba i Racheli. Łuk Trajana i in. dochody z urzędu kośc. w 214 pne. zob.. Ŝe do Bengodi jest dalej niŜ do Abruzzów. 'dobre wejście'. członkami tego rodu byli . doŜywotnie."kraina Kukania". Ben Hur .: ulubieniec. beneficium od łac. Ŝydowski arystokrata z I w. który po dokonaniu szeregu heroicznych czynów przyjmuje na koniec wiarę chrześcijańską. czasowe a. Edwarda Boye). w 268 pne. łac. gdzie "krzewy winne kiełbasami podwiązują. nadanie gruntu wasalowi przez seniora. wyd. w Dekameronie. dawna twierdza Samnitów Maleventum.miasto w Kampanii (płd. Gen. Kraj ten opisują Calandrinowi przyjaciele. w zamian za słuŜbę wasalną. faworyt.pochodzić miało od Beniamina.. z Charltonem Hestonem w roli tytułowej. Włochy) z licznymi zabytkami staroŜytnymi: teatr z I w. aby mu się po drodze nic złego nie przytrafiło. Nowa wersja Williama Wylera z 1960. gdzie jest góra z tartego parmezanu. później dziedziczne. ale dowiedziawszy się. 'złe wejście'. Ŝe tam znajdzie czarodziejskie kamienie. Beniamin . przywilej'. 42. łac.śrdw. bitwa Rzymian z królem Epiru Pyrrusem zakończona jego klęską.Beneficjum . ze śrdw.

opera (ParyŜ 1800. w pojedynek . przeobraŜa się nieustannie z utworu historycznego. Hrabia Beniowski . Hrabia Beniowski. a potem z powieści o "epoce krwawej" buntu hajdamackiego. Beniamin otrzymuje przy uczcie 5 razy większą porcję niŜ kaŜdy z pozostałych braci. wyst. Kilkakrotnie udaje się do Ameryki. a stamtąd do ParyŜa. obwołany przez mieszkańców władcą wyspy. 1746-86. pochodzenia węg. 'syn boleści mojej'. szlachcic. a. ale ojciec nazwał go Beniamin.. napisany przez autora Rinalda Rinaldiniego (zob). libretto: Alexandre Duval. Beniowski . tj. rozprawę z krytykami. gdzie przedkłada rządowi fr. w 4 tomach. z historycznym Beniowskim. słowackiego. z "Iliady barskiej". dalsze 10. umierając przy urodzeniu najmłodszego syna. Beniowski Maurycy Kaźmierz Zbigniew . pierwszy król Izraela Saul oraz Szaweł z Tarsu. zrywa w 1776 z Francją. fragmentach i okruchach. Syn prawicy . nazwała go Benoni. albo Spisek na Kamczatce .największa. W 1773 wysłany na Madagaskar przez Francję dla załoŜenia tam kolonii. głośnego z powodu niezwykłych przygód i burzliwego Ŝycia.m. Poemat. Gen. Ginie w czasie kolejnej wyprawy na Madagaskar. poemat walki o jego ideały poetyckie i osobiste.in.bohater tytułowy poematu oktawą Beniowski Juliusza Słowackiego (w 1841 ukazało się 5 pieśni. wzięty do niewoli przez Rosjan i zesłany na Kamczatkę do fortecy Bolszeriecka w 1770. wyd. romantyczna.głośna w swoim czasie sztuka (Hamburg 1794.tragedia (1792) Chrystiana Augusta Vulpiusa. projekt kolonizacji Madagaskaru i otrzymuje stopień pułkownika. pol. prócz nazwiska i udziału w konfederacji barskiej. organizuje bunt zesłańców. 34.. nie wykończonych. 'syn prawicy. w wielu wariantach. chcąc wziąć udział w walce o niepodległość. ale usług jego nie przyjęto. syn szczęścia'. anonimowo. późn. nawiązująca do Don Juana Byrona. tajemnicza postać podróŜnika. o Beniowskim. 1797. wyd. Zmuszony do wyjazdu. po czym na zagarniętym statku Ŝegluje do Makau na wybrzeŜu Chin południowych. Warszawa 1799 w Teatrze Bogusławskiego) Augusta von Kotzebue. Historia podróŜy Maurycego Augusta hrabiego Beniowskiego. Porcja Beniamina . pośmiertnie ogłoszone w wielu językach pamiętniki. w autobiograficzny pamiętnik literacki autora. w gościnie u Józefa. mający tylko luźny związek. wyst. albo Wygnańcy na Kamczatce .Maurycy August. idzie na słuŜbę w wojsku austriackim. tj. Beniowski. w 1866). wyd. ok. pierwszy utwór lit. 43. a takŜe pamiętników pełnych fantastycznych zmyśleń. pol.Rachela. brał udział w konfederacji barskiej. heroikomiczna epopeja dygresyjna. Warszawa 1817) Francois Adrien Boieldieu.. apostoł Paweł. Eugeniusza Oniegina Puszkina i Orlanda szalonego Ariosta. pol. w Egipcie.

Hezjoda. rycerz idealny.gr. Pindara. Beowulf. Plutarcha. aliteracyjnego wiersza. Mając lat 50 zostaje królem Geatów i rządzi dobrze i mądrze przez pół wieku.. odczepŜe się ode mnie. sądząc z przysłowia. bohater tytułowy najwcześniejszego i jedynego kompletnie zachowanego epickiego poematu literatury staroangielskiej (anglosaskiej). por. słynne niegdyś ze źle funkcjonującej poczty na kresach polskich. krasomówstwo. zabijając go jednak przed śmiercią. pamiętniki i opisy podróŜy hrabiego Maurycego Beniowskiego wspólny tytuł 2-tomowej zbeletryzowanej biografii Beniowskiego Mora Jokaia (i Janosa Janko) i 2-tomowego tł. Ateńczycy kpili z jej mieszkańców jako rzekomo tępych.in. mimo Ŝe była ojczyzną m. pozbawiony fantazji. Beowulf 'wilk miodowy' tj.znane od Xiv w. Uszy beockie .powieść (1916) Wacława Sieroszewskiego. spisany został prawdop.. niewykształconych gburów. złoŜonego z ok. Grecji środkowej kraina rolniczo-pasterska. prawdop. w staroŜ.poetycki z "bogiem litewskim" ... Ocean (1917). bywaj zdrów. nękanego przez straszliwego potwora Grendela. zachowany w rękopisie pochodzącym zapewne z końca X w.Mickiewiczem.. śyciorys. Pelopidasa i Epaminondasa. Beniowski . Poemat. potomka Kaina. 1888-91. Pisz do mnie na Berdyczów (drobnymi literami)! . 700 r.) Mnich przesuwał się przez mury. zob. niedźwiedŜ. nie dam się nabrać. Beowulf (wym. Berdyczów . której gł. Iliada (Słynne ustępy). ciąg dalszy. wreszcie ginie w walce z pustoszącym kraj ognistym smokiem. miastem były Teby. o treści opartej na legendach skandynawskich połączonych z wydarzeniami historycznymi Vi w. w Danii. ocięŜały. Boiotia. po czym zabija szukającą pomsty mać Grendela w jej podwodnej jaskini. Beocki . rzecz skończona! Tam ci jakiś wiew dolatał Od Pól Dzikich i od Baru . Jakiś . bejeuulf) skandynawski heros-wiking. SRR.nieczułe na muzykę a. przez jednego nieznanego poetę chrześcijańskiego ok. rani Grendela śmiertelnie. Abdera. Beocja . Korynny. anglos. spieszy na dwór króla duńskiego Hrothgara.tępy.przysł. miasto w obwodzie Ŝytomierskim Ukr. Pamiętników. 3200 linijek nie rymowanego.(.

w Legionach Dąbrowskiego. Berdysznicy .księŜniczka Ŝydowska wielkiej urody. w początkach panowania małoletniego Karola Vi. pułk lekkiej kawalerii. w to wołanie.kopiec usypany w 1809 w Kocku na grobie Berka Joselewicza. ok. w 1382. Berek Joselewicz . wnuka Heroda Wielkiego. We Włoszech.) Berdysz . 26. gł. Kalendarz herdyczowski. uŜywany przez piechotę w Xiv-Xvii w. Jednak. ze śrdw. invitus invilam (Swetoniusz. Boski Tytus. nazwani od berdyszów. zakochał się w niej. króla Cylicji. I wsłuchałeś się.. Berenika (1) . gdy prowadził wojnę w Judei. Następnie wyszła za Polemona I. Weronika). spotykana u księŜniczek egipskich dynastii Ptolemeuszów. Tytus. pod Austerlitz. uczestnicy powstania ludowego w ParyŜu. Mogiła Berka . 23-27. nazwa boginek czy demonów wodnych.1764-1809. króla Judei. maillotins. Poległ pod Kockiem w potyczce z Austriakami.ok. 75. imienia Pherenike 'przynosząca zwycięstwo' (por. Beregirnie . Późniejszy cesarz rz. "Berenikę natychmiast wyprawił z Rzymu wbrew jej woli i wbrew samemu sobie". 161-66. m. Powstanie szybko stłumiono.fr. poślubiła swego stryja Heroda. a po upadku Jerozolimy zabrał ją z sobą do Rzymu. 157-58. Od 1803. gdy . młodszy od niej o 13 lat. To kalendarz był . 1-32. Berenika . 7). łac.in. kupiec Ŝydowski. W wojsku Księstwa Warszawskiego w 1807 jest szefem szwadronu 5 pułku strzelców konnych. wpatrzyłeś W te postaci. jakiś Marek. rozpowszechniona na Rusi przed Xii w. łac. Gliński.. Jest to ta sama Berenika.mit. później zwanych rusałkami. wobec sprzeciwu opinii. jako oficer brał udział w walkach legii włoskiej i naddunajskiej. 25. słow.mopanie! (K. obiecując oŜenek. macedońska forma gr.Berenike... w legionie hanowerskim.szeroki topór o silnie zakrzywionym ostrzu i długim drzewcu. w które uzbroili się w zdobytym arsenale ratuszowym. w czasie powstania kościuszkowskiego uformował Ŝyd. a gdy w 21 roku Ŝycia owdowiała. która wg Biblii. była u boku Agryppy. 27 .. miała jakoby Ŝyć ze swoim bratem Herodem Agryppą Ii. wywołanego wprowadzeniem nowego podatku. córka Heroda Agryppy I. toporek'. od Ŝywności. walczy w kampanii 1805. Dzieje Ap. Ej! kalendarz berdyczowski.Jacek. barducium 'włócznia.

pod którym 28-30 Vi 1651 sześćdziesięciotysięczna armia polska (w tym połowa pospolitego ruszenia) pod wodzą Jana Kazimierza pobiła stutysięczną armię kozacko-tatarską dowodzoną przez Bohdana Chmielnickiego. Ŝona i współregentka króla Egiptu Ptolemeusza Iii Euergetesa.obraz J. Beresteczko .ok. Ŝe wiatry uniosły warkocz do nieba. pod wsią Studzianką 26-29 Xi 1812. Włochy). 258 . ciekawej wyniku tego nieświadomego współzawodnictwa. 21 Xi 1670) Racine'a. Racine i Corneille podjęli jednocześnie temat tragedii oparty na cytacie z Swetoniusza. Kallimach napisał ku jej chwale poemat. jedno z najświetniejszych w dziejach Polski. oddziały polskiego 5 korpusu skutecznie osłaniały przeprawę. 220 pne. Berenice .in. Zwycięstwo to. Warszawa. opera (1718) Scarlattiego. odbyła się okupiona poniesionymi w zaŜartych walkach cięŜkimi stratami przeprawa przez rzekę szczątków Wielkiej Armii atakowanych przez wojska rosyjskie. m. Berenice regina d'Egitto . 'królowa Egiptu'. Londyn 1738. Jak powiadano.tragedia (ParyŜ.rzeka w Białoruskiej SRR. w czasie odwrotu wojsk Napoleona I z Moskwy. Coma Berenices.miasto w Lombardii (płn.przesłuchiwał św. zainspirowała powstanie co najmniej piętnastu oper. Handla. Tragedię Racine'a oceniono znacznie wyŜej. Przejście armii Napoleona przez Berezynę . Po tajemniczym zniknięciu warkocza ze świątyni nadworny astrolog Konon z Samos ogłosił. F. od 1428 do 1797 rządzone przez Wenecję.wł. miejsce urodzenia . Berenika Ii (2) . Wg legendy złoŜyła swój warkocz Afrodycie jako ofiarę wotywną za szczęśliwy powrót męŜa z wyprawy wojennej do Syrii. Bergamo . w 1296-1427 pod władzą rodu Viscontich.ok. za sprawą księŜnej Orleanu.in. prawy dopływ Dniepru. m..miasto nad Styrem w obwodzie wołyńskim Ukr. nie zostało wykorzystane: kampania zakończyła się 28 Ix 1651 ugodą w Białej Cerkwi. zwaną Warkoczem Bereniki. Pawła. Nar. łac. SRR. w pobliŜu ogona Lwa. Berezyna . nie wiedząc wzajem o swych zamiarach. Ptolemeusz Iv Filopater. Tite et Berenice . G. gdzie stał się konstelacją z siedmiu gwiazd.tragedia (ParyŜ. który Katullus przełoŜył z greckiego na łacinę. Suchodolskiego. Wkrótce po śmierci męŜa Berenikę zamordował jej syn. Muz. 28 Xi 1670) Corneille'a.

z Ŝaglami. Kamczatkę i cieśninę dzielącą Azję od Ameryki Płn. z nm. część Pacyfiku między Półwyspem Czukockim. Kaplicę. przebył Syberię.). A. ukończona Xviii w. bergamask. W 1725-29. Gorgibus. but zimowy z futra a. Pantalone. obok grobu swej córki Medei. Bering . a ozdobił freskami G. pieśń taneczna z okolic Bergamo. Brenlatsche 'łapęć niedźwiedzi'. podróŜny pojazd konny z 4 miejscami siedzącymi. w Xvi-Xviii w. szkuta. barka zboŜowa bez napędu a. pierwsze powstały w Berlinie.Vitus Jonassen. Gtz von Berlichingen. wykonał w 1476 G. Morze Beringa . Brighella. stąd nazwa.płn. która badała wybrzeŜa Morza Arktycznego. W 1733-41 kierował tzw. w kaplicy (zbudowanej na miejscu zakrystii romańskiej) bazyliki Santa Maria Maggiore (1137.zob. Tiepolo. doszedłszy do majątku. Wielką Ekspedycją Płn. Cyrano de Bergerac. w takcie parzystym. W 1741 Bering odkrył brzegi Alaski i Aleuty. jedno z arcydzieł renesansowej rzeźby lombardzkiej.dawn. Bergamasca .Donizettiego. Berlacz . pergames(z)ka. Brama (Brandenburska)..bergamasco.zob. 1680-1741. Kamczatką i Alaską. Cieśnina Beringa . Kaplica Colleonich .dawn. Bergerac . morze i cięśninę nazwano ku czci Beringa na wniosek komandora Jamesa Cooka. taniec w takcie 6/8. Sprawił sobie teŜ grobowiec za Ŝycia. wojłoku nakładany na zwykłe obuwie. Berlin . na polecenie cara Piotra I. czterokołowy kryty.. Amadeo.między kontynentami Azji i Ameryki Płn. w Xix w. resorowany. goszcząc na swym dworze artystów i uczonych. commedia dell'arte: Arlekin. między Przylądkiem DieŜniewa i Alaską.Kondotier Bartolomeo Cofleoni. tańczona teŜ w Polsce Xvii w. w Xviii w. schronił się wraz ze swymi kombatantami w Bergamo. . Berlinka ..zob. Ŝeglarz i odkrywca duński w słuŜbie rosyjskiej. stąd teŜ pochodzą bohaterowie wł. Berlichingen . w drodze powrotnej zmarł na szkorbut.

bero-. UŜywane niekiedy jako symbol władzy przez rektorów uniwersytetów. zazw. jako feruła (zob. Bernadotte . cystersi francuscy. Bernarda z Clairvaux. symbol władzy i jedno z insygniów królewskich w kształcie ozdobnej laski. pochodzących zapewne od wielkich psów sprowadzonych przez staroŜ.Berło .-nm.sceptr.. 'doktor miodopłynny'). przedstawianym z ulem.bernard. krzyŜ. który panował jako Karol Xiv. psy tej rasy hodowano w schronisku załoŜonym koło Przełęczy Wielkiej św.dynastia szwedzka załoŜona przez marszałka napoleońskiego Jeana Bernadotte'a (adoptowanego w 1810 przez króla Karola Xiii). przez grenadierów i kompanie wyborowe. królów ang. królów fr. kulę a. kaznodziei (zw. nazwa uŜywana tylko w Polsce na oznaczenie członków zakonu braci mniejszych.Zeusa. przez św. prowadzonym od Xii-Xiii w. Bernarda z Aosty (a. Barenmutze 'czapka niedźwiedzia'. duŜych. Cybele i Hery (zakończone kukułką symbolizującą zdradzaną małŜonkę). .stąd nazwa zakonu w Polsce. zakończonej jakimś emblematem: berła konsulów rzymskich miały na szczycie orła. Bernarda w Alpach w X w. doctor mellifluus łac. z X-Xi w. poŜyczka. silnych psów długowełnistych. Kark bernardyński . dziś słuŜbę ratowniczą pełnią głównie śmigłowce. 1091-1153. tresowano je do odszukiwania zasypanych śniegiem lub zbłąkanych podróŜnych. rasa b. por. 1818-44. inicjatorze 2. dawniej zw. w Brytanii reprezentacyjne nakrycie głowy gwardii królewskiej. Bernardyni . od końca Xvii w. z łac. ferula. Biernat. krucjaty. cystersie.). mistyku. staroŜ..-g.eleur de lis zob. maści łaciatej. najsłynniejszym był Barry. Reformaci). Pierwszy ich klasztor w Polsce stanął na Stradomiu w Krakowie w 1454 pod wezwaniem św. Lilia: Berło było teŜ atrybutem bogów . patronie pszczelarzy w Europie środk. w czasie trzystu lat słuŜby psy uratowały Ŝycie 2500 osób. . Bermyca . i śrdw. drugi raz zapoŜyczone w Xv w. który ocalił czterdziestu kilku ludzi na przełomie Xviii i Xix w. Rzymian z Azji. na Zachodzie franciszkanami-obserwantami (zob. jęz. czeskiego. Bernardzie z Clairvaux. przez augustianów.zakonnicy reguły św.. bern + hart 'niedźwiedź + silny'. Bernardyn . teologu. z Montjoux).wysoka czapka futrzana noszona w Xviii i Xix w.. ok. imię populame po św.Bernhard ze st. Bernard . za pośredn. Bernarda ze Sieny .kark opasłego grubasa. z nm.

der Engel von Augsburg.tragedia (Monachium 1852) Friedricha Hebbla obrazuje bunt miłości przeciw racji stanu. Bernardo Del Carpio . Agnes Bernauer . przyszłego księcia Alberta Iii. a o jej sukcesie zdecydowała młodzieŜ Dzielnicy Łacińskiej. zwana "boską Sarą" o "złotym głosie" nieopisanej piękności. w roli napisanej specjalnie dla niej. Henriette Rosine Bernard. autor wielu pięknych pięśni miłośnych.Na bernardyna . 1750 maluje ów moment krytyczny. właśc. nm. Bernauer .in. w męskiej roli w komedii wierszem "Przechodzień" Fr. ale szerokiej publiczności dała się poznać w 1868 w "Odeonie". kiedy bezbronna piękność w rękach oprawców nie chce wyrzec się swojej miłości: "KsiąŜę jest mój.Sarah. . przedstawia teŜ ból księcia stojącego nad zwłokami utopionej. Marguerite w Damie kameliowej Dumasa-syna i rola syna Napoleona w Orlątku Rostanda. Francuskiej w 1862 w Ifigenii Racine'a. Coppee'go. ale teŜ "królową pozy". Debiutowała w Komedii. Nawet po amputacji nogi w 1915 wracała na scenę. a ja jestem jego!". którą ksiąŜę Ernest Bawarski kazał 12 X 1435 zrzucić z mostu w Straubingu (Bawaria) do Dunaju. ostatnio w 1922 w La Gloire Rostanda. Ballada ludowa o "pięknej Bernauerce" z ok.jeden z najsłynniejszych trubadurów prowansalskich Xii w. aktorka fr. 1844-1923. Bernard De Ventadour . jedna z najsłynniejszych na świecie. ulubiony temat minstreli i Lope de Vegi..Agnes zwana "aniołem augsburskim". Inne jej wielkie role to Adrienne Lecouvreur Scribe'a. metalicznym i nosowym. czarująca. przyjmowany na dworze Eleonory Akwitańskiej. Stół bernardyński . Bernhardt . który czynom jego poświęcił wiele sztuk. którą mogła grać w pozycji siedzącej..w dawnej Polsce zapasowa porcja jadła przy posiłku na wypadek wizyty kwestarza-bernardyna o wilczym apetycie. magnetyczna osobowość i zerwanie z tradycyjną pompatycznością zapewniły jej powodzenie m. gdyŜ odmówiła zrzeczenia się praw legalnej małŜonki jego syna jedynaka.na wpół mityczny bohater hiszpański z Ix w.. jako Doni Sol w jego Hernanim i jako Fedrze Racine'a. w roli Królowej w Ruy Blas Victora Hugo.suto zastawiony. piękna i dumna córka golibrody Kaspra Bernauera. Jej głos.

-g. błąka się po lesie i znosi wiele cierpień do czasu. kobieta o licznych zaletach serca i charakteru.nm. Albowiem jest to liczba człowieka. egip. Bestia . jest to pani która bezszelestnie zakrada się do dziecinnego pokoju. z łac. W jego świątyni w Abydos działała słynna wyrocznia tłumacząca sny. 1-18. Włoch przybyły w 1516 z Florencji do Polski. ok. noŜem w rękach. . tytuł 17 tomu (1890) cyklu powieściowego Les Rougon-Macquart Emila Zoli. opiekun domu i jego mieszkańców. Jest bohaterką tytułową popularnej chanson de geste Adeneta le Roi (Xiii w. ale jest postrachem niegrzecznych. wschodnie i południowe skrzydło). 1480-1537. która aŜ do śmierci w 783 wspomagała syna w jego działaniach politycznych. Jan opisuje bestię wychodzącą z morza i drugą wychodzącą z ziemi. 13. Bes . bóg urodzin i małŜeństwa.w Biblii. pozbawiona tronu. dawca spokojnego snu i patron kobiecych strojów.mit. Gruby.dzikie. niech zrachuje liczbę bestii.. Nieszczęsna księŜniczka. nadworny architekt i rzeźbiarz króla Zygmunta I Starego.). św. bererczczi). później takŜe z tarczą i mieczem. 'pani'." Bestia ludzka . kończy zaś zagadką. aŜ jej matka odkrywa szalbierstwo. por: (św. jako groteskowy karzeł okryty lwią skórą z parą Ŝmij a. podstawiając córkę jej niańki jako pannę młodą. jeszcze w Xv w. nad którą liczne pokolenia egzegetów łamały sobie głowę: "Kto ma rozum.Ŝona króla Pepina Krótkiego (Małego) i matka Karola Wielkiego. wg której zdrajcy porywają Bertę w dzień ślubu.-nm. a liczba jego jest 666. ma wielkie stopy i Ŝelazny nos. Berta o wielkich stopach .Berrecci Bartolommeo (wym. Frau Berla . zbliŜona w charakterze do włoskiej Befany (zob. przedstawiany. 'zwierzę'. Berta . dziełem jest kaplica Zygmuntowska (1519-33) w katedrze na Wawelu. równieŜ na amuletach. bestia tkwiąca w człowieku. La Bete humaine. Apok.zob. drapieŜne zwierzę. Gruba Berta . aby ukołysać dzieci do snu. 'błyszcząca'. tj. niemieckie wcielenie epifanii. Jego gł. UwaŜany za największego architekta włoskiego w Polsce Xvi w.).fr.) Mikołaj. Bestia apokaliptyczna .st. Od 1530 kończył budowę pałacu wawelskiego (kolumnada arkadowa dziedzińca.

Ks. jaskrawoczerwona. bestiarium od łac.. od Jerozolimy. 2.miasto w Judei w staroŜ. Ŝona Uriasza Hetejczyka. poślubił. Betsabee w kąpieli . w Biblii piękna Izraelitka. iluminowane dzieło wierszem a. bar-seba 'córka radości'. zmienna. Betsaba . łac. katedrach). miasto Dawidowe i miejsce urodzenia Chrystusa. 2. który ją jednak. często wymieniane w Starym i Nowym Testamencie jako miejsce śmierci Racheli zamieszkania Moabitki Rut i Noemi. Betsabee . Betlejem . na płd. belua multorum capitum. hebr.bestiarium. cel pielgrzymek chrześcijańskich. ParyŜ. Luwr. koło Jerozolimy. Betsabee . król Dawid zobaczył ją w kąpieli i zakochał się. fantastycznych zwierząt (np. dom bogini Lahmu'. obraz przedstawiające grupę prawdziwych a. lud rzymski.staroŜytne miasto w Palestynie. 1485) Hansa Memlinga.Wielogłowa bestia . za traktaty zoologiczne i źródło nauki moralnej. 76. hebr. prozą.łac. zazw. nieregulama. bestia 'zwierze'.obraz (1654) Rembrandta. 1-20. wygląd i zachowanie zwierząt prawdziwych i bajecznych. Gdy Uriasz zginął. betelgez). Staatsgalerie. por. Bet Lehem 'dom chleba a. 400 razy większej od średnicy Słońca. Horacy określa tak w Listach. rzeźba a.obraz (ok. Król. 1. fizjologus.sztuka (1927) Emila Zegadłowicza. w śrdw. Betsabee została kochanką króla. por. 11-12. list zawierał rozkaz posłania Uriasza na pewną śmierć. gwiazda-olbrzym najjaśniejsza konstelacji Oriona. pod wpływem napomnień proroka Natana. wyprawił zatem Uriasza pod oblęŜoną Rabbę z listem do naczelnego wodza. Bellerofon. Ich synem był król Salomon. Betelgeuse (wym. cieszyły się wielką popularnością.Batszeba. Stuttgart. opisujące. często mających znaczenie symboliczne. wg Łuk. 1. Betania . Betsabee . Joaba. Bestiariusz .. plast. o średnicy ok. ze śrdw. wg Biblii miejsce zamieszkania Łazarza i jego sióstr: Marii i Marty. Ew. Beteigeuse.traktat moralistyczny (1903) Andre Gide'a. . uwaŜane w śrdw. scena rodzajowa ze szczególnie pięknym aktem kobiecym. z alegorycznym komentarzem moralizującym. Palestynie.

badizahr od pers. Betsaida (2) . por. wg Jana. Noszący potocznie nazwę bzu krzew Syringa vulgaris z rodziny oliwkowatych. wyrabiany z kulistych tworów powstałych w przedŜołądkach kóz bezoarowych. kosztowny lek. 5. Botanicy dali mu nazwę lilak. besi. z fr. sanskrycki poemat religijno-filozoficzny. wprowadzony do medycyny europ. por. od świątyni jerozolimskiej. miejscowość w Palestynie na wsch. por.). często cudacznej. sprowadzony ok. złoŜony z 18 części i siedmiuset dystychów dialog między Kriszną (8. Owcza Sadzawka. powyŜej ujścia do jeziora Genezaret. 20 gatunków. w pobliŜu Hollywood. skr. która się jednak nie przyjęła. bazahr. przedstawicielem ludzkości. Andrzeja i Filipa. będący częścią Mahabharaty (zob. przez Arabów. lek ten uwaŜano zazw. nazwy. w dawnej Polsce ceniony juŜ od średniowiecza równieŜ jako odtrutka (stąd nazwa). bud-zahr. wg Biblii miejsce urodzenia apostołów Piotra. architekturze. w śrdw.strutka. Bezik . sirotka. wcieleniem boga Wisznu. nie ma z bzem nic wspólnego prócz pot. pad 'chroniący (od)'.Gita. Beverly Hills .. zahr 'trucizna'. Sunset Boulevard i domami o oryginalnej. gdy anioł poruszał jej wody. 1563 z Bałkanu przez Konstantynopol (i dlatego w Polsce nazywany bzem tureckim). pad-zahr. zwana teŜ ewangelią Kriszny. z arab.Betesda. besy. miała uzdrawiać wchodzących do niej chorych. Awatar) i ArdŜuną. połoŜona wg Biblii na płn. brzegu Jordanu. Data powstania . Siloe. podobna do mariasza. z których tylko 3 rosną w Polsce. Xix w.Betsaida (1) . na polu bitwy Kurokszetry.staroŜ. ale takŜe na myślicieli i pisarzy europejskich. ang. besigue. gdzie ma się rozegrać epicka bitwa między Kaurawami i Pandawami. bez czarny i bez koralowy. ze słynnym Bulwarem Zachodzącego Słońca. Bez . zbudowanymi przez gwiazdy filmowe. grupa kart w tej grze: dama pik i walet karo.gra w karty z pocz. Bhagawadgita . hebd. Ew. 2-3. Bzik. Bezoar .nazwa ta obejmuje ok.niezwykle atrakcyjna dzielnica Los Angeles (USA). Gita wywarła wielki wpływ nie tylko na filozofię i literaturę indyjską. za skamieniałe łzy jelenia.

polit. Przydomek wielu władców.). StaroŜytni kapłani. Biała Góra . Klęska ta pozbawiła Czechy niepodległości na trzy stulecia i poddała je germanizacji.dawn. bilokuryj. Johanna Tilly. księcia Anhaltu. bezwględnym represjom i absolutystycznej władzy Habsburgów.garbarz wytwarzający skóry jasne. płowy. jasnowłosy. Barwa (Biała).białka. 'pieśń błogosławionego'. jak np.wzgórze na zachód od Pragi. niewiasta. konserwatyści. Puszcza (Białowieska). koŜuchy itp. takich jak Ŝona (w sensie 'kobieta' do Xvi w. wyd. od białego zawoju (podwiki) noszonego przez męŜatki. niewinność. do Xviii w. Bharat . por.stronnictwo zachowawcze. białe byki wybierali na ofiarę druidzi. jasny. Białogłowa . Leszek Biały. przeciwnicy Czerwonych w czasie powstania 1863 r. w Polsce . delikatne. prządka. . wyŜszości. polska nazwa kobiety. por. uŜywana obok innych nazw. sanskr. np.kolor symbolizujący zazwyczaj czystość. Lis(owaty). nosili na ogół białe szaty liturgiczne. gdzie 8 Xi 1620 stoczono pierwszą wielką bitwę wojny trzydziestoletniej. z ukr. Czeska armia protestancka pod wodzą Chrystiana.. 1910. Białoskórnik . reakcjoniści. zob. blondyn. prawdę. pol. miękkie.zob. prostotę. na rękawiczki. teŜ Bicz(ownicy). została pobita przez wojska austriacko-niemiecko-hiszpańskie obozu katolickiego pod dowództwem hr. Henryk Iii. albinos.nieznana. Na Wschodzie kolor biały jest symbolem starszeństwa. kiedy jeszcze nazwę kobieta odczuwano jako ubliŜającą. białe słonie były święte w Syjamie.hist. BiałowieŜa . W staroŜ. Biały . Biali . kontrrewolucjoniści. Egipcie głowę Ozyrysa zdobiła biała tiara. uczciwość.. równieŜ druidzi. odzieŜ lekką. zob. Białokurowaty .nazwa Indii w języku hindi. Kobieta. Białe konie ofiarowywano słońcu. zamszową.

a nawet do Wilanowa czy Jabłonny. Biała flaga . kontrrewolucyjne formacje wojsk. Bianchi. pozostałością mitów germańskich. Biała gwardia . nie chcąc podporządkować się papieŜowi Bonifacemu Viii. do rezydencji wielkopolskich. niewinnie zamordowanej pani zamku. bogini przyjmująca dusze dziewic i dzieci. Biała gałka . w okresie wojny domowej w Rosji a.pot. por. starannie utrzymane.Rosjanie.wysoka temperatura ciała połączona z majaczeniem. czarodziejka w folklorze wielu krajów Europy. podczas balotaŜu (tajnego głosowania) głos za przyjęciem do klubu. Z wielu (zwł. gościnno-sypialne.. rosyjskie emigracyjne związki polit. Rydzyna i in. aby się nauczył grzeczności.widmo a. Królowa. zagroŜeni przez zbliŜające się wojska Karola de Valois. o nastawieniu antyradzieckim.dawn. a gdy odmawiały ciskały go w zarosły pokrzywami dół. Zjawa taka ma być zwiastunką nieszczęścia a.międzynarodowy znak poddania się a. policją itd. śmierci. Potulice. u brodów. być moŜe. opuścili w 1301 miasto (wśród nich Dante i ojciec Petrarki) i na koniec przyłączyli się do gibelinów. demonstrujące zamoŜność domu. zapraszały przechodnia do tańca: jeśli się godzili nie czyniły nic złego. jak Grabów. 1300 we Florencji po wygnaniu gibelinów w Xiii w.w dawnym domu szlacheckim i chłopskim pomieszczenie reprezentacyjne. Biała izba .broń sieczna a. mostków i w innych ciasnych przejściach. jak i cesarza. Biali chcieli utrzymać Florencję niezaleŜną zarówno od papieŜa. którzy w (a. na co dzień mało uŜywane. Czarni byli zwolennikami pójścia na kompromis z papieŜem. parlamentariusz z białą flagą jest nietykalny. Czarny (Czarna izba). niemieckimi) pałacami i zamkami łączy się legenda o pojawiającym się nocami duchu pokutującej morderczyni a. Chorągiew. aby móc skuteczniej stawiać opór cesarzowi. chęci rozpoczęcia rokowań z nieprzyjacielem. Biała broń . . Biała Dama . a Biała Dama to dawna Holda czy Berchta. Legendy te są. Neri. Biała (i) czerwona .zob. kłująca. po) okresie Wojny Domowej 1918-20 udali się na emigrację. Biała emigracja . Kopaszewo.zob. W Normandii Białe Damy czaić się miały w parowach. zwł.wł.Biali i Czarni . Biała gorączka .. które utworzyły się ok. Biała królowa . bredzeniem i halucynacjami jako skutek ostrego zatrucia alkoholem. legendy te zawędrowały teŜ do Polski. Opera komiczna (1825) Francois Boieldieu. dwie frakcje stronnictwa gwelfów.

do Ameryki Płd. Biała niedziela . Białe noce . fr. bez zamiaru współŜycia seksualnego. publikacja rządu brytyjskiego przeznaczona do sprzedaŜy publ. lecz o rozmiarach podobnych do Ziemi.formalne. drób.w okolicach polarnych a. White League. piąta niedziela wielkiego postu. społ.gwiazdy o masie zbliŜonej do masy Słońca. wraz z Dwoma ślepcami) J. Biała pagoda .z 1651 r. w dawnej Polsce moneta srebrna. Białe noce . zob. Biała śmierć . dynastii York. Biała noc . państw. subpolarnych w okresie przesilenia letniego. sentymentalno-sielski wodewil.. Białe kołnierzyki . mariage blanc.w kościele rz.dawn. Une nuit blanche. późn. w Pekinie. niedziela pasyjna. zob. white collars.opowieść sentymentalna ze wspomnień marzyciela (1848) Dostojewskiego. zwł. Biała stopa .śniegi i lody groŜące śmiercią.urzędnicy (w odróŜnieniu od robotników). takŜe podobne publikacje rządów in.dawn. White Paper. Offenbacha. Biała niewolnica . amer.działanie mające na celu wywoływanie zjawisk nadnaturalnych bez pomocy złych duchów.. Białe mięso .ślad zwierzyny na śniegu.emblemat ang. fantazja romantyczna.fr. Czarny (Czarna magia). kobiety. śółty (śółta księga). debiut operetkowy w 1 akcie (ParyŜ 1855.Biała księga . zawierająca zbiór informacji na jakiś temat polit. Biała moneta . Biała Liga . Gęstość materii we wnętrzu białych karłów moŜe przekraczać 100 ton na 17cm sześcienny. kiedy słońce zachodzi na krótko a.. Białe karły . . za granicę. ang. Biała magia . por. Ku Klux Klan. zawarte w celu nabycia a. od Zakazanego Miasta. nie zachodzi wcale.cielęcina. Biała RóŜa . Biała płeć . kobieta sprzedana do domu publicznego. a.biały pieniądz. np.ang.-kat. ominięcia jakiegoś prawa. Białe małŜeństwo .ang. Rośliny (Emblematy). zmuszana do prostytucji. w parku na płn.

bezuŜyteczna godność a. kredą. wnętrza: Jan Bogumił Plersch i Jan Ścisło. przen.ostatni na balu.romantyczny. 202. Czarny (kamyk). rarytas.pierwszy pawilon wzniesiony w Łazienkach przez króla Stanisława Augusta.czarodziejski ptak folkloru baskijskiego.dawn.tenis. fenomen. urząd. rzadkość'. gdy okopcone mury spalonego w 1814 przez wojska brytyjskie gmachu otynkowano na biało. polityka prezydenta USA. sadź. zbudowany w 1774-76 przez Dominika Merliniego. Biała moneta.zob. tańczony przez biało ubrane tancerki i tancerzy w białych spodniach i czarnych aksamitnych kurteczkach. na carów Rosji jako carów moskiewskich. wprowadzona oficjalnie przez prezydenta Teodora Roosevelta. por. Biały kos . przen. Biały car . cięŜko harujący dla cudzej chwały. szron. Biały taniec .Rzymianie zaznaczali w kalendarzach szczęśliwe dni białym kamykiem.woda jako siła napędowa elektrowni wodnych. przeniesiona późn. od białych kostiumów graczy. gwizdanie jego przywracać miało wzrok niewidomym.mrozik. wg tradycji póŜniejsi władcy Syjamu obdarowywali białymi słoniami dworzan. Biały mróz . Biały Dom(ek) . łac. szycie bielizny. Juwenala. albo lapillo.zob. unikat. Biały ptak .człowiek wyzyskiwany.sumienie a. których chcieli zrujnować. Biały Dom . nędznie wynagradzany.łac. zamróz. Biały sport . Biały murzyn . kosztowna. Biały węgiel . aby nadzorował gospodarkę jego dworu. Biały pieniądz . Biały kamyk . Biały kruk . tańczony nad ranem. a. świętemu słoniowi przydawano urzędnika wysokiej rangi. Biały słoń święte zwierzę Syjamu za czasów dawnych. szreń.nazwa najstarszego spośród kniaziów Rusi powstała za czasów tatarskich. w Waszyngtonie od czasu. Taniec. 7. Biały mazur . Biały balet .Białe szycie . z Satyr. nazwa siedziby prezydenta Stanów Zjedn. jako źródło . rara avis 'rzadki ptak.pop. wg islamu dusze sprawiedliwych śpią jako białe ptaki pod tronem Allaha aŜ do dnia Sądu Ostatecznego. dusza człowieka. legendarnych królów Awy. posiadłość niewarta pieniędzy łoŜonych na jej utrzymanie.

z Vi w. Pałac.z pałacem usytuowanym entre cour et jardin. spalony w 1944. Xx w.joannici (zob). fr.miasto wojewódzkie nad rzeką Białą we wsch. 1. zdanie: 'Wszystko co posiadam. gnome). w 1691-97 przez Tylmana z Gameren w stylu barokowym. super nivem dealbabor.energii w ogóle. Trzykondygnacyjny korpus główny pałacu ma 3 ryzality od dziedzińca. 1726 rozbudowany przez Jana Zygmunta Deybla dla Jana Klemensa Branickiego na wielkie załoŜenie pałacowo-ogrodowe . templariusze nosili czerwone krzyŜe. Pałac . KrzyŜacy . z Biblii. Giedymina. tytuł wiersza R. jeden z siedmiu mędrców gr. white man's burden. Prawa miejskie od 1749. później Branickich. zbrojownia z Xviii w. usprawiedliwianego przez obrońców jako obowiązek moralny "wyŜszych" białych narodów w stosunku do "zacofanych" kolorowych ludów w koloniach. Kiplinga. które wg Cicerona (Paradoxa.Potockich. od 1659 w posiadaniu Stefana Czarnieckiego (z nadania królewskiego).zob. 8) powiedzieć .zob. któremu staroŜytni przypisywali autorstwo wielu pergaminów (gr. jest dziś siedzibą Akademii Medycznej. wieś załoŜona prawdop.łac. 1919. śeromskiego. Orzeł biały . 1899. Bias z Prieny . końca Xix i pocz. noszę z sobą'. Biały wiersz .nie rymowany.. Brzemię białego człowieka . Orzeł.ang.czarne. 2 wydłuŜone skrzydła boczne łączą się z korpusem za pośrednictwem galerii i pawilonów.które nazwano w Polsce Wersalem Podlaskim. ok.. części Niziny Mazowiecko-Podlaskiej. boczne przykryte hełmami.w Karii półlegendarny mędrzec gr. m. zameczek gotycko-renesansowy przebud.zob. pawilonami i rzeźbami. Białystok .in. W 1760-71 wnętrza przyozdobiono klasycystyczną dekoracją malarsko-rzeźbiarską. odbudowany wg planów z 1726. pne. od 1771 . Brama z 1758. Ponad śnieg bielszym się stanę . i pałacyk gościnny z 1771 uzupełniają zespół pałacowy. eufemistyczne określenie kolonializmu Imperium Bryt. Wojna. Rycerze Białego KrzyŜa . Mędrcy). w Xiv w. Psalm 50. 9. 1. tytuł sztuki St. (zob. Za pałacem rozległy ogród tarasowy z fontannami... przez wielkiego księcia lit. Moby Dick.śrdw. Wojna Białej i Czerwonej RóŜy . 'między dziedzińcem a ogrodem' . Biały Wieloryb .

mn. Biblia . Ludzie są przewaŜnie źli . Genesis.. 'prawo'. Kanon katolicki. która wypisana była podobno na ścianie świątyni Apollina w Delfach. biblion 'zwój papirusu. Księgi prorockie . Stary Testament . Prorok (Prorocy izraelscy). Pozostałe 7 ksiąg deuterokanonicznych uwaŜa się poza kanonem katolickim za apokryfy. wersje istniejące opierają się gł. księgi (gr.. Księgi historyczne: 4 Ewangelie i Dzieje Apostolskie..13 ksiąg. tzw. .)..). greckim i aramejskim (Ew. biblia 'księgi') uznane za święte przez judaizm.9 ksiąg. uwzględniający treść ksiąg: 1. Kanon Ŝydowski i chrześcijański z wyjątkiem katolicyzmu: 1. w jęz. jeden z najstarszych pomników lit. hebr. Tekst oryginałów (autografów) zaginął. I w.powstał między poł.21 ksiąg. Pawła i 7 listów powszechnych. Exodus. grece hellenistycznej. Nowy Testament . gr. ksiąŜka. 3. Kanon obejmuje 27 ksiąg: 1. Tora hebr. aby zagroŜeni przez Persów uciekli na Sardynię. a poł. Pisma. a.powstał między Xii a Ii w. a przez chrześcijaństwo równieŜ za natchnione przez Boga. Leviticus. hebr. łac.). jest dotąd urzędowym tekstem Starego i Nowego Testamentu w kościele kat. wg Mat. Prorocy. Pentateuch. zob. 2. Omnia mea mecum porto. pne. Numeri. teŜ Mit(y i legendy. 4. zob. Udzielił teŜ rzekomo mieszkańcom Jonii oryginalnej rady. Stary i Nowy Testament. 2. Księgi dydaktyczne: 14 listów św.16 ksiąg. Deuteronomium. Pięcioksiąg. na Septuagincie i Masorze (zob.. gr.. Księgi historyczne . napisany w jęz. hebrajskim i aramejskim.Pismo św. ketuwim ..miał porzucając ojczyznę. newiim . zachowany tylko w jęz..maksyma Biasa.21 ksiąg. 3. Ii. pierwotne teksty zaginęły. 2. pismo' w l. Przekład łaciński z Iv8V w. Księgi dydaktyczne . najwcześniejsze manuskrypty pochodzą z Iii i Iv w. Wulgata. zob. w niewielkiej części w koine.

in. zob. właśc. z ok. kanoniczny tekst protestancki. pierwszy szeroko znany i opisany egzemplarz znaleziono w Bibliotece Mazarina w ParyŜu..największe osiągnięcie warsztatu Johanna Gutenberga. Jego wpływ na literaturę i język ang..) Biblia Leopolity a.3. był ogromny. stał się tekstem obowiązującym niemal dla wszystkich angielskich sekt protestanckich. Cyryla (Konstantyna) w Ix w. słowiański. księdza Jana Nicza ze Lwowa. gdzie odnaleziono znaczną część przekładu.?). Szarffienbergów pierwszy drukowany katolicki przekład polski Jana Leopolity. niŜej Biblia nieświeska. szarffenbergowska . z tego jeden w bibliotece Seminarium Duchownego w Pelplinie. dokonany 1604-11 przez grupę uczonych na zlecenie króla Jakuba I (James I). (Gen. Biblia Cyryla i Metodego a. z 1632 (nowa edycja w Biblii brzeskiej).. Na początce Bóg stworzył niebo i ziemię. 1. w 1563 nakładem Mikołaja Radziwiiła Czarnego.. Jedna z najdróŜszych ksiąg świata. Biblia łacińska. przekładzie Wulgaty (Xv w. nazwa od miasta Sarospatak na Węgrzech.Objawienie św. 42-wierszowa . 200 egzemplarzy zachowało się 46.in. w 1454855. Biblia Gutenberga a. Mazarina.zob. dedykowany Krzysztofowi Radziwiłłowi. a Duch BoŜy na świecie linad wodami. niŜej Biblia Gutenberga.. wydruk. ale ziemia była nieuŜyteczna a próŜna.pol. 1. Biblia 42-wierszowa . prawdop.zob. radziwiłłowska .najwaŜniejszy zabytek jęz. polskiego Xv w. w 1760 r. . Biblia króla Jakuba a. Biblia gdańska . Biblia królowej Zofii (Sonki) a. Biblia królewiecka . stąd nazwa.zob. WaŜniejsze przekłady: Biblia brzeska a. a ćmy były na twarzy przepaści. najstarszy literacki jęz. wydany w 1611. Ŝony Władysława Jagiełły w 1454 przez kilku tłumaczy.wydana w 1561 na zlecenie nakładców M. arcydzieło sztuki typograficznej. Wersja autoryzowana . Jana.przekład angielski. i S. starosłowiańska . przekład Starego Testamentu z tłumaczenia czeskiego dokonany dla 4. na utworzony przez Cyryla i Metodego język staro-cerkiewno-słowiański.. przekład kalwiński wyd. Biblia Budnego . niŜej Biblia Seklucjana. a. kapelana Jędrzeja z Jaszowic na zlecenie królowej-wdowy. Apokalipsa.przekład pol. Jest jeszcze w uŜyciu. Księgę prorocką . szaroszpatacka . oparty na nie zachowanym do dziś pełnym śrdw. m. m. wydanie z błędami druk.przełoŜona przez św. słynny błąd: "kuszony do diabła" zamiast "od diabła".

Biblia Wiklifa . Przekład ariański Marcina Czechowica z 1577. napisany pięknym. śołtarze). Psałterze. wyŜej Biblia króla Jakuba.łac. w 1552 w Królewcu nakładem księgarza Jana Seklucjana. obrazkowa ksiąŜką dewocyjna. w 1534 roku. po łacinie. wyd. w 1574. Nowy Testament . Biblia Lutra . w NieświeŜu nakładem Kawieczyńskich. renesansowym. języka narodowego i literatury nm. Biblia Mazarina . pierwszy z 1380 (pierwszy kompletny przekład ang.dwa przekłady Wulgaty na jęz. od nazwiska ang.).zob.zob. tzw." Wyd. ale trzeba pytać matki w domu.przekład ariański Jana Kiszki wyd. człowieka z ludu na rynku.). Murzynowskiego . słuŜąca w śrdw. Biblia radziwiłłowska . z krótkimi objaśnieniami. który dzięki temu dziełu jest datą powstania nm. Biblia Murzynowskiego .najwaŜniejszy z nowoŜytnych przekładów Biblii.zob. wyŜej Biblia królowej Zofii. analfabetom jako namiastka lektury Pisma św. Wersja autoryzowana zob. teologa i reformatora relig. Johna Wiklifa (zob. dzieci na ulicy. Biblia Seklucjana a. przekład ariański z 1570-72 Szymona Budnego wyd. Biblia nieświeska a. Biblia Wujka .zob.pol.zob. zazw.przystosowanym językowo do polszczyzny Xvi w. wyŜej Biblia brzeska.naprzód z bloków (desek drzeworytniczych) później z ruchomych czcionek.zob. . Luter w Przesłaniu od tłumacza: "Nie naleŜy pytać. Były to prawdop. najwcześniejsze ksiąŜki drukowane . jak tekst łaciński powinien brzmieć po niemiecku. Biblia Szarffenberga . niŜej Biblia Seklucjana. królewiecka.. drugi o kilka lat późniejszy.. w 1599 . Biblia szaroszpatacka . przekład luterański Nowego Testamentu Stanisława Murzynowskiego. i przysłuchiwać się ich mowie.całość). na niemiecki.. wyŜej Biblia Gutenberga. wyŜej Biblia Leopolity. do dziś Ŝywym językiem polskim.znakomity przekład jezuity Jakuba Wujka (w 1593 Nowy Testament. tł. Budnego .. Psałterz .zob. a. 'Biblia ubogich (duchem)'. pod kaŜdym obrazkiem. Septuaginta .. Biblia pauperum . z języków hebr. angielski. Psalm (Psalmodie. i gr.pol. który jednak z przekładami tymi nie miał nic wspólnego.

uniwersytetu w Oxfordzie.księgozbiór ks.? Wg legendy.). odbudowana w pocz.in. zwojów. Ŝe jeśli zawierają tę samą treść co Koran. H. Izabeli Czartoryskiej w Świątyni Sybili w Puławach.zob. w Krakowie. są zbyteczne. Vii w. biskupa Mediolanu. liczyła od 400 do 700 tys. 1564-1631.ostatniego wielkiego króla Asyrii.. m. Zarządzali nią znakomici uczeni gr. Niewielką uratowaną część oddano do uŜytku publ. zburzona za Edwarda Vi.największa i najsłynniejsza biblioteka staroŜytna. Biblioteka Bodlejska. Eratostenes z Kyrene. Oddana do uŜytku publ. W 1831 zbiory skonfiskowano i wywięziono do Petersburga. od 47 pne. .jako prywatny zbiór kardynała Borromeo. w znacznej części włączana do zbiorów Ossolineum. Biblioteka uległa całkowitej zagładzie w kilku poŜarach. zgromadziła całe niemal piśmiennictwo greckie i wiele innych.. Bruchejon. Arystofanes z Bizancjum i Arystarch z Samotraki. ok. i małej. są szkodliwe. w 1609 w Mediolanie . w poł. Akadów. wychodząc z załoŜenia. Xvii w. Biblioteka Czartoryskich . Biblioteka. w 1455 przez księcia Humphreya. zw. nazwa od św. Biblioteka Baworowskich . ofiarowana społeczeństwu. do V w. a w 1880. Zenodot z Efezu. AmbroŜego. stąd nazwa. arcybiskupa Mediolanu.zapoczątkowana w 1850 przez Wiktora Baworowskiego. Layarda. kazał zuŜyć zwoje Biblioteki do opalania łaźni publicznych.zał. głównie staraniem Sir Thomasa Bodleya. Dziś Zbiory Czartoryskich w Muz. Apollonios z Rodos. ang. a po 2.zal. wraz z Muzeum. zał. przy świątyni Serapisa. ofiarowana krajowi i przekazana do uŜytku publ... Biblioteka Aleksandryjska . wojnie świat. Składała się z 2 części: wielkiej. Biblioteka Dzieduszyckich .. 1812 w Poturzycy przez Jana Kalasantego Dzieduszyckiego. we Lwowie przez Włodzimierza Dzieduszyckiego. a nawet w jakiejś części. Poeta Kallimach z Kyreny opracował katalog zbiorów stanowiący pierwszy zarys historii lit. zw. Biblioteka Assurbanjpala . ale daty ich są sporne. w Krakowie w 1876. od dzielnicy miasta.Wulgata . Biblioteka Ambrozjańska . 669-626 pne. Bodleian Library. przez Ptolemeusza I Sotera wraz z Muzeum (zob. wzbogacony następnie przez Adama Kazimierza i Adama Jerzego Czarłoryskich. przekazana w spadku do uŜytku publ. odkryta w ruinach Niniwy w 1853 przez A. we Lwowie w 1900. a jeŜeli inną. kiedy kalif Omar zdobył Aleksandrię. zał. Nar. Serapejon. nowy budynek w 1946. w której zgromadził oryginały i odpisy piśmiennictwa Sumerów. w 1857. Babilończyków i Asyryjczyków (obecnie częściowo w Muzeum Brytyjskim).

obecnie znacznie rozbudowana. Biblioteka Kórnicka . W czasie 2. Juliana Ursyna Niemcewicza i Karola Sienkiewicza. 'pokarm dla ducha'. Wincentego Krasińskiego.. wraz z Muzeum. we Florencji.st. Marka we Florencji. najstarszy i największy ośrodek dokumentacyjny historii Polski za granicą.zał. rozpoczęta przez Michała Anioła w 1524. W 1946 większa część zbiorów przeniesiona do Wrocławia. w Warszawie w 1844 przez gen. od 1953 placówka naukowa PAN. w znacznej części rewindykowane. Zaczątkiem jej były prywatne zbiory Cosima i Lorenza de Medici w Xv w. Laurenziana . Odkupione od nich przez papieŜa Leona X. Wawrzyńca.zał.najstarsza i najznakomitsza biblioteka publiczna w Polsce. Biblioteka Ossolineum . pomnoŜony w 1823 przez zbiory Lubomirskich z Przeworska. 1817. przez Adama Tytusa Działyńskiego w 1817 w Konarzewie. zał. Biblioteka Załuskich .) i księgozbioru Akademii Zamojskiej.łac. zbiory zniszczone w 80%. wojny świat. Po wygnaniu Medyceuszy z Florencji zbiory przeszły pod opiekę zakonników u św. od 1853 we własnym gmachu na Wyspie św. Oddał je Florencji papieŜ Klemens Vii (Giuliano de Medici). Ossolińskich we Lwowie.księgozbiór Zakładu Narodowego im. teŜ Ossolineum. Lorenzo. w 1944. zniszczona przez Niemców niemal doszczętnie w 1944. biblioteki Jana Zamoyskiego w Zamościu (Xvi w.zał. 1364. Numimentum spiritus . Koszykowej 26 (dar E. oddana narodowi. Biblioteka Publiczna m. spłonęła. W 1775 Hugo Kołłątaj połączył biblioteki wydziałowe w jedną bibliotekę Uniwersytetu Jagiellońskiego. Biblioteka Ordynacji Krasińskich .biblioteka przy kościele św. Jagiellonka) .Biblioteka Jagiellońska (pop. Zob. zał. niemal w całości spalone. największa w Polsce do Xix w. Leopolda Kronenberga i Henryka Sienkiewicza. w 1925. w 1838 przez Adama Jerzego Czartoryskiego.zał. załoŜona w 1893 jako czytelnia nauk. i otwarta w 1747 w Warszawie przez braci Józefa i Andrzeja Załuskich. Zbiory w 1795 wywiezione do Petersburga. a w 1921 przez Bibliotekę Pawlikowskich z Medyki. wojnie świat. Biblioteka Polska w ParyŜu . Kierbedziowej). wojny świat. napis na dawnej . jedna z najstarszych i najwaŜniejszych bibliotek polskich. w 1880 przejęta przez Zamoyskich. po I. S.powstała przez połączenie i przewiezienie do Warszawy w Xix w. ukończona w 1568. który je zabrał do Rzymu i wzbogacił z myślą o ich późniejszym zwrocie. Warszawy . w czasie 2. podpalona przez Niemców. przez Samuela Dicksteina. pierwsza polska biblioteka narodowa. Biblioteka Ordynacji Zamoyskich . od 1914 we własnym gmachu przy ul.w Krakowie. od 1829 w Kórniku. Ludwika.

Tricome. bractw religijnych. Bicz chrześcijan . Kościół parafialny BoŜego Ciała . autor pięciu komedii. we Francji.gr.Bibliotece Królewskiej w Berlinie. Biecz . zob. bicornis 'dwurogi'. Chichevache. 1519. prawdop. i .). w mieście załoŜono "uczelnię" .. ale przybrał na sile w czasie epidemii "czarnej śmierci" 1348-49. kaplice z 1521. Fragmenty murów miejskich z basztą katowską. z łac. Bicorne . Bicz Homera . własność kapituły krakowskiej. a takŜe ostrych satyr. bikom) kapelusz dwuroŜny modny na przełomie Xviii i Xix w.Pietro Aretino. ale rozebrani do pasa. Kiedy na Podkarpaciu powstała plaga zbójnictwa. adaptacja napisu na portalu Biblioteki Aleksandryjskiej: Psyches iatreion. zbud. stalle późnogotyckie z pocz. pisarz wł. Zabytki z Xiv-Xvii w. wzmianki o mieście od 1023. Xvi w. Zoil. gł. Bianchi). zwalczany przez kościół.późnogotycki.in. królem jerozolimskim.). z pol. Attyla.zob.Nur ad-Din. W 1349 zakazany przez papieŜa Klemensa Vi. z bogatym wyposaŜeniem wnętrza.. Bicz. biczowali się publicznie. Kapnicy. późnorenesansowy ołtarz gł. 'sanatorium dla umysłu'. którzy odbywając wędrówki pokutnicze.miasto nad rzeką Ropą w woj. siedziba sądu wyŜszego prawa magdeburskiego. waŜny ośrodek handlowy z rozwiniętym tkactwem lnianym na szlaku Polska .(z łac. pulpit muzyczny z 1633 z płaskorzeźbami. Homeromastiks.Węgry w Xv w. okładając się batami do krwi i śpiewając pieśni pokutne. własność królewska. Biczownicy a. z Baldwinem Iii. Flagelanci . fr. 1260 we Włoszech. krośnieńskim. potem w Niemczech. nazwa Albati a. zob. 1118-74. sprzed 1604. Miejce urodzenia Marcina Kromera (zob.kilka sznurów korali związanych razem. po czym wygasł. Flagellum 'bicz') czionkowie śrdw. w 1780. prowadzi wiele wojen z krzyŜowcami. 1492-1556. w Xiv w. Bicz ksiąŜąt . zob. w Polsce noszony przez asystę pogrzebową jeszcze w międzywojniu. swobodnych erotycznie sonetów i dialogów. w nim cenny obraz Opłakiwanie Chrystusa (Xvi w. częściowo i w Polsce. Ruch powstał ok.(wym.-ok. w końcu Xiii w. Bicz BoŜy . szli ulicami. m.szkolę katów. teŜ Nur ad-Din i Szama ad-Din. Xv w. Bicz korali . muzułmański władca (atabeg) Aleppo i Mosulu. W białych ubiorach (stąd ich wł. por.

proste. S. uszkodzony dzwon gotycki z 1382.. Xvii w. bi:dermajer) niemiecka kultura mieszczańska okresu 1815-48. Srebro). dziś trzy wielkie osiedla mieszkaniowe wg projektu Marii i Kazimierza Piechotków.część dzielnicy Zwierzyniec w Krakowie. dwukołowy wóz bezresorowy o dwóch dyszlach. masywne).. jednonawowy. Biedka . które po przekwitnięciu rozrastają się w gęsty. Opiekuje się Warszawą z niezwykłą na czasy saskie energią i kompetencją. w ksiąŜce (Biedermaiers Lebenslust) w 1869. z bogatym wyposaŜeniem wnętrza. w latach 1603-42 wg projektu Andrzeja Spezzy i Jana Seccatori. filistra Gottlieba Biedermaiera o umyśle ciasnym i śmiesznym. obronna dzwonnica z Xv-Xvi w. z rzędami kaplic bocznych i monumentalną.barokowe z Xvii w. płn. biały puch nadający łące białawe zabarwienie.. Xvi w. nawiązuje do dzieł baroku wł. od nazwiska satyrycznej postaci nm. Gorze się nam stało! Bielany (1) . Bielany (2) . publikowanych w 1855-57 w "Fliegende Blatter". zwł. poł. krajów słowiańskich i Danii (meble funkcjonalne. renesansowe nagrobki z pol. Biegajcie! Biegajcie! .zob. w Xviii-Xix w. Obie nazwy od białego ubioru zakonnego kamedułów. wyd. W 1742 zostaje marszałkiem wielkim. od 1732.(wym. Dzięki niemu rozwiązano palące zagadnienia Ŝycia miasta: bruki. Kościół zbud. kiedy zostaje marszałkiem nadwornym koronnym.bieda. Bieliński Franciszek . epitafia z Xv-Xvi w. Bielawa . Sautera i Ludwiga Eichrodta. torfowych łąk. biga 'wóz parokonny'. portale późnogotyckie z Xv-Xvi w. w Polsce pop.ok.część dzielnicy śoliborz w Warszawie. styl meblarstwa i wnętrzarstwa Niemiec. rzekomego autora wierszy Adolfa Kussmaula. pastwisk. obrazy Tomasza Dolabelli z Xvii w. błotnych. gdzie w 1. gdzie znajduje się kościół i erem kameułów na Srebrnej Górze (zob. Biedermeier ... oświetlenie. na linii murów miejskich. F. nazwa podmokłych. 1683-1766. pochodząca od szczecinek okwiatu wełnianki. z łac.lud.. część dawnej wsi Pólków stała się własnością kamedułów i otrzymała nazwę Bielany. Austrii. w 1916 włączona do Warszawy. porządek . 2-wieŜową fasadą. wygodne.

strój. jeślić Bóg DrzedłuŜy lata. tabor miejski.) Bielski Marcin ... (Józef Dulski.ok.. białe nakrycie. (bielizna pościelowa) prześcieradła. biała szata. dawn. w białą sukienkę. 2.impreza (wystawa.). 77-78 (poł. porządku i poszanowania prawa. białość. planując ją w kształcie kwadratu w układzie szachownicy. suknia. Mickiewicz. odzieŜ spodnia. pod sukienką. Kronika (wszytkiego świata). marszałka nadwornego koronnego. Osią tego nowo zagospodarowanego terenu osadniczego była wytyczona ulica szerokości 26 m. zajmującą się kontrolą finansów i przywilejów miejskich. z łac. . Wprowadził atmosferę względnego ładu. Xviii w. Wystawa Sztuki Nowoczesnej w Wenecji'. poszewki. serwety. 53-54.wł. biennum 'okres dwuletni'. juŜ za Stanisława Augusta Komisja Brukowa przedłuŜa ulicę do granicy pól miejskich (dzisiejsza Wilcza). Do Franciszka Bielińskiego. Gdy pięknym pokryć kamieniem kazałeś. serwetki równieŜ kolorowe. Pośrodku szła dziewczyna w bieliznę ubrana. tj. Esposizione Biennale Internazionale d'Arte di Venezia .. biały obrus. Ulica Marszałkowska . odbywające się od 1895 najstarsze i najsłynniejsze biennale artystyczne świata.. Drudzy Plutona zwali okolicą. podpinki. Ty prawie wszystkie waŜniejsze ulice. czystość miasta. Tyś nowe domom przepisał granice. a w 1765 Komisję Boni Ordinis łac.. nieco później nazwana od funkcji Bielińskiego Marszałkowską. a autorem planu był zapewne Jakub Fontana.w 1757 Bieliński zakłada jurydykę Bielino. wł.dawn. festiwal) odbywająca się co 2 lata. Pan Tadeusz. pierwszy historyk piszący po polsku i pierwszy polski zawodowy literat. kolor biały. (. 'Międzynar. Jedni mnie błota i gnoju stolicą. biały ubiór. zob. (kościelna) komŜe. Zaplanowano ją od Królewskiej do Świętokrzyskiej. 1495-1575. (A. noszona pod ubraniem zwierzchnim. obrusy ołtarzowe itp.) I mniemam.) Z inszym juŜ cale pozorem Warszawa W oczach całego dzisiaj świata sława. stworzył w 1742 Komisję Brukową. który projektował domy jurydyki Bielino.) Bielizna .ogniowy. Jednym z miast będę najpiękniejszych świata. 59-64. Biennale . (stołowa) obrusy. 'Dobrego porządku'. Warszawa. Nowych mi ozdób i wygód dodałeś (. alby. 431.

cz. czart. (A. skórzana.worek podwójny a. z łac. Biernat.z nm. nazwany (ang. szaleć. pop. Prekursor polskiego piśmiennictwa reformacyjnego.Bierki . "pierwszy Polak.. bifo 'drŜeć'. pierwszy polski pisarz świecki. nazwa 13. Jeden z twórców wiersza polskiego. Senatorze. tęczowy most między Asgardem. głupca. widzę. most miał się zawalić. gra polegająca na zdejmowaniu patyczków z bezładnie rzuconego stosu. kaŜdego patyczka oddzielnie. Ŝe się juŜ ty bisisz.pop. Bigos . isl. Ej. 8. sc. wściekać się.diabeł (zob. upadek bogów. pionków i dam w warcabach. najczęściej na Ŝywność. co świadomie i konsekwentnie polszczyznę w piśmie uprawiał". kipieć ze złości. autor pierwszej ksiąŜki drukowanej po polsku . Zob. Biernat z Lublina . lewe (w kanach). kiedy dzwon został zawieszony. i Midgardem. dziadów itd. Ezop (śywot Ezopa Fryga).) Biesagi .ok. Beiguss 'sos' a. torba. Big Ben . skand. noszona dawn. bisaccium 'mieszek dwoisty'. Bleiguss 'okruchy ołowiane'.5 tonowego dzwonu wybijającego godziny w WieŜy Zegarowej gmachów parlamentu bryt. Biesić się. ziemią. głównego komisarza budowy w 1856. kostki. bez poruszenia innych. losy. sakwa podwójna do przewieszania (przez barki) na piers i plecy. zakonników. zazw. Bifrost . List (do księgarza). 'Wielki Beniamin') od Sir Beniamina Halla. niebem. bisić się .mit. rost 'ścieŜka'. dawn. prostaka.przest. Dziady. niegdyś forma imienia Bernard.ogólna nazwa figur i pionków w szachach. . przez pieszych wędrowców. kolory tęczy miały być odbiciem jego drogich kamieni: jego straŜnikiem był Hajmdal.). w Londynie. szatan. Bies . 296. zob. 1465-po 1529. gdy na stanie Ragnark.modlitewnika Raj duszny (1513) oraz zbioru bajek. która stała się symbolem gbura. Mickiewicz. Iii.

zob. I praŜy się. którzy swe sita sprzedawali równieŜ za granicą.. Biłgoraj . gdzie w 1946 Stany Zjednoczone przeprowadzały pierwsze powojenne próby wybuchów bomb jądrowych. Bikini . bo się z jarzyn dobrych sztucznie składa. Zamknięta w kotle.miasto nad Ładą. obrazujące zamoŜność . 'Billy-dziecię'. bilowrajts) zob.narobić kłopotu.z duŜą ilością róŜnorodnego mięsa. Rodzaj westernu baletowego. łonem wilgotnym okrywa Wyszukanego cząstki najlepsze mięsiwa. zmartwienia. choreogr.zob. moŜe od skąpych ubiorów mieszkańców atolu. grzybów i przypraw. ambarasu. słoniny. mieszkaj w Biłgoraju . słynne miasto siciarzy. Billy the Kid .atol w Archipelagu Marshalla na Pacyfiku. 832-839. w Kotlinie Sandomierskiej. Saba (Królowa Saby). Która. balet w 1 akcie (Chicago 1938). tytuł to przezwisko słynnego przestępcy amerykańskiego. kwaszona kapusta.przysł.Potrawa nie lada Jest bigos. który w końcu Xix w. (A. libretto: Lincoln Kirstein. od Xviii w. Adama Gorajskiego. sama idzie w usta. od "bombowego" wraŜenia wywoływanego przez strój a. Bilkis . Nawarzyć (narobić) bigosu . zamieszania. aŜ ogień wszystkie z niej wyciśnie Soki Ŝywne. Bilitis .) Bigos hultajski . Bierze się doń siekana. od Sfefana Batorego. które ogołociły wyspę z roślinności. Mickiewicz. 4. RównieŜ nazwa skąpego dwuczęściowego damskiego kostiumu kąpielowego. a mieszkańcy mogli powrócić w 1969. Pan Tadeusz. aŜ z brzegów naczynia war pryśnie. zabił w Meksyku przeszło 20 osób. Bill of Rights . Bonneya. próby ukończono w 1958.: Eugene Loring. galimatiasu. Pieśń (Pieśni Bilitis).ang. Deklaracja (Praw 1689). Chcesz zaznać raju. Williama H.(wym. muzyka: Aaron Copland. wedle Przysłowia. prawa miejskie na wzór magdeburski uzyskane w 1578 przez nowego właściciela.

oznaka doktorska na wyŜszych uczelniach. kryta aleja ze sklepieniem z kratownicy obrosłej pnączami i rozpiętymi na niej gałęziami lip i grabów (Xvi-Xvii w.teren nad drogą wodną. 1923. postać stworzona przez słynnego mima fr. lekkoduch. cienkie i lśniące tkaniny. birrus 'płaszcz z kapturem'.-łac. Mickiewicz. A. i śrdw. wł.). (ba)wełny. Bitbante Rocca to nazwa fikcyjna. Binduga . z których w staroŜ. BindaŜ . na którym składa się drewno do spławu oraz wiąŜe i zbija tratwy.biskupów.reszty duchowieństwa kat.siciarzy biłgorajskich. Bindwerk 'bindaŜ' od binden 'wiązać'.. Bimini .wydzielina gruczołu bisiorowego niektórych morskich gatunków małŜów. czyli tajemnice Zamku Birbante-rokka. kanciaste nakrycie głowy duchownych: purpurowy-kardynałów.-łac. chłodnik. kolebka ogrod. Marcela Marceau. 'Skała Hultajska'. Bisior . z łac. lśniący. noszona przez zamoŜne damy. Bindung 'wiązanie (tratw)'. byssus 'len. z wł. bibosz. Birbant . w dawnej Polsce cenna. występująca w postaci wiązki jedwabistych nitek. złoty młodzieniec.nowoczesny Pierrot. fioletowy . 5.zob. Bip . birbante 'szelma. ur. prokuratorów i adwokatów. tkano kosztowne. utracjusz. bisior z lnu' ... dęty koralik. część oficjalnego stroju sędziów. Źródło (młodości). łajdak'. ze śrdw.okrągłe nakrycie głowy. Romans ma tytuł: Hrabia.przest.berso. płótno. z nm. z nm. delikatna tkanina z lnu.zob.. Cesar Birotteau. Birotteau . hulaka. Biret . 850-51. Pan Tadeusz. birretum 'czapeczka' od późn. czarny .

jedną okręŜną i bramę wjazdową (z wieŜą obronną). hultaj. na ówczesnej wyspie Jeziora Biskupińskiego osada obwiedziona falochronem z kilku(nastu) rzędów pali. tur. bydgoskim. Biskup Hatto . obok wsi.dawn. około 120 m. Nat. Biskup . eptskopos 'nadzorca. Kontrarak .dostojnik kościelny. ok. zuchwalec. miała 11 ulic poprzecznych. Na podstawie zachowanych fragmentów zrekonstruowano część grodu. Bitwa nagich męŜczyzn . Biskup Rzymu . Gall.obraz (Xv w. Ŝart. urwis. teŜ Orzeł (z Meaux). Uffizi. (1454-57) Paola Uccella: Niccolo da Tolentino na czele Florentyńczyków. 1627-1704.miedzioryt Antonia del Pollaiuola.zob. Londyn. Biskupin . Bitwa narodów . zob. Jacques Benigne Bossueta. grodzisko kultury łuŜyckiej z wczesnej epoki Ŝelaza (okres halsztacki). 550 pne. Biskup i śmierć . z cyklu Taniec śmierci. Bitwa olbrzymów . Gall. Bitwa . Szkoła (świata). opiekun'. teologa i kaznodziei fr. Bisurman(in) . przen. bsre. mahometanin. z gr. Londyn. Biskup z Meaux .zob.zob. do której wiódł pomost dębowy dł. Zał. Bitwa.zob.papieŜ. który rezydował w tej diecezji od 1681 do dnia swej śmierci. muzułmanin. Hatto I. stanowiącą dziś ośrodek muzealno-badawczy. odkryte w 1933 przez miejscowego nauczyciela. Bitwa pod San Romano (1 Vi 1432) . pogard.tryptyk malarski.drzeworyt (1526) Hansa Holbeina Mł. Lipsk. busr(a) 'paciorki' za pośredn.wieś w woj. nad jeziorem. Florencja.przydomek pisarza. Marignano. Nat.kontaminacja z arab. składała się z przeszło stu domów drewnianych. Bernardino della Ciarda wysadzony z siodła.) Paola Uccella. Bitwa pod Anghiari i Bitwa pod Cascino .

aby wygrać nąstępną . obłudny. ale mamy jeszcze czas. który o godz. Bitwa przegrana. 4 po południu 14 czerwca 1800 sądził. kolonia gr. od 1453 . Pani. z wieków cudotworny synu byczej skóry! Złych duchów egzorcysto. gałąź sztuki st. Bysantium. cerlaminisgaudia. pochlebczy. Bolesława Prusa. Bitwa trzech cesarzy . 3. Batrachomyomachia. Ŝe przegrał bitwę pod Marengo. łac. potem Konstantynopol. Bizantyjski . okładający batogiem. zaiste!' jak rzekomo miał wołać okładany a. z węg. słuŜalczy.-chrześc.Micheletta da Corignola.z powieści Faraon. dworski. medytacje faraona. która wyraziła gwałtowne pragnienie ujrzenia wielkiego zwycięstwa.gr. powiedzenie zapoŜyczone od hrabiego D'Argenson. mówiąc: "Niech Alpy będą piedestałem jego grobowca.bat(og). wschodnim zamiłowaniu do przepychu. nie ma nic okropniejszego niŜ wygrana bitwa .). Dywizja Desaix uratowała sprawę. uniŜony. hieratycznie stylizowana. Bitwa Ŝab z myszami . Bizancjum .zob. a od 395 wschodnio-rzymskiego. do 1923 stolica Turcji. Palcat. O. na europejskim brzegu Bosforu. bogactwa dekoracji i kolorystyki. Nahajka. 660 pne. stolica cesarstwa rzymskiego. od imienia Byzisa. Radości bitwy .odpowiedź księcia Wellingtona pewnej damie.. Jedna bitwa szerzej otwiera nam oczy aniŜeli dziesiątki lat spokojnych rządów .miedzioryt Andrea Mantegny. por. przewodnika grupy kolonizatorów gr." Bitwa trytonów . z doryckiej Megary. Bernarda. Harap. ParyŜ.(o stosunku do władzy) ceremonialny. bizony 'naprawdę. 3 (1897).zob.pierw. poddańczy.łac.Istanbul. Luwr. powiedzenie Attyli w czasie bitwy w 451 z Aecjuszem pod Chalons-sur-Mame (zob. Korbacz. potem oficjalna sztuka Kościoła ortodoksyjnego o greckim poczuciu stylu.z wyjątkiem przegranej . choć on sam poległ w ataku trafiony kulą w serce. uderzenie bizunem. Bonaparte kazał go pochować na szczycie Przełęczy Św. . Bizun . raz. Byzantion. Boćki. kańczug. ok. Austerlitz.odpowiedź generała Louisa Charles'a Desaix Bonapartemu. Sztuka bizantyjska .

Blanki . proszku doskonały Na upór.w PodróŜach Guliwera (1726) Swifta . podobna do pietruszki. ksiąŜę Marlborough i ksiąŜę Eugeniusz Sabaudzki pobili 13 Viii 1704 Francuzów i Bawarów pod marszałkiem Tallardem w jednej z najwaŜniejszych bitew hiszp. plancus 'równy. Blefusku . 1872-1936. 'Błękitny Jeździec'. muchy w nosie. Gabriele Munter i Aleksiej Jawlensky.(wym. dur go napadł. Der Blaue Reiter . blęnhajm) miasteczko nad Dunajem. Naruszewicz. Bleriot Louis .poprawco natury! StróŜu durnej miłości. Do ugrupowania naleŜeli takŜe: Paul Klee.plecie. blaszą:r). por. Czy się blekotu objadł? . w Szwabii (zach. Blekot .roślina z rodziny baldaszkowatych. blerio). Między Blenheimem i pobliskim Hchstadten. silnie trujący. 1753-1809. w archit. pospolita w Polsce.krenelaz. w 1788 latał balonem nad Warszawą. którzy w proteście przeciw orzeczeniom jury odłączyli się od stowarzyszenia Neue Knstlervereinigung. Bawaria. aeronauta francuski. awangardowe ugrupowanie artystyczne działające w Monachium w 1911-14.(wym. zębate zwieńczenie murów obronnych z regularnie rozmieszczonymi prześwitami o wykroju prostokątnym. bal.. ale o odmiennym zapachu i białych kwiatkach. Blenhelm . szaleje. na wschód od Ulm. utworzone z jego inicjatywy oraz Franza Marca i Alfreda Kubina. 1-4.wyspa oddzielona wąskim kanałem od kraju Liliputów. osłaniające łuczników. z łac. której opis był satyrą na Francję. dyl'. Oda do bizuna. rajter) nm. wykonał pierwszy w dziejach skok spadochronowy (z balonu wolnego) w 1785. odurzający wywar blekotu. Szalej. francuski pionier lotnictwa. przeleciał balonem kanał La Manche. śrdw.(wym.Jean Pierre (wym. . wojny sukcesyjnej. bredzi. August Macke. które przyjęło nazwę od obrazu Wassila Kandinsky'ego. którzy razili stamtąd nieprzyjaciela strzałami. miłosne zapały! (A. RFN).) Blanchard . płaski.

Amfiona i Zetosa.(wym. Didymoi. Tezeusza i Heraklesa. po kilku krótszych przelotach rekordowych 25 Vii 1909 pierwszy przeleciał kanał La Manche na aparacie cięŜszym od powietrza. wg róŜnych źródeł. jednojajowe zroślaki dojrzałe. gdzie uwięziono jego pana (Drrenstein w Austrii). autor ok. Kastora i Polluksa. Karoliny (USA). W zamku urodził się Ludwik Xii. zrośnięte biodrami. odkrył miejsce. Karolinie. widoczna w Polsce zimą i wiosną.pilot. 25 pieśni miłosnych. zbudowali architekci włoscy w 1515-24. Bliźnięta syjamskie . zdolne do dalszego Ŝycia po operacyjnym rozłączeniu a. Blondel De Nesle . Nazwa od braci Czang i Eng. jedno ze słynnych historycznych miast fr.konstelacja zodiakalna. śpiewając jedną z jego ulubionych pieśni pod oknami więzienia. dalej "Millie-Christine". zalicza się do grupy sławnych zamków renesansowych nad Loarą. z loggiami arkadowymi i potęŜną. bluą) nad Loarą. zrośniętych mostkami. poślubili angielskie siostry. RównieŜ słynne były "Bliźnięta z Orissy" w Bengalu. Wg legendy faworyt i zaufany Ryszarda Lwie Serce. w tekstach babilońskich przedstawia boga skwaru letniego. skrzydło z 1635-38 . Blois . 1811-74.pot. Apollina i Heraklesa. Blondin . kiedy zamordowany tam został ksiąŜę Henryk Gwizjusz (de Guise) z rozkazu króla Henryka Iii. . Gemini. ośmiokątną zewn. Był teŜ rezydencją Marii Stuart i Katarzyny Medycejskiej. Po śmierci Czanga Eng odmówił operacji rozłączenia i zmarł w 2 godziny później. Po występach w cyrku Barnuma osiedlili się na farmie w Płn. łac. zrośnięte z sobą powierzchownie. poświęcił majątek zdobyty na wynalazku reflektora samochodowego na konstrukcję samolotów.(wym. wczesnorenesansowe. Ŝyjące w stanie zrośnięcia nieraz do późnej starości. Zamek . i znak Zodiaku przedstawiający. rodem z Nesle (Pikardia. Skrzydło Franciszka I. co przyczyniło się do oswobodzenia Ryszarda. klatką schodową. z matki Syjamki i ojca Chińczyka w Syjamie. w pełni rozwinięte. które jeździły po całym świecie jako "Dwugłowy słowik". zwołano tam Stany Generalne 1576-77 i w 1588. rozbudowany w Xvi i Xvii w. później ksiąŜąt Orleant (Xiii-Xv w. blądę) pseudonim Jeana Francois Graveleta.). Francji. ur.(wym. gr. Nirgala. blądęl de nę:l) truwer pikardyjski z Xii w. Bliźnięta .. i wiele innych. pokazywane w cyrku Barnuma. Triptolemosa i Jazjona.Francois Mansart. Francja). w środk.ksiąŜąt Chatillon. dwie złączone z sobą Murzynki z Płd. 1824-97. z którymi mieli łącznie 22 dzieci.

(wym. M. Grupa Bloomsbury. o którym Brantome mówi. wesołek na dworach królów. stanowił odgałęzienie organizacji trubadurów. przez swój 60-stronicowy "wewnętrzny monolog" bez znaków przestankowych. Ŝe juŜ Kazimierz Wielki miał błazna nadwornego. Leopolda Blooma. Wiadomo. koteria intelektualistów brytyjskich. w 1853 przez Juliusza Ferdinanda Blthnera. wg bajek ros. Błazen . Bertrand Russell. naleŜą: Stańczyk. nie znajdującego łaski w oczach Zygmunta Augusta. pamiętna zwł. Triboulet u Ludwika Xii i Franciszka I. M.balet (ParyŜ. Keynes.). J. zał. Harold Nicolson i Victoria Sackville-West. faworyta Zygmunta Starego. smarkacz.jednego z najsłynniejszych akrobatów wszystkich czasów. Bieńko u kanclerza Krzysztofa Szydłowieckiego. komik cyrkowy. Blthner .: Wirginia i Leonard Woolf. Ŝe "nie miał równego sobie w ciętej i bezzwłocznej odpowiedzi". kończący powieść. ksiąŜąt i magnatów. 1824-1910. Błazen starego króla . Błazen . Do najsłynniejszych z Xvi i Xvii w. Bloom Molly . Błędna owca . Jaśko u marszałka wielkiego koronnego Piotra Kmity. pochodzące jakoby od Stańczyka (zob.in. Błędny. urozmaicając wyczyn prowadzeniem taczek. Europie zach. Forster.lipska wytwórnia fortepianów o światowej sławie. Owca. W śrdw.in. a nawet chodząc z zawiązanymi oczami.dawn. Głowa u kardynała Bernarda Maciejowskiego. blu:msbery). por.przysł.zob. Stanisława Lubomirskiego. . 1921) Sergiusza Prokofiewa. Bloomsbury . E. trefniś. ok. cech błaznów nadwornych grał istotną rolę w szerzeniu literatury i oświaty.(wym. naleŜeli do niej m. David Gamett. W 1859 przeszedł na linie nad wodospadem Niagary i powtarzał to wielokrotnie. kto wyszedł z obiegu. blu:m) w powieści (1922) Glisses Jamesa Joyce'a niewierna Ŝona-Penelopa głównego bohatera ksiąŜki. młokos. wywijaniem parasolem. Brusquet (u Henryka Ii). o kimś.: Gonella u ksiąŜąt d'Este w Ferrarze. 1904-39 pracujących i spotykających się w Bloomsbury (Londyn). Sławni byli m. głupiec. Słowikowski u wojewody krak. klaun. Odyseusz (Ulisses). Lytton Strachey.

circulus in demonstrando. stąd określenie najzaszczytniejszego wyróŜnienia.zob. 5. Błękitna rapsodia . Błędne koło . Ichor. ustanowionego w Xiv w. tj szli manowcami.łac. Cordon bleu) niegdyś w królestwie Francji najwyŜsze odznaczenie. fr. nagroda przyznawana w 1838-1952 statkom pasaŜerskim na trasach płn. George Gershwina napisana w 1924 na zamówienie ówczesnego "króla jazzu" Paula Whitemana. ku czci damy swego serca. błękitny płomyczek samozapalnego gazu błotnego (metanu) migoczący nad bagnami i torfowiskami. wędrujący w poszukiwaniu niezwykłych przygód. a którzy chadzali nimi. szli teraz dróŜkami błędnymi". błąd polegający na definiowaniu jakiegoś wyraŜenia za pomocą tegoŜ wyraŜenia. . Ks. Blue Ribbon of the Atlantic. Błękitna Wstęga .. nagroda zmieniała posiadacza 40 razy.krzywe dróŜki. czyli Podwiązka najwyŜszego odznaczenia angielskiego. które jakoby tylko u hiszpańskich arystokratów "czystej krwi". szyi i rękach naczyń Ŝylnych. Nad pięknym modrym Dunajem. Blue Ribbon. szlachta.ang. bojąc się rozbójników na drogach.rycerz śrdw. jakie osiągnąć moŜna w jakiejś dziedzinie.. w Biblii. 'Honi soit qui mal y pense'.łac. cytat z niej stał się sygnałem zespołu. ignis fatuus.zob. kto widzi w tym coś złego (nieprzystojnego)". Sinobrody. Błękitny .ang. Sędziów. circulus in definiendo. którego insygnia zawieszano na błękitnej wstędze. Orderu Podwiązki. Niebieski. 6: "Odpoczęły ścieŜki. order Ducha Św. (fr. sytuacja bez wyjścia. błąd polegający na tym. ang.por. Błękitna grota . broniący uciśnionych. mają zabarwienie błękitne. jest jedną z przesłanek dowodu. Barwa (Błękitna). przez Edwarda Iii z dewizą: "Hańba temu. beznadziejna. Błędny ognik .Błędne drogi . a prędkość wynosiła od 8 do 36 węzłów. Lazurowy. Błękitna pończocha . Błędny rycerz . Błękitna krew . Saint Esprit. tj. błąd logiczny.ang. nieskaŜonych domieszką mauretańską czy Ŝydowską. wyraŜenie pochodzenia hiszpańskiego (sangre azul) od przeświecających przez naskórek na głowie. Order of the Garter. Błękitna Wstęga Atlantyku . szlachetnego rodu. por. manowce. idem per idem. circulus vitiosus.arystokratyczne pochodzenie. Rhapsody in blue. którego się dowodzi.-atlantyckich między Europą i Ameryką za rekordową średnią szybkość w obie strony. przen. przynaleŜność do wysokiego. Ŝe zdanie. arystokracja.

w marzeniu sennym prowadzi wróŜka na poszukiwanie Błękitnego ptaka. otrzymał przydomek Barka. 1833). Maeterlincka: dzieci biednego drwala. wojny punickiej. Niebieski.w którym panie wybierają sobie tancerzy.zob. Derby. Lessla. 1770) Thomasa Gainsborough. wyst. Błękitny kwiat . młodego poety Henryka. pol 1914) Novalisa (F. (Der) Blaue Reiter. Błękitne berety . Tadeusz Korzon. którym kazała właścicielka przykryć pałac. San Marino (Kalifornia).zob. rozległe pastwisko. feeria teatralna (Moskwa 1908. u Stanisławskiego.wódz kartagiński Hamilkar. nazwa od "błękitnego dachu".zob.zob.operetka (Wiedeń 1920) Ferenca Lehara. 229 a. Mieszkali tu i pracowali: Klementyna z Tańskich Hoffmanowa. trawiasta równina. Zamoyscy przebudowali go jeszcze raz w 1812-15 w stylu klasycystycznym wg projektu Fr.. Huntington Gall.przy Ogrodzie Saskim w Warszawie. Przejęty potem przez innych autorów. Heinego w Szkole romantycznej (Die romantische Schule. Błękitny salon .. tł.w Polsce lud. Błękitny ptak . Błonie (przest. m. łąka.portret (ok. Błyskawica . Stefan śeromski. von Hardenberg) reprezentuje związek między światem marzeń i światem realnym bohatera. Rambouillet. Pałac Błękitny . L.Błękitna Wstęga Toru . L'Oiseau bleu. przebud. pol. zm.in. Po wojnie odbudowany. Błękitny chłopiec . Błękitny Jeździec . Zniszczony w czasie powstania 1944.w nie dokończonej powieści Heinrich von Ofterdingen (1802. Warszawa 1915) M. Tam na błoniu. 228 pne. zob. 'Błyskawica'. W 1816 koncertował tam w salonie 6-letni Chopin. Edward Antoni Odyniec. . W bocznym skrzydle mieściła się Biblioteka Ordynacji Zamoyskich. tęsknoty za nieskończenie odległym ideałem. Błękitny walc . jednostki obrony wybrzeŜa. Błękitny Anioł . dla szybkości swoich marszów i nagłości ataków. bohater 1.fr. w 1726 przez króla Augusta Ii dla córki hrabiny A. ojciec Hannibala. Orzelskiej. Błękitny mazur . stał się hasłem i symbolem romantyzmu niemieckiego.. błoń) otwarta przestrzeń. Tyltyl i Mytyl. zwiastuna szczęścia.

Bonduca .tragedia (wyst.. w czasie 2. z naśladownictwa mowy dziecięcej. właśc.ballada Williama Cowpera. w 1947 powrócił do kraju. To kaŜdy kwiatek powie wiersze Zosi. (J. niszczyciel.). (J.. Boudicca. prokurator rzymski zagarnął królestwo.zob. przez legiony Swetoniusza Paulina.ale z ogniem i miłością. KaŜda jej gwiazdka piosenkę zanuci. który nazywa tam bohaterkę "królową-wojownikiem". Boadicea . Beaumonta oparta na Kronikach R. którego się boją małe dzieci.zob. stąd: straszydło. lojalnych sprzymierzeńców Rzymian. dzidziuś. przyjaciółka Słowackiego i Krasińskiego. . Boboli . Kronika (Kroniki Anglii. NiechajŜe patrzą tak. ale.Bonduca. Bobrowa Joanna . obecnie: niemowlę. Karmione złotem i tęczową czczością. Holinsheda.polski okręt wojenny."Błyskawica" .właśc. Ogród (Ogrody Boboli). Do Ludwiki Bobrówny. przed 1619) Johna Fletchera i Fr. 1-4 (1844). Boadicea poprowadziła Icenów i Trinobantów przeciw Rzymianom. zob.. Bóbr-Piotrowicka z Morzkowskich.w dawnych wierzeniach ludowych potworek wzrostu dziecka. Strój (bobrowy). otruła się. Brytanii.) Bobrowy strój . jak oczy Polki. wojny świat. W pamiętniku Zofii Bobrówny. Bo kiedy Zośka do ojczyzny wróci. Bobo .) Gdy na ojczyznę spojrzą oczy Lolki. 1807-89. nie chcąc wpaść Ŝywa w ręce wroga. zbudowany w Brytanii. Spokojnie . Niechaj mię Zośka o wiersze nie prosi. Boadicea . Prasutaga. spaliła Camulodunum i Londinium (Colchester i Londyn). matka Ludwiki i Zofii. pokonana w 62 pne. królowa celtyckiego plemienia Icenów we wsch. Poemat Alfreda Tennysona. Słowacki. Słowacki. Gdy po śmierci króla Icenów. 1-4 (1844). brał skuteczny udział w operacjach przeciw Niemcom. biorący udział w sabatach czarownic na Łysej Górze. a królowę kazał wychłostać jak niewolnicę. od 1937 w polskiej marynarce woj.

Bocian. moralizatorem. lex ciconaria. nad Nurcem. "tak. Wieniec z barszczowych uszów. Monitor boćkowski . przyszły Budda. powstrzymuje się od osiągnięcia nirwany. budhi 'oświecenie'. słynęły zwł. Litewska! Ty.boćwiniarz. które zobowiązywało dzieci do utrzymywania starych. która aby ratować innych. za co zmieniony został w bociana. Beniowski 5. zob.) W rączkach. co utworzyłaś szkolę! (. z białorus.. rygor. przezwisko nadawane dawn. zwł. co wbrew boskiemu zakazowi wypuścił z worka na świat płazy i gady. Puszka (Pandory). Boćki .zob. gdzie umieszczano niegdyś takŜe łuczników raŜących strzałami załogi nieprzyjacielskich statków. jak to czynią bociany". Bocianie gniazdo . czyli nieokrzesanym nędzarzom. karność. które są zakasane. z liści buraka-boćwiny). 'którego istotą jest oświecenie'.nie chcę być niepowołanym mentorem. sanskr. O boćwino! Hipokreno.. kaznodzieją.łac. gołe.. bizun szkolny. przysł. Bodleian . przez koroniarzy Litwinom jako amatorom boćwiny (zupy z młodych buraków ćwikłowych a. który musi czyścić z nich świat. Prawo boćkowskie . Bocianie prawo . Biblioteka (Bodlejska).kosz masztowy.Ŝart. pomieszczenie dla marynarza obserwatora wysoko na maszcie okrętowym.przen. sattwa 'esencja'. "kosz majtkowski" (Linde). por. dyscyplina. będących w potrzebie rodziców. Boćwina . (J. Ŝebym świat czyścił . Zob. Śmiech (Śmiejący się Budda). bocwinnja. Słowacki. prawo rzymskie. wzięte ze starej bajki o chłopie. dyscyplina szkolna. kańczugi. Albom ja bocian. z wyrobów rymarskich. czczony jako bóstwo przez buddystów mahajańskich. bizuny boćkowskie. .) Bodhisattwa .miasteczko na Podlasiu. znane dawn. 78-79. surowość.w buddyzmie istota kierowana współczuciem. Wojciech (Dokoła Wojtek). 73-74.

W 1906-07. 1200 pne.Wulkan (Vulcanus) Hera .Neptun (Neptunus) Hefajstos (Hephaistos). włoski grawer. odkryto w cytadeli archiwum złoŜone z przeszło 10000 glinianych tabliczek klinowych z tekstami hetyckimi i akadyjskimi.zob.Mars Hermes . Bóstwa. kontrastującego linie cienkie i grube. Bogowie mitologii klasycznej . wyst. stolicy (pol. Boginka . 546 pne. nazwa demonów wodnych (wodnic.bogunka. dziwoŜona.Bodoni Giambattista .12 głównych bogów gr.Merkury (Mercurius) Posejdon .Apollo Ares . Gozziego. pierwsza opera (1833-34.. w toku wykopalisk. walną bitwę. odlewnik czcionek i drukarz. mamuna. oraz przeszło 250 krojów czcionek. Bogazky . i ich odpowiedniki rz. pseudoklasycznego kroju pisma. Bogowie . pod odpowiednimi hasłami. Wg tradycji ma to być takŜe dawna Pteria.. mit. Xvii w.wieś w Turcji środk. w której pobity Krezus dostał się do niewoli. rusałek). dpn. szczegóły zob. 1888) Wagnera wg baśni C. Azowie. Bóg. bogowie germańscy. Wanowie.. gdzie Krezus i Cyrus Wielki stoczyli ok. słow. szpetnych i mściwych a. Iovis) Apollo (Apollon) . leśnych i polnych. skandynawscy zob. Boginki .Junona (Iuno) .1740-1813. perfekcjonistycznej typografii. Die Feen. choć poślednimi pod względem wydawniczym i korektorskim. ponętnych i kusicielskich. twórca licznych ksiąŜek będących arcydziełami luksusowej.) państwa Hetytów. w pobliŜu ruin Hattusas. Wraz z Baskerville'em w Anglii i Didotami we Francji był prekursorem "nowoczesnego".Jowisz (Juppiter.nm. oraz uŜywającego długich szeryfów. Zeus (Dzeus) .-ok.

Athen . 1. gospodzina. Usłysz głosy. jąŜ nosim. a 1386 (data koronacji Jagiełły). napełń myśli człowiecze! Słysz modlitwę. Bogurodzica . błogosławiona Mario! Twego syna-pana matko wybrana. Bogu rodzica. pozyskaj nam. usłysz głosy. A dać raczy. Twego dzieła krzciciela BoŜycze. Kyrie eleison. wg hipotezy Aleksandra Brcknera . Pluton .Diana Atena (Athena. spełnij myśli ludzkie: usłysz modlitwę. spowiednik księŜnej Kingi od 1270. Wiłkomierzem i Warną. którą zanosimy.Wenera (Venus. pieśń o wszystkich świętych. Zyszczy nam. A na świecie zboŜny pobyt. spuść nam.franciszkanin.Westa (Vesta) Niektórzy inni bogowie: Kronos . wbrew legendzie piętnastowiecznej nie ułoŜona przez (ani za czasów) św. Później pieśń powiększono o nowe strofy i materiały obce: pieśń wielkanocna. Mario. była pieśnią ojczystą. Bakchus Eros . Bogiem sławiena Maryja.: 1. dziewico. Znaczy to prawdop.Orkus (Orcus) Dionizos. o co prosimy: a na świecie dobrobyt. Dla twego chrzciciela. Pochodzenie osobliwości językowych tekstu jest tematem wielu rozbieŜnych poglądów.Demeter . jegoŜ prosimy. łac. Istnieją .Amor. Bakchos . ale zapisana (w Krakowie) dopiero w 1408. a dać racz.Cerera (Ceres) Artemida (Artemis) .Saturn (Satumus) Hades. Veneris) Hestia . Xiii w. zapewne pod Grunwaldem. spuści nam. Kupido (Cupido) Boguchwał . kyrie eleison'. 'Boga-rodzico.Minerwa (Minerva) Afrodyta (Aphrodite) .).). i kościelną. Wojciecha (czyli pod koniec X w. śpiewaną przez rycerstwo na polu bitwy. Twego syna.najstarsza polska pieśń religijna.autor Bogurodzicy (zob. 2. Matko zwolena Maryja.Dionizus. Do końca Xv w. poł. 2. carmen patrium. dpn. Po Ŝywocie rajski przebyt! Kyrie eleison. Datę powstania części pierwotnej (2 pierwsze strofy) róŜne sprzeczne teorie wyznaczają między 1. kyrie eleison. po Ŝywocie rajski przybytek. Synu boŜy. Dziewica.

wyd.łac. Bohater naszych czasów . 5. Lermontowa. Trochę odmienną listę bohaterów zawiera komedia Stracone zachody miłości.ros. których gł.równieŜ liczne inne próby odczytywania i wyjaśniania tego pełnego tajemnic tekstu. 1844. Artur).fr. a od Vi przez słowiańskich przodków Czechów. piękna polichromia renesansowa. 1838-82. trzynawowy. Kościół św. postać. Karol Wielki i Godfryd z Bouillon. śołnierz. występuje jako bohater a. którzy. którym Thomas Carlyle wprowadził te pojęcia do historiozofii i etyki Xix w. Boguszyce . Stanisława Biskupa z 1558 . ruskim z tur. Pieczorin. Szekspira.zob. Leona Gambetty. nazwa Czech. Bohaterowie świata . cześć dla bohaterów i pierwiastek bohaterski w historii cykl pop. wykładów (opubl.za pośredn. przez germańskich Markomanów. ze sztuki Mądremu biada (1820-24.czyli Dziewiątka to.zob. pol. później o Cyganach. ze śrdw. Bohater nie z mojego romansu . Bohemia . trzej śydzi i trzej chrześcijanie: Hektor. Gieroj naszewo wriemieni. Aleksander Wielki i Juliusz Cezar. Bohater . 1841. tj. 1833. bohemus 'Czech'. Jozue. śołnierz i bohater .-łac. trzej poganie. 1840. przybyli z Czech. Czasy bohaterskie się skończyły . z wieŜą. tytuł dzieła M. złoŜonego z pięciu opowiadań. zajętego w I w. les temps heroiques sont passes. pol.wieś w województwie skierniewickim. Bohaterowie. gieroj nie moiewo romana. pol. narrator.jeden z bohaterów powieści Ogniem i mieczem Henryka . Dawid i Juda Machabeusz.) do Morte Darthur (zob. 1892). 2. Bohun Jurko . wyd. Cyganeria. wyd.drewniany o konstrukcji zrębowej. wyd. wg przedmowy Caxtona (zob. król Artur. od nazwy kraju celtyckiego plemienia Bojów (Boiohaemum). bahadyr. jak sądzono. Bohema . J.. 1857) Aleksandra Gribojedowa. nie w moim guście.ros. powiedzenie polityka fr.

por. libretto: Ida Rubinstein. Imię to.ludowy taniec hiszpański w tempie trójdzielnym wykonywany jeszcze w Kastylii i Andaluzji przy wtórze kastanietów. Balet w 1 akcie. od poł. Bytom 1965. krótka kamizelka męska (ludowy ubiór hiszp. Postać wzorowana na autentycznym dowódcy kozackim. przy narastającej dynamice.zob. 966-1025. romantyczny wataŜka. muzyka M. w dawnych dworach uŜywana zwykle jako pokój słuŜbowy. "karuzela dźwięków". wzorowany na niej krótki Ŝakiecik damski.Pomnąc mą sławę oręŜa straconą.) a.słynny utwór na orkiestrę (1927) Maurice Ravela. aŜ do potęŜnej kulminacji. 139-42. Bolesław . kresach dawnej Rzplitej . bojarzy putni. Bolero . Gdy zapytano mej królewskiej woli. na wsch. rozstrzelanym przez Polaków jako zdrajca w 1664. Bolero . (J.Bole. dziki i namiętny rywal Jana Skrzetuskiego do ręki Heleny Kurcewiczówny. Bohunie.967 a. Jakie mu imię dam razem z koroną: Ja w smutku rzekłem: "Ach! sława mię boli" . na kilka .hist. zabijaka i rębajło.opus 19 (1833) Chopina na fortepian. nadawane bywało takŜe synom szlachty. 18-taktowy temat powraca nieustannie we wspaniałej rewii coraz to nowych instrumentów na tle jednostajnego akompaniamentu rytmicznego.pułkownik kozacki. Bokówka . Król-Duch. wyst. Benedykt Chmielowski w Nowych Atenach (1746) wykłada je fałszywie na 'bolem sławny'. a.oznacza tu 'większy'.) Bolesław Chrobry a. Słowacki. ParyŜ 1928. 4. ksiąŜę od 992. Bojarzy . 3.chłopi wolni od pańszczyzny. Bojomira . magnaci. Ravela. wyŜsza szlachta. pol. Lizystrata. do której wejść moŜna tylko przez inny pokój. wielcy właściciele ziemscy na Rusi do czasów Piotra I. dedykowany tancerce Idzie Rubinstein. Bolero C-dur . gdzie jeden krótki. w szabli ustępujący jedynie Wołodyjowskiemu. Wielki . Xv w.izdebka. całe imię znaczy: 'mający okryć się większą sławą'.Sienkiewicza . pułkowniku winnickim. zastrzeŜone dla dynastii Piastów. Iwanie T. Alkierz.

tygodni przed śmiercią koronowany na króla Polski. Oparł granice Polski o Dunaj. który. Wiele mu to bowiem zaszkodziło. Niemcewicz). skazany został na śmierć. Rygdaga. oŜeniony jakoby (wg Długosza) z księŜniczką ruską Wiaczesławą. zmarł na Węgrzech (zamordowany?) w dwa lata później.). teŜ Szczerbiec. 1. Złe dni 1950. śelazne słupy graniczne . oryginał łac. Przed r. tj. długo byłoby o tym mówić.. Wielka indywidualność. Ŝe była to kara śmierci. co posłuŜyło za pretekst do wybuchu powstania. Gall Anonim. zdolny wódz i administrator. bunt). 6-16. 27 (ok. jak i w pracy nad wewnętrzną przebudową kraju. wygnany 1079. (Puszcza 1947. "Jak zaś doszło do wypędzenia króla Bolesława z Polski.nie zaś ćwiartowanie. Ŝe sam będąc pomazańcem nie powinien był pomazańca za Ŝaden grzech karać cieleśnie. okaleczenie . Bolesław ratował się ucieczką na Węgry razem z synem Mieszkiem. którego talenty ujawniły się zarówno w działaniach wojennych i dyplomatycznych. 1114). U. "napędził" ją.ok.Ŝe tak powiem . przedmiot licznych. starszy brat Władysława Hermana i Mieszka. są tylko legendą. w wieku lat dwudziestu. oryginał po łacinie.. ok. trucizną zgładzili". "za zdradę" (tj.powieść (1944-45) Teodora Parnickiego.które Bolesław Chrobry rzekomo kazał wbijać w dno Sali (Soławy) i Dniepru. poczynając od Kadłubka. pozwany przed sąd królewski. Szczodry . oŜeniony w 984 z nie znaną z imienia córką margrabiego Miśni. Odę (zob.).).. wraz z synami. nastąpił na skutek buntu panów. Bolesław Chrobry . RozdroŜa 1954) Antoniego Gołubiewa. Szło nowe 1947. sprzecznych interpretacji i temat wielu utworów lit. którego po śmierci ojca i powrocie do kraju. Srebrne orły . kronika (wyd. być moŜe Ŝe przy udziale Władysława Hermana i biskupa krakowskiego Stanisława (zob. Historia Polonica. ks. która go przeŜyła. iŜ ozłocił . zob. syn Kazimierza Odnowiciela i księŜniczki czeskiej Dobroniegi Marii. 1612) Wincentego Kadłubka. 990 poślubił Emnildę (zob. Bug. 1114) Galla Anonima. Najstarszy syn Mieszka I i księŜniczki czeskiej Dobrawy. ks. uczynił z niej poćpiegę.(ok. 1. "po męsku rządził królestwem i za łaską boŜą w taką wzrósł cnotę i potęgę. gdy przeciw grzechowi grzech zastosował i za zdradę wydał biskupa na obięcie członków". tj. i poślubił równieŜ nie znaną z imienia Węgierkę (moŜe córkę Gejzy?). tyle wszakŜe moŜna powiedzieć. .powieściowy cykl hist. wrogowie "z obawy. . Bolesław Śmiały a.łac. Późniejsze źródła. koniec rządów króla dość niejasny. którą teŜ wkrótce napędził. wypędził. 1040-81. ksiąŜę polski od 1058. Bałtyk i Łabę. królową Odę. W 1018 poślubił margrabiankę miśnieńską. Kronika polska. aby krzywdy ojca nie pomścił. koronowany na króla w 1076.całą Polskę swą zacnością" (Gall Anonim w Kronice polskie). Kronika polska . twierdzą. "jego dzielność zamieniła nierząd w monarchię" (J. w 1089 roku. Po śmierci Mieszka napędził teŜ macochę.

biskup" (Maria Dąbrowska. aŜ wreszcie dotyka klątwą. wtedy zniweczył wszystko. (. Bolesław Śmiały . Wyspiańskiego..) . twierdzi. Wyspiańskiego.Ŝem był Śmiały. 1838-1919. (1900) St. wg której "zły i grzeszny król.Xi w.łac. Tłem konfliktu była walka Polski z ówczesną "piątą kolumną" niemiecką. (1904) Tadeusza Wojciechowskiego. A jam był tylko człowiek nieuwaŜny.. wstęp do Staniasława i Bogumiła). bezboŜny świętokradca rozszarpuje Stanisława na kawałki własnoręcznie (co jest oczywistą bajką). historia Polski (1455-80) Jana Długosza.dramat (1907) St. Wg Wojciechowskiego konflikt z biskupem. przedstawia na sposób klasyczny dzieje zbrodni i pokuty króla-banity. jego miłość do pięknej mieszczanki krakowskiej Krystyny i zatarg z biskupem.. 355-56. 2. śmiał nadto usprawiedliwiać swoją zbrodnię... jaki odczuwali w najŜywotniejszych swoich interesach politycznych. kiedy targnął się zuchwale na męŜa boŜego i.dramat (1947) Marii Dąbrowskiej. "Przez wiele dziesięcioleci utrzymywała się hipoteza Tadeusza Wojciechowskiego (. Opera (1909) Ludomira RóŜyckiego... "choć nie całkiem wyświetlony. ujmujący konflikt Bolesława z biskupem krakowskim w myśl tez zwanych w Skicach T. Wyspiańskiego. zabił biskupa. niestety. (. w rapsodzie V przedstawia wyprawy kijowskie Bolesława. Mnich . Hipoteza ta z czasem zwietrzała. na co król kaŜe kapłana porwać od ołtarza. Ŝe Bolesław.) Wymowa . Król-Duch . mszcząc się za owe upomnienia. bo wskazówek wyraźnych na nią nie ma. a gdy siepacze nie śmią. Stanisław i Bogumił . (1830) Józefa Korzeniowskiego.dramat hist. Wojciechowskiego. klątwę i zabójstwo. przedstawia Bolesława jako szalonego okrutnika.. Skałka . był konfliktem na wskroś polityczno-moralno-społecznym. dopełniwszy na nim morderstwa. dokonał Ŝywota na pokucie w jakimś klasztorze na Węgrzech". I rzekły sobie ludy . zegnany z tronu przez oburzonych poddanych.) Bolesław Śmiały . (Rapsod 5. po czym. z którą borykał się Bolesław.nie ukończony poemat Słowackiego.rapsod hist.dramat (1903) St. libretto Aleksandra Bandrowskiego wg Wyspiańskiego. cokolwiek Polska pozyskała chwały i zaszczytu za dawniejszych ksiąŜąt i królów. a po której stronie znalazł się. upominanym przez biskupa krakowskiego Stanisława". którego biskup stara się nadaremnie odwieść od bezeceństw. Szkice historyczne . Historia Polonica (Annales seu cronicae.).1150-1223. świadomie lub nieświadomie. obaliły legendę "o rozwiązłym i gwałtownym królu Bolesławie.) Natomiast szerszym kontekstem tych zdarzeń moŜe słuŜyć hipoteza spisku panów przeciw władcy na tle zawodu.

. Mimo Ŝe próbował. Ŝe król ustąpił po kilku lub nawet kilkunastomiesięcznym zmaganiu się z przeciwnościami (.lecz moŜni. która przeszła do jawnego oporu biorąc za rzecznika biskupa krakowskiego zimą 1078-79 roku. Wkrótce potem zmarł jako rozczarowany pesymista. "znaleźć taką formę.aktu koronacyjnego mogła być w niektórych kręgach dwojako a niechętnie rozumiana: jako niezwykłe wzmocnienie prestiŜu władcy i zapowiedź utrzymania niepodzielnego państwa w sukcesji tylko syna Bolesława i jako niebezpieczna prowokacja wobec Cesarstwa (. w Vi w. jako przeciwnik centralistycznej władzy hiszp. w nowo załoŜonych państwach: Nowej Granadzie (dzisiaj Kolumbii).). bohater walk o wyzwolenie Ameryki Płd. Libertador. gł. w której prawo chroniłoby człowieka".miasto nad Nysą Szaloną w woj. hiszp. Xii wolna komuna miejska. otoczony juŜ za Ŝycia legendą jako symbol niezawisłości Ameryki Łacińskiej. Bolków . Ekwadorze.. od 190 pne. gdy gwałtowne represje za samowolne tłumienie rozruchów i opuszczenie wojska na Rusi spadły na część moŜnych i rycerzy.. Pomówiony o aspiracje monarchistyczne ustąpił ze stanowiska prezydenta Wielkiej Kolumbii. rządów.wzniesiony na wyniosłej górze w 1277-93. jeleniogórskim. Bolonia . jest postacią w gruncie rzeczy tragiczną. którzy rozpoczęli nowy rozdział historii społecznej i politycznej kraju. Bolesław Ii Szczodry (1980). Gieysztor.1783-1830.). a po powrocie do kraju udało mu się. pod władzą Bizancjum. pochodzenia przedrzymskiego. wykraczająca mimo wyroku poza normę obyczaju prawnego. Włoszech. miasto Emilii i Romanii w środk.byłby to jeszcze anachronizm w tej części Europy . sam wreszcie ogłosił się dyktatorem. Bologna. rozbudowany i włączony w ciąg murów miejskich w 1301-53.wł. złamać panowanie hiszp.) Wnosić wolno. (. z ." A. Śmierć biskupa Stanisława. spod rządów hiszpańskich. Jego dąŜenie do federacji wszystkich państw płd.. obdarzony tytułem Oswobodziciela.. Boliwii (nazwanej od jego nazwiska) i Peru. kolonia rzymska (Bononia). W 1506-1860 pod rządami papieskimi.. Wenezueli. za młodu w podróŜach europejskich przejął się ideami wolnościowymi. obecnie w ruinie: w części odbudowanej mieści się muzeum.-amerykańskich pozostało daremne. Bolivar Simon . powiększyła grono bezpośrednio zagroŜonych.. Zamek gotycki Bolka I Świdnickiego . Jej zwycięstwo po stronie gwelfów pod Fossaltą nad cesarzem Fryderykiem Ii w 1249 znaczyio początek kilku wieków rozwoju. Wywodził się z bogatej wenezuelskiej kreolskiej rodziny ziemiańskiej. mimo wszelkich trudności i klęsk. przebudowany w stylu Renesansu w 1540. Tak rozumiejąc sprawę wolno dopuścić myśl o wytworzeniu opozycji. od pocz. W walce tej zwycięzcą wyszedł jednak nie Kościół .

oślepiony i stracony w 1608. 'Teatr Wielki'. 1776). w Moskwie. która czyniła z niej potwora i trucicielkę. Wydziały medyczny i teologiczny oraz kursy sztuk wyzwolonych otworzono w Xiii i Xiv w. jak powiadano). którym się naraziła. krzewicielka kultury włoskiej w Polsce (napływ humanistów wł. zbudowany w 1825 dla respołu operowego teatrów cesarskich (pierw. wywołując jedną z największych wojen chłopskich w Rosji. Bombką. chłop pańszczyźniany. światła. córka Gian Galeazzo Sforzy. co w połączeniu z nepotyzmem i chciwością wywołało Ŝywą niechęć. zdolna. zał. 1494-1557. zob. i wyjazdy młodzieŜy polskiej na uczelnie wł.Bona Sforza d'Aragona. zob. galernik turecki. Uniwersytet i miasto były jednym z prawdziwie wielkich centrów naukowych Europy.bonończyk. Franciszka Ii. Maltański (Maltańczyk). despotyczna.przywódca powstama chłopskiego w Rosji w 1606-07. kiedy uczyli tam Malpighi i Galvani. drobną szlachtę i Kozaków. a wreszcie i opozycję magnaterii i szlachty. powstał w 1119 jako szkoła prawa rzymskiego. Re Bomba. Jego syna i następcę tronu. Po śmierci Zygmunta Starego. zwł. za zbombardowanie Palerma w 1860 nazwano Królem Bombą Ii a. ze znakomitego baletu. Bombalino. wpływała na politykę króla i dąŜyła do wzmocnienia władzy królewskiej. zdołał przyciągnąć do powstania prócz chłopów takŜe biedotę miejską. a dobre imię uczelni Irwa do dziś. Wpłynęła na powstanie a. zdolny przywódca i organizator. Bona . Tradycję tę kontynuował teŜ wiek Xvii i Xviii. Po klęsce powstania ujęty. od 1518 druga Ŝona Zygmunta Starego i królowa polska. Czynna. Bolszoj Tieatr .najstarszy w Europie. Kobieta o wybitnych . przydomek Ferdynanda Ii. w okresie upadku i zacofania Akademii Krakowskiej). Król Bomba . w której nauczali Accursius i Irnerius. rozwój róŜnych dziedzin Ŝycia gospodarczego. warzywnictwa i ogrodownictwa. i Izabelli Aragońskiej. Bolończyk . króla Obojga Sycylii 1830-59. Odebrała wszechstronne wykształcenie humanistyczne we Włoszech. wł. postępowa. księcia Mediolanu. słynny na świecie zwł. jeniec tatarski.. Akademia (Carraccich). odsunięta przez syna od rządów.w .ros. Bołotnikow Iwan . Uniwersytet boloński . gdy miała jeszcze wpływ na politykę zagraniczną Polski. opiekunka uczonych i pisarzy. Urusowa i Medoksa.wł. wyjechała do Bari (wywoŜąc ogromne skarby. przejęta polskimi sprawami. nadany mu po okrutnym zbombardowaniu w 1848 zrewoltowanej Mesyny. gdzie ją niebawem otruto na polecenie Habsburgów. niechętna Barbarze Radziwiłłównie.przerwą w okresie napoleońskim.

1777-1820. (W. Ŝona Murata. A to idzie stara Bona. 1775-1840.przysłowie oznaczające: juŜ wróble o tym świergoczą. ujemnych niŜ przychylnych opinii. królowa Neapolu w 1808.. Ludwik. a mianowicie: Józef. Wojna kokosza. król Hiszpanii w 1808-13. na grudniową uroczystość ku jej czci w domu konsula a. jest zapewne bliŜsza prawdy. . wozy. stągwie. rzemieślnik wyrabiający przedmioty drewniane: beczki. Pan kaniowski i bondarówna. Bondarówna . Bondar .. Ojciec Napoleona I. wielka księŜna Toskanii w 1809.Wiele zamków posiadła I hulała z gaszkami. Hieronim. król Holandii w 1806-10. pretora w Rzymie męŜczyznom był wstęp wzbroniony. Leclerca. przedstawiająca ją jako osobę hojną dla ubogich i dobrego gospodarza swoich dóbr.francuska forma włoskiego nazwiska Buonaparte. Ŝona gen. Naiwna tradycja ludowa. słynna piękność. 'dobra bogini'. Paulina.cechach psychicznych. Zygmuntowa Ŝona . 1778-1846. przydomek bogini urodzaju. Lucjan. Szajne Katarynko. rz.) Własną zatruła synowę. ojciec Napoleona Iii. Królowa Bona umarła . wsch. podpisywał się Bonaparte.) Bona Dea . balie. Bonaparte . Neapol (Sumy).zob. król Westfalii 1807-13. uŜywany zamiast niewymawialnego imienia prawdziwego. z ukr. poślubił Marię Letycję Ramolino (1750-1836. 27-letni korsykański generał wojsk rewolucyjnych Napoleon Buonaparte został mianowany dowódcą armii francuskiej we Włoszech w marcu 1796. mit. Pol. to nic nowego.. Napoleon (zob. 1780-1825. Skarb trwoniła na głowę . zarobiła sobie u współczesnych i u potomności na więcej. król Neapolu w 1806. następnie księcia Camillo Borghese. Obrazek. Cezar (śona Cezara).. Ii August). 1782-1839.łac. Z ich dzieci tylko ośmioro osiągnęło wiek dojrzały. gdy został cesarzem. grabie. ur. Madame: Mere). zob. Zygmunt (I Stary. 1784-1860. silnej woli i rozumie politycznym. od tego czasu aŜ do 1804. łyŜki. Potem Polskę okradła I uciekła z skarbami. Bar.Wszetecznica nie po troszka. Carlo Maria.reg. Rodzina Bonaparte . w Ajaccio (1746-85). por. Karolina.. czerpaki.pochodzenia włoskiego. zdrowia i opiekunki kobiet.).dobrem i złem .. Z piekła rodem stara Włoszka! (. warząchwie itd. Eliza. zob. bednarz. osiadła na Korsyce od Xvi w.. płodności. 1768-1844.

zwł. z fr. Bo do czubków odwieźć kaŜę. umysłowo. 5. Hesji. 1734-1820. Saksonii. męczennik. 1784. zamordowany przez Fryzów. wytrzymałości i rozwagi. Kielich św. 418-422. opiekujący się chorymi.. od spiczastych kapturów. wybrany przez męty rzymskie w 896 na 15 dni. NiechŜe o tym juŜ nie słyszę. Z dala od świata spółczesnych zapasów. bu:n). który odegrał znaczną rolę w zasiedlaniu Kentucky i Missouri. Byron.dodatkowy kielich wina. śył w mateczniku pradziewiczych lasów. W Polsce od 1609. 4.) Boone Daniel . 'wyznający dobro: dobroczyńca'. Wynfrith). tł. Wg legendy papieŜ Bonifacy. Jedynym św. damskie nakrycie głowy z miękkiej tkaniny. dobra Ŝona. modne w końcu Xviii w. Słynny jest jego przepis na szczęście: "Dobra strzelba. Bonifacy . boni fratres.z łac. Cooper przedstawia w swoim Natty Bumppo (w serii Opowieści Skórzanej Pończochy) wyidealizowany obraz tego juŜ wówczas (1823-41) legendarnego bohatera." J. apostoł Niemiec. F. Imię jego stało się synonimem pionierskiego ducha. Porębowicz. usprawiedliwienie jeszcze jednego kieliszka. Zakon szpitalny. Bonifacius. od ok. Bonifratrzy . noszony w epoce Odrodzenia. Zemsta. Jana BoŜego.) .Bonet . Najfortunniejszym z ludzi obok Sulli (. 61. Don Juan. Bonifacego . rodzaj beretu z doszytym z boków i z tyłu pasem tkaniny. zał. 150-51. kentucki myśliwy. ok. UŜywał tylko na niedźwiedzie kuli.rodzaj czapki bez ronda i daszka. Św. F. jako idealnego bohaterą pogranicza upowszechniła ksiąŜka Johna Filsona "Odkrycie. noszone w antycznej Grecji i w Europie średniowiecznej . 716 misjonarz w Turyngii. dobry koń. Anglosas (właśc.. Bonifacym papieŜem był Bonifacy I. rysie . (A. bonnet. G.zakon reguły braci miłosiernych. 680-754. łac.. Jego legendarną sławę w folklorze amer. Winfrid a. dosł.. Bonifacy. zapewne Vi. czubkami.) Był generał Boone.i niefrasobliwy. w 1540 w Grenadzie (Hiszpania) przez św. (G. nazywani dawniej. imię kilku papieŜy. 8. Na wilki. opasane wstęgą. zasiedlenie i obecny stan kraju Kentucky". Fredro.(wym. Bonifatius.nakrycie głowy pochodzenia wschodniego. pionier pogranicza amerykańskiego. ustanowić miał odpust dla pijących jego zdrowie.

Villa Borghese .(rzymski Akwilon) mit. z Xvi-Xvii w. Wiatry. Pawła V (Camillo Borghese.zob. mieszczący m. brodaty. szczególnie czczony w Attyce jako "szwagier" Ateńczyków (porwał bowiem bawiącą się na brzegu Ilissu królewnę ateńską Orejtyję. Rut. północny.najpiękniejszy park Rzymu. 1552-1621). gr. choć sejm w 1659 wyrazii zgodę tylko na 2 mln. jedna z najmonumentalniejszych rezydencji arystokratycznych Rzymu. skrzydlaty starzec.pierwsze w Polsce szeroko rozpowszechnione polskie monety miedziane.-wsch. Boratynki .. w końcu Xviii w: otrzymał tytuł ksiąŜęcy. nie znalazło potwierdzenia u historyków. kiedy głównymi jego przeciwnikami były rzymskie rody szlacheckie Colonnów i Orsinich. której nie szczędzili swoim nieprzyjaciołom. przybyły z Hiszpanii na pocz. głównie za sprawą narosłych wokół niego legend. Stał się odtąd symbolem nieokiełznanej Ŝądzy władzy. szelągi o kursie przymusowym.in. Xv w. Borealny .1378-1458. Jachin i Booz. bordŜa) ród włoski.ród rzymski. Borgia . zwłaszcza zaś za szkody wyrządzone flocie najeźdźców perskich w 492 i 480 pne. od 1902 państwowe muzeum i słynna galeria obrazów i rzeźb przeniesiona tu z pałacu Borghese w Rzymie w 1891.. bóg wiatru płn. pochodzący od patrycjuszy sieneńskich Xiii w. od 1455 jako papieŜ Kalikst Iii połoŜył podwaliny potęgi i wpływu rodu we Włoszech. wiatr północny. borealis. chciwości i rozpusty. . zob. Mniemanie. ostry a zdrowy.. Nabrał duŜego znaczenia w okresie Renesansu. córkę Erechteusza. i miał z nią synów. letni pałac zbudowany 1605-13 dla kardynała Scipione Borghese przez Giovanniego Vasanzio z Utrechtu.. Palazzo Borghese . choć niebezpieczny dla Ŝeglugi. kilku kardynałów i wielu wybitnych obywateli.potęŜny kompleks pałacowy w pobliŜu Tybru.. Wydał papieŜa.łac. zob. Kalais i Zetos). Alfonso Borgia . Borghese .Booz . w górskiej jaskini.(wym. do Tracji. zamieszkały w zimnej Tracji. Boreasz . później płn. wartości trzeciej części grosza. których dzierŜawca mennicy koronnej Tytus Boratini wybił w 1659-66 na przeszło 20 milionów złotych. Ŝe Borgiowie posiedli tajemnicę śmiertelnej trucizny.

Lucrezia Borgia . Mimo jej przykładnego prowadzenia się na jego dworze.(wym. Aut Caesar. gdzie gromadziła uczonych. Borgiów. od 1492 papieŜ Aleksander Vi.opera (1834) Gaetano Donizettiego.. czyniąc z Ferrary ośrodek kultury i sztuki.) Makiawela. przemocy i zdrady. czezare). Gal. Carrara. albo nikim'. jedna z najsłynniejszych i najbardziej osławionych kobiet w historii. Borodino .. lukrecja). Portrety Borgiów: Giorgione (przypisywany). za sprawą marszałka Neya. Bronzino. ambitny.Rodrigo Borgia .. 1476-1507. od Moskwy. siostra Cesarego. gł. aut nihil . libretto F. polityk wł. bezwzględny. Trzykrotnie przez ojca i brata wydawana za mąŜ dla racji stanu. Rzym. Bembo. Romani wg V. 1480-1519. Lucrezia stała się celem niezliczonych plotek. takich jak Ariosto. fr. 'albo być Cezarem.jeden z największych obiektów kultowych buddyzmu: świątynia w środkowej Jawie zbudowana w Viii-Ix w. drugi mąŜ został zamordowany. bataille de la Moskova 'nad rzeką Moskwą'. Nowsza historiografia nie daje wiary większości tych oskarŜeń. Lucrece Borgia . bratanek Kaliksta Iii i ojciec Cesarego i Lukrecji.1431-1503. ksiąŜę Ferrary.-zach. Cesare Borgia . skutkiem których przeszła do historii jako trucicielka. dewiza Cesarego Borgii. Pinturicchio. . Zwana teŜ bitwą pod MoŜajskiem. Borghese. pod dowództwem Kutuzowa. dla wielu wcielenie indywidualizmu renesansowego w znaczeniu ujemnym. córka papieŜa Aleksandra Vi. Lucrezia Borgia . Rzym. mordów. po której Rosjanie zmuszeni byli do odstąpienia. choć przy pomocy przekupstwa. w kształcie piramidy. apart.łac. ale niezmiernie krwawa dla obu stron bitwa między Wielką Armią Napoleona i wojskami ros. Watykan. tarasowej ozdobionej licznymi rzeźbami i płaskorzeźbami. a hymnów pochwalnych na jej cześć pisanych przez Ariosta czy Bemba nie uwaŜa za same tylko pochlebstwa. Tycjan. rozpustnica Ŝyjąca w kazirodczych stosunkach z ojcem i bratem. FSRR na płd.wieś w Ros. Borobudur . Bergamo. matka nieprawych dzieci. byt jednak zapewne jednym z pierwszych polityków dąŜących do zjednoczenia drobnych państewek wł. wielka piękność.dramat prozą (1833) Victora Hugo. Aldo Manuzio. pierwsze małŜeństwo anulowano. gdzie 7 Ix 1812 rozegrała się nie rozstrzygnięta. Gal. Jest on w znacznej mierze wzorem czy bohaterem Księcia (zob. bez skrupułów popierał interesy swego rodu. zręczny i chytry. trzecim był Alfonso I d'Este.(wym. pomówień i oskarŜeń. artystów i pisarzy. Hugo.

za Ŝycia cara Fiodora Iwanowicza. Zaczarowane koło . car rosyjski od 1598.człon (1870) trylogii dramatycznej Aleksieja K. który hulał. Lwów 1912) Modesta Musorgskiego. Bssendorfer . pol.powieść (1903) Kazimierza Glińskiego. Boruta .). złośliwy i psotny. pojawiający się jako ptak a.wiedeńska wytwórnia fortepianów cieszących się światową sławą. pol.jedna z klechd (1837) K. Dramat muzyczny (1869. postać diabła kontuszowego prawdop. etymologię lud.Boruta . zwierz. Oxford. Borys Godunow . swego szwagra. straszył ludzi i wciągał w trzęsawiska: Boruta .1551-1605.). muzyka: Witold Maliszewski. przy karabeli. w zaleŜności od miejsc. Bosporos) cieśnina między Półwyspem Bałkańskim i Azją Mniejszą. Posądzany o zamordowanie w 1591 dziesięcioletniego carewicza Dymitra (zob. wyst. Złotym Rogiem. nad jedną z jej zatok. Borys Godunow . 2. wyst. tragedia hist. leŜy Stambuł (Konstantynopol). który tę literacką postać spopularyzował. zwany teŜ błotnikiem. Wł. Car Borys trzeci . noszącym się po polsku. rokickim. Tołstoja. rządzący faktycznie państwem od 1584. Opera-balet (Warszawa 1930). diabeł borowy. .dramat (1825. strzegącym skarbów zamku łęczyckiego. łozińskim. gdzie straszył. Petersburg 1870. przez gr. rąbał się ze szlachtą. tłumaczona jako Krowi Bród na cześć Io (zob. pozostawiając na murze trwały ślad łapy. Marmara z M. Bohater literackiej. Wójcickiego. Xix-wiecznej legendy o najbardziej polskim z diabłów. w kontuszu. libretto: Or-Ot. wyst.w legendach i podaniach ludowych strach błotny i leśny. wierzbickim. Bosfor .. łącząca M. borowikiem. libretto kompozytora wg Puszkina. wyd. załoŜona w 1828. por. we fragmentach.(gr. nazwa tracka. Siedlce 1884) Aleksandra Puszkina.dramat (1899) Lucjana Rydla. 1831. wersja oprac. wersja Petersburg 1874. Czarnym. który nadaremnie próbował zwalić wieŜę w Łęczycy. przez Rimskiego-Korsakowa 1899-1908. wymyślona przez autora. rokitą.

) został zabity. Rabelais'go. opera seria. Boston Tea Party. a korona przypadła zwycięzcy.wł. w Neapolu) za opery w konwencjonalnym stylu wł. Panurg i brat Jan w powieści Gargantua i Pantagruel. dokąd wyprawili się Pantagruel. . Boski .Dantego zob. hebr. il divino Boemo. Le divin poeme. które odniosły tam wielki sukces. Bernhardt Sara. w której król Ryszard Iii (zob. 'bostońska herbatka (tj. Bitwa ta zakończyła wojnę Białej i Czerwonej RóŜy (a. którzy zaprotestowali w ten sposób przeciw cłom nałoŜonym przez parlament brytyjski na import herbaty. zob. bosuof fi:ld) miasteczko w hrabstwie Leicester w Anglii. nm. przyjęcie)'. Boski poemat . Boston . ustawicznie dręczone przez bandy. l'Oracle de la Dive Bouteille). miejsce bitwy (1485).stolica stanu Massachusetts. hrabiemu Richmond.wyrocznia (fr. Wojsko.Boski.(wym. Komedia.zob. zabijając 5 osób. 1534-97. USA. który panował jako Henryk Vii.. Dwóch RóŜ). trzecia symfonia C-dur (1904) Aleksandra Skriabina. Bostoński "bunt herbaciany" . gł. od 1763 przebywającemu we Włoszech. Boski Czech . 34-48. a odpowiedź wyroczni na pytanie brzmiała "Pij!". Ŝar. Boska Flasza .fr. 'butelka'. aby zaprowadzić porządek i dopilnować egzekwowania ceł importowych. Fernando de Herrera.ang. Trink! Boska Komedia . Masakra bostońska . Jej kapłanką jest Bakbuk. załoŜycielowi dynastii Tudorów. Boska Sara . wreszcie 5 Iii 1770 oddało salwę do tłumu. której świątynia znajduje się na wyspie kraju Latarników. Pogrzeb ich stał się wielką demonstracją patriotyczną.. Wojna. Bosworth Field .przydomek poety hiszp. przydomek nadany przez Włochów kompozytorowi czeskiemu Josefowi Myslivećkowi (1737-81. 5.incydent powstały z niechęci do wojsk brytyjskich wysłanych do Bostonu. zatopienie transportu 342 skrzyń herbaty w porcie bostońskim 16 Xii 1773 przez patriotów przebranych za Indian. dosł.

W 1788 Bligh odkrył na płd.Bosy. Ew.-Michel. sekretarzem ambasady. Botsaris Markos . przyjęta podobno od czasów św. bugęwil). była to równieŜ powaŜna wyprawa naukowa dzięki udziałowi w niej przyrodników. poległ pod Karcenicą w czasie ataku na przewaŜające siły albańskie. Boule de Suif . Dotarł przez Cieśninę Magellana do Tahiti i przez Wyspy Salomona i Jawę wrócił do Saint-Malo. augustianie. opiera się na Biblii. Bougainville największa wyspa Archipelagu Salomona odkryta po raz pierwszy w 1576.. bulmisz) studencki skrót od Boulevard St. baunti) ang. Michała. 1962) Bougainville'a. którzy zgodnie z przepisami swojej reguły chodzą boso a. był naprzód adwokatem. PodróŜ dookoła świata . nim został Ŝeglarzem i pierwszym Francuzem. Boul' Mich' (wym. pol. wg Łuk.jak np. Bulwaru Św. jeden z przywódców walki z Turcją o niepodległość Grecji w 1821-29. wyd. francuski hrabia. 4: "Nie noście trzosa ani torby podróŜnej. który przedsięwziął wyprawę na O.1766-69 sprawozdanie (1771-72. którym nadał nazwę swego statku.(wym. się . Bosi zakonnicy . w sandałach. wreszcie filozofem salonów zgodnie z panującą modą. statek angielski pod dowództwem Williama Bligh. discalceati. kameduli." StaroŜytni śydzi i Rzymianie mieli zwyczaj chodzenia boso w okresie Ŝałoby a.zob. ani butów. który opłynął kulę ziemską. przecinającego dzielnicę uniwersytecką ParyŜa. W 1766 stanął na czele wyprawy na okrętach "La Boudeuse" i "L'Etoile" w celu zdobycia nowych kolonii. kapucyni. oficerem. matematykiem. odznaczył się dowodząc obroną Missolungii. grecki bohater narodowy. Praktyka. "Bounty" . Franciszka z AsyŜu. karmelici (istnieją teŜ karmelici trzewiczkowi). Spokojny dla przewiezienia na Antyle upraw drzewa chlebowego i innych roślin Pacyfiku. 1729-1811. od Nowej Zelandii grupę wysp. obrońcą Quebecu pod rozkazami Montcalma w czasie wojny siedmioletniej w Kanadzie. W czasie postoju na Tahiti przyrodnicy zajmowali. zdobył szturmem Lepanto. które cieszyło się wielkim powodzeniem.(wym. de Bougainville Louis Antoine . potem zapomniana.. 'szczodrość'. 10. Baryłka (Baryłeczka). następnie bezskutecznie poszukiwana i odkryta po raz wtóry w 1768 przez Bougainville'a.1788-1823. odkryło ono czytelnikom europejskim Polinezję. w czasie klęski elementarnej. na znak pokory. nieodrodny syn wieku Oświecenia.łac.

psychol.(wym. z Polą Negri w 1937. jednak bez empor i zmiennych podpór. przyrodnik. gdy Bligh jeszcze wzmógł szykany. Wyspa (poemat). zob. bierze sobie kochanka. w pierwotnej wersji.-wsch. której nie otrzymał. prezbiterium otoczone kaplicami promienistymi. Bovary Emma . w których opisał świat roślinny i zwierzęcy Chin oraz stan nauk tego kraju. z Jennifer Jones w 1949.. Katedra St.roślinami. wyd. Panna Rouault. Po wyruszeniu znów na pełne morze. Etienne jedna z najpiękniejszych budowli gotyckich we Francji. zabawiała się z Tahitankami. w otwartej łodzi na wodę. 2 romańskie portale boczne i 5 gotyckich w fasadzie zach. a załoga. W czasie najazdu mandŜurskiego wysłano go w 1651 do papieŜa z wezwaniem o pomoc przeciw najeźdźcom. tak róŜnym od świata jej marzeń. na środkowym . nudząc się w ciasnym i prozaicznym świecie prowincji. gdzie potajemnie czytywała sentymentalne romanse.. pióra . jezuita polski. BoŜe. w układzie pionowym podobna do paryskiej Notre-Dame. wg powieści Flauberta. wraz z kilku jego zwolennikami. burząca się przeciw nieludzkiej dyscyplinie nałoŜonej przez Bligha. lit.Sąd Ostateczny z ok. który ją porzuca. na płd. marząca o Ŝyciu w luksusie i o bajronicznych kochankach.tytułowa bohaterka powieści Madame Bovary (1857.film (1934) Jeana Renoira z Valentine Tessier w roli gł. bogato rzeźbione. Po kilku latach wrócił do Chin. np. 1878) Gustave Flauberta. 1270-80. były teŜ inne wersje filmowe. Boym Michał Piotr . Bourges . zbuntowana załoga spuściła go. witraŜe z Xiii-Xvi w. Francji. Bligh zdrowo i cało przepłynął w ciągu miesiąca z Tahiti na Timor wśród największych niebezpieczeństw. Południowym u wybrzeŜy Chin. Pozostawił liczne prace. coś polskę . dwuwieŜowa fasada zach. zdobył zaufanie dworu cesarskiego.polska pieśń patriotyczna. symbol ucieczki od rzeczywistości w sferę iluzji (bovaryzm). pol. Popadłszy w długi. z Lilą Lee w 1932. od 1645 był misjonarzem na chińskiej wyspie Hajnan na M. szantaŜowana przez lichwiarza. Emma truje się arszenikiem. wychowana w klasztorze.1614-59. z Xiv-Xvi w. gdzie zmarł. po wyjściu za mąŜ za wiejskiego lekarza Bovary'ego. Następnemu wydaje się zbyt romantyczna. buntownicy po licznych przygodach osiedlili się wraz z 18 Tahitankami na wyspie Pitcairn. Pani Bovary. od archipelagu Tuamotu. Sporządził równieŜ mapę Chin. burŜ) miasto w środk.. Madame Bovary . zbudowana w 1190-1260 z nawą główną i podwójnymi nawami bocznymi.

.. potem 25 grudnia. BoŜa męka . Opłatek. Ŝebrzą lepszej doli. Palec boŜy . zdjętego z krzyŜa Chrystusa. BoŜe Narodzenie . fatto per il notte di Natale. Dary boŜe . z dodanymi zwrotkami Antoniego Goreckiego. Szopka. w okresie zimowego przesilenia słońca. Panie!" Przed 1830 pieśń została znacznie zmieniona. obchodzone 6 stycznia. BoŜe Ojcze! Twoje dzieci. nr 6 Arcangela Corellego. Choinka. krzew bylica boŜe drzewko.oratorium (1734) Jana Sebastiana Bacha. pieśni Modlitwa (1838) Marcelego Skałkowskiego: BoŜe Ojcze! Twoje dzieci Płaczą. BoŜa krówka . Kolędy. Gwiazda (Gwiazdka).. Państwo. uŜywana do przypraw. dołączonym ad libitum na BoŜe Narodzenie. śpiewana juŜ na melodię pieśni maryjnej Serdeczna Matko. fr. 1806. Rok po roku mamie leci. BoŜe Narodzenie .Concerto grosso g-moll. Panie!" wersem "Naszą ojczyznę racz nam wrócić. Jasła (Jasełka). 1755-1812. dobry omen.zły a. BoŜe drzewko . Kutia. wziętą z opery komicznej Sekret.biedronka siedmiokropkowa. zjawisko poczytywane za interwencję sił nadprzyrodzonych. Wigilia. ze słynnym Largo Pastorale. BoŜy. Le Secret. święto chrześc.jadło i napoje. wł. Jean Pierre Soliego.zob. Ale juŜ śpiewnik wydany nielegalnie przez warszawską młodzieŜ studencką przed 1821 zastąpił wers "Naszego króla zachowaj nam. granej w Warszawie ok. opus 12. rodzaj adresu hołdowniczego do cara Aleksandra I (Hymn na rocznicę ogłoszenia Królestwa Polskieqo) na melodię skomponowaną przez Jana Nepomucena Kaszewskiego. biczowanego a.Gody. do Iv w. My w niewoli my w niewoli! 1-4. O państwie boŜym . .kapliczka wiejska z wizerunkiem ukrzyŜowanego.choinka ozdobnie przybrana na BoŜe Narodzenie. od którego cały Koncert otrzymał nazwę: Weihnachtsoratorium . na pamiątkę narodzenia Chrystusa.Alojzego Felińskiego (1816).początek bardzo pop. zob.

10. Słowo boŜe . Wola boŜa . szczęścia. słowa węŜa do Ewy. na watykańskim sarkofagu z Iv w. odczuwać popęd seksualny. UŜywana początkowo na znak pokory. Wulgata. 1300 pojawił się tak dobrze później znany wizerunek Boga jako potęŜnego. Na mozaikach z V w.Pokój boŜy .. List do Korynt. doli'. atakującego politykę Komitetu Ocalenia Publicznego. Michał Anioł i inni. Marka w Wenecji czy w Xiii-wiecznych rzeźbach katedry w Chartres.Ewangelia. u-bogi. zwany zastępczo Elohim. Np. Będziecie jako bogowie . w bazylice św. stworzyciel nieba i ziemi.zob. Bóbr .łac. łącznie przez 230 dni w roku. wzięta z Wulgaty. 1809) F. Treuga Dei. w Monreale (Sycylia) i z Xiii w.czuć powołanie. Bóg-Ojciec przedstawiany jest jako człowiek młody. Bellini. ostatnie zdanie w ostatnim numerze pisma "Le Vieux Cordelier" wydawanego przez Kamila Desmoulins. Bogowie łakną krwi . 15. les dieux ont soif. wieczny i niepojęty.-kat. bog-aty. por. Fra Bartolommeo. w S.łac. Dei gratia.śrdw.-łac. . Bogowie odchodzą .fr. z-boŜe). siwobrodego starca. w chrześcijaństwie istniejący jako jeden w swej naturze.9).biblijny Jahwe.fr. Ŝart. r. eritis sicut dii. 3. ale w Trzech Osobach: Ojca. 1. Pierw. 1760-94.w wyraŜeniu: czuć wolę boŜą . Strój (bobrowy). Podobnie na mozaikach z Xii w. woła głos z nieba w zakończeniu ksiąŜki Męczennicy (Les Martyrs. oraz powstrzymuje rękę Abrahama mającego dokonać ofiary Izaaka. R. szczęście. 5. Syna i Ducha Św. za to zdanie wydawcę stracono na gilotynie. Maria Maggiore w Rzymie młody Bóg przygląda się z chmur wielu scenom Starego Testamentu. a włosy głowy jego jak wełna czysta" (7. 10. 1040 przez kościół rz. Adonai itd. stąd 'udzielający bogactwa. ustanowiony ok. zakaz starć zbrojnych od środy wieczór do poniedziałku rano.. 3. 'bogactwo. Tytuł powieści hist. młodzieńczy Bóg wypędza Adama i Ewę z Raju. Ghiberti. Bóg w mozaizmie . Takim przedstawiali Boga-Ojca Giotto. les dieux s'en vont. W sztuce wczesnochrześc. Dopiero ok. "Starowiecznego" z biblijnego widzenia Daniela: "Szata jego biała jak śnieg. Gen:. później teŜ w adwencie i w poście (czasów pokoju). dawna formuła w tytułach dostojników kościelnych i monarchów. Z boŜej łaski . dola' (por. wszechmocny. Chateaubrianda. (1912) Anatola France'a z czasów Rewolucji Fr.

wieczność czeka . później takŜe na kościołach i nagrobkach chrześc. przybyły z góry. a diabła nie gniewaj). Wergiliusza. skarga Chrystusa na krzyŜu. NajwyŜszemu'. Dominus vobiscum . BoŜe. okoliczności. Bóg się rodzi. O.przysł.. 46. Bóg tańca . zbyt łatwe. z nieba. z Eneidy. czemuś mnie opuścił? . Bogu świeczka. staropolskie z czasów przedpańszczyźnianych.łac. 4. 45-96). Deo Optimo Maximo. 'Pan z wami'. 'Bogu Najlepszemu. BoŜe. 661.Inicjały łac. 15. a księdzu meszne . epigra w panegirykach i napisach nagrobnych. polskie stosowane do opurtunistów. primus in orbe deos fecit timor. por. wg Mat. eli. Bóg widzi.hebr.fr. a.łac. moc truchleje . w tej formie uŜywane. wg Marka.początek popularnej pieśni modlitewnej O Narodzeniu Pańskim Franciszka Karpińskiego.(tj. 34. epopei poety rz. Ryszarda Lwie Serce w bitwie z Francuzami pod Gisors.łac.łac.gdy w Rzymie parę chrześcijańską rzucono na pastwę tygrysom na arenie cyrku. hasło pierwszej krucjaty 1096-99..fr. nie uzasadnione rozwiązanie splątanej intrygi w sztuce teatr. 428. 2. Ks. Publiusza P.była jako śpiew (wi)wilgi zwanej boguwolą.przydomek uwielbianego przez publiczność tancerza i baletmistrza Opery Paryskiej Apolline Baldassare Vestrisa.b. panu czynsz. chłopu rola. z Tebaidy. 1729-1808. Ew. eli. formuła pozdrowienia wzięta z Wulgaty. tj. 27. wyraz "rola" znaczył tu 'niewolę'. napisy na świątyniach rz. M. Rut. Bogu wola. powieści przez nagłe. Dieu le veut. motto.. Bogowie postanowili inaczej . sztuczne a. wywodzące się ze średniowiecza. opłata za odprawianie mszy) przysł. niespodziane wprowadzenie nowej osoby a. zwł. D. w Xvii w.. nieoczekiwany wybawiciel. Dieu et mon droit. Stacjusza (ok.. 2. 1198. jako "emblemat" (hasło. zawołanie króla ang. 2. Deus ex machina . dis alter visum. formuła pojmowana. a diabłu ogarek . czas ucieka. ugodowców. śmierć goni. lamma sabachthani? w Biblii. Booz tymi słowami pozdrawia Ŝeńców. . Bogów na świecie stworzył naprzód strach! . Ein' Feste . Bóg i moje prawo . Bóg tak chce . cytat z Psalmów 22. 'bóg z maszyny (teatralnej)'. teŜ Diabeł (SłuŜ Bogu. stare przysł. 3. ze słynnej rodziny tancerzy i choreografów. dewiza heraldyczna królów ang.

grzejąc się przy piecu. 'niech Bóg skarze Anglię'. dlaczego w swej Mechanice nieba uczony nie wspomniał o Bogu (1796).zob. tu takŜe są bogowie! . półbogi i boŜęta mitologii klasycznej i . Gott strafe England . Bacchides.Niektóre bóstwa. Bór . 4.fr. Wergiliusz. nam et hic dii sunt z gr.łac.nm.. Sama przyroda jest bogiem . 8. filozofa Giulia Vaniniego. 'bóstwu miejsca'. I. Gdyby Boga nie było.fr. wyrwawszy mu uprzednio język. Ŝe Heraklit.Burg zob. 2. kaŜdy zakątek miały swego opiekuńczego geniusza czy bóstwo. kazania arcybiskupa Canterbury.. spalono go na stosie.łac. Nieznanemu bogu . il faudrait l'inventer. 565: "Iuppiter hac stat". ignoto deo. Kogo bóg (a. którego imienia nie znali. Jowisz) chce zgubić. dementat prius. temu wpierw rozum odbiera .. 18. Eneida. pogląd wł. 1712). 'geniuszowi miejsca'.przysł.. por. nie potrzebowałem tej hipotezy .łac. Las. Bóstwa . w obu wojnach świat. renesansowego materialisty i ateisty straconego przez inkwizycję 9 Ii 1619. spokojnie zapraszał tymi słowami swych gości do izby. Gott mit uns . opowiada. Dzieje Ap. deo loci. Wulgata. 5. przekleństwo popularne w Niemczech po przystąpieniu Wielkiej Brytanii do wojny świat. quos deus (Iuppiter) perdere vult. Wolter (1769) wg 93.łac. si Dieu n'existait pas. Jak Kuba Bogu. 621. Wejdźcie.nm. Ukochani przez bogów umierają młodo . aby zjednać sobie tego boga. introite. 12. odpowiedź Laplace'a na zadane mu przez Bonapartego pytanie. Izajasz. Dla Rzymian kaŜda wioska. z Wulgaty. dlatego stawiali potęŜne głazy z napisem genio loci łac. tak Bóg Kubie .łac. natura quae deus est. z Plauta.. z gr. z gr. napis na klamrach u pasów Ŝołnierzy nm. 'Bóg z nami'. Arystoteles w O częściach zwierząt. naleŜałoby Go wymyślić .. 10: "Vobiscum Deus". 23. lub ignoto deo. quem dii diligunt. Sire. Johna Tillotsona (wyd. 17. adolescens moritur. je n'avais besoin de cette hypothese. wg Sofoklesa. Najjaśniejszy Panie. 1914-18. Antygona.

Hermes (Merkury) Kowalstwo . Nereusz. Afrodyta (Wenera).Amfitryta.Asklepios (Eskulap) Miłość . Fata. Apollo . Freja Młodość . Tryton Niebo . Driady Góry . Loki Ocean . zakresu opieki itd.Plutos Czas . Trolle Handel . Ganimedes Morze .Hestia (Westa) Ogrody i sady . Lary.Hymen. Okeanos. Saturn Dom .Hebe.Wertumnus. Glaukos (1). Trolle Los .Parki. Hamadriady. Proteusz. Tyr Medycyna .Pan. Penaty Drzewa . Tetyda. Artemida (Diana). Mulciber).Driady.Artemida (Diana) MałŜeństwo . Ino.Atena (Minerwa).Hefajstos (Wulkan.Oready.germańskiej (a. Posejdon. Hestia (Westa) Mądrość .Chronos. Hera (Junona).Artemida (Diana).Okeanidy Ogień . Pomona Pasterstwo . Bogactwa .Hamadriady.Hestia (Westa). Nomy Łowy . Selene Lasy .Zeus (Jowisz) Niezgoda . skandynawskiej) wg ich funkcji. Artemida (Diana).Eris. Hestia (Westa) Ognisko domowe .Hefajstos (Wulkan) KsięŜyc . Kupido). Mojry.Eros (Amor.

Hypnos Słońce .Erynie (Eumenidy). Eunomia.Piekło . Bellona. Notos (Auster).Zeus (Jowisz).Apollo Sprawiedliwość . Zefir (Favonius) Wino . Boreasz (Akwilon).Hades.Najady. Demeter (Cerera).Pluton.Ares (Mars). Priap Wdzięk .Najady.Demeter (Cerera).Apollo . Wertumnus.Ariel. Thor Wymowa .Hermes (Merkury) Wyrocznie . Pluton (Orkus). Bragi Pokój .Eirene Pomsta . Elfy Roślinność . Nimfy Sen i marzenia senne .Apollo. Atena (Minerwa). Bakchos (Bachus) Woda . Muzy.Iris Urodzaj .Janus PodroŜe .Hermes (Merkury). Thor Płodność .Eos (Aurora) Powietrze .Charyty (Gracje) Wiatry .Dionizos. Njord Wojna . Temida Tęcza . Priap Początek i koniec . Pomona Rzeki i strumienie . Persefona (Kora. Euros (Eurus). Dike (Astrea).Hermes (Merkury). Prozerpina) Pioruny . Hermoder Poezja i muzyka .Pluton.Nemezis. Ondyny. Furie Poranek .Eol.

osiedle w Ukr. Hymn brabancki. fr. Erynie. Bractwo kurkowe . Cechy). Demeter Ceres i in. Dechet) i kompozytora Francois Van Campenhouta. Brabancji. a hetman Jan Sobieski rozgromił tam ich zagony w 1671. łac. Afrodyta (Wenera). naprawdę ukazuje on scenę w pełnym blasku słońca. RóŜańca św.(wym. Trójcy św. Amsterdam. Bracław .Hermes (Merkury). cerkiew. Tanatos. Gildia). BóŜnica . wymienne z kościół. Jennevala (właśc. A. od 1585. (w Polsce we wszystkich większych miastach) dla urządzania dorocznych zawodów strzeleckich w celu podtrzymywania sprawności bojowej mieszczan: strzelano do drewnianego a. podziemny'. (st. Kery.) pędzla Rembrandta. Saturn Źrodła. Rijksmus. confraternitas. . przybytek Boga'. przechodziły dwa słynne szlaki najazdów tatarskich: czamy i kuczmański. w 1569-1793 stolica województwa. otrzymał równieŜ nazwę StraŜ nocna.-rz. Hypnos. brabason) Brabansona.konfraternia. zawiązywane w róŜnorodnych celach: bractwa rzemieślnicze (zob.Prozerpina.. miastem jest Bruksela. świątynia Ŝydowska.ZboŜe . od północy i od południa. sodalitas. tubylec. bractwa religijne (jak np. mieszczan. św. od Xiv w. bóstwa ciemności i śmierci (Hades Pluton. inne. gdy był pokryty warstwami zŜółkłych werniksów i czynli wraŜenie sceny nocnej. a zwycięzcę obwoływano królem kurkowym roku.). Bóstwa chtoniczne mit. congregatio. kupieckie (zob. blaszanego kurka. szczególnie silne w Xvi w. 'Brabantka' od krainy hist. Bractwo .). zawodowe a. gr. z gr. obok którego. Najady śegluga .organizacja strzelecka w miastach śrdw.Demeter (Ceres). jeziora . nadaną mu. zazw. W 1578 Janusz Zbaraski pobił pod Bracławiem Tatarów. twierdza kresowa z warownym zamkiem.) 'świątynia. Brabancnne . Hermes i in. od Xiii w.-pol. Michała od 1596) czy wreszcie strzeleckie. Zbiorowy portret amsterdamskiego bractwa strzeleckiego DruŜyna kapitana Fransa Banninga Cocqa (1642.Nereidy.synagoga. narodowy hymn belgijski napisany we wrześniu 1830 przez poetę fr. od 1632. miejsce modlitwy i studiowania Tory. zwany teŜ Wymarsz strzelców. chthonios 'zrodzony z ziemi. pierw. Hymn Wolności. SRR (obwód winnicki). ziemi i jej płodności (Dionizos-Bachus. L. Persefona . wszelkiego rodzaju związki. Brabantka. której gł.

W raz z Hermoderem przyjmował i witał w Walhalli wszystkich bohaterów poległych w boju. braj). Azowie). Jabłka Bragiego a. Bradamante .Pod tą nazwą najbardziej zasłynął. siwą brodą. Edward Kokoszko i Antoni Michalak. Jabłko (Jabłka wiecznej młodości). sam niewidomy. francuski nauczyciel ociemniałych. Braganca . Z tej abstrakcji wykształcił się Brahma jako stwórca świata.musiał wychylić kaŜdy król. bóg poezji. Eliasz Kanarek. W 1946 poddano go gruntownej konserwacji i oczyszczono.(wym. 1809-52. 1640-1853.zob. Edda. Brahma . Łukasza .pierwsza tragikomedia francuska (1582) Roberta Garniera. Bractwo św. Bradamante . zał. w 1925 z jego inicjatywy i w jego pracowni w Szkole Sztuk Pięknych w Warszawie. której objawieniem jest cały wszechświat materii i myśli. Zob. Opowieść Bragiego .dziewica-rycerz legendy karolińskiej. Idany . Braille Louis . uczniów Tadeusza Pruszkowskiego. wymowy i pieśni.zrzeszenie malarzy. występująca teŜ w Orlando innamorato Boiarda i Orlandzie szalonym Ariosta jako siostra Rinalda i ukochana Rogera. Bragi . załoŜona przez Jana Iv. syn Odyna i Friggi. i cesarzy Brazylii. twórca pisma z wypukłych kropek dla ociemniałych do czytania . mąŜ Iduny (por.: Bolesław Cybis.długa. Puchar Bragiego . brga:s) dynastia królów Portugalii. Członkami bractwa byli m.(wym. której pozostałymi członkami są Wisznu Opiekun i Siwa Niszczyciel. bóg pojęty jako całkowita abstrakcja. a jej magiczna włócznia zrzuca z konia kaŜdego rycerza.w hinduizmie Absolut. skand. teŜ Sykstus (Iv. Kaplica Sykstyńska). nim zasiadł po raz pierwszy na tronie przodków. wyobraŜany jako starzec z długą. zob. ale zajmująca. 1822-89.in. Nosi białą zbroję i biały pióropusz.mit. o temacie wziętym częściowo z Ariosta. w późniejszym systemie panteistycznym uzyskuje osobowość. pierwszy z boskiej trójcy (Trimurti).

wg Mat. Brama Lwic . od Xiii w. Brama Snów .otwierająca Szlak Królewski w Gdańsku. Lwia Brama . ze śrdw. osłonięta zachowanym do dziś Barbakanem.. Ponad potęŜną belką wspierającą (5 m dł.arab. Skandynawia V-Vii w. bractea 'blaszka (złota)'.) trójkątny blok odciąŜający przysłonięty płytą z reliefem przedstawiającym dwie lwice. po obu stronach kolumny będącej oznaką godności. zbud. którzy ją znajdują. 1400-1300 pne. w Polsce od ok. 7.dotykiem. Brama . wypukłe na awersie i wklęsłe na rewersie. cieśnina między Afryką i Półwyspem Arabskim. pne.alegoria biblijna w Ew.. znaczenie 'przegroda. Skajska Brama . wzniesiona przez Jana Kramera w 1576. 1788-91 przez C.) a. monumentalna brama z ok. wiodąca na akropol w Mykenach w Argolidzie (Grecja staroŜ. rodzima brona od bronić. a ciasna-do Ŝycia.od Xvi w.jedna z bram Troi w Iliadzie Homera. nazwana od wielkiej liczby rozbitych Ŝaglowców na tych wodach. Czerwone z Zatoką Adeńską. Sen. Brama Łez .." Brama WyŜynna . w znaczeniu 'główne drzwi'. Brama szeroka i brama ciasna . Brama do Raju . przedtem. bo szeroka wiedzie na zatracenie. obwarowanie'. Brama Floriańska . w 1770. Obrona jej była powierzona cechowi kuśnierzy. pierw.Brama Lwic. niŜej Lwia Brama.cienkie monety wybijane jednostronnie. zjej baszty widać .zob..w Poczdamie. stojące naprzeciw siebie na tylnych łapach. W attyce najokazalszy w Gdańsku zestaw orłów i herbów. Xiv w.jedyna zachowana z ośmiu bram głównych w dawnym pierścieniu murów obronnych Krakowa. łącząca M.). część renesansowego systemu fortyfikacji. Xii-poł. a mało jest tych. złote (Grecja Iv-Ii w. zbudowana w końcu Xiii w. brana. pokryta okładziną kamienną przez Wilema van den Blocka w 1588. 13-14: "Wchodźcie przez ciasną bramę. łac.zob. Langhansa. Brakteaty . 1130). (nummus) bracteatus '(moneta) złocona' od łac. z czes. srebrne (w Europie środk. tama. Florencja (Baptysterium).zob. W Berlinie zbud. Bab el-Mandeb. Brama Brandenburska . G.

opera (Praga 1866) Bedricha Smetany. Ŝe podróŜ ich trwała dłuŜej. Braminizm. poł. Zielony. ułoŜonej prozą i wierszem w Vii w.bramani. Brama. Królowa Kobiet przeciąga Brana na brzeg przy pomocy magicznej nici i trzyma go u siebie przez cały rok. kapłani. BranŔ syn Febala. niŜ sięga pamięć ludzka. Bramini . część NRD). Zielona Brama . Bran wyrusza w podróŜ w trzy łodzie po dziewięciu ludzi. .). Branibori w Cechach. Brandenburgia . bramę tę uszkodzono. bramanizm. dawna ziemia Słowian połabskich.. niepomyślna. tu Ŝegnał się Hektor z Andromachą i synkiem Astyanaksem. wydobywszy się z wnętrza konia trojańskiego. BrandanŔ zob. "Radosnego Zaświata" na Zachodnim Oceanie.zob. aby zmieściła drewnianego konia Achajów. Złota Brama . najwyŜsza z dawnych kast w Indiach. ją teŜ otworzyli towarzyszom wojownicy greccy. Ogarnięci tęsknotą za krajem ruszają Irlandczycy na morze. Przybywa do Wyspy Szczęścia. spisanej w X w. czes. Brama Brandenburska zob.zob. ekskluzywna warstwa arystokracji Nowej Anglii (USA).kraina historyczna obejmująca część Niziny Niemieckiej między Odrą a Łabą (środk. bohater opowieści irlandzkiej śegluga Brana. przez nią wszedł do miasta orszak weselny Heleny. libretto: K. Brandenburczycy w Czechach.było całą równinę. przen. I tysiąclecia pne. skaia 'lewa. z sanskr. i Ŝe rodacy wiedzą o nich tylko z dawnych legend. śelazny. późniejsza faza wedyzmu (1. Św. Sabina. zachodnia'. a po powrocie do ojczyzny dowiadują się. Wezwany przez kobietę noszącą gałąź srebrnej jabłoni do Emain. brahmana.zob. zdobyta w 1157 przez Niemców. jedna z głównych religii Indii. potem do Kraju Kobiet. z gr. śelazna Brama . Złoty. poprzedzająca współczesną jej formęhinduizm. Brendan. iron.

ugrupowania religijnego. jedno z najwaŜniejszych dzieł literatury europ. Ordo Fratrum Minorum. zwł. Rubens i Izabella Brandt . Monachium. poł.o ludziach skromnej sytuacji społ.powieść (1879-80) Fiodora Dostojewskiego. Wielki (Inkwizytor). 'Zakon.portret Rubensa. Bracia czescy . Ii F-dur. Brandt Isabella .Ŝ: od braniec). Iii G-dur. 1609) Rubensa. Bacha dla kapeli dworskiej Christiana Ludwiga. St. Bracia Karamazow . 25. minoryci. dawn. zwanego zwykle ojcem).. szczytowe osiągnięcie w zakresie formy concerto grosso (zob.zob. zob. S. Autoportret z Ŝoną. V D-dur i Vi B-dur. margrabiego brandenburskiego. kontynuacja skrajnego kierunku w husytyzmie. por. (Biblia. 1609-10. zmarła w 1627. którą poślubił w 1609. zakonnik. Ufizzi. Izabella Brandt .napisane w 1721 przez J. Bracia najmniejsi . Bracia miłosierni . bonifratrzy. arianami (błędnie łączono ich . Bracia Czystości . brat-laik (w Przeciwieństwie do zakonnika-kapłana.pierwsza Ŝona Rubensa. zwani teŜ nurkami. członek bractwa a. nie mający święceń kapłańskich. nowochrzczeńcami (od "ponurzania" przy chrzcie dorosłych). Fourment Helena. Bracia mniejsi .. Bracia polscy .łac. por. Iv G-dur. Pinakoteka. Brat . 2. mnich. Branka .łac. Xix w. zaciąg na roboty przymusowe. 40). np. Ichwan as-Safa.Koncerty brandenburskie . Pozowała do kilku jego najświetniejszych portretów. zarządzony z inicjatywy Aleksandra Wielopolskiego 6 X 1862 w Królestwie Polskim pobór do wojska carskiego wg imiennej listy spośród osób politycznie podejrzanych. kobieta wzięta do niewoli (r. Fratres Poloni. Florencja. Fratres Misericordiae.' franciszkanie. Krew (Braterstwo krwi)..łac. przymusowy pobór do wojska.ruch religijno-społeczny w Czechach od połowy Xv w.. który przyspieszył wybuch powstania styczniowego. wielkiego melomana: I Koncert F-dur.dawn. Ew.obraz (ok. wg Mat.najbliŜszy krewny w linii bocznej.)..

Na to Wilk mówi powyŜsze słowa i poŜera Jagnię. rubaszny. ks. Bracia syjamscy . 'bractwo Serafina'.człowiek bezceremonialny. kosztowny przysmak).nm. Bracia szlachta .zob. najradykalniejszy odłam reformacji polskiej..-społeczny rozwijający się w Polsce Xvi-Xvii w. Serafina. opowiadanych kolejno przez sześciu przyjaciół zbierających się co pewien czas. T.fr. Ichwan as-Safa. zob. nie krewny. 3. zał. Bracia w Apollinie.poglądy z doktryną Ariusza. Arianie).z tragedii Siedmiu przeciw Tebom. wybór pol. przekład St. łatwy w obejściu.panowie bracia. Ŝe go w zeszłym roku zelŜyło. 10. nazwy uŜywane przez dawną szlachtę w jej stosunkach wzajemnych. por. Szkłowski i in. 1960) E. Jeśli to nie ty. sławetna. Brat łata . Sierapionowy bratia. przystępny. Brat brata goni (rodzi) . 674 (zob. w 1921 w Piotrogrodzie. Siedem) Ajschylosa. socynianami. Stąd nazwa ros. bracia herbowni. ale tylko dodaje. Bracia z Basry . mości panie bracie. Tichonow. c'est donc ton frere. panie bracie.łac. Bliźnięta (syjamskie). Jagnię powiada. plon się nie mnoŜy. osławiona. Fiedin.).bliźni. Brat przeciw bratu . Trembeckiego Wilk i baranek. Ŝe stojąc niŜej. Die Seraphionsbrder. z bajki Wilk i Jagnię. Kawierin. które przetrwało do 1925 (Zoszczenko. Wilk oskarŜa Jagnię. Hotimanna.o rzadkim zboŜu na polu. w Chrystusie . por. StróŜ.ludzie tegoŜ powołania. którego zatem obrali sobie za patrona. o dwóch synach bogacza.flibustierzy (zob. ramowy zbiór 30 opowieści (1818-21. tejŜe wiary itp.zob. Bracia serafiońscy . A. nie moŜe tego czynić. na to Jagnię. Bracia wybrzeŜa . lubiących masami poŜerać słowiki (b. ugrupowania lit. si ce n'est loi.). Ruch relig. 243. towarzyski. z Satyr 2. był to twój brat . Brat po Adamie (i Ewie) . par nobile fratrum. Ich pierwsze spotkanie przypadło na dzień św. Horacego. Ŝe mąci mu wodę. 1. zgodny. Arkadia (Arcades ambo). Wówczas Wilk zarzuca mu. Ŝe w ubiegłym roku jeszcze nie Ŝyło na świecie.zob. . La Fontaine'a Gdy piją ze strumienia. CzyŜ jestem stróŜem brata mego? . unitarianami. Szlachetna para braci .

ijego potomków. 1829-84.. Koniec jej przypada na lata 1000-700 pne. EI sitio de Breda hiszp.. wynalazcę nowej techniki druku nutowego. znany był w Egipcie i na Bliskim WschodziejuŜ ok. nm. Breitkopf & Hrtel .przysł. Prado. poufale. ok. rozwinięte przez Gottfrieda Christopha Hartela. Za pan brat . po śmierci brata. 1864-69) tłumaczonym na wiele języków. 2000 pne. Holandia). Brehm Alfred Edmund .. 'Lance'. Ambrogio Spinola. Johanna Gottloba Immanuela Breitkopfa.rachujmy się jak śydzi . dramat Calderona de la Barca. w Europie Płd. 1763-1827.miasto w płn. Madryt. bezceremonialnie. 1700 pne. hiszp. dziś Brindisi.stop miedzi z innymi metalami (z wyjątkiem stopu z samym cynkiem zwanego mosiądzem). oblegane przez Hiszpanów niemal przez rok. nad przedstawionymi na obrazie wojskami wznosi się las lanc. Adriatyckim w płd. zdobył w 1625 bronione przez Maurycego Orańskiego miasto. dowódca wojsk hiszp. połowy Iii tysiąclecia pne. specjalizujące się w wydaniach dzieł zebranych najwybitniejszych kompozytorów. Rijksmus.). Poddanie Bredy. Brąz . kondotier wł. rzymskiego portu nad M. rodzajem brązu jest takŜe spiŜ (zob. cynkowy.Kochajmy się jak bracia . Brabancji (płd. W dorzeczu Wisły epoka brązu rozpoczęła się dopiero ok. . przen. Tiervaler Brehm.Najstarszy brąz. zawartego przez Filipa Iv Hiszpańskiego z Holendrami. 1719-94. nazwa od Brundisium. Po upływie zawieszenia broni. w 1719 przez Bernharda Christopha Breitkopfa. kontynuowane przez jego syna.(wym. obraz (1634-35) Velazqueza. dzięki któremu zyskał przydomek "ojca zwierząt". Italii.niemieckie wydawnictwo muzyczne zał.. 'OblęŜenie Bredy'. OblęŜenie Bredy w 1637 obraz P. KsiąŜę Fryderyk Henryk Orański.-zach. 1695-1777. zoolog niemiecki wsławiony głównym swym dziełem śycie zwierząt (Tierleben. van Hilligaerta. Epoka brązu . odzyskał je w 1637. familiarnie. Breda . Las Lanzas.brat za brat. Amsterdam. istniejące do dziś w Lipsku i Wiesbaden.-wsch. brejm). jak równy z równym.

Prawdop.. 2 pary koni. Ŝonie Henryka I. z ławkami wzdłuŜ a. przez nieznanego mnicha irl.od poł. dopóki nie odstąpiła jej królowi Kastylii. z ang. odbył on jakieś podróŜe do wysp północnych i zachodnich. Brendana'. Dzieło to uwaŜane jest dziś za rodzaj schrystianizowanego imramu (historii o podróŜy morskiej z przygodami). Wersja anglo-normandzka śeglugi.gród słowiański plemienia Stodoran. która rozpowszechniła się w całej Europie wzbogacając się ciągle o nowe epizody. irlandzkiego gatunku lit. śegluga trwała 7 lat i była pełna cudownych przygód. (w Anglii) resorowany odkryty pojazd czterokołowy z wysokim kozłem i wielkim pudłem. napisana została przez mnicha Benedykta i dedykowana w 1121 Adelizie z Louvain (Leuven). Św. Na innej wyspie białe ptaki śpiewały hymny. Św. która okazała się grzbietem drapieŜnego wieloryba.. bez steru i Ŝywności. w 1157 zdobyta ostatecznie przez Niemców. jeszcze do 1755. mieszczącymi 6-10 osób. na wpół legendarny mnich irlandzki. wokół wysokiej kolumny. stolicą Marchii Brandenburskiej. Brendan . . Ŝe umieszczano ją na mapach. por. Maeldune. miał pokonać Rzymian nad rzeką Allią. Brennus . który w 390 a. Ledwo udało się podróŜnikom uciec z bezludnej wyspy. jako Brennaburg. nad Hawelą (dziś w środk. Ŝegluga ta stała się tematem legend spisanych w Xi w. jako Navigatio Santi Brendani łac. kwitnącego w Vi-Xii w. aby się nieco ochłodził. który przedsięwziął nawet wyprawę. Bran. od 1154 siedziba księcia zach. a potem zająć Rzym (prócz twierdzy kapitolińskiej obronionej przez Manliusza) i wycofać się po otrzymaniu Ŝądanego okupu. potem Brandenburg. który miał zostać pochowany w Clonfert jako opat i przeor 3000 mnichów. Wreszcie przybywają do wyspy raju ziemskiego.Brek . gdzie wśród zapachów wiecznej wiosny przechadzają się po ścieŜkach z drogich kamieni. w róŜnych czasach.na wpół legendamy wódz galijskiego plemienia Senonów. którego w waŜne święta piekło tu przenosi. Xviii w. w poprzek. Rodzaj budki na poprzecznej ścianie towarowego wagonu kolejowego z miejscem dla hamulcowego.. Brenna . części NRD). w formie poematu. istnej odysei mniszej. Kilkakrotnie niszczona. 'śegluga św. break.Brandan. aby ją odnaleźć. Portugalia uwaŜała ją za swoją posiadłość. tłumaczona na wiele jęz. w poszukiwaniu raju ziemskiego (zob. pną się kręcone schody prowadzące do nieba. W środku wyspy. Wiara w istnienie tej wyspy byia tak mocna.-słowiańskiego Jaksy z Kopanicy. Brendan wyrusza w podróŜ z 17 mnichami. który miał się znajdować pośrodku Atlantyku. ciągniony przez parę a. W wieczór wigilijny Brendan spotyka Judasza. lennika Polski. 484-577. 387 pne. na zachód od Wysp Kanaryjskich. stała się. Raj).

tak miał wykrzyknąć Brennus. 1. z wł. kiedy indziej pomocnika kata. włączono do zorganizowanej w 1973 Biblioteki Brytyjskiej. briga 'kłótnia. W teatrze Goldoniego jest takŜe szelmą.nazwa wielu. otwarte w 1759 w pałacu Montague House w Londynie. 1730-1803. a wielką salę czytelni. największe muzeum i biblioteka w Brytanii. Obserwatorium Astronomicznego. na Goldonim teŜ kończy się jego kariera. a zbiory jej przeniesione będą do nowej siedziby na Euston Road w Londynie.mit. zwł.we włoskiej commedia dell'arte typ bergamończyka z urodzenia. Gęsi kapitolińskie . gr. na ziemi zaś Ajgajonem. biskupa Derry. otwarto w 1857. vae victis!. 2. Hery i Posejdona. Briareus . Anglika Fredericka Herveya... 19. 403. wg Homera. neapolitańczyka z wyboru.pałac jezuitów w Mediolanie zbud. 1651-86. jednej z najznakomitszych galerii obrazów we Włoszech. czwartego hrabiego Bristol i piątego barona Howard de Walden. 'Muzeum Brytyjskie'. dorzucając swój miecz na szalę z odwaŜnikami przy waŜeniu złota na okup. Xix-wiecznych.Biada zwycięŜonym! . niekiedy przygodnego Ŝołnierza. którzy chcieli ojca bogów uwięzić. zrodzony jeszcze przed tytanami przez Niebo (Uranosa) i Ziemię (Gaję). oraz Pinakoteki. Nowe budynki projektu Sir Roberta Smirke wzniesiono w 1823-47. sprytnego intryganta.zob. wg Plauta Pseudolus 'Krętacz'. M. zwany tylko w niebie Briarejem. 5. a. choć nieco bardziej cywilizowanym.łac. po zniesieniu zakonu w 1773 i po rozbudowie siedziba Biblioteki Publ. sturęki i pięćdziesięciogłowy olbrzym. zaprojektowaną przez bibliotekarza Antonia Panizzi. hoteli na kontynencie europejskim. Bristol . zawsze łotrzyka. a. Brera . pochodząca od tytułu jednego z najbardziej znanych turystów swego czasu. British Museum . Gęś. Brighella . uosobieniem parweniusza. britisz mjus-i-em) ang.(wym. gdy Rzymianie uskarŜali się na przewyŜszający umówioną wagę cięŜar odwaŜników. . Lombardzkiego Instytutu Nauki i Lit. Iliada. Bibliotekę B. Na wezwanie Tetydy pomógł Zeusowi udaremnić spisek Ateny. spór'.

przysł. król duński Sven Gabelbart ('o brodzie widlastej a. coś mi tu mówił. Broda (nikogo) nie czyni filozofem . 1163-1238. cesarz bizantyjski 668-85. np. broken) najwyŜszy szczyt w górach Harcu (zach. kombinacja jaskrawo kolorowych prostokątów. namalowany pod wpływem fascynacji nocnym Ŝyciem i muzyką popularną Nowego Jorku. w 1780. zygzakiem przez regularną sieć ulic i alei Manhattanu. krakowski i wielkopolski. 988-1036. zlatywały się czarownice na sabaty.(wym. hulanki i orgie z Szatanem. muzyki jazzowej. mgły.. rodzaj amer. ok. w którym Guliwer przeŜywa swoją długą wielką przygodę. 1805-17.w PodróŜach Guliwera (1726) Swifta nazwa królestwa." Brocken . Broadway Boogie-Woogie . gdzie wg podań ludowych w Noc (zob). Brobdingnag . NRD) 11427m. "zjawisko (a. por.łac. wydawca 81-tomowej serii Biblioteka Pisarzy Polskich (1860-94) i miesięcznika "Bibliografia Polska" (1861-65). ksiąŜę wrocławski. m.(wym. 1772-1823. edytor znakomitych encyklopedii. i przez Bronx. Aleksander Wielki (i brody). Sinobrody.zob. hrabia Flandrii. powiększony cień obserwatora.in. Broda .).(wym. załoŜyciel jednego z największych wydawnictw niemieckich. widmo) Brockenu".. Fryderyk I Barbarossa (zob. . rosochatej') i in. bugi-uugi) ang. Henryk I. pogon 'broda'). łącznie ok. gdy mu Guliwer dokładnie opisał stosunki w kraju swoich rodaków. Konstantyn Iv Pogonatus (od gr. Brockhaus Friedrich Arnold. rozjarzoną wieczorem bezlikiem reklam świetlnych. cypla Manhattanu. krainy olbrzymów. Na Brockenie zaobserwowano po raz pierwszy. Ŝe większa część współziomków twoich jest najszkodliwszym rodzajem robaków. jakim natura na powierzchni ziemi czołgać się pozwoliła. sądzę. Great White Way. Ich król. później w Lipsku. rysujący się na tle chmur a. ciągnąca się od Bowling Green u płd. początkowo w Amsterdamie. 'szeroka droga'. z 30 Iv na 1 V. słynny obraz (1942-43) Pieta Mondriana. Brodaty przydomek wielu władców.Broadway . bro:duej) ang. 30 km. Baldwin Iv. powiada: "Z tego. Walpurgi. barba non facit philosophum. gdzie między ulicami 41 i 53 staje się "Wielką Białą Drogą". słynna nowojorska arteria komunikacyjna i najdłuŜsza ulica świata. otoczony niekiedy kolorowymi kręgami glorii.

(wym.most wiszący długości przeszło 2. dla zastraszenia pozostałych. Powstanie zgnieciono.57km przez East River (Rzekę Wschodnią). na półwyspie oddzielonym od Manhattanu wąską cieśniną Harlem River.niegdyś Wronowice. niosąc wolność niewolnikom. mieszkających w sąsiedztwie jego kolonii w Osawatomie (Kansas). w 2 lata później. W 1859 wynajął farmę w pobliŜu miasteczka Harper's Ferry (Virginia. zob. nazwa od J. który uwaŜał się za narzędzie Boga do zniszczenia zwolenników niewolnictwa. heroizm. Jego godna postawa. abolicjonista amerykański.). a nawet opinię męczennika. Bronx . Battle Hymn of the Republic. równieŜ męŜa bronowickiej córki chłopskiej. część dzielnicy Krowodrza w Krakowie. A. braun) uniwersytet amerykański w Providence (Rhode Island) załoŜony w 1764. ang. wieś. Broncka. stał się symbolem celów wojennych wojsk Północy. Brown . "Tetmajerówka". a 16 X z 21 ludźmi zajął arsenał wojskowy w Harper's Ferry i całe miasteczko. Brown John . a Browna powieszono. Zob. w czasie wojny domowej. Brooklyn . w pocz. które. Roeblinga (syna). dzielnica Nowego Jorku połoŜona na zachodnim cyplu wyspy Long Island. łączący Manhattan z Brooklynem. gdzie gromadził swych stronników i broń do powstania. Xx w. "Rydlówka". Wyspiańskiego. Ivy League. . dziś West V. W 1855 zabił pięciu z nich. legendarne i autentyczne miejsce akcji sztuki Wesele (premiera 16 Iii 1901.jedyna dzielnica Nowego Jorku połoŜona na kontynencie.1800-59. który kupił te tereny w 1639. co przyniosło mu rozgłos. szły do walki w takt pieśni John Brown's Bodya ("Prochy Johna Browna spoczywają w grobie. Roeblinga i W. bruklin) a.Bronowice . Nowe słowa napisane do niej przez Julię Ward w 1862 ("Oczy me widziały chwałę nadejścia Pana") zyskały popularność jako Hymn bitewny Republiki. Most Brookliński . Kraków) St. śpiewaną na starą melodię murzyńską. lecz duch jego kroczy zawsze przed nami"). szczera prostota i czystość intencji wykazane w czasie procesu zyskały mu wiele sympatii w kraju i w Europie. Kings County.(wym. A. Wesele poety Lucjana Rydla z chłopką bronowicką odbyło się w domu ("chacie rozśpiewanej") malarza i poety Włodzimierza Przerwy-Tetmajera. zbudowany w 1869-83 przez inŜynierów J.

(wym.. 'most'. 4 (1859). 1568-1625. BroŜek .nm. Nowy Jork. Piekielny Bruegel.. Brchel). twórca scen rodzajowych o tematyce biblijnej i chłopskiej oraz kompozycji alegorycznych. malował teŜ sceny wiejskie. przyjaciel Rubensa.obraz (1939) Johna Steuarta Curry. przydomek od ulubionej tematyki obrazów . jeden z . Późniejszymi adherentami byli m..a.wasze wszystkie wystawy-arcydzieł Niewarte jego szubienicy i dzieł! (C. w Europie konny pojazd podróŜny i reprezentacyjny na czterech kołach.) śe . John Brown . Pieter Młodszy: Pieter Bruegel. Do obywatela Johna Brown . przeniesione do Berlina w 1910. w Dreźnie w 1905.John Brown of Osawatomie . malarz flamandzki.Pieter Bruegel Starszy. Metrop.uŜywany w Xvi-Xvii w. Brueghel. słomę. ludy! .(. Chłopski Bruegel . B. Fritz Bleyl. Słuchajcie. zboŜe a. sławna rodzina flamandzkich malarzy rodzajowych i pejzaŜystów. pasach.nim wódz tak ogromny I szubienicznik tak arcy-szlachetny . stowarzyszenie niemieckich malarzy ekspresjonistów. intensywnych plam barwnych. Otto Mueller i Emil Nolde. sterta. pejzaŜysta. Norwid. Erich Heckel i Karl Schmidt-Rottluff. ok. malarz flamandzki. Whittiera. Bróg .Jan Bruegel St. Van der Helle. K. 1527-69. stóg. o nadwoziu wiszącym na łańcuchach a..wyobraŜenia piekła. chroniący siano. syn Pietera St. 1564-1638. NaleŜeli do niego: Ernst Ludwig Kirchner. Bruegel . John Brown.długi poemat epicki (1928) poety amer. syn Pietera St.. V. brak perspektywy powietrznej. Twórczość ich cechowało uproszczenie formy i kolorystyki. rozwiązane w 1913. wsparty na czterech drągach.ruchomy daszek dwu. niekiedy z nim współpracujący. największy malarz Niderlandów Xvi w.) John Brown's Body . przykryte daszkiem.. Nim się buntownik tak umiarkowany Narodzi światu .wiersz (1859) poety amer.wiersz (1859) Norwida. Mus. J. Brejgel. Beneta. zał. Aksamitny Bruegel . hol. St.. Breughel. krytym baldachimowym daszkiem na słupkach. Die Brcke .in.bo ubiegnie długo.: Max Pechstein. dysonansowe zestawienia płaskich. czterospadowy.

) Brumaire . kaŜąc wasalowi Hagenowi zabić Zygfryda.". W Pieśni o Nibelungach królowa. Osełka.brusek. pne. Ale peizaŜysty (bo są dwaj Brejgele). Ferreksa i Porreksa. Cymbelina. Brus . "Daj.(wym. są. por. z fr. Dowiedziawszy się o podstępie. lecz nie Van der Helle. Koela. I oprócz Ruisdala. na całej północy GdzieŜ był peizaŜysta który pierwszej mocy? (A. Kalendarz. króla Burgundów. postać historyczna. 615-19. wnuk Askaniusza i prawnuk Eneasza. Zabiwszy nieumyślnie swego ojca. Gogmagog i Koryneusz. przybył wraz z resztką Trojan do bezludnej jeszcze (z wyjątkiem kilku olbrzymów) Anglii. Mickiewicz. jeden z dwóch kręgów poziomych w Ŝarnach. Pan Tadeusz 3. Brunhilda . brme:r) drugi miesiąc francuskiego kalendarza republikańskiego. Ŝyt w Vi8V w. Brut . Brutus Lucius Iunius . zdobyta dla niego przez Zygfryda w próbie. dawny przyrząd do ostrzenia. Legenda głosi. październik-listopad.prawdop. Wg tejŜe legendy był protoplastą dynastii królów brytyjskich. syn Sylwiusza. legendarny praojciec Brytów. Brunhilda mści się. który został pierwszym konsulem republiki... ojczyzną malarzów. wśród nich Bladuda. por. krąg kamienny osadzony na poziomej osi. Ŝe aby uniknąć losu brata .najznakomitszych pejzaŜystów flam. Hrabia do Telimeny i Tadeusza. obracany za pomocą korby. znany jako "załoŜyciel republiki". w mitologii nordyckiej walkiria zaczarowana przez boga wojny Odyna za nieposłuszeństwo i ocalona przez Sigurda. Nibelung. Vortigema i Artura. dolną częścią zwykle zanurzony w wodzie znajdującej się w drewnianym korytku. a takŜe twórca scen rodzajowych i kompozycji kwiatowych. gdzie załoŜył Nową Troję (Trinovantum. na rdzeniu brus oparta jest staropol. zob. zob.(9 Xi 1799) data obalenia dyrektoriatu w drodze wojskowego zamachu stanu przez generała Bonaparte. wg tradycji jeden z dwu pierwszych konsulów w dziejach Rzymu. Gorboduka. na którą ubiegający się o nią rycerze musieli się wystawić. kamień szlifierski. będa. późniejszy Londyn). Troynovant. znacząca 'pomielę'. Stąd teŜ oprócz Brejgela.Brynhild.. Ŝona Guntera. Włochy były. brume 'mgła'. 18 brumaire'a roku Viii . ać ja pobruszę. Luda. forma czasownikowa pobruszę.Brutus.

które wygnało Tarkwiniuszów z Rzymu. umieścił go. po klęsce tegoŜ pod Farsalos (48) Cezar wybaczył Brutusowi i uczynił go swym faworytem. Piekło. Junius Brutus . podczas gdy bojownicy idei republikańskiej czcili go jako "ostatniego Rzymianina" i ucieleśnienie dąŜeń wolnościowych.zamordowanego przez Tarkwiniusza Wspaniałego. wraz z Judaszem. a ona popełniła samobójstwo. Brutus Marcus Iunius . ParyŜ.tragedia wolnym wierszem (1743) Antonia Conti z Padwy. Paszkowskiego. mówca..popiersie dłuta Michała Anioła. popełnił samobójstwo. którzy spiskowali.ang. L. esej historyczny o retoryce rzymskiej (46 pne.. 5. udawał idiotę (łac. Lucius Junius Brutus . Natura mogła się nim szczycić I rzec całemu światu: "To był człowiek!" (W. głupi'). i mąŜ córki Katona. Luwr. brutus 'tępy. Juliusz Cezar. J. Antoniusz ironizuje nad . spodziewając się. Szekspir. późniejszego Augusta. przyjaciółki Cezara (stąd nietrafny domysł. filozof.). Brutus . Brutus . Mimo swych uczuć dla Cezara Brutus wraz z Kasjuszem stanął na czele grupy konspiratorów i wziął udział w zasztyletowaniu Cezara w dniu Id marcowych (15 Iii 44).tragedia (1681) Nathaniela Lee. 5. wg tł. Ŝe czyn ten umoŜliwi przywrócenie ideałów republikańskich zdeptanych przez dyktatora. Ze wszystkich Rzymian ten był najzacniejszy.tragedia (ParyŜ 1730) Woltera. for Brutus is an honourable man. Kiedy Sekstus. Ŝe Cezar był ojcem Brutusa). 3. którego światopogląd opierał się na kościelno-dogmatycznym wyobraŜeniu monarchii uniwersalnej. Szekspira. zgwałcił Lukrecję (zob. 2. Brutus poprzysiągł zemstę i stanął na czele powstania. 64). 34. wychowanek Katona Mł.) La mort de Cesar . króla Rzymu.oda (1824) Giacomo Leopardiego. Bruto minore . którego autor uwaŜał za znakomitego mówcę i filozofa. syn króla. W czasie wojny domowej między Cezarem i Pompejuszem poparł Pompejusza. z Juliusza Cezara. Dante.) Cicerona. Obraz J. Po klęsce pod Filippi (Macedonia) zadanej spiskowcom w 42 przez Oktawiana. On jeden tylko w poczciwym zamiarze Dla ogólnego dobra wziął w tym udział (. Davida (1789).85-42 pne..). syn jego przyrodniej siostry Serwilii. polityk i pisarz rzymski.tragedia (1743) Woltera.dedykowany Brutusowi.. aby przywrocić rządy Tarkwiniuszów. Brutus . Porcji. w ostatnim kręgu piekieł (Boska Komedia. Wszystkich sprzysięgłych przeciw Cezarowi Ślepa jedynie zawiść podŜegała. Wg innej legendy skazał na śmierć dwóch synów. Antoniusz przy zwłokach Brutusa pod Filippi. Bo Brutus męŜem jest (przecieŜ) szanownym .

Nazywano tak równieŜ 5. Bryka .potrawa ze śruty zboŜowej gotowanej w wodzie na gęstą masę. 1. 3. najczęściej krytej. tezę 1.et tu.słowa Cezara wypowiedziane w chwili.. często w formie: I ty. 1. Xix w. Briseis. Brutusie.moneta bita na pograniczu węgierskim w tajemnej mennicy Heinricha von Brhla. 3. bryja. Stąd "spotkać się pod Filippi" znaczy spotkać się ze swym przeznaczeniem. zob. polski odkryty pojazd czterokołowy. Zobaczysz mnie pod Filippi . Brure. rozwiązania zadań mat. w Iliadzie Homera . pons asinorum. contra me?. I ty. kraszonej słoniną. Bryk . thou sleepst . Bryzejda . pierwsze trudniejsze twierdzenie. krakowskiej. i gr. na pocz. gęste błoto. zadawanych w szkołach. gdy Brutus przebijał go sztyletem. Ty śpisz. Brutusie .Pod Abydos w 42 pne. z listu sprzysięŜonych. księgi Elementów Euklidesa. Bryja. w licznych odmianach: od lekkiej. ośli most. Szekspira. ze śmiercią.breja.. Ŝur. dawn.zwłokami Cezara. na co Brutus odparł śmiało: "Tak jest. Brei 'papka. kalka z łac. Szekspira. Brylówka . 2. Bryja . por Juliusz Cezar.Juliusz Cezar. piękna branka i . znanej równieŜ w Europie zach.młoda. Brute.przysł. uŜywany do Xvii w. jako briska.ang. mającego pobudzić Brutusa do czynu. gospodarskiej. przen. Brutusie. fili?. stale to samo.łac. do cięŜkiej. z nm. do przewoŜenia większej liczby osób i bagaŜy. niekiedy z kiełbasą. synu mój . Ŝur . łac. przez które niełatwo przebrnąć nieukom. przeciw mnie?.. et tu. dawniej zaś przekłady utworów klasycznych. kaszka'. fiz. z nieubłaganym losem. klucz do zbioru zadań'. w namiocie Brutusa ukazała się zjawa i wyrzekła te słowa. ksiąŜeczka zawierająca skrót lektury szkolnej.. Pobity pod Filippi odebrał sobie Ŝycie rzuciwszy się na obnaŜony miecz.klucz.gr. Szekspira. wg tradycji . czelbryk. podróŜnej. Eselbrcke 'ośli most.. zobaczę!" I tak się stało. teŜ Juliusz Cezar. Brutus.bryczka. z nm. wszechmocnego ministra Augusta Iii.. jedzona tradycyjnie w ostatnim dniu roku. w dawnej Polsce . 4. łac.

Agamemnon w złości. Achilles Ŝegna Bryzejdę . Muz. co Homer mówi o jej uczuciach. słynny. pryw. Uprowadzenie Bryzejdy . uŜywany do wyprawiania skór.miasto nad Odrą w woj.opera (1899) E. Edna Purviance jest młodą matką bez środków do Ŝycia. Briseida . z przylegającą kaplicą św. The Kid. Muz. wiktoriański film fabularny (1921) Charlie Chaplina. Brzechwa .fresk (1757) Tiepola. 3.rz. roztwór wodny garbników. Ŝe wyrocznia kaŜe mu oddać jego brankę. Ratusz .ang. grotu. aby Charlie. z sarkofagami Piastów.z Xiii-Xv w. Villa Valmarana. Brzdąc . Zamek Piastów Śląskich . w sześć lat później chłopczyk (Jackie Coogan) tłucze w oknach szyby.nałoŜnica Achillesa w obozie gr.trzon strzały. wł. w liście Bryzejdy do Achillesa. powodując jego gniew (będący punktem wyjścia akcji Iliady) i wycofanie się z udziału w walce. opolskim. obecnie szklarz. . przebudowany w stylu Odrodzenia w 1530-60. zabiera jako głównodowodzący w zamian Bryzejdę Achillesowi. Jadwigi z Xiv i Xvi w. N. w odróŜnieniu od Ŝeleźca. Achilles i Bryzejda obraz (ok. Thorvaldsena. Chryzejdę. Neapol. prawa miejskie od 1250. mógł wstawiać nowe. 70-79). Brzeczka .. Bryzejda arowadzona do Agamemnona . Bryzejda daje się prowadzić do Agamemnona "niechętnymi kroki". Włóczęga Charlie zabiera niemowlę na swoje poddasze. I to wszystko. tekst Michela i Galleta. Vicenza.relief (1803-05) Thorvaldsena. sentymentalny. Jork. która porzuca dziecko. pod Troją. Chabriera.roztwór wodny wyciągu ze słodu piwowarskiego. Kopenhaga.renesansowy z 1569-72. Nar. Brzeg . 1621) Rubensa. w Xvii-Xviii w. ośrodek wydawniczy druków polskich dla Śląska. Szerzej opisuje je Owidiusz w Heroidach. malowidło ścienne z Pompei (ok.

mnicha i teologa franciszkańskiego. Brzytwa Ockhama . płacha (pop. literaturze kaznodziejskiej. Aleksander Wielki. za radą księdza. Apelles. które wyrosło na wartościowego.zob. wywodzą się i inne podobne podania. Brzydkie kaczątko . znane w wielu krajach Europy.Brzeszczot . wg której "bytów nie naleŜy mnoŜyć bez konieczności". ośrodek kultu bogini Bastet (zob. przen. zw. Uschło w 1875. Tytuł powieści (Le Ventre de Paris. centralnego rynku spoŜywczego stolicy. Rzeczpospolita (Pawłowska). Bubastis .(wym. która.). Temat pop. młodego łabędzia. odrzucająca wszelkie byty. głownia. Bucefał . o nieudanym dziecku. Wg podania miało tam być pochowane dziecko. 1873) Emila Zoli.tytuł baśni Andersena o łabędzim pisklęciu wyklutym w kaczej rodzinie. dopóki następnej wiosny nie wyrosło na pięknego. ang. "doktorem niazwycięŜonym" i "czcigodnym początkodawcą". zasada. . w płd. areny walki między "tłustymi i chudymi". rózgą brzozową. do których uznania nie zmusza doświadczenie. z cyklu Rougon-Macquartów. delcie Nilu.-wsch. okema) filoz. Brzostowski Paweł Ksawery .olbrzymia brzoza pod wsią GryŜyny niedaleko Kościana. ostrze) broni siecznej. DoŜa (Zaślubiny z morzem). które uderzyło matkę. Brzuch ParyŜa .nazwa dzielnicy dawnych Hal paryskich. Bucentaur .w staroŜytnym Egipcie. pięknego człowieka. Brzoza GryŜyńska . brzytwa ockhamowska. Wilhelma Ockhama (William of Occam). 1300-49. wyrosła na ogromne drzewo. z której prawdop.klinga. w śrdw. przedstawiciela późnej scholastyki.zob. zasadzona na grobie. dopóki matka nie wychłostała jej.zob. Sformułowana przez śrdw. Wyciągało ono z grobu rękę dopóty. którym wszyscy pomiatali jako duŜym i brzydkim kaczątkiem.

księcia Buckingham (stąd nazwa).. Nagroda Nobla 1929. w dawnej Polsce .). Budnik . 'asceta z rodu Siakjów'). Buduar . z fr. . pne. I. które jest złem. Po 7 latach doznał pod figowcem (zwanym odtąd drzewem Bo) oświecenia (bodhi) i stał się Buddą. Buddenbrooks. Nauczanie zaczął. Budnik . gontów. od słynnego kazania w Benares. Kraszewskiego.budzarz. Indiach w V w. Xix w. zamieszkały w prymitywnej budzie leśnej (stąd nazwa). który Ŝył w płn. Ŝart. bakingem palas) od czasu wstąpienia na tron królowej Wiktorii londyńska rezydencja królewska. karczujący las pod rolę i zajmujący się wypalaniem węgli kowalskich. Buckingham Palace (wym. Buddenbrookowie . tł. Pałac zbudowano w 1703 dla Johna Sheffielda. terpentyny. które moŜna poskromić dyscypliną buddyjską. lina zwinięta w koło. Bucht 'zatoka'. patrycjuszowska rodzina kupców zboŜowych z Lubeki z 2. z nm. Ŝegl. 1901.bohaterowie tytułowi powieści (nm. Mając lat 29 porzucił rodzinę i oddał się poszukiwaniu prawdy. poł.Buddha.powieść (1848) J.. boudoir od bouder 'dąsać się. pokaprysić'.wykwintny pokoik pani domu w Xviii i Xix W. gdzie moŜna się wydąsać. zatem dosł.. dziegciu i potaŜu. sanskr. której świetność i dekadencję autor opisuje na przestrzeni 4 pokoleń. mała zatoka.miejsce zryte przez dziki poszukujące Ŝeru.Buchta . klepek i dranic. w którym wyłoŜył "cztery szlachetne prawdy" swojej nauki. wg tradycji. Głosi ona. 'oświecony. Budda . jej ostateczną nagrodą jest nirwana (zob. Codzienna ceremonia zmiany warty gwardii królewskiej ściąga latem tłumy turystów. Ŝe główną przyczyną cierpienia jest poŜądanie. kaprysić'. i rus. Siakjamuni (sanskr.. zwanej stąd buddyzmem.Mazur osiedlony na prawie czynszowym w puszczach lit. wyrobem smoły. tytuł nadawany przez wyznawców jednej z wielkich religii azjatyckich. przebudzony'. i parokrotnie przebudowywano. 'miejsce. Ŝe cierpienie jest nieodłączne od istnienia. dawn. pol. 1931) Thomasa Manna. twórcy ich wiary zwanym Siddhartha Gautama a.

plac przed redakcją zapełniły tłumy. nazwano opowieść zamieszczoną w gazecie. Absurdalna podówczas wiadomość znalazła powszechną wiarę w mieście. bouquet. Bukieciarstwo . Są to niewątpliwie stworzenia naiwne i szczęśliwe. Neda Buntline (właśc. Bill odnosił teŜ sukcesy towarzyskie dzięki swej fałszywej sławie i niezwykłej powierzchowności. gestykulując z oŜywieniem rękami i nogami. C.sztuka układania kwiatów. baflou) przydomek Williama Cody. Afryce: przez potęŜny teleskop ujrzano "skrzydlate stwory o gębach podobnych do orangutana. wprowadzony w Anglii w końcu Xviii w. Widowisko cieszyło się olbrzymim powodzeniem. relacjonujących obserwacje KsięŜyca.. z fr. pogromcy Indian i bandytów była w znacznej mierze legendą stworzoną przez ksiąŜki powieściopisarza amer.ang. Po 1883 objeŜdŜał Europę i Amerykę ze swym Wild West Show (ang. spacerowy pojazd jednokonny z dwoma dyszlami. Z. do lat 30. Ale powodzenie minęło i Cody umarł w biedzie i zapomnieniu. bagi). The Moon Hoax. wspaniałego jeźdźca i strzelca.(wym. nazywano serię reportaŜy Richarda Adamsa Locke'a zamieszczonych w "New York Sun" w końcu sierpnia 1835. Judson) i kampanię prasową Johna Burke. 'Widowisko z Dzikiego Zachodu') z Indianami. poczynione rzekomo przez astronoma Johna Herschela w nowo otwartym obserwatorium w Płd. dwukołowy. strzelcami i ujeŜdŜaczami koni.(wym. ang. Buggy .. w Iowa (USA).Bujdą balonową.Buffalo Bill . pracował jako nadzorca stada na preriach Zachodu i jako sanitariusz w czasie Wojny Domowej. a pismo zostało w mig rozchwytane. aromat (wipa). uŜywany w Anglii i na kontynencie europ. w Japonii określana nazwą ikebana. łodyg i liści w róŜne kompozycje art. czyli człowiekiem nietoperzowym. . Istoty te rozmawiały z sobą. Nazwaliśmy ten gatunek Vespertilio homo. Jego sława światowa jako wielkiego wywiadowcy. lekki. odkryty. kowbojami. 1846-1917.pęk kwiatów. The Balloon Hoax. resorowany. Xx w. ur. buggi." Setki tysięcy wzięły ten Ŝart za dobrą monetę. Bujda . elegancki. Byjdą ksigŜycową . Karoliny. "New York Sun"' z 13 Iv 1844 przez Edgara Allana Poe pod wielkim nagłówkiem: "Zdumiewające wieści ostatnio otrzymane via Norfolk! Przeprawa przez Atlantyk w przeciągu trzech dni! Triumf machiny do latania Mr Monck Masona!" Zawierała ona fikcyjne sprawozdanie z przelotu balonem z Walii do Płd. a dla gazety był to niesłychany sukces finansowy: nakład jej wzrósł w krótkim czasie pięciokrotnie. E. wiązanka. amerykański buggy był 4-kołowy.. Bukiet .

z tur. Idąc za modą orientalną. bakłak. worek skórzany róŜnorodnego kształtu słuŜący do przechowywania a. Wnet znikną w ziemi liście. dokument'. w sercach pamięć róŜy. śrdw. Byron. Bukłak . od nazwiska malarza wiedeńskiego Hansa Makarta. las bukowy. dawn. mleka a. a takŜe budowy i odmiany wyrazów. Złota bulla . pers. Mickiewicz.i wnet oko zmruŜy. zawiera około czterystu polskich nazw miejscowych i osobowych. Bukowina . przebywanie wpław wielkich rzek Azji i Europy. umoŜliwiając w czasach staroŜ. Mickiewicz. zasuszony. wraz z kobietami i dziećmi.uroczysty dekret papieski. burdziuk. najdawniejszy zabytek języka polskiego. często występujący w poezji perskiej.okres godowy (ruja) jeleni i łosi we wrześniu i październiku. Złoty. Goethe.przest. miłośnika kwiatów. z arab. boukolos 'pasterz' od bous 'wół. dlatego stanowi bezcenny.kwiat Makartowski. encyklika w sprawach szczególnej wagi. buczyna. w temacie róŜy i słowika gul u bulbul. 5. teŜ Słowik. 'pieczęć. przewoŜenia w podróŜy wody.. zwł. Lecz ich bulbul zabłyśnie . OpróŜniony z wody i nadęty powietrzem słuŜył jako pęcherz pławny (pływak). por. wina. Wschód i Północ. Bulla gnieźnieńska. Bukolika . na Krymie nazywano tak Mickiewicza. z gr.zob.zob. niekiedy takŜe barwiony. pozwalający na ścisłe odtworzenie systemu dźwiękowego polszczyzny Xii w. spisana po łacinie. bulla papieska z 1136. który jest prawdop. zob. byk'. Pognała wołki na bukowinę.) Bulla . zwana niekiedy Złotą bullą języka polskiego.perski ptak śpiewający. nazwy tej uŜywali romantycy wielu krajów Europy.. łac. (A. 1846-84.Bukief Makartowski . . Sielanka.bułga. Bulbul . armiom w marszu i całym ludom w czasie wędrówek. słowikiem Luscinia golzii. Bukowisko ..

Pierwsze opowiadania o Bunyanie ukazały się dopiero ok. gałką. maczuga. z tur. Ŝe istniał jakiś prawdziwy Paul Bunyan. wysadzaną niekiedy drogimi kamieniami. Hipoteza.. urząd. komiczny bohater ludowy. pałka. Napoleon I. który ciągnąc za sobą oskard wykopał Wielki Kanion Kolorado i usuwał zatory spławu drzewa odwracając bieg rzek. bracia. oparty na tradycjach śpiewanych recitatiwów dŜoruri (zał. u Turków i Tatarów oznaka władzy noszona przed jej . broń obuchowa tatarsko-turecka. na Środk. rzeźb. a do literatury wstąpił przez wiersze Roberta Frosta i Carla Sandburga. narratorów i muzyków grających na semisenie. No.. H. Buława . tur. i Bliskim Wschodzie do wyrobu broni siecznej wysokiej jakości.jeden z trzech gł. w wielu armiach . pra-superman. a nawet baletu.marszałka. nie ma podstaw. oznaka najwyŜszej władzy wojsk. KaŜdy Ŝołnierz francuski nosi w ładownicy buławę marszałka Francji zob. Audena. Dalej..w dawnej Polsce szabla turecka a. Paul Bunyan . Stał się teŜ tematem obrazów. w wykonaniu ozdobnym metalowa. Skórzana Pończocha.Bułat . dawna nazwa stali uŜywanej w śrdw. Buńczuk . miecz perski z szeroką i rozszerzoną na końcu klingą (broń Syreny w oficjalnym herbie Warszawy). w których kaŜdy z opowiadaczy stara się prześcignąć innych. Papineau przeciw Anglikom w Quebeku w 1837..dawn.zob.operetka opus 17 (N. Bumppo Natty . w 1684) teatr lalek.pierw. L. z pers. 1910. częsty temat nieprawdopodobnych opowieści humorystycznych. powstały w Xix w. pulad 'stal' zob. Polsce-hetmana. folkloru USA. który walczył w buncie J. Bunyan Paul . kiedy jego legendy uŜywała firma drzewna dla reklamy. gatunków klasycznego teatru jap. animatorów.-zach. banjen) legendarny leśnik i drwal płn. Bunraku . w dawn. prawdop. Kabuki.(wym. z okrągłą zazw. władza. Nastąpił nagły wzrost jego popularności. Jork 1941) Benjamina Brittena i W. którą buława symbolizuje. ukazało się wiele ksiąŜek o nim. por. godność.

. dotyczący buńczuka. szwajcarski badacz Bliskiego Wschodu. Jak był Stefek Burczymucha. przed hetmanem wielkim noszono dwuogonowy. Czerwonego i odbywa pielgrzymkę do Mekki. zuchowały. F. gniazda rodu Burbonów. Burckhardt Johann Ludwig .z trzema ogonami. drzewce z kulą i poprzeczką z zawieszonymi na niej ogonami końskimi: przed sułtanem noszono buńczuk siedmioogonowy. Konopnicka. Stefek Burczymucha.1776-1817. Buńczuczny . Zmarł w czasie przygotowań do wyprawy z Górnego Egiptu do Nigru. Burczymucha . ględa.pojedynczy. mantyka. udający zucha. Jako pierwszy Europejczyk daje dokładny i rzetelny opis Kaaby i Czarnego Kamienia. F. Burbonowie . Aguae Bormonis 'cieplice pod opieką Bormo'. aŜ do 1848. Skończywszy studia w Cambridge udaje się do Nubii. 1-2. O większego trudno zucha. maruda. bóstwa celtyckiego identyfikowanego z Apollinem. ils n'ont rien appris ni rien oublie. Niczego się nie nauczyli i niczgo nie zapomnieli . przed wezyrem . junacki. odgałęzienie Kapetyngów. gdera. którą zwiedza jako pierwszy chrześcijanin. Z Mekki 15 I 1815 przyłącza się do karawany idącej do Medyny. powiedzenie o Burbonach. z rzym.dynastia francuska. zawadiacki. PodróŜuje w towarzystwie trzech słuŜących i dwóch wielbłądów. F. a nawet. który w 1272 poślubił Beatrice de Bourgogne-Bourbon. przen. gdzie uchodzi za hinduskiego muzułmanina.. przypisywane Talleyrandowi lub marszałkowi Dumouriez.mający prawo uŜywania buńczuka. czupurny. potomkowie Roberta de Clermont (szóstego syna Ludwika IX). Zob. zob. Pojedynczy.fr. i napoleoński. Pochowany na cmentarzu muzułmańskim w Kairze pod nazwiskiem Ibrahim ibn Abd Allah. Burbonowie wstąpili na tron w 1589 w osobie Henryka Iv i panowali.zrzęda. wędrując przez pustynie dociera do M. pomniejsi baszowie mieli podwójny a. (M.przedstawicielem. a gdy obyczaj ten przeszedł do wojska polskiego. Z innych odgałęzień wywodzili się królowie Neapolu i Sycylii oraz Hiszpanii. jeśli liczyć teŜ Ludwika Filipa z gałęzi orleańskiej. Chleb (Zabawy.) . męczybuła.). do 1830. bundŜuk 'ogon koński' jako znak wojsk. pomijając okres Rewolucji Fr. Od Bourbon d'Archambault. Palais (-Bourbon). a przed polnym . z tur.

burgraf. W nowym gmachu. Burggraf. burka'. W okresie 1849-81 była to jedna z pierwszych scen europejskich..opończa z kapturem Tatarów krymskich i astrachańskich. wówczas Theater an der Burg. teŜ Poniatowski Józef (Burka). w powszechnym uŜyciu w Polsce. na wschodniej stronie kościoła piękny dwupiętrowy kruŜganek. Osioł (Buridana). zob.robotnik zajmujący się holowaniem na linie statków w górę rzęki. Royal Society (zob. trzynawowa bazylika z transeptem. Buridan . z nm.. chroniąca od deszczu i zimna jeźdźca i (w niemałym stopniu) konia. dlatego zw. w 1741 w dawnej dworskiej sali do gry w piłkę. Od 1766 stał się teatrem narodowym. Burłacy ..teatr w Wiedniu. z tur. gdzie w 1814-32 zapanował niemiecki repertuar klasyczny. Burgrabia .obraz (1870-73) Ilii Repina. zał. starosty. Niemczech urzędnik w zamkach i miastach królewskich i biskupich. Burlak . Muz. Burka . Burgtheater . Rosyjskie. do 1967. poświęcona w 1230. Burlington House . szkoły Akademii Król.). 'na zamku'. często bogato zdobiona. . mieszczący Królewską Akademię (Sztuki). z wielbiądziej wełny. bor. Royal Academy. wielka tradycja teatru przetrwała jeszcze do wybuchu 1. wg projektu Felipe Virgarni 1539-68. Katedra rozpoczęta w 1221 przez króla Ferdynanda Iii świętego. w dawnej Polsce .zob. w śrdw. instytucje naukowe. arcydzieło sztuki dekoracyjnej w stylu plateresk. wojny świat. wnętrze ośmiokątnej kopuły nad skrzyŜowaniem naw. obszerna.Burgos . Leningrad. buruk 'zagięcie. Towarzystwo Antykwariuszy i in. ukończona w Xvi w. w Rosji i na Ukrainie . haus) gmach w londyńskim Piccadilly. zastępca kasztelana a. ang. pełniący funkcje sądownicze i wojskowe. jeden z najstarszych w Europie. obejściem chóru i wieńcem kaplic. Wspaniałe aŜurowe hełmy obu głównych wieŜ wykonał 1442-58 Hans von Kln. z których słynna Capilla del Condestable z 1489. na Ringu od 1888.urzędnik grodzki..w Xvi-Xix w.miasto w Starej Kastylii (Hiszpania).(wym. od Xvii w.

od środkowego Dunaju. birros 'płaszcz z kapturem'. Hallgerda. bornsten 'kamień płonący'. biskupa Noskowskiego. aby kupować bursztyn i niewolników za rzymskie towary i pieniądze. z tańcami i pijatyką. podŜega obie strony do zwady. kompan.główna arteria komunikacyjna. Starnigielska. Długoszowa. łac.niemiecki student-korporant. Górny Śląsk.opończa z grubej.-d. noszona przez Arabów. Węgrzech) do Camuntum nad Dunajem drogą bitą. bogatych ziemian. Burnus . Brgermeister. Opiewa ona krwawą. białej wełny. z innych najbardziej znane bursy-intematy były: Jerozolimska. skucynit. . śrdw. rodzaj zabaw karnawałowych na Podtatrzu.najstarsza w Polsce. ponurą waśń między rodzinami dwu przyjaciół. ze śr. z nm. Bursztyn .bohater jednej z najbardziej znanych wczesnych sag islandzkich Njalssaga 'Opowieść o Njalu'. Barsztynowe wybrzeŜe . Njala i Gunnara. 'worek. Bursztyn bałtycki znany był w Italii juŜ w starszym okresie Ŝelaza. Bursche 'chłopak. giełda.południowe wybrzeŜe Bałtyku.wygasły w Xix w.jantar. złośliwa i egoistyczna Ŝona Gunnara. Bursz . z kapturem. na którym bursztyn występuje w największych ilościach.Burmistrz . sakiewka. Bursa Ubogich . aŜ Njal ginie w poŜarze swego podpalonego domu. zał. dawn. sakiewka. Śmieszkowica. a stamtąd szlakiem terenowym przez Morawy. prawników. z nm. w 1402 dla Ŝaków Akademii Krakowskiej. student. w Polsce . wiodąca od Akwilei nad Adriatykiem przez Savarię (dziś Szombathely w zach. wsch. internat dla uczącej się młodzieŜy. ordynans'. filozofów.-nm. przest. z gr. arab. Bursa . Wielkopolskę i Kujawy do ujścia Wisły i półwyspu Sambia. Burnt Njal .najwyŜszy urzędnik samorządu miejskiego. która przybiera coraz ostrzejsze formy. Następują wzajemne morderstwa. kasa'. Barsztynowy szlak . którą w staroŜytności rzymscy kupcy przybywali do ludów zamieszkałych na płn.do 1950.

.zob. 9. tytuł: Potomok DŜingis Chana ('potomek. O pokorze.zob. Dobry (Przylądek Dobrej Nadziei).łac. InkiŜinow) jest przywódcą powstania Mongołów przeciw ang. 7.. 7. Ozeasz. 6. Sturm und Drang(periode). Burza .. 4000 dystychów w dziesięciu księgach: 1. 'Ogród owoców. Okres Burzy i Naporu . dosł. poemat napisany w 1256. O sztuce rządzenia. 3-4.. Wsiewołod Pudowkin. kolonizatorom. film zapewnił Pudowkinowi czołową pozycję wśród reŜyserów radzieckich. 10. Piesnia o Buriewiestnikie (1901) Gorkiego. wg Montesquieu.fr. zob. Udźwiękowiony w 1949. O miłości. Łuk. Burza w szklance wody . zob. Marek. 3. 4. Kto sieje wiatr.pers. Burza nad Azją . Biblia. Sad'. Omijam koralowe ostrowy burzanu.'). reŜ. wśród kwiatów powodzi. 35. 8. tj. O sposobach wznoszenia duszy do Boga . Mickiewicz.ros. Alaryk (Grób w Busento). 23.ostatnia sztuka (1611) Szekspira. 8. O rezygnacji. Ariel. 4.nazwa nadana przez Bartolomeu Diaza płd. burjan. z Wulgaty. z ukr. Gulistan) poety perskiego Saadiego z Szirazu. ventum seminabunt. jeden z dwóch głównych utworów (por.chwast stepowy tworzący gęste i wysokie zarośla. wiele hałasu o nic. por. O miłości bliźniego. (A. Bustan . zbiera burzę . Ew.zob. O wyrzutach sumienia i skrusze. O tolerancji. niemy film radziecki (1928). O wychowaniu. Burzan .ros. Uśmierzenie burzy na morzu . Zwiastun burzy . zawierający ok. 8. et turbinem metent. 5. wg Mat. Prospero. sonet Stepy Akermańskie. Kaliban. przylądkowi Afryki. 22. który w ten sposób nazwał zamieszki w republice San Marino.) Busento .. 8. O wdzięczności. 2. Przylądek Burz .Burza. une tempete dans un verre d'eau. Wśród fali ląk szumiacych. młody Mongoł Bair (W. Buriewiestnik. nadchodzącej rewolucji.

Poemat pełen jest anegdot i przypowieści. maczuga. prawdop. rozszczepioną na 6 do 8 liści zwanych piórami. Madame (Butterfly). krańcu WyŜyny Śląskiej. gł. Byk . w wykonaniu ozdobnym metalowa. istnienie'.gr. pod którego postacią ukrył się Zeus. broń obuchowa tatarsko-turecka. maczuga'.bohater ksiąŜki dziecięcej Munro Leafa spopularyzowanej przez film rysunkowy (1939) Walta Disneya. gr. Butterfly . opolskim. Buzyrys . gdzie sprzedawano go na drewno. Byczyna . cielęta. trzoda'. Taurus. Buzdygan . syn Posejdona. w greckiej tradycji byk z legendy o Europie (zob. w dawnej Polsce . gruszkowatą.konstelacja zodiakalna. Bousiris. Byczek Fernando . mit. pałka. dobytek'. . ale zerwał swe łańcuchy i zabił króla oraz jego zwolenników. Ŝubra.) 'byt. nazwa babilońska. a od Xv w.oznaka władzy pułkowników. bozdogan 'pałka. bizona) oraz łosia i jelenia. z tur. król egipski.). oŜywiających tok filozoficznych rozwaŜań. w Polsce widoczna jesienią i zimą.. jaka. woły. Bydło od być (do Xvi w. równieŜ: 'zwierzęta domowe. bo nie nadawał się do Ŝeglugi w górę rzeki. byki'. do spławu soli z Wieliczki do Warszawy i Płocka.przez modlitwę.pierw. na płn. łac. z gałką zazw. bawołu. rotmistrzów. a stąd zboŜa do Gdańska. Maksymilian dostał się w czasie bitwy do niewoli. który w celu uniknięcia klęski głodu zabijał wszystkich przybyłych do kraju cudzoziemców na ołtarzu Zeusa. Łagodny Fernando lubił odpoczywać w cieniu drzewa wąchając kwiatki i nie znosił walki byków. Ale juŜ od Xiv w. zawiera Aldebarana.dorosły samiec wielkich pustoroŜców (bydła domowego. dziś: 'krowy.zob. takŜe: 'mienie. pretendenta do tronu pol. kolejną ofiarą miał zostać Herakles. poruczników i chorąŜych. pod którym 24 I 1588 Jan Zamoyski odniósł świetne zwycięstwo nad armią arcyksięcia Maksymiliana Habsburga. Plejady i Hiady. Byk . w Polsce do Xix w: wiosłowo-Ŝaglowy jednomasztowiec rzeczny płaskodenny.miasto w woj.

znajdowała się w Palazzo Farnese (stąd nazwa). Walka byków . W cyklu kijowskim największym bohaterem jest chłop Ilia (zob. cykl dworu św.) Sielaninowicz i Wolga (zob. bielica.).bicz rzemienny sporządzany dawn. gr. W innych pieśniach olbrzym Światogor (zob..słynna rzeźba antyczna. związana była silnie z obchodami sobótki (zob. Byki z Basan .mit. Tematyka bylin znalazła odbicie w twórczości lit. Włodzimierza Wielkiego. który. opasywały się bylicą.): Dobrynia Nikitycz. . przedstawiające scenę przywiązywania Dirke do rogów byka (zob. Białym.. pierwszego wielkiego księcia ros. dziś uŜywana tylko jako przyprawa: cytrynowo pachnący olejek. Bykowiec . Psalm.). nad M. boŜe drzewko. Mezeni i Piniegi. Bylica . Włodzimierz.) Busłajew.stariny. ofiarował bogu innego byka. ze skóry byczej (stąd nazwa) a. wyszedł z morza na brzeg Krety i miał być złoŜony w ofierze Posejdonowi przez Minosa. chłop Mikuła (zob.zob. wieszały ją nad drzwiami i oknami swoich domów.Biblia.. obok niego Suchman (zob. rosyjskie ludowe pieśni epickie.zob.. "pięknego słoneczka". zachwycony jego urodą. Chwycić byka za rogi . krzew ceniony w staroŜytności i śrdw. Amfion i Zetos). Ujarzmienie byka było 7. dziś Neapol. Róg. Święty byk . Walka. Alosza Popowicz. za co Posejdon przyprawił piękne zwierzę o szaleństwo. 13. wymarły gatunek dzikiego wołu. prawdop. Naz.): kobiety tańczące wokół ognisk świętojańskich.) i siłacz Waśka (zob. zwł. dzieło Apolloniosa i Tauriskosa z Tralles w Karii (Ii-I w. Niekrasowa i Turgieniewa. znaleziona w 1547 w termach Karakalli w Rzymie. Apis. zwanych równieŜ bylicowymi. Byk kreteński . Głównym cyklem epiki ros.) i nie mniej znakomici (zob. w Kraju Ołonieckim. bohaterami są: pieśniarz Sadko (zob. pne. Mus. nad brzegami Pieczory.). kiedy wciąŜ jeszcze były Ŝywe tradycje epiki lud. jest jednak cykl kijowski. jako uniwersalna roślina lecznicza.zob.). kraju leŜącego za Jordanem.. zapisywane w Xvii-Xix w. SpiŜowy byk Falarisa .Byk Farnezyjski . do końca Xviii w. Dawniej przypisywano jej równieŜ własności magiczne. Byliny . Sidła (Złapać się.) Muromiec. na północy Rosji. zob.belica. z innego bydlęcia. śpiewnie recytowane przez skazitieli (recytatorów). kopia rz. pracą Heraklesa. wrzucały ją w ogień. 21. W cyklu nowogrodzkim gł.zob.

być moŜe. . bez. 9 V 1926 odbył pierwszy w dziejach lot nad Biegunem Płn. zdrowe. Ŝe mi jesteś droga! 1-4.początek bardzo pop. dziwak. ze zdrobn. dziewczę. piosenki PoŜegnanie (1830) nieznanego autora. . dziewczę. kręciek. ojczyzna mnie woła! Idę za kraj walczyć wśród rodaków koła.pieśń ludowa. 1939-41 i 1946-47. Byrd Richard Evelyn .szlachcic hiszp. cudak. ćwiek.. od Xi w. lotnik i admirał. Bywaj. odbył 4 wyprawy na Antarktydę: w 1928-30. od bot. Ostatni raz był na Antarktydzie jako kierownik wyprawy amer. pochodząca. Bywaj.w muzyce Musorgskiego i Rimskiego-Korsakowa.. C Caballero . mania. ze średniowiecza. szmermelek.. 29 Xi 1929 przeleciał nad Biegunem Płd..fiś. A ten koziołek tyle miał rozpusty. fioł(ek). zdrowe. analogicznie do fioła i fiołka. Nigdy nie zapomnę. kawaliero) we wczesnym śrdw. w ramach Międzynar. caballo 'koń'. w 1955-56. Roku Geofiz. klin.. manię'. Ŝe wyjadł babulince ogródek kapusty. Była babula . takŜe oznaczających 'kręćka. chyś. 1-8. . fiksacja. miała koziołka bardzo rozpustnego. konik. w Hiszpanii . w 1927 z trzema towarzyszami przeleciał Atlantyk. pasja. amerykański badacz polarny. Bzik . fiksum-dyrdum. ekscentryk.1888-1957. I choć przyjdzie ścigać jak najdalej wroga. 1933-35. z hiszp. Wariant lubelski (Krasnystaw): Była babula rodu bogatego. oryginał.wojownik konny.(wym.

. Sebastian Cabot. Chcąc uniknąć cisz wybrzeŜy Mauretanii zapuścił się daleko na zachód. wraz z synem przedsięwziął wyprawę dla odnalezienia drogi morskiej do Chin i Indii. 1460 . ang. Ca'd'oro .ok. syn Giovanniego. drogi morskiej do Chin. fundatorką była Matylda Flandryjska. ozdobiona tylko przez piękne portale fasada kościoła z 1077. Etienne. Caen . prawdop. czego pozwalają się domyślać niektóre kapitele i asymetria budowy.ok. pierw. na miejscu wcześniejszej budowli bizantyjskiej. . l'Abbaye-aux-Hommes. Cabral Pedro Alvarez . na wpół udaną wyprawę na czele floty hiszp. pilotował wyprawy ojca. jedną tylko. Po półrocznej podróŜy flota dotarła do Kalikatu w Indiach. Gotycka fasada bogato zdobiona. całkowicie pozłocona. do wybrzeŜy Ameryki Płd. odbył prawdop. stąd nazwa. 1450-98.ang. ka) miasto w Normandii (Francja). 1421-1440.(wym. załoŜony w 1064 przez Wilhelma Zdobywcę. skąd wiatry i prądy zagnały flotę aŜ do Brazylii. emporami i sześciodzielnymi sklepieniami Ŝebrowymi z Xii w. Ŝeglarz portugalski. w poszukiwaniu płn. niezwykłej piękności.-wsch. John Cabot. Po powrocie do Bristolu był inspiratorem i organizatorem wypraw ang.Caboto . 1557.-zach. La Trinite . 'Złoty Dom'.ok. i hiszp. trzynawowe bazyliki z transeptem. Etienne.l'Abbaye-aux-Dames. mianowany piloto-mayorem Kastylii przez cesarza Karola V. Zginął wtedy Bartolomeu Diaz. zbudowany przez Giovanniego i Bartolomea Bon ok. odnowiony po 1845. Koło Przylądka Dobrej Nadziei burza zatopiła 4 statki. floty portugalskiej wyruszającej do Indii z Lizbony w 1500 r. Walii (Brytania). Ŝona Wilhelma Zdobywcy. o dwuwieŜowych fasadach. 1472 . i drugą podróŜ (1498). odkrywając wyspę Cape Breton i Nową Szkocję (1497). Mocna. Caernarvon . załoŜony w 1062. Sebastiano Caboto. St. 1526. ka:na:wen) miasto w płn. w której osiągnął Labrador.wł. Romańskie kościoły opackie la Trinite i St. wieŜe (907m wysokości) ukończone dopiero pod koniec Xii w..rodzina Ŝeglarzy włoskich na siuŜbie ang. pałac w Wenecji nad Canal Grande.(wym. prosta. po podróŜy Vasco da Gamy otrzymał dowództwo 2. Giovanni Caboto .

popiersiami. król Ludwik Bawarski. Gioacchino Pecci (późn. piękny przykład twierdzy śrdw. Rilke.in.. Lokal cieszył się sławą światową jako miejsce spotkania artystów. papieŜ Leon Xiii). zmarł w więzieniu. Der Gross-Cophta . Corot. Parandowski. Goldoni. Giuseppe Balsamo. Byron. którego syn został pierwszym księciem Walii. z serii Memoires d'un medicin fr. a później pracowników BBC (British Broadcasting Corporation. w pobliŜu placu Hiszpańskiego. Baudelaire. libretto: F. występując jako alchemik. miniaturami. obronnych zamków gotyckich.(wym. Serafina) i czarownik. Carducci. załoŜona w 1760 przez Lewantyńczyka Nicola di Madalena. Thorvaldsen. kaferojal) londyńska restauracja przy Regent Street. ale aresztowano go z innych powodów. pisarzy i innych znakomitości z róŜnych krajów. dziennikarzy itd. Chateaubriand. PodróŜował po całej Europie. Stendhal. Sienkiewicz. Cagliostro in Wien . zręczny szarlatan rodem z Palermo (czy z Bergamo?). budząc zainteresowanie i podziw. Il Caffe Greco . Gogol. markiz Pellegrino i pod róŜnymi innymi tytułami i nazwiskami. Berlioz. Keats. Mark Twain. medalionami. Mendelssohn.. Cagliostro Alessandro . Moravia. RTV'). Rossini. Bizet. . Z afery naszyjnika diamentowego (zob. Mickiewicz. ang.Caernarvon Castle . Wagner. wywoływacz duchów. Norwid. Miejsce formalnej inwestytury jako ksiąŜąt Walii przyszłego Edwarda Viii (1911) i księcia Karola (1969).. 'Pamiętniki lekarza'. Orkan. 'bryt. Croce. powieść (1789) Fr..nm. 'Wielki Kofta'. 'Wizjoner'. miejsce spotkań artystów w I.. Maria: Antonina) wyszedł cało. Schillera. Budowa rozpoczęta ok. portretami. zwłaszcza u dam. śrdw. Shelley. poetów. w kawiarni bywali m. Apollinaire. Schopenhauer. William Cody (zob. Canova. Słowacki. Buffalo Bill). zmuszając do wielkiej ruchliwości (w 1780 odniósł wielki sukces w Warszawie)..(wym. znany takŜe jako hrabia C. autografami i róŜnymi innymi pamiątkami. 1284 przez króla Edwarda I. Leopardi.: D'Annunzio.kawiarnia na Via Condotti w Rzymie. Anatole France. ćwierci Xx w. Ściany kawiarni ozdobione są licznymi obrazami. Wreszcie w państwie papieskim uwięziony jako heretyk (zadenuncjowała go Ŝona. Siemiradzki. niekiedy odsiadywał wyroki za oszustwa. Cafe Royal .jeden z najlepiej zachowanych bryt.operetka (1875) Johanna Straussa. komedia (1791) Goethego (Cagliostro w aferze naszyjnika jako hrabia Rostro). Der Geisterseher . Prawo deptało mu po piętach. De Chirico. Carlo Levi. Thackeray.nm.(1846-49) Aleksandra Dumasa-ojca. Kazimierz i Włodzimierz Tetmajerowie. Taine. Gounod. zawsze w najlepszych sferach. cudotwórca i producent uniwersalnych leków. Krasiński. Goethe. kaljostro) 1743-95 właśc. Joseph Balsamo i Naszyjnik królowej powieści .

Ŝe tytuł pieśni pochodzi od pełnej otuchy odpowiedzi Beniamina Franklina: "Ca ira". sans cesse repete Ah! ca ira. Za autora słów podawał się śpiewak uliczny Ladre. w Królestwie Polskim (1819-48) . 25.47mm. ca ira. W ten sposób zakończyła się legenda timbuktańska. majtka amerykańskiego.. 'Arystokraci na latarnię!' Niektórzy utrzymują.balet (1937. huta.. ok.247mm.Zell. słynna pieśń Rewolucji Fr. Znając język i obyczaje Caillie dotart do celu przebrany za Araba-muzułmanina. bajecznego Timbuktu nad Nigrem. amer. en ce jour. Laing w drodze powrotnej zginął). 'powiedzie się'. oceniając je jako: "najbardziej monotonne i jałowe miejsce. gdzie kaŜdy dach miał być kryty złotem (miasto istotnie kwitło jako ośrodek handl.24. Caillie Ren . mimo buntów wszystko się uda'. gdzie otrzymywano sztaby przez młotowanie (klepanie). cal ang.. wg konstytucji 1764 . ca ira! Malgre les mutins. Portret: Le Gay (1778). sa ira) fr. Zain 'sztaba kruszcu'. popularnego kontredansa Becourta. skrzypka teatralnego) 14 lipca 1790. kaję). róŜnej wielkości.) W okresie terroru ostatni wers zmieniono na: "Les aristocrates a la lanterne!" fr. Cajniarnia . Wersal. w popularności rywalizująca z Karmaniolą (zob. i kult. zabroniona przez Bonapartego.. a Szkot A. dwunastą część. średniowieczna kuźnia a. ale w Xv-Xvi w. tak jak ona. której stanowił dziesiątą a. 1799-1838.(wym. podjął tę wyprawę w 1828 jako trzeci biały człowiek (Roberta Adamsa. zaleŜnie od długości stopy.87mm. libretto: Julian Tuwim. gdy ParyŜ przygotowywał się do obchodu święta Federacji na Polu Marsowym.kleparnia. Poznań 1947) Jana Adama Maklakiewicza. G.. uznano za oszusta. Muzeum. Cal ..(wym. na pytanie o perspektywy Republiki Amerykańskiej w wojnie o niepodległość. tout reussira.) i. podróŜnik francuski. pociągnięty legendą tajemniczego podsaharyjskiego Eldorado. Ah! ca ira.staroŜ. miara długości równa szerokości kciuka. wyst.). Cagliostro w Warszawie . Po raz pierwszy śpiewał ją lud ParyŜa (na nutę Carillon national. ca ira! Le peuple. jakie zdarzyło mi się widzieć". z nm. w pierwszą rocznicę zdobycia Bastylii. ca ira. R. z nm. Ca Ira . Genee. Nie tylko zwiedził miasto. ale i opisał je po powrocie. w Polsce od Xii w. gdy stał się Pierwszym Konsulem. Zoll 'klocek . ('Lud dziś bez przerwy powtarza.

Edward przyrzekł oszczędzić miasto. nie naruszone pokłady skał. podskibie. jeśli sześciu wybitnych obywateli ofiaruje za nie swoje Ŝycie. próbował zrazu dowodzić.. Musee Rodin. The Six of Calais . Pomnik z brązu (1888) Augusta Rodin. 'Sześciu z Calais'. Calizna . kopia zmniejszona: Londyn. Calais . ale niezwłocznie wycofał się z tego i zeznawał odtąd tylko prawdę w czasie procesu i przesłuchiwań. wstawiła się za nimi. opowiedzianą w Kronikach J.) Le Siege de Calais . prowadzonych przez parlament (trybunał) tuluzański z brutalnością i fanatyzmem. po czym rodzina jego przeniosła się do Genewy. upamiętnia słynną ofiarę sześciu mieszczan z Calais. gdzie Wolter usłyszał o sprawie i wystąpił z taką pasją. Shawa.W 1347. dramat (1914) Georga Kaisera. ParyŜ. po 11-miesięcznym oblęŜeniu. Froissarta.(wym.nm. co było wówczas uwaŜane za zbrodnię. Francji nad Cieśniną Kaletańską. Caligari . Edward Iii. iŜ rzekomo pragnął przyjąć katolicyzm..drewniany'. z postronkiem wokół szyi. 1698-1762. Ŝe został on zabity. B. i pięciu innych mieszczan udało się ochotniczo do obozu króla boso. Gabinet doktora Caligari. Westminster. gdy Ŝona jego. królowa Filippa. 'O toleraneji'. stojący przed ratuszem. Die Brger von Calais . a Rada Państwa pośmiertnie rehabilitowała Calasa..(wym. Mieszczanie z Calais . warstwa gleby tuŜ pod warstwą zoraną. Opera (1871) F.fr. Calas Jean . fałszywie oskarzony o zamordowanie syna za to. kalę) miasto w płn. Calas został stracony przez łamanie kołem i uduszenie. 'Mieszczanie z Calais'.zob. w eseju Sur la tolerance fr. nie tknięte jeszcze przez górników masywy skały. Eustache de Saint-Pierre. tragedia (1765) Dormonta de Belloy. Kiedy więc ojciec znalazł ciało syna. sztuka (1934) G. Opinia w kraju i za granicą wyraŜała Ŝywe poparcie dla stanowiska Woltera w tej sprawie. Sarceya. 'OblęŜenie Calais'. . Kunstmus. Mer miasta. węgla a. 1400-10. w szatach skazańców.ang. Ŝe w 1765 wyrok anulowano. (Kopie pomnika Rodina: Bazylea. miasto zdobył król ang. kalwiński kupiec z Tuluzy.in. m. kalas).. soli.część pola jeszcze nie zorana. Naprawdę zaś syn popełnił samobójstwo. ale król nie tknął ich ani teŜ miasta.

1542.-g.. mo:dlin). w Pasadenie. drukarnia . bagnisty. Całopalenie . gdzie pierw.tkanina słuŜąca do przykrywania zwłok. Camacho . . La Camargue . ale prawdop. 1441. ang.w Biblii ofiara ze zwierząt spalana w całości na ołtarzu jako wotum a. Clare. Cambridge-Oxford . następnie Grantebrycge 'most przez rzekę Grantę' Sasów. Całun . trumny a. Cantebrigge Normanów i Caumbridge Anglików.najstarsza po oksfordzkiej ang. Tech. rzymski fort Camboritum. 1496. siedziba uniwersytetu.(wym.(wym.najsłynniejszy wyścig wioślarski świata. wymieniony na piśmie w 1231. 1448. 'Kalifornijski Instytut Techniki'. Magdalene (wym. Francja). kamarg) region w delcie Rodanu (płd. 1350. z mazurzeniem za pośrednictwem śr. kejmbridŜ) (1) miasto w Brytanii (wsch. słynny z flamingów i innych ptaków. St. miasta w Szampanii w płn. katafalku. hodowla białych koni i małych czarnych byków uŜywanych do złagodzonej formy walki byków (w Nimes i Arles).. rozgrywany od 1829 corocznie pod koniec marca a. najstarsze kolegia: Peterhouse.pop. zapoczątkowany w Xii w. Francji. Corpus Christi. 1347. 1511. Catharine's.-nm. Pembroke. nizinny. skrót nazwy Califomia Institute of Technology. materiał taki wyrabiano. chalon (ze st. 1348. 1326. schalune ze st. 1352. Jesus. USA.Cal. Trinity Hall. składanie ofiary całopalnej. poparcie prośby o zmazanie winy. Cambridge University Press . Anglia). John's. 1505. kokardki) spomiędzy rogów byka. Wesele (Camacha). Gonville i Caius. kamaczo) zob. na początku kwietnia na Tamizie między ósemkami uniwersytetów Cambridge i Oxford na dystansie ok. której celem jest zerwanie sznureczka (dawn. rezerwat zoologiczno-botaniczny. Cambridge .-wsch. Queen's. Jedyną nagrodą kaŜdego wioślarza zwycięskiej osady jest jego wiosło. King's.(wym. od Xvii w. fr. 4 mil ang. z czego powstała nazwa obecna.załoŜony wg legend wcześniej. jednego z najstarszych na świecie i obok oksfordzkiego najstarszego w Brytanii. 1284. Christ's. wymową czalon) od Chalons-sur-Marne. Uniwersytet w Cambridge . 1473. St. Pierw.

White'a (1958).musical (Nowy Jork 1960) Lemera i Loewego. favola in musica (nazwa "opera" powstała dopiero w 1639).. zwł. kiedy został generałem dywizji i parem Francji. 'A g. zbierających się od ok. Radclifie College od 1879. miał odpowiedzieć: "Gwardia umiera. jeden z najstarszych ośrodków naukowych w Stanach Zjedn. Pragnęli oni wskrzesić dramat antyczny: do tekstu dołączyli muzykę w postaci recytatywu opartego na akordowym wtórze instrumentalnym z fragmentami chóralnymi. po powrocie Napoleona z Elby. Doprowadziło to do powstania pierwszej opery. Camorra . i Massachusetts Institute of Technology (MIT. Camelot . H. Światową sławą okrył się dopiero w czasie bitwy pod Waterloo. od 1915). brzmiało: "Merde!" fr. w zespole miejskim Bostonu. na Sycylii i wśród imigrantów włoskich w USA. fr.uniwersytecka. Camelot .). wkrótce powrocił do kraju.miasto w stanie Massachusetts (USA) nad rzeką Charles. Kiedy zaczęła się zupełna rozsypka armii. Favola di Dafne (1597) J. nawet w czasie Stu Dni. rzucone Anglikom ze wzgardą. w którym mieszczą się: Harvard (zob. 1580 we florenckim pałacu hrabiego G. otrzymała od króla Henryka Viii przywilej w 1534. stawiał jeszcze bohaterski opór Anglikom na czele batalionu gwardii. Periego do słów O. muzyków i uczonych wł. . Bardi. zwanej jeszcze dramma per musica a. w okresie świąt BoŜego Narodzenia. ale się nie poddaje!".grupa poetów. mało znany generał francuski. mot de Cambronne. kamelot) w legendzie arturiańskiej . po wyleczeniu z ran wywieziony do Anglii. Cambrigde (2) . Tutaj Stephan Day uruchomił w 1638 pierwszą maszynę drukarską w Ameryce Płn. w której zasiadał na zamku przy Okrągłym Stole z 12 paladynami.(wym... Jego rzeczywista odpowiedź. a od 1592 u Jacopo Corsiego. działajaca 1830-1911 w Neapolu. Otoczony i wezwany do złoŜenia broni. oparty na powieściach arturiańskich T.1770-1848. La garde meurt et ne se rend pas! Te patetyczne słowa wyryto później na jego pomniku w Nantes..no!' CięŜko ranny generał dostał się do niewoli.jedna z siedzib dworu króla Celtów Artura. Camerata Florencka .tajna organizacja przestępcza. Cambronne Pierre Jacques Etienne . Rinucciniego. fr. która zasłynęła jako dosadne "słowo Cambronne'a".

oddzielający północną część Wenecji od południowej i stanowiący główną arterię komunikacyjną miasta. Canaletto .wł.zob. bohater'. Campo Santo . loggią (Loggia della Mercanzia). twórca obrazów z historii Polski i scen rodzajowych.. Pole (Marsowe). Piazza del Campo . ulic. Torre del Mangia (wysmukłą wieŜą zbud. Campo . 'pole'. Canal Grande . wojnie światowej. PejzaŜysta wedutowy miast. od 1767 w Warszawie w słuŜbie Stanisława Augusta. 1697-1768. 'bojownik. mieszczą się grobowce i tablice z napisami nagrobkowymi. 'święte pole'. w którego ścianie zewn.główny ośrodek Sieny (Toskania. Nar. Źródło). Campus Martius . rycerz. w Warszawie. Obrazy jego słuŜyły jako dokumentacja przy odbudowie zabytków Warszawy po 2. twórca wedut (zob. piętro dodane w 1468). El Campeador . di Rinaldo w 1338-48). przebiegającą między wspaniałymi pałacami od dworca kolejowego do kościoła S.zob. siostrzeniec i uczeń Canala. wł. (2) Bernardo Belotto. najsłynniejsza droga . przydomek Cyda (zob. Kampanila. kampeador) hiszp.. najbardziej warszawski z cudzoziemskich artystów. surowym i eleganckim budynkiem gotyckim z 1297-1310. kaplicą (Cappella di Piazza.Campanile . budynków. mistrz perspektydy lineamej. mistrz perspektywy i szczegółu. 1747-58 malarz nadworny Augusta Iii w Dreźnie. przez Muccia i Fr. wspaniały plac w kształcie muszli ze źródłem Fonte Gaia (zob.(wym.). Najsłynniejszy w Pizie 1278-83. gotyckimi domami i pałacami. 1720-80.szeroki kanał w kształcie litery S. słynnym ratuszem Palazzo Pubblico.) i scen rodzajowych na tle architektury. Maria della Salute i Kanału św.przydomek dwóch malarzy weneckich: (1) Giovanni Antonio Canal. Bogaty zbiór obrazów i rysunków w Muz. 1376. pejzaŜysta. wewnątrz zaś ogród.). Marka.typ cmentarza włoskiego w kształcie dziedzińca otoczonego czworobocznym kruŜgankiem. Włochy środk.

najjaśniejsza (alfa) konstelacji Kilu. zał.pójść na ugodę z papiestwem. zwł. Kankan. Pójść do Canossy . uznać swój błąd. w stylu wczesnego gotyku ang.wodna świata. W. opactwo i został pierwszym arcybiskupem Canterbury. aby nawrócić wyspiarzy. ukorzyć się. Canterbury . pokajać. Cantastorie . . Włoszech w pobliŜa Reggio nell' Emilia. Augustyn przybył z Rzymu.(wym. długie poematy epickie oktawą.). wyrazić skruchę. na temat legend karolińskich.. Metrop. w Polsce niewidoczna. kilkakrotnie spalona i odbudowywana (1011. romansów i bojów Orlanda (Rolanda). upokorzył się przed papieŜem. Canopus . 63 razy odleglejsza od Ziemi niŜ Syriusz. w zamku Matyldy. Augustyna.druga po Syriuszu gwiazda nieba pod względem jasności. Cancan .. przez długi czas duchowy ośrodek kraju.obraz (wczesny Xix w. prawo obsadzania stanowisk kościelnych przez monarchę) i wyklęty przez Grzegorza Vii. popadłszy w konflikt z papiestwem o inwestyturę (tj. gł. 1067. wł. Kanny. szczerą czy udaną. wł. kanterbry) miasto w hrabstwie Kent (Brytania). ottava rima. Tumera.. Cannae . Nowy Jork. Mus. stronniczki papiestwa w walce z cesarstwem.zob. Canossa . odbył trzydniową pokutę i uzyskał zdjęcie klątwy. wzniesiona na miejscu bazyliki św. którzy układali i wykonywali publicznie we włoskich miastach i wsiach cantari. margrabiny Toskanii.) Josepha M. król niemiecki Henryk Iv (cesarz od 1084). The Grand Canal Venice . jedna z najwspanialszych w Anglii. Katedra.zob. W 597 św.toskańscy minstrele. ale takŜe i klasyczne. rozszerz. bajarze Xiv w. gdzie w 1077. 'Wielki Kanał'. siedziba arcybiskupa kościoła anglikańskiego i prymasa Anglii.wieś w płn. Wielka wieŜa na skrzyŜowaniu naw (Xv w. 1174). ma moc promieniowania większą od niego 2300 razy.

jaki lądował na KsięŜycu z załogą ludzką. w tym 4 madrygały. wprowadzonej na orbitę księŜycową przez macierzysty statek kosmiczny "Apollo 11" (przez pewien czas po śmierci prezydenta J. kiedy Henryk Viii kazał go zburzyć.in.długi transept.ang. Trójcy.Koza. cel licznych pielgrzymek. aŜ do 1538. wyd. obracania i podnoszenia dłuŜyc i kłód z drzew zrąbanych oraz do smykania (zrywki drewna długiego w górach). ulubiona forma Petrarki (wyd.. części stanu Floryda (USA). pol.-wsch.. Mickiewicza. 1954) Thomasa S. 9 sestyn. F. . Il Canzoniere (wym. 'zbiór pieśni lirycznych'. z którego m..skublica. zwł. Zebójstwo w katedrze . Murder in the Cathedral. złoŜone z ostrego haka stalowego i drewnianego styliska (rękojeści). amerykański kosmodrom. tł. narzędzie drwalskie do przesuwania. 7 ballad. Capina .. F.) i ok. nazwa wielkiego zbioru liryków włoskich Petrarki. wystartował "Eagle". poprawne wyd.. 29 canzon. Cape Canaveral (wym. Eliota. wyd. kosmonauci amer. pol.. moralne i polityczne. pierwszy prom księŜycowy. Pieśni Petrarki 1881. zob. gdzie św. 1470. Tomasz Becket został zamordowany w 1170 przez kilku rycerzy króla Henryka Ii. Kennedy'ego kosmodrom nosił nazwę Cape Kennedy). najwybitniejsze dzieło poety. DwuwieŜowa fasada. w Polsce widoczna. reszta to sonety. 'urywki rzeczy popularnych'. 30 utworów na róŜne tematy. łac. Arcydzieło literatury światowej naśladowane i tłumaczone przez niezliczonych poetów. jedna z najbliŜszych gwiazd. Bajkonur. Opowieść (Opowieści kanterberyjskie). podwójna. Faleski). polskie przekłady Daniela Naborowskiego. witraŜe z Xii-Xiii w.. kejp kenwerl) przylądek we wsch. kaplica św. m. Zbiór złoŜony głównie z wierszy miłosnych pisanych dla Laury (zob. kanco. zob. Pietra Bemba 1501. gdzie mieścił się grobowiec św. por.in. 'kózka' zdrobn. Jalu Kurka. najjaśniejsza obok Arktura i Wegi gwiazda nieba północnego. Tomasza. Źródło (Vaucluse'y). dramat religijno-symboliczny (1935. Capella . nadana nie przez poetę. który nazwał ten zbiór Rerum vulgarium fragmenta łac.) wł. Transept płn. rozsypanych pomiędzy inne. Razem 366 utworów. alfa konstelacji Woźnicy. Aldrin 21 Vii 1969 wyszli na ląd "Morza" Spokoju z kabiny załogowej typu LM. od capra 'koza'. Armstrong i Edwin E. Neil A.

ale wywiedziona przez ros. Carskoje sieło. mozaiki na złotym tle. Car Puszka .) Stał okrąg pięknego miasta. czarna a. Gdzie car i trzcina zarasta (. ros. bogato zdobione drzwi ikonostasu (zob. Bajka o carze Sałtanie. interludium koncertowym Lot trzmiela.Capplla Palatina . Capua .zob. równieŜ przen. Mickiewicz. lepięŜnik. Carskie wrota główne . oraz z pop. oparty na motywach lud. łac. które dziś piaskiem zaniosło. car Sałtan pozbawiony zostaje pięknej małŜonki i syna Gwidona.zob. podbiał łopianowy. czerwona substancja krystaliczna o metaliczńym połysku. z pierw. zbud..władca bajecznego królestwa. W nawie środkowej wspaniałe arabskie sklepienie stalaktytowe. etymologię lud.) w 1132-40. (A. sublimacji jakiejś substancji. Beczka na morzu i Trzy cuda. ale po wielu przygodach na dalekich morzach oboje wracają szczęśliwie do cara. rzecz pozbawiona składników wartościowych.).). legend ludowych. od fin.w alchemii to.zazw.. Carskie Sioło .) Carewicz . caesar. Caput Mortuum . libretto Bielskiego. Dzwon. Na miejscach. nazwy Sarskoje. co pozostało po destylacji a.słynna kaplica w zespole pałacu królewskiego w Palermo (wzniesionego przez Saracenów i później wiele razy przebudowanego). Car Kołokoł . ros.zob. saari 'wzgórze'. przez króla Rogera Ii (zob. Car ziele . Cezar. Bułgarii (koniec Xix w. przedrewolucyjna nazwa miasta Puszkin (zob.. bohater ros.). łączące nawę z prezbiterium. wg Puszkina. z cesar od łac. Świteź. najpiękniejszy przykład sztuki arabsko-normandzkiej. Skazka o carie Sałtanie. zob. ofiara intryg swoich dwu bratowych. który wielkodusznie przebacza zawistnym bratowym. 85-88. 'martwa głowa'.ros. Opera (Moskwa 1900) Rimskiego-Korsakowa z międzyaktową suitą koncertową Marsz. Car . Armata. Car Sałtan . Kapua. Na ścianach. tlenek Ŝelazowy.operetka (Berlin 1927. skr. poemat (1831) Puszkina. Warszawa 1931) . nadająca się do wyrzucenia.oficjalny tytuł władców Rosji 1547-1721.1946) i Serbii (Xiv w. nadana mu ukazem Katarzyny Ii.bot. chem.

znaleźć. W popularnej piosence (1816) Berangera Le Marquis de Carabas.(wym. choć rekonstruował ją w poł. otoczone dwoma obwodami murów obronnych z basztami.Franza Lehara . Markiz de Carabas . w Cite przylega do murów wewn. na których moŜna . Carska narzeczona . Tauberowi. fr. Carfax . który przedstawia go królowi jako bogatego markiza de Carabas i uzyskuje dla niego rękę królewny.(wym.. o niezrównanie pięknym połoŜeniu w krajobrazie. Carillon . próŜny. z łac. zespół dzwonów wieŜowych. dolnego. Xiii). Miasto zniszczone w 1213 przez Szymona z Montfort jako gniazdo albigensów.dedykowana tenorowi R. rzeką Aude. ultrakonserwatywny arystokrata. Więzienie. Carcassonne . Czworoboczny zamek z Xii w. wzbogacony dzięki zuchwałym podstępom kota (jedynej jego schedy). Stare miasto obronne (Cite) na wzgórzu. Carcer . bramami i barbakanem (obwód wewn. wspomniane juŜ przez Pliniusza pod nazwą Carcaso. Carewicz .(wym ka:feks) centrum Oxfordu (Anglia). a zewn.opera (Moskwa 1899) Rimskiego-Korsakowa. Viollet-le-Duc.zob. notoryczny "poprawiacz" i "uzupełniacz" E. Kot (w butach). W 1566 dokonano tam rzezi hugonotów. karaba) postać w bajce Kot w butach.zob. załoŜone wg mitu przez Eneasza. którzy wrócili do Francji w czasie restauracji Burbonów (1815). jeden z urbanistycznych cudów Europy. satyrze na arystokratów. stanowi wspaniały przykład potęŜnej twierdzy śrdw. Syn młynarza. śycie za cara zob: Susanin Iwan. Francji. Car. quadrifurcus 'rozdroŜe'. jakiego w takim wymiarze i pełni nie sposób gdzie indziej. z pol. o niesłychanych pretensjach. kariją) fr. pragnący przywrócić bezmyślną rozrzutność rządów Ludwika Xiv. oddzielone od nowego. karkason) miasto w płd..(wym.. Xix w. Char hotte Ch. Perraulta. Zob. Gbretto oparte na sztuce Gabrieli Zapolskiej. jest dziełem Wizygotów z Vi w.

Carmen . de Mille (1915) ze śpiewaczką Geraldiną Farrar. Carmen . dzika. muzyka: G. Najlepsze dzieło Bizeta. głównie z Xii w. młoda robotnica w fabryce cygar. Meilhac i L.balet (Londyn 1949) wg P. nazwany tak przez wydawcę z 1847. pol. wysuwając na plan pierwszy kokieterię. Jednak Ŝywiołowy temperament i "iberyjska" egzotyka muzyki wynagradzają to całkowicie. towarzystwa Film d'Art (1908-14) z Reginą Badet w roli gł. libretto: Roland Petit. posłuszna tylko swemu kaprysowi. spisany ok. A. jedna z najpopularniejszych oper świata. poprzedniczka włoskich oper werystycznych (Leoncavalla. Don Carlos. Film amer. hist. Karmaniola. kuranty. piękna Cyganka. Carmen . Mascagniego. w której przemytników zastąpili Ŝołnierze-Murzyni. J. Cecfla B. nie dająca się ujarzmić. Film duński (1914-18) Urbana Gada z Astą Nielsen. perwersyjna i niewinna zarazem. (1926) Jacquesa Feydera z Raquel Meller. poezji. 'pieśni z (Benedikt)beuren'. Halevy wg noweli Prospera Merimee. młotkami dzwonów. wagantów .oryginalny tytuł ang. Merimee.opera (ParyŜ 1875. choć zmiennych namiętności. Film amer. zazdrosnego don Jose. Film fr. dumna.bohaterka tytułowa noweli (1845) Prospera Merimee. zabita przez zakochanego w niej bez pamięci. w miejsce nieposkromionej dumy. uruchamianymi przez mechanizm zegarowy a. Carmen Jones. Thedą Barą. przez grę na klawiaturze. (o tematyce relig.zob. zbiór łac.. fantazji i płomiennych.. Libretto znacznie łagodzi charakter bohaterki Merimeego. zob. Schmellera. wersja filmowa (1955) Ottona Premingera.bokser Husky Miller. libretto: H. i nm. a torreadora Escamilla .zob. wyst. amer. Warszawa 1882) Georgesa Bizeta. Glockenspiel. 1225 w opactwie Benediktbeuren (Bawaria. gra dzwonów. wyzywająca.łac. Kurant. sierŜanta dragonów. Ernsta Lubitscha (1918) z polską aktorką Polą Negri. Williama Foxa (1915) z pierwszym "wampem" filmowym. Czarna Carmen . Carmina Burana ..wybijać melodie (takŜe zwane carillon) sercami a. Film fr. La Carmagnole . RFN) i tam przechowywany. przesądna. (1943) Christian Jaque'a z Viviane Romance. pijackiej). Pucciniego). Bizet. Film nm.pierwsza ekranizacja fr. miłosnej. Carmen . Carlos .

O wiośnie.). 2. franciszkanin. wejścia w układy i zdobycia informacji. na którym dyrygował gościnnie Piotr Czajkowski. Francja).1099.).(wym. Łódź 1963) Carla Orffa: część 1. Carnaby Street . Carolina . ale liberalnym władcą. w Polsce. na rogu 7 Alei i 57 ulicy.. takŜe na ośle. pol.) zwanych. w Kerlescan . zob. z pozostawionego opisu podróŜy. 3. 1835-1919. Carmina burana . słynna w latach 1960 jako centrom mody i rozrywki młodzieŜowej. a Europa odetchnęła. W gospodzie. Wyruszywszy z Lyonu w 1245 na grzbiecie osła. Andrew Carnegie. O miłości. Carpina. ka:neby stri:t) handlowa ulica w londyńskiej dzielnicy Soho. zredagowany w języku niemieckim. wyst.. otwarta 5-9 V 1891 festiwalem muz." (1559). obowiązujący w róŜnym stopniu i z licznymi zmianami w krajach Rzeszy do 1871. w pobliŜu którego znajdują się słynne zespoły megalitów (zob. na wsch. do chana Gujuka. zabrał z sobą po drodze.1029. ka:nejgi ho:l) słynna sala koncertowa w Nowym Jorku.. pełnym dobrej woli. goliardami (zob. bo chan okazał się nie diabłem. idealnie akustyczna. z kilkorgiem słuŜby. Benedykta Polaka (zob. W 1247 Carpine pojawił się. przez długi czas siedziba filharmonii nowojorskiej.) skłoniła papieŜa Innocentego Iv po soborze lyońskim do wysłania 4 poselstw do chana mongolskiego dla nawiązania z nim kontaktu. ale wiemy tylko o jednej. 2 franciszkanom. w Kermario . gł.pierwszy utwór tryptyku teatralnego Trioni (Frankfurt n8M. W Polsce przedrozbiorowej posługiwano się nim w przeróbce Bartłomieja Groickiego: "Ten postępek wybran jest s Praw Cesarskich.kodeks karny Rzeszy Niemieckiej uchwalony za panowania cesarza Karola V na sejmie w Ratyzbonie w 1532. Groźba najazdów Mongołów (zwanych wówczas w Europie Tatarami. del Carpine Giovanni da Pian . zwł. choć było to tylko jedno z plemion mong. który odpisał papieŜowi. finansowana przez milionera amer. Carnegie Hall (wym. 2 misje powierzono dominikanom. zapewniając go swych pokojowych intencjach.(zob.594. .miasto na płd. oraz dolmeny. Przez Kijów dotarli z wielkim trudem pod Karakorum. z powrotem w Lyonie. 1937. teŜ Lincoln Center. Wielkie aleje menhirów: w Menec . menhirów. Carnac . wybrzeŜu Półwyspu Bretońskiego (zach. we Francji.). od Regent Street.1182-1252. podróŜnik włoski.

. ani drugie. kaitię). Dokonał trzech podróŜy do Kanady (1534.zob. i znalezienia bogactw naturalnych Kanady. Casa Giocosa . drogi morskiej do Azji.(wym. bogactwa regionu pozostały nie tknięte aŜ do czasu przybycia Champlaina. śpiewak włoski. Nie powiodło mu się ani jedno. Dziś wioska w Turcji. z których m. pierwszy zbadał Zatokę Św. poł. w 1936 emigrował z ojczystej Hiszpanii. 11. Włochy). gdzie zainicjował doroczny festiwal muz. Od 1939 zamieszkał w Prades. występujące w tekstach klinowych z 2. W 1957 przeniósł się do Portorico. pod miastem w 53 pne.(wym. uchodząc przed reŜimem gen. Bywał tam Michał Anioł. Carrhae . 1873-1921. Ii tysiąclecia pne. wznoszono monumentalne budowle włoskie epoki Odrodzenia. 29. słynne od 2000 lat ze znajdujących się w okolicy przeszło czterystu łomów białych marmurów rzeźbiarskich. u stóp Alp Apuańskich. zob. "króI tenorów" w pierwszym dwudziestoleciu Xx w.(wym. Ŝeglarz i odkrywca francuski. który poległ na polu bitwy. Zdaniem licznych znawców największy tenor w dziejach. 7 km od wybrzeŜa M. 1535-36 i 1541-42) na zlecenie króla Franciszka I w celu odkrycia płn.1876-1973. Wawrzyńca. 32) i gdzie Jakub spotkał przy studni Rachelę. szukając potrzebnych mu do jego rzeźb bloków marmuru. karre). UwaŜany był za największego wiolonczelistę świata. Caruso Enrico . miasteczku we francuskich Pirenejach. Dom (radości). staroŜ. 1491-1557. Carrara (2) miasto w Toskanji (środk. wiolonczelista od 1898. Casals Pablo .. gdzie przebywał Abraham (Gen. 9-11. dyrygent od 1920. Wawrzyńca i odkrył rzekę Św. Franco. Liguryjskiega.Carrara (1) ród panujący w Padwie od X do Xiv w.. karuzo). Karrai. teŜ Saguenay.Henry Moore. Cartier Jacques . biblijny Haran. .. Gen. a za naszych czasów .in. gdzie równieŜ zainicjował doroczny festiwal. Od 1903 pierwszy tenor opery nowojorskiej z repertuarem ponad 60 partii operowych i pięciuset pieśni. miasto handlowe w Mezopotamii. gr. Partowie pobili wojska wodza rzymskiego Krassusa.

W ParyŜu był faworytem kół dworskich i dyrektorem loterii. 'Historia mego Ŝycia'.(wym. pamiętnikarz. Casino De Paris (wym. Operetka (1928) Ralfa Benatzky'ego. . czyli Dzieje Edwarda i ElŜbiety. choć nie całkiem wiarygodne w szczegółach autobiograficznych.Casals i burmistrz N.nm. poł. co pozwoliło mu na spokojne napisanie pamiętników.sęgalt) Giovanni Giacomo. Der Abenteurer und die Sangerin .. którzy spędzili 81 lat u Megamikrów.powieść fantastyczna napisana przez Casanovę po francusku i wyd. pol. Casanova . Ŝe czyni to z pewnym wahaniem: "Nie dlatego. dał mu posadę bibliotekarza. mający opinię uwodziciela. gdzie jego przyjaciel. Wenecjanin. Między 1917 a 1929 stał się jedną z pierwszych tego rodzaju scen w Europie.Ogłaszając Casalsa w 1973 honorowym obywatelem miasta. skr. Memoires . mieszkańców Protokosmu we wnętrzu naszego globu .ale dlatego. w guście teorii Xviii w. pantomimy i balety.: Histoire de ma vie fr. szarlatana. podróŜnik. Autor przeczuł teŜ trafnie kilka wynalazków następnych stuleci. abym wątpił. 'Awanturnik i śpiewaczka'.fr. ZlekcewaŜona przez współczesnych powieść była zapewne źródłem PodróŜy do środka ziemi (1864) Jules Verne'a. wyd. zadziwiająco szczere.. pod względem wystawności scenografii. Ŝe nie jestem pewny. 1961) pisane nie najlepszą.powiedział . powieść (1899) Hugo von Hoffmannstahla. Xviii w.. przedstawiająca utopijną koncepcję przyszłości człowieka. hazardzisty i awanturnika w wielkim stylu. w 1782 w Pradze jako tł. Icosameron. de Clichy ok. Aresztowanemu w 1755 w Wenecji pod zarzutem bezboŜności i czarów udało się w 1756 uciec ze straszliwego więzienia Piombi (zob.. ale Ŝywą francuszczyzną. literat. czy nasze miasto jest tego godne. Po 1774 wycofał się z czynnego Ŝycia do zamku Dux w Czechach. Tytuł właśc. są wiernym portretem Europy 2. o wielkich reformach społecznych. kasinodopari) music-hall.). Pamiętniki (wyd. pośmiertnie w 1822. o Ŝyciu pełnym przygód w salonach stolic europejskich (równieŜ w Warszawie na dworze Stanisława Augusta). mających zapewnić kiedyś powszechne szczęście uszlachetnionej ludzkości. hrabia Waldstein. czy Casals sobie na to zasłuŜył . zwł. z ang. gdzie wystawiano widowiska rozrywkowe. .. libretto: Julian Krzewiński (Maszyński). przepychu dekoracji i . oparta na materiale melodycznym Johanna Straussa. oświadczył. 1725-98. Operetka (Berlin 1914) Paula Lincke." Casanova Di Seingalt . burmistrz Nowego Jorku. John Lindsay. Jorku. otwarty w ParyŜu przy ul.opera (Warszawa 1923) Ludomira RóŜyckiego. 1895..

wznoszona symbolicznie.kostiumów. dotrwał do czasów nowoŜytnych. L. 'obóz boleści'. zwł. Od 1929 rewie. Włochy). Cathleen Ni Houlihan (wym. Castorp Hans . The Castle of Otranto . przycią ją przede wszystkim turystów zagranicznych. symbol Irlandii walczącej o wolność. koło Cumra w prowincji Konya w Turcji śródk. Caitlin ni Uallachain. 6700 do ok. Pałac papieski .zob. irl. niekiedy w wiele lat po pogrzebie. połoŜone 4267m ponad jeziorem Albano.zob. Palazzo Papale. Zamek (Otranto). Castro .. Vii w.) z połecenia papieŜa Urbana Viii przez Carla Madernę w 1625-29 i rozbudowany przez G.zob. kafli:n ni:ulehen) alegoryczna nazwa Irlandii. prawdop.miasto w Lacjum (środk. od 1596 letnia rezydencja papieŜy.. pne. Ines de Castro. Ŝe Anatolia w epoce neolitu była ośrodkiem rozwiniętej cywilizacji (rolnictwo. 5650 pne. Castrum Doloris .waŜne stanowisko archeologiczne z epoki neolitu. w miejscu tym istniało Ŝycie osiadle od ok. wzniesiony na miejscu zamku rodziny Gandolfo (Xii w. Obyczaj rzymski od ok. największe na Bliskim Wschodzie. łac. częściowo na miejscu staroŜytnego Alba Longa. Castel Gandolfo . prawdop. przybierając nieraz monumentalne formy archit. Hans Castorp.zob. Wykopaliska brytyjskie z 1961-65 wykazały. Castor . w okresie baroku i rokoka.wł. CATAL Hyk .dekoracja katafalku na czas ceremonii pogrzebowych a. hodowla). Kastor i Polluks. . bardzo paryskie w charakterze i bardzo okazałe. Berniniego w 1660.

). pierwszy drukarz angielski. stylu prozy angielskiej. dowódca wojskowy w Hiszpanii w walkach z Arabami (do Xv w. zał. W Xix w. kupiec. bractwa samodzielnych rzemieślników jednego a.(wym. W Europie zach. Cavalleria Rusticana .konfraternie. z czego część to własne przekłady z francuskiego. od X-Xi-Xii w. zwł. w 1664. pierwszą ksiąŜkę wydrukowaną w Anglii.. Kato. interesów miast. alegoria polityczna. 'Zbiór historii trojańskich' i wydał ok. dbając wszakŜe o jej poziom. Duce. Cato . W Brugii wydał podręcznik gry w szachy.ok. w 1465-69 jako przewodniczący kupców angielskich w Brugii zawierał korzystne traktaty z ksiąŜętami Burgundii.(wym. później dyktatora. w łachmanach. W 1476 załoŜył drukarnię w Westminsterze. W Polsce od Xiii-Xiv w. Rycerstwo (Rycerskość wieśniacza) Caxton William . Spędził 30 lat w Niderlandach.zob. Xix w. monopolizowały i reglamentowały produkcję. Ŝądając ofiar od swych dzieci. Była to pierwsza ksiąŜka wydrukowana w jęz. w krajach Ameryki Łacińskiej w czasie wojen wyzwoleńczych (I. 'Maksymy albo sentencje filozofów'. Cayenne . W 1469-71 przetłumaczył Historia destructionis Troiae (1287) Guidona delle Colonne pt. Franco. Ludność miasta złoŜona częściowo z potomków więźniów. W czasie hiszp. a w formie zredukowanej i uwspółcześnionej aŜ do dziś. poł. poł. Recuyell of the Historyes of Troye ang. kilku. Cechy . pokrewnych. i aŜ do 1947 ośrodek obozów kolonii karnej dla przestępców. do 1821.dramat w 1 akcie (Dublin 1902) Williama Butlera Yeatsa. którymi przyczynił się wybitnie do ukształtowania w Xv w. objawia się jako symbol Irlandii i przebiega świat.. kajen) stolica Gujany francuskiej na wyspie tejŜe nazwy. 1421-91. gen. 1475. Broniły interesów rzemiosła przed kupiectwem.. wojny domowej (1936-39) tytuł przyjęty przez przywódcę buntu wojsk. w której stara Ŝebraczka. stu ksiąŜek. bosa. zawodów w miastach średniowiecznych. angielskim. Ogółem wydał ok.Cathleen ni Houlihan . Caudillo .) i w okresie zamachów stanu (2. Fhrer. . gdzie w 1477 wydał Dictes or Sayings of lhe Philosophers ang. por. Fr. Xix w. do rewolucji przemysłowej końca Xviii w.zob.). kaudljo) hiszp..

projektu D. Cecylii. Tutora. "Cantantibus organis in corde suo soli Domino decantabat" łac. zmuszonej do poślubienia. pne. Rafael. M. z nm. Cecylia Metella . Rubens. nad Prutem. Merliniego. Odbyła się w nim konferencja poczdamska 17 Vii .utwór na chór (1739) G. Caecilia z caeca 'niewidoma' powstała legenda o niewidomej chrześcijańskiej męczennicy. Kult ten podtrzymywali niewidomi. szturarzy. jednego zdania z jej Dziejów. Pod patronatem świętej powstawały liczne "stowarzyszenia cecyliańskie". Monopolistyczna potęga cechów załamała się pod wpływem konkurencji produkcji nakładczej kupców. niejakiego Waleriana. gdzie 17 Ix . jaki miał wydać Correggio w czasie pobytu w Bolonii. Rumunii. Oda na dzień św.2 Viii 1945. Kopia grobowca. oratoryjną itp. została patronką muzyki kośc. Cecylii . F. a wreszcie rozwoju manufaktur. partaczy. od Xiii w. tzw.).rum. anch'io sono pittore! okrzyk. córka Kwintusa C. okrągła budowla o średnicy 207m. skojarzono ją z muzyką kościelną. Strer 'przeszkodźcy'. Cecylia . 230. Hetman Stanisław Koniecpolski dostał się do niewoli. Carlo Dolci. ang.Ze skojarzenia łac. wieś w płn: wsch.dwór (1913-17) na terenie Nowego Ogrodu w Poczdamie. Kreteńskiego. na których miała grywać. Cecilienhof . Cecylii Rafaela.. propagujące i praktykujące muzykę chorałową. z organami. buntów czeladników. Kiedy w 1566 załoŜono w Rzymie Akademię Muzyczną. zatrudniały czeladników (zob. Św. Poussin itd. wytwórczości rzemiosła nie zrzeszonego popieranego przez feudafów i wieś..6 X 1620 40-tysięczna armia turecko-tatarska rozbiła armię polską liczącą z Kozakami i Wołochami 8400 ludzi dowodzonych przez hetmana Stanisława śółkiewskiego. Głowę jego Turcy odcięli i zawieźli do Stambułu. nm. stanąwszy przed obrazem św. naprzeciw Starej Pomarańczami w warszawskich .Caecilia Metella. I ja jestem malarzem! . a śółkiewski poległ.). Jej grobowiec. mimo złoŜonych ślubów czystości. np. po wykupieniu od sułtana zwłoki hetmana pochowano w śółkwi. Domenichino. od 1839 zwaną Akademią św. zwalczały rzemieślników nie zrzeszonych.. Handla.kształciły uczniów. Cecora . zbud. I w.wł. W plastyce przedstawiana przy organach a. 'Spiewającymi harfami w sercu swym opiewała tylko Pana'. Skutkiem opacznego zrozumienia w śrdw.). jako budynek wodozbioru. w 1778. a zwł. ze znanego rodu Cecyliuszów Metellów (2. poł. Cecylia nawróciła męŜa i oboje ponieśli śmierć w Rzymie ok. harfle (Veronese. przy Via Appia pod Rzymem zachował się niemal nietknięty.

balowego.złota moneta wenecka bita od 1284. Wyniosty jak cedr libański . wychwytujący włóczęgów ceklujących się (wałęsających się). o pniu zazw.. kolorowa. przypuszczalne miejsce bitwy stoczonej 24 Vi 972 przez Mieszka I i jego brata Czcibora na czele wojsk polskich z wojskami niemieckimi margrabiego Hodona. szczecińskim. Król.gatunek długowiecznych drzew z rodziny sosnowatych. zazw. Ks. uŜywany do stawiania szubienic.łac. później zwana dukatem.cekauz. bo kolumny jego sprawialy wraŜenie lasu cedrowego." Cedynia . nm.dawny pachołek miejski. gr. bujnym liściu i wysokiego wzrostu. .miasto w woj. z piętrową. wykonywania chłosty. Cedr Libański . z wł. zecchino 'dukat wenecki' od zecca 'mennica' z arab. z nm. Kepheos mit. Wg niektórych źrodeł była to bitwa pod Cydzyną. zbirem. siepaczem. Zeughaus 'zbrojownia'. cienka. konstelacja nieba północnego. śledzący podejrzanych. Cefeusz . 3: "Oto Assur jak cedr na Libanie o pięknych galęziach. widoczna w Polsce przez cały rok. słuŜąca do ozdoby stroju hiszp. 5. z gór Taurus i Antytaurus w Azji Mniejszej. Arsenał. błyszcząca.. Cekhauz . zob. który poniósł w niej klęskę. zwanego "domem lasu Libanu". gdzie tworzył wielkie lasy. Zirkler 'nocny stróŜ miejski' z łac. sikka 'moneta bita'. drzewa cedru uŜyto do budowy świątyni jerozolimskiej i domu Salomona.Łazienkach. Wg 3. pilnujący porządku w nocy i w dzień. 6 i 7. zwany dlatego oprawcą. Ceklarz . obecnie w stanie szczątkowym. rozgałęzionym. Cepheus. wysokości 25-407m. ludowego itd. i ojciec Andromedy. Często wymieniany w Biblii. okrągła blaszka z dziurką do przewlekania nici. 31.porównanie przysłowiowe. pochodzący z gór Libanu w Syrii. cygańskiego. circulari 'krąŜyć'.. od zmiennej fizycznie gwiazdy delta Cefeusza cały typ takich gwiazd nazwano cefeidami. król Etiopii. Cekin . gr. piaską koroną. oparte na alegorii z Ezechiela. małŜonek Kasjopei.

przydomek fr. Faryzeusze. cenione. wcielenie zła i chytrości. łotrów samochwałów. descriptio łac. naśladowane i tłumaczone hiszp... sentymentalny.1701-44. Cellarius Andreas . Le Douanier.. kochanek Astrei. Młody. ale mimo swej perfidii i skrytości mądra kobieta z ludu. przypisywane częściowo bakalarzowi Fernandowi de Rojas. Kehler.zob. jednego z największych "prymitywów". Calisto ginie.postać stręczycielki. starej czarownicy. mytnik. po czym zostaje zamordowana przez słuŜących Calista. Siedem (wzgórz Rzymu). zwraca się o pomoc do rajfurki Celestyny. rodem z Holandii a. Celnik . przen. malarza naiwnego. albo Tragikomedii Calista i Melibei (1499) powieści dialogowej (hiszp. jedno z najgłębszych i najznakomitszych źródeł teatru współczesnego. bohaterka tytułowa Celestyny. Obok Don Kiszota najpowszechniej znane. Faryzeusz i celnik . za radą sługi. intrygantka. wyniosły. która sprowadza Melibeę z drogi cnoty. we współczesnej historii malarstwa.właśc. Celsius Anders . Celius . Henri Rousseau.zob. Andreas Keller a. Regni Poloniae. pt. z planami miast. accion en prosa). z Prus. bogaty szlachcic Calisto zakochuje się w cnotliwej Melibei. wulgarnej i trywialnej. uwaŜanego za jeden z najtrafniejszych w Xvii w. dzieło lit. Królestwa Polskiego. dzierŜawca ceł. która odrzuca jego zaloty. Celnik ..dawn. idealny kochanek. autor wydanego w 1659 opisu współczesnej. teŜ Astrea 2..pasterz.fr. choć obdarzona przez autora pedantyczną erudycją.. postać z powieści bukolicznej Astrea (1607-27) Honore d'Urfe. przedstawiona z nadzwyczajnym realizmem.. którzy rabują otrzymaną przez nią nagrodę. pobierający cło. który w 1871-84 był urzędnikiem celnym w ParyŜu.Celadon . 1844-1910. 'Opis. Celestyna . zabity na jednym z tajnych spotkań z ukochaną. choć nie widzianej przez autora Polski. kobieciarz. stąd przydomek. ale i sami ponoszą śmierć za tę zbrodnię. szwedzki astronom i fizyk o nazwisku . urzędnik komory celnej. Wtedy on. zob. malarza-samouka. urzędnik podatkowy. która w rozpaczy odbiera sobie Ŝycie.

cenotaphium od gr.powieść historyczna (1854) Francesca Domenica Guerrazziego. Gal. z łac.tragedia (1839) Słowackiego.spopularyzowanym przez zaproponowaną przez niego w 1742 stustopniową skalę termometryczną. którzy. Gdy zawiodły liczne próby uwolnienia się z tej nieznośnej sytuacji. w USA. zapewne niesłusznie. taphos 'grób'. jak w dawnej Austrii (stąd Ŝart. przyznali się do wszystkiego.(wym. Beatryks Cenci . poetów i muzyków. łac. kenos 'proŜny'. czenczi beatricze). The Cenci . Beatrice Cenci . napisana w więzieniu. powieściopisarzy. Płd. 1577-99. Les Cenci .opera (Warszawa 1927) Ludomira RóŜyckiego. Centaur. Beatrix Cenci . była córką patrycjusza rzymskiego. konstelacja nieba południowego. Naz.moneta zdawkowa wartości 1/100 jednostki.tragedia (1819) Shelleya. mimo Ŝe obrona oskarŜyła Francesca. o próby zmuszenia córki do kazirodczych stosunków z sobą. Australii. Cenotaf . zmarłych na obczyźnie'. mścicielki swej hańby. Republ. wg tragedii Słowackiego. centum 'sto'. nienawidzącego własnej rodziny.opowiadanie (1837) Stendhala. Beatrice wraz ze swym starszym bratem Giacomo i macochą Lukrecją Petroni ułoŜyli plan zgładzenia tyrana rodziny. Cenci Beatrice . centus 'skąpy Galicjanin liczący się z kaŜdym centem'). Szeroką popularność zapewnił jej portret przypisywany Guido Reniemu. Holandii i in. ale podejrzenie skierowało się szybko na inicjatorów zbrodni. Legenda Beatrice zaćmiła wkrótce postać autentyczną. skalę Celsjusza. rzeźbiarzy. z łac. Wprawdzie dokonali dzieła najęci mordercy. krajach. Francesca. Wszyscy troje zostali straceni. Proces zakończył się wyrokiem śmierci zatwierdzonym przez papieŜa Klemensa Vii. zwana "piękną ojcobójczynią". Cent . uwięzieni i poddani torturom. pobudziła wyobraźnię licznych malarzy. Centaurus. Kanadzie. Afryki. kenotophion 'symboliczny grób poległych w boju a. do której odnosił się z wyrafinowanym okrucieństwem. ojcobójczyni. Rzym.symboliczny pomnik-grobowiec nie zawierający zwłok. w Polsce . Tragedia prześladowanej bohaterki.

płaszcz zszyty z kawałków materii. Mit b. G.in. pol. 440 pne.cetnar. gr.płaskorzeźba (Xii w. P..87kg (staropolski. istnieje w Europie takŜe centnar metryczny (celny). pne. Dejanira (Nessos). Rubens. celów dydaktycznych) z fragmentów.. wśród tesalijskich hodowców koni. z których zaczerpnięto materiał. . Mus. Mus.. teŜ Eurytion. mieszczący m. Tylko dwaj centaurowie cieszyli się dobrą sławą: Chiron i Folos (zob. Tezejon w Atenach (2. Naz. centenarius 'setny'. Buonarroti. przez Schwarzenberga w Brukseli (Belgia). plemię dzikich istot. od Xix w. Partenon (ok. di Cosimo. V w. mozaika.). Londyn. kentauroi. Iksjon. Dla Greków centaurowie byli symbolem dzikiego Ŝycia. zob. zawierająca trzecią pod względem jasności gwiazdę na firmamencie (alfa Centaura) i gwiazdę najbliŜszą Słońca (Proxima Centauri). A.słynna galeria sztuki belgijskiej zał. wybranych z innych utworów. połoŜony między 59 i 110 ulicą.gr.) do ok.57kg (nowopolski z Xix w.relief (1494) Michała Anioła. 'łatanina. chuci zwierzęcej i barbarzyństwa. Zentner od łac. Florencja. równy stu funtom = 507kg. B. wersów itd. Europie. Centaurowie .centon.niewidoczna. łac. mieszkających w lasach a. Brit. Arkadii i Tesalii. cento'. poł. "wierszomontaŜ" o sensie zupełnie odmiennym od sensu utworów. przedstawianych jako konie z głową i torsem męŜczyzny w miejsce łba z szyją. V w. Obrazy: rzymskie malowidła ścienne w Pompei. 40.). Central Park . Neapol. górach Elidy. Mus. Rzeźby antyczne ze świątyń: Zeusa w Olimpii (1.).największy park na wyspie Manhattan (Nowy Jork). Centaur polujący .. Londyn. w staroŜytności tworzono je często z poematów Homera i Wergiliusza. Centaur . stary.). nazwana na cześć centaura Chirona. 420 pne.). powstały prawdop. wynosząca od ok. relief z fryzu świątyni Apollina w Figalei na Peloponezie (ok. Brit. Walka centaurów z Lapitami . Mus. utwór literacki skompilowany (dla zabawy a. w Polsce od Xii w. Centnar . istniejąca w 1921-31. jednostka wagi uŜywana juŜ w śrdw. pne. Uczta (Lapitów). z Xiv-Xviii w.). Cento . oraz Piątą i Ósmą Aleją.. mit.. de Rossi. Centauromachia.) w portalu kościoła Saint Gilles w Saint-Gilles u Gard (Langwedocja). 64. z nm. Baklin.

Cenzura . Centym . Cenzurowany.. programów RTV. siedzieć) być przedmiotem obserwacji. centime od cent 'sto'. centaurium z gr.(być. zaleŜnie od regionu). widowisk. zwanym ogólnie gązwą a. Cep . cenzurowane . wywoływać ogólne zainteresowanie. zob. innej publikacji z nauką kościoła.) w sile 100. interdykt. krytyki. Rzymie pluton piechoty (zob. udoskonalone.. Ŝe centaur Chiron odkrył własności lecznicze tej rośliny.gra towarzyska polegająca na zbieraniu wymyślonych na poczekaniu "plotek" o jednym z uczestników zabawy. Szwajcarii-Rappen). broń piechoty. cepigą. Centuria Pospolita .bot. leszczynowej i krótkiego kija (bijaka) dębowego. . pierwsze opracowanie historii powszechnej kościoła przez protestanckich teologów pod kierunkiem Flacjusza Mateusza. ocena zgodności treści ksiąŜki a. pętlicowym. suspensa).Metropolitan Museum of Art. pne.setna część franka francuskiego. publikacji.kontrola. belgijskiego i szwajcarskiego (w nm. cenzura kościelna. świadectwo szkolne. tysiącznik. moralnym itp. kara poprawcza (ekskomunika. dokonane w 1559-75 w 13 tomach. Jak na cenzurowanym . obyczajowym. cenzurka. ogniwkowym.w staroŜ. grabowego a.pot. z łac. wiązowego. złoŜone z długiej drewnianej rączki (dzierŜaka) brzozowej a. zwł. Centuria . dawn.-łac. a następnie publicznym ich relacjonowaniu. censura 'urząd cenzora'. dwudzielne. jednostka wojskowa i administracyjna podziału ludności rzymskiej wprowadzona wg tradycji przez Serwiusza Tulliusza w Vi w. połączonych ze sobą wiązaniem rzemiennym róŜnych typów (gązewkowym. centum 'sto'. oceny. urząd sprawujący tę kontrolę. później 60 Ŝołnierzy. pod względem politycznym. Zoo. z n. obelisk egipski znany pn. Igła Kleopatry i pomnik konny Władysława Jagiełły dłuta Stanisława Ostrowskiego. wierzono. państwowa. kapicowym. dowodzony przez setnika (centuriona). z których kaŜdy obejmował sto lat (stąd nazwa). śrdw. Centaur(owie). Centurie magdeburskie . z łac.prymitywne narzędzie do ręcznego młócenia zboŜa w kształcie zakrzywionego kija a. z fr.

czujny. ikonostas . diak . Ceper . Kerberos.-kat. góralskie określenie robotników słowackich. władyka . Grandeur et decadence de Cesar Birotteau. właściciel perfumerii.kapłan. kościół. potworny. Sybilla. 311).biskup. mit. której koszt. pilnujący wejścia do Hadesu. Cesar Birotteau . o trzech. kłobuk . riasa . riznica zakrystia. podhalański lekcewaŜąco o człowieku z dolin (w przeciwieństwie do górala).ornat. Poskromienie go i wyprowadzenie na powierzchnię ziemi było jedną z prac Heraklesa. riza .. Tylko Orfeusz zdołał go udobruchać śpiewem i grą na lirze. fr. świątynia chrześc.gr. który nie wpuszcza do podziemia Ŝywych i nie wypuszcza z niego zmarłych. wspaniały bal. W opisie bankructwa i długów uczciwego Birotteau doszukać się moŜna odbicia osobistych doświadczeń autora.kapuza zakonnika. pne.przełoŜony klasztoru. dwóch a. Po trzech latach udaje mu się nadludzkim wysiłkiem spłacić długi i uratować swe dobre imię uczciwego kupca: Wtedy. 1837.reg.postać z Komedii ludzkiej Balzaca. nieustępliwy stróŜ. jerej . wraz z kilkoma nieostroŜnymi inwestycjami. oficjalnie utoŜsamiana w Rzymie z grecką Demeter (zob. równieŜ rz.obraz św. dozorca. jednej tylko głowie. jak na ironię. Eneida. bohater powieści Wielkość i upadek Cezara Birotteau. temat rzeźby antycznej i malarstwa wazowego. 6. grecko-katolicka. Oszołomiony tym wywyŜszeniem. obecnie tylko świątynia obrządku wschodniego: prawosławna a. italska bogini wegetacji i urodzajów. Ceres . gr. ihumen . słowac. uśpiła Cerbera ciastkiem z makiem i miodem. Przykłady nazewnictwa: tawra. Cerkiew . wsch.. por. wg późniejszych autorów. wydaje. ikona .sutanna. . Wergiliusza.).. pop. uŜywany przy obronie miast polskich do Xvii w. co zmusza go do całkowitej przebudowy domu. hierarchiczna organizacja kościelna obrządku wsch. 417-25.Cerera. "o spiŜowym głosie i pięćdziesięciu głowach". panichida .. piekielny pies. otrzymuje wstąŜeczkę Legii Honorowej. ograniczony i próŜny mieszczuch.ściana z obrazami św. archijerej. 'teraz'.. przen. doprowadza Birotteau do ruiny. groźny. pierw.cep Ŝelazny a. zabiera go śmierć. wg Hezjoda (Teogonia. Cerber . prowadząca Eneasza przez królestwo zmarłych.przełoŜony kilku klasztorów.naboŜeństwo Ŝałobne.klecha. aby je uczcić. stawropigiawielki klasztor archimandryta .dawn. drewniany okuty Ŝelazem. uŜywających często tego wyrazu. juŜ na początku V w.

Drugi. Deo z Wulgaty. Gdy kroczył juŜ w procesji w nie istniejących szatach. który w perspektywie millenarystycznej ma poprowadzić ludzkość do zbawienia. 12. 20. 1933) Theodora Plieviera o rewolucji niemieckiej 1918 r. Drugie Cesarstwo . fr. Łuk. Ch. RównieŜ nm. a Bogu. Święty (Święte Cesarstwo.zob. najpierw zaś do złotego wieku. hiszp.łac.Cesarstwo Zachodnie zob. którzy zaproponowali cesarzowi szaty niewidzialne dla głupich a.zob. Kaisertum. generałowie zostali . Cesarz odszedł. et quae sunt Dei. ang. Cetnar . co boskie.. 17. Cesarstwo Rzymskie Narodu Niemieckiego . Nowe szaty cesarza . dobroczynny przeciwnik Antychrysta. Pierwszy.zob.. nie nadających się do swego urzędu. Andersena o dwóch oszustach. car..najwyŜszy tytuł monarszy wywodzący się od przydomka rzymskiego rodu Juliuszów .zob. rzekomych tkaczach.. die Generle blieben. Kaiser. Ew. Marka. wyd.nm. Afrodyta (Pas Afrodyty). 25. Cestus .zob.zob. Der Kaiser ging. Cesarskie cięcie . Cesarzowi. chrześc. Centnar. imperio. bojąc się kompromitacji. Cesarz końca czasów .). 21. Piramida. ros. nm. wg Mat.Caesar. co cesarskie (oddajcie więc). .bajka H. Cezar. 22. Cesarz . powieść (1932. łac. imperium. empire. Pierwsze Cesarstwo .Cesarstwo .. Fryderyk (Ii Hohenstaufen). por. pol. zob.. tylko jakieś małe dziecko zawołało: "PrzecieŜ on jest nagi!" Cestiusz . wł.śrdw. caesari. quae sunt caesaris. Cesarstwo. Imperator. tłumy zachwycały się nimi.

aby Cezar złoŜył dowództwo i wrócił do Rzymu bez wojska. i hist. innych drobnych przedmiotów. Obwołano go półbogiem. największy po Ciceronie mówca swego czasu i autor Pamięmików o wojnie gallickiej i o wojnie domowej. a zwycięstwa nad resztkami wojsk senatorskich pod Tapsus w Afryce (46) i pod Mundą w Hiszpanii (45) uczyniły go jedynowładcą.Caius Iulius Caesar. mąŜ stanu i pisarz. ale w literaturze. administrator. triumwirat. biorę cię. 15 Iii 45 spiskowcy. czy w zamkniętej dłoni jest parzysta (cet.zob. przekraczając z legionami Rubikon. rozporządzającego 13 fanatycznie oddanymi sobie legionami. . rzymski wódz. . Cezar odmówił i.. zmieniono na Iulius na jego cześć.. z których najtrwalszą okazała się reforma kalendarza: weszła w Ŝycie 1 I 45 pne. a w 52-51 zgniótł powstanie Gallów dowodzonych przez Wercyngetoryksa (zob. z Pompejuszem i Krassusem. zabawa. czy nieparzysta (licho) liczba monet a. zwycięŜył pod Zelą Famacesa. zamordowali Cezara w senacie.gra. został wybrany konsulem w 59 i tegoŜ roku zawiązał tajne porozumienie. popularna w Polsce przez długie wieki. 1.. Cezar przeszedł do historii jako jedna z najsławniejszych jej postaci.. Ścigając przeciwników aŜ do Tesalii w płn. wraz z wieloma członkami partii senatorskiej. 100-44 pne.Cetno i Licho . Po świetnej wczesnej karierze politycznej. z Brutusem i Kasjuszem na czele. Afryko. po śmierci Krassusa i rozpadnięciu się triumwiratu.). Cezar Juliusz . W następnych kampaniach osadził Kleopatrę na tronie egipskim (47). opartej na tragedii Szekspira. Jego przydomek rodowy przeszedł jako symbol jedynowładcy do innych języków. Ciceronem i Katonem Mł. podczas gdy Herder w melodramie Brutus.in. króla Pontu. wielki polityk. tzw. i. graniczną rzeczkę między Galią Przedalpejską i Italią. dzieł o wybitnej wartości lit. podbiiją całą. rozpoczął faktycznie wojnę domową. po czym objął namiestnictwo w Galii. obawiając się autorytetu i potęgi Cezara. nazwę 5. Wprowadził liczne reformy. obowiązuje do dziś. Cesarz. z niewielkimi zmianami. Pompejusz. Postać Cezara Ŝyła aŜ do Xx w. w motywie zabójstwa tyrana. gdzie juŜ od dawna walczą z sobą: odraza do jego dyktatury i podziw dla jego geniuszu politycznego. a nawet odbył wyprawy do Brytanii i za Ren. Grecji. Opozycja przeciw Cezarowi ze strony partii arystokratycznej nie przestawaia się jednak tlić pod powierzchnią Ŝycia politycznego. podziwia jego geniusz i opłakuje przedwczesną śmierć. zob. Omen. Dante w Boskiej Komedii i Petrarka w Trionfi potępiają Brutusa jako mordercę Cezara. cetno). miesiąca (Quintilis) w kalendarzu rz. nie tylko w tytułach cesarzy. zaŜądali. Kalendarz (rzymski). polegająca na zgadywaniu. który zajął Bitynię. m. Wiek Xviii oceniał go zazwyczaj negatywnie. opuścił Rzym. zob. wódz. Cezar pobił ich pod Farsalos w 48. choć Petrarka występuje takŜe przeciw tyranii. w której zabłysnął jako mówca i dowódca w Hiszpanii. W 49 Pompejusz i senat.

.łac. MęŜem wszystkich kobiet i Ŝoną wszystkich męŜczyzn . 32. Juliusz Cezar . med. słowa. drugą Pompeja (zob. Idy. Katon . Idy. uczynić krok nieodwołalny. aby nie wychodził z domu. Rano prosiła więc męŜa.zob. iacta alea est!. synu mój? . córka Cynny. . Śmierć Cezara . którymi Cezar miał się zwrócić do pilota statku w czasie burzy. Caesarem vehis. Wieziesz Cezara i jego losy (jego szczęście) .łac.przen.tragedia (1787) Alfierego.tragedia (1643) Comeille'a. omnium mulierum virum et omnium virorum mulierem.. spalić za sobą mosty. Ŝe ozdobny wierzchołek dachu ich domu. powiadano. I ty. Idus Martiae.tragedia (ok. Przekroczyć Rubikon . oderwał się i spadł.zob.tragedia (1735) Woltera.. śona Cezara . . imię Caesar pochodzić miało od caesus (matris utero) 'wycięty (z łona matki)' od caedere '(wy)ciąć'. Gruby. Brutus drugi .łac.tragedia (1713) Addisona. Cesarskie cięcie . ze Swetoniusza Boski Juliusz. Caesarisque fortunam. Nie boję się grubych. dzień zamordowania Cezara. operacyjne rozwiązanie rodzącej przez przecięcie powłok brzusznych i macicy. zwycięŜyłem .łac. Śmierć Pompejusza . 15 Iii 44 pne. 1599) Szekspira.łac. sectio caesarea. zob. przyznany Cezarowi przez senat na znak czci. Ŝe w noc poprzedzającą zamordowanie męŜa śniło się jej. słowa Cezara w liście do przyjaciela w Rzymie na temat szybkiego zwycięstwa nad Farnacesem w bitwie pod Zelą 2 Viii 47 pne. Kości zostały rzucone! . Przyszedłem. Z Kalpurnią oŜenił się w 59. Pompeja I). vici.zob. veni. 10 I 49 pne. słowa Cezara wypowiedziane przy przekroczeniu Rubikonu. Brutusie. bo ten sen jest złym znakiem. wg etymologii lud. StrzeŜ się Idów marca! . nazwał Cezara w pewnym przemówieniu Kurion Starszy. vidi. zobaczyłem.łac. piętnując go jako rozpustnika i uwodziciela.Idy marca . Brutus Marcus I.Pierwszą Ŝoną Cezara była Komelia.

611 jego wizje nasunęły mu obawę.tytuł rabina u śydów sefardyjskich.) niezrównanych kobiet". Londyn. Triumf Cezara . por Rosynant. pol. dość komicznie usiłującego ukryć swą łysinę pod wawrzynowym wieńcem. F. ze zuboŜałej rodziny. Koruk) zdobył Algierię na Hiszpanach. Shawa.zob. 563-619. Giulio Cesare . Gall.seria 9 obrazów Mantegny (ok. Uwolniony przez małŜeństwo od trosk materialnych. pozwalającego sobie jednak na "chwile szczerości". Poznań 1936) G.(pałac) zob. Trocadero. ok. 1602-04) Rubensa. Z ich ośmiorga dzieci tylko Fatima przeŜyła ojca. miał czas na medytacje i marzenia.ok. ona pierwsza uwierzyła w jego misję proroka nowej wiary. Chabeta .opera (Londyn 1724. wdowa po dwóch męŜach. Barbarossa przyjął zwierzchnictwo Turcji (1518) i rozszerzył jego zdobycze.. korsarz algierski. jedna z najdramatyczniejszych jego oper. Londyn.koń nędzny i chudy. zob. pierwsza Ŝona Mahometa. Hampton Court.Cezar i Kleopatra . Kiedy około r. kiedy objawia się jako człowiek niemal współczesny w swym lęku przed starością i samotnością. Chaillot . hakham 'mędrzec'. Chafre . Obraz (ok. . Mahometa. jedna z "czterech (zob. równieŜ duchownego u Karaimów. B. przedstawia Cezara jako starszego gentlemana. Nat. Gdy jego brat ArudŜ (a. Chajr-Ad-Din. szkapa. Handla. Chacham . 1492). teŜ Sulejman I Wspaniały. 7 lat. młodszego od niej o ok.) i spustoszył wybrzeŜa Grecji. 2 razy pobił Andrea Dorię (zob. Włoch i Hiszpanii. Jako admirał floty tur. zarządzała wielkim przedsiębiorstwem handlu karawanowego. Jego uroda. Piramida. Ŝe stał się łupem demonów. Przyjęła do pracy dalekiego krewniaka. 1465-1546. słodycz usposobienia i marzycielstwo obudziły jej miłość. z hebr.parodystyczna sztuka (1912) G. ChadidŜa . sławny pod przydomkiem Barbarossa. zgorzkniały i znuŜony swymi zwycięstwami i zbrodniami. wyst.

10.) pod wodzą Attyli. przyrodnikom.Chalcedon. 2. Ostatnie 20 lat Ŝycia poświęcił Tatrom. zob. zawarłszy przy tym legendarną juŜ przyjaźń z Sabałą . które pokochał. Chalkedon . Byli spokrewnieni z Aramejczykami. teŜ Bitwa (Radości bitwy). ftyzjatrom. 11. chemicznym i botanicznym. Chalons Ur-Marne . czalendŜer) korweta marynarki brytyjskiej. Gen. i Zakopanemu.(wym. Chaldejczycy . wódz rzymski Aecjusz rozgromił w 451 Hunów (zob. dziś Kadikoy. której uŜyto w słynnej "wyprawie Challengera" 1872-76. Daniel. Na Polach Katalaunijskich. uświadomiwszy jego walory artystom. rzymskie Catalaunum (od nazwy galijskiego plemienia Katalaunów. gruźlikom i turystom. Jeremiasz. pisarzom. profesor szczególowej patologii i terapii w warszawskiej Akademii Medyko-Chirurgicznej od 1857. między Chalons a Troyes. C. wybitny lekarz. Przebyła ona 68900 mil morskich. "Challenger" (wym. jak w Biblii. 2. które "odkopał". poświęcający czas wolny studiom mineralogicznym.-wsch. w staroŜytności kolonia megaryjska na azjatyckim wybrzeŜu Bosforu. Historia (Chajreasza i Kallirroe).1820-89. a od 1862 na Wydziale Lekarskim Szkoły Głównej (skąd ustąpił po przemianowaniu jej na uniwersytet z jęz. Wyville Thomsona na Atlantyku i Pacyfiku. Badał obyczaje. Biblia. szaląsurmarn) miasto nad rzeką Marną. 50. dlatego w Biblii termin "chaldejski" często oznacza właściwie "aramejski". legendy i pieśni górali. ekspedycji oceanograficznej pod kierownictwem nauk. Chałubiński Tytus . które stały się podstawą współczesnej oceanografii. W 1848 uczestniczył w powstaniu węgierskim jako kierownik ambulansu lekarskiego. wykładowym rosyjskim w 1869).ludność zamieszkująca w I tysiącleciu pne. Kalchedon. W latach 1880-95 opublikowano w 50 tomach wyniki badań. równieŜ językowo. u Greków i Rzymian.. W państwie nowobabilońskim załoŜyli dynastię. Francji. od której nazwano je Chaldeją. w płn.Chajreasz . którego było stolicą). południową i środkową Babilonię. por. uznających w Chrystusie tylko boską naturę.zob. Ŝe z czasem "Chaldejczyk" stał się synonimem "astrologa". 28: "Ur Chaldejczyków". na którym kościół potępił doktrynę monofizytów. miejsce Iv soboru powszechnego w 451. Rozwój astrologii w tym okresie sprawił. w Szampanii.

Wrota Chałubińskiego . przeklął nie Chama. Kanaan. odbył liczne wyprawy odkrywcze w głąb kraju. Pochowany w Quebecu. między Blois i Orleanem (środk. Huron i Ontario. ludów chamickich. Chambord . Ŝe wchodzący po schodach nie spotykają się ze schodzącymi. szaplę) 1567-1635. Ŝe śydzi mieli kiedyś pobić Kananejczyków?). zakryli ojcowskie łono. a zwł. który miał za karę zostać niewolnikiem swych braci. a z drugich . Chałubińskiego. jeden z trzech synów Noego..przełęcz w gł. Mesraima (Egiptu) i Futa (Babilonu). Chanaan .(uwiecznioną w zakopiańskim pomniku Chałubińskiego).w Biblii. 9. 20227m npm. grani Tatr Wysokich w Liptowskich Murach. . przez centralną klatkę schodową. Mieszkali tu Ludwik Xiv i Stanisław Leszczyński. gotycki zamek feudalny.. dopływem Loary. PodróŜe relacje Champlaina z jego kolejnych odkrywczych ekspedycji kanadyjskich. zbudowaną z dwóch zachodzących na siebie spirali tak. kwadrat z wielkimi wieŜami na naroŜnikach. jedna z najpiękniejszych i najpotęŜniejszych budowli zespołu zamków renesansowych nad Loarą. 18-27. Cham jest takŜe ojcem Chusa (Etiopii). Jego walki z Irokezami i przymierze z Huronami uczyniły z pierwszych tradycyjnych wrogów. Francja). Jego zbiory stały się zawiązkiem Muzeum Tatrzańskiego im. jeden z pionierów kolonizacji Nowej Francji (Kanady). Kanaana (moŜe dlatego. Ale Sem i Jafet (zob.. W 1628-29. szabor) wieś nad rzeką Cosson. Champlaina mianowano gubematorem Nowej Francji.takichŜe przyjaciół Francji. Gen. Gdy Noe się o tym dowiedział.) włoŜyli płaszcz na ramiona i. 1619 i 1632. prowadził teŜ rozległą i owocną działność społeczną.) Charakterystyczny przez wysokie dachy z lukarnami i kominami. 6.zob. krocząc tyłem. wydawane sukcesywnie w 1603. świadczy. z grubsza biorąc.(wym. ale jego syna. Ŝe na tym miejscu stał prawdop. Ŝeglarz i odkrywca francuski. aby przyszli popatrzeć. Pierwszy zamek we Francji zbudowany przez Franciszka I. 10. tj. musiał poddać miasto i spędzić 4 lata na wygnaniu w Anglii.(wym. Cham . odkrył i zbadał jeziora Champlain. wys. 1613. Gdy jednak Quebec powrócił w 1632 pod panowanie francuskie. załoŜyciel miasta Quebec (1608). T. spojrzawszy na obnaŜonego. de Champlain Samuel . Wg Gen. (Plan części środk. oblęŜony w Quebec przez Anglików. Zgrzeszył. upitego winem ojca i wzywając braci.

Roland). fakty i osoby. do podziału poematów przez truwerów na 3 główne cykle (fr.. opowiadały o czynach bohaterów i były wczesną formą epopei. Aymon). gł.. Ogier Duńczyk (zob. jongleurs (zob. zmodernizowanym. chansons de geste nie mają wartości historycznej. Hernauta de Baulande. stroje i bronie. sześciu a. Gesta. póŜniej 12-zgłoskowcem (Pielgrzymka Karola Wielkiego). poemat epicki. wzbogacane o nowe epizody. zwł. czyniąc z nich odbicie stosunków hist. Zachowało się ok. Komponowali je truwerzy do śpiewu przy akompaniamencie trzystrunnej lutni. niekiedy 8(Gormond i Isembard). 'śpiew poŜegnania'. Karola Wielkiego (Geste du roi). poematy przeznaczone do śpiewu a.. czyny'. satyrycznej. tematami czyniąc wojny z Saracenami. o treści lekkiej. wnuka . uczucia. schyłek Xii . W Xii i Xiii w. wszystkie wydano w oprdcowaniu naukowym w Xix i Xx w. budowanych zrazu na jednym asonansie a. fr.. Raul z Cambrai (zob. gesta 'rzeczy dokonane. kaŜdy zbudowany wokół innej centralnej idei: 1) cykl króla.pocz. rymie (laisses).. słynna pieśń rewolucyjna. tj. jego syna. ze słowami . 3) cykl Doona z Moguncji (Geste de Doon de Mayence). w strofach róŜnej długości. odzwierciedlając jej obyczajowość. poł. określano tą nazwą poematy o bardzo rozmaitych formach metrycznych. niŜ miały naprawdę. bo autorzy nadali wydarzeniom znaczenie inne.. 'pieśń'. najstarszą i najsłynniejszą Pieśń o Rolandzie (zob. równieŜ z dzieciństwa i młodości bohaterów a.(wym. zawierający m. średniowieczne francuskie chansons. a śpiewali zawodowi minstrele.Aymeri de Narbonne. Doprowadziło to w Xiii w. por.. szasą) fr. Chansons De Geste . często legendarnych czynach bohaterów epoki Karola Wielkiego i jego bezpośrednich poprzedników i następców. a gł.in.) Orańskiego. siedmiu stancach. a. politycznej a. des Aimerides) z 1. gestes). Xii-pocz. wędrówki w poszukiwaniu relikwii i stosunki między suzerenami i wasalami. gdy wędrowali po Francji. pisanych 10-zgłoskowcem (Pieśń o Rolandzie).). Xiii w. de Guillaume. jak chansons de geste (zob. ang. z Xii w. złoŜony z 24 pieśni o czynach Garina de Monglane. Boiarda i Ariosta). ludowi w miejscach publicznych.). W ten sposób powstawały coraz nowe warianty.Chanson .(wym. Od Xvi w. Dziś termin stosowany do piosenki lekkiej. Francji Xi-Xiv w. i włoskich (w dziełach Pulciego. zbliŜone do ody.).Wilhelma (zob. zwana niekiedy "drugą Marsylianką". o heroicznych. lub sami autorzy panom feudalnym na ich zamkach a. sza du depa:r) fr. wesołej. Chant Du Depart (wym.. pieśni tego cyklu to: Gormond i Isembard.. Xiii w. cykl poematów' z łac.) i Girart de Rousillon (zob. oraz prawnuka .). Ich wpływ na literatury innych krajów uwidocznił się w licznych przekładach i naśladownictwach. geste 'śrdw. bachicznej. miłosnej. były to pierw.) Choć u źródła tych legend są hist. nm. nazywano tak równieŜ liryczne poematy miłosne typu prowansalskiego o pięciu. Doon z Moguncji (zob. Renaud de Montauban (zob. o ich potomkach. wiele z nich w jęz. stu tekstów. kabaretowo-rozrywkowej. Zawierają przeciętnie 8000-10000 wersów. szasą de Ŝęst) francuskie poematy epickie z Xi-Xiv w. 2) cykl Garina z Monglane (Geste de Garin de Monglane a.

święcono kule. umiejmy zwycięŜyć lub polec. święte obrazy itp. Odśpiewany prawdop. trwające 8 dni (w grudniu).dwa pierwsze bóstwa Niebo (Uranos) i Ziemia (Gaja.. gr. Ge). w 5. znakami. dla niej Francuz powinien umierać'). Chaos . w miasteczku słynny fr. nie uporządkowana pramateria. zamek na miejscu dawnej gallo-rzymskiej fortecy. zionąca. gdy zwłoki Marata wprowadzano do Panteonu. Chanukka . Charakternik .-wsch. biegły w sztuce rzucania czarów. od ParyŜa. Chantilly .zob. Sachons vaincre ou sachons perir Un Francais doit vivre pour elle.święto Ŝyd. pot. czarownik. Pour elle un Francais doit mourir.mit. Odtąd stała się oficjalną pieśnią świąt narodowych. las i zamek w depart. Przeciw charakternikom w wojskach nieprzyjacielskich. upiększany przez późniejszych właścicieli. Słoma (Słomkowy kapelusz). otchłań wypełniona twórczymi siłami i pierwiastkami boskimi. po raz pierwszy w 1794 na święcie Federacji w ParyŜu. z której wg Hezjoda wyłoniła się Noc (Nyks) i Ciemność (Erebos). szatiji) miasto. uŜywano róŜnych sposobów. Oise. Tatarom. pustka. i oczyszczenie świątyni jerozolimskiej od profanujących ją posągów bóstw greckich. bezład. Szwedom. ('Republika nas wzywa. ośrodek treningowy dla koni wyścigowych i hipodrom.wg dawnych wierzeń człowiek posługujący się magicznymi "charakterami". rozgardiasz. Chantecler . z której 'powstał świat uporządkowany (kosmos). . rocznicę zdobycia Bastylii. zbudowany w śrdw.. zamieszanie. tj. Kogut. czarodziej. hanukah 'odnowienie. z hebr. 407km na płn. pocierano szable o relikwie. bezkształtna. a wg innych .Marie-Joseph Cheniera i muzyką Etienne-Nicolas Mehula na chór złoŜony z osób wszelkiego wieku i obu płci.(wym. zwł. Refren brzmi: La Republique nous appelle. rozwarta otchłań. Niemcom. Francuz powinien dla niej Ŝyć. przebudowany w czystym stylu Odrodzenia w Xvi w. upamiętniające zwycięstwo Machabeuszów nad armią syryjską w 166 pne.. przez rodzinę Kondeuszów (Conde). uświęcenie'. obecnie mieści się tu Muzeum Kondeuszów (Musee Conde).. zamęt. drugi raz we wrześniu 1795. których się rzekomo kule nie imały. Chapeau De Paille zob.

Camotum. karykaturzyści redakcyjni (Cham. Chartres . łac. przewoŜący łodzią dusze zmarłych przez rzeki Hadesu . nereidy i mojry). romańską. Leopoldowi Ii. rękę zmarłego. Charon . miejsce wielkich zgromadzeń druidów. a takŜe gwizdy i wrzaski. którego prawnie nie moŜna było dziedziczyć.. ponury starzec ze szczeciniastą siwą brodą. Daumier. imbryki itp.-nm. Ludwika Filipa i burŜuazję. o wielkim wpływie na dalszy rozwój architektury.) wsławili pismo karykaturami atakującymi Monarchię Lipcową. we Francji dla wyszydzenia niedobranych małŜeństw a. glątwa' od gr. -baria 'ocięŜałość' od barys 'cięŜki'. szariwari) fr. Charontas). garnki. Charlemagne . w stroju niewolnika i okrągłym kapeluszu.-łac. z późn. ale jako Anioł Śmierci (Charos. Przebudowana w 1194-1260 z romańskiego kościoła spalonego w 1194. ale namiastka części zmarłego przy podziale jego majątku. 967km na płd. a nie przewoźnik.zob. ocalałą z . w istocie nie była to wcale opłata za przewóz.projekt konstytucji Galicji złoŜony w 1790 przez delegatów galicyjskiego Sejmu stanowego cesarzowi rz. staroŜytne Autricum a. Gavarni itd. Charta Leopoldina . kare. Opłata Charona za przewóz .mit. 1135-55. równieŜ londyński "Punch" przybrał w 1841 podtytuł "The London Charivari". w 1832 w ParyŜu przez Charlesa Philipona.(wym. sztuki witraŜowej i rzeźby. serenada na patelnie. gr. karebaria. Karol Wielki. Talizman.(wym.obol (grosz) wkładany w. szartr) miasto nad rzeką Eure (dopływem Sekwany).por. w okresie gallo-rzymskim prawdop. 'kocia muzyka.moŜe najsławniejszy z gotyckich kościołów Francji. istniało do 1892. kara 'głowa'. Charivari . Nazwa dziennika satyrycznego zał. gdyŜ zmarły uwaŜany był za nieśmiertelnego. w ogóle niepopularnych osób'. nigdy nie rozpatrywany. caribaria 'ból głowy.Styks i Acheron. kac.. od ParyŜa.-zach. Katedra Notre Dame . Przetrwał w folklorze współczesnej Grecji (podobnie jak Lamia. Grandville. ogromna 3-nawowa bazylika z 3-nawowym transeptem i 5-nawowym chórem z obejściem. 'Karta Leopoldyńska'. wieńcem kaplic i dwuwieŜową fasadą zachodnią. usta a. wykonywana dawn.

krucjaty (1146). Godłem jego był czarny kot. Teagenes i Charykleja.(wym. kata'komora..zob. bądź .poŜaru. irań. który zbudował dla Stefana śeromskiego Jan Koszczyc-Witkiewicz. które przed zaginięciem miał widzieć Verlaine. fasadzie gotyckie portale ze wspaniałymi dziełami plastyki gotyckiej (Sąd Ostateczny w tympanonie. Adama (zm. W dzień po ukazaniu się ksiąŜki zgłosili się prawdziwi autorzy. skąd dostał się krętymi drogami. ruskim ze Wschodu. awest. jedna z najsłynniejszych mistyfikacji literackich Xx w. w 1905 w Nałęczowie. Wręczyli manuskrypt bezimiennie pewnemu antykwariuszowi. z monumentalnymi rzeźbami Portalu Królewskiego o wielkim bogactwie postaci. por. Ŝe rozumieją Rimbauda. 'Przechodniu.) w ParyŜu. scylla i Charybda.zob. Koszczyc-Witkiewicza. nazwa niewielkiego drewnianego domu w stylu podhalańskim. W płn. Napis nad wejściem głosił: "Passant.zob. W pobliŜu kamienne mauzoleum syna śeromskiego. kata-. symbolizujący Sztukę.. z przeraŜoną gęsią (kołtuńskim mieszczaństwem) w pazurach. Charybdis .. la szas spirituel) fr. sois moderne" (fr. "Le Chat-Noir" . La Chasse Spirituelle . a Henryk Iv koronował się w 1594 na króla Francji. równieŜ projektu J. wydany w maju 1949 przez "Mercure de France". którzy wyjaśnili. Swe prawa autorskie przelali zaś na Muzeum Rimbauda w Charleville. do wydawnictwa. 'Duchowe łowy'. Chata .pop. słynny zespół witraŜy z Xiii w. Chata . jako nowo odnalezione dzieło Rimbauda. Gracje. członkowie teatralnej grupy eksperymentalnej. zasłynął ok. 1880. i płd. Charykleja .za pośredn. Marie Allevy) i Nicolas Bataille. obecnie muzeum pisarza. spiŜarnia'. jako dzieło autentyczne. 1918). Wuj (Tom).zob. Bernard z Clairvaux wzywał do 2. Ŝe w obliczu wrogiej krytyki postanowili dowieść. W katedrze św. długi poemat prozą. Chata wuja Toma .(wym. Charyty . pani Akakia-Viala (właśc. szanuar) kawiarnia i kabaret na Montmartrze (zob. rzeźba Piękny Chrystus).

('chcę się na pannę poskarŜyć') najdawniejsza znana polska pieśń świecka. Chazarowie . przedstawiana na litografiach Nicolasa Charleta. Nie chciałać mi trochy dać Memu koni owsa. z czasem przyciągać zaczął mieszczuchów i turystów. Persami i Arabami. utworzyło potęŜne państwo od M. utwór ten stał się popularną piosenką. Chciało się Zosi jagódek. Jasiński. przez franciszkanina Mikołaja z Koźla. Jaś i Zosia. Uczęszczany zrazu tylko przez lokalnych poetów i malarzy. Chciało się Zosi jagódek .) Chcy na pannu Ŝałować .(wym. Chcy na pannu Ŝalować. dojść do majątku. 1-4. . kradzieŜ (często połączona z rozbojem). 1792-1845. walczyło z Ormtanami.początek wiersza Jakuba Jasińskiego (zob.plemię tureckie.: ten wybór religii miał stanowić kompromis między islamem i chrześcijaństwem.. (J.skrajny nacjonalizm. Chauvin Nicolas . w prawie bartnym i później. zapisana w 1420 na Śląsku. kpiarską przykrywkę dla nie dopowiedzianej nieprzyzwoitej treści poprzedniego dwuwiersza. Ale go prosić nie śmiała. Szowinizm . od chęcić 'kraść. Kupić ich za co nie miała. w lokalnej gwarze polsko-czeskiej. i w sztuce La Cocarde tricolore (1831) braci Cogniard. wybrzeŜa czarnomorskiego. zapewniający niezaleŜność polit.złodziejstwo. Państwo zostało w 966 całkowicie zniszczone przez księcia kijowskiego Świętosława. Jaś ich miał pełny ogródek. Rodolphe Salisowi. łupić'. Zdobyło Krym.nowoczesny'). Kaspijskiego do płn. Władcy i szlachta państwa Chazarów przyjęli ok. stanowiącym Ŝartobliwą. zaszczepiony przez kupców Ŝyd. ze stolicą Itil nad ujściem Wołgi. wyraŜający się w ślepym uwielbieniu dla własnego narodu i pogardzie dla innych (od nazwiska Chauvin).). Ŝywą do dzisiaj. pragnących się znaleźć w atmosferze "bohemy" (zob. szowę) anegdotyczna postać Ŝołnierza napoleońskiego pełnego naiwnego entuzjazmu. Cyganeria). Chąśba . wyruszyło z Azji na zachód i w Vii w. co pozwoliło właścicielowi. termin sądowy w rotach Xiv-Xv w. które w Iv-V w. 740 judaizm. KaŜda zwrotka kończy się wersem nierymowym. 1-3. utrzymując przyjazne stosunki z Bizancjum.

Beocji (Grecja). chełmskiego.. do końca Xix w. króla Pontu. średniowieczny układ urbanistyczny w granicy obwarowań Xiii-Xvi w. Piramida. z gwiaździstymi sklepieniami z Xv w. syna Filipa. anioł wyŜszego rzędu w hierarchii .. poległ do ostatniego Ŝołnierza) w 338 pne. Chełm . Prawo chełmińskie . 'poświęcenie bóstwu rzeczy a. Prawo.. Cherubin . Piramida. jeden z rodzajów ekskomuniki (klątwy) nakładanej przez rabinat za złamanie nakazów religii. Lew Cheronejski . Cheroneja . pobity przez Aleksandra. z hebr. miasto w staroŜ. Mędrcy z Chełma . Chełmno . oznaczającej kres niepodległości płn. ratusz z 2.gr. w woj. miejsce urodzenia Plutarcha. mury obronne z Bramą Grudziądzką ze szczytem renesansowym. Pacanów. Grecji i zapowiedź hegemonii macedońskiej i przywództwa Macedończyków w walce Grecji z Persami. i środk.zob. l. kerub. Xvii w..hebr. z Xiv w. z Xvi w.pomnik wzniesiony na grobie poległych Tebańczyków. gotycki kościół farny Wniebowzięcia NMP. toruńskim. wódz rzymski Sulla pokonał tu armię Mitrydata Vi.stolica woj. podominikański z 1244.od 457 pne. z renesansowo-manierystyczną attyką rekonstruowaną w Xix w. Xvi w.. Cherem .Chefren . por. Scena klęski.. kerubim. W 86 pne.mn. śydzi chełmscy byli wśród śydów polskich przedmiotem Ŝartobliwych kpin i niezliczonych anegdot. herem pierw. osoby jako tabu'. przebud. Cheops .głupcy. zadanej przez Filipa Ii Macedońskiego sprzymierzonym Ateńczykom i Tebańczykom (święty hufiec tebański.zob. poł. 1 pofranciszkański. Chaironeia. wyłączający winnego ze społeczności wyznaniowej.miasto nad Wisłą przy ujściu Fryby. odkryty w 1818 i ponownie ustawiony na ich zbiorowej mogile.zob.

Chędogi .(wym. gdzie odniósł liczne sukcesy. ładne.. uprzątać.w plastyce . List (Listy Chesterfielda do syna). Biblia. uwaŜana za straŜnika miejsc świętych i sługę Boga. Chęciny . Cheruskowie . sztiwalje). zrujnowany w Xvii-Xviii w. spółkować. w woj. Zamek królewski .chórów anielskich. w 1331 odbył się tu zjazd panów mało.miasto w regionie Gór Świętokrzyskich. nim jeszcze zdołał stworzyć własny. Chesterfield . 24. u podnóŜa Góry Zamkowej (3577m npm. 9. aniołek... schludny. na płn. ok. od gór Harcu. Na ekranie ukazał się po raz pierwszy przed 1914 w filmach Maksa Lindera. zasłynęły na całym świecie.dawn. ne.pucołowate dziecko ze skrzydełkami.i wielkopolskich zwołany przez Władysława Łokietka. w 16 pokonani przez legiony Germanika. stał się prawdziwym gwiazdorem filmowym. przen.zob. istota biblijna. 1888-1971. . trzy legiony Warusa w Lesie (zob. porządny. kieleckim. Gen.. W 1909 został partnerem Mistinguett (zob. 1. przeszedł do Casino de Paris. 100 utracili znaczenie na skutek walk wewnętrznych. . Cherubinek . r. między Wezerą i Łabą. zazw.zbudowany na wysokim wzgórzu w Xiii-Xiv w. sylwetka jego szybko zasłynęła. ne. osobisty styl.) w Folies-Bergere.) Teutoburskim. ale dopiero w 1929. mieszkające w I w. 5. wraz z pojawieniem się filmu dźwiękowego. 3. wulg. czarujące dziecko. ChędoŜyć . czysty. wojnie świat.I w. Prosper. młodzieniec o urodzie świeŜej i delikatnej. piosenkarz fr. Ma pomme. 3. przedstawiana zwykle z wielkimi skrzydłami. bramami i murami. Chevalier Maurice . czyścić. następny po serafinie. debiutował bardzo młodo w kafejkach paryskich. spośród których wspomnieć warto Valentine.. Słomkowy kanotier i uśmiech tego ambasadora piosenki fr. ludzką głową i zwierzęcym ciałem. pod dowództwem Arminiusa zniszczyli w 9 r. Ezech.dawn.). pne. po 1.plemię zachodniogermańskie. z zachowanymi wieŜami.

Wiktora (koło Genewy). który miał być pasowany na rycerza'. opuszczone w Xv w. otrzymał dom i rentę w Genewie. u czytelniczek.-fr. poemat (1816.. sziją) zamek śrdw. pałace. przebudowywany do Xvi w. Był za to dwukrotnie uwięziony przez księcia.ang. sziszwasz) fr. Bernarda.. W ostatniej (4. jedzący tylko poczciwych męŜów. a opisom towarzyszą rozmyślania o wydarzeniach historycznych i ludziach związanych ze zwiedzanymi miejscami. zachowane wspaniałe zabytki: świątynie. Brał on udział w konspiracji grupy patriotów genewskich. był teŜ 4 razy Ŝonaty. w Xvi w. zwł. ..w zamku Chillon w latach 1530-36. w której Chichevache jest bajecznym potworem Ŝywiącym się wyłącznie cierpliwymi Ŝonami i dlatego straszliwie wychudłym.Chichen Itza . Francois de Bonnivarda. retorycznego i afektowanego przewodnika. na wsch. przesycony i znudzony Ŝyciem pełnym przyjemności i hulanek. więzienie. 'porzekadła'. z Chiche face 'Chudogęba'.st. roztył się na nieprzebranych zasobach swej diety. przerastający jego wartość literacką.. udaje się w podróŜ po południowej i zachodniej Europie. ang. oznaczał zapewne młodzieńca. rezydencja ksiąŜąt sabaudzkich. ang. w Xiii i Xiv w. do Xv w. Childe Harold . obronnej swego czasu. dąŜącej do pozbawienia władzy księcia Sabaudii i ustanowienia wolnej republiki. satyra śrdw. 1496 . The Prisoner of Chillon. teŜ Dziewica (z Saragossy). jeden z najpiękniejszych i najlepiej zachowany zabytek archit. śył jeszcze po tym długo. Chillon . rodzaj sentymentalnego. zob.(wym. odniósł olbrzymi. podczas gdy Bigorne (Bicome). drugi raz . Więzień Czyllonu . na przybrzeŜnej skalnej wysepce dla ochrony drogi z Burgundii do Przełęczy Wielkiej Św. końcu Jez.(wym. zbudowany w Ix w.(wym. choć przemijający sukces. w Ix w. Chichevache . dziś muzeum.. miasto dawnych Majów na Jukatanie w Meksyku. cziczen) zał. 1570. Genewskiego (Szwajcaria). rzeźby i malowidła. childe 'rodzaj tytułu młodego szlachcica. Childe Harold's Pilgrimage (1809-18).) pieśni poeta porzuca imaginacyjnego pielgrzyma i mówi juŜ we własnym imieniu. prawdop. Poemat. pol.ok. potem arsenał. Dits de Chichevache . tł. 1829) Byrona na temat uwięzienia w zamku Chillon przeora klasztoru św. czajld) wczesnoromantyczny bohater autobiograficznego poematu Byrona Wędrówki Childe Harolda.(wym.

z gr. uwaŜany powszechnie za jednego z siedmiu mędrców greckich. czipendejl) styl w meblarstwie ang. por. potwór z Likii. wydanych w pięknej szacie graficznej." Przyniosło mnóstwo dzieł oryginalnych i przekładów. urojenie. (w l. Patrz końca (Pamiętaj o końcu) . mit. nazwa od nazwiska twórcy. potwór niszczący kraj ogniem buchającym mu z pyska. chimaira 'koza. mrzonka. cheir 'ręka' i (pod)agra. rada. fanaberie. Florencja. 181). zabity przez Bellerofonta (zob.Chilon . gr. przedstawiany niekiedy jako trzygłowy zwierz o głowach lwa. wąŜ z tyłu. Walka ta była ulubionym tematem gr. a częściej. dziwactwa. Chippendale . Chimera z Arezzo . baroku i fr. Naz.gr. Mędrcy (Maksymy). Prosi chłopa albo baby. Podagra. Naz. dna moczanowa (artretyzm) kciuka. jakbyś miał kiedyś pokochać . jako "lew z przodu.głównie mahoń).apoftegmat przypisany Chilonowi przez Diogenesa Laertiosa.dawn.modernistyczne czasopismo literacko-artystyczne wydawane i redagowane przez Zenona Przesmyckiego (Miriama) w 1901-07 pod hasłem "sztuka dla sztuki" i w myśl maksymy: "KaŜda wielka sztuka jest symboliczna w formie i metafizyczna w treści. 1730-80: połączenie elementów ang. ułuda. malarstwa wazowego od Vii w.brąz z Iii w.Solonowi. Chimera . a Plutarch . Mus. która była podobno umieszczona na ścianie świątyni w Delfach.).: Thomasa Chippendale (1718-79). którą Diogenes Laertios przypisuje Chilonowi. "Chimera" . rokoka z motywami gotyckimi i chińskimi (materiał . ebenisty ang. chimera'.łac. Ci ze swego aptekarstwa Potrafiają i podagrze. Chimera . Kochaj. a takŜe sztuki etruskiej i rzymskiej..rada przypisywana Chilonowi. jakbyś miał kiedyś znienawidzić. przen. Neapol. a koza w środku". zob.mn. de mortuis nil nisi bonum. Mus. O umarłych (mów) tylko dobrze . . a złotem człowieka . smoka i kozy. Kamieniem (probierskim) złota probują. 6.efor Sparty w 556-55 pne.rzeźba etruska. Chiragra .rada Chilona. wg Homera (Iliada.. pne..) kaprysy. z gr. dąsy.(wym.. nienawidź. grymasy.

Był mistrzem Asklepiosa. Centaura (zob. m. spinana na ramionach. Chlamida . prawy.wełniana a. mądry i uczony. nauczył ludzi uŜytków z ziół. pod brodą. znawca muzyki. noszona w domu i na ulicy. Rana była nieuleczalna. noszona przez jeźdźców i podróŜnych. więc Chiron. bezpłatnego chleba i igrzysk cyrkowych. jedyne dwie rzeczy. Znaku tego uŜywano o wiele wcześniej jako skrótu gr. Golono. co widać na ówczesnych monetach..łac. krótka. a zarazem symbolu pomyślnej wróŜby. nie mogąc wytrzymać bólu.monogram utworzony z gr. Chiron i Achilles . wychowawcą wielu herosów. lniana szata staroŜ. liter chi i rho (X i P). na sarkofagach. Naz. Znak. zastąpił on litery Spqr (zob. Chiron . (A. dpn. Chleb. o jakie. . jako wizja Konstantynowi w przededniu bitwy z Maksencjuszem pod Saxa Rubra (łac.I chiragrze (. Greków. przyjacielem Heraklesa. występuje często w pierwotnej sztuce chrześc. Prawdopodobnie w tym właśnie sensie umieszczony został przez cesarza Konstantyna na rzymskiej chorągwi cesarskiej. u młodzieŜy i męŜczyzn w sile wieku zazw.rzymskie malowidło ścienne z Herkulanum.gr. chlamydos. Rzymski: Senat i lud) na chorągwiach rz. gr. który. tj. najsławniejszy z centaurów.) a. 'Czerwone skały') w 312. ukazał się we śnie a.in.. wg Juwenala.) radzić. Neapol. mit.w staroŜ. Chleba i igrzysk . Zeus umieścił go na firmamencie niebieskim jako gwiazdozbiór Strzelca (zob. aby cesarz uŜywał tego znaku w specyficznie chrześcijańskim znaczeniu. Nie ma dowodu na to. naczyniach liturgicznych i lampach. strzyŜono. chlamys. zrzekł się nieśmiertelności na rzecz Prometeusza. Mus. utworzona z prostokątnego płata materii zapinanej na ramieniu a. od Iv w. Chairon. dwóch pierwszych liter tytułu (drugiego imienia) Chrystusa. wg biografów. Achillesa i Jazona.). Mickiewicz.) Chi-Rho . panem et circenses. Grecji wierzchnia wełniana szata męska do kolan. Chiton . z gr. 78-81. wyrazu chrestos 'przynoszący szczęście'. który go przypadkowo zranił w kolano zatrutą strzałą. zeszyta z boku. łucznictwa i medycyny. przyjęty przez wczesnych chrześcijan jako symbol chrześcijaństwa.. 10. 4-9.

'roŜek'). Trzy osoby na wybór. Chleb płaczu .. Jana (Ceratonia siliqua).zob. Kamień. wg innych. i nazywano je karatami (gr. Gałeczki z chleba . stąd nazwa jubilerskiej jednostki masy (0. hiberna) dawana w naturze. roŜkowiec strączkowy. 6. Chleb kamienny . strąki tego drzewa. Chleb Pański . 4. Ks. Chleb Ŝałobny . twardych nasion uŜywano dawn. Ozeasz. w dawnej Polsce majątki ziemskie. chleb płaczących. w gdańskim kościele Mariackim. (A.zob. przyjąć) . zdumiony cudem skąpiec wchodzi na drogę poprawy.Śrdw.w Biblii. starostom. poł. zwykła. wg Mat. chleb św.. rzecz. niech jedzą ciastka . NieuŜyty (skąpy. łac. 27.chleb eucharystii. Chleb (dobrze) zasłuŜonych . jako odwaŜników aptekarskich i jubilerskich. 22. w Polsce w 1. pospolite poŜywienie. czwarta prośba w Modlitwie Pańskiej (Ojcze nasz. powszednia sprawa.codzienne.o chleb powszedni. Mickiewicz.łac. pop. . 3.: jedna osoba kręci gałeczki z chleba. 11.w Biblii. w Biblii. twierdząc. legenda o przemianie chleba w kamień związana jest w Polsce z dawnym opactwem cystersów w Oliwie.) Jeśli nie mają chleba. dobra królewskie. Stypa. W końcu stawiła przed nim trzy z chleba gałeczki. Ew. starostwa itp. Chleb świętojański . sam kamień znajdować się ma wśród wotów oliwskiego kościoła katedralnego a. Król.w dawnej Polsce Ŝywność dla wojska na leŜach zimowych (łac. keration dosł. Chleb powszedni . Xix w. a druga odgaduje. powitanie takie było u wielu ludów słowiańskich symbolem przyjaźni i gościnności..-kat.szarańczyn. 1. por. Ŝe za pazuchą niesie kamień.zabawa przy posiłku. który przecieŜ niegdyś współrządzii państwem. Maria Antonina. rz. wg Łuk. nadawane w doŜywocie osobom zasłuŜonym i niektórym urzędnikom. Pater noster) . Ew. Chleb utrapienia i woda ucisku . kogo kaŜda gałeczka ma przedstawiać. czołobitnie. 673-74. 3..troszczył się jeszcze za jego czasów zdegenerowany lud rzymski. a od 1649 w pieniądzach. Kto na ciebię kamieniem. 9. Pan Tadeusz. komunia. 9-13. ty na niego chiebem . gł. leniwy) człowiek odmawia wędrowcowi kawałka chleba.gościnnie. Chleb zimowy . a gdy bochenek zmienia się rzeczywiście w kamień. panis bene merentium. śródziemnomorskie drzewo wiecznie zielone o jadalnych strąkach.27g). 6. wziął najbliŜsza sobie. Chlebem i solą witać (a. w kośc. Psalm 79.zob.

8.w aniołów przerobi.. por.. Jednak zostanie po mnie ta siła fatalna. farina e forza (skr. AŜ was.. Ŝe przypadnie on temu. Marek. którzy kładli się spać mając tylko jeden mały chlebek. i postanowili. Marek. 8.w Biblii. Ŝe jest w niebie. . tylko czoło zdobi. trzeci zaś ujrzał we śnie swoich kompanów i doszedłszy do wniosku.zob.F.zob. absolutna pustka umysłowa. o trzech zgłodniałych włóczęgach. (Powtórne) Mat.. zjadacze chleba . pozbawiony wyŜszych aspiracji i ideałów. 4. Sen o chlebie . 4. Zjadacz chleba . Bóg do Adama. chełpliwe i zupełnie niekonsekwentne łgarstwo. 106 (zob. wstał i chleb zjadł sam. głupawe. Gen. Rano okazało się. 1. 6. 4. Łuk. Nie samym chlebem człowiek Ŝyje . którego notable małego miasteczka przez nieporozumienie biorą za rewizora ze stolicy i który wchodzi ochoczo w tę rolę. utrzymanie u kogoś z jego łaski.w Biblii. Jan. 6. Lecz po śmierci was będzie gniotła niewidzialna. 35. feste. Deut. 4. 14. bezczelne. (J. Ŝe temu w niebie nic nie potrzeba. Święty chleb . hasło Burbonów sycylijskich w Neapolu 1738-1860. Święty. Słowacki. Autor maluje w nim pewną cechę ogólną i typową. Co mi Ŝywemu na nic. wg Mat. 32. przełoŜony z Gesta Romanorum. drobny urzędnik petersburski. Dafnis i Chloe. W pocie oblicza twego będziesz poŜywał chleba .gotowy chleb. 3.). iŜ jeden śnił.) Chlestakow . wyst.postać z komedii Rewizor (Petersburg 1836. drugi. 3. Zabawy. Teslament mój. występujących nie tylko u ludzi bezwartościowych". Ew.popularny w Polsce przykład kaznodziejski.F. (Pierwsze) Ew.Łaskawy chleb . komu się przyśni najpiękniejszy sen. 19. 1. 37-40. Wilno 1846) Gogola. a temu w piekle nic nie pomoŜe. Zając (Wyszedł jak ksiądz).. przyziemny.. chleb (mąka) i siła (trzymają lud w karbach) . Ŝe w piekle. zwaną odtąd chlestakowszczyzną: "ten próŜny człowiek i marny charakter zawiera w sobie zespół cech.człowiek zwykły.. 13.). 15. 10. F. wg Mat..wł. na jego koszt. Łuk. RozmnoŜenie chleba .w Biblii. przeciętny. Chloe . pol. bez pracy. 9..

Chłop i poeta . Mickiewicz. z zieleniną. ParyŜ. wydobywszy od niego. Olśniony tym chłop garbuje Ŝonie skórę i wraca do zwykłych zajęć. bluszczem. pochodzące z humorystycznej litanii. porosłe dzikim winem. 1965. gdy nagle słyszy. Chłop szykuje się więc na śmierć. Chłopski rozum .nm. pergola.obraz Louisa Le Nain. Pan Tadeusz. Chłopska rodzina . Chłopi w karczmie . mimo iŜ wie. wtenczas wszyscy siedli I chołodziec litewski milcząc Ŝwawo jedli. Maria Stuart. grabiną. powojem. wąŜ. krajach arabskich (Opowieść o ośle. trzeźwy. Jutro .obraz Adriaena van Ostade. altana. opera komiczna opus 37 (Praga. Chłopski Bruegel . co jednak chłop musi utrzymać w tajemnicy pod grozą natychmiastowej śmierci. jak kogut na podwórzu mówi.zdrowy. Choćby był o jednym oku. chmielem. czes. Chłopi grający w karty . praktyczny.zob. 306-07. (A. WąŜ. ocienione lipą.przysł. Pinakotek. (J..(1) dawn. czym to grozi. bezmięsny. śona chłopa. a jego pan jest wobec jednej bezsilny. Honolki. na kwaśnym mleku.) Chłop. . zakwaszony ogórkami. Chłop szelma.bajka staroŜ. Monachium.Chłodnik . Chłop. nowe opracowanie K. miejsce chłodne. któremu chłop darował Ŝycie. Drezdeńska. Ŝe daje sobie radę z kilkunastu Ŝonami. fasolą. O. uwertura do zapomnianego wodewilu (1846) Franza von Suppe. pop.(2) specjainie przyrządzony zimny barszcz zabielany.in. rakami itp. Vesely. baba i kogut . kiszonymi burakami. Bruegel.. 2. Ŝe ma jakiś sekret. w Indiach. wole i gospodarzu w Baśniach z 1001 nocy) i w Europie. przypisywanej dziewczętom chcącym się prędko wydać. chołodziec litewski z boćwiną. 1. 1. Słowacki. byle jeno tego roku . Dichter und Bauer. Persji. St. Duglasie.w chłodnikach ogrodu Czekam ciebie. 1878) Antonina Dvoraka. Selma sedlak. mięsem.) Chłodnik . Gal.obraz Adriaena Brouwera. chce go od męŜa gwałtem wyciągnąć. Luwr. tekst: J. znana m. obdarza go w zamian umiejętnością rozumienia mowy zwierząt.

chmura.bylina z rodziny konopiowatych. ryba zatopiła . szyszki chmielowe (kwiatostany Ŝeńskie) dostarczają lupuliny niezbędnej do wyrobu piwa.obraz (1566) Pietera Bruegela St. pijaństwo. piwo. Mus.nm.jakby ojciec dzieci. dłuta Boetosa z Chalkedonu (ok. Nie do boju. Taniec chłopski . Wiedeń.dawn. (J. brąz. nie do trudu. J.obraz (1566) Pietera Bruegela St. tuman. Chłop nas zdradził. Chmiel .stado jeleni. łosi a. S. Kunsthist.. Warszawa. 250-220 pne. Mus. Taniec chłopów . wyrastająca do wysokości kilku metrów. kopia rzymska. mrowie. Kmieciów. Nar. zamoŜny gospodarz ubierający się po miejsku. Nar. którzy doprowadzili je do upadku. .obraz (1638-40) Rubensa. Dajmy mu na pośmiewisko Sprzeczne z naturą nazwisko. dawn. Z chłopa król . rój. Wesele chłopskie . Muz. Chmara . Muz.obraz (ok. Bacha. czyli nędznych chłopów. Krukowieckiego i Rybickiego.) Chłopiec duszący gęś . Surdutowy chłop . Skrzyneckiego. Słowacki. 165-70. Trumna chłopska . tronek. Gierymskiego.). nowoŜytny odlew. Kunsthist. danieli. ćma.Kantata chłopska . Prado. echo wierszyków satyrycznych chłoszczących przywódców powstania listopadowego 1830: Chłopickiego. skrzynka przyskrzyniła. Madryt. kruk oko wydziobał. Grabski. Monachium. nr 212. Szatan: Stary .zaginiona rzeźba gr.przysł. 1894) Al. Przygotowanie. Nazwijmy od słowa ludu. Warszawa.(1742). tłum. por. tzw. Kordian. mnóstwo. dawn. Chłopicki. Mer hahn en neue Oberkeet .. Wiedeń.zob..

hartu. okrycie słomiane. na zimę. wreszcie. 37. Chmielecki Stefan . ściśle związana z krajobrazem kresowym Xvii w. słynna z energii. 3. Choć pochodził z drobnej szlachty. St. cochlea 'ślimak. Chochla . regimentarzem. okrągła łyŜka o długim trzonku. jak i na koniu.. oj. często okrutna dla podwładnych.Chmiel . którego imieniem tatarskie matki straszyły dzieci. Ŝona Stefana. Nephelokokkygia.słomiane okrycie roślin. to na dół. uwielbiany przez polską i ruską ludność kresową. gród napowietrzny z komedii Ptaki (zob. dziś juŜ zresztą. Chmurokukułkowo . Chmiel .) Arystofanesa. zapomniane) przy oczepinach panny młodej: śebyś ty. Chochołowa muzyka . drewniana. temat pieśni. snopek okrywający kopę zboŜa (a. sprawczyni gwałtów. z łac. nieboŜe. nie robiłbyś ty z panienek niewiast. Chmielecki niespodziewanie zmarł. dawn. porwań i napadów. Wyspiańskiego. podobna w charakterze do melodii wygrywanej przez Chochoła w Weselu. chmielu nieboŜe! 1-5. czerpak. chroniące pasterza przed deszczem. zwł. pomocna męŜowi nie tylko w domu.polska pieśń obrzędowa z Xvi w. męstwa. zarówno przy planowaniu działań. został. a przy tym surowa. odkrywca właściwej taktyki walki z nimi. Wkrótce potem. kobieta głośna na całej Ukrainie. na tyczki nie lazł.warząchew. chmielu. .słynny wódz polski Xvii w. ale i w obozie. śpiewana do niedawna na weselach ludowych (a niegdyś takŜe na szlacheckich i magnackich) wyłącznie przez męŜatki (z uwagi na jej oczywiste aluzje falliczne.monotonna. osobliwa. krzewów ogrodowych. ul) dla ochrony od deszczu. podań i legend. chmielu. usypiająca. ku oburzeniu magnaterii. duŜa.Teofila z Chocimirskich Chmielecka. szorstka. w 1629 król Zygmunt Iii mianował go wojewodą kijowskim.gr. to ku górze. następnie naczelnym wodzem w walkach z Tatarami. pogromca Tatarów. Oj. przedmiot przypominający muszlę ślimaka'.scherzo symfoniczne (1926) Stanisłwa Wiechowicza. najeŜdŜająca (juŜ jako wdowa) sąsiadów. postać złoŜona. Chochoł . w stepie. z bronią w ręku. Wilczyca kresowa . w 1630.

łyka. Chodkiewicz Jan Karol .) i na Wołoszczyznę. z Azyi i z Europy na Polaki zgromadziwszy siły.historyczny poemat rycerski w 10 częściach (1670. jeden z najwybitniejszych dowódców Rzeczypospolitej. Wojna chocimska . człowiek o usposobieniu gwałtownym. upoetyzowana kronika wojny 1621 r. chodzący w chodakach. wojewoda wileński od 1616. a Koniecpolski znajdował się . zakończona zwycięstwem polskim. gdy Chodkiewicz zachorował. wyd. łapcie..-zach. Po wyprawach przeciw Nalewajce (zob. cesarz turecki.. przeciw 120-150-tysięcznej armii tureckiej. wszakŜe szybkość decyzji i Ŝywiołowy impet na polu bitwy pozwalały mu porywać ich do zwycięstwa. kapcie. tytuł: Transakcyja wojny chocimskiej. zagrodowa.Chocim . zagonowa. Hetman wielki litewski od 1605. 11 Xi 1673 druzgocące zwycięstwo wojska polskiego pod dowództwem hetmana Jana Sobieskiego nad korpusem tureckim Hsejna Paszy. pseudoklasyczna. wg tradycji. jego sztukę wojenną wspierała biegłość w matematyce. wiązane rzemykiem a. obdarzony nadzwyczajnym talentem strategicznym i organizatorskim. odniósł wielkie zwycięstwo pod Kircholmem (1605). umocnionym w dawnym obozie polskim. Chodak . pobił (wraz z Krzysztofem Mikołajem Radziwiłłem. nieudana próba epopei bohaterskiej.dawn. uboga.obuwie z drzewa. napisana gł. szaraczkowa.) uwaŜany w Europie za jednego z największych wodzów swego czasu.1560-1621. nie lubiany przez nich. w chwili zawierania rozejmu. W 1621 stanął na czele wojsk koronnych przeciw Turcji (śółkiewski poległ juŜ był pod Cecorą. przyczynił się do zwycięstwa sił królewskich pod Guzowem (zob. SRR. Wojna chocimska . sznurkiem wokół nogi. 2 Ix . inglorius wrócił do Konstantynopola. zdobył Dorpat. w obozie polskim pozostała tylko jedna beczka prochu. na podstawie łac. Szlachta chodaczkowa . zapalczywy w wybuchach gniewu. dowodził regimentarz Stanisław Lubomirski) i przez wojska kozackie (30000). spadł z imprezy swojej i straciwszy sto tysięcy ludzi. trepy. gdzie Osman. Piorunem) Szwedów pod Kockenhausen (1601). skóry. pierw.miasto nad Dniestrem. pamiętników Jakuba Sobieskiego (ojca Jana Iii). drobna szlachta. balistyce i inŜynierii... w płd. po zwycięstwie pod Kircholmem (zob. wobec Ŝołnierzy surowy..).9 X 1621 obrona obozu warownego przez armię polską (35000 Ŝołnierzy) pod dowództwem hetmana Jana Karola Chodkiewicza (od 23 Ix. na wzór Jerozolimy wyzwolonej Tassa. kierpce. chodaczek. człowiek prosty. Ukr. wszytkie państw swoich z Afryki. Był przeciwnikiem interwencji polskiej w Rosji. 1850) Wacława Potockiego. zw. dowodzone przez hetmana kozackiego Piotra Konaszewicza-Sahajdacznego. ubogi. pisany oktawą. ale za namową króla wziął udział w wyprawie pod Smoleńsk (1611) i pod Moskwę (1617-18).poemat (1780) Ignacego Krasickiego.

wigilijne drzewko. Policzymy je.powiedzenie Chodkiewicza. w Xiii w. w metrum trójdzielnym a. polski. Chodzony . gdy młody Jan Karol powitał go łacińską oracją w imieniu uczelni. szklanym śniegiem w czasie świąt BoŜego Narodzenia (a. księciem Albertem Sachsen-Coburg-Gotha. błyszczącymi nićmi. aby przyozdobić miejsce świętości mojej". Chocim. Gdzie nas starodawne instytucje nie skrzepią. (1903) Wiktora Gomulickiego. ustawiane i przystrajane świeczkami. Wojna chocimska . Transakcja wojny chocimskiej . zabawkami. łańcuchami. gdy towarzysz jakiś liczył chorągwie nieprzyjaciela i nie mógł się ich doliczyć. wg tradycji. do przodka. a w Xx w. w . Historia J. Chojnice . równy. chory. i sosna społem.powiedział Chodkiewicz przed bitwą pod Kircholmem. równieŜ w świecie niechrześcijańskim.(1816) J. bydgoskim. tańczony dawniej po oczepinach a. obronny gród pomorski. np. obchodny. starosta. Izajasz. dla uczczenia starszych gości weselnych i rodziców młodej pary. stawiał Turkom opór pod Chocimiem i zmarł na zamku chocimskim przed zakończeniem kampanii. polegający na korowodowym chodzeniu par. W urzędzie moim Ŝadnemu gmerać nie dopuszczę .miał. chmielowy. Zaiste. (1781) Adama Naruszewicza. powiedzieć Stefan Batory w czasie odwiedzin Akademii Wileńskiej. Śpiewy historyczne . nowe wynalazki prędzej zgubią .w niewoli tureckiej). Niemcewicza. U.powiedzenie Chodkiewicza. Nowego Roku). marszałek. łaŜony. Miecz i łokieć . poł. wielki to będzie Ŝołnierz . w okresie mody na rzeczy niemieckie po ślubie brytyjskiej królowej Wiktorii w 1840 z nm. w Polsce u ewangelickich mieszczan pochodzenia nm.pieszy. Xix w.miasto w woj. Chocim. Chodkiewicza monografia hist. w Japonii. Zwyczaj rozpowszechnił się w Europie i Ameryce Płn. wolny. jodła i bukszpan. spotykany w 1. starodawny. K. mieszanym. Choinka . poprzednik poloneza. oparty moŜe na Biblii. późny obyczaj niemiecki. gdy pobijemy .powieść hist.zob. polski taniec ludowy. 13: "Chwała Libanu do ciebie przyjdzie.zob. 60.

590-604. rz. godłach.liturgiczny śpiew kośc. wojsko polskie w sile 18000.czernić je (co było niegdyś oznaką wyjątkowej elegancji) dla zwrócenia na siebie uwagi panny. umizgać się. Chorał .zob. społ. płachta'. śpiewy te miał zebrać i uporządkowaó papieŜ Grzegorz I. ziemi. Duha. oficjalny śpiew kościoła protestanckiego.-słow.zob.) AmbroŜy. Chomąto . stąd . st.1310 zdobyty i ufortyfikowany przez KrzyŜaków. metalowych pałąkowatych kleszczyn o. chorugy. vexilla.. (św. Smalić (dawn.płat materiału o określonych barwach. chorugw'. ros. zostało rozbite przez 15000 zacięŜnego wojska KrzyŜaków. wyrazy słowiańskie z mongolskiego orungo. Fahne od st. chorągiew'. łac.. ściągniętego na odsiecz miastu. sprowadzona do Europy z Chin w Viii w. fr. organizacji wojskowej.-g. złoŜona z drewnianych a.. politycznej.-nm. Chopiniana .(rzymski) kościelny śpiew liturgiczny rozwijający swoje jednogłosowe melodie diatonicznie w skalach kościelnych. zabiegać o jej względy. stąd nazwa.nie znana staroŜytnym. bez wspóludziału instrumentów. Z dymem poŜarów. okres rozkwitu Ix-Xii w. starorus.zob. 18 Ix 1454. orunga 'znak. Rodzaje . Chłodnik (2). sukno'. choragy. przytwierdzony do drzewca. korouhev. kościelnej itd. będący znakiem państwa. Chorał ambrozjański .-cerk. drapeau od drap 'materia. zob.zob. miasta. palić) cholewki . Chorał gregoriański . na początku 13-letniej wojny z KrzyŜakami. czes. Cholewka. Sylfy (Sylfidy). Ujejskiego . oblegające KrzyŜaków w Chojnicach. Chołodziec litewski . mn. złoŜone prawie wyłącznie z pospolitego ruszenia niekarnej szlachty.zalecać się do dziewczyny. miękkim podkładzie.. część uprzęŜy końskiej opasująca nasadę szyi. Chorał K.-kat. fano 'materia. Chorągiew .

skrofuły. H. melancholia. poprzednio zwana rotą. 1683. związana z romantyzmem.. Choroba . Wita). biała i czerwona. (św. Wielka choroba . Chorągiew proroka .choroba weneryczna. zob.) Walenty.zob.handlowa a. 19 (1721). teŜ Taniec (św. przybierająca róŜne formy.łac. 1660) Gabriela Metsu. Rijksmus. bandera (flaga państwowa na okrętach morskich . nazwana tak juŜ w roku odsieczy wiedeńskiej. Choroba królów . Montesquieu. Chore dziecko . charakteryzująca uczuciowość początków Xix w. dawn. Choroba morska . potem w Listach perskich. . zwł. sztandar (od 1937 .zob. proporzec (chorągiew marynarki wojennej na dziobie okrętu). zołzy.) Walenty.krzywica. med.fr. róŜa. Seymourem w 1853. Choroba wieku . regius morbus. kawalerska. Chorągiew . G. Antoniego. Morski. Mahometa). w liście Woltera (1770) do Katarzyny Ii i w rozmowie Mikołaja I z ambasadorem bryt.padaczka. Walentego .chorągwi: flag (państwowa i narodowa).w wojsku polskim Xvi-Xviii w. sekretna choroba . Mahomet (Chor. Choroba św. Ŝe znika pod dotknięciem dłoni monarchy. (św. w pieśni Turek jest chory J. Chorągiew biało-czerwona . Francuska. kiła. smutek.ogień św. Choroba św. kanonika klasztoru w Baumburgu (Górna Bawaria). Poysela. Antoniego . od spokojnej niechęci do świata aŜ do gwałtownej rozpaczy.obraz (ok.Turcja sułtańska. biała-czerwona. sądzono. Chory. A. Amsterdam. rzadka obecnie forma gruźlicy węzłów chłonnych szyi.chorągiew wojskowa). Chory człowiek Europy .nazwa polskiej chorągwi narodowej uŜywana od połowy Xix w. 1.. wojenna). poprzednie nazwy: biała z czerwonym. podstawowa jednostka organizacyjno-taktyczna wszystkich typów jazdy licząca 100-200 ludzi. Angielska choroba . le mal du siecle. skrofuloza. dworska.zob.zob.

Jak w starogreckim dramacie.fr. archit. nowa wersja oprac.zob. później. libretto autora. nygus.. stara się skłonić swą córkę do poślubienia syna Diafoirusa. i zmarł po czwartym przedstawieniu. Chowanszczina. chór aŜ do X w. ujawniając chciwość i egoizm Ŝony.ros. zrazu dominującym.jeden z diabłów ludowej demonologii polskiej. zawierająca ołtarz główny. śpiewie i tańcu komiczną ceremonię promocji na doktora medycyny. później kastraci. na pół szlachetka. powstały chóry w obecnym składzie. komedia-balet (ParyŜ 1673. waŜną postacią dramatu jest tu chór. i miłość córek. zespół opery belgradzkiej. wyst. Nieszczęśliwa miłość młodej wdowy Marfy (mającej dar jasnowidzenia) na tle buntu księcia Iwana Chowańskiego (1682) przeciw reformom cara Piotra I. instrumentacja M. a wraz z rozkwitem wielogłosowości w Xv w. prezbiterium. śpiewał unisono. tak i w pierwotnym kościele. Diabeł. Grecji (gr. utrzymanek czarownic. Rimskiego-Korsakowa. Chowańszczyzna .Chory z urojenia . który stał się niezbędnym elementem dramatu gr. często wydzielona od nawy lekkim podwyŜszeniem. Aby mieć lekarza na podorędziu. ludowy dramat muzyczny (premiera prywatna. reprezentujący lud rosyjski. do komentowania i krytyki działania postaci dramatu. Argan udaje zmarłego. partie wysokie śpiewali chłopcy. pozostawiony w wyciągu fortepianowym. nierób. Nowogródek 1761) Moliera. stalle itd. chór . ale druga Ŝona Argana. pol. Chór . balustradą i łukiem tęczowym. przez Ravela i Strawińskiego ParyŜ 1913. 1911. dopiero między X i Xiii w. na ogół bez udziału kobiet. Hipochondryk Argan w bezpodstawnym strachu o swoje zdrowie staje się ofiarą lekarzy Purgona i Diafoirusa. pedantycznego medyka. Warszawa 1963) Modesta Musorgskiego. przestrzeń kościoła przeznaczona dla duchowieństwa. w której grał rolę tytułową. Petersburg 1886. choros) zespół osób wykonywających pieśni i tańce podczas obrzędów kultowych. Argana. na pół cudzoziemiec. ogranicza się do asystowania aktorom. rozpoczęło się rozróŜnianie skali głosów śpiewaczych. publ. Anioł. Chowaniec . Aby wypróbować uczucia Ŝony. wolałaby z jego córki uczynić zakonnicę.(2) archit. Le malade imaginaire. Chóry anielskie . która w rzeczywistości kocha tylko jego pieniądze.(1) w staroŜ. por. Chór . przeszedłszy przez etap dialogu dwu półchórów.. Międzyakt kończący sztukę przedstawia w makaronicznej łacinie. jego ostatnia sztuka. aŜ do początku Xviii w.

Samą pozostawił mnie mój miły. Kraszewskiego). poetka francuska. starej broni i zbroi. opiewając wyzwolenie Francji. Gontyna. a przejęty przez Konopnicką i Młodą Polskę. Christine De Pisan . jako zrealizowanego wreszcie ideału kobiety. trybuna śpiewacza. aby sprzedawać do bibliotek magnackich iluminowane rękopisy swoich wierszy. mebli. zabrana przez ojca do Francji w 1370. w Ŝart.. (zazw. por. Sama . srebra. a w 22. organowa. owdowiała. i dedykuje je wybitnym osobistościom. zostając z trojgiem dzieci. Christian Science . Zaczyna układać ronda i ballady.prawdziwie wielka poetka. jedno z największych tego rodzaju przedsiębiorstw na świecie. empora organowa. ZałoŜyła teŜ rodzaj małej oficyny.zob. w l. Ujejskiego. Chram . Sama jestem i chcę zostać sama.muzyczny. astrologa Karola V. równieŜ o nozdrzach dziecka a. Sotheby's. jeszcze za Ŝycia swej bohaterki.(wym.-słow. dziś takŜe z filią nowojorską. w Bolonii. zwł. pierwsza. firma zajmuje się sprzedaŜą z licytacji i szacunkiem (oceną wartości pienięŜnej) obrazów. ksiąŜek.1363-1431. spędziła dzieciństwo i młodość na dworze król. organy) i dla chóru śpiewaczego. w 15. Przeciwstawiała się antyfeminizmowi swoich czasów sławiąc kobiety. po polsku brzmiałby chrom. zwrocie: mieć chrapkę ną coś 'mieć na coś chętkę. pomieszczenie w kościele na instrumrnty muz. spontaniczna. wyraz pseudopolski. rosyjskim jest to płd. spodziewając się od nich pomocy finansowej. ur. pełna kultury. o fonetyce południowosłowiańskiej i czeskiej. w których dyskretnie wyraŜa swoje cierpienie (Ballady wdowieństwa). Christie's . ochotę'. 1730-1803. w jęz. por. zrujnowana przez procesy. kobiety. od chrapa 'nozdrze zwierzęcia'.zdrobn. uŜywany u nas przez pisarzy pochodzących ze wschodu (Zaleskiego. w 1766 w Londynie przez Jamesa Christie. Chrapka .. głosi jej chwałę. kristi:z) salon aukcji (przetargów publicznych) zał. Była to jedna z najwdzięczniejszych postaci kobiecych Xv w. porcelany. córka Włocha.. roku Ŝycia wyszła za mąŜ.mn. śpiewaczy. cerkiewizm.świątynia. klejnotów. Scjentyści. w Księdze trzech cnót i Mieście pań (1405). miniatur itd. Witeź. w Traktacie o Joannie d'Arc (1429). a przy tym . subtelna.

W. pomazaniec'. płotów a. Chrystus frasobliwy . Julii Hartwig. Chrystus z martwych wstał je.gr.włóczęga. Sama jestem i niemiłowana. które dopowiedzieć naleŜałoby prawdop. pieśń wielkanocna. zarośla.. (Christine de Pisan. krzaki. obieŜyświat. ucieczce". ucieczki w krzaki.suche gałęzie odpadłe z krzewów i wierzchołków drzew (uŜywane na opał.przysł. Fugas chrustas . Łakoma rzecz chrust . Christ. dania drapaka w chrusty 'czmychnięcia. Trylogia dramatyczna H. chrustniak. jako faszyna do pokrywania grobli).jestem. tł. Chrystus . w cierpieniu nad siły. co mnie doświadczyły. Ballada (Seulete sui erseulette vueil estre). rejteradzie. gąszcz. z hebr. Sama jestem. Mesjasz'.typ wizerunku Chrystusa częsty w plastyce Xv w. Drapichrust . Kyrie eleison. wiklina.. powsinoga. Sama jestem. Tragedia Nowej Anglii (1868) i Boska tragedia (1871). Z bogiem krolewaci.faworki. Chrystus Andów . bez druha i pana. dialog Marii i Józefa uwaŜany jest za pierwowzór ang. stał się później jakby drugim jego imieniem. (a później w polskiej sztuce ludowej jako wyobraŜenie trosk i udręk Ŝycia . prawdop. christos 'namaszczony. w Nowym Testamencie tytuł przydany Jezusowi. et tecum vivamus. Święty (monogram). poemat anglosaski zawierający 1694 wersy. Ludu przykład dał je. na południu i wschodzie Polski . 1-7. słowami: "w odwrocie. chruśniak. maszijah 'pomazaniec. granica argentyfisko-chilijska.brąz (1904) Matea Alonsa. Chrystus . zob.najdawniej zapisana (w 1365 w Płocku) polska pieśń rel. literatury dramatycznej. w gąszcz' przed pogonią. do wiązania. od drapania się przez chrusty 'przedzierania się przez zarośla' ukrywającego się zbiega. Przełęcz Uspallata. przekład strofy hymnu łac. EŜ nam z martwych wstaci. Jezus Chrystus.ang. exemplum dedisti. Ut nos resurgamus. hultaj.: Christe surrexisti. w krzaki. Longfellowa: Złota legenda (1851). gałgan..Ŝartobliwy zwrot przysłowiowy makaroniczno-łacińsko-polski 'zmykasz w chrusty'. Chrystus z martwych wstał je . Viii-X w. tł. którego część środkową napisał Cynewulf. Sama w Ŝalach.) Chrust . a. dezertera. od drapnięcia. przez rozpacz znękana.

Chryseis. Chrystus na Górze Oliwnej . KrzyŜmo.Ŝelbeton (1931) Heitora da Silva Costa i Pawła Landowskiego. gdy z powodu zajadłych szturmów i bezustannego ostrzału artyleryjskiego nawet sam nieustraszony komendant zaczął przemyśliwać o kapitulacji. z cytatem chorału Rorate coeli. 2. chór i orkiestrę (1859-66) Ferenca Liszta. za radą Achillesa i Kalchasa. córka Chryzesa. 'Dzieciństwo Chrystusa'. z pochyloną głową opartą na dłoni. w czasie oblęŜenia zamku trembowelskiego. Chrystus tronujcący . a na głowie korona cierniowa. Gdy Agamemnon nie chciał przyjąć za nią okupu od zbolałego ojca.gr. przydomek św. ofiarowana Agamemnonowi jako dar honorowy. potęŜnej warowni na wzgórzu. od 398 patriarchy Konstantynopola. paszy Alepu. 347-407.zob. Oratorium op. trylogia biblijna: 1. Fressen. Sen Heroda.mozaika (Iv w. 97. Chryzejda . komendanta Trembowli.). Po 10 dniach.z domu de Frezen a. Feliksa Mendelssohna-Barthoildy. brankę zwrócono Chryzesowi i zaraza ustąpiła. znacznie młodsza od męŜa i podobno urodziwa.chłopskiego): w pozycji siedzącej. Chrystus Odkupiciel . Bryzejdę (zob. Jana z Antiochii. Ŝe jednym noŜem .oratorium na solistów. pochodząca prawdop. Homera piękna branka. Góra Corcovado.fr. jak głosi tradycja. niekiedy w drugiej ręce rózga. druga Ŝona Jana Samuela. nie dokończone. Rzym. Freyzen. Chrzanowska Anna Dorota . przez armię turecką pod dowództwem Ibrahima Szyszmana. największego z greckich ojców kościoła. Przybycie do Sais. uzbroiła się w dwa noŜe i stanąwszy przed męŜem. Rio de Janeiro.). Chryzostom . Chryzmo . Ucieczka do Egiptu i 3. który zesłał na Greków zarazę. doktora kościoła. ale rozgniewany Agamemnon zabrał w zamian Achillesowi jego brankę. a. oratorium (ParyŜ 1854) Hectora Berlioza. słynnego z wymowy kaznodziei. wg Iliady. L'Enfance du Christ . ok.. chrysostomos 'złotousty'. kapłana Apollina w Chryzie. od 20 Ix do 5 X 1675. w późnym stylu neapolitańskim. 1.oratorium (1803) opus 85 Beethovena. oświadczyła wobec świadków. Santa Pudenziana. z Kurlandii. Anna Dorota (zwana niekiedy niesłusznie Zofią). Chrystus . ten poskarŜył się Apollinowi.gr.

męstwo jej zagrzało oblęŜonych do walki. Annie Dorocie wzniesiono w Trembowli pomnik.obraz (1841) Aleksandra Lessera.." Chrzest Polski .. Warszawa. Mickiewicz. Krwawy chrzest ... Nar. Na szczycie jaka łuna! poŜar Carogrodu! Czy Allach.proces chrystianizacji mieszkańców ziem polskich. Ew. określany równieŜ tą nazwą chrzest Mieszka I (zob. sonet Widok gór ze stepów Kozłowa. w bitwie.znalezienie się po raz pierwszy pod obstrzałem nieprzyjacielskim.) Tę latarnię zawiesił śród niebios obwodu? (A. wielokrotnie przez nieprzyjaciół niszczony i znów odbudowywany. khilat z arab. wg Mat. chrzcić was będzie. bardzo uszkodzony. 3. Chrzest ogniowy . malowany później kilkakrotnie w mniejszych rozmiarach i rozpowszechniany w postaci odbitek litograficmych. Obrona Trembowli .z czes. Ŝe przez zaufanych podpali prochy i wysadzi zamek w powietrze. hilat.. w Indiach a. z hindi khalat. 5-8) . Piramida (Cheopsa). ale ten. Chufu . Wybicki napisał na jej temat libretto operowe. dostojnika. Obrona Trembowli . Chylat . 11. prócz tego zagroziła.zob. Nieustraszona komendantka a. trwający od X do Xiii w. Chtoniczne Bóstwa . ogniem. Turcji sułtańskiej.. (.zob.. odstąpił od zamku. gdy noc chylał rozciagnęła bury. jeśliby miało przyjść do poddania Trembowli.obraz Franciszka Smuglewicza. co przyjdzie po mnie. a drugim siebie. Muz. osobie zasłuŜonej. Bóstwa. ofiarowywana przez władcę a..zob. w Biblii.suknia honorowa. pod bombami. Krwawy. od imienia Chrystus... Józef. obawiając się odsieczy Jana Iii spod Lwowa. mówi Jan Chrzciciel: "Ja was chrzczę wodą. z ukazaną na pierwszym planie komendantową.przebije jego.. Chrzest . wkrótce potem Ibrahim..) w 966 r. zgnębiony poniesionymi stratami.

najwybitniejszy mówca rzymski. np. gwar.). Ciura. O przyjaźni. jak i na Petrarkę. to samo. Dziedzictwo jego widoczne jest równieŜ w dziełach Sienkiewicza i śeromskiego. Był boŜyszczem ludzi Odrodzenia. pisarz. Cibora .3 pne. Kwintylian uwaŜał Cicerona za największego pisarza rz. O naturze bogów. szlachetka. a. por. udający mieszczucha. zarówno na św. a sukcesy w tej dziedzinie otworzyły mu drogę do najwyŜszych urzędów: został senatorem w 75. teologiczne. pretorem w 66. dzięki swej energicznej akcji przeciw spiskowi Katyliny (zob. co cierać w ucierać. który wtedy odsunął się od Ŝycia publicznego. np. gł. np. uczył się krągłość myśli zamykać w wyrazie". i kilkaset listów. triumwirat z Oktawianem i Lepidusem w 43 r. a konsulem w 63. prostak. 2.Cianoju . stylista i filozof. stylista i filozof. AmbroŜego. przest. Jego najwaŜniejszą zasługą dla literatury było udoskonalenie prozy łac. pisma prawno-polityczne. O powinnościach. Sławę polityczną uzyskał gł. cechą tej prozy był bogato rozczłonkowany okres. . np. Xv w. Wśród jego licznych dzieł znajdują się pisma o sztuce wymowy. dzięki czemu mogła się stać wzorem literackim języków nowoŜytnej Europy. W czasie wojny domowej między Pompejuszem i Cezarem wziął stronę Pompejusza. św. Klasyczna prostota i naturalność Listów była wzorem dla Ignacego Krasickiego. czym wzbudził jego nienawiść. św. Pierwszym w Polsce zapalonym wielbicielem Cicerona był Wielkopolanin Jan z Ludziska (1. karierę obrońcy sądowego. O państwie. O mówcy. Papirus. Po zamordowaniu Cezara w 44 poparł Oktawiana przeciw Antoniuszowi. Augustyna. m.). W obronie poety Archiasza. Wpływ jego był olbrzymi. Ciarach . Filipiki przeciw Antoniuszowi. Piotr Skarga. wyrok wykonano. teoretyk wymowy. Orator. Herbata (Ceremonia). O najwyŜszym dobru i złu.dawn. Zawierając tzw. Po studiach prawa i filozofii rozpoczął w 80 r. polityk. Cicero(n) . filozoficzne. Łukasz Górnicki. Przeciw Werresowi. Jan Kochanowski nazwał ją "anielską". Olbrzymią sławę jednej z najwybitniejszych postaci świata antycznego zdobył u potomności głównie jako mówca. od ciarać 'walać'.. Rozmowy tuskulańskie. pogard. Hieronima.in. Maria Konopnicka zachwycała się urodą okresów retorycznych Cicerona. Przeciw Katylinie.zob. do jego przyjaciela Attyka.. O starości. ale po jego klęsce pod Farsalos Cezar ułaskawił Cicerona.Marcus Tullius Cicero. piękny rytm i kadencja zdania. O prawach.zob. Prozę ciceroniańską naśladowali Stanisław Orzechowski. 106 . chłop ubierający się z miejska. poeta. co "ręką tocząc po korynckiej wazie. itp. równieŜ jako wielki nauczyciel patriotyzmu.. poł. Antoniusz zaŜądał zgładzenia Cicerona. liczne mowy. oberwaniec. drobny szlachcic. edylem kurulnym w 69.

Ducate. Neapol. Ciceroniański okres . 1. Catilina.organista Franz Xavier Gruber. o róŜowych kwiatach skupionych w półkoliste główki i wzniesionych strąkach. Mus. Naz. krowa.. (O czasy! o obyczaje!). Mantua. rośliny uprawianej w ciepłych krajach dla jadalnych ziarn w strąkach. cziczerpne) przewodnik. kunsztownie rozbudowane. nazwa stosowana równieŜ do ciecierzycy. Turyn. zwł.dawn.zob. patientia nostra? .). . Cieciorka . naszej cierpliwości?'. retorycznych. Cicha Noc. Święta Noc .. Czas. dosł. włoski. por. oprowadzający turystów. wł. heilige Nacht.(1) cieciora. Mus. Muz. skomponowana 24 Xii 1818 w Oberndorf kolo Salzburga: słowa ksiądz Joseph Mohr. wielospadkowej kadencji. Pal.lit. Cielica . Tuskulum . równowadze antytez i in. Cielec . Kapitolińskie.nm.(2) roślina zielna z rodziny motylkowatych. cicer 'groch'. jakim powitać miał Cicero nasłanych na niego przez Oktawiana zabójców. Quousque tandem abutere. Cielec morski . wg Łuk.dawn. Morski (Cielec).Rzeźba: popiersia: Rzym. Florencja.łac. Uderzajcie! . Chiaramonte. Cieciorka .. Katylino. Pauzaniasz. Ufiizi. samica cietrzewia. zaletach literackich a. Tuczny cielec . z łac..okrzyk. 1. głowa: Rzym.(zob. 'jak długo jeszcze naduŜywać będziesz. O tempora! o mores! .(wym. Cicerone . wieloczłonowe zdanie o majestatycznym rytmie. odchowany byczek. muzyka . drwiące przyrównanie wielomównych przewodników do Cicerona. Antiquarium. 'mały Ciceron'.W biblijnej przypowieści o synu mamotrawnym (Ew. najsławniejsza kolęda świata. początek mowy Cicerona Przeciw Katylinie. 1. Stille Nacht.zob.

łac. zaczerpnięty z Prologu Dziadów części Iii. Ciemnogród .. ciemne. (. Mickiewicza: Zaszło słońce. MojŜesz (Dziesięć plag. 22.w Biblii. tytuł dramatu (ros. 9). 19.) Ciemności. 2. tj. Wulgata. loch.) Czy są tu ciemnice W tym zamku? . Włast' t'my.. (A. nazwa spopularyzowana przez tytuł powieści satyrycznej PodróŜ do Ciemnogrodu (1820) Stanisława Kostki Potockiego. Potęga (a. 851-53.zob. 11. Ale puste! bo wino wypili Soplice. więzienie. tł.nieprzeniknione. i zabijcie.dawn. Homera: "Gród Kimeryjczyków.miejsce. 5. słońca.. J. lecz noc zabójcza rozciąga się nad nieszczęsnym narodem". wołają astronomy z wieŜy. okryty mgłą i chmurami.. egipskie ciemności. Ale dlaczego zaszło. ciemność.. Mickiewicz. pełnej aluzji do ówczesnej sytuacji w Polsce. 1. Kimeryjskie ciemności . Gen. . w Odysei. tenebrae erant super faciem abyssi. 10. 21..łac. ogromne piwnice. Ŝaden z nich nie bada. a jedzmy i ucztujmy. Parandowskiego.łac. przest. dense ut palpari queant. wg Łuk.. Nigdy tam nie docierają promienie. gdzie panuje ciemnota i zabobon. rzekł Klucznik. Egipskie ciemności . nieprzejrzane. Ciemności kryją ziemię .15. podziemne więzienie." Złoty cielec . Ciemności były nad głębokością .tytut powieści (1957) Jerzego Andrzejewskiego. Ŝeby się ich moŜna dotknąć . 53. Cimmeriae tenebrae. pomieszczenie. (Ciemności) tak gęste. Wulgata. Moc) ciemności .zob. Złoty (cielec). nikt nie odpowiada: Ciemności kryją ziemię a lud we śnie leŜy. 61-64.. grube. Pan Tadeusz. Ciemnica . 1886) Lwa Tołstoja. Lecz dlaczego śpią ludzie. Ex. gęste. Ew. 23) przebaczający ojciec powiada: "I przyprowadźcie tucznego cielca.Są..

piwo). grać . Cień wielkiego imienia . Cienko prząść . magni nominis umbra. I.) Istna lura panie bracie. Zemsta. a wreszcie długotrwałych wojen między państwami Liliputu i Blefuską w satyrycznej powieści PodróŜe Guliwera (1726) Swifta. Sprzedać diabłu swój cień . Liliput. 4. Hades. kiepski. Chińskie cienie .cienki. Cienkusz! Deresz! (. Cień osła . Ŝe jajko trzeba nadtłukiwać z cieńszego.być w biedzie. rozwodniony. cherlać. z Lukana (Pharsalia. Elizjum. buntów. cień dawnej świetności. międlica. a państwa . Ideologie te są odpowiednikami protestantyzmu i katolicyzmu. 135) o Pompejuszu.rodzaj przedstawienia kukiełkowego.. Fredro. krwawych prześladowań. cierpieć niedostatek. . Kronik.zob. 29.. 15. CóŜ. Cienkusz .) Cień.mit. Ks.być w biedzie. w którym widzowie widzą tylko cienie poruszających się lalek na przejrzystym ekranie.rzadki. spuścić z tonu. a druga. Cienki trunek . kiepski. lepszego to nie macie? (A.zob. Ŝe z grubszego końca. Dni nasze jako cień na ziemi . 3. z których jedna twierdzi. cierpieć niedostatek.tarlica. Papkin do Rejenta. Osioł (Spór o cień osla).łac.dwie współzawodniczące i walczące z sobą ideologie. miejsce przebywania dusz ludzi umarłych.w Biblii.Cienki. dębowego. słuŜący do międlenia (oczyszczania z paździerzy) lnu i konopi. Cienkie i Grube Końce . być bardzo słabego zdrowia.Anglii i Francji. 1. Cierlica . Cienko śpiewać. por. 224-26. będące przyczyną ustawicznych rozruchów. spokornieć. Schlemihl. złagodnieć. Kraina cieniów . gr. słaby trunek (wino. prymitywny przyrząd z drzewa bukowego a.

Num. skr. bednarstwie.cieślica. będą wam jak cierń w oku". w l. Cierpienie (jest) nauczycielem. Cierń w oku (w nodze itd. Werter.posąg z brązu w Pałacu Konserwatorów na Kapitolu w Rzymie. Ŝłobnia. 55: "Jeśli nie wytracicie mieszkańców tego kraju.wł. do . zwł. uŜywane w ciesielstwie. ćwikła. okres dojrzałego i późnego Renesansu w sztuce wł.u. prostopadłym do trzonka. powstały prawdop. pne. oberwać cięgi. przysiek. gr. pathe mathos. cięcie (zwł. takŜe w epoce Odrodzenia). zapewne z I w. o jednym płaskim a. Chłopiec wyciągający cierń ze stopy .) . od '1500. C. lo spinario. 2. Cierpienia młodego Wertera .'. k. we wczesnym okresie hellenistycznym (Iii w. liczby. dręcząca. 12. skrót od 'cesarski i królewski' (nm. dostać.zob. dawna siekiera ciesielska do obróbki drewna. pręga. chłosta. Ciosła .dawn.mn... dokuczliwa.). List do Kor. Ŝłobkowanym ostrzu.). Cierpienie. plagi. z tragedii Agamemnon. w Biblii. I K. fumel.. dziś tylko: brać.k.narzędzie ręczne do obróbki drewna. szrama. Ajschylosa.zob. 'pięćset'. . Cięga . a oznaczający: austriacki i węgierski. dzieło eklektyczne. tj. Korona. 33.rzecz zbędna. 'kaiserlich und kniglich) poprzedzający nazwy instytucji wspólnych całej monarchii austro-węgierskiej. czinkueczento) nazwa Xvi wieku w odniesieniu do dziejów kultury włoskiej. bolesna. pierzchnia. por.(wym. Ciesak . pne. po której rozpoczyna się numeracja lat Xvi w. skweres. deksel.Cierń. ulubiony motyw rzeźby antycznej (wielokrotnie naśladowany. odnoszący się do tytułów panujących Habsburgów. 176. 7: "bodziec ciała". bindas. Najsłynniejszy . Cinquecento . Korona ciernoiowa . podobne do motyki.dawn. kołodziejstwie.

. Galia Cisalpińska . Rzymie . . z trzonem osadzonym jak w toporze. najstarsza dzielnica miasta fr.rzymska nazwa części Galii Cisalpińskiej połoŜonej na południe od Padu. skrzynia'.połoŜony na południe od Alp.wydrąŜania fug. Padus. s-itę) wyspa na Sekwanie (Ile de la Cite). Kirke. katedra Notre Dame de Paris. w Etrurii. stronie rzeki Pad'.. cispadanus 'znajdujący się po tej. z łac. Cista . choć nie oglądana. stronie Alp'. przez Marco Polo. gdzie dachy domów miały być kryte złotem.. Cisalpiński . znajdują się tam m. w staroŜ.łac. cisalpinus 'znajdujący się po tej. 1797-1802. pierw.'. rzymskiej.połoŜony na południe od rzeki Pad. z pokrywą.(wym. do przechowywania prochów zmarłych. bogato zdobione. Mowa tu zapewne o Wyspach Japońskich. do przyborów toaletowych. Ŝeleźce z tulejowym osadzeniem trzona. łac. Galia Cispadańska .utworzona przez Bonapartego w 1796 i wcielona w 1797 do Republiki Cisalpińskiej.kosz wiklinowy na Ŝywność i inne rzeczy. Conciergerie. mała urna grobowa w kształcie sarkofagu. późn. dziur. tj.cudowna wyspa (a. z fr. Cite . z gliny. Transpadański.rzymska nazwa północnej części Italii. uŜywany równieŜ w misteriach eleuzyńskich i dionizyjskich.państwo utworzone przez generała Napoleona Bonaparte w płn. opisywana. tj. marmuru a. Sainte-Chapelle. Cipangu . łac. Italii. por. z łac. naczynie cylindryczne z brązu. Alpes. alabastru. uli.zob. która była zaląŜkiem ParyŜa. Republika Cisalpińska . koryt. Pałac Sprawiedliwości. wyspy) na wschód od Azji. 'kosz. 'miasto. do wyrabiania niecek. zwł. Cispadański . poszukiwana przez Kolumba. rzymskiej. Circe .in. Republika Cispadańska .

z białorus. scena Wielkiego PoŜaru Londynu z 1666. nie zaliczany do stanu bojowego. Bernard. Ciarach. 1115. barwnej skóry. mila kwadratowa przestrzeni zajęta niegdyś przez rzymskie miasto Londinium..w dawnym wojsku polskim pachołek. ekonomów. s-iti) pierwotne centrum komunalne Londynu rządzone przez Lorda Mayora. csizma z tur. finansjera bryt. anglosaskich'. gumiennych i nadzorców folwarcznych robotników pańszczyźnianych.zob. w wyjątkowych potrzebach uŜyci w boju nieraz przyczynili się do zwycięstwa. C. człowiek naleŜący do czeladzi obozowej.zob. 'karbowy' z nordyckiego thiun 'sługa'. por.The City . luzak. tywun. płytkie a. pierwotnie na Rusi Kijowskiej zarządca dóbr ksiąŜęcych. tiwun..Jan. maruder. środmieście o zabudowie biurowo-handl. i K. po unii lubelskiej w 1569 urzędnik ziemski. metropolia wielu klasztorów w Europie. bankowo-handlowe centrum Brytanii. noszone w Xii-Xiv w. K.. jak w bitwie pod Kircholmem (1605). od 1808 więzienie.obuwie z miękkiej. ang. zał. z węg. Cizjojan(us) . a po którym Sir Christopher Wren odbudował jego 52 kościoły łącznie z katedrą św. w Europie pod wpływem mody wschodniej. który spalił przeszło połowę City. woźnica. kościół opacki (1115-74) . od ciarać. zwł. Clairvaux . . Cyzjojan. a wreszcie podstarościch. ze Szwedami o Warszawę (1656) czy pod Chocimiem (1673). centrum handl. głoska "w" wstawiona Jak w Iwan . karbowych.-finansowe wielkich miast. Ciura . później nazywano tak rządców dóbr królewskich. Pawła. przyniesionej przez krzyŜowców. przen.. potem na śmudzi (częściowo teŜ na Litwie i Białorusi) urzędnik ksiąŜęcy. klerwo) opactwo cystersów (w pobliŜu Troyes we wsch. przen.(wym. włodarzy.cywun. sługa. niedolęga. Ciwun .(wym. z krótką cholewką. gamoń. C. '(znaczne) miasto. często o wydłuŜonym i zakrzywionym w górę nosku. CiŜmy . Francji). którego pierwszym opatem był św.

zgadza się na ucieczkę z Lovelace'em. zmuszana przy tym przez rodziców do małŜeństwa z nie kochanym człowiekiem. przystojny i uzdolniony. Clermont-Ferrand . ha:lou) postać tytułowa powieści (1747-48) Samuela Richardsona. autor głośnego. witraŜe z Xiii w. Notre-Dam-du-Port . 'O wojnie' 1823-34. Jest to najdłuŜsza powieść w jęz. Obrona (jest skuteczniejszą formą). gdzie na synodzie w 1095 papieŜ Urban Ii ogłosił pierwszą krucjatę. przebudowana w Xix w. a Lovelace'a zabija w pojedynku kuzyn jej. Przekonawszy się jednak. w Xi w. Johna Bedforda. klermą ferą) miasto w Owernii (środk.. odprowadzający ścieki do Tybru. Lowelas. 1958. Clara Vallis 'Jasna Dolina'. ale bez skrupułów.(wym. ale oczarowana nim. Notre-Dame . i listów Lovelace'a do przyjaciela. łac. kla.) w Rzymie. generał pruski pochodzenia polskiego.. von Clausewitz Karl . 'największy kanał (ściekowy)'. zbudowany w Xi-Xii w. od Iv w. choć nie dokończonego pośmiennie wydanego dzieła Vom Kriege nm. Clarissa opiera się wprawdzie przez pewien czas jego zalotom.był wzorem dla budownictwa cysterskiego. umiera ze wstydu i zgrozy. por.. Clarissa Harlowe .. lawlejs). uczestnik walk przeciw Napoleonowi w wojsku ros. miały olbrzymi wpływ na strategię i taktykę wojen.. zob. pisarz i teoretyk wojskowy. panny Howe. Francja).katedra gotycka (poł. do której umizga się Robert Lovelace.kościół romański. siedziba biskupstwa. Xiii .1780-1831. Xiv w. napisana w formie listów Klaryssy do jej Przyjaciółki. skromna i pełna zalet. czysta. Cloaca Maxima .. jako bazylika z emporami. przez Viollet-le-Duca. Jej rodzina sprzeciwia się związkowi z powodu dwuznacznej reputacji Lovelace'a. młoda dama z dobrej rodziny. i prus.poł. wraz z taktyką wojny totalnej. powstałe z połączenia w 1731 dwóch miast: Clermont (rzymskie Augustonemetum. zgwałcona przez niego. (wym.(wym. . WyłoŜone w nim doktryny. wyd. freski z Xv-Xvi w.). pol. z łac.funkcjonujący do dziś staroŜytny kanat na Forum Romanum (zob. zawierająca około miliona słów. miejsce urodzenia Blaise Pascala) i Montferrat zał. płk Morden. Wojna (jest tylko kontynuacją). Ŝe on pragnie ją tylko uwieść. z obfitą dekoracją rzeźbiarską.. angielskim.

łac. Siedem (grzechów głównych). Od początku Xii w.łac. dodali scholastyry śrdw. chórem z obejściem. w komedii Moliera Mizantrop. załoŜył opactwo benedyktyńskie. une vertu traitable.nm. śpiewy kościelne. skąd wyszedł w X w. największa (obok bazyliki św. rubor est virtutis color. Warszawa 1911) Jeana Gilberta. klasztor zamknięto w 1790. Cnota.Cluny . Cnota po majątku . procesje z obnoszeniem relikwii. Cluny Iii.(wym. virtus post nummus. wg słów Filinta. zanotowane u Salomona Rysińskiego. Cnotliwa Zuzanna .wiarę. kluni) miasto w Burgundii (wsch.dwa słynne obrazy Jacoba van Ruysdael (sprzed 1670).. 1. "Pokój BoŜy" itd. ruch reformy który rozszerzył się w Xi i Xii w. Wpływ tej budowli daje się odczuwać w całej Europie. 54. Pierwszy (moŜe z wyjątkiem Monte Cassino) wielki kościół. Akcja dzieje się współcześnie w ParyŜu. Institute of Arts i Gal. olbrzymi pięcionawowy kościół (1088-1131). arcydzieło sztuki romańskiej. poeta wyszydza obyczaje Rzymian. wyraŜają zadumę nad przemijaniem Ŝycia. 1. Platon). osoby cnotliwe rumienią się ze wstydu. łączą motywy cmentarza Ŝyd. 1.fr. przestrzeganie celibatu duchowieństwa. opactwo stopniowo traci swe znaczenie. pięcioma kaplicami promienistymi i ośmioma wieŜami. gdzie w 910 Wilhelm PoboŜny. skrzydło transeptu i więŜa. do czterech cnót podstawowych Platona (zob. ksiąŜę Akwitanii. Cnota ugodowa . w którym wszystkie łuki są ostre. Detroit. Horacego. Cnota w czerwieni chodzi . pol. pielgrzymki. Piotra w Rzymie) świątynia chrześc. z podwójnym transeptem. Die keusche Susanne. natchnęły Goethego do eseju o estetyce. z Listów. nadzieję i miłość (a. libretto: Georg Okonowsky na podstawie farsy Fils a papa Antony Marsa i Maurice'a Desvallieres. Bazylika opactwa benedyktynów . potrzebna w naszym świecie. Drezdeńska. por. 1. wyst. Bazylika zburzona w 1811. przysł. a później dopiero o cnotę. Francja). na całe chrześcijaństwo: podstawą reformy była odnowa wspólnoty Ŝycia mnichów i podniesienie ich obyczajów. w Amsterdamie z motywami ruin w Brederode i z wspomnieniami ze Skandynawii. wpierw dbacie o majątek. Zachowane tylko płd. miłosierdzie). popularna operetka gatunku berlińskiego (Magdeburg 1910. Cnoty teologiczne . Cmentarz śydowski . Słynne .tzw.

zob. ale cierpienie nie powstrzyma dobrego Francuza od śmiechu. kościół odbudowano. Zuzanna (i starcy). Profesorami uczelni byli m. chłop burgundzki z Xviii w. powołał królewskich lektorów greki. Bow. 'zniewieścialec. Gaston Paris. dialekt (wschodnio)londyński. łaciny i matematyki dla uzupełnienia zachowawczego.in. tym bardziej jestem") ani teŜ nie opuszcza go humor: "Śmiech nie uśmierzy cierpienia. dzwony i większą część kościoła zniszczył nm. wyd. aŜ strach!" por. w środku londyńskiego City. mieszczuch'. zawsze gotów do Ŝartów. jako jedna z nielicznych instytucji przeŜyła wszystkie zmiany reŜimów we Francji. Colas Breugnon . Bergson.. Kodeks." Colas Breugnon . . radości Ŝycia. Cocagne .(wym. nie traci animuszu i optymizmu ("Im mniej mam. ach.(wym. domu. niezaleŜna od Uniwersytetu. ja kocham cię.ściślej kościoła St. lektorzy ci za Ludwika Xiii stali się instytucją Collegium Regium Galliarum.(wym. Codex . w sercu miasta. koknej) rdzenny londyńczyk o wymowie charakterystycznej dla warstw niewykształconych (zwł. z namowy swego bibliotekarza Guillaume Bude. Maryle. scholastycznego kursu Sorbony. ZaląŜek jej powstał w 1530. Cockney .opera (1938) Dymitra Kabalewskiego. pol. kola bronią) postać tytułowa powieści (1919. przez ludzką zawiść pozbawiony owoców trzydziestu lat pracy. Kukania. nalot bombowy w 1941. swawoli i błaznowania na wiejskich zabawach. wschodniego) Londynu. Mickiewicz. londyńczyk ur. kiedy Franciszek I. kolę:Ŝ du frąs) słynna uczelnia wyŜsza w ParyŜu. owdowiały. w zasięgu dźwięku dzwonów kościoła Bow Church . o szerokiej autonomii w dziedzinie organizacji badań i przedmiotów nauczania. Stale rozszerzając zakres wykładów i badań. ang.arie: "Kiedy ojciec z synem razem na hulankę mknie" i "Zuzanno. stojącego w Cheapside. 1921) Romain Rollanda. odporności na ciosy i wytrwałości ludu francuskiego. Renan i Valery. uosobienie optymizmu.. Suita na smyczki z fletem (1951-52) Tadeusza Bainia. ludowy rzeźbiarz w drewnie. hebrajskiego. College De France . Michelet.zob.

słynny kondotier włoski w słuŜbie Wenecji i Mediolanu.. w celu zjednoczenia wyznań protestanckich z religią rz.. 'rozmowa przyjacielska'. Gołębiej 24 w Krakowie. ograniczając się do ściśle określonej operacji wojsk. łac. Colleoni Bartolomeo . zjazd katolików. 'muzyczne'. 1479-88 (posąg z brązu na wysokim marmurowym cokole). Jana i Pawła (Santi Giovanni e Paolo) w Wenecji. sale reprezentacyjne uczelni i Instytut Historii Sztuki. jednemu z najsłynniejszych pomników Renesansu.łac. siedziba władz Uniwersytetu Jagiellońskiego.. w pierwszym polskim racjonalnie zbudowanym gmachu szkolnym. Colloquium Charitativum . 'nowe'. gł.łac. 1883-87.. Collegium Nobilium .) spędzał czas przyjemnie jako władca Bergamo. zwłaszcza zaś jako idealny capitano di guerra. był przecieŜ godnym uwagi przedsięwzięciem w czasie szalejących wojen religijnych w Europie. po świetnej karierze wojskowej (w której zabłysnął geniuszem taktycznym w posługiwaniu się artylerią. Collegium Novum . dla synów magnaterii. o nowatorskim programie. po przebudowie ok. 'szlacheckie'. istniał do 1832.Collegium . pod przewodnictwem kanclerza Jerzego Ossolińskiego. w Xvii-Xviii nazwa grup amatorskich uprawiających muzykę dla przyjemności (w Niemczech i Szwajcarii nm. zespołów muzyki dawnej. otoczony dworem uczonych i artystów. Collegium Maius . Obecna jego sława Ŝyje dzięki wspaniałemu pomnikowi konnemu Andrea del Verrocchio. odlew w Warszawie na dziedzińcu Akademii Sztuk Pięknych. 'większę'.śrdw.łac.. kolegium'.. Kaplica Colleonich . 1860 Biblioteka Jagiellońska (w okresie międzywojennym przeniesiona do nowego gmachu). nazwa muzykujących grup studenckich przy katedrach muzykologii a. w Xx w.łac. a po restauracji gmachu w 1949-64 Muzeum Uniwersyteckie. zbud. . kalwinów i luteranów (z pominięciem arian) zwołany przez króla Władysława Iv do Torunia 28 Viii 1645. konwikt (szkoła z internatem) załoŜony przez Stanisława Konarskiego w 1740 w Warszawie. najstarszy z zachowanych gmachów Uniwersytetu Jagiellońskiego. gotycki budynek. W czasie obrad nie udało się jednak zbliŜenie poglądów. Bergamo. działający szybko i bez nadmiemych wydatków. zjazd nie przyniósł pomyślnych wyników.1400-75. przed kościołem św. neogotycki gmach przy ul. Miodowej. 'zrzeszenie.-kat. w Krakowie.). Collegium Musicum . większość innych kondotierów ginęła gwałtowną śmiercią.zob. od 1755 przy ul.łac. od 1400 siedziba Akademii Krakowskiej.

nie stroniącej równieŜ jednak od tematyki religijnej. odbywająca się dawn. gdzie przekupki. zmuszały przechodniów do tańca po bajorach. w 1754 jako King's College (ang. w róŜnych okolicach Polski. Colonna . 'Uniwersytet Kolumbijski' w Nowym Jorku (USA). Ivy League.(1) zabawa zapustna.arystokratyczny ród rzymski. zbierając okup od panien a. cimier. wyraz i obyczaj pochodz. Śmierć w bitwie pod Pavią w 1525 jej męŜa. 'Kolegium Królewskie'.(wym: kolambia) ang. 'Boska'. zdolnymi dowódcami wojskowymi i męŜami stanu. księcia Urbino. markiza di Pescara. bydła domowego. markiza di Pescara. wł.. cechy te zdobyły jej przyjaźń wielu znakomitości. słynnego rycerza. zał.. piszącego do niej sonety. krzyŜowa. pierwszym rektorem był dr Samuel Johnson.. męŜatek. a w 1948-53 gen.. Vittoria Colonna . lędźwiowa część mięsa zwierząt łownych a. z nm.Colombina . od którego moŜna się było wykupić ("babski comber"). Kolombina.. humanisty Pietro Bembo i Michała Anioła. Ferrante d'Avalos. słynna z piękności i surowych zasad moralnych w rozwiązłym otoczeniu. wł. Comber . Colosseum . wnuczka Fryderyka. Podziwiana za talent lit. odgrywający znaczną rolę w historii Włoch od Xii do Xvi w.(2) krzyŜówka. opłacając muzykę. urodę i charakter.in. Dwight Eisenhower. niemieckiego (zampern). była natchnieniem większości jej poezji (Rime. Kolos(eum). w Krakowie ciągnięto słomianego bałwana (zwanego combrem) z Piasku na Rynek. w śrdw. byli kardynałami. dziedziczni wrogowie Orsinich. Ziemer z fr.zob.. m.zob. kiedy starsze kobiety stroiły kukłę słomianą i chodziły z nią po wsi. którego gorąco kochała. Columbia University . zwykle w "tłusty czwartek". Comber . na ogół trzymający stronę gibelinów przeciw papieŜom.zwana La Divina. jedna z najstarszych i najpowaŜniejszych wyŜszych uczelni amer. 'Rymy'). nazwa do 1912) z nadania króla Jerzego Ii. 1492-1547. Zob. . 1536-46.

prowadzili: Willem Kes. 1913-27) Marcela Prousta. dopuścił na scenę kobiety i uwolnił teatr od sztuczności wczesnego dramatu włoskiego. oraz dwaj słuŜący Arlekin i Brighella. postacie: dwaj starcy . por. typ włoskiego lud. w Tuileries. 1680 z rozkazu Ludwika Xiv. komedia ze scenariuszem. 'teatr aktorów zawodowych'. o sławie światowej. Richelieu w ParyŜu. fr. na koniec w Palais Royal. L. Ruzzante. subretka Kolombina. ul.jego własne środowisko bogatej.'. w którym grywa się repertuar klasyczny. wł. Santiago de Compostela. widowiska scenicznego rozpowszechnionego takŜe w in. krajach w Xvi-Xviii w. towarzysz. dostojnik zarządzający okręgiem administracyjnym. druga . Mazarine. zrywając z literackim tekstem. gł.wł. mającego wielkie znaczenie w dziejach teatru. był pierwszym teatrem subwencjonowanym przez państwo i stał się pierwowzorem teatrów narodowych. La Maison de Moliere) w teatrze du Petit-Bourbon. śrdw. W. komedia włoska. Compostela . zob.świat arystokracji. Eduard van Beinum. Kolejne siedziby Komedii Francuskiej: ul. van Gendta i orkiestra symf. nazwa teatru .wojak-samochwał. ośrodek kultury muzycznej miasta i kraju (gmach projektu A. Scaramuccia. Truffaldino i Zanni.komes. łac. des Fosses-Saint-Germain. Commedia Dell'Arte . W poszukiwaniu straconego czasu.. 'idący razem. Spavento . Comes . kulturalnej klasy średniej. miasteczku pod Chartres.Pantalone i Dottore.(wym. hrabia. Concertgebouw . Oficjalna nazwa teatru od maja 1799: Theatre Francais (Salle Richelieu). operując typowymi postaciami scenicznymi w ustalonych sytuacjach. .Dom Moliera. Jego zaląŜek stworzył w 1658 Molier (stąd pop. dziś zwanym Illiers-Combray). w Odeonie. kąbrę) małe miasteczko w powieści W poszukiwaniu straconego czasu (fr. komedi frase:z) Komedia Francuska. J. które przez resztę Ŝycia symbolizowały dla niego: pierwsza .. commedia all'improvviso. Mengelberg. La Comedii Francaise (wym. Orkiestrę. Zał. konsertchebau) instytucja koncertowa z siedzibą w Amsterdamie (Holandia).zob.. a spacery jego odbywają się w jednym z dwóch kierunków: w stronę Swanna lub w stronę Guermantów. wł. dosł. komedia improwizowana.(wym. doradca cesarzą rz. commedia a soggetto. w 1888). A la recherche du temps perdu. teŜ: Pulcinella. gdzie narrator spędza dziecięce wakacje w domu dziadków (podobnie jak autor w dzieciństwie spędzał wakacje w Illiers.Combray . francuski teatr narodowy przy ul.

zapoczątkowany przez Arcangela Corellego.: Ravaillac. Handla i Bacha.(wym. zob. skrzypce. zw. Conciergerie . do 1416. Conchobar .. rz. rozwinięty przez Vivaldiego. konkouar) w ulsterskim cyklu mitologii irlandzkiej król Ulsteru.. 'wielki koncert'. Deirdre. dosł. Concordia . Andre de Chenier i Robespierre'a. hol. złoŜona z 4 scen Ŝycia paryskiego) Balzaka. przylegająca do Pałacu Sprawiedliwości. konozerto) typ koncertu barokowego. Concerto Grosso . dosł. m.(wym. Conde .-kat. Splendeurs et miseres des courtisanes.in. fr. klawesyn).łac. Cite).fr. wagą w drugiej ręce. uosobienie zgody wewnętrznej w państwie i w rodzinie.Bernard Haitink..zob. Damiens. panią du Barry. spowiadam się'. gebouw 'budynek'. prowadzących kontrastujący dialog z orkiestrą. kult jej nabrał znaczenia w czasach niepokojów politycznych. złoŜonego z kilku części. słynna trucicielka. rz. w najstarszej dzielnicy ParyŜa (zob. Kondeusze. niedoszły zabójca Ludwika Xv. jedno z najstarszych na świecie i najbardziej osławionych. kośc. zawiera pamiętny opis więzienia Conciergerie. mającego władzę sądowniczą nad przyległym okręgiem od X w. Od 1948 Hofland Festival. zabójca Henryka Iv. Confiteor . pierwsze słowo . markiza de Brinvilliers. W czasach Rewolucji Fr. kąsjerŜeri) część zamku królewskiego z Xiv w. internowano tam liczne osobistości przed zgilotynowaniem. łac. Kamila Desmoulins. wł. powieść (1839-47. Brandenburgia (Koncerty bmndenburskie). później bailli du palais. było tam mieszkanie urzędnika królewskiego concierge du palais. konkordia) mit. straŜnika pałacu. Dantona. wykonywanego przez grupę instrumentów solowych (zazw. 'zgoda'.. 'StróŜówka'.(wym.(wym. berłem a. zamieniona w 1392 na więzienie palityczne. Maria Antonina po straceniu Ludwika Xvi. wiolonczela. Blaski i nędze Ŝycia kurtyzany . zob. w śrdw. Cuchulain. Więźniami byli tam m.in. w sztuce przedstawiana jako dojrzała kobieta z rogiem obfitości w jednej. a z gałązką oliwną. 'wyznaję. Charlottę Corday..

a dzięki przestrzeganiu ścisłych przepisów diety i higieny uniknął szkorbutu. ok.między wyspami Nowej Zelandii odkryta w 1769 przez J.. dotarł do Alaski i wrócił na Hawaje. plagi dotychczasowych dalekich rejsów. (i port. juŜ jako komandor "Resolution". kończy Przybyszewski. Cook James . z których najwięksi byli Francisco Pizarro.(wym.. Mars. "śycie". Australii. Neptun. konkista) nazwa podbojów dokonywanych w Ameryce Środkowej i Południowej w Xv w. przez jaką absolut i wieczność się przejawia". conquistador 'zdobywca' od conquista 'podbój'. szczere wyznanie (czegoś). Wulkan. łac. Merkury. zdobywca Meksyku. 'bogowie zgodni (między sobą w radzie)'. odkrył Nową Kaledonię. zaborców hiszp. Ŝeglarz i odkrywca angielski. hiszp.i nazwa modlitwy (spowiedzi powszechnej) na początku mszy. Cooka. Junona. magiem. BoŜego Narodzenia i Hawajskie. następnie na Archipelag Malajski i z powrotem przez M. gdyŜ jest ona celem sama w sobie. zbadał wybrzeŜa Nowej Zelandii i wsch. Diana i Wenus. i Hernan Cortes. Cerera.12 głównych bogów i bogiń rzymskiego panteonu: Jowisz.(wym. uŜyć dla jakiejkolwiek idei. z Pacyfiku na Atlantyk. artysta zaś jest kapłanem.). "kosmiczną metafizyczną siłą. przen. 1453. "będzie nadal pielęgnowało święty Znicz Sztuki dla Sztuki". gdzie został zabity przez krajowców. . Confiteor . W 1768-71 na statku "Endeavour" wokół przylądka Horn do Tahiti. wykazał błędność wieści o istnieniu wielkiego kontynentu płd. który 3 razy opłynął świat. Westa. 1419 z Wenecji przez Bliski Wschód do Indii. przyznanie się.-Wsch. W 1776 wyruszył. rozumiejący sztukę jako jedyną twierdzę indywidualizmu". Conquista . zdobywców. Stanisława Przybyszewskiego. aby odnaleźć Przejście Płn. zbadał Ocean Antarktyczny. Minerwa. Czerwone i Kair do Wenecji. Nowe Hebrydy. 1395-1469. negujący krępujące jednostkę więzy "umowy społecznej". kuk)..ok. dei Conti Niccolo . 1728-79. wraz z "Discovery".umieszczony w pierwszym numerze 1899 krakowskiego "śycia" głośny program-manifest nowego redaktora. odkrył Wyspy Cooka. Consentes Dii . której nie moŜna ująć w Ŝadne karby. podróŜnik wenecki. głoszący skrajny indywidualizm.. W 1772-75 po raz pierwszy opłynął Ziemię z zachodu na wschód (na statkach "Resolution" i "Adventure"). Apollo. przez konkwistadorów. Wyruszył ok. zdobywca Peru. Cieśnina Cooka .

wyst. Hoffmanna Piaskun (nm. muzyka: Leo Delibes. Po jego śmierci firmę przejęli synowie. Cooka. stworzona przez Spalanzaniego w Opowieściach Hoffmanna (1851) komedii J. sprowadzony do Warszawy przez rząd Królestwa Kongresowego w 1818 w związku z programem reform Ksawerego Druckiego-Lubeckiego. Jeden z najwybitniejszych twórców późnego klasycyzmu w Europie. architekt dorencki. naprzód w Leicester w 1841.grupa wysp na południowym Pacyfiku odkryta przez J. literackich. sztucznym tworze Coppeliusa.dziennik (ogłoszony pośmiertnie. A. podtytuł fr. ojca pani de Stael (zob. Benjamin Constant. Warszawa 1882. pierwszego lorda Admiralicji bryt. przedsięwziętej na polecenie lorda Sandwich. choreogr.. Sismondi. śycie w Coppet składało się z długich rozmów filozoficznych..in. Coppelia (wym. pani Recamier. kotacc-i). libretto: Charles Nuitter i Arthur Saint-Leon wg nowel E. załoŜyciel pierwszego biura podróŜy. T. Cook Thomas . Po emigracji z Francji w 1792 i pobycie w Londynie osiadła w tym zamku.(wym. Młody wartogłów zakochuje się w czarującym automacie.: A.(wym. PodróŜ ku Biegunowi Południowemu i dokoła świata w latach 1772-75 relacja (Londym 1777. a na krótsze pobyty przyjeŜdŜał cały wielki świat kultury europejskiej).). 1808-92. ko. ale na szczęście narzeczona Franza. dowcipnych. . urozmaicanych wycieczkami na wieś a. Coppet .). ratuje sytuację. przedstawieniami sztuk pisanych przez panią domu lub jej gości (bawili tam m. przebywał w Polsce przez 29 lat. wzniosłych. kuk). Wyspy Cooka . Jej wzorem jest Olimpia.najwyŜszy szczyt na Wyspie Południowej Nowej Zelandii. w 1784) komandora Cooka z jego trzeciej i ostatniej podróŜy 1776-79. Der Sandmann) i Automaty (Die Automaten). Barbiera i M. potem w Londynie w 1852. Schlegel. Coppelii. pol. przebrawszy się za Coppelię (obie role tańczy ta sama baletnica). tytułowa postać baletu komicznego (ParyŜ 1870. który odtąd zastąpić miał jej paryski salon. Saint-Leon.(wym.Góra Cooka . 1792-1877. a do 1865 w większości stolic Europy. Swanilda. PodróŜ na Pacyfik . kopę) zamek nad Jeziorem Genewskim w Szwajcarii zakupiony w 1784 przez bankiera Jacquesa Neckera. Corazzi Antonio . Carrego.: La fille aux yeux d'email 'Dziewczyna o szklanych oczach'). dwa tomy) komandora Cooka z podróŜy na morza Południa. Anglik. Zakochanemu w Coppelii młodemu Franzowi grozi śmiertelne niebezpieczeństwo z rąk Coppeliasa.

Cortez uwięził . Montezumę. Po wylądowaniu udało mu się pozyskać usługi tłumaczki znającej język Azteków i Majów. Amaltea (Róg). Przyjęty przyjaźnie przez wodza Azteków. 1807-74. 1824-25. nienawidzącymi Azteków.zob. otwarty 1868.(wym. przedsiębiorcy komunikacyjnego Ezry Cornella. 1820-23. siedzibę Komisji Rządowej Przychodów i Skarbu. konkwistador hiszp. zdobywca Meksyku.córki wodza azteckiego. słynnej Malinche ochrzezonej Marina . została kochanką i powiernicą Cortesa. Cornell University . Corday Charlotte . Kornelia.zob.zob.. 1828-30. Fernando Cortez.zob. Coriolanus . w 1869. przybył do Nowego Świata w 1504. Marat. Bank Polski. kornel) uniwersytet w Ithaca (stan Nowy Jork. zawierając przymierza z innymi plemionami indiańskimi. charakterystyczne przez swe elewacje kolumnowe i monumentalne portyki. przede wszystkim gmachy uŜyteczności publ. Po załoŜeniu miasta Vera Cruz ruszył przeciw stolicy Azteków Tenochtitlan (dziś miasto Meksyk).główne swe dzieła postawił w Warszawie. Kordowa. Cornelia . Il Cortegiano . Teatr Wielki. z której Majowie uczynili niewolnicę. Cordoba . Corpus Hippocraticum .zob.zob.zob. Cornau Copiae . 1825-32. Cortes Hernan . USA) zał.1485-1547. Hipokrates. zob. Ivy League. został merem Santiago (Kuba). Dworzanin polski. w 1519 wyruszył na wyprawę do Meksyku. nazwany na cześć fundatora.. Koriolan. jak: Pałac Staszica.

I. usłyszawszy. rządzonych przez swoich "capo". szantaŜy. odgałęzień mafii sycylijsko-neapolitańskiej) liczącej kilka tysięcy osób zorganizowanych w 30 "rodzin" (gangów regionalnych). która od przemytnictwa alkoholu i organizowania prostytucji przeszła do organizacji gier hazardowych. który w więzieniu został konfidentem policji) organizacji przestępczej w USA (powstałej w czasach prohibicji.dawne przysłowiowe określenie kobiety z półświatka.. pol..(wym. rozwiodła się juŜ w 1699 z poślubionym w tymŜe roku ministrem saskim. Ŝe gubernator Velazquez posłał następną ekspedycję wojsk. pomaszerował na wybrzeŜe i zdołał nakłonić wojsko przeciwnika do przejścia na jego stronę. córka pułkownika duńskiego. wyst.. noche triste. 30 Vi 1520) Hiszpanów zmuszono do ucieczki z duŜymi stratami. stopniowo tracił swe wpływy polityczne w Meksyku. baronem von Hoym. równieŜ: Madame de Cosel de Baranie NóŜki. wł. po czym. lichwy (np.. kouzel). Cortes zdobył ponownie. 1680-1765. handlu narkotykami w hurcie i detalu. 'tak czynią wszystkie (kobiety)' opera komiczna w 2 aktach (Wiedeń 1790. Film (1968) Jerzego Antczaka z Jadwigą Barańską w roli tytułowej. Hrabina Cosel Anna Konstanze . W 1716 kazał ją uwięzić w zamku Stolpen. W 1540 wrócił do kraju. kos-i) wł.(wym. I. stolicę w następnym roku. a Montezumę zabito. Jej (z pewnością uzasadniona) zazdrość i intryganctwo przyczyniły się do jej klęski: w 1712 król zerwał swe związki z piękną i dumną kochanką. aby odzyskać władzę nad Meksykiem. koza) nazwa (ujawniona po raz pierwszy w 1962 przez gangstera Joe Valachi. Choć obsypywany honorami. szacherek polit. Kraszewskiego. Maciej (Korwin). gdzie pozostała aŜ do śmierci. poŜyczki na 150% tygodniowo). Madmozel de Kozel . Poznań 1933) Mozarta. Tymczasem okrucieństwa dokonane przez jego zastępcę i rzeź dostojników azteckich wywołały powstanie. 'Nasza Sprawa'. La Cosa Nostra . wg powieści J. przy pomocy zastraszania. W czasie "smutnej nocy" (hiszp. aby zostać faworytą Augusta Ii Mocnego. Cosi Fan Tutte . W 1535 odkrył Kalifornię.powieść (1874) J. Uzyskała tytul hrabiny Cosel i przez 9 lat wpływała na politykę króla. Kraszewskiego. infiltracji przemysłu i handlu oraz przekupstwa sądów i policji.zob.go i przez pół roku rządził w jego imieniu. 1920-33. Corvinus . Hrabina Cosel . z amer. nosząca . która jednak nadal nie rezygnowala z prób odzyskania wpływu na Augusta.(wym.

mianowicie autosugestii. gdy tylko narzeczeni znikną im z oczu. zaplanowana przez Inigo Jonesa. młodzi oficerowie. 1857-1926. Cyniczny Don Alfonso zakłada się. Koster.zob.. Coster Laurena . twórcy tej formy muzycznej. przy Bow Street. pierwszy poemat symfoniczny (1850) Ferenca Liszta. .(wym. Guglielmo i Ferrando) zaczną flirt z innymi. 1863-1937. równieŜ nazwa dawnego teatru.(wym. dopiero pod wpływem czeskim (dcera). od 1842 i po odbudowie w 1858 słuŜy operze. Zalecał pacjentom częste powtarzanie słów: "Co dzień i pod kaŜdym względem czuję się lepiej i lepiej. propagator psychologicznego środka uniwersalnego przeciw stresom Ŝycia współczesnego w latach 1920. Ce qu'on entend sur la montagne. jako bogatych Albańczyków. Rzecz dzieje się w Neapolu w Xviii w.fr. córa. Córka ." Covent Garden . Co słychać w górach . kubertę).podtytuł: La scuola degli amanti wł. kawnt ga:dn) ang. Ŝe siostry Fiordiligi i Dorabella (w których kochają się jego przyjaciele. części dzielnicy. bo cosi fan tutte. spalony w 1808 i 1856. de Coubertin Pierre . Po dłuŜszym oporze siostry ulegają namowom rzekomych cudzoziemców i zgadzają się ich poślubić. Po upozorowanym wyjeździe oficerów Don Alfonso wprowadza ich do domu dziewcząt w przebraniu. farmaceuta i psychoterapeuta francuski. dawny ogród klasztorny Westminsteru w Londynie. dziewka. po czym następują wyrzuty i przebaczenie. napisana na zamówienie cesarza Józefa Ii.w staropolszczyźnie zazw. W scenie fikcyjnych zaślubin Albańczycy się demaskują. przest. rozpowszechnione prawdop. z największym w Brytanii targowiskiem jarzyn i owoców. działającego w 1732-1856. 'ogród klasztorny'. po zniesieniu klasztorów dzielnica mieszkaniowa. Szkoła kochanków. Klasyczna opera buffa. libretto: Lorenzo Ja Ponte. mąjąca bawić i śmieszyć. kuę). odnowiciel idei igrzysk olimpijskich i inicjator pierwszych nowoŜytnych igrzysk w 1896 w Atenach. Coue Emile . córka rzadkie. zbudowanego w płn.(wym. pedagog francuski.

Twardowski. opera komiczna (ParyŜ 1840.wg Biblii. powieść historyczna (1836) Puszkina z czasów Katarzyny Ii i powstania Pugaczowa. (w zbiorze Thomasa Percy Reliques of Ancient English Poetry.przełoŜonego bóŜnicy. 215: "Pijawka ma dwie córki. wg Biblii. a on "uczynił jej. 24. córki Hetejczyków. 7. Jefta sędzia Izraela . Ezaw poślubił Judytę i Basemat. Maria . który walczył przez 6 lat z najazdami Amonitów (a. 26. Ks. Gen. Córka pijawki . Marka. które stały się udręką dla Izaaka i Rebeki.oratorium (1752) G. 35. był tematem wielu dzieł art. Fenicjanki mówiącej po syryjsku) z okolic Tyru i Sydonu dręczona była. o pięknej. pol. Abraham (Ofiara Izaaka).(tj. jej pogańska matka prosiła Chrystusa. 9. (tobie mówię) wstań!". wg Mat. 15.. 5. Idomeneusz. Uffizi. wyst. wg Biblii. przed rozstrzygającą bitwą ślubował Bogu..fr. Mozaika posadzki katedry w Sienie (D. 30. Ifigenia. 2) Szekspira. Córka Ewy . tzn. wg Mat. Córka Jaira . Jephta .ballada staroang. Córka pułku a. Florencja. Angot. sędzia izraelski Jefta z Gileadu. 30-40.. gdy wróciła do domu. zmarła mając 12 lat.Córka Chananejki . Beccafumi). Ewa (Nieodrodna córa). Córka Hetejczyka . Córka kapitana . Saint-Georges i A. 11. Opera (Petersburg 1911) Cezara Cui wg Puszkina.i kazał jej dać jeść. liryczna historia młodej markietanki Marii. por. wg Biblii.ros. powitała go córka jedynaczka. Bayard. którą cytuje Hamlet w tragedii (2. przez diabła.poemat symfoniczny opus 49 (1906) Sibeliusa na temat Kalewali (zob. Hndla. Ten konflikt między miłością ojcowską a obowiązkiem relig. przynieś!'" Córka Pohjoli . jak był ślubował". 40. Marka. Ew. "Dzieweczko. 21. Przypowieści. La fille du regiment. Córka pani Angot . ukochanej młodego . tego ofiaruje Bogu na całopalenie. Moabitów). libretto: J. Sędziów.zob. Kapitanskaja doczka. Ŝe gdy będzie wracał z pola bitwy po zwycięstwie. 34-5. na prośbę jej ojca Chrystus wszedł do jego domu i rzekł do zmarłej: Talitha kumi. pasoŜyt. 1765).. wg Biblii.zob. aby wyrzucił go z jej córki. Córka Jefty . 8. czart juŜ był wyszedł. Obraz Le Bruna.. Ew. Łuk. rozmawiając z Poloniuszem. kto pierwszy wyjdzie z drzwi jego domu. Warszawa 1846) Gaetano Donizettiego. o której względy ubiegają się trzej bohaterowie epopei.). znajdy. nienasycony. 18. zwanej "córką pułku" (grenadierów napoleońskich). mówiące: 'Przynieś. młodej dziewicy z Pohjoli (kraju na dalekiej północy). F.ktoś bardzo wymagający.obca kobieta.

kot..poemat (1925) Johna G. został zastrzelony. Hanuleńku. La fille mal gardee. Filipa Vi w jednej z najwaŜniejszych bitw wojny stuletniej. 'Zwariowany Koń'. Crooka nad rzeką Rosebud i w bitwie pod Little Bighom pomógł Sitting Bullowi zniszczyć siły generała George A. Credit-Anstalt . . oficjalnie Crecy-en-Ponthieu. Francja). Longfellowa. oparł się próbom zmuszenia go do Ŝycia w rezerwatach. The Year of a Hundred Years . Kot ("Kot. dowodził wyprawami przeciw Indianom Mandan i Crow. Córka źle strzeŜona .: Dauberval (Volange). prototyp komicznego "baletu z akcją".-zach. Crecy .. wzięli oni wtedy po raz pierwszy udział w działaniach wojennych na kontynencie wraz ze swymi "długimi łukami" (mierzącymi do 27m długości) przebijającymi z łatwością blachy zbroi rycerskiej.. ok. wódz indiańskiego plemienia Oglala Sioux.(wym. Kusza.(wym. "Cracovia" .Tyrolczyka Tonia. 1849-77. gdzie 26 Viii 1346 król ang. dobrodziejku. Neihardta. wiejska sielanka. por. komiczny balet-pantomima (Bordeaux 1789. zał. W. muzyka róŜnych kompozytorów. pokonał w 1876 George A. Taszunka Uitlo.początek popularnej Ŝartobliwej pieśni ludowej w formie dialogu matki z córką. wieś w Pikardii (płn. takŜe przeciw białym. Kotek myszki szuka. kres-i). w rok potem poddał się wraz z tysiącem Indian. gdy bronił się przed uwięzieniem. krejzy ho:s). libretto i choreogr. która okazuje się córką markizy di Birkenfeld. ang. zdobył tytuł pierwszego mistrza Polski w piłce noŜnej (w 1921). Hanuleńku. Warszawa 1809). którego bankructwo w 1931 stało się .poemat H. poległ od strzałów pieszych łuczników ang. w której kwiat rycerstwa fr. jednak Maria sprytnie doprowadza do małŜeństwa z Toniem. jaki przetrwał w repertuarze światowym aŜ do naszych czasów. markiza chce ją wydać za księcia Craquitorpi. właśc. Crazy Horse . zob. Córuleńku. Custera.bank austriacki. Co w pokoju puka? Mamuleńku. pani matko"). jako Akademicki Klub Footballowy "Cracovia" w 1906. Edward Iii pokonał króla fr. Songs of the Indian Wars . Córuleńku. który tymczasem został kapitanem grenadierów. najstarszy balet.fr..najstarszy klub sportowy Krakowa. oskarŜony o planowanie powstania.

włoski budowniczy klawesynów na dworze Medyceuszów we Florencji.miasto w Lombardii (płn. 1709 pierwszy fortepian młoteczkowy nazwał gravicembalo col piano e forte (wł. kriją). por. Credo . łac. przez Giulia Campi.. a ciebie tam nie było'. nazwany przez niego "najdzielniejszym z dzielnych". przen.. Troilus i Kressyda. kremońska szkoła lutnicza (zob. symbol wiary. uwaŜany za wynalazcę fortepianu. Cristofori Bartolomeo . . jeden z najsławniejszych francuskich dowódców Xvi w. et tu n'y etais pas. wygraliśmy pod Arques. bohater spod Ivry (1590). w Xvi-Xviii w. brave Crillon. miejsce urodzenia Claudia Monteverdiego. przyjaciel i towarzysz broni Henryka Iv. gdzie 6 Ii 1778 Francja traktatem przyjaźni. Hotel Crillon .pierwszym sygnałem Wielkiego Kryzysu w Europie. Ruggeri). de Crillon Louis Balois de Berton . nous avons vaincu a Arques. w okresie późnego Odrodzenia szkoła malarska zał. stąd nazwa fortepianu. Skład apostolski. Zbrodnia (obrazy majestatu).w chrystianizmie . Po bitwie pod Arques. Guameri. Henryk napisał do Crillona list.zob. Stradivari. Crimen Laese Maiestatis . nazwany ku czci Crillona. przekonania. 'klawesyn z cichymi i głośnymi tonami'). dzielny Crillonie.pałac przy placu Zgody w ParyŜu. część mszy bezpośrednio po Ewangelii. znany ośrodek nauki. którego jedno zdanie stało się przysłowiem: Prend-toi. w 1589. zbudowany przez siebie ok. Włochy) nad Padem. fr. skład a.. w śrdw..(wym. uznała niepodległość Stanów Zjednoczonych.1655-1731. 1543-1615. Amati. zatwierdzone na konstantynopolitańskim w 381.wyznanie wiary. czyjeś poglądy. słynna z najlepszych na świecie skrzypiec. tzw. Cressida . brał udział w wojnach religijnych. jako pierwsze państwo. 'Trzymaj się. 'wierzę'. Cremona .zob. symbol nicejsko-konstantynopolitański zawierający sformułowania ustalone na soborze nicejskim w 325. Krach (Giełdy).

niekiedy czterech) koni . wojownik czasów pogańskich." Cudnów .Crystal Palace . Znaki i cuda . zob. gdzie wyrabiano takŜe szkło artystyczne w typie angielskim. Ex. Ósmy cud świata . kulej).zob. zw. 3 Xi 1660 zmusili tu do kapitulacji otoczone wojska moskiewskie dowodzone przez Wasila B. Cu Chulainn. które zaskarbiły mu miłość wielu kobiet. Mandaryn. Kryształowy (Pałac)..zob. huta szkła załoŜona w 1755-78 przez Prota Potockiego. Cug .przemiana wody w wino. Szeriemietiewa.zob. ach! es geschehen keine Wunder mehr!. Siedem. Ach! cuda juŜ się nie zdarzają więcej! . Cudowne dziecko . ne.w wielu miejscach Biblii. jako dziecko zabił straszliwego psa kowala Culana. Cu Cullin. Cudowny mandaryn . głównym była obrona Ulsteru w pojedynkę przed swym wojskiem Ulster. celtyckim Achillesem.zaprzęg składający się z sześciu (a. z jego licznych czynów bohaterskich. np.zob. Gody (w Kanie). kahulin). SSRR). Osiem. jeden z gł. króla Ulsteru. a widząc Ŝal właściciela. zob. Jerzy Sebastian Lubomirski i Stanisław Rewera Potocki. Cud mniemany . Siedem wdów świata . sam wziął na siebie rolę jego psa łańcuchowego (stąd jego imię.zob. Cudowna (gwiazda) .miasto w obwodzie Ŝytomierskim Ukr. Setanta. bohaterów cyklu ulsterskiego mitologii irlandzkiej. Cuculain. z prologu Dziewicy Orleańskiej (1801) Friedricha Schillera. Cud. Cuchulain . Krakowiak (Krakowiacy i górale).(wym. 7. 3: "RozmnoŜę znaki i cuda moje w ziemi egipskiej. bratanek Conchobara. aby uprowadzić Brązowego Byka z Cuailgne (wym.zob.zob. miał Ŝyć w I w. irl. Mira Ceti..nm. znaczące 'pies Culana'). Cud w Kanie Galilejskiej . Szkło (polskie). Dziecko.

Risorgimento). Atlantyku. z których jedną nazwano jego imieniem. nazwa słynnego klipera (szybki handlowy Ŝaglowiec rejowy) zbudowanego w 1869 w Brytanii dla .(wym.(wym. kunja). nazwana po jej ojcu. 24 Vi 1866 zwycięstwo arcyksięcia Alberta nad wojskami króla włoskiego Wiktora Emanuela Ii. Trzech Budrysów.in. Cullinan . dobranych w pary a. czwórki typem.wyjazdowych. walczącymi po stronie Prus w wojnie prusko-austriackiej. w 1924 w Filadelfii przez fundatorkę Mary Louise Curtis Bok. najwaŜniejszą swoją podróŜ przedsięwziął w 1506. ku:tis institju:t ow mju:zyk) jedna z najsławniejszych uczelni muzycznych USA. Lejce. 1460 . Ŝeglarz portugalski. pluton. był wielki pianista polski Józef Hofman). późn. są wszyscy stypendystami. wzrostem. Custozza . dawn. instytutu. Kurcjusz. maścią itd. kustocca) wieś koło Werony (płn. amer. odkrył 3 wyspy wulkaniczne na płd. a od 1926 dyrektorem. szeregi (wojska). pasy rzemienne połączone z wędzidłem. 16-17. podrasowanych. Tam O'Shanter. zaprzęg. Ŝonę skrzypka Efrema Zimbalista.) Cugle . Curtis Institute of Music .zob. Curtius . por.wodze. zał. ok. wykładowcami są głównie wirtuozi (m. którymi jeździec kieruje wierzchowcem. Włochy).ok. z nm. wydawcy prasowym. Mickiewicz. Niech zaciągnie się drugi w księdza Kiejstuta cugi. wojsk. (A. "Cutty Sark" . pluton.(wym. a uczniowie. Niechaj tępi KrzyŜaki psubraty. Diamenty. 1540. katy) zob..(wym. wyruszając w 15 okrętów do Indii. gdzie odbyły się 2 bitwy: 25 Vii 1848 zwycięstwo generała austriackiego Radetzkyego nad wojskami Sardynii pod dowództwem króla Karola Alberta (zob. rasowych a. orszak. wybrani z kraju i zagranicy.zob. Cyrusie Curtis. w 1924-38 profesorem. przeciąg'. Zug 'ciąg. da Cunha Tristao .

ok. wysłany jako chłopiec na dwór Ferdynanda I. prawdop. potomkami plemion pre-Inków. co mu się w końcu udało. zwanego przez Hiszpanów Campeador (zob. druga wierszem. miasto w płd. wg legendy przez Manko Kapaka. a kiedy spotwarzony przed nim przez wrogów musiał opuścić dwór.przewoŜenia herbaty z Chin (i opium do Chin). Cicero(n). zwany teŜ Mocedades de Rodrigo hiszp. opublikowany w 1779. 'krótka koszulka'. kusko). nadaje młodemu Cydowi całkiem nowe. zbuntowanym przeciw ojcu. wychowywał się tam razem z infantem Sancho i został pasowany na rycerza. 'Młodość Rodryga'. Ruiny pałacu Manko Kapak. 1030-99. Od 1954 wbetonowany przy molo Greenwich w Londynie jako ośrodek szkoleniowy Marynarki Handlowej.. które zostaną przejęte przez dalszą twórczość ludową i literacką: staje się młodzieńcem hardym. z pocz. Cantar de mio Cid . Liczne pozostałości budowli Inków. W 1074 poślubił Jimenę Diaz.hiszp. zwł. pod Burgos. 'Poemat o Rodrygu'. .zob. po 9-miesięcznym oblęŜeniu. Cantar de Rodrigo . mianował Cyda dowódcą wojsk walczących z Maurami. Cyd . który łączył bohaterstwo na polu walki z brakiem skrupułów w polityce. Po zamordowaniu Sancha na tron wstąpił jego brat i wróg.). Szczytem jego kariery było zdobycie dla siebie Walencji w 1094. 'Poemat o Cydzie'. którego radami gardzi. który przepłynął 363 mile w ciągu jednego dnia.. Ur. starając się jednak ciągle wrócić do łask Alfonsa Vi.(wym.. sayyid 'pan') rycerza kastylijskiego Rodrigo Ruy Diaz de Bivar. (Cronica rimada). Na murach świątyni zbudowano klasztor Santo Domingo.. wstąpił jako kondotier do armii mauretańskich władców Saragossy.zob. Alfons Vi.hiszp. króla Kastylii. Rodrigo. Koń Cyda nazywał się Babieka (Bawieka). 1140) epickiej poezji hiszp. co powstrzymało ekspansję Almorawidów w Hiszpanii. którego indiańscy mieszkańcy są prawdop. W pobliŜu miasta ruiny wielkiej twierdzy Inków Sacsahuaman i obserwatorium astronomicznego Kenko. Cwał . bohatera narodowego. w 2 redakcjach: jedna prozą. Gdy Sancho wstąpił na tron. splądrowanej przez Pizarra po wkroczeniu do stolicy Inków w październiku 1533. któremu nie chce słuŜyć.mauretański przydomek (arab. świątyni słońca Coricancha bogato zdobionej złotem. pałaców i świątyń. Cusco. Xv w. przeszedł na słuŜbę nowego króla. krewną króla. Peru. Cuzco . szkoc. czyni z Cyda ideał rycerstwa chrześcijańskiego i hiszp. Koń (Chody). fantastyczne rysy. zał. Cyceron .. najstarszy zachowany dokument (z ok. pierwszego władcę Inków. i królowi.

Pan Tadeusz. w cyfrę powiązany płotek. być niczym. Warszawa 1662) Pierre Comeille'a. góralskich. Cascales. zerem. sztuki (1618) Guillena de Castro. obowiązującym poglądom estetycznym. Arabia. i synowskim obowiązkiem zmycia hańby swego rodu krwią ojca Jimeny. waŜyć za cyfrę . ojca Rodryga.) Cyga . 1907). pętlowa ozdoba spodni (np. luźne ugrupowania artystów.dawn. Cyfry arabskie . normom społecznym. drobny. Fryga. Cyfra . sznurowa. litera X. ornament. ozdoba. Wyspiańskiego (wyst. Herdera sztuki Castra na jęz. który spoliczkował Don Diega. huzarskich).. Cydzyna .zob. Cyfrować . człowiekiem bezwartościowym. Cyd . libretto: Emery. tj. przekład Jana Andrzeja Morsztyna (Zamość 1660) i adaptacja St.. M. deseń. Drewniany. Zorilla. np. Jej tradycyjnym ośrodkiem był od ok. Cyfry rzymskie . 1. konflikt bohatera rozgrywa się między jego miłością do Jimeny. L. inicjały imienia i nazwiska. Cyganeria . w literę X. fr. prowadzących Ŝycie nieregularne. Wiersze hiszp. haftować. 91. monogram. G. niekiedy ekscentryczne.zdobić ornamentem. pol. podpisywać dokument swoimi inicjałami. de Zarate (wg Tirso de Moliny). Hugo. Opera (ParyŜ 1885) Masseneta.Las mocedades del Cid i Las hazanas del Cid . 'Czyny bohaterskie Cyda'. F. Być cyfrą. w cyfrę. Mickiewicz.tragikomedia (ParyŜ 1636. Rzymian (i w pewnych wypadkach współcześnie) znaki graficzne liczb będące kombinacją niektórych duŜych liter alfabetu łac. indywidualistyczne. znak graficzny liczby. 1666 = Mdclxvi. de Heredia. Gallet i E. wyst. zero. J.: V. Blau wg Corneille'a i Castra. a .zob. podcyfrować. wyraŜające protest przeciw konwenansom. z 1802.. słynny przekład J.przest.hiszp. z węg csiga. zob. córki Don Gormasa. 1830 ParyŜ romantyków.uŜywane przez staroŜ. dawn. (A.bohema. J. nm.: Fr. Leconte de Lisle.uŜywane dziś powszechriie. oparta bezpośrednio na sztukach Castra. Cedynia.

fr. 2.później Wiedeń i Berlin modernistów. córka bogacza Dragotina. La vie de boheme (1849) Teodora Barriere. w którym się opisuje sposób dostawania wszelakiego ptaka (1584). płockie). popr. Stworzyła liryczną legendę o cyganerii Montmartre'u i Dzielnicy Łacińskiej ParyŜa. Zorika.fr. Scenes de la vie de boheme.fr. Sztuka (1912) Adolfa Nowaczyńskiego. libretto: Luigi Illica i Giuseppe Giacosa. "filistrów" i świata salonów. Sceny z Ŝycia cyganerii . lecz hulaszczej egzystencji malarzy i literatów (takich jak autor sam). ma poślubić Jonela. 1920) Henri Murgera. Cygański Mateusz . W utworach swoich wyraŜali pogardę dla konwencji obyczajowych. nie umiejący pisać autor podyktowanej z pamięci ksiąŜki Myślistwo ptasze. Król cyganerii . wyst.La Boheme. Opera (1897) Leoncavalla wg Murgera. pol. 1845) Balzaca. przez czas krótki sympatyzowali z nimi Norwid i Lanartowicz. cechowały ich zainteresowania ludoznawcze. Mimi. pol. Pabla Sarasatego.tradycyjna nazwa gromadki literatów i malarzy warszawskich. dedykowane Heinemu.jedna z najpopularniejszych kompozycji skrzypka-wirtuoza hiszp. Cyganeria . po 2. rusza dalej w świat. Bardziej znani z nich: Roman Zmorski i Włodzimierz Wolski. por. odkrytego w 1836.. wierszowane portreciki 173 . jak na Cygana przystało. istniejącej w okresie ok. wojnie światowej znów ParyŜ egzystencjalistów. opisy Ŝycia ptaków i krótkie. Cygański. wyd. Cyganie Jozsim.nm. 1840 (Cyganeria warszawska. wyd. Zawiera ono porady łowieckie. operetka (1910) Franza Lehara. związana z wyjazdem Norwida za granicę. myśliwy-ptasznik. Lwów 1901) Pucciniego. wg Murgera. poetyczny. naleŜące do "Scen z Ŝycia paryskiego" Komedii ludzkiej. niŜej) i młodopolski Kraków (Stanisław Przybyszewski). szlachcic ze wsi Cygany (woj. ale zakochuje się w grajku. Cygeńska miłość . zob. dzieła zapomnianego. dramatyzacja powieści Murgera. Zigeunerliebe..Xvi w. Un prince de la boheme. który jednak. opowiadanie (1840. powieści: Próchno (1903) Wacława Berenta. 1838-43. opera (Turyn 1896. "Cyganeria warszawska" . 1844-1908. Melodie cygańskie . por. powieść (1848. śycie cygańskie . Synowie ziemi (1904-11) Stanisława Przybyszewskiego i Wspólny pokój (1932) Zbigniewa Uniłowskiego. sentymentalny opis trudnego Ŝycia i niepewnej. Ośrodkami polskimi były: Warszawa ok.

w znacznej większości zaginiona twórczość cyklików gr. kwarfetów. Cykl ulsterski . pieśni serbskich i chorwackich.) 15 Vi 1389. obrazów. wyŜej Cykl bretoński.. ogromna. poetów cyklicznych. np. dramaturgii i sztuki gr.słynny cykl ludowych historycznych pieśni serbskich.(2) zespół utworów art. cykl trojański. a. Ulster. z gr. treściowo.z Viii-Vi w.. uzupełniający i rozwijający treść Iliady i Odysei Homera. cykl tebański.gatunków (w nomenklaturze autora "narodów") ptasich.). Platon. i in. np. poematów bohaterskich itp. cyclus solaris. Chansons de geste. Graala.ogólna nazwa poematów i romansów późnego średniowiecza i początku epoki nowoŜytnej aŜ do Cervantesa i Ariosta. . Cykl . łączących się tematycznie z dziejami oręŜa i uczuć miłosnych rycerzy króla Artura poszukujących św. zwł. w których powtarzają się serie zjawisk następujących po sobie w określonym porządku. skupiona wokół szczególnie znanych mitów. dotyczących Marka Królewicza (zob. tworzących zamkniętą całość.zob. Cykl . cykle sag śrdw. hist. łac. a. z przygodami Tristana i Izoldy i innych związanych z nimi osób. np. Cykl karoliński .zob. który odkrył go w 433 pne.. związany z tragedią Edypa i jego rodu. koło'. Cykl słoneczny .. od imienia astronoma gr. Artur. Cykl legend arturiańskich a. cyclus lunae decemnovennalis. których tematem jest bitwa na Kosowym Polu (zob. Okrągłego Stołu . będąca w literaturze gr. Cykl epicki grecki . cykl sonetów.zob. Cykl bretoński .cykl lud. okres 19 lat. cykl Metona. Cykl księŜycowy. okres 28 lat. po którego upływie dni tygodnia przypadają na te same dni miesiąca. waŜnym źródłem tematów dla poezji.. pne. mających ze sobą luźny związek. łączących się z sobą formalnie a. kyklos 'krąg. Cykl platoński zob. po którego upływie fazy KsięŜyca przypadają na te same dni miesiąca. Cykl Kosowa .(1) okresy czasu.łac. Cykl Marka Królewicza .

niegdyś bardzo popularny'.obraz (1578) Tintoretta. podgiętym rondkiem.Cyklopi . choć jednoocy. Argos. świetni kowale piorunów dla Zeusa.Pyracmon). 9. Cykuta . Cylinder . Homera. obecnie ludowy. grotów do strzał dla Apollina i Artemidy. Cymbały . Z gr. równi bogom. Wulkan i cyklopi . spotykany często w kapelach węgierskich. zbroi dla herosów. Wyrokiem sądu ludowego w Atenach Sokrates (zob. cicuta 'trawa trująca'. palcatkami).dramat satyrowy Eurypidesa. z gr. tł. w kształcie płaskiej skrzyni z naciągniętymi metalowymi strunami. strunowy uderzany (pałeczkami drewnianymi. silnie trująca roślina zielna wieloletnia z rodziny baldaszkowatych.poj.instrument muz. gr. pomocnicy Hefajstosa. słuŜąca jako ochrona głowy przy upadku z konia. Ulubiony temat lit. kymbalon. nie łączonych zaprawą). Ŝyjący w jaskiniach na dalekiej wyspie (zidentyfikowanej później jako Sycylia). . Sielanka Teokryta. 106. niekiedy składany (szapoklak). kylindros 'walec. Mury cyklopie (cyklopowe) . 'krągłooki' od ops 'oko'. Ge): Brontes ('grzmot'). por. pochodzenia wschodniego. część kostiumu sport. z gr. Kyklops 'cyklop' dosł. Cyklop .sztywny kapelusz męski w kształcie walca róŜnej wysokości. Wenecja. dopasowanych do siebie.) skazany został na śmierć przez wypicie soku z kłączy cykuty za "nieuznawanie bogów" i "deprawowanie młodzieŜy". w międzywojniu noszony jeszcze przez dyplomatów i kominiarzy. w Xviii w.mit. o których istniały co najmniej dwie tradycje. ulubiony zwł. 9. powszechne męskie nakrycie głowy w Europie. Fr. Z uwagi na ich wymiary staroŜytni przypisywali ich powstanie cyklopom. zwój'. z łac. Mykeny). bez rządu i praw. Kniaźnina. Odyseja. l. 149) byli trzej cyklopi. przez śydów i Cyganów. Steropes ('błyskawica') i Arges ('błysk'. jednoocy olbrzymi. D. pol. humorystyczne ujęcie epizodu z Odysei. którymi otaczano grody warowne (Tyryps. u Wergiliusza . Wg Hezjoda (Teogonia. zob. budowniczowie prastarych fortyfikacji.potęŜne mury z okresu kultury egejskiej (wznoszone z olbrzymich bloków kamiennych. i plastyki antycznej. jedyny zachowany egzemplarz tego typu sztuki: Sylen z satyrami.szalej jadowity. do jazdy konnej. Polifem. okrutny i ludoŜerczy. synowie Nieba (Uranosa) i Ziemi (Gai. do 1914. w Xix w. Pałac DoŜów. U Homera jest to dziki lud pasterski. z niewielkim płaskim a. a potem Odyseusz z towarzyszami w niewoli u cyklopa Polifema. kryty jedwabiem.

ok. z którego uwalnia go Lysimachus. Zagnany wiatrem dopływa do brzegów Rodosu. zakąska'. 9. 40 ne. Ŝe nakłoni jego Ŝonę Imogenę. coś dobrego' od śr. 2.) Cymbarka . Cymbelin .-g. 'bałwan. Cymbelin . Cyniczny Jachimo zakłada się z Leonatem Postumem. którą potem. kompot. (zwł. 641-42.gniotła palcami orzechy. kradnie z jej sypialni (dokąd się dostał w kufrze) bransoletę. wbijała dłonią gwoździe w grube deski i łamała podkowy. Była jedną z najsilniejszych Polek . z tematem zakładu z opowieści o Ginevrze Nieszczęścia poczciwej białogłowy w Dekameronie. 1. Ŝona księcia austriackiego Ernesta śelaznego Habsburga. Ifigenię. w wyraŜeniu: sam cymes) rzecz wyborowa. Boccaccia. siostrzenica Jagiełły. Pan Tadeusz. bydlę'). księŜniczka mazowiecka. zakochał się w niej i dzięki temu uczuciu nabrał rozumu i wykształcenia. Nie mogąc przełamać jej oporu. i obie małŜeńskie juŜ pary wracają do ojczyzny .. król Brytanii ok.Cunobelinus. do zdrady małŜeńskiej. bogaty i potęŜny władca. córka księcia mazowieckiego Ziemowita Iv. przyczyniła się do wzrostu wpływów polskich na dworze wiedeńskim. wielką popularnością. zakochany w Kassandrze. Winowajcom wreszcie przebaczono. córkę króla Cymbelina. . jedyna w swoim rodzaju. doskonała.para bohaterów z opowieści Podwójne porwanie z Dekamerona. pot. zobaczywszy po raz pierwszy w Ŝyciu przejrzyście odzianą piękną dziewczynę. jako dowód zdrady. Tępy i głupi Cypryjczyk Cymon (tzn. rywala Jagiełły do ręki królowej Jadwigi. narzeczonej brata Pasimunda. Boccaccia. 1395-1429.. 1610) Szekspira. która płynęła statkiem do swego narzeczonego Pasimunda na Rodos. Porywa na morzu umiłowaną. Po szeregu skomplikowanych perypetii wszystko się dobrze kończy. (A. Cymes . 5. która jako alegoria moralna cieszyła się w Xvii w.sztuka (ok. druga na Rodos.Było cymbalistów wielu.jedna na Cypr. zuomuesse 'przystawka. z jid. zmarły tuŜ przed inwazją Rzymian. wręcza Postumowi. łącząca fragmenty pseudohistoryczne. Ale Ŝaden z nich nie śmiał zagrać przy Jankielu. 12. Mickiewicz. Cymon i Ifigenia . Ŝart. 'deser. a przy tym słynęła z urody. swobodnie zaadaptowane z Kronik (1577) Holinsheda.przest. Obaj porywają Ifigenię i Kassandrę w trakcie ich wesela i uciekają z nimi na Kretę.-nm. gdzie dostaje się do więzienia. matka cesarza Fryderyka Iii i babka Maksymiliana I.

w której Diogenes (zob. zwolennik filozoficznej szkoły cyników zał. Losantiville. a jego gałęzi uŜywano przy pogrzebach. kyon 'pies'. cupressus. dęty o prostej a.miasto w Ohio (USA). śródziemnomorskich. Dziś hodowane w parkach i na cmentarzach płd. z której miał wykładać. zwł. przemianowane w 1790 ku czci gen. znany w śrdw. postać historyczna. gdzie wykładał Antystenes. Rzymianin z V w. Nazwa od ateńskiego gimnazjum Kynosarges. staroŜ. tuŜ przed ich demobilizacją po wojnie o niepodległość. w 458. zawiadomiono go.. Kynthos) na wyspie Delos na M. choć szczegóły jego kariery wzięte prawdop. St. w Azji i Ameryce Płn.instrument muz. rosnące w krajach.. . wg legendy. Stoa (Poikile).zob. odwagi i surowości obyczajów.) miał mieszkać a. Epikur (Ogród). JuŜ u staroŜ. Serpent).. uŜywany jeszcze w Xviii w. Cypion i Berganza . 'Cyncynaci'. Europy.drzewo iglaste o wysmukłej. Cyprys . przydomki Artemidy (Diany). Pies (Scypion i Berganza). Beczka cynika . od gr. łac. dawn. The Cincinoati . Cyntia.) i rozwijającej się w Grecji i w Rzymie do Iv w. od jej miejsca urodzenia. sposoby postępowania i autorytety. zazw. prezesa stowarzyszenia Cyncynatów. a. orał swoje pole... Ŝe został obrany dyktatorem w wojnie z Ekwami.Cyncynat . zakrzywionej rurze.ang. Cynk . do 30-407m wysokości.człowiek nie uznający wartości powaŜanych w jego środowisku a. Rzymian uwaŜane za symbol Ŝałoby. z łac. góry Cynthus (gr. niekiedy gardzący wszelkimi zasadami i wartościami. konsul w 460. lekcewaŜący szanowane instytucje. gdy. gr. Claira. przez Antystenesa z Aten (zob.mit. grupie. stoŜkowatej koronie. Cynik . Wg tradycji był symbolem rzymskiej prostoty. z poezji lud. pne.Lucius Quinctius Cincinnatus. por. budowany w róŜnych wielkościach (zob. członkowie stowarzyszenia oficerów armii amer. ne. w odmianie ozdobnej o koronie piramidalnej. cnoty. jednym z nich był Tadeusz Kościuszko. załoŜonego w 1783. Cincinnati . Akademia. ośmiokątnej. Egejskim. cincinnatus 'kędzierzawy'. Cyncynat pokonał Ekwów. Delia . a po 16 dniach zrezygnował z dyktatury i wrócił do pracy na roli.-rz.

zazw. Kolber. mego losu godła. (dziśŜart. autor satyrycznych Listów (1654). berŜerak).) Cyrano De Bergerac Savinien . Łódź 1898) Edmonda Rostanda. zaborze ros. ateista. ze śrdw. 2.) . Nasz poseł Mefistofelisz Do wymiany traktat poda. Ostrzegliśmy o fortelach. wychowanek College de Beauvais.) komisariat policji. nie daje przez 15 lat wygasnąć jej uczuciu do zmarłego. 1619-55. 6. Ŝe zaszła zgoda. kontrakt spisany z diabłem. poznaj gałąź cyprysową. oryginał. po polsku pod wspólnym tytułem Tamten świat (1956). paryŜanin. Cyrano de Bergerac . 11). obwód'. pakt. a gdy przyjaciel poległ. 2. duchowe za Ŝycia. pisze dla niego listy miłosne do niej i śpiewa serenady pod jej balkonem.I cyprysy mają swe kaprysy .skąd Molier zaczerpnął przesłowie: "Po kiegoŜ diabła łaził na ten statek?" (w Szelmostwach Skapena. okręg. oraz dwóch powieści fantastycznych wyd. w sztuce przedstawiony jako gaskoński szlachcic o czułym sercu mimo komicznego wyglądu (nos!). zarząd dzielnicy. kartezjanin.przest. Ŝe jego umiłowana Roksana kocha innego. Własną ręką podpisano.) Patrzypatrz się lepiej. Por. Cyrkul . (w b. pojedynkowicz. Parnas. Cyrograf . StrzeŜ się. To pamiątki rozstania. łac. (O. 173-182. Odkrywa jej swą miłość i rolę w tej sprawie dopiero na łoŜu śmierci. komedii Le Pedant joue (1654). Z wysokich Parnasów. część obszaru większego miasta. w szabas rano. dowiedziawszy się. cirographum. Ŝe się nagną mile i nawzajem na siebie mrugną. Tak ma stać się: Lucyferes. wyst. z łac. Dziady. 214-15. relacjonujących podróŜ na KsięŜyc i w okolice Słońca ogłoszonych po śmierci autora w 1656 i 1661.o groteskowej powierzchowności (osławiony nochal).poetycki dramat płaszcza i szpady (ParyŜ 1897. Dan w Erebie. cytat ze staropolskiego poloneza. Mickiewicz. A za zgodność: Hadramelach. obwodu. Mają jednak chwilę. część Iv. w bajkach i lit. okręgu. wolnomyśliciel. przed zefirem czoła nie ugną. Rycerski Cyrano.(wym. potem próŜny kweres. Ŝołnierz. Mickiewicz. Tukaj albo Próby przyjaŜni.zwrot przysłowiowy. Jeśli na to się ośmielisz. dla jej dobra bohatersko pomaga rywalowi. pol. 302. circulus 'koło. tragedii Śmierć Agrypiny (1653). WszakŜe i cyprysy mają swe kaprysy. pisarz.dawn. (A. oddający mu duszę po śmierci w zamian za róŜne dobra materialne a. (A. Dla znaku. nr 33.) własnoręczne zobowiązanie na piśmie. o zainteresowaniach naukowych.

prawdop. a zarazem pozwalając śydom na powrót z niewoli babilońskiej i odbudowę świątyni jerozolimskiej. oddając cześć Mardukowi w Babilonie. on jednak prowadził dalej działania wojenne i zdołał nawet podstępem wziąć jej syna do niewoli. Der Barbier von Bagdad. z inicjatywy grupy Skamandra. niepowstrzymany gaduła i natręt.Gdy Cyrus najechał ziemie Massagetów. Almawiwa doprowadza do ślubu z Rozyną pod samym nosem Bartola. chirurgicus z gr. w walce z Massagetami. którym. Hrabia Almawiwa. pers. nauczyciel muzyki Rozyny. balwierz. przy pomocy pomysłowego Figara (dawniejszego sługi hrabiego. Warszawa 1781) Beaumarchais'go (nosząca podtytuł: Daremna przezorność). Bartolo. wyst. doktor i stary zrzęda. felczer. Wtedy wysłała herolda do "niesytego krwi" króla. Krush. wbrew jej woli. Don Bazylio. Le barbier de Seville.fr. młody grand hiszpański. Podbił Medię. mimo woli pomaga zakochanemu Nureddinowi w zdobyciu pięknej Margiany. zajął Babilonię. cudak. zobaczył Rozynę i zakochał się w niej z wzajemnością. pol. Cyrus i Krezus . Asyrię. Komedia ukazuje sposoby. libretto: Giuseppe Petrosellini wg Beaumarchais'go. opera komiczna (Weimar 1858) Petera Comeliusa. cheirourgos 'rękodzielnik'. król perski od 550 pne. choć nie wiedziała. Kyros. Syrię i Palestynę. dziś cyrulika). Zginął w czasie wyprawy przeciw plemionom scytyjskim w dorzeczu Amu-darii.gr.zob.Cyrulik . w 529. Cyrus Ii Starszy (Wielki) . bo inaczej nasyci go krwią. "Cyrulik Warszawski" tygodnik satyryczno-polit. Il barbiere di Seviglia) opera-buffa (Petersburg 1782) Giovanniego Paisiello. Cyros i Tomyris . jest opiekunem Rozyny. aby zwrócił jej syna i wycofał się bezkarnie. ich królowa Tomyris wzywała go kilkakrotnie. na zdobywanych ziemiach witano go jak wybawiciela. Krezus. pomaga Bartolowi w jego zamiarach.. załoŜyciel państwa perskiego. Cyrus . wyd. faktycznym redaktorem był do 1932 Jan Lechoń. libretto kompozytora. komediaprozą (ParyŜ 1775. wydawany w Warszawie w 1926-34.dawn. aby pozostawił jej kraj w spokoju i wrócił do domu. W rozstrzygającej bitwie Massageci pobili Persów. 1780. którą więzi i chce. z dynastii Achemenidów.nm. Cyrulik z Bagdadu . kim on jest. z łac. golibroda. Szanował zwyczaje i religie miejscowe. podstępny łotr. Cyrulik sewilski . na wysokim poziomie artystycznym. Lidię. pokonanym okazywał łaskę. później Jerzy Paczkowski. pol. Całym swym państwem rządził mądrze i tolerancyjnie. Cyrulik sewilski (wł. cyrulik Abul Hassan. wydać za mąŜ.

. zburzono teŜ zabudowę dawnego śoliborza. w Bułgarii.gr. Cyryl i Metody . Cyryla (stąd nazwa). Cyadela warszawska .katolicki zakon kontemplacyjny. oddzielony od benedyktynów. na podstawie narzecza płd. Budapeszt. 827 . Kyrou paideia. Cyropedis . wraz z Metodym ułoŜył najstarszy literacki język słowiański (zwany starosłowiańskim a. zdaniem autora. załoŜ. Cistercium. Napis na grobie Cyrusa .-cerkiewno-słow. ukazuje Cyrusa jako idealnego władcę idealnego państwa. Ciro riconosciuto . która kryje me zwłoki". Gal. powstałe w Ix-X w. Cyrylica . aby wreszcie napił się do syta. 869. głagolicę (zob. i in. jam Cyrus. Artampne ou le grand Cyrus . twórca państwa perskiego. a głowę jego Tomyris włoŜyła do bukłaka pełnego krwi. ParyŜ. dziś w ruinie) zachował się i jest czczony jako świętość narodowa Iranu. Aleksander Wielki. Xviii w. od cittade 'miasto'. Roberta. w 1098 w Citeaux (łac. cittadella zdrobn.ok. 1929). monarchii absolutnej. Nie Ŝałuj mi tej odrobiny ziemi. utworzone przez jednego z uczniów św. przełoŜył na ten język Biblię i wraz z Metodym wprowadził go do liturgii.).w Pasargade (pierwszej stolicy Persji. bracia: Cyryl (Konstantyn). stworzył najstarsze pismo słowiańskie. "apostoł Słowian". wykwintny portret Ludwika Xiv w pseudohistorycznym kostiumie. samodzielna twierdza panująca nad miastem. majuskule. tj. ok.twierdza zbudowana w Warszawie na rozkaz cara Mikołaja I w 1832-34 po upadku powstania listopadowego na terenie konwiktu pijarów i wokół koszar gwardii pieszej koronnej z Xviii w. 69. pol. uŜywane w części zabytków st. staro-cerkiewno-słowiańskim) w celach misyjnych.. z wł. w Polsce od 1140. Grobowiec Cyrusa . Plutarch. stąd nazwa) w Burgundii (Francja) przez św. Angeliki Kaufmann. Cytadela zahamowała rozwój miasta w kierunku ..melodramat Pietra Metastasio.. Obrazy: Rubensa.święci."Przechodniu. Nar.dawn.zginął.alfabetyczne pismo słowiańskie oparte na gr.-macedońskiego okolic Sołunia (Salonik).. Cystersi . Cytadela . powieść Ksenofonta (wyd. Luwr.powieść heroiczna (1649-53) Madeleine de Scudery.

'Obrzezanie Pańskie'.instrument muz. na dobre sto lat.instrument muz. ianus skr. płaskim korpusie rezonansowym i dość długiej szyjce. zapamiętywany przez Ŝaków i kler. łac.Xvii w. jako instrument towarzyszący przy śpiewie. I.płn. zwł. (w Polsce od Xiv do Xviii w. strunowy szarpany. czoban 'pasterz'. tkactwa. Cywilizacja. rosły baran wołoski. czaban od tur. cisio . ale najpopularniejszy w Xvi . . naciągniętymi na płaskie pudło rezonansowe. praktyk religijnych itd.) przyniósł naukę czytania i pisania. Cyzjojan . znany w śrdw. później takŜe tłumaczony na języki narodowe i układany w niezliczonych odmianach stosownie do lokalnych potrzeb. 'styczeń'. o gruszkowatym. Europie.caban. słuŜył jako mnemotechniczna pomoc w braku drukowanego kalendarza od Xiii w. wyliczający święta i patronów skrótami z początkowych sylab nazw i imion wg ich kolejności w miesiącu. Czaban . W Xix w.Folklor wielu krajów opowiada o ludziach a. wołów. Atena .wiersz łaciński o 24 wersach (po 2 na kaŜdy miesiąc). bogach. Dziś częściowo zniszczony zabytek architektury obronnej Xix w.. Kytera. Cisioianus. z łac. kithkra. wół podolski.zob. kierowany przez Demeter. Dawcy cywilizacji . ze śrdw. Oddział Muzeum Historii Polskiego Ruchu Rewolucyjnego. Cytera . cithara z gr. Cytra .. od Circumcisio Domini łac. z ukr. Cytara . Dionizos wprowadził uprawę winorośli itd.. pasterz owiec a. rzemiosł. uŜywana gł. nauczył ludzi siać zboŜe. W Cytadeli zamykano uczestników powstań narodowych i działaczy ruchu robotniczego. 1. cithara z gr. z łac. Kadmos (zob. kithara. którzy w pradawnych czasach nauczyli ludzkość sztuk. Więzienie mieściło się w osławionym X Pawilonie i w kazamatach.skr. od Ianuarius łac.. dawn. Triptolemos (zob.). ciesiołki itd. a stoki Cytadeli były miejscem straceń.). Prometeusz (zob.) był wielkim bohaterem cywilizacyjnym Attyki. strunowy szarpany. z kilkudziesięciu (ok. 40) strunami.konnej jazdy.

zwrotna. noszone w Polsce od Xvii w. tatarski oddział zbrojny. w 1910 załoŜyła Towarzystwo Opieki nad Ociemniałymi w Warszawie. wprowadzona we Francji w 1805. w niektórych armiach uŜywana do 1914.dawne łodzie kozackie. Czamara . hymn pochwalny na cześć legendarnego bohatera.) Czako . prawnuczka Tadeusza Czackiego.wysoka. csako. którego wyparł na Syberię.1887-1919. zaniewidziała w 1898. w całości. bez wyjątku. bardzo szybkie i zwrotne. radziecki dowódca wojskowy. wataha. lotna (. Czapajew Wasilij . Czajki . głównie przez mieszczan. ranny. .. (. Dwa dział ze spiŜu i sto janczarek. w Polsce zwana kaszkietem a. napaść. OkrąŜony w Łbiszczenku (obecnie Czapajewo) w drodze powrotnej na Ural. uŜywane przez Kozaków zaporoskich do Ŝeglugi po Dnieprze i do wypraw wojennych na wybrzeŜa tureckie M. o dwóch sterach . sztywna czapka wojsk. najazd. z tatar. wypad Tatarów. długie. dywizji odznaczył się w walkach z Czechosłowackim Korpusem w Rosji i z generałem Kolczakiem. po heroicznym oporze. skoczył do rzeki Ural i zginął. z ukr. najazd'. gromada. Dla Turków niesie podarek. Czambuł . w czambuł konia puścić 'cwałem.. z płaskim denkiem i z daszkiem. bohater wojny domowej. Słowacki. franciszkanka. Nasza czajka szybka. Film (1934) Gieorgija i Sielgieja Wasiliewów.Czacka RóŜa . galopem'.) Jak jaskółka czarna. a od końca Xviii w. wyd.na dziobie i na rufie.węgierka. Czarnego.1876-1961. uwaŜane za strój narodowy i patriotyczny.) Pięćdziesiąt wioseł w biegu ja nagli. 16. śmija.powieść (1923. czapuł 'zagon. Czapajew . 18-20. z ozdobnymi guzikami i pętlicami. z szalowym kołnierzem do pasa. wszystkiego w czambuł 'w bród. (J.. w 1918-19 na czele 25. 3. kupa. ryczałtem'. giwerem i noszona 1807-31 . 1935) Dymitra Furmanowa.dawn. przen. dawne męskie okrycie wierzchnie. moŜe z wł. z węg. 14. szamerowane. dziś tylko w wyraŜeniu: w czambuł 'ogółem. pod dostatkiem'.. stąd dawne zwroty: wyciąć w czambuł 'w pień'. zagon. acciamarra 'długa suknia'. wyboru. od 1922 organizowała w Laskach warszawskich warsztaty pracy i szkoły specjalne dla niewidomych. i przez cały Xix w. pol.

czar-szb 'zasłona . do 30 lat galer. podkładka (filcowa) umieszczana bezpośrednio pod siodłem.). długa ozdobna kapa okrywająca konia. Czapka frygijska . ostre wyroki. król zgodził się w1oŜyć czapkę frygijską na głowę. z czewonego sukna. Rzymie. z opadającym szpicem. zazw. czapkowaniem (ukłonami.przykrycie konia pod siodło.jaszmak.. zjednać. zob.przysł.spiczasta. grzecznością).spiczasta. pstra. za bunt przeciw niesprawiedliwemu traktowaniu ich przez oficerów.kołpak wielkiego księcia kijowskiego Włodzimierza (pocz. kwef. kłopoty i troski osoby pełniącej waŜną i odpowiedzialną funkcję. 'prześcieradło' z pers. Zwolnieni po amnestii w kwietniu 1792. okrągła czapka bez daszka.aureola świetlna wokół księŜyca na firmamencie. stąd nązwa. długa zasłona na głowę wraz z twarzą. z niewielkim otworem na oczy. Czapka niewidka .Czapka. papką i solą ludzie ludzi niewolą . buntownicy z Nancy przybyli do ParyŜa w czerwonych czapkach galerników. nakrycie głowy uŜywane na staroŜ. W 2 miesiące później. pozyskać.(w baśniach i legendach) czyniąca człowieka niewidzialnym. Czapka błazeńska . czapka Amazonek we Frygii. Xii w. Wschodzie. wg mit.pokonać olbrzymią przewagą liczebną. Xiv-Xvii w. wzbudziły oburzenie. zwanego Monomachem. Czaprak . Czapka Monomacha . (z długimi brzegami) urzędników bizantyjskich i doŜów weneckich. przychylnie usposobić. cięŜar władzy. z tur. przen. tradycyjna część ubioru kobiet muzułmańskich w niektórych krajach. (czapki wolności). w Tuileriach. widziana przy zamgleniu a.. bonnet rouge 'czerwona czapka'). W 1790 postawiono przed sądem wojennym Ŝołnierzy z garnizonu w Nancy. skaptować. głównie najemników szwajcarskich. Czapkami zarzucić . galerników w przedrewolucyjnej Francji (fr. chlebem i solą (poczęstunkiem) moŜna ludzi ująć. gr. niewielkim zachmurzeniu. Czarczaf . Lisia czapa . czapka wyzwoleńców w staroŜ. Czapką. tur. Włodzimierz (Monomach). z dzwonkami i sarnimi uszami. które stały się odtąd emblematem Rewolucji Fr.

pod śółtymi Wodami w 1648. gdy musieli zasiadać w senacie obok niego. Odtąd szrama została mu na twarzy. z węg. jako syn swego wieku okazywał teŜ bezwzględność. Ŝe jazda przeprawiła się na małych barkach. Tucholę. m. mistrz wojny podjazdowej. Walczył następnie przeciw Moskwie (zwycięstwo pod Połonką w 1660). Z . Walczył ze Szwedami w 1626-29.in. nadmierną ambicję. dzięki niej został jednym z najwyŜszych dostojników. wreszcie Warszawę. Czardasz. wzór Ŝołnierza i patrioty. jeden z najwybitniejszych dowódców polskich. Pobity pod Gołębiem. Czy miasto zdobyte? . gdzie jak chce tradycja. Uczestniczył jako pułkownik w bitwie pod Beresteczkiem w 1651. a dziko. Hej. surowości dla siebie i innych. skąd wypuszczono go po ugodzie zborowskiej w 1649. a w 1658 na pomoc sprzymierzonej Danii wraz z Austriakami. Wszystko. przy bohaterstwie i patriotyzmie. co mnie boli (wyrosłem) . osiągnął olbrzymią fortunę i skoligacił się z magnackimi rodami. Wojewodą ruskim został w 1657. zwycięŜył pod Warką. W czasie wojny szwedzkiej ukazał wspaniałe. Ja nie z soli ani z roli. Czardasz . powolnej. ale z tego. Cygańska muzyko! Huczcie. mściwe okrucieństwo w czasie pacyfikacji na Ukrainie. później kozackiej.ludowy taniec węgierski w takcie 2/4 składający się z 2 części: melancholijnej. czardasza ty mi graj. a za nim uczyniło to samo 12 pułków. ciągnąc płynące konie za sobą. ruszył na Pomorze Zachodnie.zapytać miał zlany krwią Czarniecki.nocna'. odbił Kraków. świetny kawalerzysta.mawiał Czarniecki do dostojników i magnatów. pasji friss a. a blaszka zastępowała przestrzelone podniebienie. do czego doszedł. A szumnie. organizator walki wyzwoleńczej przeciw Szwedom (do której nie zawahał się wciągnąć nawet chłopów). zmarł w drodze powrotnej do Lwowa. szlacheckiej zagrody". Buławę hetmańską otrzymał jednak dopiero na łoŜu śmierci. potem na Ukrainie z powstańcami Bohdana Chmielnickiego. umiejętności wodza i niezłomność charakteru. "rycerza z prostej. prowadził nękającą wojnę partyzancką. Przerwa Tetmajer. kiedy Ŝołnierze unosili go z pola bitwy pod Monasterzyskami. pełnej Ŝycia. dostał się do niewoli tatarskiej. którzy krzywili się. 'taniec wykonywany w karczmie'. Jednak prozaiczny marszałek Montecucculi twierdzi. zdobył Bydgoszcz. friska. ognia. wzięło się z wojaczki. (K. Pobił Rakoczego. lassu oraz gwałtownej. W 1656 objął dowództwa kampanii przeciw Szwedom. rzucił się z koniem wpław w nurty cieśniny morskiej. patetycznej lassan a. w ten sam sposób przeprawił się i Czarniecki. Syn średnio zamoŜnego szlachcica słuŜył w wojsku od wczesnej młodości. zasłynął przy zdobyciu wyspy Als. CięŜko ranny. 1-4. gdy odzyskał przytomność po postrzale w twarz.) Czarniecki Stefan. gęślo. boŜyszcze wojska. łkaj. basy. csardos dosł. 1599-1665. a następnie na Ukrainie przeciw powstańcom.

epopeja narodowa na wzór Eneidy Wergiliusza. Których sława pod niebo zwykła wylatować. sielski.odpowiedzieć miał Czarniecki na pytanie Rakoczego. Czarnoleskiej je rzeczy Chcę . Kąkol. widmo St. kary. wznosi się pamiątkowy obelisk. Chorzelą i Działdowem. radomskim. Czarniecki pod Kołdynką . Gminny. Umarłych próŜno płakać. Rzecz o wolności słowa. Dla ojczyzny ratowania Wrócim się przez morze. Pamięć walecznemu wojewodzie.. Warszawa. Muz. próŜno i Ŝałować. Moja piosnka (1). Trzepaczka . 40-41. uczony . Nar. Lipa czarnoleska).z okresu 1656-88 (wyd. NiepróŜnujące próŜnowanie (1614). Pamiętniki .) Ty nie szukaj w ojcach winy. Jak w Królewcu wybrzmiewał albo Sandomierzu. Stefan Czarniecki . siwy) Czarnieckiego.. Krasiński. Lecz stratę uwaŜywszy.. Tarant .koń deresz (a. Lada jaka to niwa. słuszna przy twym grobie.muzeum Kochanowskiego. z roli .obraz Piotra Michałowskiego. Warszawa. (Hymn naradowy. Ty nie wdawaj się w szyderstwo. który wg tradycji Ŝegnał go leŜącego na łoŜu śmierci.przydomek nadany Czarnieckiemu przez Ŝołnierzy po jego zwycięstwach nad Szwedami pod Chojnicami.wieś w woj. Ten kasztelański Jana język Czarnoleski. Bo to potwarz i bluźnierstwo. w Xix-wiecznym dworze . na której miejscu znajduje się dziś romantyczny park. 13-16. czym winien nagrodzić krzywdy wyrządzone Polsce. 481-83 (1843). hist. (Z.obraz (1870) Józefa Brandta.z majątków ziemskich. Kochowski. gdzie rosła słynna lipa (zob. wypłakać Polsce oczy obie.ta serca uleczy! (C.z dzierŜawy Ŝup solnych.soli . Xiii.. Jeszce Polska. (C. księcia siedmiogrodzkiego. zob. 16 Ii 1665. a. (W.) Zarówno w Siewierzu. Czarniecki na koniu .) Jak Czarniecki do Poznania Po swedzkim zaborze. Przedświt. a tam. 1836) Jana Chryzostoma Paska. który w 1657 najechał ziemie Rzplitej. zob. w Sokołówce. gdzie mieszkał Jan Kochanowski w swojej posiadłości.poemat w 12 pieśniach (1858) Kajetana Koźmiana. Epigrammata polskie.) . Krwią i złotem . 27-30.) Czarnolas . Norwid.kmiecy i królewski. Norwid. Cny Czarniecki. Muz. Nar. Czarnieckiego odpowiada na gorzkie wyrzuty poety pod adresem przodków.

z sonetów Szekspira. np. Czarna dama . por. Czarna bandera piracka. 1873). Leszek Czarny. 245). Jolly Roger. rycerzy. mających podlegać z jakichś powodów dyskryminacji a.w dawnej Polsce . wyŜej Czarna bandera. czerń dla Ŝałoby to zwyczaj rzymski (por. a Omajjadów . gniew'.w dawnym domu szlacheckim i chłopskim izba uŜytkowa. do której się poeta zwraca w sonetach 127-152 i którą kocha mimo jej niewierności.spis osób podejrzanych. notowanych a. Czarna międzynarodówka . 'Wesoły Roger'. niŜej Czarny rynek.nazwa świętokradczych niszy odprawianych dawn.działanie mające na celu wywoływanie zjawisk nadnaturalnych przy pomocy złych duchów. gdzie wzywano diabła zamiast Boga i dopełniano sprośnych ceremonii dla ośmieszenia i sprofanowania właściwego obrządku.Rzecz czarnoleska . potajemny handel dewizami."Czarnymi flagami" nazywano wojska kalifów bagdadzkich dlatego.nielegalny. Czarny . Czarna lista .melancholia. Melancholia. powiadano. Turpin Dick. wg tradycji. Czarna choroba . chole 'Ŝółć. prowadzi gospodarstwo. niskiego urodzenia. zob. Czarna Bess . zob. niekiedy ozdabiana wizerunkiem czaszki i skrzyŜowanych piszczeli. melas 'czarny'. Czarna giełda .iron. Czarna flaga .. Zawisza Czarny. Czarna msza . por. Czarna moneta . prześladowaniom.miedziak. przydomek niektórych władców a. Egipcjan. Juwenal. niewoli. Czarna gałka . kobieta. zakon jezuitów (od ok. za symbol niŜszości. melancholia z gr. przez satanistów. podczas balotaŜu (tajnego głosowania). Ŝe flaga Abbasydów była czarna (podczas gdy Fatymidów była zielona. por: Biały (Biała izba). łac.biała). gdzie się gotuje na kuchni.tom wierszy (1929) Juliana Tuwima. por.oznaczająca dawn. . Czarna mogiła .klacz. Ŝe czarna zasłona wisząca przed drzwiami Aiszy (zob. ang. Barwa (Czarna). w celu zyskania przychylności szatana. dosł. Czarna izba . wychowuje dzieci i spędza się większą część dnia. 10.Kolor uwaŜany na Wschodzie. nie zidentyfikowana.) uŜyta została jako chorągiew i dotąd uwaŜana jest przez muzułmanów za świętą relikwię. zapoŜyczony u staroŜ. głos przeciw przyjęciu do klubu.

którzy 2 Xii 1789 czarno ubrani wyruszyli powozami na Zamek i złoŜyli królowi i dygnitarzom sejmowym zredagowany przez Kołłątaja memoriał z Ŝądaniem zrównania w najistotniejszych prawach mieszczan ze szlachtą. zwł. podobnie jak w innych okolicach dawano arbuza (kawon). nazwa nadawana od 1905 w Rosji carskiej bojówkom organizacji monarchistycznych. Czarna wieŜa . Czarne berety . Czarne podniebienie .wojska pancerne.ang. pandemicznie w śrdw. grochowy wieniec.ziemia nie pokryta śniegiem.węgiel jako bogactwo kraju.. faszyści włoscy. podawana dawniej starającemu się o rękę panny na znak odmowy. gęś lub prosię na szaro. nazwa. Szabla. black power. Arbuz.o człowieku mającym poglądy skrajnie reakcyjne. camicie nere.w Polsce .czernina. który go wydobywa. Czarna szabla . pod którą występują tajne (często fikcyjne. dŜuma występująca epidemicznie a. diament jest regularną odmianą węgla pierwiastkowego.ros. morowa zaraza.zob. rzemieślników i lumpenproletariatu do walki z ruchami rewolucyjnymi. .mór. Czarna Śmierć . Czarna potęga . zupa z kaczej krwi. tworzonym przez policję z drobnego kupiectwa. rekuzy. porywaczy. Czarne koszule . Europie. Czarna polewka . hańbę na swoją społeczność a.pop. od noszonych przez nich w 1921-45 czarnych koszul. WieŜa. głoszącego konieczność izolowania się Murzynów od społeczności białych i wyŜszość fizyczną i umysłową Murzynów nad białymi. męcząca.Czarna owca .cięŜka. przez organizowanie napadów na instytucje robotnicze i ich działaczy oraz pogromów ludności Ŝydowskiej i ormiańskiej. Czarna robota .w łowiectwie . morowe powietrze.zob. Czarna stopa . Czarna procesja . por. jednoosobowe) organizacje szantaŜystów a.demonstracyjne wystąpienie przedstawicieli 141 miast królewskich w czasie obrad Sejmu Czteroletniego. Czarna sotnia . stąd nazwa. we Włoszech. hasło ruchu pewnych grup Murzynów w skupiskach (gettach) murzyńskich wielkich metropolii USA lat 1960.osoba sprowadzająca niesławę a. brudna. źle płatna praca fizyczna. Cziornaja sotnia. Czarne diamenty . Czarna Ręka . a. rodzinę.wł.

) w Mekce. Czarny generał . 924-927.Czarne to piękne . Murzynek. nadany mu z powodu cech murzyńskich jego wyglądu. "Czarny kościół" . black is beautiful. Czarny generał . z legiją Dunaju Tam wódz Murzyny gromi. Brał udział w powstaniu 1794 jako kapitan. bohater opowieści Walter Scotta.Czarny. lapis niger) stela z najstarszym napisem rzymskim po łacinie.Afryka. .arab. łac. fatalne. złoŜony obecnie z kilku kamieni spojonych srebrną obręczą. jak powszechnie było wiadomo. umiera na Ŝółtą febrę. herbu Prus. wyraźnie.) Czarny kamień . Czarny korzeń . (1912) Wacława Gąsiorowskiego. w druku.dawn. zbyt młoda. Biały (kamyk). por. który w 1724 wszedł w Ŝycie w Luizjanie francuskiej (Ameryka Płn. Anglię. Rumunia).Sir James Douglas.słynny zabytek Braszowa (Siedmiogród. środk. Mickiewicz. który najeŜdŜał płn. a po zawarciu pokoju z Edwardem Iii zginął w Andaluzji w walce z Maurami. przywódca szkocki. Czarny kamyk . naroŜnik świątyni Kaaba (zob.na piśmie. 1286-1330. nigro lapillo.Rzymianie zaznaczali w kalendarzach dni niepomyślne.tajne biuro załoŜone przez Ludwika Xiv w Hotel des Postes w ParyŜu. 500 pne. por. po zawarciu pokoju w Luneville zostaje generałem francuskim (przejściowo był dowódcą Legii Naddunajskiej). 1. poddający surowym rygorom niewolników murzyńskich. Code noir. z ok. z nieprawego loŜa. po bitwie pod Szczekocinami mianowany podpułkownikiem.ang. hasło niektórych organizacji murzyńskich w USA lat 1960. Konstytuanta zamknęła gabinet. Czarny kodeks . Jabłonowski zabiegł. ale piękna. wmurowany we wsch. przydomek nadany przez kolegów w wojsku Władysławowi Jabłonowskiemu. zlikwidowano go ostatecznie w 1830. Gdzie się cukier wytapia i gdzie w wiecznej wiośnie Pachnące kwitnął lasy.. niŜej: Jestem czarna. Czarno na białym . aŜ kędy pieprz rośnie.fr. największa świętość muzułm. W 1799 generał brygady w Legionach Dąbrowskiego. a w 1802 obejmuje dowództwo dywizji w korpusie ekspedycyjnym na San Domingo. Czarny kontynent . al-hadŜar al aswad. gdzie zostaje komendantem wojskowym. z ksiąŜęcego rodu. splądrował wiele miast i wsi. trawa jeszcze nie odrosła.. a wzdycha do kraju. znaleziona w 1899 na Forum Romanum w Rzymie.).powieść hist.. zapewne meteoryt. czarnym kamykiem. Czarny Douglas . (A. Pan Tadeusz. gdzie otwierano listy. ale. 1769-1802. Czarny gabinet . prawdop. w sposób oczywisty (dowiedzione). (łac.

kościół gotycki z 1385-1425. por. o murach sczerniałych od poŜaru z 1689.pop. Czarny Radziwiłł . Black Prince.29 X 1929 dzień największego w historii krachu na Amerykańskiej Giełdzie Akcyjnej. Czarny rynek . ściany jego obwieszono cennymi dywanami wschodnimi. a wkrótce potem i światowy.dawn. Czarny łabędź . Edwarda Ii. dzik. najstarszego syna króla ang. Jestem czarna. "Chat-Noir". brzozy. klony. Czarny wtorek . Radziwiłłowie. generał zakonu jezuitów. Zawisza Czarny . Czarny towar . por.ang.zob.zob. por. Czarny papieŜ .Mikołaj Krzysztof Radziwiłł zob. Namiot(y Kedara).czarna zwierzyna. ewent. "Czarny Kot" . dęby.nielegalny. wiązy i jesiony. Czarodziejski. Szlak(i). 19 Ix 1873 wybuch paniki na Wall Street spowodowanej bankructwami bankowymi. las o róŜnych gatunkach drzew. . 4 (Wulgata: nigra sum sed formosa). wyŜej: Czarne to piękne. 1330-76.zob. Czarny zwierz . potajemny handel towarami. Miłość (czarodziejem). księcia Walii. Łabędź. kładącego kres powojennej prosperity i rozpoczynającego wielki kryzys amerykański. Czarodziejska góra . gł. wyŜej Czarna giełda. przydomek od czynów wojennych a. ale piękna . Hans Castorp. Czarny las .24 Ix 1869 punkt szczytowy paniki na Amerykańskiej Giełdzie Akcyjnej. Czarodziejska miłość . Czarny piątek . od koloru zbroi. 1.zob. Czarny ksiąŜę .słowa oblubienicy w biblijnej Pieśni nad Pieśniami. z których część ocalała. liściastych. takŜe zawierający jawory.zob.zob.niewolnicy afrykańscy wystawieni na sprzedaŜ. Ŝart. przydomek Edwarda. Czarny szlak . bukowo-grabowy.

dzięki czemu cudzoziemscy podróŜnicy w Xvi w. Choć pierwszą czarownicę polską spalono w Waliszewie koło Poznania juŜ w 1511. nakazującą inkwizytorom i innym karanie śmiercią czarowników i czarownic. które przejść muszą bohaterowie.. La Boutique fantasque. J.. PapieŜ Innocenty Viii wydał w 1484 osławioną bullę Summir desiderantes.. Czarodziejski sklepik . aby Sarastro przyjął ich uroczyście do kręgu wtajemniczonych w Świątyni Słońca. 1731. Reszta zaś odbyła się w Xviii w. Zob: teŜ Młot (na czarownice). 18: "Czarownikom Ŝyć nie dopuścisz. 22. opery romantycznej. stała się punktem wyjścia nm.) czarownic. jedno z 2 najwybitniejszych dzieł gatunku singspiel (śpiewogra. libretto: Emanuel Schikaneder. apologię zagroŜonej masonerii. to na wiek Xvi przypada zaledwie kilka procent ogólnej liczby polskich procesów czarownic. skorzystali z okazji. Czarownica . Czarownice . mordowanie niemowląt itd. to równieŜ symbolika masońska. przeciwstawiająca sobie dwa światy: realny i fantastyczny. ale dla teatru ludowego na przedmieściu Wiednia.fr. DŜinnistan. libretto: Leonid Miasin i Andre Derain (wg libretta Wieszczki lalek. Xvii w. Rozpowszechniły się one dopiero w pocz. Rossini. balet w 1 akcie (Londyn 1919). La sorciere. Konstrukcja dramatyczna tego arcydzieła muzyki i poezji. powołując się na słowa Biblii. zwierzęta. ksiąŜę Tamino i jego ukochana Pamina. przy pomocy aluzji i symboli. stosowały praktyki magiczne w celu oddziaływania korzystnego a. osoby. muzyka: G. wg ballady K. długim jest Uprowadzenie z seraju Mozarta). rośliny i przedmioty.nm. zatruwanie studzien. procesów. opera fantastyczna (Wiedeń 1791. Procesy czarownic odbywały się juŜ w śrdw. udział w sabatach (zob. Die Zauberflte. traktat (1862) Julesa Micheleta. Do Polski fala prześladowań czarownic przyszła znacznie później (podobnie zresztą jak i inne zjawiska cywilizacji zachodnioeuropejskiej). Ex. nie ogarnięte obsesją magii. opr. opierając się na powieści wolnomularskiej księdza Terrasona Sethos. (1896) Antonina Dvoraka. 1802) Mozarta. do Xviii w. 46 proc. aby z opery uczynić. Bayera). podziwiać mogli Polskę jako "państwo bez stosów". po 1580 i w czasie wojny trzydziestoletniej. Erbena. rzucanie uroków. Czarownica południa .fr. Autor i kompozytor. na który przypada ok. jako modna wówczas feeria z treścią zaczerpnięta ze zbioru bajek wschodnich.Czarodziejski flet . wyst. które wg Biblii i wierzeń chrześc. CięŜkie próby. zgubnego na ludzi. O. baletu J. . Dopiero w 1776 zniesiono w Polsce karę śmierci za czary. napisana nie dla dworu." W Europie zachodniej masowe procesy czarownic osiągają kolejne szczyty po 1560. Pławienie.wiedźmy. a ustają niemal całkowicie z końcem Xvii w. Respighi. będącą podsumowaniem i przypomnieniem wcześniejszych uchwał. wydanego przez Wielanda w 1786. Zwykle jednak pomawiano je o przymierze z diabłem.poemat symf. pol. naleŜący obaj do wolnomularstwa.

od 1761 Ŝona Adama Kazimierza Czartoryskiego.opera (1809) J. Sabat czarownic . JuŜ w 1688 spalono 3 osoby. 55 wziętych na tortury przyznało się do winy. Leszek Biały. Wychowana w domu magnackiego dorobkiewicza. a swoboda małŜeńska pozwalała jej na intymne znajomości z wybitnymi męŜczyznami. 'Dalsze cuda.. księŜna. 'Kilka uwag o "Skandalicznej ksiąŜce". liczba uwięzionych wzrosła do 150. rozpieszczona.. wraz z wybuchem epidemii nieznanej choroby. Some Few Remarks upon "a Scandalous Book" ang.Proces czarownic z Salem (stan Massachusetts. a podejrzanych do dwustu. W. roku Ŝycia wydana za kuzyna ze względu na interesy rodu. Ŝonę jego stracono. Longfellowa o jednym z gł. Pastor Cotton Mather (1663-1728) i inni rozpowszechniali pogląd. W latach osiemdziesiątych rzuciła się wir intryg koterii politycznych. Gdy posądzono o czary takŜe Ŝonę gubernatora. Ŝe winne tu są czary. ksiąŜka (1693) C. których przepowiednie popychają Makbeta na jego tragiczną drogę zbrodni. który zmarł w czasie przesłuchania. który sam ustanowił sąd procesowy. Trzy czarownice . Giles Corey. 19 osób stracono. bez wykształcenia i zainteresowań. Czarownice z Salem . More Wonders of the Inovisible World ang. co przy wrodzonej inteligencji i zdolnościach uczyniło z niej słynną sawantkę. za młodu była pospolitą panną. 'Próba ognia'. Elsnera. prawdziwy szał ogarnął miasto dopiero w 4 lata później. pokrywając ambicjonalne cele teatralnymi . The Wonders of the Invisible World ang. gorliwość śledcza władz szybko wygasła. bohaterów Salem.. 1746-1835. Mathera zawiera rozwaŜania pastora o działalności diabłów. Dwór stanisławowski. ..siostry wiedźmy z Makbera Szekspira. matka Adama Jerzego i Konstantego oraz Zofii Zamoyskiej i Marii Wirtemberskiej.zob. Sir Williama Phipsa. odpowiedź (1701) C. Proces w Salem. kontakty z luminarzami epoki skłoniły ją do uzupełnienia swych braków wykształcenia..'. K. interesującą lwicę salonową. 1959) Arthura Millera. czyli Czarownica z Łysej Góry . i bliską krewną Matherą. 'Cuda niewidzialnego świata'. WróŜka (z Endor). Czartoryska Izabela z Flemmingów. The Crucible .. w 17. podróŜe. WojaŜe i kontakty ze słynnymi osobistościami Oświecenia zmieniły ją w swawolną. Sabat. wyst: pol. atak satyryczny (1700) Roberta Calefa na ksiaŜkę Mathera. USA) w 1692 wynikał z purytańskiej wiary w magię.zob.Czarownica z Endor .dramat (1868) H. pt. Mathera na powyŜszy etak.ang... sztuka (1953.

Czasie. Po 3. zjawia się na chwilę przed straceniem kochanka i ratuje mu Ŝycie. W 1800 wybudowała tam Świątynię Pamięci. Czas. przypisywanej Siudrace. zajęcia.'. Zgromadziła w niej relikwie królów.. z napisem u wejścia: "Przeszłość Przyszłości". zmarła w Wiedniu. Niki na zamku w noc poślubną słyszy dobiegające z pobliskiego ogródka restauracyjnego dźwięki walców. Czarudatta i Wasantasena . Po powstaniu listopadowym Puławy uległy zniszczeniu przez wojska carskie pod dowództwem jej wnuka na słuŜbie ros. Katajewa. zw. W 1809 wzniosła Dom Gotycki. ros. ze sztuki satyrycznej Łaźnia. 1791 nastąpiła w niej kolejna zmiana: księŜna ulega ogólnonarodowemu nurtowi przemian i działaniu postępowych sił społecznych. występowała sama w teatrze puławskim w sztukach patriotycznych. Legenda ind. 1936) Walentina P. zakochała się. kiedy brak rozrywek. księŜniczka Helena. Czarny charakter sztuki. zyskała na koniec przydomek Matki Ojczyzny. Sansthanaka.. Tytuł powieści (1932. zbiornicą pamiątek narodowych. Goethe sparafrazował tę sztukę w balladzie Der Gott und die Bajadere.gestami. wymyka się tam.martwy sezon. w którym umieściła galerię obrazów i zbiór broni. ZuboŜały kupiec bramiński Czarudatta i piękna kurtyzana Wasantasena kochają się. gorąco popiera Kościuszkę. 'Bóg i bajadera. marzy o Wiedniu i. W. Wriemia. Czar Walca . datowanej róŜnie. pisała ksiąŜki. rozbiorze zajęła się odbudową zniszczonych Puław (zob. Indische Legende (nm. Majakowskiego. pol. Pod koniec Ŝycia stała się symbolem patriotyzmu i polskości. pamiątki kultury. 5 Iii 1831 Izabela opuściła Puławy pieszo. sanskr. Jednak Wasantasena odzyskuje przytomność. uprawiaia filantropię i zajmowała się oświatą ludu. w poruczniku Niki i chce uczynić go księciem-małŜonkiem. dusi Wasantasenę w odległym ogrodzie i oskarŜa o tę zbrodnię Czarudattę. będąc w Wiedniu.. "Marsz czasu" (1930). jednym z głównych ośrodków kultury w Polsce. później Świątynią Sybilli. Od ok. 1797). Izabela zajęła się takŜe teatrem i kształceniem aktorów. szwagier króla. okres . które dzięki niej stały się magnesem przyciągającym artystów i pisarzy.). Puławy zaczęto nazywać "stolicą gustu i nauk".. wraca do swojej księŜniczki. wyd.para kochanków z sanskryckiej komedii Gliniany wózek. Banja. Ein Walzertraum. naprzód!. Oscara Strausa. ros. Adama Wietemberskiego. granych przez wiedeńską damską kapelę. operetka (1907) kompozytora austr. od Iii do X w. nowin. nierównej zresztą wartości. akt 6. 1830. Czas ogórkowy .nm. nazywana dawniej Matką Spartanką lub Sybillą. wpieriod!. wystawiany w wielu krajach Europy ok. Mriczczahakatika. Następczyni tronu. Oparto na niej popularny balet Le Dieu et la bayadere.. wodzów.

Jolly Roger. Owidiusza. zwiady. Znak. ze spoin) z tragedii Hamlet. Ząb czasu . ang. wieczność trwa'. ze średniowiecza. 1. Atłas. por. z przemówienia W. wyŜej: Czas poŜerca rzeczy. Czarny (Czarna bandera). tempus edax rerum. por. ang. warta. wg powiedzenia Teofrasta: "Czas to kosztowny wydatek. zob. straŜ.symbol śmierci pochodz.ang." Czas ucieka. Szkoda czasu i atłasu . Szekspira. Szekspira. godło pirackie. z kolein. 1. 5. z węg. Trupia czaszka i skrzyŜowane piszczele . ang.. na urządzeniach pod wysokim napięciem.łac. tooth of time. posterunek.ang. Znak czasu .łac.i swym zamierzonym biegiem przemija wszystko pod słońcem. Czaszka. zwł. z Biblii. kiedy mawiano: tempus fugit. pilnowanie. wieczność czeka .zob. zwiad.przysł. spotkanie. Czaty . wywodzące się ze średniowiecza. O czasy! o obyczaje! .wakacyjny. 234. przysł. Fryderyk I Barbarossa (Tempi passari!). 'czas ucieka.zob. csata 'bitwa. niŜej Ząb czasu. horda'. Minione czasy! .(z formy. Czas poŜerca rzeczy . z komedii Miarka za miarkę. 1. Wszystkie rzeczy mają swój czas . 1. 15.zob. the time is out of joint. jakŜe zmieniły się czasy na gorsze! jak się zepsuły obyczaje! Z przemówienia Przeciw Katylinie. 'czas jest po naszej stronie'. time is money. śledzenie. Gladstone'a w Izbie Gmin (1866) w dyskusji na temat projektu ustawy wyborczej (Reform Bill). znak sygnalizujący śmiertelne niebezpieczeństwo. podjazd. urlopowy. tłum. dosł. z Metamorfoz. 3. E. 1. time is on our side. . śmierć goni. Eklezjasta.czatowanie. hist. Czas pracuje dla nas . aeternitas manet łac. Czas to pieniądz . Czas wyszedł z orbit . O tempora! O mores! Niestety. nie znany w staroŜytności.ang. oddział podjazdowy. 5. Cicerona.

Słuchasz tylko. Czego chcesz od nas. Jako te cząbry i ślazy. stosowana teŜ w lecznictwie lud. pokrowiec. giezłko. w kronice Kosmasa.) Czech . 257-59. biała koszula śmiertelna. nieruchomy. Podesławszy pod nogi ziemie. uwaŜany przez legendę czeską za źródło nazwy tego ludu. mityczny protoplasta. Czatyrdahu. górska.). ludzi. śyłyście nie nam. uŜywana jako przyprawa w postaci ziela a. Długosz). Mickiewicz. (A.masyw górski głównej grani Gór Krymskich w pobliŜu miasta Ałuszty (Ukr. Między światem i niebem jak drogman stworzenia. Czatyrdah . Dziady. ryba słodkowodna z rodziny jesiotrów. gzło. czekmen. Mickiewicz.rodzaj kontusza z rękawami.ballada Mickiewicza. olejku. Lecha i Rusa.sterlet.aromatyczna roślina jednoroczna z rodziny wargowych. co mówi Bóg do przyrodzenia. sonet Czatyrdah. gromy. ni kwiatu. dawn. sukiennego a.eponim czeski. SRR). Po raz pierwszy w pocz. (A. ty zawsze gtuchy. ubiór pochodzenia wschodniego. Ii. na Ŝupanie. ozdobna szabla tatarska (Xvii w. z których kaŜdy załoŜył swoje państwo: Czechy. Ni z nich owocu. Czeczuga . cz. majestatyczny hymn dziękczynny. ogrodowa a. nie znanej kronikom czeskim. Xii w. nie światu. z 1563-64. Czech ma dwóch braci.) Cząber . kitel. płaszcz. noszonego w Polsce Xviii w. Polskę i Ruś (Kronika wielkopolska..czecheł. . Panie. 11-14. "religijna . W wersji kronikarzy polskich. aksamitnego. z tur.. pod nazwą Bohemus. Czechman . Częchło .początek pieśni Xxv (Księgi wtóre) Jana Kochanowskiego.Czaty .

Góry Czekanowskiego . między dolnym biegiem rzeki Olenok i deltą Leny. CzegoŜ chcą oni? . mapy i wielkie zbiory przyrodnicze.dawn. zatrudniona na folwarku feudalnym. "zupełna nowość w poezji naszej". pozostawiając po sobie cenne materiały. do Xiii w. pasmo górskie w Jakuckiej ASRR.zob. wyzwolony na czeladnika po złoŜeniu właściwego egzaminu. KriaŜ Czekanowskowo. którego. (wyd.hist. Czeladnik .czakan. Godot. z węg. obuch. najemna słuŜba folwarczna (Xix w. zmarł śmiercią samobójczą. któŜ o to dba! 1-4. Chrzanowski). swobody. "zbójecki instrument" w czasach pokojowych. nadziak. a towarzysząca panu jako druŜyna obozowa na wojnie. . 1895) pt. Czekając na godota . nad brzegami M. przetłumaczony na jęz. wykwalifikowany rzemieślnik pracujący u majstra.1833-76.. słuŜba domowa u magnatów i szlachty. czeladka. obelgą plwa. chleba.). grodu.i gawiedź szumi. wg ustawy sejmowej z 1620. nie wolno było pod karą mieć przy sobie w miejscu publicznym.ros. od Xvi w. csakany z tur..). Czekan . uŜywana przez taterników do rąbania stopni w lodzie. słuŜba domowa.. "pierwszy utwór polski.wiersz napisany w 1879 w X Pawilonie Cytadeli Warszawskiej przez 20-letniego więźnia. zesłany za udział w powstaniu 1863 na Syberię. szyderstwem wita. równieŜ z wolnych "luźnych ludzi". Arktycznego. CzegoŜ chcą? . CzegoŜ chcą oni? .któŜ ich zrozumie. prowadził badania w rejonie jeziora Bajkał. Czeladź . geolog i geograf polski. czeladnicy. toporek na długim drzewcu do rozbijania hełmów i naramienników nieprzyjaciela i do ściągania go z konia (Xiv-Xviii w. Wacława Sieroszewskiego. który wolno nazwać wielką poezją" (I. bułg. złoŜona z poddanej ludności chłopskiej.kontemplacja piękności i ładu natury". mocna laska ze stalową głowicą. późniejszego pisarza. zatrudniana teŜ jako straŜ zamku a. ludność zaleŜna. w dorzeczach Dolnej Tunguzki i Leny. Ura! Fabryki! Ziemia! Swoboda! stał się w Bułgarii pieśnią rewolucyjną. Czekanowski Aleksander Piotr .

gotycki. zbudowany przez KonradaMazowieckiego w początku Xiii w.. uczestnik wielkiej wyprawy z 1733-43 dla zbadania azjatyckich wybrzeŜy Arktyki. w 1656 Szwedzi wysadzają w powietrze wnętrze. na którym w 1933 przedsięwzięto pierwszą próbę przebycia lodołamaczem płn. po 1262 księstwo czerskie. zmiana koryta Wisły zmniejsza handlowe i obronne znaczenie Czerska. Czepigi . Czepek . . poł. począwszy od oczepin weselnych. dryfował na M.rosyjski badacz polarny z Xviii w. browary piwa. W pobliŜu Cieśniny Beringa skuty przezkrę. obecnie w ruinie.czeladnica.szczęściarz.wieś w woj. Wyroby sławnego sukna zwanego londrynem. Xix w. drogi morskiej z Murmańska do Władywostoku. z kwadratową wieŜą bramną i cylindrycznymi basztami. aŜ do oczątku Xx w. Czeluskin Siemion I . Czersk .rączki pługa. prawa miejskie. izba czeladna. śledził z zapartym tchem cały świat. warszawskim.radziecki lodołamacz zbudowany w Danii. dotarł do najbardziej na północ wysuniętego przylądka Azji. folwarcznej. przed 1350.domownicy. w strojach lud.. Zamek . związanych z obrzędem weselnym. izba dla czeladzi dworskiej.. "Czeluskin" . o noworodkach wychodzących na świat z główką pokrytą strzępkiem owodni (błony płodowej).czepiec od średniowiecza nakrycie głowy męŜatek. jedna z najstarszych osad na Mazowszu. fortuny. urodzony pod szczęśliwą gwiazdą. ksiąŜę mazowiecki Janusz I przenosi siedzibę do Warszawy. W czepku urodzony . pierw. utrata praw miejskich. wybraniec losu. co uwaŜano za dobry znak i talizman zabezpieczający przed utonięciem. W Xix w. W Xiv w. siedziba ksiąŜąt mazowieckich. Szczęśliwie zakończoną akcję ratunkową lotników radzieckich. zwł. nazwanego jego imieniem. prowadzoną w krańcowo cięŜkich i niebezpiecznych warunkach.. u mieszczanek jeszcze w I. Czeladnia . rzemieślniczej.ksiąŜąt mazowieckich. gdzie 13 Ii 1934 został roztrzaskany przez lody. Czukockie.

Chriebiet Czerskowo. księcia Rusi Kijowskiej. Powieść doroczna) naleŜał do państwa Mieszka I do 981. Dawne opactwo kanoników regularnych.. 2) łańcuch górski we wsch. Mazur(owie mili). X w. Przywilej. Czerwony .ziemią chełmską). przemieniał pospolite metale w złoto. 1) góry w Syberii Wsch. powstały w 2. W 1148 biskup płocki Aleksander ufundował tu klasztor reguły św.1845-92. na której znajdowało się kilkadziesiąt Grodów Czerwieńskich. poświęcił się badaniom geologicznym i geograficznym we wsch.zob. . Zesłany na Syberię za udział w Powstaniu 1863.koloru krwi. płockim. Po uwolnieniu z zesłania pracował w 1886-91 w Akademii Nauk w Petersburgu. na wysokim brzegu Wisły. czerwone tasiemki a. Zabajkalu. ośrodek ziemi czerwieńskiej (między Bugiem a Wieprzem i między ziemią bełską a późniejszą .. trójnawowa bazylika z trzema apsydami). mimo licznych przeróbek w okresie gotyku. gdyŜ jak sądzili.wieś w woj. W folklorze wielu krajów jest to kolor magii: kapturki i czapeczki wróŜek i czarodziejek. Góry Czerskiego .Xii w. wzniesionym w Xv w. w przedsionku portal romański odkryty w 1910.zob.. Wg Kroniki Nestora (zob. dawna osadą.ros. wstąŜeczki . poł. stąd kamień (zob. teŜ w znaczeniu 'złoty' (por. rewolucjonista. mazowieckimi i wielkopolskimi i wyruszył pod Grunwald. Kościół ma teŜ polichromię gotycką z Xiv w. Augustyna. Syberii.) filozoficzny alchemicy nazywali czerwoną nalewką. Przywllej czerwiński ."W Czersku na złym piwsku" . Czerwień . W 1410 Jagiełło na czele rycerstwa małopolskiego połączył się tu z wojskami litewskimi. socjalista. W klasztorze murowanym. niŜej Czerwony złoty). Renesansu i baroku zachował charakter romański. i renesansową sprzed 1529. Czerski Jan . dawn. gotyckie wnętrza z polichromią z Xv w. rozbudowanym w Xvii w. przen. geolog. paleontolog i geograf polski. na wyprawie nauk. Zmarł w rejonie Kołymy.. rozciągające się od rzeki Jany do górnego biegu Kołymy. W 1951 odsłonięto w kaplicy UkrzyŜowania freski z Xiii w. były zawsze czerwone. lokalizowany w miejscu. Czerwińsk . Grody Czerwieńskie były na krótko samodzielną dzielnicą ksiąŜęcą. po czym zdobyty został przez Włodzimierza. Na początku Xiii w. gdzie dziś znajduje się wieś Czermno nad Huczwą. a takŜe kapelusze magów. (dwuwieŜowa. największy zespół fresków romańskich w Polsce. lewicowiec. Romański kościół NMP z Xii w. komunista.znaczny gród księstwa włodzimiersko-kijowskiego. przedsięwziętej w 1891 wraz z Ŝoną Marfą.

camicie rosse. nurtu dziania się. Nazwa (fr.chroniły niemowlęta od uroku (na wsi polskiej jeszcze w poł.fr. Rośliny (Emblematy). Czerwone koszule .: 'zabarwiony owadem' czerwcem polskim (Porphyrophora polonica). Red indians. z powieści Pokrewieństwa z wyboru. zob. którego samice dostarczały barwnika.bryt. fr. przezwisko nadane Indianom przez białych aluzja do indiańskiego obyczaju malowania twarzy i ciała na czerwono. przy czym kolor czerwony symbolizuje wojsko. Czerwona gwiazda . zwolennicy bezpośredniej akcji zbrojnej. w okresie Restauracji 1814-30. Armia Czerwona .ros. elemencie ogólniejszego toku. Czerwona Gwardia . Czerwonoskórzy . Ŝe jedno czerwone włókno przechodzi przez całą długość liny. ochotnicy w wyprawie Tysiąca na Sycylię 11 V 1860. red men.). Czerwoni demokratyczny . skręcone są tak. teŜ Sorel Julien.wł. Podobnie przewija się przez dziennik Otylii nić skłonności i przywiązania. zwanej teŜ "30 i 40". przedstawiciela polskiej myśli rewolucyjnej od najgrubszych do najcieńszych. a czarny . 6. Goethego: "Wszystkie liny floty brytyjskiej.ang. Czerwona nić .) pierwszej . opowieści. Pomorska Dywizja Powietrzno-Desantowa. Le Rouge et le Noir. Cnota (w czerwieni). tytuł jednej z dwóch (obok Pustelni Parmeńskiej) najsłynniejszych powieści (1831) Stendhala.obóz polityczny przeciwstawny obozowi Białych. tak Ŝe z najmniejszego nawet kawałka widać.planeta Mars. Krasnaja Gwardija.w Chinach cesarskich oznaka mandaryna (zob. Ŝe naleŜy do korony. dynastii Lancaster. zob. zdarzeń. literatury. obrazującej społeczeństwo fr.w wyraŜeniu: "przewija się czerwoną nicią" o jakimś motywie. działający w Królestwie Polskim w 1861-63.w latach 1918-1946 nazwa wojsk wchodzących. Barwa (Czerwona). stronnicy Garibaldiego. Znaczenie pierw. w Polsce Lud. Czerwony guz . temacie. por." Czerwona RóŜa . trente-et-quarante.kler. którzy pod wodzą Garibaldiego wsparli powstanie przeciw Burbonom i w 3 miesiące oswobodzili wyspę. Redskins. w skład Sił Zbrojnych ZSRR. przygotowujący powstanie styczniowe. wraz z Czerwoną Flotą. 2 (1809). wojska powietrzno-desantowe. byli wśród nich takŜe Polacy.emblemat ang. uzbrojone oddziały robotników organizowane w Rosji pod kierownictwem partii bolszewickiej w czasie rewolucji 1905 oraz lutowej i październikowej 1917. 2. rouge et noir) hazardowej gry w karty. Xx w. Czerwone i czarne . Czerwone berety .

Wrocław 1952) kompozytora ros. Czerwony KrzyŜ . libretto: Michaił Kuriłko. powstała w 1864 w Genewie z inicjatywy Szwajcara Henri Dunanta (zob. wzniesiona w 2.wg wierzeń ludowych zmarły. Alkiermes. ze pasem broń Wesoła myśl.zob. wewnątrz tego kręgu muszą się nieuchronnie spotkać ci. poł. il prete rosso. duchownego. o charakterze międzynarodowym i narodowym. główna część zamku Potala (dawnej rezydencji dalajlamy. aria starego górala Maksyma Tychończuka z dramatu Karpaccy górale. pol. Czerwony jak alkiermes . wilk poŜera babcię dziewczynki i przebiera się za nią. kogut) poŜar. Antonia Vivaldiego. Czerwony ksiądz . Czerwony kasztelanic .z legendy hinduskiej. 1822-46. noszona na czapce od Xvii w. bohaterka bajki pod tymŜe tytułem ze zbioru Bajki Babci Gąski (1697) Charlesa Perraulta i podobnej (nm. swobodna dłoń .).fr. który stawał się upiorem. przedstawiciela polskiej myśli rewolucyjno-demokratycznej. Późniejsze konwencje rozszerzyły znacznie zakres jej działań. zbudowanej na miejscu zamku królewskiego z Viii w. początek brzmi właściwie: Czerwony płaszcz.pop. o rudych włosach. Czerwony karzełek . Solferino: Un Souvenir. Czerwony mak . za pasem broń .przydomek Edwarda Dembowskiego. sprzyja rybakom. Czerwony pas. przydomek kompozytora wł. Rotkppchen) bajki (1812-15) braci Grimm. filozofa.) w celu niesienia pomocy rannym Ŝołnierzom.w Lhasie (Tybet.balet (Moskwa 1927. których przeznaczenie ma z sobą zetknąć. Xvii w. nakręślony przez Buddę. historyka literatury. Czerwony krąg .fr. górującej ponad miastem.I topór. Nain rouge a. Polski Czerwony KrzyŜ (PCK) powstał w 1919. publicysty.(tj. 1 (1843). rodzaj krasnoludka normandzkiego. miał czerwoną twarz. Chiny). Czerwony Pałac . 1. to Ŝycie górala! .organizacja społ. Czerwony kur . wyst. duszka domowego. Częrwony jak upiór . "Czerwony kapturek" . który wg wierzeń lud. co błysła z dala.. Reinholda Gliera.. Le petit homme rouge.wł. jednego z najradykalniejszych przywódców powstania krakowskiego w 1846. aby tym łatwiej poŜreć takŜe dziewczynkę. To strój. Józefa Korzeniowskiego.klasy. Le Petit Chaperon Rouge.

wyŜej Czerwony. Czerwony złoty . Częstochowski. Czerwony PółksięŜyc .in. imię od pnia cześć.pieśń popularna w okresie przed powstaniem listopadowym i w czasach późniejszych.w dawnej Polsce ogólnie przyjęta nazwa złotego dukata. w Moskwie. Cześć Polskiej Ziemi. przez Feliksa Frankowskiego (zm. podobnie jak w wyrazie częstować.. Częstochowskie gadanie . szrama na twarzy. usługujący królowi przy stole biesiadnym. międzynarodowe godło proletariatu.zob. Wojna. teŜ Krew (naszą długo leją katy). por. zachodu murami Kremla.dotyczący (pochodzący z) Częstochowy. Rycerze Czerwonego KrzyŜa . potem tylko urząd tytularny. z których wypędzali diabła paulini . "Czerwony" . Częstochowski .dawn.odpowiednik organizacji Czerwonego KrzyŜa w krajach muzułmańskich.w Polsce do końca Xiii w. 'Krasnaja Płoszczad'. koszałki opałki. mauzoleum Lenina i cerkiew Wasyla Błogosławionego (ros. Templariusze. nosówka ę pojawia się juŜ w Xv w. Cześnik . brednie podobne do mowy opętanych.Czerwony Plac . 1839). przednia. por. gdy pojawiły się takŜe złote ze srebra. Czesław . zob.znaczył 'ze złota'.zob. Czesław.sztandar koloru czerwonego. Cześć! . Czerwony sztandar . Cze. wg niektórych przez Józefa Czeczota. Częstochowska kresa . urzędnik dworski opiekujący się piwnicą królewską. wprowadzona za Jana Kazimierza. Częstochowska tabaka . wielki plac ograniczony od płd. wyborowa.blizna. por. jak na obrazie Matki Boskiej Częstochowskiej.od część.dawn. duby smalone. Czestochowa.ros. pierw. znajdują się tam m. 'własność Czestocha'. BłaŜennowo). Wojna Białej i Czerwonej RóŜy .autentyczne imię staropolskie. napisana prawdop.

mistrze w sztuce egzorcyzmu. Człowiek hoŜe igrzysko . 1430 po zniszczeniu w czasie napadu na klasztor. Człowiek człowiekowi wilkiem . pieśni dziadowskie.ang.. Częstokół . Człowiek .zob. 370-ok. Antychryst. csikos. z węg. Cziczikow . 413. półdzikiej hodowli. barwnie wyszywane wierzchnie okrycie przypominało cuchę górali podhalańskich.zob. Czikos . B. Ostrokół. zob. usuwającej się na drugi plan. z którym ma ubić interes.nieudolne. jak kantyczki pielgrzymów a. autora Pochwały łysiny. komedia (1903) . przypochlebiającej się albo wymownego samochwała. gdzie "Don Juan . bezceremonialnego zaleŜnie od sytuacji i od człowieka. teŜ Jasny (Klasztor Jasnogórski). homo homini lupus. przemalowany ok. parafraza z Plauta. m. Odwagę i zręczność czikosów i ich swobodne.centralna postać powieści Martwe dusze (zob.częstochowscy.obraz w kaplicy klasztoru paulinów na Jasnej Górze w Częstochowie. "człowiek igraszką boską". "sceniczny obraz tragikomicznych łowów miłosnych".G.pasterz koni na pusztach (stepach) węgierskich w czasach tabunowej. syntetyczny wzorzec aferzysty umiejącego się doskonale przystosować do okoliczności.łac. ok. wiersze. wg wizerunku bizantyjskiego. poezje Pettifiego. przedmiot kultu relig. Częstochowskie rymy. Człowiek-góra . Martwy) Gogola. bujne Ŝycie opiewała literatura węg. pokornej. Człowiek grzechu . Man and Superman. Afryka). anthropos theou paignia. Częstochowskie malowidło bohomaz. teŜ Homo sapiens..in. 495. Ich piękne. uniwersalny.zob. namalowany prawdop. Człowiek i nadczłowiek . Quinbus Flestrin. kadencje liche . Sokal(skie rymy).wg filozofa neoplatońskiego Synezjusza z Kyreny (płn. por. Matka Boska Częstochowska . Shawa.zob. gr. kicz odpustowy. jowialnego. prymitywne. istoty sentymentałnej. Asinaria.

De officiis). a Ŝe gatunek ludzki mieści się w tej samej kategorii co stworzenia pierzaste. 1. .pisze Platon w Polityku.gr. 1958) G. łac. Księga (StrzeŜ się. 1. K. O. nikomu nie znany."Zwierzęta chodzące dzielą się na dwunogie i czworonogie. powieść (1869. które w obrębie małego miasteczka ukazuje zgubne skutki chciwości. homo unius libri. Człowiek. którego naleŜy się wystrzegać. Człowiek nowy . powołany na urząd. z Terencjusza. KsięŜyc.. i stworzył koncepcję człowieka jako szczególnego rodzaju oŜywionej ("oświeconej") maszyny.. pol. Jest to śmiech gorzki. 450 pne. Samodręk). Człowiek na KsięŜycu . lekarza i filozofa J. który zdemaskował Hadleyburg . Człowiek o wydartym sercu .ang. z rozprawy O godności człowieka (1486) Giovanniego Pico della Mirandola.nie jest myśliwcem. brzmi: Animal implume bipes 'zwierzę bezpióre dwunogie'. Ŝe zjawiska psychiczne są wynikiem budowy organicznej mózgu i systemu nerwowego. Człowiek.ang. a później odbudowanego miasta. Człowiek-maszyna . homo sum. 39. musimy przeto podzielić klasę dwunogich na pozbawione pierza i pierzaste" . ale zwierzyną" (z Listu dedykacyjnego autora). stanowisko itd. 138 i in.). u Tomasza z Akwinu definicja człowieka uczonego. 25. pol. pełen nienawiści i rozpaczy.fr. a nie jakiekolwiek inne. czy teŜ napisał tylko jedną ksiąŜkę.łac. bez względu na to. por. filozofa wł.łac. z O powinnościach (łac. L'Homme machine. The Man that corrupted Hadleyburg. Anthropos metron panton. Człowiek jestem.. 266 E.fr. łac. maksyma Protagorasa (ok. 1. nic co ludzkie. parweniusz. Człowiek śmiechu .. homo fortunae suae ipse faber. Definicja platońska w jęz. The Man who was Thursday. Człowiek Platona .zob. humani nil a me alienum puto.). powieść (1908. wyd. dzieło (1748.pomnik z brązu (1953) Osipa Zadkina postawiony w Rotterdamie ku czci zburzonego przez hitlerowców. pol. 1869) Victora Hugo. nowicjusz. czy przeczytał. w którym twierdził na podstawie własnych obserwacji. nie jest mi obce. L'Homme qui rit. wyd. Cicerona. Człowiek miarą wszechrzeczy . de la Mettrie. dorobkiewicz.łac. Chestertona. Człowłek jest kowalem swego losu . opowiadanie (1899) Marka Twaina. Człowiek jednej ksiąŜki . homo novus. wg innych-człowiek.. który był Czwartkiem . Heautontimorumenos (gr. wyd. 1925) fr.

słynna mistyfikacja antropologiczna.ros. Milleta. Eoanthropus dawsoni. a prócz szczątków ludzkich . Towarzystwo tych ssaków zdawało się świadczyć. Anima i 3. zw. rozpadającą się po śmierci ciała na: 1. pheren 'przepona. Dopiero w 1950 próby fluorowe i dokładne prześwietlenia rentgenowskie wykazały. duch. słowa Satina ze sztuki Na dnie. many (zob. nastrój'. ale Umbra krąŜy w powietrzu nad ciałem.łac. filozofa gr. Ŝuchwa natomiast miała charakter małpi. wisielec.wg Diogenesa Laertiosa.. San Francisco. przen.. świadomość. Czełowiek w futliarie. w 1912. gdyby skutki nie przerosły tak znacznie zamysłu dowcipnisia. który się nimi zainteresował. homo trium literarum. Wywołało to wielkie poruszenie w świecie naukowym i dyskusję trwającą blisko pół wieku. Muz. szubienicznik. zw. duszę. 2. . Człowiek trzech drewien .obraz (1863) J. Człowiek z motyką . Człowiek trójdzielny . 4 (1902). Człowiek w futerale . Ŝyjący od 200 tys. zbieracz-amator. Ŝe świat naukowy (z wyjątkiem niewielu upartych sceptyków) padł ofiarą sprytnego oszustwa. pomyślana zapewne zrazu jako kawał.Bohaterowi tytułowemu. prawnik. czełowiek .to brzmi dumnie . znaleźli w tymŜe miejscu Ŝuchwę i kieł ludzki. Niejaki Charles Dawson. do miliona lat temu. reform. Obaj czynili dalsze poszukiwania. a szczątki zwierząt kopalnych sprowadzono z wykopalisk tunezyjskich.ros. do którego sprawca byłby się przyznał. kiedy ogłoszono wiadomość o oszustwie. Sklepienie czaszki odpowiadało człowiekowi współczesnemu. Pokazał te kości profesorowi Woodwardowi z Muzeum Brytyjskiego. ciało ludzkie składa się z: 1. serce. Człowiek trzech liter . fur). zdecydowanych rozstrzygnięć. dzieło. z Iii w. Gwynplaine'owi. które otworzyło malarzowi drogę do sukcesu. ktoś obawiający się wszelkich innowacji.łac. części śmiertelnej. tytuł opowiadania (1898) A. powietrznej i mglistej.dawn. boskiej i eterycznej. wędrując koło wsi Piltdown w hrabstwie Sussex w Anglii znalazł w Ŝwirowisku części czaszki ludzkiej niezwykłej grubości. 2. zw.zęby plioceńskiego słonia. zw. Człowiek . aby rozśmieszał widzów na jarmarkach. uczucie. 3. F.). nie wiadomo więc. Wg Rzymian człowiek ma trójdzielną duszę. thymos 'dusza. kto je popełnił. Gorkiego. dusza. i hipopotama. jakby go nie chciała opuścić. złodziej (łac. Bohaterowie tego odkrycia nie Ŝyli juŜ. duszy i ducha. Umbra. cień. handlarze dzieci zniekształcili w dzieciństwie twarz. Czaszka pochodziła ze starego grobu i naleŜała do osoby cierpiącej na chroniczną chorobę kości. many dostają się do Elizjum a. aŜ w 4 lata później. wola'. rzezimieszek. Czechowa. Ŝuchwa natomiast naleŜała do samicy orangutana. mastodonta.eto zwuczit gordo. Ŝe właścicielem czaszki był praczłowiek. Anim powraca do bogów. Wg śydów człowiek składa się z ciała. Człowiek z Piltdown . do Tartaru.

zob. w plastyce nazwa wielu wizerunków cierpiącego Chrystusa w koronie cierniowej.. 19. Psalm 38.zob. 1939-45. 1. Wielki człowiek do małych interesów . Szary człowiek . H. psalm 115. zdobyty 29 V 1953 przez ..z Biblii. 1450). r. teŜ Diogenes (Latarnia).zob. 9) definicja człowieka.łac. w Biblii. Arystotelesowska (Polityka. odbywającym triumf w staroŜytnym Rzymie. Istota państwowa . płk. J. Nat. z którego inicjatywy podjęto w 1845-50 systematyczne pomiary Himalajów. słowa Piłata o Chrystusie. z Umowy społecznej.gr. Talos. istoty stworzonej z natury do Ŝycia w państwie. Towarzystwo (Człowiek to. Himalajach. Por.łac. parafraza z Satyr."). Rousseau. równieŜ Mount Everest (od nazwiska ang. Izbie Gmin (1855). Właściwy człowiek na właściwym miejscu . 27. 2. zw. hominem quaero. Brutus M.motto do zbioru z opowiadań Medaliony (1946) Zofii Nałkowskiej o zbrodniach hitlerowców w Polsce w czasie okupacji nm. 1. Ludzie ludziom zgotoweli ten los .łac.najwyŜszy szczyt górski na Ziemi. które powtarzał szeptem niewolnik stojący na wozie za zwycięskim wodzem. 3. 11. Czomolungma . 19. 5. zob. the right man in the right place. urzędzie pomiarów kraju odkryto. 1.ang. z Bajek.). Layarda w bryt. I.marność . na granicy Nepalu i Tybetu. tyle opinii. w 1849 w ind. Ŝe jesteś (tylko) człowiekiem .z Biblii. Wszelki człowiek Ŝyjący . Gall. o Ezopie. obraz Rogiera van der Weyden (ok. 9 (I w. z przemówienia A.). George'a Everesta.ang. Ecce homo!. słowa. J. quot homines. Wielki. SpiŜowy człowiek . this was a man!. 6. KaŜdy człowiek kłamcą . hominem te memento. To był człowiek! .. Fedrusa. zob. np. Szukam człowieka . ile głów. Oto człowiek! . Ŝe "Peak Xv" liczy 88487m i jest najwyŜszy na Ziemi). Londyn. 1 (1762).Człowiek zrodził się wolny (a wszędzie jest w kajdanach) . zoon politikon. w środk. Ew.fr. jako "zwierzęcia społecznego". Ilu ludzi.łac. wg Jana. Szary. ("Ze wszystkich Rzymian. totsententiae. I'homme est ne libre.. Horacego. tyle zdań . Pamiętaj.

dziś ruiny zamku górnego i dolnego. okres czterdziestodniowy odgrywał wielką rolę w dawnych kuracjach lekarskich i doświadczeniach alchemików itd.w Polsce 1466-1813 podatek akcyzowy od piwa. Przywilej azylu w sanktuariach trwał 40 dni. Nieśmiertelny. . Napoleon I (śołnierze.zob. MojŜesz spędził 40 dni na górze Synaj. wdowie wolno było pozostawać w domu męŜa przez 40 dni po jego śmierci. Czterdziestu. wody potopu padały na ziemię przez 40 dni. wokół (i na południe . Zamek. Zamek na Czorsztynie . noszona przez dzięwczęta ozdobna opaska na głowę. siedziba starostwa. wielokrotne pobyty królów polskich na zjazdach panujących. zachowana jeszcze w krajach słowiańskich jako element dziewczęcego stroju ludowego a. dawniej początek słynnych spływów przełomem Dunajca. Eliasza przez 40 dni Ŝywiły kruki. podwstąŜnik. nowosądeckim. Czorsztyn . wł. Czterdziestu rozbójników .stroik. Ryczące czterdziestki . kurpiowskiego. w czerwcu 1651 główna kwatera powstańczego dowództwa Kostki Napierskiego. Czopowe . np.strefa południowego oceanu. nieśmiertelnych . quarantena '40 dni').członków wyprawy brytyjskiej: Nowozelandczyka Sir Edmunda Hillary i Szerpę z Nepalu Norkaja Tenzina. okresu niezbędnego do oczyszczenia.)..liczba często spotykana w Biblii. Czterdziestu męczenników . od Xv w. Czterdzieści wieków. za symbol czasu pokuty. pamiętajcie. 24 Vi wojska biskupa krakowskiego zdobyły Czorsztyn i wzięły Kostkę do niewoli..zob. Czterdzieści .zob.dzień 10 marca. a od 1629 takŜe od wina. Czółko . przybrana kwiatami.). Akademia (Fr. uŜywana w Europie od średniówiecza. regionalnego.wieś w woj.. do ozdrowienia. Ali Baba. dlatego dawniej uwaŜana za mającą znaczenie magiczne. z Xiv w. Chrystus pościł 40 dni na pustyni itd.czorsztyński Kazimierza Wielkiego. którym zatykano beczki i kufy. a po upływie następnych 40 dni Noe otworzył okno arki.zob. o charakterze odświętnym. kwarantanna trwała dawniej 40 dni (stąd nazwa. do odrodzenia się do nowego Ŝycia. od czopa. miodu i gorzałki.. Zamek . obecnie ze Sromowiec..

grupa świętych. gdzie nie było miejsca dla rozumowania". którzy proszą za ich pośrednictwem. 5. Czternaście. cz. Mickiewicza: A Ŝycie jego . Niektórzy wcześni Ŝeglarze dokonywali tego jednak w kierunku odwrotnym. Cyriaka z demonem na łańcuchu. a później.tajemnicze imię tajemniczego męŜa. Achacego z koroną cierniową a.). krzyŜem. Z matki obcej. znaczy ono.fr. Wita z kogutem. albo własnym lekarzem Plutarch w traktacie O zachowaniu zdrowia przypisuje to powiedzenie cesarzowi rz. Po czterdziestce człowiek jest albo głupcem. zob. od Winnipeg. Ronin. gdzie wiatry zachodnie. Egidiusza z łanią." Czterdziestu siedmiu roninów .zob. A imię jego czterdzieści i cztery.zob. ułatwiając Ŝaglowcom opłynięcie Ziemi w kierunku wschodnim. 59-85. Quatorze juillet. równoleŜnika. zbudowano na tym miejscu w 1448 kaplicę. 49.trud trudów. Ŝe ukazało mu się na łące 14 świętych wraz z Jezusem. Ŝe "mu sama się nastręczyła w chwili natchnienia. Bastylia. w 1845. nie napotykając na bariery lądowe. Eustachego z jeleniem. Czterdzieści i cztery . aby utrzymywać go w dobrym zdrowiu. Małgorzatę ze smokiem na łańcuchu i Pantaleona z dłońmi przybitymi do głowy. Ŝe mając lat 40 człowiek powinien znać wystarczająco dobrze swój organizm na to. Krzysztofa z Dzieciątkiem Jezus na ramieniu.granica między USA i Kanadą od Pacyfiku do miejsca na płd. Blazjusza z dwiema skrzyŜowanymi świecami. Dionizego z obciętą głową. Tyberiuszowi. np. Poeta pytany o znaczenie tej liczby miał jakoby wyjaśnić. którzy przed swą męczeńską śmiercią wyprosić mieli u Boga łaskę udzielenia szczególnej pomocy tym. Magellan i Drake na zachód. Iii. Jerzego ze smokiem. wieją silnie przez cały rok. Gdy w 1445 pewien pasterz w Górnej Frankonii oświadczył. Barbarę z wieŜą. krew jego dawne bohatery. wiedziałem. Czterdzieści osiem . równoleŜnlk . Czternastu pomocnych w potrzebie . Czternasty lipca . (das) Wohltemperierte Klavier. Do grupy tej zalicza się zwykle: Erazma z wiatrem.kośc. Katarzynę z kołem. a w 1743 zaczęto budowę słynnego późnobarokowego kościoła pielgrzymkowego Vierzehnheiligen (zob.od) 40. "namiestnika wolności na ziemi" w Widzeniu Księdza Piotra w Dziadach. . teraz juŜ nie wiem. rz. A tytuł jego .lud ludów.-kat. wokół Przylądka Horn. miał powiedzieć: "Kiedy pisałem.

stąd np. eklodze). opera (Monachium 1906. apokalypsis). Drzeworyt Albrechta Drera z cyklu ilustracji do Apokalipsy wyd. ograniczenia zbrojeń do potrzeb bezpieczeństwa wewnętrznego. 9. Mord.. 2. zob. Cztery . poprawienia granic Włoch zgodnie z granicami narodowości. pol. Czterej święci w trzech aktach . 4 strony świata.program warunków ustanowienia pokoju i unormowania stosunków międzynarodowych po I. zwrotu Alzacji i Lotaryngii Francji. głosiły one zasadę: 1. Wergiliusz w 4. 10. usunięcia. swobody Ŝeglugi przez Dardanele.nm. Aymon. w miarę moŜności. pol. 7. Słynny film (1921) z Rudolfem Valentino. 13. 4. zob. Czterech gburów . jawności dyplomacji. organizacji narodów świata dla utrzymania pokoju. 3. wojnie świat. Hiszp. Objawienie św. i jest jakby zapowiedzią ruchu wyzwolenia kobiet spod tyrańskiej władzy gburowatych ojców i męŜów. Die vier Grobiane. Pierwsze pięć było natury ogólnej. wyst.w Biblii. Warszawa 1954).opera (1927. wyst. niepodległości Polski z dostępem do morza i 14. wojnie świat. Czterej synowie Aymona . za symbol świata ziemskiego. Thomasa Woodrowa Wilsona. utworzenia międzynar. w 1498. w orędziu do Kongresu amer. 8. 5. wycofania obcych wojsk z Rosji.chiń. Pięć) o poglądach Konfucjusza. tł. 4 cnoty kardynalne itd. zachowania suwerenności Belgii. Jana (gr. główne źródła wiadomości (obok Pięcioksięgu. Los cuatro jinetes del Apocalipsis tytuł trylogii powieściowej o I. składający się z 14 punktów. Akcja rozgrywa się w Wenecji Xviii w. 4 Ŝywioły. przedstawiony przez prezydenta USA. 4 pory roku. Analekta (Konfucjańskie). 12. . 4 epoki dziejów (Owidiusz w Metamorfozach. Czterej jeźdźcy Apokalipsy . 11. Czterej apostołowie . Apostołowie. 1-8.Drera zob. Pozostałe 9 punktów dotyczyło spraw szczegółowych: 6. uosobienie nieszczęść wojny: Zabór. konkretnego materialnie.liczba uwaŜana dawn. suwerenności dla narodów monarchii austro-węgierskiej. Sy-szu" kanonu konfucjańskiego. Ermanno Wolfa-Ferrariego. Czteroksiąg . Ta-sue (Wielka Nauka). 6. barier ekonomicznych między krajami. (1918. wronym i płowym koniu. 4 wiatry. libretto: Gertruda Stein. 1925) Vicente Blasco Ibaneza. na białym. uwzględnienia Ŝyczeń i interesów miejscowej ludności przy decydowaniu o losie kolonii. za liczbę człowieka powstałego z prochu ziemi. wolności mórz w czacie wojny i w czasie pokoju. czerwonym. libretto: Giuseppe Pizzolato wg Carla Goldoniego.Czternaście punktów Wilsona . 8 I 1918. uŜywane od czasów Czu Si (1130-1200) do 1905 jako podstawowe podręczniki chińskiego systemu oświaty i egzaminów na urzędników administracji państwowej: Lun ju. przywrócenia niepodległości Rumunii i Serbii. 1934 w obsadzie murzyńskiej) Virgila Thomsona. Głód i Śmierć.zob.

2. wojny świat.niedołęga. Seria malowideł ściennych Normana Rockwella. ze zbioru Szczyt harmonii i inwencji. cykl fortepianowy Czajkowskiego. Meng-cy (zob. dotycząca nieba i Ŝycia przyszłego). Roosevelta w czasie 2.nm. Jesień.Czung-jung zob. 3. tematyka podjęta później przez oratoria Telemanna i Haydna. Kiep. Lato. ChadidŜa (zob.teologii dogmatycznej (eschatologii): śmierć. niebo i piekło. Princeton (New Jersey).wł. wł. Humory. woda (mokra i zimna). fr. pol. Księga czterech królów. balet Giazunowa i cykl pieśni Noskowskiego. fujara. Piec. Cztery legendy z Kalewali Sibeliusa . poprzedzone sonetami nieznanego autora (Wiosna. Cztery niezrównane kobiety muzułmanów: 1. 4. znalezienie czterolistnej ma przynosić szczęście. wyst. Nassau Tavern.trumna. zob. ilustrujących 4 wolności. Cztery wolności . koncerty skrzypcowe opus 8.zob. niezguła. dosłowna. Warszawa 1962). Np. Kościołem. wyznawcą. muzyka Paula Hindemitha. eufemistycznie zamiast "dupa". 4. Zima). Temat z wariacjami na fortepian i ork. Cztery rzeczy ostateczne . Cztery litery . Jerozolima jest odpowiednio: 1.zob. Cztery Ŝywioły . balet w 1 akcie (Nowy Jork 1946. historyczna a. wyŜej Cztery elementy. wolność wyznania i mowy. Fatima (zob. oferma. Cztery pory roku . fajtłapa. Le Quattro Stagioni. (1941): wolność od głodu i biedy. Die vier Temperamente. Cztery deski . Cztery temperamenty . Cztery temperamenty .proklamowane przez prezydenta USA Franklina D. moralna. Kalewala. gmyczkową. Jeruzalem Niebieskim a. miastem w Palestynie.Cztery rodzaje wykładni (interpretacji) Biblii: 1. podstawowe pierwiastki. 4. sąd. wg Arystotelesa: ogień (suchy i ciepły). 3. Cztery znaczenia . 3. symbolem nieba. spirytualistyczna (anagogiczna. powietrze (cieple i wilgotne) oraz ziemia (zimna i sucha). 2. Środek (Doktryna Środka). Cztery elementy . Cztery kąty. Maria (z haremu Mahometa). Cztery mile . nr 1-4 Vivaldiego. Nowym.).zob.rzadko spotykane egzemplarze koniczyny (Trifolium 'trójlistna').). Czterolistna koniczyna .pierwotne Ŝywioły. której liście są zazwyczaj trójdzielne. zob.zob.). . 2.). alegoryczna. Il Cimento dell'Armonia e dell'Invenzione. Aisza (zob.

kiedy króluje. fr. chłop ukraiński trudniący się przewoŜeniem soli na maŜach (wozach zaprzęŜonych w woły). szczwany. kur. beautiful people. z których człowiek się wydaje: Kompanija. Czumak . głupi. 15-31: Cztery rzeczy nienasycone: otchłań. pozbawiając zatrudnienia. there are only 400 people in New York society. jet set.ang. Cztery rzeczy trudne do poznania: droga orła w powietrzu. Na cztery wiatry .) gwałtownie. . Kuty na cztery nogi . Bonifratrzy. Cztery rzeczy są.dawn. nienawistna niewiasta. środków do Ŝycia. dlaczego ograniczył do 400 osób liczbę zaproszonych na bal wydany przez panią William Astor 1 Ii 1892: "towarzystwo" oznacza tu elitę ludzi bogatych o światowym stylu Ŝycia (ang.przebiegły.) Zbiór bezimienny . why. bezwzględnie.) Cztery rzeczy w Polsce słyną. Jest tylko około czterystu osób nowojorskiego towarzystwa . smart set. wygnać itp.(wygonić. droga węŜa na skale. Naborowski. ziemia i ogień.z biblijnej Księgi Przypowieści. 9-10. kozioł (baran) i król. odpowiedź Warda McAllistera na zapytanie. cwany. Stara piosnka. Cztery gatunki zwierzątek mądrych: mrówki. zmyślny. Lenertowicz. Cztery rzeczy o pięknej postawie: lew. kiedy się stanie dziedziczką po pani swojej. talia kart. Cztery rzeczy nie do zniesienia: sługa. the upper crust. Czwartek. mowa. Czubki . we francuskiej talii czterej królowie to: Karol Wielki. creme de la creme). Dziesięć (Górne 10000). Dawid. zwł. stare wino. z ukr. i słuŜebnica. Czterysta.zob. Przyjaźń doświadczona I uczciwa Ŝona. (D. kiedy za mąŜ poszła. (T. chytry. kiedy się naje chleba. top drawer. Cztery rzeczy. szarańcza i pająk. łono niewiasty.livre des quatre rois. obyczaje. zajączek. droga okrętu wpośród morza i drogi męŜa w młodości. 30. por. 1-4. Aleksander Wielki i Cezar. zabawy.

Thomasa Macaulay. do Galerii Reporterów w Izbie Gmin. por.prasa. z bohaterskiej obrony Olszynki Grochowskiej w 1831 r. Czwartacy . Wielki Czwartek .nazwa amer. a zwł.Czwartak . czwarta część spadku po ojcu. Czwarty lipca . pułk piechoty liniowej Królestwa Polskiego. Tłusty.w teorii względności . słynny z udziału w powstaniu listopadowym.dawn. Czwarty wymiar . .zob. Człowiek. Czwarty stan . wg. uŜyta później przez historyka ang. rodzaj utworu epigramatycznego złoŜonego z 4 elementów.zob. 1800-59. święta narodowego. moneta o wartości 4 groszy.zob. Człowiek. stosowana pierw. 1729-97. Obiady czwartkowe . Czwarty grosz .dawn. Czwarta Republika . prawa spadkowego w dawn. przypadająca wg. poczwórny grosz.zob. w geometrii . Wielki (Tydzień). Republika (Fr. por. Stan(y Generalne). czterogroszówka. H. rocznicy Deklaracji Niepodległości z 4 Vii 1776. Edmundowi Burke. nazwa przypisywana politykowi i filozofowi ang.w dawnej Polsce od końca Xvi w. który był Czwartkiem . która ogłosiła niepodległość i niezawisłość (od Wielkiej Brytanii) trzynastu kolonii płn.4. Polsce córkom.czas (obok trzech wymiarów przestrzeni). lit.-amerykańskich. podatek płacony przez kupców od wywoŜonych i przywoŜonych towarów. Czwartek. Czworak . Minkowskiego. Tłusty czwartek . Cztery (cytaty na końcu).zob.). Czwarty.jeden z wymiarów róŜnych typów przestrzeni. czwarcizna.

ok. spis ludności'. 1155-1227. census 'oszacowanie majątku. twórca imperium mongolskiego. o czterech mieszkaniach (stąd nazwa).mieszkalny budynek folwarczny. które się rozciągało od Oceanu Spokojriego do płn.(filozofia. 11) . tabula rasa 'wygładzona tabliczka (woskowa)'. Miód (pitny). Czwórniak . Czysta (nie zapisana) Karta . Xix w. szyk bojowy powszechnie stosowany w Europie do czasu wpiowadzenia tyraliery i broni szybkostrzelnej w 2 poł.od staroŜytności do poł. Z nm.hist. która ze względu na niską wydajność pracy cofała się w Xviii-Xix w. Czynsz . Xix w.. Bezwzględne okrucieństwa zdyscyplinowanego wojska współistniały z tolerancją religijną wewnątrz granic imperium. Czysta sztuka . ugrupowanie obozujących wojsk. Czysty. w Królestwie Polskim 1864. umysł dziecka nie tknięty jeszcze przez wpływy zewnętrzne (wg Locke'a). nauka) oderwana od bieŜących zagadnień. utalentowany wódz.łac. kształt obozu wojskowego. TemudŜyn. zastąpiony przez pańszczyznę (odrobek-prace i posługi na rzecz pana). Czyste i nieczyste zwierzęta . w Galicji 1848. śydzi (Biblia. Czyngis-chan .właśc. Czarnego. słuŜąca wyłącznie celom estetycznym (poznawczym. Czworobok . przenikający z Zachodu system oczynszowania jako forma cięŜarów feudalnych został na przełomie Xv i Xvi w.Czworaki . ale z obojętności. przeznaczony dla słuŜby dwoiskiej. w scentralizowane panstwo ze stolicą w Karakorum. produktach składanych przez chłopów na rzecz właścicieli gruntów za uŜytkowanie ziemi. Zjednoczył wszystkie plemiona mong. a nie praktycznym).zob. w procesie wtórnego poddaństwa. Zins 'danina. stałe świadczenia w pieniądzach a. wynikającą zresztą nie z wysokiej kultury.. znów na rzecz czynszu. folwarcznej. spraw otaczającego Ŝycia.StaroŜytni. Ludnością podbitą rządził przez namiestników. organizator i administrator. opłata' z łac. w Polsce od Xii w. pierw. Lev. wybrzeŜy M. aŜ do uwłaszczenia chłopów w zaborze pruskim 1811-18.

dawn. Komedia. Czyściec . Króliki i zające były niejadalne. Dante. Czyściec . 10000. zwł. jak w czasach nieskomplikowanych. pieniądze. 6. a trydencki w 1562 uznał ją za dogmat (odrzucony przez protestantyzm i prawosławie). "tonem Abrahama". Ten stan pośredni nazywano rozmaicie. etym. 15. Czystej krwi . 18-19. np. nie był obcy juŜ staroŜytnym śydom: UwaŜali oni. dopóki nie oczyszczą się z grzechów.) legion. bo nie mają rozdzielonego kopyta.uwaŜali zwierzęta przeŜuwające o rozdzielonym kopycie za czyste i jadalne. mimo Ŝe przeŜuwacze. Zarys tej doktryny przejęli wcześni ojcowie kościoła opierając się na pewnych ustępach z Biblii. "górną Gehenną". pomroka. bo nie są przeŜuwaczami. bajecznych czasach. kalka językowa z łac. Król Ćwieczek .wł. wielkie mnóstwo. Apok. odpusty i modlitwy mogą przyspieszyć ich wejście do nieba. Ć Ćma . gotowy) grosz . ciŜba. mrowie. 1. pełnych prostoty. gęstwa. Czysty (a. 3. 9-11 i I. (św. a nie mające Skrzel i łusek. "ogrodem Edenu".zob. a msze. Purgatorio.dawn. Czyściec św. 6666. Patryka . chmara.z Biblii.Pewien rodzaj wiary w czyściec. zob.Jak za króla Ćwieczka. Nieczyste były teŜ ptaki drapieŜne i stworzenia Ŝyjące w wodzie. Krew. gdzie dusze zmarłych pewnych zbawienia ponoszą karę za grzechy jeszcze nie odpokutowane na ziemi. choć parzystokopytne. gotówka. ciemność. Określa on czyściec jako miejsce. staromodnie. motyl nocny. . mrok. Świnie i wielbłądy były nieczyste. Liście Piotra Ap.) Patryk. Pierwszy dekret o niej ogłoszono na soborze ferraro-florenckim w 1439. Ŝe duszom wolno przez rok po śmierci odwiedzać swe ciało oraz ukochane osoby i miejsca. purgatorium 'czyściec'. List do Tytusa. wg której dusze zmarłych cierpią przez czas jakiś. Czystym wszystko czyste . w dawnych dobrych.zob. część Ii Boskiej Komedii Dantego. (Xv w.

Chin i Afganistanu.z Bachmanów. rześki. miara objętości ciał sypkich. szczwany. Ćwik (1) . wysoko połoŜone pastwisko leśne'.rumiany. Dagobert. przebiegły. korzec. Dacha . Ćwiertnia .zob. kirgiskie pamir 'zimne. której nazwisko przetrwało jednak jako synonim autorki ksiąŜek kucharskich.archaicznie.w Polsce Xviii w. daxma 'cmentarz'. Zdrów jak ćwik . por.Pamir. (2) kapłon. na terytorium ZSRR. D Dach Świata . kogut tuczony. ze śr. jary. Czerwony jak ćwik .w Polsce śrdw. ok. docha.krzepki.-pers. Ćwierczakiewiszowa. doświadczony. dawniej okrycie wierzchnie podczas zimowych podróŜy. 1361.. Ćwierciakiewiczowa Lucyna . Dachma .obszerna szuba. dakhmak. bywały. kuty na cztery nogi. wyroczni w sprawach sztuki kulinarnej nie ograniczanej ani przez moŜliwości finansowe adeptek. ani przez obawę roztycia się. z awest. pers. WieŜa (Milczenia). wyŜyna w południowo-zachodniej części Azji środkowej o średniej wysokości 40007m nad poziomem morza. człowiek wytrawny.0 . autorka szeroko uŜytkowanych ksiąŜek i artykułów o gospodarstwie domowym i modzie. 1829-1901. gra w karty. podbita futrem. z ros. właśc. od Xviii w. czerstwy. prymitywnie. krakowski. o zdrowej cerze. np.

opera (1700) A.Dadźbog . którzy na koniec odnajdują swe dzieci i łączą je ślubem. jak Dafne. aŜ do perwersji niewinnych i naiwnych. Idealna para pięknych. twórca i główny bohater poezji pasterskiej (bukolicznej): nieszczęśliwy w miłości. syn Hermesa i nimfy. ubłagała swego ojca o ratunek i została przez niego przemieniona w drzewo laurowe (wawrzyn). (Drezno 1938) Richarda Straussa. porzuconych jako niemowlęta przez rodziców. gr.sielanka dramatyczna (1638) Samuela Twardowskiego. Dafni . Villa Borghese.Daćbóg.). 1. Obrazy: Pollaiuola. przypisywanej Longosowi (prawdop. daphne 'wawrzyn'. Popularność w . historia miłości Apollina do uroczej Dafnidy. libretto: J. Owidiusz w Metamorfozach. Dafnis drzewem bobkowym . Giorgiona.bohaterowie greckiej powieści pasterskiej. skarŜy się na swój los w smutnych pieśniach. który odtąd stał się jego świętym drzewem. pasterz sycylijski. Dafne . Apollo i Dafne . Dafnis . gdy miał ją juŜ dogonić. Rzym. gr. mit. rozmiłowana tylko w łowach w kniei leśnej. libretto: Hinsch. gr.rzeźba: Bernini. Apollo zaś uplótł sobie wieniec na głowę z liści wawrzynu. o którym nic nie wiadomo (Ii-Iii w. młodych. matka porzuciła go w krzaku laurowym . z Lesbos) zwanemu Sofistą. Florindo i Dafne . daphne 'wawrzyn'. Poussina i in. A.F. Dafne . identyfikowane niekiedy ze SwaroŜycem. Dafnis i Chloe. od 'niech da' +'bog(actwo)' albo z irańskiego.stąd imię. Owidiusz w Metamorfozach. Dafnis i Chloe . Hitndla. jednej z pierwszych tego rodzaju.opera (1708) G. oślepiony przez zakochaną w nim bez wzajemności. w końcu zabrany przez ojca do nieba. Wergiliusz w 5. 452. czująca wstręt do męŜczyzn. opowaada. DaŜbog.mit. Gregor. Eklodze (Bukolice). będące przedmiotem autentycznego kultu lub moŜe tylko zmyślone przez kroniki. Dafnis w poezji: Teokryt z Syrakuz w pierwszej Idylli. córka boga rzecznego Peneusza.symbol miłości niedostępnej.opera. słowiańskie bóstwo słoneczne. uciekając przed zakochanym w niej Apollinem. nimfa. gr. N. towarzyszki łowów Diany. pne. por. zazdrosną nimfę. dziewictwa. niechętna miłości. Schiavona. a czule zakochanych w sobie pasterzy. Scarlattiego.

co mogłoby wynikać z nieporozumień etymologicznych..balet (1909. Daga . wyobraŜany jako człowiek z rybim ogonem zamiast nóg. 'daj. por. Samon. który . załoŜonego w 1227 przez księcia Henryka Brodatego. ze st. w tzw. śyje we fr. daina. Eligiuszem (St. po którego śmierci właściwe rządy przejęli majordomowie. niech ja pokręcę Ŝarna. Księdze Henrykowskiej (zob. hebr. Dagon .imię. swoim podskarbim i doradcą. 600-39. ale prostoduszny i mało królewski. Eloi). dobrotliwy i szczodry. 'Dagome sędzia'. legendzie i piosence ludowej jako "dobry król Dagobert". francuski J. Parandowskiego. w Polsce rzadki. ostatni wybitny władca dynastii Merowingów. a moŜe teŜ łotewskie świeckie pieśni ludowe Xiii-Xvi w. litewskie. pod opiekę papieŜa Jana Xv. a wg Biblii bóg Filistynów. opiekun urodzaju. "Daj. czym zyskał przychylną pamięć kościoła.dajny. oddającego posiadłości Mieszka I.średniowieczny sztylet o trójkątnym ostrzu. wyst. Ćwieczek. a ty poczywaj' staropol. ać ja pobruszę.. pol.-włoskiego.czasach nowoŜytnych powieść zawdzięcza przekładowi na jęz.Dagan. dagan 'zboŜe' i dag 'ryba'. wynalazca pługa. ParyŜ 1912. a takŜe zręcznym złotnikiem. pod którym pojawia się Mieszko I w regeście (streszczeniu) nie zachowanego dokumentu zwanego Dagome iudex łac. l. poj. czczony juŜ u Sumerów. w Europie zachodniej. Dagome . w najstarszej części kroniki klasztoru w Henrykowie pod Wrocławiem. J. Warszawa 1926).. Amyota (1559). Kronikarz zapisuje słowa da ut ia pobrusa a ti poziwał pewnego Czecha imieniem Boguchwał.ok. Fokin. Daphnis et Chloe . zamieszczony w 1270. Dainy . Księga) zawierającej spisane przez cystersów po łacinie dzieje ich opactwa. libretto: M. muzyka: Maurice Ravel. tł. Dagobert I . Pierwszy zachowany zapis całego zdania w języku polskim. a ty odpocznij'. występując w niej wraz ze św. 1925. W trosce o zbawienie własnej duszy wzbogacił opactwo St. Denis. pol. uŜywany do połowy Xvii w. patronem rzemieślników. starosemickie bóstwo rolnicze. wystawionego ok 990-992. od 632 król Franków.

tybet. nie akcentowanych). Tytułowy bohater to na pół legendarny rycerz. Akcja rozgrywa się w Pradze Xv w. Rajnolda Suchodolskiego (1804-31).owoc (jadalny) palmy daktylowej. wszak nam dzisiaj tylko Ŝyć! PokaŜemy. do bułata . Kronika (Dalimila).lituje się nad Ŝoną. Dalajlama . Gorze się nam stało. KaŜdy z nich był uwaŜany za ponowne wcielenie (reinkarnację) swego zmarłego poprzednika i rozpoznawany przez komisję dostojników lamajskich juŜ jako niemowlę po pewnych tradycyjnych znakach. Daktyl . 16.w Biblii Filistynka. bracia.zob.opera (Praga 1868. Dalibor . przekupiona przez Filistynóv. . daktylos 'palec. 4-20). stopa wierszowa trójdzielna jak palec. Dalila . obcięła śpiącemu czuprynę i wydala go wrogom. wyst. Daj buzi. Ŝe Sarmata jeszcze wolnym umie być! 1-4. mong. wydobyła od niego sekiet siły.najwyŜszy zwierzchnik duchowy lamaizmu i głowa państwa tybetańskiego 1578-1959. tkwiący w jego włosach "nie tkniętych nigdy przez Ŝelazo" (Ks. Śpiew rewolucyjny. Dalej.początek popularnej pieśni powstania 1831. do bułata. z gr. pol.. hebr. tęskniąca'. Poskromienie złośnicy. Dalimil . ocean'. bracia. złoŜony z 1 długiej i 2 krótkich kości'. akcentowanej) i pozostałych krótkich (a. 'delikatna.zob. por. (b)lama 'kapłan'. ukochana mocarza Samsona (zob. Sędziów. mielącą zboŜe na Ŝarnach. który podczas buntu przeciw moŜnowładcom stanął po stronie uciśnionego ludu. Warszawa 1902) Bedricha Smetany. wieśniaczką grubą i bardzo niezdamą.). trójsylabowa stopa wierszowa o pierwszej sylabie długiej (a. kate! . Dalej. dalaj 'morze.

zob. fr. aby mu nie zniszczyć kariery. 1901).zob.ros. jednak na prośbę ojca Armanda Marguerite wyrzeka się i porzuca ukochanego (udając. Georgesa Feydeau. Dumas adaptował powieść na scenę (ParyŜ 1852.fr. gdy nauczyła się jego zaklęć. bohaterka poematu Dama Jeziora (ang. zakochuje się szczerze w Armandzie Duval. wykonanych w końcu Xv w. którego zamknęła w dębie. pol. Ŝe przestała go kochać. w której bohaterka nosi imię Violetta Valery. Czarna Dama . w Turyngii. . nie ma z poprzednią nic wspólnego. Dama Jeziora . 6). dziś w muzeum Prado w Madrycie. zaprowadziła go na dwór króla Artura. Opowieść (Opowieści kanterberyjskie. Dama z Bath. Zob. wyst. a Armand Duval nazywa się Alfredem Germont. stąd początkowe fiasco opery u całkiem nie przygotowanej do takiego dzieła publiczności. Biały. symbol dziewictwa. komedia (wyst. Nimue.cykl 6 gobelinów. tł.. The Lady of the Lake. znalezione 1897 w Elche (Murcja. pol. wyst. Pikowaja dama. i naraŜając się na jego wzgardę).w legendzie arturiańskiej (zob. Piave libretto opery La Traviata (Wenecja 1853. Dama pikowa . Dama z Elche . Verdi wyprzedził o kilkadziesiąt lat w tej operze kierunek zwany weryzmem (naturalizmem). popiersie strojnej damy z wielkimi baranimi rogami. o tancerce lekkich obyczajów. Warszawa 1879). gdyŜ lubiła te kwiaty. Z czasem jednak opera zatriumfowała na całym świecie. sztuka ta dała początek "komedii obyczajowej". teŜ Duplessis Marie. 1870) Aleksandra Dumasa-syna. wyst. Nimiane a. pol.Dama. uwodzicielka Merlina. 1810) Walter Scotta. tajemnicza wapienna rzeźba staroiberyjska z Iv-Iii wieku pne. ang. słynna.jedno z najwspanialszych dzieł sztuki staroŜytnej. Dama z jednoroŜcem . opowiadanie (1833) Aleksandra Puszkina. Artur) Czarodziejka występująca takŜe jako Vivien. La dame aux camelias (1848. Warszawa 1865) Giuseppe Verdiego. a kiedy skończył 18 lat. Opera (Petersburg 1890. Modna kurtyzana Marguerite Gautier. Czarny. Hiszpania). Wife of Bath. ParyŜ. Dama kameliowa . libretto: Modest Czajkowski wg Puszkina. La Dame de chez Maxime. Młodzi Ŝyją szczęśliwie w wiejskim ustroniu. wyst. Biała Dama . Musee de Cluny. Na niej oparł Francesco M. Dama od Maxima . po czym umiera na suchoty. na kaŜdym gobelinie figuruje biały jednoroŜec. pol. Ellen. młodzieńcu z dobrej rodziny. Porwała Lancelota jako dziecko. aby został rycerzem.zob. nazywana "damą kameliową". pol.powieść. 1899. Warszawa 1900) Piotra Czajkowskiego.

).obraz (1483-85) Leonarda da Vinci.zob. Pawła) po usłyszeniu na drodze do Damaszku głosu z nieba: "Szawle! Czemu mnie prześladujesz?". Dama z Shalott . Till Damaskus . technika znana w staroŜytnej Azji. jedno ze "świętych miast" islamu. (Las) Meninas. w dawnej Polsce. Damy dworu .demeszka. Damokles . Kalifat damasceński . zwł.Dama z gronostajem (Dama z łasiczką) . kochanki Lodovica Sforzy (zob. Dionizjosa I Starszego. w Damaszku (stąd nazwa) i Hiszpanii mauretańskiej. zob. dawny słynny ośrodek produkcji stali do wyrobu broni białej i luf broni palnej. szabla ze stali damasceńskiej. 4. na którego dworze Leonardo pracował 1482-99. rozwinięta w krajach islamu. Czartoryskich.faworyt i pochlebca na dworu tyrana Syrakuz. 405-367 pne. Kraków. Stal demasceńska . ceniona m. ten pozwolił mu zakosztować szczęścia monarchy: zaprosił Damoklesa na ucztę i dal mu miejsce przy stole pod zawieszonym u powały na końskim włosie obnaŜonym mieczem. 1852) nosi ona imię Elaine.zob. zob. wytwarzaną we wczesnym średniowieczu w Indiach sposobem udoskonalonym następnie przez Arabów i Persów. Pan I (Damazy).hartowna i elastyczna. kwiecenie. floryzowanie brązu lub Ŝelaza przez inkrustację drutem złotym lub srebrnym.stolica Syrii. DamaskinaŜ .in. Omajjadzi. Dzieje Ap. Damazy .okres w dziejach kalifatu. Muz.demeszkowanie. prawdop. 9. gdy pod panowaniem Omajjadów Damaszek przeŜywał czasy świetności. Damascenka . Droga do Damaszku aluzja do biblijnej sceny nawrócenia Szawła (św. W poemacie Alfreda Tennysona (ang. która umiera z nie odwzajemnionej miłości do Lancelota. Artur) dziewczyna. Omajjadzi (Meczet). tworzącym delikatny ornament linearny.. Kiedy z zawiścią wychwalał władcę jako najszczęśliwszego ze śmiertelników.dramat (1898) Augusta Strindberga. moŜe portret Cecilii Gallerani. Biblia. ok. The Lady of Shalott. 1400 rozpowszechnionym takŜe w Europie. 661-750. zob. księcia Mediolanu.w legendzie arturiańskiej (zob. Stąd miecz . Damaszek . Dziwer.

króla Argos.nm. Danaidy .mit. Por. Selkirk Alexander. 50 córek Danaosa. Wzruszony tymi dowodami niezłomnej przyjaźni tyran darowuje Ŝycie im obu. Tycjan.a-e) mit. Tintoretto. przybywa jeszcze na czas. bo wyrocznia delficka przepowiedziała mu. córka Akrizjosa. gdzie zaopiekował się nimi Diktys. 1652-1715. jako zakładnik. Skarga Danae . o zacięciu literackim i naukowym. gr. brat króla wyspy. Gregor wg scenariusza Hugona von Hofmannsthal. Miłość Danae . balladę Rękojmia (nm. Dampier William . Rembrandt. Wtedy Akrizjos kazał zamknąć córkę z wnukiem w drewnianej skrzyni i spuścić na morze. Tuskulanki. zamiast na szubienicę. Die Brgschaft. Dzeus hyei dosł. aby umoŜliwić uporządkowanie spraw rodzinnych Fintiaszowi. który przyrzekł swemu . zob. filozofowie pitagorejscy z Syrakuz. Gdy mija termin i Damona prowadzą juŜ na szafot. Obrazy: Correggio. Dionizjosa. Cicero. pne.malarstwo wazowe czerwono figurowe (Vi-V w. Damon i Fintiasz ..Ŝeglarz angielski. Ojciec zamknął ją w spiŜowej wieŜy. tekst: J. gr. Tiepolo. skazanemu na śmierć za rzekomy udział w spisku. . Admiralicja wysłała go na prawdziwie badawczą ekspedycję na wybrzeŜa Nowej Holandii (dzisiejszej Australii) i Nowej Gwinei. 1798) Fr. I lub Ii. po czym. Jan Gossart. deszcz pada') i jako bóg płodności. Damon oddaje się w ręce tyrana.tren Simonidesa z Keos (Vi-V w. Ŝe zginie z ręki wnuka. opera (Salzburg 1940) Richarda Straussa. trudnił się piractwem na wybrzeŜach hiszpańskich i portugalskich Ameryki i na Pacyfiku aŜ do Chin. zwalczywszy piętrzące się w drodze powrotnej przeszkody. Inteligentny.). po powrocie do Anglii opublikował PodróŜ dookoła świata. zakochany w Danae. Schillera wg Bajki nr 257 Hyginusa. Fintiasz. pne. A. E.). skąd przywiózł interesujące materiały. Ale Zeus. 'Zeus spływa deszczem. które wyrzuciło ich na brzeg wyspy Serifios na Cykladach. 1 w. 21. malarstwo pompejańskie. Danae . por.Damoklesa stał się symbolem gróźb zatruwających kaŜdą chwilę szczęścia. Burne-Jones (Danae i spiŜowa wieŜa). 61. aby uratować przyjaciela i złoŜyć własną głowę. Danae (wym..w greckiej legendy nierozłączni przyjaciele. Van Dyck. Danae stała się matką Perseusza. 5. Die Liebe der Danae. przedostał się do niej w postaci złotego deszczu. Polidektesa. pne. króla Argos. Zeus występuje w micie w dwóch swoich waŜnych funkcjach: jako dawca deszczu (gr.

96-letni starzec.) Ajschylosa. 490 pne. pokłóciwszy się z bratem. zob. Błagalnice . libretto: Pietro Metastasio. przynoszący nieszczęście. przywódca Iv krucjaty. pierwotnie drewniany koń trojański. Dandolo . z których 14. miasto wówczas u szczytu potęgi pod panowaniem dynastii macedońskiej. ang. Koń (trojański). wydać je za jego pięćdziesięciu synów.stary ród wenecki. Enrico Dandolo .opera (1742) Glucka.rzeźba (1890) Augusta Rodin.złowieszczy. Greków walczących pod Troją pod dowództwem Agamemnona. Tak teŜ uczyniły z wyjątkiem najmłodszej. najstarsza z zachowanych tragedii (ok. jest listem Hypermestry do Linkeusa. królowi Egiptu. Danaowie . kazał córkom zasztyletować swych męŜów w noc poślubną.w greckim malarstwie wazowym i rzeźbie. ratować się ucieczką. Hiketides. Hypermestry. 1386. Linkeusowi. Heroides . 1532) Geoffreya Chaucera podejmuje legendę Hypermestry wg Owidiusza. dowodził flotą wenecką przy szturmie na Konstantynopol. od 1192 doŜa Wenecji. wyd. 15 pne. która pomogła swojemu męŜowi. teŜ Achajowie.ok. Legenda niewiast przykładnych.zbiór fikcyjnych listów miłosnych mitycznych heroin (ok. Danaos. Dar Danaów . poemat cykliczny (ok. który wydał czterech doŜów. 1108-1205. Danaide .opera (ParyŜ 1784) Antonia Salieri. Według legendy Dandolo pierwszy miał wedrzeć się na mury zdobywanego Konstantynopola (1204).gr. jeden z twórców jej potęgi. jako ślepy juŜ. Danaidy . króla Argos. zdobyte fortelem. Beczka (lub praca) Danaid . obrabowane i spalone przestało być konkurencją Wenecji w handlu morskim. zob. a przez rozszerzenie znaczenia-wszystkich Greków. Morderczynię po śmierci musiały w Tartarze napełniać wodą beczkę z przedziurawionym dnem. Les Danaides . libietto: Calzabigi.) Owidiusza. . Ipermestra . The Legend of Good Women.bratu Ajgyptosowi. wielu admirałów i inne wybitne osobistości.Homer określa tą nazwą. łączoną tradycyjnie z mitem o królu Argos Danaosie.trud nie kończący się i bezowocny.

tak zniszczone zostaną owe królestwa.Daonebrog państwowa flaga duńska: biały krzyŜ na czerwonym polu. z duń. Bel. Posąg o glinianych nogach .-ang. Policzono. biodra z miedzi i nogi Ŝelazno-gliniane). srebrna pierś. Smok. Uczta (Baltazara). musi naruszyć. Danne 'Duńczycy'.aram. zdobył wykształcenie na dworze króla i zajmował wysokie urzędy w państwie babilońskim. Zob. które Daniel. Daniel i Bel . Daniela. który się śnił królowi. Daniel i smok . Dan 'Duńczyk'. wychodzi nietknięty. (początkowo jakoby na okup dla duńskich najeźdźców albo na obronę przed nimi) jako podatek gruntowy. a później perskim. której autorstwo mu przypisywano. Sydrach. śył w Vii-Vi w. Daniela. nakłaniają podstępnie króla Dariusza do wydania prawa.jeden z tzw. thekel. wróŜący mu zwycięstwo nad Estończykami. jak spadły z góry kamień skruszył nogi posągu.zob. Daniel w lwiej jamie .podatek ściągany corocznie przez królów anglosaskich od końca X do Xii w. Jego proroctwa i czyny mieszczą się w księdze jego imienia. zwaŜono. 605 przez Nebokadnezara Ii (Nabuchodonozora) do niewoli babilońskiej.zob. uprowadzony ok. 2. pne. zob. Obraz (1849) Delacroix. Daniel w lwiej jamie . Misach i Abdenago . za co zostaje wrzucony do jamy pełnej lwów. aby dotrzymać wiary swemu Bogu. Mont Dellier. śr. Ks. fares. brog 'płótno'. przedstawia 4 kolejne królestwa na ziemi babilońskiej: złote. wg legendy król duński Waldemar Ii ujrzał w 1219 na niebie ognisty krzyŜ.KsiąŜęta perscy. po spędzeniu tam całej nocy. por: KrzyŜ. Biblia. danina'. Mane. Ks. "większych proroków" i bohaterów biblijnych. Drugi Daniel . . Daniel . miedziane i Ŝelazno-gliniane (złota głowa posągu.obraz (1618) Rubensa. zawistni o stanowisko Daniela. rozdzielono .Daniel odgaduje sen Nabuchodonozora i wyjaśnia jego znaczenie: posag. geld 'haracz. Danegeld . Mędrcy.zob.Danebrog . Biblia. srebrne.zob. skąd. 6. teŜ Kolos (na glinianych nogach).

z których najsławniejszy był wileński Baltazar I. syn (?) poprzedniego. Maria del Popolo. rozpaczą.zob. ParyŜ. Komedia).1265-1321. słuŜąca jako klozet (zachowane przykłady danskerów w Malborku.Uczta Baltazara . Obrazy: Giotto. wiole). Jan. sprzyjających papiestwu. Watykan.zob. Montefalco. Dante Alighieri . Dante uwieczniony został w wielu dziełach sztuki. zawierające dzieje jego miłości do Beatrycze (zob:) Portinari. Krasińskiego (Nie-Boska komedia) i in. fantazja orkiestrowa Francesca da Rimini Czajkowskiego. 8. gdzie znajduje się jego grobowiec. makabryczne. 'Nowe Ŝycie' prozą i wierszem.Michała Anioła. poeta włoski. opisywanych przez Dantego w Piekle (zob. por. Zmarł w Rawennie. skazało go na doŜywotnie wygnanie z rodzinnego miasta w 1302. 1600. w sytuacji trudnej. Baltazar Ii. ok. paniką. syn (?) Jana. 28. Benezzo Gozzoli. . wileński (?). warszawski. 1622 (skrzypce. ur. Komedia. w warunkach chaosu. Prorok Daniel . Uczta. Florencja.w obronnych zamkach krzyŜackich wykusz a. Toruniu i Kwidzyniu). sceny wstrząsające. którą zobaczył po raz pierwszy w 1274. Zwycięstwo Czarnych. Brąz (1657) Berniniego.Danquart. Zuzanna i starcy . Rafael. Rzym. zamieszania.. jedna z wielkich postaci literatury światowej. Wywarł znaczny wpływ na Mickiewicza (przekład Ugolina z Piekła). Taniec (śmierci).) od 1555 (wydanie weneckie) zwana Boską Komedią. rodzina lutników polskich. dramatycznej. plafon w Kaplicy Sykstyńskiej. zm. S. Muzyka: Symfonia Dantejska i sonata-fantazja Po lekturze Dantego Ferenca Liszta. Rzym. Zuzanna. Głównym jego dziełem jest Komedia (zob.zachowanie się tłumu ludzi ogarniętych strachem. Florentyńczyk.zob. Andrea del Castagno. Danse Macabre . koszmarne. podobne do. Słowackiego (Anhelli). Dantejskie piekło (lub sceny) . osobna baszta wysunięta za obręb murów i połączona z nimi krytym mostem. ok. 1625-po 1682. Piekło. Barka Dantego: (1822) Delacroix. Luwr. katastrofalnej. W 1292 napisał La vita nuova wł. mauzoleum Agostina Chigi. Dankwart . Dansker . brał udział w Ŝyciu politycznym Florencji jako stronnik Białych gwelfów.

działacz klubu jakobinów. Opera (1947) Gottfrieda von Einem. człowiek niepoŜytej energii.nm.sztuka (wyst. pol. jak wiatr. Dar. jeden z najpiękniejszych Ŝaglowców pływających obecnie na morzach. 19I0.in.N. wyst. Tołstoja.dramat (1900) Romain Rollanda. Ŝeglugi wielkiej Konstanty Matyjewicz-Maciejewicz. bajka ludowa. wyst.jedna z Bajek (1910) Wacława Sieroszewskiego. diabeł.poŜywienie. po 1. znakomity mówca. zwierzę. minister sprawiedliwości. 1792) zalecając atak na Prusaków. władca. na którym na wezWanie zjawiają się wyszukane potrawy. Tajemnicza istota a. po bitwie pod Longwy (Ix. jak sakiewka. Warszawa 1931) Georga Buchnera. powiedział: "Do zwycięstwa trzeba nam odwagi. Pan Bóg. Dary wiatru północnego . wybitny członek Konwentu. "Dar Pomorza" . obdarza pewnego biedaka magicznymi przedmiotami. odbył wiele dalekich rejsów. encore de l'audace et toujours de l'audace.. 1931) Stanisławy Przybyszewskiej. m. odwagi i jeszcze raz odwagi. . siła. W czasie 2. Fr. który daje mu tym razem "kije-samobije". Zakupiona w 1929 przez Pomorski Komitet Floty Narodowej i podarowana państwu: Statek ten.Danton Georges Jacques . jako najlepszy środek obrony. et la France est sauvee). jeden z przywódców Rewolucji. Piotr. Il nous faur de l'audace. Dantons Tod. wojny świat. Sprawa Dantona . wojnie świat.wciąŜ na nowo napełniająca się złotem. św. Hamburg. Pierwszym jego kapitanem (do 1938) był kpt. Przedmioty te wyłudza od biedaka sąsiad. internowany w Szwecji.fregata trójmasztowa zbudowana w 1909 w Hamburgu jako "Prinzess Eitel Friedrich". Danton . załoŜyciel klubu kordelierów. gdy w Ii Zgromadzeniu Narodowym. podróŜ dookoła świata w 1934-35. Dary boŜe . Śmierć Dantona . wg Buchnera. zgilotynowany za sprawą Robespierre'a. Do legendy przeszły jego słowa. Dary wiatru północnego . stolik. Sztuka (1919) A. adwokat.1759-1794. słuŜył w latach 1930-81 jako okręt szkolny polskiej marynarki handlowej. mróz. sztuka (1835. One wymuszają zwrot zagarniętych przedmiotów. biedak zwraca się raz jeszcze do swego dobroczyńcy. we Francji jako "Colbert". z którego sypie się złoto.ogromnie popularna w Europie i Azji. chleb. a Francja będzie uratowana" (fr. karczmarz.

bez wynagrodzenia i nie z powinności. człowiek cnotliwy i moŜny. Dorotea (Panna Dorotka). Darda . Dariusz i Hystaspes . dziesięcina z produktów gospodarstwa i łowów.Ph. syn Zeusa i Elektry. z młodszej linii dynastii Achemenidów. 5. która "da rada". por. świetny administrator.staropers.Wg legendy Dariusz był jednym z siedmiu ksiąŜąt perskich.Daradzka .tak nazywano w dawnej Polsce panią swobodnych obyczajów. Jako syn rywalki Hery ściągnął na Troję nienawiść bogini. Dryavush. Daretis Phrygii de excidio Troiae historia. wspomniany przez Homera w Iliadzie. W 492 wysłał do Grecji wielką armię na statkach. a pośrednio takŜe Odprawy posłów greckich (1565-66) Jana Kochanowskiego. król perski od 522. które rozbiła burza u przylądka Atos. zob.darmocha.w średniowieczu krótki oszczep o dwóch ostrzach.zob. Napis z Behistun . były prawdop. Dardanos . córki Atlasa. Królem został Dariusz. dard dawn. Przekład tego przypisywanego mu dzieła na łacinę ukazał się zapewne w V w. Behistun. którego koń zarŜy pierwszy. Tł. Atena).tragedia liryczna (1739) J.mit. którzy się umówili. był protoplastą królów Troi. KsiąŜęta i rŜenie konia .legendarny rzekomy autor dziejów wojny trojańskiej. Rameau. dodatek do pańszczyzny. gr. w dawnej Polsce doraźne świadczenia chłopa na rzecz pana. Dares Frygijczyk . Ŝe ten z nich zostanie królem. ok: 550-486 pne. której podarował palladion (zob. Dmochowskiego. 11: śył w Troi Dares. Wraz z rzekomym dziennikiem wojny trojańskiej Diktysa z Krety stały się one najpopularniejszym źródłem średniowiecznych opowieści o wojnie trojańskiej. Naprawdę zaś Dzieje zburzenia Troi Daresa Frygijczyka.. bo kazał koniuszemu przyprowadzić koniowi klacz. z fr. łac. Rozszerzył granice imperium perskiego i zbudował potęŜną stolicę Persepolis. 'dzida'. Ojciec dwu synów. Miltiades. znany jako Dariusz Wielki. ne. Daremszczyzna . . Fr. w Xvi i Xvii wieku w Polsce krótki oszczep do rzucania. kapłan Hefajsta poboŜny. Dardanus . oryginalnym utworem rzymskim. Następna wyprawa na Grecję w 490 zakończyła się klęsk4 jego wojsk pod Maratonem.

Uciekł do Baktrii i został zasztyletowany przez satrapę Baktrii. miał być zresztą postacią autentyczną..bohater powieści Aleksandra Dumasa-ojca Trzej muszkieterowie (zob. Ŝe zmusi Persa do spoŜycia tego owocu.z Iv w.Kiedy Dariuszowi doniesiono o spaleniu Sardes przez Ateńczyków.zob. kapitanem muszkieterów Ludwika Xiv. Naz. Waza Dariusza . 331). przedstawia radę tronową przed wyprawą na Grecję. 12. gdzie Dariusz musi ich poszukać. pokonany przez Aleksandra Wielkiego nad rzeką Granikos (334 pne. Londyn. wspomina Biblia. wydanych w 1700 w Kolonii.. odleciał na tamten świat. Mus. Dariusz Iii Kodomanus . szlachcic gaskoński Charles de Baatz. ostatni z dynastii Achemenidów. pamiętaj o Ateńczykach . jako o Dariuszu Persie. aby mu.ok. ur. trzykroć powtórzył to wezwanie. 22. . Nat. dając do zrozumienia. Na to Aleksander oświadczył. Dar. Ŝe ma go za niedorostka. palant i melon . Ŝe kijem wytrąci piłkę władzy z rąk Dariusza. pne. O nim prawdop. "Beagle". ale Aleksander odpowiedział: "Ptak. O powstawaniu gatunków.złote jaja. gdzie okazał się nieudolnym wodzem i tchórzem. Na koniec król perski posłał mu gorzki melon jako symbol zmartwień. Bessosa. który je złoŜył.zob. Darwin(izm) . Muszkieterowie w dwadzieścia lat później itd: Postać oparta na Pamiętnikach pana d'Artagnan Courtilza de Sandras. 380-330 pne.obraz (1565-67) Paola Veronese. Gall. Trzy). ilekroć zasiądzie do stołu. z czasem generałem brygady. Nehemiasza. Neapol. pod Issos (333) i Arbelą (Gaugamelą. poległ przy oblęŜeniu Maastrichtu w 1673. d'Artagnan . które go czekają. gdy Aleksander wstąpił na tron Macedonii.Panie. w 1611 w Lupiac. Lecz Aleksander powiedział posłom. Dary wiatru północnego .Wg legendy śrdw." Król perski wysłał mu więc kij palantowy z piłką. PodróŜ (na okręcie "Beagle"). zlecić miał jednemu ze słuŜących. poselstwo po tradycyjną daninę . Ks. król perski od 336. seigneur d'Artagnan. Złote jaja. Rodzina Dariusza u stóp Aleksandra . Dariusz Iii wysłał do niego.).

walczące z konserwatyzmem i przeciętnością "filistynów" muzycznych. opus 9.Darzbór . Mimo Ŝe celu nie osiągnął. Das Wohltemperierte Klavier . 1762-1831. lub powinszowaniem szczęśliwych łowów. opus 6. Edyp.(hebr. w tradycji Ŝydowskiej idealny władca. z którymi jego załoga grywała wielokrotnie w piłkę noŜną. Terencjusza. 'ukochany') w latach ok. zbadał wybrzeŜa Ameryki Północnej i nawiązał kontakt z Eskimosami.Mesjasz. dejwis) Ŝeglarz brytyjski.nm. Daumont . odkrył na nowo Grenlandię. nie umiem rozwiązywać zagadek. drugi król izraelski. 1012-ok. wprowadzony we Francji za czasów Restauracji przez księcia d'Aumont. (Das) Wohltemperierte Klavier. domą) reprezentacyjny pojazd czterokołowy z zaprzęgiem a Ja daumont. powoływał się na nie w swoich esejach i recenzjach w "Neue Zeitschrift fr Musik". Jam Davus. Stąd wzięły się tytuły jego kompozycji: Davidsbndlertnze. nazwaną potem jego imieniem. przyrządu do mierzenia wysokości słońca na morzu. 1550-1605. Baffina. którym posługiwano się przez sto lat z górą.. często imię niewolnika w sztukach teatralnych greckich i rzymskich. przedsięwziął trzy wyprawy w poszukiwaniu przejścia północno-zachodniego z Atlantyku do Pacyfiku. Według . nie Edyp jestem prostak.). 4 konie powoŜone z siodła przez dwóch forysiów. Zabity przez piratów japońskich w czasie jednej ze swych dalekowschodnich podróŜy. zob. W czasie podróŜy na morza południowe odkrył w 1592 Wyspy Falklandzkie. stowarzyszenie istniejące tylko w wyobraźni Roberta Schumanna. 2.dawne zawołanie myśliwych i leśników. aŜ do czasu wynalezienia sekstantu przez Hadleya. Dawid . z komedii Dziewczyna z Andros. nieuczony sługa. ok. z którego rodu powstać ma wybawiciel . będące powitaniem albo Ŝyczeniem.prosty. oraz Marche des "Davidsbndler" contre les Philistins z Karnawału (zob. cieśninę między Grenlandią a Ziemią. 972 pne. Davus . 1.(wym. Był wynalazcą oktantu. Kult Dawida przejęły: chrześcijaństwo i islam.zob.(wym. Davidsbund . Davis John . 'Związek Dawidowy'. 23..

Guido Reni.. pierwszy akt męski w rzeźbie chrześc. Ks. Król.. Jego młode lata opromieniała przyjaźń z Jonatanem (zob. 2. arrasy. Wóz (Dawida). nic w tym nowego.).najstarsze wizerunki króla Dawida z Iii w. Ratując Ŝycie ucieka z kraju na wiele lat. transkrypcja mszy c-moll z 1783. I. Michol. . Dawid . Domenichino. Davidsbund. Jaskinia (Odollam). Tańce Związku Dawida zob. Florencja. Dawid oratorium . Tycjan. Posąg (ok. witraŜe. Mus. Ukochany syn Absalom (zob. Ks. Abigail.) podnosi bunt przeciw ojcu i ginie. Bądź męŜczyzną! . Pójść z Dawidem na harfie grać . Claude Lorrain. Chagall i in. Bronzino.wg Biblii. namaszczony w tajemnicy przez proroka Samuela. 2.. Król. 2. synem Saula. Dawid pokutnik oratorium. Bargello. tekst: R. Dawid biskup z Vi w. 16-30. Morax. 1-2. Michał Anioł (plafon Sykstyny). Cranach St.(1785) Mozarta.umrzeć. Tańcować jak król Dawid przed arką . Caravaggio. mistrza Heinricha. Rembrandt.. Posąg (ok. Rafael. przy Al. Ks. to stare dzieje. Posągi: 1385-96. Ŝony Uriasza. Veronese. Florencja. Zob. Ostendorfer... Psalm(y Dawida). Gwiazda (Dawida).zob. Po śmierci Saula ogłasza się królem. Ujazdowskich 13. W wojnie z Filistynami zabija z procy olbrzyma Goliata (zob. załoŜyciel klasztorów. L. (1921) Artura Honeggera. Salomona. miniatury. 3. czyli psalm symf. Malarstwo: Pollajuolo. 1440) Donatella.to było dawno. "Schner Brunnen". Tintoretto. kopie: plac przed Palazzo Vecchio i Piazzale Michelangelo. Mantegna. okrywając Dawida Ŝałobą. Volterra. Biblia. Naz. Św.) siejąc popłoch wśród nieprzyjaciół. później rzekomym autorem psalmów biblijnych. patron Walii. Posąg (1501-04) Michała Anioła. Szeroko o tym Dawid pisał . 1465) Andrea Verrocchia. gdy Saul jeszcze władał. Król. Achitofel. syn księcia z południowej Walii. Florencja.(1954) Dariusa Milhaud. Abisag. Najmłodszy syn Izaja (Jessego). W późniejszych latach oddany grzesznemu uczuciu do Betsabee (zob. święto 1 marca. nad Arno. Król Dawid oratorium. Norymberga. Dawid na łoŜu śmierci do swego syna. Średniowieczne cykle ikonograficzne. a zatruwała rosnąca zawiść Saula. Król. Akademia.Biblii był za młodu pasterzem i lutnistą. Ks.).. Por. Ale równieŜ grą na harfie nie moŜe ułagodzić Saula. 3. odlew w ogródku przed dawnym pałacem Sobańskich w Warszawie.

4. zob.wielki Baublis. liczący ok. "Lech. Wielkopolsce 1806. organizator powstania w. temat wielu podań. Dodona.Dawid Copperfield .najsłynniejszy w Polsce i najstarszy dąb. poznańskim. Przenoszona wielokrotnie na ekran filmowy. Ŝe zmienne losy i wydarzenia Ŝycia Dawida zawierały elementy autobiograficzne. (A. KsiąŜka wyjawia prawdę o traktowaniu dzieci w Anglii Xix w. w Miłosławiu. wg legendy.tytułowy bohater jednej z najpopularniejszych powieści (1850) Charlesa Dickensa. broniąc wdów i sierot.królewskie okazy starych dębów w rogalińskim parku-rezerwacie. Ludwik sprawował sądy. 1200 lat. w Danii przez A. m. "Hubert" . wg legendy Jagiełło miał pod nim spoczywać w czasie słynnego polowania. którą sam autor uwaŜał za najlepszą Ŝe swoich ksiąŜek zapewne dlatego. Europy czczone jako święte drzewo boga piorunów. Dwunastu ludzi mogło wieczerzać za stołem. "Dąb Słowackiego" . pod którym.. W roli Dawida (1922). Mickiewicz. woj. w woj.przysł. kilkusetletni dąb.in. największym w Polsce lesie dębowym. w Anglii przez T. Wiekami wydrąŜonym. Słynny tysiącletni dąb w Bordzie na śmudzi. kieleckie. Cukora z Freddie Bartholomew w roli tytułowej (1935). wywodzące się z bajki Ezopa O trzcinie z dębem. Unieśmiertelniony w refrenie Mazurka Dąbrowskiego.. ścięty w 1812: . uczestnik kampanii napoleńskich 1806-07. 27. "Dąb Jagiełły" . Dąb . Sandberga z małym Martinem Herzbergiem.800-letni dąb w rezerwacie buków zwanym "Pod Dębem". generał obrońca Warszawy w 1794. Pan Tadeusz. św. i śrdw. Dąbrowski Jan Henryk .) "Bartek" . w którego ogromie. zob. drzewo. liczącym przeszło 700 starych "dębów rogalińskich". w Puszczy Białowieskiej. nazwany ku czci poety. Hentleya (1912-14). pomnik przyrody.drzewo w wielu krajach staroŜ. miał pod nim sprawować sądy Kazimierz Wielki. koło Jastrowa. Drzewa (święte). 1809 i 1812. Dąb się powalił.. w USA przez G.olbrzymi. we wsi Bartków koło Zagnańska.(1755-1818). a trzcina została .W.. twórca Legionów polskich we Włoszech 1797. Czech i Rus" .liczący ponad 6d0 lat." . zob. uznanej za arcydzieło. przedsięwziętego dla zdobycia zapasów mięsa na wyprawę grunwaldzką. Dąb w Vincennes . Dewajtis. "Jeszcze Polska. jakby w dobrym domie.w zespole miejskim ParyŜa. w koszalińskiem.

tekst: S. w złości. urazę. czyli Arlekin i skąpiec (1828). obruszać się.dąsa się okręt. 5-6. podziwiali go Chopin i Słowacki. Przewróciwszy się na scenie w czasie spektaklu. uwaŜana przez badaczy Pisma za najstarszy ustęp Biblii (prawdop. nurkuje w pienistej zamieci (A. być naburmuszonym. właśc. Wiatr! . Pieśń Debory. zrywa się z wędzidła. Handla. 2-31. Nurt . 1879. I.eseje biograficzne (1934. komicznego. Mickiewicz. pne.) Debora . Ludzie strodawni) Wacława Berenta. 5. Jan Kaspar Dvorak. Dąsać się . mim francuski pochodzenia czeskiego. (u Mickiewicza) ciskać się. Humphrey. Dobrawa. boczyć się. miotać. kipieć gniewem. Komedia). Debr(z)a . grymasić. Dąbrówka . 1125 r. Jean Louis Barrault sportretował go w filmie Komedianci (zob. Przewala się.. 1796-1846.dawn. jednym z "ludzi starodawnych" jest tu generał Dąbrowski. kręcić nosem. 4-5. rzucać (jak) w gniewie.Jean-Baptiste Gaspard (wym. pod którego sztandarami "dojrzewał duch nowego pokolenia". debro).w Biblii. Sędziów. Ks.F.odpowiadał pogodnie Dąbrowski. Ŝachać się.A ja mam mojego mazurka . Wypadek ten podsunął Edmundowi de Goncoun zakończenie powieści cyrkowej Bracia Zemganno. Deburau . Melissa. Sędziów. umarł od doznanych obraŜeń. z hebr. stroić fochy. gdy wyliczano mu pomniki stawiane innym zasłuŜonym męŜom. Jako gwiazda ludowego teatrzyku "Funambules" stworzył nowoczesną koncepcję usychającego z tęsknoty. trząść. (dziś:) kaprysić. wysławia zwycięstwo nad Kananejczykami. George . napisany ok. cz. Las.wiatr! . zachowaniem okazywać niezadowolenie. sonet śegluga. najsławniejszy mistrz swoich czasów. sierdzić się na kogoś. szamotać się. Charles Nodier napisał dla niego scenariusz Złoty sen. prorokini i poetka izraelska z epoki sędziów. a zarazem wzruszającego Pierrota i wymyślił dla niego nowy kostium. tak jak gr. Ks. 'pszczoła'. Debora oratorium (1733) G.Debrze zob.zob.).

308. Ŝe "poświęcił się" Hadesowi. zginął w bitwie pod Sentinum. Bruksela.równieŜ Van Dyckowi. konsulu w 279 pne. przypisywanych. Publius Decius Mus dokonywał bohaterskich. Liwiusz. wieść gminna głosiła jednak. rzymski ród plebejski. który wynalazł koło garncarskie. cenzor w 304 pne. Decii. di:). na zachód od Samos. por. piłę i cyrkiel. 34. Uwięziony wraz z synem Ikarem przez Minosa. jasnowidzenia z kuli kryształowej (przechowywanej dziś w Muzeum Brytyjskim). Perdyksie (tub Talosie).. rzemieślnik'. po czym spadł. magii. którego trzej przedstawiciele. Dedal . Jego syn tegoŜ imienia. Doktor Dee John . 1527-1608. Historia miłości konsula Decjusza Musa seria sześciu obrazów Rubensa (1617). por. Minotaura. Royaux des Beaux Arts. O jego synu tegoŜ imienia. konsul w 312. wg późniejszej tradycji miał to być takŜe wypadek devotio (jeśli któryś z nich jest historyczny. przy których pomocy poleciał na Sycylię. dzięki czemu patronem jego był przez czas pewien cesarz Rudolf Ii.. wygnany z Aten za mord na tle zawiści zawodowej popełniony na siostrzeńcu. ale prawdop. Ŝe zapewnił Rzymowi zwycięstwo składając swe Ŝycie w ofierze bogom podziemnym (tzw. głoszono równieŜ. wojnie z Samnitami (343 pne. którego był członkiem. 7. Decjusze . wzbił się za wysoko. gr. por.i geograficzne nowo odkrytych lądów. wybitny matematyk. traktowanych jako hobby: astrologii. do morza zwanego odtąd Ikaryjskim. dla której sporządzał cenne mapy hydro. bajecznie zręczny rzemieślnik i wynalazca ateński. propagator wprowadzenia kalendarza gregoriańskiego do Anglii.. legendarnych czynów jako trybun wojskowy w nie całkiem pewnej historycznie 1.). 9. gr. Mus. Liwiusz. które zastosował na przedstawieniu Pokoju Arystofanesa w Trinity College (w Cambridge). gdzie zbudował drewnianą krowę dla Ŝony króla Minosa. PejzaŜ z upadkiem Ikara . Jako konsul wsławił się w bitwie z Latynami w Kampanii (340). wbrew ojcowskim radom. devotio).łac. ale tu sprawa jest juŜ bardzo wątpliwa. to juŜ raczej ten). poległym w bitwie z Pyrrusem pod Ausculum.Sand i Theophile Gautier jako legendarne niemal wcielenie prawdy i piękna ludowej sztuki scenicznej. Jego olbrzymia sława jako maga rozpoczęła się od efektów scenicznych.mit. a następnie rzucając się na wroga. a potem Labirynt dla jej syna. ojciec. 8. zbyt blisko słońca.wczesny obraz Pietera Broegela St. uczony brytyjski. sporządził sobie i synowi skrzydła z piór i wosku. Wsławił się jednak z powodu innych swych zainteresowań. w rzeczywistości zapewne nie brał w Iej bitwie udziału. Ikar. Pasifae. udał się na Kretę. 297 i 295. Napisał wiele dzieł naukowych. które stopiło wosk. poświęcili Ŝycie za ojczyznę. wg legendy. daidalos 'artysta.(wym. syn i wnuk. Kurcjusz. faworyt królowej ElŜbiety I. .

Ŝe będzie najpiękniejszą kobietą w Irlandii. jedna z najsławniejszych Francuzek swego wieku. W wieku późniejszym zaniewidziała. dirdri.Defenestracja Praska . ale i przywódcy Oświecenia. a zarazem przyczyną przelewu krwi. Yeatsa.. du Deffand Marie .(wym. jak d'Alembert i inni "filozofowie". gdzie trzej bracia zostają zdradziecko zamordowani. Synge. bratanku króla. 1697-1780. Miała młodość burzliwą: Mając lat 65 obdarzyła gorącym uczuciem i przyjaźnią pisarza angielskiego Horacego Walpole'a. . Il n'y a que le premier pas qui coute. któremu pozostawiła całą swoją korespondencję. fr.80 bywali nie tylko arystokraci.) po egzekucji na Montmartre. co wywołało wiele sporów i szumu. oparta na motywach legendy. 1717-97. Dionizy (zob.ang. 1765). córka Felima. Opowieści niańki o Noisim. Przy jej urodzeniu przepowiedziano. z dala od ludzi. Młodzi zakochują się w sobie i uciekają. wyraŜającemu podziw dla długości drogi (6 mil). dęrdre) bohaterka najsłynniejszej opowieści miłosnej z irlandzkiej legendy cyklu ulsterskiego. otrzymawszy zapewnienie.markiza (wym. harfiarza króla Ulsteru Conchobara. Wreszcie. twórcę rodzaju powieści zwanego romansem grozy lub powieścią gotycką (Zamek Otranto. niańka ulega jej prośbom i sprowadza go do ich domu. wracają do Irlandii. ddefą). Deirdre . w której salonie w 1753. do Szkocji. a zatrudniona przez nią jako lektorka panna de Lespinasse wdziękiem swym zdołała skaptować licznych gości salonu markizy. Tylko pierwszy krok jest trudny. jaką miał odbyć wg legendy św. Conchobar postanawia poślubić ją. aby uniknąć gniewu Conchobara. odpowiedź markizy du Deffand kardynałowi de Polignac. Deirdre .tragedia wierszem (1907) Williama B. gdy dorośnie. ze swą ściętą głową w ręku. Ŝe im przebaczył. 1661-1742. Deirdre odbiera sobie Ŝycie na ich grobie. bezpośrednia przyczyna wojny 30-letniej. Deirdre of die Sorrows . i oddaje ją na wychowanie niańce w ustronnym doma w lesie. nie dokończona tragedia (1910) Johna M. Wyrzucenie z okien magistratu praskiego siedmiu radców katolickich na początku wojen husyckich 30 Vii 1419. rozpalają jej wyobraźnię. defensorów (przedstawicieli stanów czeskich) jako wyraz protestu przeciw pogwałceniu swobód religijnych.wyrzucenie przez okno jednej z sal zamku na Hradczanach w Pradze 23 V 1618 dwóch namiestników cesarskich i sekretarza przez tzw. 'Deirdre bolesna'. wraz z dwoma braćmi Noisiego.

wprowadzenia konstytucji i zniesienia pańszczyzny w Rosji. Kachowskiego. Nessos dał Dejanirze swoją splamioną krwią tunikę. koszula) Dejaniry . Trachinki .Dejanira . architekta Senmuta. dąŜący do obalenia samowładztwa. Gdy Herakles zakochał się w Joli. ok.rosyjscy-rewolucjoniści szlacheccy lat dwudziestych Xix w. tragedia niesceniczna Seneki Młodszego. Śniadanie na trawie. Tytuł i podtytuł nadany przez wydawców. piękna córka Ojneusa. Ŝe zapewni jej ona miłość męŜa. Luwr.obraz Guido Reniego. co sprawia największe cierpienia. . Herakles i Dejanira . na lewym brzegu Nilu.miejscowość. centaur Nessos podjął się przeniesienia Dejaniry na drugi brzeg. Gdy w drodze do domu zatrzymał ich wezbrany strumień. i siostra Meleagra. Hercules Oetaeus. Przywódców: BestuŜewa-Riumina. Ŝartobliwa aluzja do próby porwania Ŝony Heraklesa.zob. kiedy dotarli tam. Widząc to.łac.. męczarnie. Wiedeń.) Sofoklesa. próbował ją zgwałcić. Nowa Dejanira . Porwanie Dejaniry .(1911) Saint-Saensa.obraz P. Konający. zaprojektowana przez jej faworyta. Dekabryści .gr. jego zatruta krew sprawiła. mit. Ojciec postanowił wydać ją za najsilniejszego z zalotników. w górnym Egipcie. Jordaensa. Herakles posłał mu zatrutą strzałę i ranił go śmiertelnie (scena ta jest ulubionym tematem malarzy archaicznych waz gr. od których nie ma ucieczki. Ŝe Herakles po włoŜeniu szaty zmarł w męczarniach.pne. Dejanire opera . 1520-1484 pne.tragedia (przed 416. Obraz (1649) J. gdzie znajduje się świątynia grobowa królowej Hatszepsut. Dejanira popełniła samobójstwo. Okazał się nim Herakles i poślubił Dejanirę. Deianeira. Herakles na górze Oita . gr. Veronesa. Dejeuner Sur L'Herbe . ParyŜ. na wprost Kamaku. Dejr El-Bahari . W pobliŜu znajduje się podziemny grobowiec Senmuta.coś.). Ściany świątyni pokrywają barwne reliefy ze scenami z Ŝycia władczyni. twierdząc.podtytuł dramatu Fantazy Juliusza Słowackiego. Dejanira posłała mu tunikę centaura. króla Kalidonu. Szata (suknia..

Apostoła. Nie kradnij.(zob. abyś długo Ŝył na ziemi. 20. Nie poŜądaj domu bliźniego twego. 6. 3. pne. nadaremno. 10. 7. które są w wodach pod ziemią. komentując. Nie mów fałszywego świadectwa przeciw bliźniemu twemu. łączy te nakazy w jedno.-kat. ani wołu. ani Ŝadnej rzeczy. drugą . która jego jest. sług i zwierząt bliźniego. 8. Dziesięć) przykazań. 9.. 2. . Nie będziesz miał bogów cudzych przed mną. obie. pochodzenia Ŝyd. od daty powstania zbrojnego: 14 Xii 1825. Czcij ojca swego i matkę swoją. ale tylko wizerunków Boga (a. abyś dzień sobotni święcił.kośc. a dziesiąte pozostałych jego rzeczy. Deut. a drugie zabrania czynienia podobizny rzeźbionej. Dla protestantów pierwsze przykazanie brzmi: "Nie będziesz miał bogów cudzych przede mną". skazano na śmierć przez powieszenie w 1826.-kat. innych bogów) w celach kultowych. dziewiąte przykazanie zakazuje poŜądania domu. Przykazania: 1. Boga twego. stanowiących podstawę moralności Ŝyd. a przeszło stu dekabrystów zesłano na Syberię. ani osła. Dziesięcioro . Dekalog. i większość protestanckich. ani z tych rzeczy. Prawa te w rzeczywistości spisano zapewne w Viii-Vi w. Nie uczynisz sobie obrazu rytego ani Ŝadnej podobizny tego. Istnieją dwie staroŜytne tradycje podziału przykazań. Ŝony. diekkbr' 'grudzień'. Nie cudzołóŜ. i ewangelicko-augsburski. Pamiętaj. pierwsze przykazanie. Nie zabijaj. Nie będziesz brał imienia Pana. Pierwszą przyjęły kościoły: rz. wsch. nie pragnij Ŝony jego ani sługi. od ros.. i chrześc. 4. Ex. objawionych MojŜeszowi na górze Synaj w 3 miesiące po wyjściu z Egiptu i wyrytych na wręczonych mu kamiennych tablicach. co jest na niebie w górze i co na ziemi nisko. W tradycji rz. 5. ani słuŜebnicy. Kościół rz. przechowywanych później w świątyni jerozolimskiej.-kat.. czyli praw. Protestanci łączą oba te przykazania w jedno dziesiąte. Ŝe Bóg nie zakazuje tworzenia obrazów w ogóle.Murawjowa. wg Biblii. Rylejewa i Pestela. 5.

Deklaracja Niepodlegtości . podzielona na 10 dni (gr. złoŜony ze wstępu i 17 artykułów głoszących m. Johna Adamsa i in. facecje Xvi w. Ŝe mają prawo do Ŝycia. . Ustawa o prawach.. Musset itd. stał się odtąd głównym amerykańskim świętem narodowym.. Ŝe ludzie rodzą się wolni i równi.podstawowy dokument programowy Rewolucji Francuskiej. Dzieło miało ogromny wpływ na literaturę europejską (Chaucer.Deklaracja waszyngtońska. uchwalony przez Konstytuantę 26 Viii 1789 na wniosek La Fayette'a.in.. uchwalona 4 Vii 1776 przez przedstawicieli 13 północnoamerykańskich kolonii. Prawo jest wyrazem woli ogółu. 6. bezpieczeństwo i opór przeciw uciskowi. Deklaracja. pracy i wypoczynku. przy czym kaŜda z osób opowiada jedną historię dziennie. którzy uciekli w 1348 z miasta przed zarazą do willi podmiejskiej. Deklaracja Praw 1689 . ang. Deklaracja Niepodległości Stanów Zjednoczonych .).. Szekspir. 2. 11. Independance Day 'Dzień Niepodległości'. hemera 'dzień'). z poprawkami Benjamina Franklina. wyd.. 1875).obraz (1786-94) Johna Trumbulla.(1349-53.).zredagowana przez Tomasza Jeffersona. Ludzie rodzą się i pozostają wolni i równi wobec prawa. róŜnice społeczne oparte być mogą tylko na powszechnym poŜytku. Waszyngton. P.. Polski. 1471) Giovanniego Boccaccio. oparty na teoriach J. Ordon (właśc.. Edward Boye (1930).J. Rousseau i wzorowany na amerykańskiej Deklaracji Niepodległości.in. podpisany 1 I 1942 przez przedstawicieli 26 państw. co nie szkodzi innym.Dekameron . Szancer. Wolność. w której zawiera się sto nowel opowiedzianych przez siedem białogłów i trzech młodzieńców" florenckich. członków Kongresu. "księga. Chmielowski (1925). Wolność polega na moŜności czynienia wszystkiego.zob.: 1. wolności. Deklaracja Narodów Zjednoczonych . to prawa przyrodzone i niezbywalne.in. następny po Karcie Atlantyckiej podstawowy dokument przygotowujący utworzenie Organizacji Narodów Zjednoczonych (ONZ). przekłady polskie: W. Wolny przepływ myśli i poglądów jest najcenniejszym prawem cziowieka. Kapitol. Deklaracja Praw Człowieka i Obywatela .. stwierdzająca odłączenie się ich od Wielkiej Brytanii i utworzenie Stanów Zjednoczonych: Dzień 4 lipca. własność.. 4. Deklaracja Praw Człowieka . w tym równieŜ polską (Figliki Reja. m..rezolucja uchwalona przez Zgromadzenie Ogólne ONZ 10 Xi 1948 stwierdzająca m. deka 'dziesięć'..

w której Czechy znajdują się nad morzem) Szekspir czyni Delfy wyspą. W (lub obok) świątyni znajdował się omphalos (gr. odstąpił w 1349 swój kraj królowi Francji Karolowi Valois. delficką uwaŜano za najwyŜszy autorytet. Gnothi seauton). późniejszemu Karolowi V. łac. wydanych w 1674 we Francji przez 39 uczonych pod kierunkiem Montausiera.fr. Humbert Ii. W przenośni . uprzyzwoiconych. zbiory. Delphoi. wypowiadała słowa bez związku. zawierające normatywne wyjaśnienia prawne w odpowiedzi na czyjeś zapytanie (od Iv w. Dauphine. Poprzednio delfin był zwierzęciem herbowym. takich listów od V w. w czasach prehelleńskich poświęcony prawdop. por.) Po obu stronach świętej drogi. dziś Kastri. jako pochodzące od Apollina.w świątyni Apollina w Delfach kapłanka boga.Dekretalia . zob. siadała na trójnogu i w boskiej ekstazie. stały skarbce państw greckich. ostatni bezpotomny władca Delfinatu. na uŜytek Delfina (łac. fr. dauphin.. syna Ludwika Xiv.nazwa publikacji okrojonych. 1313-59.). a od ok. zwana Pytią. 1150 przydomkiem władców Dolnej Burgundii (ze stolicą Vienne). słynny święty okrąg kultu Apollina i jego wyroczni. z łac. Miecz delficki . przypisywany Solonowi i . z których kapłan-prorok układał odpowiedzi. (epistola) decretalis '(list) rozporządzający'. kamienny stoŜek uwaŜany za środkowy punkt Ziemi. szukając azylu przed ścigającymi go eryniami. listy papieskie. tytuł najstarszego syna króla Francji od 1349 do 1830. w którym oczyszczali się pątnicy przed zasięgnięciem rady wyroczni. łączącej bramę wejściową ze świątynią.. aluzja do dwuznaczności.dekretały. Bossueta i Hueta. niekiedy zawierające błędy w metrum i stylu. boga poezji. w odpowiedzi na pytania błagalników. połoŜony w głębokiej szczelinie skalistej na południowo-zachodnim stoku Parnasu w Fokidzie. które. Klasycy Delfina . W Opowieści zimowej (tej samej sztuce. in usum Delphini). zwłaszcza w sprawach religii. teŜ Wyrocznia.seria klasyków łacińskich. Delphinatus.gr. Na frontonie świątyni widniał napis: "Znaj siebie samego" (gr. Delfin . nazywanej odtąd Delfinatem. pod warunkiem Ŝe odtąd dla uwiecznienia nazwy następcy tronu będą mieli tytuł delfina. środek'). zagadkowości i niezrozumiałości wielu proroctw Pytii. (W pierwszej części Eumenid Ajschylosa Orestes przypada do omphalosa. Encyklika. ocenzurowanych. Delfi . zwykle w formie heksametru. Choć wiele było wyroczni w greckim świecie. Matce Ziemi i strzeŜony przez smoka lub węŜa (Python). tj. Wyrocznia delficka .miecz obosieczny. dziwiły Greków. które moŜna było sobie róŜnie tłumaczyć. Według legendy Apollo miał go zabić i ustanowić w Delfach wyrocznię. 'pępek. zwany kiedyś Pytho. Na zewnątrz murów znajdowało się źródło kastalskie.

in. Kunigund. noszone od Xvi w. pne. stąd pochodziły olbrzymie skarby świątyni. na znak. a w Xviii w. słynny z partyzanckich walk z Tatarami. prowadzony do ostatniej chwili.Samuel Łaszcz (Xvii w. Z końcem V w. pod dowództwem De Longa. Ŝe sobie nic nie robi z wyroków sądowych. kto radził się wyroczni. Zwyczajowo.wierzchnie okrycie męskie. "Delias" . z szerokimi rozciętymi rękawami. jak równieŜ z gwałtów i łupiestw. Na pamiątkę tego wydarzenia wysyłano ten okręt co 4 lata z uroczystą deputacją do delijskiego Apollina. podbity futrem. uratowała się. kazał nimi podbić swoją delię. RównieŜ wypicie trucizny przez Sokratesa. z tur. Jednak lody uwięziły "Jeannette". Delorges . lekko wcięty w pasie.1844-81. Melville'em. dotarła do ujścia Leny. autorytet i reputacja wyroczni znacznie zmalały. Delia Łaszcza . degle. trzecia. Melville odnalazł ciała De Longa i towarzyszy oraz dziennik De Longa.okręt delijski (z Delos). skazanego na śmierć w tym okresie.). obsada drugiej. amerykański badacz Arktyki. odłoŜono do powrotu świętego okrętu. por. gdyŜ w myśl ówczesnej teorii prąd japoński powinien był unieść statek na północ. takŜe przez mieszczaństwo: długi płaszcz narzucany na Ŝupan. z duŜym futrzanym kołnierzem. po czym zginęła z zimna. teŜ Aleksander Wielki (Aleksander i Pytia). przynosił kosztowne podarunki. przez szlachtę.zob. Jedna łódź zatonęła. W czasie trzydziestodniowych obchodów na Ŝadnym Ateńczyku nie wolno było wykonać wyroku śmierci. Ŝe z czasem nie pozostała w nim ani jedna oryginalna deska. z G. głodu i wyczerpania. zbudowany wg legendy przez Tezeusza. Cieśnina De Longa . De Long George Washington . teglej. który w 1879 wyruszył z San Francisco na statku "Jeannette" dla przepłynięcia Cieśniny Beringa i dokonania próby dotarcia do bieguna północnego. który miał na nim wyruszyć na Kretę. Delia . która dryfowała przez niemal dwa lata. Okręt był juŜ tylekroć naprawiany. Załoga na trzech łodziach wkrótce została rozdzielona. aŜ w końcu uległa zgnieceniu i zatonęła.między Syberią a Wyspą Wrangla.W. za które był wielokrotnie sądzony. Powróciwszy w roku następnym. . by zgładzić Minotaura.

m.. Gdy Korę porwał Hades do swego podziemnego królestwa. Pelops. która urodziła tu Apollina i Artemidę. List św. co się z Korą stało. nie mogła juŜ opuścić ich na stałe. aby przyjęła Leto (ściganą przez zazdrosną Herę). a zwłaszcza zboŜa. V w. Ŝe dwie trzecie kaŜdego roku spędzać będzie na ziemi z matką. wraz z Delfami najwaŜniejszy ośrodek kultu Apollina.jeden z wielkich świętych kościoła wschodniego. które czerpały z niego na budowę Propylejów i Partenonu. Ceres. w Biblii: rzemieślnik wyrabiający srebrne świątyńki Diany. Triptolemos.in. pne. Misteria. Demeryt . d'merite 'przestępstwo'. Demeter. kopia: Londyn. Demeter . dawna Ortygia (dziś Mikri Dilos). 19. Zagniewana bogini opuściła Olimp. rolnictwa.grecka bogini płodności.-fr. który wywołał rozruchy w Efezie (Dzieje Ap.zob. postanowiono więc. ze śr. PrzeraŜony tym Zeus zwrócił się do Hadesa. Mus. aŜ wreszcie Helios powiedział jej. dom demerytów w klasztorze na Łysej Górze istniał do 1870.Delos . Triptolemos i Kora .najmniejsza wysepka archipelagu Cykladów na M. PoniewaŜ Persefona zjadła pestkę granatu w podziemiach. co wywołało zawiść innych miast-państw greckich i przyczyniło się do wybuchu wojny peloponeskiej. Dembowski Edward . 1. 340 pne. Demeter z Ŝagwią w ręku szukała córki wszędzie. Demeszka . i pasterz (3.ksiądz skazany przez władzę duchowną za wykroczenia przeciw swemu powołaniu na pokutę w odosobnieniu.opłakująca Persefonę. Jana.zob. utworzonego po bitwie pod Salaminą w 478-477 pne. matka Persefony (Kory). Wyspa.). W 454 przeniesiono skarb do Aten.. Czerwony (kasztelanic). zwanego odtąd Delijskim. "Matka Bolesna antyku" (ok.eleuzyński relief trzyfigurowy znaleziony w Eleusis. zob. Damaszek. aby ludziom dał kłosy. równieŜ ośrodek handlu. Wg legendy wyspa krąŜyła po morzu. a ziemia stała się jałowa i bezpłodna. Demetriusz . Demeter z Knidos . . 12). aby wspólnie z nim znaleźć wyjście z sytuacji. Brit. Eleuzynia: Jazjon. w celu uwolnienia od Persów miast jońskich w Azji Mniejszej. zakotwiczył ją Zeus. niewolnikami. Ateny. 23-40). stała się siedzibą i skarbcem Ateńskiego Związku Morskiego. Boginie wysyłają Triptolemosa. Egejskim. uwaŜana przez wszystkich Greków za świętą.

studiował u magów babilońskich i kapłanów egipskich. twórca'. iŜ gość jego to właśnie Odys. który przedstawił w Demodoku rzekomo siebie samego. Boccaccio w Genealogii bogów określą go jako pierwotne bóstwo mitologii antycznej. Zwiedził cały znany wówczas Grekom Wschód. o miłości Aresa i Afrodyty i o koniu trojańskim.. nazwa wysokich urzędników niektórych greckich państw-miast. które Odyssowi popłynęły z oczu. atomy są wieczne. 4. podobnie określają go teŜ późniejsi. Panna (Panny z Awinionu). sprawiły. formujący go z bezkształtnej pramaterii (por. 47. sławny filozof grecki z Abdery w Tracji. Wymienione po raz pierwszy przez pisarza chrześcijańskiego z Iv w. "boski aojda" na dworze Alkinoosa. 'pracujący dla ludu. Demokracja szlachecka . wg Ariosta był on królem elfów i wróŜek.ok. Sophia). króla Feaków. dając w zamian dar śpiewu. Demodok . Stąd początek legendy o ślepocie Homera. budowniczy świata.Demiurg .straszliwe bóstwo. który mieszkał w Himalajach i co 5 lat zwoływał je do siebie. oŜywiającego ciała ludzkie. któremu muza odebrała wzrok. malarstwie i sztuce wojennej. najwszechstronniejszy uczony staroŜytności przed Arystotelesem. Nazywano go Abderytą lub Mądrością (gr. 956..zob. mówi o "strasznym imieniu Demogorgona". Milton w Raju utraconym. Demogorgon . 2. idealna siła twórcza. mistrz rzemiosła. poezji. dialog Timaios Platona). rolnictwie. lecz ciała podlegają zniszczeniu. wypowiedzenie jego imienia przynieść mogło najokropniejsze skutki. lub Śmiejącym się . Demoiselles D'Avignon . demiourgos dosł. 460-370 pne. Ŝe Alkinoos domyślił się. Rozwinął przejętą od Leukippa teorię materializmu atomistycznego: świat złoŜony z atomów poruszających się w przestrzeni i formujących się w ciała. natchniony przez bogów śpiewak dziejów i bohaterów.w filozofii platońskiej: twórca. piszący o etyce. dusza jest rodzajem ognia. Laktancjusza (?).zob. Demokryt .postać z Odysei Homera. technice. 2. Szlachta. z gr. a łzy. Edmund Spenser w Królowej wieszczek. umieszcza go z trzema boginiami losu na dnie przepaści. 8) śpiewa pieśni: o sporze Odyssa z Achillesem. Na przyjęciu na cześć nieznanego wędrowca (Odyseja. medycynie.

Gelasios) filozofem (por. ne. Filipiki. aby nie mówił przeciw Harpalosowi. tekst wg Lermontowa. o cechach na wpół boskich i na wpół ludzkich. daimon 'nadprzyrodzona potęga. od Iii w. Diabeł. . przypołudnice pojawiające się w polu w czasie upału. którą ktoś uczynił. O pokoju. 194) jako przeciwieństwo melancholijnego Heraklita. Linia Demokryta . samotny. tł. O wieńcu.384-322 pne. bóstwo opiekuńcze'. przekrzykując szum fali morskiej. Chrypka spowodowana gorączką złota . 1859) Michaiła Lermontowa.uwaga. zwanych dlatego Filipikami. Zachowało się 61 jego mów politycznych i sądowych (z tych 20 wątpliwej autentyczności). latawce fruwający na wietrze. z łac. 1. Platon przemilczał go i wszystkie jego dzieła zamierzał spalić. wyd.mała srebrna moneta rzymska. za republiki równa 10 asom. Sława jego zdobyta wymową i siłą osobowości. Demostenes . Wg legendy ćwiczył wymowę pokonując niedostatki głosu i niewyraźną dykcję.postrach dzieci. Horacy. 2. w średniowieczu nazwa drobnych monet srebrnych. najsłynniejszy mówca grecki. Juwenal. Mowy Olintyjskie. pol. opiera się zasadniczo na przemowach mających przekonać Ateny o groźbie zaboru Grecji przez Filipa Macedońskiego. na plaŜy. 33. Ŝe wyłupił sobie oczy. płanetnicy w chmurach. od Xvi w.) W demonologii słow. 10. Teofrasta.w dawnych wierzeniach ludowych istota nadprzyrodzona. zaŜądał wydania mu Demostenesa. dla Arystotelesa. regent Macedonii po śmierci Aleksandra Wielkiego. Denar (1) .poemat (1829-41. później deprecjonowana. Demon . topielice wciągające ludzi do wody.. ten uciekł na wyspę Kalaurię i otruł się. uboŜęta i skrzaty (krasnoludki) pilnujące domu. Listy. z kamykami Ŝwiru w ustach. denarius 'dziesiątak. mimo braku bogactwa i pozycji społecznej. aby widok świata nie rozpraszał mu myśli. gdy Demostenes opłacony. 1856. rozróŜniano: boginki (rusałki). zawierający dziesięć' od deni 'po dziesięć'. porywające dziewczęta i dzieci. jego zły (lub dobry) duch. wreszcie "bobo" . los ludzki. udawał. Ŝe stracił głos.miedziak. takŜe miedzianych.w filozofii . dola. Demon . NajwaŜniejszymi demonami były diabły (zob. Legenda głosiła. por. Gdy po klęsce zjednoczonych Greków Antypater.miano nadawane przez Lenina materializmowi.(gr. groźna lub rzadziej dobrotliwa. Opera (1875) Antona Rubinsteina. Z gr. m. a takŜe dla Cicerona był równie wielki jak Platon. charakter człowieka. aby nie wpaść w ręce wysłanników macedońskich.in. .

z nm.uroczyste przeprosiny. trzecia część dzieła.najjaśniejsza gwiazda w konstelacji łabędzia. z łac..łac. zob. które Oscar Wilde wysłał z więzienia w Reading lordowi . Denar (2) . Denebola . Denis . Deprekacja . polegające na głośnym odczytaniu tekstu przeprosin.(wym.deska kładziona na całą długość wozu gospodarskiego. spowiedź autobiograficzna. nad Nilem. drobna moneta dawana niegdyś jako zadatek przy transakcji kupna lub przy najmowaniu słuŜby. 'denar św. St.dynar.) z zachowaną jej świątynią. 'ogon'. Świętopietrze.) Dionizy. biały nadolbrzym. we wschodnim Egipcie. 'Z otchłani'. wstawienie się za kim modłami.łac. rondel. z arab. Deotyma . Denarius S. kocioł..druga co do jasności gwiazda w konstelacji Lwa. przeproszenie'. deprecatio 'prośba.zob. 'boŜy grosz'. (św. Piotra'. De Profundis .Denarius Dei . Dendera . arab.. przewaŜnie w kościele. kuchenny trójnóg Ŝelazny. Dennica . Petri . między drabinami.łac. zredagowanego przez sąd polubowny. Diener 'słuŜący'. na którym stawiano w ogniu garnek. Diotima.dawny ośrodek kultu bogini Hathor (zob. Deneb . sę doni) zob. odbywane w dawnej Polsce publicznie. Deneb el Asad 'ogon Lwa'.

od nazwiska lorda Derby. ławka. w biegu płaskim dla trzyletnich koni na półtorej mili ang. brudnoczerwonobiałej. ang. O obrotach sfer niebieskich. 1207-73. 633 Samonowi (zob. Derby (ang. wym. mógł być opublikowany dopiero w 1960. (w Polsce 24007m). Derwisz .ksiąŜę Sęrbów połabskich (Vii w. . dziedziniec przed Chińskim (Kino)teatrem Graumana w Hollywood. O naturze wszechrzeczy. Zakon derwiszów tańczących załoŜył perski poeta mistyczny DŜalal ad-Din Rumi. Jeden z pierwszych władców słowiańskich znanych z imienia.). por Fakir. deres 'koń deresz'.zob. Derwan .) po jego zwycięstwie nad królem Dagobertem I (zob. zazw. rozwiązany przez Atatrka. Walk of Fame. cienkie. darwisz 'odwiedzający drzwi'. O poprawie Rzplitej. członek muzulm. podła lura. zakon przetrwał w Turcji do 1925. De Revolutionibus Orbium Coelestium .zob.ang. z pers.. który w 1780 zapoczątkował wyścig. w pięć lat po śmierci Wilde'a. bractwa religijnego mistyczno-ascetycznego. ogłoszona w 1905. na której uczniów chłostano w szkole. Kompletny manuskrypt. Deresz . De Republica Emendanda .zob. kiepskie wino.). zazwyczaj w pierwszą środę czerwca w Epsom Downs w hrabstwie Surrey w południowo-wschodniej Anglii. De Rerum Natura . da:by) doroczny wyścig o "Błękitną Wstęgę Toru". psalmu Wulgaty: De profundis clamavi 'z głębokości wzywałem'. Tytuł dzieła to dwa pierwsze wyrazy łac. przechowywany w Muzeum Brytyjskim.Alfredowi Douglasowi.koń o maści dereszowatej. a od ok.Ŝebrzący mnich muzułmański. gdzie znajdują się odciski stóp gwiazd filmowych. Blue Ribbon of the Turf. Deptak Sławy . z węg. który podlegał Frankom. tekstu 129.

. tytuł ostatniej. ujma czci.kobiety. 17.hebr.). Deutschland. nomos 'prawo'. Od czasów Deukaliona . Gdy Zeus spuścił na Ziemię potop. pieśń znana jako Deutschlandslied 'Pieśń Niemiec'. a arka osiadła na górze Parnas. Des Knaben Wunderhorn . z porady ojca. aŜ wody opadły. od bardzo dawna. Deukalion domyślił się. oznaczających 'kopię lub odpis tego prawa'. 1792-1806). Na pytanie. Otello.zob. Deutschland Ueber Alles . Despekt . Dewarim.zob. od czasów potopu. Deukalion .przest.. wyrocznia kazała Deukalionowi rzucać za siebie kości swojej matki. 21-24. obraza. 18. córki Epimeteusza i Pandory. Deukaliońska powódź . gdyŜ nie mógł ścierpieć dłuŜej grzechów wieku brązu lub zbrodni Likaona (zob. (Des) Knaben Wunderhorn. a Deucalione. Ŝe mowa tu o kamieniach. ubliŜenie.nm.potop. który by jednoczył duchowo wszystkich Niemców rozczłonkowanej Rzeszy. mąŜ Pyrry.. z łac. łac. Niemcy ponad wszystko'. jak odbudować ludzkość. pochodzący z błędnego przekładu hebrajskich słów w Deut. de gri) zob. pogarda'. przez Pyrrę . zob. Des Grieux . jednak bez pierwszej . Z kamien rzucanych przez Deukaliona powstawali męŜczyźni. dyshonor. por. zbudował arkę i pływał na niej wraz z Ŝoną przez 9 dni. Manon Lescaut.Desdemona . dekalog i większość praw zawartych w Ex. 'widok (z góry). napisana przez Heinricha Hoffmanna von Fallersleben jako utwór. Księga Powtórzonego Prawa. Księga powtarza. opublikowana w 1841 z melodią Haydna do pieśni Gott erhalte Franz den Kaiser (na cześć cesarza rzymsko-niemieckiego Franciszka Ii. piątej księgi biblijnego Pięcioksięgu. uchybienie (komu). Deuteronomium .mit. Hellen. deuteros 'drugi'. afront. kościach Matki Ziemi. ustanowiona jako niemiecki hymn narodowy w 1922 przez prezydenta Eberta i po raz wtóry w 1952 dla Rubliki Federalnej Niemiec przez prezydenta Heussa.łac. z gr. despectus.(wym. syn Prometeusza. Genesis. z komentarzami. gr. Deukalion. 'Niemcy.

wieś w widłach Dunajca i Białki. zjawisk i sił przyrody.. divisus 'podzielony'.. pierwotnie przechowywany w beczkach dębowych. prawo i wolność'. co ich niegdy lisawczykami zwano. Dębno .." Powieść przyniosła autorce trwałą popularność. utworu nagrodzonego na konkursie w Warszawie. 1646. umieszczane dawniej na tarczy a. o konstrukcji zrębowej. devise 'godło. zły duch. wystały miód pitny. w 1621-22 kapelan lisowczyków (zob. z fr. kompozytor.. dzieła Przewagi elearów polskich. Kościół . od których nabierał specjalnego aromatu i cierpkiego smaku. z Konojad. śmudzini szeptali: "Dewajtis opłakuje stare czasy. poł. Dębniak . tancerka świątyni hinduskiej.filialny Michała Archanioła. krakowskim. sentencja. archit. znany jednak przede wszystkim z najosobliwszej pracy etymologicznej: Wywód jedynowłasnego państwa świata.(Dembołecki) Wojciech. bojowego hasła rycerskiego. godło.in. kobieta niskiej kasty'. sanskr.podhalańskie w woj. wywodzące się niekiedy od dawnego zawołania (zob. franciszkanin. w którym pokazuje . Dewa . deva 'dewa'. Bogata polichromia o motywach geom.umieszczana na insygniach orderów..). pamiętnikarz. drewniany. z 2. motto.zwrotki.hasło. olbrzymi prastary dąb w dąbrowie połoŜonej w widłach Dubissy i Ejni.bajadera. 'słuŜebnica boga'. obok dębu stała niegdyś świątynia boga Aleksota. dasi 'niewolnica lub słuŜąca hinduska. gotycki. zwany teŜ kwarcianym lub obozowym. wstędze herbu. 1585-ok..wytrawny. (1623). Gdy jesienią dąb tracił liście. Dewajtis . Dewiza . Dewadasi . Dębołęcki . z uwagi na jej szowinistyczny wydŜwięk. Xv w.w wedyzmie . autor m.bohater tytułowy powieści (1888) Marii Rodziewiczówny. Dewiza heraldyczna .). Dewiza orderowa . 'Jedność. osławiony przez gorszący i awanturniczy tryb Ŝycia. Hymn RFN zaczyna się więc od słów: "Einigkeil und Rechl und Freiheit" nm.złośliwa istota nadprzyrodzona. prawdop. demon. zawołanie' z łac.nazwa staro-indoaryjskich bóstw..(krótkie zdanie traktowane programowo jako) zasada postępawania. figuralnych i roślinnych. w mazdaizmie .

wygłasza mowę obrończą przed sądem piekielnym i uzyskuje zwolnienie Stone'a z obowiązku dotrzymania umowy.Heczkoś. Sześć (Pal go sześć). jako lew ryczący. a księŜna. Fra Diavolo. figurki małych diaełów. opera komiczna (Praga 1899) Antonina Dvoraka. Ŝe język słowieński pierwotny jest na świecie (1633). kanon zasad kosmicznych. postępowanie zgodne z prawdziwą naturą człowieka. pisarza Valeza de Guevary Diablo cojuelo (1641). Cert a Kaca. Dębołęcki wywodził w swym dziele. w buddyzmie: prawda idealna przekazana przez Buddę. alleluja .fr. Dhu'L-Karnain .) w okrągłym słoiczku wypełnionym wodą i zamkniętym. 1804) powieść Lesage'a. natura. farmer z Nowej Anglii (USA). Wyspa (Diabelska). biblijny Abram to słowiański Obran. i Ŝe dlatego Polaki Sarmatami zowią. Diabelski młyn . Kasia. w panowaniu światu od Boga w raju postanowionym. Selha i Japheta. 1. śliczna dziewczyna o ostrym. naśladująca treścią i tytułem powieść hiszp. demon. upadły anioł. wyd.słynne opowiadanie (1937) Stephena Vincenta Beneta. religia. zabawki wyrabiane dawn. chce tańczyć.(. Adwokat diabła . A gwoli temu i to się pokazuje. A zatem np. pierwszym kompozytorem polskim. Młyn. dzięki którym rzeczywistość istnieje.zob.) Ŝe nastarodawniejsze w Europie królestwo polskie lubo scytyckie: samo tylko na świecie ma prdziwe successory Jadama.Biblia. kąśliwym języku. Dharma .szatan. Na podstawie tego opowiadania Douglas Moore napisał i wystawił w 1938 operę. libretto: Adolf Wenig.dał tor. powstała teŜ na ten temat sztuka teatralna i musical.zob. Robert (Diabeł). hosanna to właściwie "popsowana" BoŜenna. Le Diable boiteux (1707. ale tam wkrótce Lucyper i diabły mają jej po same uszy. autor . prawo naturalne. poruszające się (przy zmianie ciśnienia atm. w Murano (Wenecja). Aleksander Wielki. diavolo cartesiano.w hinduizmie: obyczaj religijny kasty. litera . List św. Diabeł. prawo moralne. Diabeł i Daniel Webster . obiecuje znieść w swoich dobrach pańszczyznę. Róg (Diabeł rogaty).czes. Don Cleofas . diabolos 'oszczerca'.. półdiablę weneckie.chwałę luja. choćby z samym diabłem. Piotra. teŜ Belfagor. jak się zdaje. sprawiedliwość. krąŜy.. diabeł wenecki. sprzedaje duszę diabłu dla doczesnych korzyści. 8. kusiciel. warunkujący doskonalenie się w kolejnych wcieleniach. gr. 5. Diabeł .wł. Ŝe "greczyzna. zob. Diabeł kulawy .zob. Diabeł kartezjański . pol. potępiony i strącony do piekieł. Dębołęcki y. tzw. której na zabawie chłopcy unikają. kogo by poŜerł . Jabez Stone. Akcja rozgrywa się we wsi czeskiej Mokra Lhota. łacina i insze języki ze słowiańszczyzny są wypsowane". która za złe uczynki miała być potępiona. szukając. Bacchus. Ten porywa ją w tańcu do piekła. Diabeł i Kasia .zob. 1782-12. który zastosował bas cyfrowany dla organów. Wreszcie odsyłają Kasię na Ziemię. Wielki mówca Daniel Webster. zły duch. Diabelska Wyspa .lita rzecz itd. diavoletli di Murano.

Samael. Tukidydesa między posłami ateńskimi i radnymi miasta Melos (na wyspie Melos. 3. Dialog o dwu najwaŜniejszych układach świata. którzy. pne. Ptolemeusze). SłuŜ Bogu. w utworze lit.. pisarza i humanisty wł. Przechera-frant. por. co się w nih dieje. Lelek.. zwł.od 323 do 281 pne. Lilith.Zambullo wypuszcza Asmodeusza. dwóch osób. Abaddon. Rogaliński. Dialog . Mickiewicz. 12. ukazując mu. 84-116. duch nieczysty (zob. Apok. diabeł otwiera przed nim dachy domów madryckich. Mefistofeles. 1551-1610. DziaJy. słynna ksiąŜka (1542) Sperone Speroniego. który zwodzi cały świat . Asmodeusz. Biblii.). Okres diadochów .. r. Dialog o językach . zarwaniec. gdy w farze poznańskiej.. po śmierci króla w 323 pne. wg Mat. diadochoi) Aleksandra Wielkiego. Posłowie. pokuśnik.następcy (gr. 31. 104-05. Apollyon.) Walenty. alter Frilz. Ów smok wielki. 12. Rabini okeślal diabła i diabły jako serrizim (hebr.wł. 24-27. Smętek. Duch).zob. Attalidzi) i Macedonia (zob. powiedzieć król Władysław Jagiełło. Ew. polecając zapalić "Bogu świeczkę i diabłu ogarek" (por. jednego z przywódców rokoszu Zebrzydowskiego (zob. kiedy ustaliły się główne granice państw świata hellenistycznego na najbliŜsze stulecie. Duch (przeczenia).miał tak. Saligia. awantumika. Wyspa.zob. kaduk. warchoła. Legio(n). Aby zabawić swego wyzwoliciela.. dziś Milo.) Diadochowie . przewaŜnie generałowie jego wojsk. Dialogi Platona . czart. Rozszczepione kopyto . filozoficzny w formie rozmowy. z gr. Dialog melijski . Omówienia eufemistyczne . zob. 5. 12. starosty zygwulskiego. Smołka. wg legendy.zob. Iii. z butelki. wąŜ starodawny.rozmowa. ok. a diabła nie gniewaj . Belzebub. gdzie go uwięził pewien astrolog. licho. ptolemeuszowym i kopernikowym . Antygonidzi). Diabły z Loudun . Szatan.. W końcu utworzyły się 4 mocarstwa: Egipt (zob. Wyganiać diabła Belzebubem . Dialogo delle lingue..słynna dyskusja w Wojnie peloponeskiej. które odmówiło poddania się Atenom. (A. głoszącego równorzędność języków narodowych (w . dając zarazem wykład ateńskiej Realpolitik.bies. Nazwy diabła . Bóg).przydomek Stanisława Stadnickiego. teŜ Epigoni. Loudun.).. w święto Wniebowstąpienia. wg Jana. przyglądał się obrzędowi wyciągania figury Pana Jezusa na wieŜę kościelną i zrzucania z niej diabła. piekielnik. księciem duchów nieczystych. mając w pogotowiu wojsko i flotę wojenną. Piotr: Ktoś ty? Duch: Lukrecy.. Ein' feste Burg.diabeł wg Biblii. propują Melijczykom zaniechanie obrony (416. Rokita. kusiciel. Ew. KsiąŜę tego świata . Syria (zob. Legio sum. a. Chowniec Demon. utwór lit. Milos). Belial. okrutnika i grabieŜcy.zob. dialogos 'rozmowa'. Galileusz. 9. obłudy i wojowniczego szowinizmu. Lucyfer. WąŜ. Wyspa Dabelsk zob. Platon. cz.wg. Daje to autorowi sposobność do przedstawienia satyrycznych obrazków paryskiego towarzystwa. Lewiatan.cecha diabła częsta na jego wizerunkach. Paskuda-Zalotnik. diasek. Marcin(ek). (Św. Astarotte. Boruta. demona zwanego "diabłem kulawym". 'kozły'). gdyŜ kozioł był wcieleniem nieczystości. Amaimon. Diabeł łańcucki . Pergamon (zob. Seleucydzi). Ks. zły itp. w szeregu krwawych wojen rozszarpywali między siebie jego imperium.Biblia. Voltaire.

. Orłow . Regent . 530 k. Florentyn . kuh-i nur 'góra światła'.ang.AŜ do Xviii w. Gwiazda Południa . znaleziony w Transwalu w 1905. Sancy . Cullinan Ii.5-karatowy diament w USA.C. a ok. Vargas . w Xvi w. 1850 między Kimberley i Pretorią w Transwalu w Afryce Południowej. wagi 200 k. uwaŜany za najczystszy ze sławnych. o historii sięgającej 1688 r. 44. gdzie poległ.piąty co do wielkości diament świata. kupiony przez księcia Grigori Orłowa i w 1776 ofiarowany Katarzynie Ii. wyłupiony z oczodołu posągu boga w świątyni indyjskiej w 1750. Portugalczyk brazylijski. co spowodowało po roku 1870 najazd poszukiwaczy pochodzenia anglosaskiego na te ziemie. znaleziony w Indiach w 1701.kształtu połowy jaja. regenta Francji.zakresie sprawnego wyraŜania myśli i pojęć) z łaciną. z pers. po 1747 zaginiony. zakupiony w 1830 przez bankiera londyńskiego Thomasa Hope (stąd nazwa). w koronie. 127 k. obecnie w Smithsonian Institution.. uprzednio 793 k. Cullinan .. 1432-77. Pocięty w 1941 na 23 kamiene.Ŝółty olbrzym 137 k. Pocięty na mniejsze: Gwiazda Afryki. ofiarowany królowi Edwardowi Vii na 66. Indie były jedynym dostawcą diamentów.jeden z najdawniej znanych. Legenda łączy go z Karolem Śmiałym. W 1728 odkryto złoŜa diamentów w regionie Minas Geras w Brazylii. stu innych diamentów. Waszyngton D. The Hope .. Spomiędzy najsławniejszych diamentów wymienić warto następujące: Wielki Mogoł 280 karatów po oszlifowaniu. NaleŜał do księcia Orleanu. widziany w 1304 na dworze radŜy Malwy.piękny Ŝółty diament 140 k. na południe od Delhi. Najazd ten przyczynił się z czasem do wybuchu wojny burskiej. Kohinur . największy niebieski diament świata. oraz ok. w berle brytyjskim. który miał go nosić na palcu w bitwie pod Nancy.. zamieszkałe dotąd przez potomków Holendrów. Diamenty . naleŜący do szacha perskiego.naleŜący podobno do Karola Śmiałego.. księciem Burgundii. największy (726 k. 'Nadzieja'. 317 k. .znaleziony w 1853 w Brazylii.) ze znalezionych w Brazylii (w 1938). później kupiony przez Henryka Iii. najsłynniejszy..największy diament świata 3016 karatów. urodziny. ofiarowany królowej Wiktorii w 1849.

Nowa świątynia zaliczana przez staroŜytnych do siedmiu cudów świata.(właśc. W Eneidzie. Cyntia. Artemidy) w Efezie. ozdobiona rzeźbami Skopasa i Praksytelesa. gór i księŜyca. lasów. por. właśc. Maria (Antonina).. znany z kopii rzymskich. Artemida efeska. górnabyła Ŝłobkowana pionowo. wielka budowla o głównym pomieszczeniu kultowym otoczonym dwoma rzędami kolumn.6. 'z gaju') opiekunka cudzoziemców i wyjętych spod prawa. kupiony w 1957 przez armatora greckiego Stavrosa S.staroitalska bogini łowów. Plastyka: obrazy i freski przedstawiające Dianę jako łowczynię z nimfami. posąg z biustem o kilkunastu piersiach. Z czasem popadła w ruinę. . od 1672 w skarbcu jasnogórskim. 19. Kapłanem zostawał zwyczajowo zbiegły niewolnik. Artemizjon. jeśli ułamał gałąź pewnego drzewa i zabił nią w pojedynku dotychczasowego kapłana. który wyrbiał srebrne świątynki Diany i przestraszył się.symbol opinii uwarunkowanej własną korzyścią. pne. Diana z Efezu (na południe od dzisiejszego Izmiru w Azji Mniejszej). Demeter). miał wg legendy spaść z nieba (moŜe był to obudowany hebanem meteoryt?). ang. przez Chersifrona z Knossos. Jej ołtarz w gaju pod Arycją w Górach Albańskich w środkowej Italii był miejscem najsłynniejszego kultu Diany. połączonym ze zdrojowiskiem. 23-8. słynnym posągiem Artemidy Efeskiej. Pawła zaszkodzą jego ineresom. zbud. zabiegi balneologiczne. 135.). Golden Bough.(łac. opiekunka kobiet i ich płodności. Największe diamenty w zbiorach polskich: czarny diament w złotej puszce św. w koronie monstrancji Jana Kazimierza. Diana . Sens tego dziwnego obyczaju tłumaczy James Frazer w Złotej gałęzi. Drzewo (Diany). Wergiliusza Eneasz urywa złotą gałąź przez zstąpieniem do Hadesu. zwł.Niarchos . święte tarcze Rzymian i ołtarz Matki Boskiej w Loreto. Dolną część kolumn pokrywały płaskorzeźby. Vi w. wzniesiona na planie prostokąta 111 na 517m.) później odbudowana. Świątynia Diany . por. Dzieje Ap. Biblia. przez Herostratosa (zob.zob.in. okrzyk złotnika Demetriusza (zob. posągi Artemidy w Taurydzie i Kybeli w Pessinus w Galacji. Diana Nemorensis . Spalona w 356 pne. Selene. Wielka jest Diana Eteska! . Ŝe kazania św. i diament najczystszej wody wagi 10 k. od 1504 w skarbcu katedry wawelskiej. najstarszy wizerunek Ateny w Atenach. Właśnie widok tej gałęzi zmusza Charona do przewiezienia Eneasza przez wody Tartaru. w poł. wcześnie utoŜsamiana z grecką Artemidą (zob. Niarchosa. Popiół.. Naszyjnik diamentowy zob.znaleziony w 1954 w Transwalu. Stanisława. gdzie kapłani stosowali m. Na dnie popiołu gwiaździsty dyjament . podobnie jak trojańskie palladium.

Diaspora . Correggia. Domenichina. 1450-1500.zob. Ŝeglarz portugalski. Diana . Lucasa Cranacha Mł.obraz Francois Cloueta. później takŜe o Ŝydowskich chrześcijanach zamieszkałych wśród pogan. Biblia. Diariusz . Diana w kąpieli . Z jej powodu imię Diana stało się popularne we Francji. Vermeera. przy toalecie. Dobry). podroŜy.in. Corota. Sama miała z Henrykiem dziewięcioro dzieci. puatję) księŜna de Valentinois.opera (1670) A. kompozycja mitologiczna z portretem Diany de Poitiers.(wym.. 1. Tycjana. Tintoretta. Rubensa. List Jakuba Apostoła. jakiejś religii wśród innowierców. stała się kanonem urody kobiecej Xvi w. Diaz Bartolomeu . diarium 'racja dzienna' (Ŝywności itp. gr. Bouchera. odkrywca m. utonął w pobliŜu Przylądka w czasie burzy razem ze swym statkiem. Vinckelboonsa. ParyŜ). zbudowanym dla niej na polecenie Henryka przez sławnego architekta Philiberta Delorme'a.Ŝadnego. Diana De Poitiers .. Galut.w staroŜytności: rozproszenie śydów wśród innych narodowości w następstwie niewoli babilońskiej. wojenny. sejmowy.ok. Diarmait o Duibhne . dziennik. z Endymionem. łac. Bocklina. (publiczny) zjazdów. por.z Akteonem. Diana z jeleniem rzeźba (przed 1554) z zamku w Anet (Luwr.zapis wydarzeń. Przylądka Dobrej Nadziei (zob. rozproszenie jakiejś narodowości na obczyźnie lub wyznawców. Królowa Katarzyna (zob. Pozostwia interesującą korespondencję. śpiącą.I.). podziwiana i sławiona przez artystów i poetów. Scarlattiego. 1499-1566. w drodze z Brazylii do Indii. . z horami itd. w kąpieli. podający ich przebieg dzień po dniu. (diariusz prywatny) domowy. Carracciego. towarzysz podróŜy Vasco da Gamy i Cabrala. Po śmierci króla resztę Ŝycia spędziła w swoim wspaniałym zamku w Anet. 1. por. diaspora 'rozproszenie'. Diana i Endymion . faworyta króla Francji Henryka Ii. A. m. Rembrandta. D.in.) Medycejska musiała się pogodzić z tym trójkątem małŜeńskim. Grainne. 'dziennik'. z której tylko część ludności wróciła do Palestyny.

. w Didymie. Tomasza z Akwinu.(wym. ze stereotypów.Diaz Del Castillo . w wyborze 1962). Ok. sławnego z ogromu swej produkcji literackiej (ponad 3500 pozycji) i krótkiej pamięci (nieraz się powtarzał lub zwalczał własne opinie).. nazywano najlepszym drukarzem swoich czasów. 10 ne. przydomek (znaczący 'o spiŜowych jelitach'. Pod wpływem Baskerville'a stworzył czcionkę w pseudoklasycznym styłu moderne. umoŜliwiając tym normalizację wymiarów czcionek i sprzętu. wpływając z kolei na dzieło Bodoniego. 1775 ustalił wymiar punktu drukarskiego. gdyŜ Tomasz to aramejskie Te'oma 'bliŜniak'. są one zapewne źródłem wielu ocalałych komentarzy antyznych. Pierre. ruiny odkryto w 1872. czyli Prawdziwej historii podboju Nowej Hiszpanii (1632. spisanym na starość w Guatemali. . Ŝywym i prostym językiem mówiącym o wypadkach i ludziach znanych osobiście. Didymaion . tzn.-ok. zburzonej 494 przez Persów. 1730-1804.. Synowie Firmina kontynuowali prace ojca. zwł.nm. gr. na miejscu pierwszej. na południe od Miletu. wzniesiona ok. pol. wyd. przebudowywana. o Homerze. wydawali wzorowe edycje klasyków oraz tanie popularne ksiąŜki.w staroŜytności miejscowość na zachodnim wybrzeŜu Azji Mniejszej. ok. słynna z wyroczni Apollina. 65 pne. 1764-1836. pierwszy zasłynął w swym rzemiośle. której zawdzięczał przydomek Bibliolathas. Die Kunst Der Fuge . drukowane. ZałoŜyciel firmy drukarskiej (1713) Francois. Wynalazł cienki papier welinowy Syowie jego. Jego syna Ambroise. Imieniem Didymos (gr. 'zapominacz ksiąg'. Dichterliebe . 1492-1581. Didyma . Kunst der Fuge. mający Sitzfleisch . dido) rodzina księgarzy i drukarzy francuskich. syn drukarza Denisa. Didymos Chalkenteros . konkwistador hiszp.umiejętność przysiadywania fałdów) greckiego filologa i komentatora z Aleksandrii.jońska świątynia ku czci Apollina. 331 pne. 'Miłość poety'. 1689-1757.. 1761-1853. cykl wokalnych miniatur lirycznych opus 48 (1840) Roberta Schumanna do słów Heinego. jedna z największych w Grecji. towarzysz i kronikarz Hernana Cortesa z wyprawy w 1519 do Meksyku.Bernal. nie ukończona. Choć zachowały się tylko fragmenty jego prac. Didot .ok. 'bliźniak') nazywano równieŜ św. po raz pierwszy we Francji.. i Firmin. której dzieje odmalował w monumentalnym Pamiętniku Ŝołnierza Korteza.zob.

nazwany przez Nilsa Nordensklda (zob.. '(pisma) podzielone (na księgi. dies illa. Rachmaninow. Cherubiniego. Ew. DieŜniew Siemion I.Nazywana największym hymnem średniowiecza. wizja ginącego świata. Pandekty.-kat.bohater anonimowej bizantyjskiej epopei białym wierszem Czyny Digenisa Akritasa. Digenis Akritas Basilios . Utwór wywarł wpływ na słowiańską poezję ludową. do melodii z chorału gregoriańskiego. której sens oddaje przekleństwo: "Niech nic nie będzie! Amen! Bo cóŜ być moŜe.zob.. por. Liszt. Dies irae . który pierwszy opłynął wybrzeŜe Azji płn. włączona do mszału. początek rymowanej sekwencji kościelnej. Sąd). napisanej na przełomie Xii-Xiii w. jak Mozarta. przez (?) Tomasza z Celano (zm. siłacza i uwodziciela.. świadczy o tym Dawid i Sybilla').łac. od Kołymy do Zatoki Anadyrskiej (1648). ('dzień gniewu. najdalej na północny wschód wysunięty punkt Azji. a od 1564 (sobór w Trydencie) śpiewana we mszach Ŝałobnych liturgii rz. Dietrich Von Bern . takŜe polską.-wsch.) ku czci DieŜniewa. Saint-Saens. łac.)'. Verdiego. Wg Biblii.. . Digesta . jeślim ja zaginął?" Kompozycja (1967) Krzysztofa Pendereckiego o Oświęcimiu. 1253).Dies Irae . 1605-ok. wg Mat.hymn z tomu Ginącemu światu (1902) Jana Kasprowicza. Mowa w niej o fantastycznych czynach Digenisa. tytuły itd. Bernardowi. Testet David cum Sibylla. ów dzień. Dygesty. która w dzisiejszym kształcie jest kompilacją sześciu redakcji greckich z okresu 928-944 ne. Przylądek DieŜniewa odkryty przez niego. Solvet saeculum in fevilla. W Xiv w. 'Teodoryk z Werony' zob. przypisywana takŜe św. Stała się tematem wielu kompozycji muz. 10. . 1672. Grzegorzowi i św. jak Berlioz. Isinieje równieŜ wersja ruska. zaś melodii chorału uŜyło jako motywu wielu innych. Dies iree. Ŝeglarz rosyjski.ok. dzień Sądu Ostatecznego (zob. co świat rozsypie w proch.nm. o charakterze prostszym i mniej konwencjonalnym niŜ greckie. 15. 'dzień gniewu'.. Dytryk z Bern.

Ŝe człowiekowi do szczęścia wystarczy zaspokojenie tylko nąjelementarniejszych potrzeb. a nie maŜe się . czy ma jakie Ŝyczenie. uczeń i następca Antystenesa. arabska (Vii-Xiii). . a mieszkańcy gorączkowo rzucili się do przygotowań obronnych. w Koryncie Diogenesa i spytał go. Przedmowa do ks. odpowiedział: "Bo łaszę się do tych. dlaczego nazywją go psem. co uczyniło na królu takie wraŜenie. astronomię. odrzekł: "Jeśliś bogaty.). jadaj.. Zapytany. Iii. ten odparł: "Nie zasłaniaj mi słońca. co dają mi cośkolwiek.Kiedy zapytano Diogenesa o najlepszą porę posiłku. szczekam na tych. obracał i toczył beczkę tam i na powrót. Lukian. aby nie wydać się bezczynnym.Kiedy Aleksander Wielki odwiedził w 335 pne. z łac. Hory.Wg Seneki Diogenes miał mieszkać w wielkiej glinianej beczce. kiedy chcesz. Kubek . Latarnia Diogenesa ." Pies . odpowiedź miała brzmieć: "Szukam człowieka. niczego więcej nie pragnę". Diogenesa. czego szuka. być moŜe. 37) opowiada. waluta Jugosławii i niektórych krajów arabskich. Diogenes .Dike . a gdyś jest biedakiem . głosił. zob. filozof grecki ze szkoły cyników. Dinar .zob. jak np.złota moneta płn. 412-323 pne. arab." Beczka Diogenesa .Kiedy Diogenes spacerował w biały dzień z zapaloną latarnią. chciałbym być Diogenesem." Słońce takŜe kloaki odwiedza. Kiedy król Filip Ii Macedoński zagroził Koryntowi. i zatapiam zęby w ciele hultajów. por. Diogenes.z Synopy nad M. Złodziej (Wielcy złodzieje). ok. co odmawiają. Czarnym.odpowiedź Diogenesa na zarzut. 3.Sposób Ŝycia filozofa sprawił. zapytano go. Ŝe powiedział: "Gdybym nie był Aleksandrem.Diogenes Laertios (6. indyjska (Iii-Viii w. denarius 'denar'. ujrŜawszy dziecko pijące z własnej dłoni. Potępiał wszelkie zainteresowania intelektualne nie poświęcone oczywistym celom praktycznym. sam ograniczał się teŜ do minimum." Pora posiłku . Zachowany posąg starego kaleki-Ŝebraka z psem przedstawia. Aleksander i Diogenes . De historia conscribenda ('Jak naleŜy pisać historię').kiedy moŜesz. Ŝe odwiedza plugawe spelunki. jak Diogenes wyrzucił swój kubek. Ŝe nadano mu przydomek kyon ('pies'). Rabelais.

księgę Iliady). por. drŜący o własne Ŝycie. Soczewica (Miska soczewicy). targnął się w boju na Aresa i zranił Afrodytę. Powiadano. Ŝe za krytykę swych utworów wtrącał do więzienia. dano pierwszą nagrodę w Atenach w 367. Ucho (Dionizjosa). rozwiązły. juŜ na wolności. zob. przywódca wojowników z Argos i Tirynsu. syn Tydeusza i Deipyle. osławiony jako okrutnik. Herakles (8. aby ujść za jedynego sprawcę tego czynu. który później. najdzielniejszy po Achillesie bohater grecki w wojnie trojańskiej (Homer poświęca mu niemal całą 5. słuchając raz wierszy Dionizjosa. absolutnie nieodparty. który jednak odjechał w niełasce. słynny z męstwa i zuchwałości. a zapytany. Diomedowa zamiana . Dmochowskiego). król Tracji. gr. Damon i Fintiasz. protektor sztuk i nauk. Dionizjos I Starszy .łac. gr. ale przy tym jedna z najwybitniejszych indywidualności greckich. 236.. gdzie załoŜył liczne miasta w Apulii. niedoświadczony i prawdop. Okup Hektora. choć jednej z nich. Ŝe jego Ŝona Aljgialeja za sprawą mściwej Afrodyty zdradzała go. ceny stu wołów.syn Dionizjosa I. Wraz z Odyseuszem wykrada palladion (posąg sakralny Ateny gwarantujący bezpieczeństwo miasta) z Troi. ale wykształcony. który oddawał swoim koniom na poŜarcie przybywających do niego w gościnę cudzoziemców.mit.mit. Ŝe zbroję złotą. Iliada. tł. Diomedes był szybszy. praca). 430-367 pne. kupną wołami dziewięcią" (Homer. chciwiec. Wg niektórych pojęcie to odnosi się do Diomedesa (2). odrzekł tyranowi: "Z powrotem do kamieniołomów. zob. Odys chciał zgładzić Diomeda. Diomedes (2) . gr. Diomedowy przymus . Diomedes 'boska chytrość'. 6. ze względów politycznych. dokąd zmierza. Gdy Diomedes z Odyseuszem wykradli palladion z Troi. Diomedea necessitas.ok." Zob. Schlemihl. władca podejrzliwy. wstał i ruszył ku wyjściu. Przygoda taka zdarzyła się poecie Filoksenesowi. teŜ Rezos. syn Aresa i nimfy tesalskiej Kyreny. F. pisał tragedie uwaŜane przez krytykę za dzieła mierne. . związał Odyssa i przymusił bijąc płazem miecza. gościł u siebie Arystypa z Kyrene i Platona. Damokles.w której cała korzyść przypada jednej stronie: "A Zeus zabrał Glaukowi tyle przytomności.Diomedes (1) . dał z chęcią (Diomedesowi) za zbroję z miedzi. od 405 tyran Syrakuz. jeśli nie chcieli spędzić nocy z jego córkami. tyran Syrakuz 367-357 i 346-343 pne. córki Adrasta.. Dionizjos Ii Młodszy . Po powrocie z wojny dowiedział się. do udania się z nim do obozu Greków. za to poezje jego wyśmiano na igrzyskach oimpijskich w 388. wywęrwał więc do Italii. władca słaby. teŜ.

retor grecki. ok. miejskie. twórca podstaw krytyki literackiej. Arystyp z Kyrene i in. gościł na swym dworze filozofów (Platon. slenów. gramatyk grecki. które dały początek tragedii.. Gdy przed urodzeniem Dionizosa.ok.. zbudowany w V w. Priscianusa) aŜ do epoki Odrodzenia. Dionizos .gr. Oschoforie (winobranie). małŜonek Ariadny. Zagreus. satyrów. obchodzone w końcu grudnia. Wiele świąt Dionizosa miało specjalne nazwy. 60-ok. Grecy utoŜsamiali go z egipskim Ozyrysem. Dionizje . a Rzymianie ze swym boŜkiem wina Liberem (Bachusem). Orgiastyczny. płodnych sił natury. Teatr Dionizosa . a wygnany po raz drgi mieszkał odtąd przez wiele lat w Koryncie. Zeus wszakŜe uratował dziecko i donosił je. syn Zeusa i Semele. kiedy otwierano naczynia z młodym winem. Dionizje Wielkie. w której w sposób zwięzły i jasny usystematyzowal nauki poprzednich gramatyków. zob. Melampus). plonów. uczeń Arystarcha z Samotraki. PodróŜował zaś na rydwanie.). pochodzącego zapewne z Tracji. Dionizje Małe.autor rozpraw filozoficznych i poematów. który przebywał przez 22 lata w Rzymie w czasach Augusta. historyk (20-tomowe Dawne dzieje rzymskie. Zeus objawił jej swą boską postać. hałaśliwym orszakiem bachantek. a jej wpływ pośredni trwa do dziś. 170-90 pne. pne. Usunięty przez Diona. autor Techne grammatike. Dionizjos Trak . falliczny charakter obrzędów jego kultu. z wesołym.. jak Antesterie w lutym-marcu. O zestawianiu wyrazów.in. Menady.. a takŜe entuzjazm i ekstaza jego wyznawców zostały z czasem złagodzone pod wpływem kultu Apollina (zob.attyckie święta ku czci Dionizosa.w Atenach. Dionizjos z Halikarnasu . Lenaje w styczniu-lutym. a potem i komedii. tłumnym. Donata. usiłował z Dionizjosa uczynić wzorowego monarchę państwą filozofów. w sanktuarium Dionizosa u południowo-wschodniego podnóŜa Akropolu. na prośby Semele. . Tys. z występami chórów męŜczyzn i chłopców. z których zachowało się 9 pierwszych tomów). Thraks. Semele zginęła spalona przez piorun. nimf.Bakchos (rzymski Bachus) mit. pierwszej zachowanej gramatyki greckiej. 5 pne. autor licznych traktatów z tej dziedziny. wiejskie.-rz. Ksenokrates. Dionizos wprowadził uprawę latorośli winnej i uczył wytłaczania gron i fermentacji wina w wielu krajach. Lidii lub Frygii. Stała się ona obowiązującym wzorem wszelkich studiów gramatycznych (m. zachowały się takie cytowane tam utwory jak Oda do Afrodyty Safony i Danae Simonidesa. wiosenne. Dziękijednemu z nich. Jego ministrem był historyk Filistos. w teatrze greckim. gr. do 264 pne. koźli. wrócił podstępem na tron. poparty przez Platona. a Dion. podobno jako nauczyciel. zaszyte w udzie. bóg wina. obaj jednak otrzymali dymisję.

6. na 27000 widzów. Wg Grzegorza z Tours. potem róŜnej wartości. królu Tracji. ozdobiony posągami poetów. wagi 1 dirhema. 'synowie Zeusa'. królem Teb.przebudowany w 330 pne. zob. Św.młodzieńcze przygody u piratów.gr. przedstawiają krwawy triumf Dionizosa nad Penteuszem. ustalona w Arabii jako równa 2/3 attyckiej drachmy. patron Francji. Dionizos w literaturze.. Kastor i Polluks. na rydwanie zaprzęŜonym w pantery. poszukuje w Hadesie niedawno zmarłego Eurypidesa. bóg teatru. Denis) apostoł Galii. W Iliadzie. Bachantki.. na wzgórzu Montmartre. pierw. Homera . Dirhem . Bachus. przepisując odpowiednie ofiary.Deotyma.jednostka wagi w krajach muzułm. kapłanka z Mantinei. W śabach. komedii (405 pne. Diotima .. zob. W plastyce do Iv wieku przestawiany jako brodaty męŜczyzna. W Hymnach homeryckich do Dionizosa . główna brama miejska staroŜytnych Aten. dokąd. Wraz z dwoma towarzyszami został ścięty w 280 r. (du) Deffand (Tylko pierwszy. na płn. srebrna moneta bita w krajach muzułm. zob. uŜywany nie tylko jako teatr. w której odkryła mu swoje zdumiewające poglądy na miłość jako tęsknotę za pięknem i za filozofią.gr. Dioskurowie . dla nawracania Parizjów (na wyspie Sekwany). Sokrates opowiada tam o rozmowie z nią. Dionizos. pierw. tragedia (406 pne) Eurypidesa. Deotyma pseudonim literacki Jadwigi Łuszczewskiej. dirham od . 'podwójna brama'. por. zanieść miał po egzekucji swą własną głowę i gdzie merowiński król Dagobert (zob. nie znajdując dobrych pisarzy tragedii. miała być wg. Uczty Platona wieszczką. był to biskup wysłany za panowania rzymskiego cesarza Decjusza. postać fikcyjna. ale i miejsce uroczystości i zgromadzeń publicznych. Friedrich Nietzsche w pracy Narodziny tragedii (1872) analizuje znaczenie Dionzosa i jego kultu dla narodzin tragedii greckiej. zachód od miasta. a pochowany 6 mil na północ od miasta. Dionizy . z arab.. Dipylon . z ławami audytorium wykutymi w skale Akropolu. od Vii do Xi w. 249-51. Łuszczewska Magdalena.) Arystofanesa.(St.. która przez 10 lat odwracała od Aten groŜącą im zarazę. 1834-1908.legenda o Dionizosie i Likurgu. pucharem i tyrsem. wg legendy. później piękny nagi młodzieniec z wieńcem na głowie..). Prawdop.) wzniósł w 626 opactwo Saint-Denis.

Disneyland . łac. 518-438 pne. marke 'pogranicze') na pograniczu. margrabia. diznejland) obszerny. diznejua:ld) właśc. ale raczej "błogosławionych" czy "świętych". nadawano je wybranym dworzanom cesarza. mieszczący się pod Orlando na Florydzie (USA). Diuków cesarz powoływał. od nazwy źródła Dirke w okolicach Teb (Beocja). rzekomego miejsca urodzenia poety.kóremu powierzono terytorium jednej z marchii (fr.. słynnego producenta filmów rysunkowych. markizą i komesa były czasowe.zob. Disneyworld . Disney World Amusement Park. dla rządzenia kilku hrabstwami. Divus . Dirke . hrabiego (fr.. diks-i) amerykańska pieśń patriotyczna. co na konec usankcjonował edykt Karola Ii Łysego z 877 r. 1901-66. duc z łac. fr. obowiązki jego miały zatem równieŜ charakter militarny. park zabaw na wzór Disneylandu.(wym. Diuk . RównieŜ niektóre zmarłe Ŝony cesarzy otrzymywały tytuł diva.-g. Markiz. jeden z najwyŜszych tytułów feudalnych we Francji i Włoszech oraz za Napoleona I. ułoŜona w 1859 . Byk (Farnezyjski). 'boski'. na kresach cesarstwa.łac. a nawet dziedziczne. margraf (fr.ksiąŜę nie krwi królewskiej. otwarty w 1971.(wym. zabitej przez synów Antiopy za brutalne traktowanie ich matki i przemienionej przez Dionizosa w źródło. Łabędź dirkeński (tzn. stanowiska te stawały się coraz częściej doŜywotnie. marche ze śr. Zob. marquis) był to komes. z których kaŜde oddane było pod władzę komesa. Dixie . Terytorium takie mogło ulegać zmianie stosownie do łaski lub niełaski cesarza. Urzędy diuka. comte z łac. Pod koniec Ix w. USA.(wym. Amfion i Zetos. stosownie do potrzeb chwili. w Anaheim pod Los Angeles. beocki) przydomek liryka greckiego Pindara. nie czyniący z nich jednak bóstw. dux 'przywódca'. Źródło nazwano imieniem legendarnej Dirke. wraz z osłabieniem monarchii. comte z późn..łac. tebański. nie dziedziczne. teŜ Arystokracja. fantastyczny park zabaw otwarty 1955 przez Walta Disneya.-nm. tytuł przysługujący od czasów Juliusza Cezara zmarłym cesarzom rzymskim. comitatus). nadawany przez senat. comes 'towarzysz' cesarza). drachma. Cesarstwo Karola Wielkiego podzielone było dla celów administracyjnych na hrabstwa (fr.

Długi Targ . Głównym jego dziełem jest łacińska Historia Polonica (1455-80) zwana takŜe Annales seu cronicae inclyti regni Poloniae (łac. Jej pochodzenie jest niepewne. sekretarz i powiernik Zbigniewa Oleśnickiego. wielkiego księcia kijowskiego. czyli Kroniki sławnego Królestwa Polskiego). kanonik krakowski. Nazwa oznacza stany Południa. zbudowane przez Kruppa. DłuŜnik niemiłosierny . rub. moŜe od Jeremiasza Dixona. a po odbudowaniu ostatecznie zniszczone przez Rzymian w 86 pne. oddzielającą później stany niewolnicze od wolnych.Ŝart. biskupa krakowskiego. Emmetta. ok.. Gruby (Gruba Berta). Domem Ławników.(Dołgoruki) przydomek charakteryzujący inicjatywę i rzutkość polityczną Jerzego.nm. Roczniki. a całość 1701-02. poprawny przekład polski od 1961. por. Mat. Fontanną Neptuna. łączyły szerokim korytarzem Ateny z Faleronem i Pireusem. zapewniając wolny dostęp do portów i tworząc obszerne schronienie dla wszystkich mieszkańców Attyki w czasie oblęŜenia. 460-445 pne. Mason-Dixon line). ostrzeliwujące ParyŜ w 1918 z odległości 1207km.przez Daniela D. utwór fortepianowy (1810) Beethovena. do dziś lubiana. Fr Elise.główny plac zabytkowego śródmieścia Gdańska z Dworem Artusa (zob. której część opublikowano 1614-15.. Długie mury .zbudowane ok. syna Włodzimierza Monomacha. Dla Elizy . Długi. który z Charlesem Masonem w 1763-67 wytyczał granicę między stanami Maryland i Pennsylwanią (ang. Długi Maks .. Długosz Jan . Zburzone w 404 przez Spartę przy dźwiękach fletów. Dwór: Artusa). Dławiduda .1415-80.olbrzymie działo nm. w 12 księgach. najwybitniejszy dziejopis polski swego wieku. 1090-1157. wg. Długa ręka . 23-35): król darowuje dług 10000 talentów dłuŜnikowi. popularna wśród wojsk konfederatów w czasie amerykańskiej wojny domowej. 18. Złotą Kamienicą i Zieloną Bramą. organista.przypowieść biblijna o potrzebie miłosierdzia (Ew. kraj bawełny. .

nie mogącego mu wypłacić stu denarów długu. Zginął w 1745. Ŝona Kazimierza Odnowiciela. miasteczka i wsie. 1012-1087. królowej czeskiej. córka Bolesława I czeskiego. Znany jest jego napad na dwór Jędrzeja Karpińskiego na Pokuciu w 1741. Dobronega . Była matką Bolesława Chrobrego i Świętosławy . dowiedziawszy się o tym król oddaje okrutnika katom. który dowodził bandą opryszków w lesistym paśmie Czarnohory. rozdającego biednym. Ŝony Wratysława Ii.zwana później Dąbrówką lub Dubrawką. księŜniczka czeska.Sygrydy.który znalazł się w cięŜkich tarapatach. zabity przez chłopa ze wsi omacz. ludy! Powstańmy wraz I bratną sobie podajmy dłoń! Zetrzeć . Dobosz ..dawn. napisana przez Ludwika Mierosławskiego. temat śpiewek i kołomyjek huculskich. które pozostawały w ich posiadaniu przez wiele pokoleń. Kto przyjmuje spadek z dobrodziejstwem inwentarza. Dobra Martwej Rzeki . gdy ten drągiem wyłamywał zaparte drzwi jego chaty.popularna pieśń powstańców 1848 r. majątki ziemskie naleŜące do kościołów. w chwili narodzin jego syna. przyszłego poety. napadając i rabując dwory. ten wszakŜe bezlitośnie wsadza do więzienia swojego dłuŜnika. księŜniczka ruska. dla którego małŜeństwo z nią było prawdop. jednym z elementów zamierzonego przedsięwzięcia politycznego: przyjęcia chrztu i chrystianizacji kraju. Legenda uczyniła z Dobosza bohatera biorącego od bogatych. umiejącego czytać i pisać). "uczonego" (tj. Dobrawa . Do Broni.prawn. Do broni. ale jedynie w granicach wartości stanu czynnego (aktywów) spadku. zmarła w 977. albo teŜ całym majątkiem. córka wielkiego księcia kijowskiego Włodzimierza. Franciszka.ok. zwana teŜ Marszem Mierosławskiego. matka Bolesława Śmiałego. ten odpowiada za długi spadkowe albo tylko spadkiem. Ŝona Mieszka I. Ludy! Powstańmy wraz .(Doboszczuk) Aleksy (Ołeksa) głośny zbójnik karpacki. związków wyznaniowych lub fundacji. który strzelił i zranił śmiertelnie Dobosza. Dobrodziejstwo Inwentarza . Władysława Hermana i Świętosławy.

reputacja. Ks. król Francji. ale jedyną osobą w Seczuanie. przez bezwzględne postępowanie w interesach odzyskuje pieniądze. Eklezjastes. Dobry człowiek wiecznym nowicjuszem . jest prostytutka Szente. przekonanie o zgodności własnego postępowania z prawem lub zasadami współŜycia społecznego. Dobry człowiek z Seczuanu .nm. hell is paved with good intentions. Rene. przytoczone przez jego biografa. powiedzenie (1775) Samuela Johnsona. 51.łac.zob. ksiąŜę Burgundii. działający w Krakowie. Biblia.przydomek wielu władców. bona fides. z Epigramów. Trzej bogowie schodzą na ziemię szukając "dobrego człowieka".1520-1602. ksiąŜę Andegawenii i hrabia Prowansji.dobra opinia. 2. Filip. pol. Dobry . Dobra wiara . . Dobrucki Mateusz . 1956) Bertolta Brechta. Dobry król Dagobert . Biblia.Biblia. Dobry grunt . Rene. 8. Ew. Dagobert I.. 1-4. "Lepsze jest imię dobre niŜ maści drogie". Dobry anioł . Wieńcem wolności ozdóbmy skroń.tyranów juŜ nadszedł czas. Der gute Mensch von. która udzieliła im schronienia. jako swój kuzyn Szui Ta.: Haakon I.starania jakiegoś państwa a. 1419-67. prawn. Dobrymi chęciami piekło jest wybrukowane. 2. grupy państw. Tobiasza. jeden z najstarszych znanych z nazwiska lutników polskich."(Nasienie) padło na dobry grunt i owocowało". 7. List do Tymot. 1434-80. 5. 7.łac. wg Mat. sztuka (1938-40. ułatwiające stronom spierającym się lub walczącym z sobą samodzielne podjęcie rokowań i zawarcie układów. wyd. W przebraniu męskim. semper homo bonus tiro est. uczciwe zamiary. Za pieniądze otrzymane od bogów otwiera ona sklep. np.. ale wrodzona miłość bliźniego doprowadza ją do bankructwa. 1350-64. ok. Jan Ii.zob. 27.w prawie międzynarodowym . 13. 12.Biblia. Sezuan. Dobre imię . Jamesa Boswella (1791). Dobry król Rene . Zły (Zła wiara). król Norwegii. Marcjalisa. 935-61. ang. Dobry bój (stoczyłem) . por. Dobre usługi . 4.

zakon rycerski osadzony w ziemi dobrzyńskiej w 1228 przez Konrada Mazowieckiego dla zbrojnego wsparcia misji cysterskiej. Skrą i Drwęcą. doszczętnie.ang. Samarytanie (Miłosierny).drugi po Ilji Muromcu bohater cyklu kijowskiego bylin (zob. który pokonał "złe Ŝmiisko. Złem za dobre zob. śeglarz portugalski Bartolomeu Diaz (zob. 'Przylądek Burz').) rosyjskich. obszaru między Wisłą. Zakon dobrzyński . lute Horynisko" o trzech głowach i dwunastu ogonach.Biblia. moŜe z pierwotnego do kna od st. Zły (Złem za dobre). siadł na dębie w Dodonie i . jednak król portugalski Jan Ii zmienił później tę nazwę na optymistyczniejszą. Ew. i obrony ziemi dobrzyńskiej przed najazdem Prusów.Dobry pasterz .zbójnicy tatrzańscy. do szczętu'). 10. 26. aby nie odstraszać Ŝeglarzy. afrik.zob.ośrodek dawnej kasztelanii. Wg mitu gołąb. An die ferne Geliebte.nm.zob. Dobrzy chłopcy . Kaap de Goede Hoop. bez reszty. Przylądek Dobrej Nadziei .Pruscy Rycerze Chrystusowi. który przyleciał z egipskich Teb. zupełnie. Szwejk. Cape of Good Hope.. cykl pieśni opus 98 (1816) Beethovena. wg Jana. Ew. Dobrynia Nikitycz .całkowicie.) opłynął po raz pierwszy południowy kraniec Afryki w 1487 i nazwał go Cabo Tormentoso (port. Do Cna . tak niegdyś nazywani przez górali. Dobry wojak Szwejk . ziemi dobrzyńskiej. kien dpn. wg Mat. kień. kna 'pień. harnasie. kłoda' (wyciąć w pień 'zupełnie.siedziba prastarej wyroczni Zeusa w górach Epiru w Grecji. prowadzonej w Prusach.. łac.Biblia. Dobrzyń . etymologia niepewna. pol. 11. Do Dalekiej Ukochanej . 10. Dodona . Milites Christi de Prussia. Dobry Samarytanin . Dobry uczynek .

św. zm. 1266-1308. d.lekarskich dawny tytuł naukowy doktora medycyny. Doktor obojga praw . na których wypisywano pytania. św. 1231. 1153. dawny tytuł naukowy: doktor prawa kanonicznego i cywilnego. invincibilis .k.ludzkim głosem polecił załoŜenie wyroczni. wschodniego: św. wyróŜniający się szczególną uczonością lub świętością. d. zwł. św. 1274. świętoszkowie. d.św. chartami) i ścigający z nimi zwierzynę na łowach. szkocki teolog franciszkański. zachodniego: św. Grzegorz Wielki. hipokryci. poruszane wiatrem. św. Kapłani Dodony. Tomasz z Akwinu. Niektórych z nich określano specjalnymi tytułami. zakonnik franciszkański. d. d. biskup Mediolanu. irrefragibilis . papla. Doktorowie i faryzeusze obłudnicy. (?) 379. biskup Hippo Regius. najdociekliwszy. oraz d. Hieronim.św.Aleksande z Hales franciszkanin ang. Bonawentura.Johannes Duns Scotus. gr. Doktorowie kościoła niektórzy wcześni "ojcowie" kościoła.łac.AmbroŜy. 407. łac. 373. na dawnych dworach szlacheckich członek słuŜby łowieckiej opiekujący się psami myśliwskimi (ogarami. wydawały dźwięki. DojeŜdŜacz . . mellifluus . 376.objezdnik. i złotousty św.łac. Grzegorz z Nazjanzu. wg Mat. RównieŜ naczynia i gongi ze spiŜu. Zachowane tabliczki z ołowiu. Antoni Padewski. Franciszek Salezy. tłumacz Wulgaty. papieŜ: Poza tym tytut ten nadawano świętym teologom takim. Bazyli Wielki z Cezarei. szemrania świętego źródła i gruchania świętych gołębi.. poboŜności itd. d. 23. 1274. jak np. doctor utriusque iuris. Dąb ten był ośrodkiem kultu: kapłan odgadywał wolę boga z poszumu liści dębu. Bernard z Clairvaux. honorowy stopień naukowy nadawany przez wyŜsze uczelnie osobom szczególnie zasłuŜonym na polu nauki i kultury. mirabilis-Roger Bacon. świadczą. Doktorewie nauki. zawieszone na gałęziach dębu. składali śluby niemycia nóg i spania na gołej ziemi. kaznodzieja francuski. cudowny. o czym wspomina juŜ Homer w Iliadzie 16. 735. niezwycięŜony. d.. subtilissimus . d. wykładowców w szkołach klasztornych i katedralnych nazywano doktorami. Jan Chryzostom. niezłomny.k.13-36. 1175-1245. Doktor wszech nauk . 397. 1622 i in. bijące o siebie. cysters francuski. 420. Tomasz z Akwinu. arcybiskup Konstantynopola. 430.. w Biblii. św. Ŝe radzono się tu równieŜ w całkiem banalnych sprawach. por. Augustyn.. benedyktyn anglosaski. teologów. doktor anielski. 235. miodopłynny. tj. d. 4 wielcy d. Bernard z Clairvaux. 'czcigodny'). Dąb. Ew. z których kapłan dorozumiewał się woli boga. Doctor honoris causa . Stąd określenie "spi dodoński".Średniowiecznych uczonych. Selloi. gaduła. Drzewa (święte). 604. d. jak: Beda Venerabilis (łac. Atanazy z Aleksandrii. Doktor. ok. doctor angelicus.

Franciszek z AsyŜu. z obcisłymi rękawami. 20-26) podsunęła zapewne symbolika tego imienia: hebr. długi.Józafata. por. z doliną Cedronu na płn. Joel. d. Dolina Jozafata . węgierska kurtka wojskowa.. Dolman . takŜe szamerowaną. Bonawentura i św. Guido Cavalcanti. pne.wąwóz w Górnym Egipcie. Słodkie Ŝycie. w 1922. Biblia. angielski teolog franciszkański. 1570-1650. 20. Węgrów i w Polsce Xvi w. ye (ho saphat '(Jahwe) osądził'. ziemia. W ich twórczości idallizacja uczucia miłości do kobiety oparta jest na rozległej kulturze filozoficznej poetów. od Jerozolimy. Nazwa wzięta z Boskiej Komedii. seraficki.św. La Dolce Vita . seraphicus . nazwa grupy poetów włoskich Xiii-Xiv wieku. obszyta barankiem. . Tintoretta. w którym wg proroctwa Joela (Biblia. nazwę tę (od króla Jozafata.-wsch. turecki ubiór męski pod futro.płaczu przen. obramowaną barankiem zarzucano na dolman na lewe ramię i spinano pod szyją.wł. z węg.zob. noszony teŜ przez Słowaków. przeniósł do plastyki polskiej zdobycze formalne Odrodzenia i manieryzmu weneckiego. drugą kurtkę (mentyk). podszytą a. Dolina Królów .dołman. Dolina. ten świat. 3. Dolina łez . 1300-49. 'słodki nowy styl'. Józefata miejsce. Dolina Szczęścia . por. dynastii (opisanym jeszcze przez Strabona w 27 r. jako miejsce cierpień człowieka. d. z wielkim cmentarzyskiem faraonów 18-20...in.. malarz włoski. utoŜsamiane zazw. Dantego. takŜe w Polsce Xvii-Xviii w. zwł. w zachodniej części Teb. Cino da Pistoia).ok.). Guido Guinizelli. 2-16) odbędzie się Sąd Ostateczny. ziemski padół.. Beatrycze. powstałej we Florencji (Dante Alighieri. działający od 1602 w Krakowie. szamerowana. pieśń 24. Czyściec. Kroniki. Padół (płaczu). gdzie odkryto kilkadziesiąt grobowców skalnych. słynny grobowiec faraona Tutenchamona (zob.). zob. m. Dolabella Tomasz .Wilhelm Ockham. Szczęście. stał się jednym z krzewicieli baroku w malarstwie polskim. 2.zob. Dolce Stil Nuovo .

gr.zob.Pański. szkołę udostępniono równieŜ młodzieŜy plebejskiej. gł. Dom boŜy . pałac Oktawiana Augusta na Palatynie rzymskim. Ŝony cesarza. Bóg DOM.grobowiec megalityczny z okresu neolitu. D.zob. De domo sua.M. . zob. Domowe bogi . dolman'.mit. modlitwy świątynia. por.zob.O. Vittorino da Feltre.dolmany z tur. pieśni Iliady. przemówienie. imieniem Liwii.Francaise.. np. Dom lalki . w Bretanii i Irlandii. Wg tytułu mowy Cicerona O swoim domu. po czym ginie z ręki Diomedesa. Dom Jana Matejki w Krakowie . łac. nadworna szkoła w dobrach księcia Gianfrancesca Gonzagi pod Mantuą. Dla własnego domu . Comedie . z Xvi w. dla własnej korzyści.wł. 57 pne. Penaty. mieści muzeum Matejki. a takŜe lekcje wychowania fizycznego. łac. i lit. Dolon .łac. Casa Giocosa. nazwa Komedii Francuskiej. we własnej sprawie. Schwytany przez Diomedesa i Odyseusza. fasada budynku z 1872 projektu J. złoŜony z dwóch lub więcej płyt kamiennych. Lary.Floriańska 41. stosunkowo dobrze zachowanych w wielu pomieszczeniach.pop. Dom Moliera . Dolmen . kierowana od 1423 przez pedagoga i humanistę wł. jak. wprowadził tam nowe metody nauczania rozwijające samodzielność myślenia. naleŜał od końca Xviii w: do rodziny matki malarza.. pro domo sua. znęcony wysoką nagrodą ogłoszoną przez Hektora. Menhir. który. dolama 'owijanie. oratio. słynny z malowideł ściennych. Dom Liwii zwany pop. Matejki i T. kościół. przebudowany w Xviii i Xix w. Homer opisuje w 5. . Prylińskiego. Trojańczyk Dolon podejmuje się pójść na zwiad do obozu Greków. Nora. Dom radości . ustawionych na sztorc i przykrytych wielkim płaskim blokiem. za obietnicę darowania Ŝycia zdradza im połoŜenie wojsk trojańskich i plany Hektora.

10. Kde domov muj?. tj. por.części nieba na drodze Słońca. moja ojczyzna. przyjaciół i dobroczyńców. 73.zob. a zawierających archiwa. zatrzymywanych przez policję. Domy przymusowej pracy . Złoty dom . szczęścia i bogactwa. ujemnie na jego funkcję. wg Mat. Szklane domy . Wg układaczy horoskopów astrologicznych planeta pojawiająca się w "domu" wpływa dodatnio a. 2. Edwarda Coke'a (1552-1634). (w Polsce od Xviii w. 26. Brunona Tauta. małŜeństwa. 11. jadąc pociągiem Carycyn-Moskwa. zob. szkoły itp.w początkowym okresie produkcji kapitalistycznej w Europie istniały najczęściej przy manufakturach.z Biblii. "ludzi luźnych". religii. 3. 7. śmierci.początek słynnego Mazura kajdaniarskiego (1885).Dom Salomona . przen. bez fundamentów. jakie Seweryn Baryka roztaczał przed synem Cezarym (Czarusiem). 5. 2. Ca'd'Oro. W domu ojca mego jest mieszkań wiele .. 12. KsięŜyca i planet słuŜące w astrologii do określania połoŜenia tych ciał niebieskich. Złoty (Dom Nerona). w drodze do ojczyzny . Szklany dom . dzieci. 6. Gdzie (jest) mój dom?. Ca'd'Oro. wg Jana. przez które ciała niebieskie przechodzą co 24 godziny. Szczepkin Michaił.). słowa: Józef Tyl. zdrowia. por. dzieło architekta nm.pop: nazwa Teatru Małego w Moskwie.w powieści Przedwiośnie (1925) Stefana śeromskiego. godności. 9. Ew. muzyka: Franciszek Skroup. my house is my castle. 14. Ew. biblioteki. nieprzyjació. z Biblii. 7.łac. Domy astrologiczne . KaŜdy dom ma własne funkcje: 1. czes. Mój dom jest moją twierdzą .. 6. 49. wg Third Institute. Dom Ŝycia . Domus Aurea . rzecz nietrwała.z ang. 4. czeska pieśń narodowa (1834). Do Mazura stań wesoło . Dom Szczepkina .w staroŜytnym Egipcie nazwa instytutów kultury istniejących przy świątyniach.tj. rodziców i krewnych. Dom zbudowany na piasku . Łuk. Domus Aurea zob.budynek ze szkła i Ŝelbetu na wystawie "Werkbundu" w Kolonii 1914. którym miały zapewnić tanią siłę roboczą.wizje nowej cywilizacji i cudownego Ŝycia w Polsce. 8.zob. a utworzone przez wielkie koła (przecinające północne i południowe punkty horyzontu). dom Ŝycia. Złoty (Dom Nerona). braci. gł. . Atlantyda (Nowa Atlantyda).

Wg legendy domek ten. rąk roboczych. 874-923 i 973-1002. Kara. 'Księga Dnia Sądu Ostatecznego'. zob. nazwa. m. filomata. wyst.operetka (Wiedeń 1916. Bartscha Schwammerl. Domeyko Ignacy . nazwa wzorowanych na nim domków w (lub przy) innych kościołach. cel licznych pielgrzymek.. wg powieści R. napisanej w X Pawilonie warszawskiej Cytadeli. których "wszystkie sprzeciwieństwa pochodziły. w środkowych Włoszech. . z nazwisk podobieństwa". dosł. Warszawa 1917) o Schubercie. obszarze.(wym.dwaj szlachcice z opowieści Wojskiego w Panu Tadeuszu. Domku') w Loreto. Domeykit mineral. nadana pierwotnie przez lud Księdze będącej rozstrzygającym autorytetem w sprawach własności ziemskiej.. ang. dalej w koło Warszawo i Karo! (1-4.. domesday. hiszp. Ammonites Domeykanus. Domeyko i Doweyko . był mieszkaniem Matki Boskiej przeniesionym cudownie z Nazaretu w 1295. urzędowy rejestr (kataster) gruntów sporządzony w Anglii w 1086 na polecenie Wilhelma I Zdobywcy.twórcy i przywódcy I Proletariatu . pol. doomsday. Domek Loretański . gdzie stworzył podstawy naukowe eksploatacji bogactw naturalnych i przyczynił się do rozwoju kultury i organizacji oświaty. Amonit chilijski. liczbie dzierŜawców. I645).przepojonej Ŝarliwym optymizmem. od 1838 w Chile. śr. Mickiewicza.znajdujący się w bazylice Santuario della Santa Casa (wł. pasmo górskie w Andach.in. w Gołębiu (ok. 'Przybytek św. źródło historyczne i językowe. rzecz dziwna. Domesday Book . Domek trzech dziewcząt . geolog i alpinista. archiczny wariant ang. najstarszym zabytku Pragi.) Domek. trzody itd. zestawiona z muzyki Schuberta przez Heinricha Berto do libretta Willnera i Reicherta. jakości gleby. czyniące z niego bezcenne. zawierający dane o własności. buntownicza wiaro! Suń wesoło.pieśni więziennej Ludwika Waryńskiego. wartości ziemi. domzdej buk). następnie emigrant. łac. uŜywana od Xii w. 1856-89 . 1640) i w kościele Matki Boskiej Loretańskiej w Warszawie (ok. H. najczęściej grywana na świecie po Wesołej wdówce i Mikadzie. od anglosaskiego dom 'sąd'. uczestnik powstania 1830.1802-89 polski mineralog. Do mazura stań wesoło. Góry Domeyki. przyjaciel Mickiewicza. 4. Cordiliera Domeyko.

Senat przeprowadził damnatio memoriae łac. w państwie moskiewskim.staroruski podręcznik praktycznych wskazań Ŝyciowych. niepewnych juŜ swego Ŝycia. noŜe do ostrzenia itp. popłynęła krew niewinnych. ros. DomokrąŜca . choć surowo. młodszy brat Tytusa. Zakon Kaznodziejski. Donald Duck (wym. Ordo Fratrum Praedicatorum). postać z filmów rysunkowych Walta Disneya. 1901-66. uniewaŜnił zarządzenia i kazał zetrzeć jego imię z monumentów i tablic. dominikanie stali się wkrótce jednym z najbogatszych zakonów.. . odnosił na początku panowania sukcesy w Germanii. W 96 zamordowany w wyniku spisku najbliŜszych krewnych. ustępująca w popularności światowej tylko. prawno-obyczajowych i moralności dla rodziny bojarskiej.Titus Flavius Domitianus.(1216) nazwanego później od jego imienia dominikańskim (dominikanie. ang. Tomasz z Akwinu.zob. w Krakowie.. w 89 skazał filozofów na wygnanie z Rzymu. Św. załoŜyciel zakonu. szerzącemu się w południowej Francji: Choć jako zakon Ŝebrzący przestrzegali ubóstwa indywidualnego. Znów rozkwitło donosicielstwo Czasów Kaliguli. a w 95 z Italii jako podŜegaczy do opozycji przeciw rządom absolutnym. Domostroj . zaczęły się prześladowania chrześcijan i śydów. obnoszący po domach towary na sprzedaŜ lub skupujący uŜywane rzeczy. Myszce Miki. Domicjan domagał się kultu boskiego eszcze za Ŝycia. 'urządzanie domu. rzemieślnik biorący z domów rondle do bielenia. wzmagał się absolutyzm. Ale od czasu buntu L. Dominus Vobiscum . od 81 cesarz. w Xv w. Antoniusza Saturnina w 88 stał się podejrzliwy. 'potępienie jego pamięci'.dak).Domicjan . Uporządkował zwłaszcza wymiar sprawiedliwości. napisany prawdop. Brytanii i w wojnie z Dakami. 51-96 syn Wespazjana. Dominik Guzman. 1170-1221.prześladowaniach i egzekucjach inkwizycji. garnki do drutowania. łac. duck 'kaczka'. W Polsce od 1223 r. Najsłynniejszym członkiem zakonu był filozof. Brali wybitny udział w procesach. zob. Mysz. cenny zabytek literacki i kulturalno-historyczny. . św. rządził sprawnie. Kaczor Donald. Bóg... zarząd domem'.wędrowny kramarz. przekupień. pierwotnie celem jego było przeciwstawienie się ruchowi albigensów.

zazw. teatralnych. infant hiszpański poemat drmatyczny (Hamburg 1787. Doniec . pol. traktująca w pytaniach i odpowiedziach o ośmiu częściach mowy. obszerniejsza. wybijany w większej liczbie przez miasta pruskie. z okazji wjazdu. Don Carlos . Hieronima. ofiarę nieszczęśliwej miłości do młodej macochy. inflanckie. Rabelais (1. Don Juan (wym.. Don Juan . Donatywa .opera (ParyŜ 1867. sztuki.hist. nauczyciel św.Aelius Donatus.Don Karlos. co podręcznik d nauka języka łacińskiego. wprowadzenie do jakiejś dziedziny nauki a. a przy tym. czyni z niego bojownika liberalizmu. i Marii Portugalskiej. Don Carols .moneta. w Polsce Xvi-Xvii w. wg sztuki Schillera. wyst. zawiera równieŜ Vitia et virtutes orationis łac. złoty. albo propedeutyka.. dar(owizna). która zainspirowała wiele utworów. w przeddzień zamierzonej ucieczki do Niderlandów. z łac. zamordowany. Ii wersja Mediolan 1884. napisał komentarze do Terencjusza i Wergiliusza oraz podręcznik gramatyki w dwóch częściach: Ars minor. Don Carlos. zob. przez Gdańsk i inne miasta pomorskie jako dar-upominek dla króla polskiego. Don Juan. zazw. Kozak znad Donu. który idealizuje swego bohatera. króla Hiszpanii. i Ars maior lub secunda. 1545-68. gramatyk i retor rzymski z Iv w. Mery i C. prawdop. libretto: J. medal. ksiąŜę Asturii. wyst. geogr.Donat . Kraków 1818) Friedricha Schillera.. Osoba księcia i jego tajemniczy zgon stały się przedmiotem legendy romantycznej namiętności i bohaterstwa.(wym. 14) wykpiwa oryginalnego Donata. syn i następca tronu Filipa Ii. jak sądzili niektórzy współcześni. wynagrodzenie pienięŜne lub dobrami ziemskimi. zwł. ElŜbiety de Valois. dla początkujących.. (Doniec Siewierski) prawy dopływ Donu. które mistrz Tubal Holofemus czytywał młodemu Gargantui. donativum 'podarek pienięŜny od cesarza dla Ŝołnierzy'. pol. 'Wady i zalety przemówienia'. psychicznie chory. dŜowanni) wł. . Warszawa 1876) Giuseppe Verdiego.Ŝuan lub chuan) młody szlachcic andaluzyjski. uwięziony przez ojca w 1568. du Locle. Wkrótce umiera w więzieniu. Dzieła te były ulubionymi podręcznikami szkolnymi łaciny w średniowieczu: donat(us) znaczyło tyle. jako jedno z dzieł. Don Giovanni .

bohater hiszpańskich romansów lud.A. Wilno 1925). Pod tym względem przewyŜszył nawet Fausta (nazywano go zresztą "śródziemnomorskim Faustem"). pol. Płodność tego wzorca tłumaczy się jego zadziwiającą podatnością na zmiany.hiszp. Ale dopiero moralność chrześcijańska przez potępienie "grzechu cielesnego". Ŝe twórcą tej postaci. wiarołomny w miłości. ojca uwiedzionej przez siebie Anny. wyst. ang. wreszcie w zakresieposzukiwań historycznych. Gość z tamtego świata. Don Juan . który sprzeciwia się. Temat Don Juana objawił się jako jeden z najpłodniejszych w dziejach literatury. w ciągu stuleci. ustalonemu porządkowi rzeczy. którego zwyczaje i osądy starały się ograniczyć jego nienasyconą zmysłowość. dramatycznych i innych. piękny i zmysłowy. Zemsta komandora. wielu narodów. Angiolini i R. poŜeracz serc i cnót. Warszawa 1783). Z dziennika podróŜującego entuzjasty . libertyn. Hoffmanna. fr. grane teŜ pt. 1819-24. Uczta Piotra.Tenorio.ze zbioru Obrazki fantastyczne w stylu Callota. 1618) przypisywana bratu Gabrielowi Tellez. jej imienia i legendy był dominikanin i przeor klasztoru w arcykatolickiej. dumny i kłamliwy. pol. jak Alkibiades czy Owidiusz. pol.T. Hiszpanii. poeta-teoretyk wolnej miłości w Sztuce kochania.satyra epicka. Don Juan . ale przede wszystkim człowiekiem. wyst. poemat w 16 pieśniach (z fragmentem siedemnastej. komedia w trzech dniach. wśród szlachty Hiszpanii. który przychodzi i porywa z sobą Don Juana w ognistą czeluść piekła. wyd. tragiczny balet-pantomima (Wiedeń 1761. Nic dziwnego więc. zaprasza na wieczerzę kamienny posąg komandora. an Epic Satire. Gluck.W. kładącemu tamy jego pragnieniom. komedia prozą Moliera (ParyŜ 1665. gdzie szalała inkwizycja i gdzie przewalały się bogactwa zdobyte na krańcach świata przez śmiałych straceńców. RównieŜ i odleglejsza przeszłość znała ów typ człowieka zbuntowanego przeciw światu. psychologicznych i etycznych. jego świętokradcze upodobanie w sprawdzaniu swych moŜliwości ciągle na nowo. Libertyn ukarany. a ubocznie równieŜ w sztuce muzycznej. Postać legendarna. Ŝe najwyŜsze jego wcielenie powstało w społeceństwie. jako bunt przeciw tradycyjnej moralności monogamicznej dostrzec juŜ moŜna w takich postaciach mitologicznych. zdradliwy w przyjaźni. jedna z Opowieści muzykalnych (1814-15) E. Uwodziciel z Sewilli i Kamienny Gość . wierszem (ok. Don Juan ou Le festin de pierre. dramatopisarz Tirso de Molina..czyli Kamienny Gość. uczynienie z małŜeństwa sakramentu i rozbudowany system kar na tamtym świecie nadała temu typowi iście piekielną wielkość. które zarazem potępia pragnienia i zachęca do nich. po czym. opanowany nieludzką pychą. był jednak nie tylko kobieciarzem czy uwodzicielem. piszącemu pod pseudonimem Tirso de Molina. Don Juan. libretto: G. de Calzabigi (wg Moliera). wyd. i art. Nie jest teŜ przypadkiem. muzyka: C. DonŜuanizm jako rozlunienie obyczajów. zabija w pojedynku komandora. El Burladorde Sevilla y Convidado de piedra. Don Juan. uwodziciel i rozpustnik. jakim podlegał w nieprzeliczonych dziełach. tetru barokowego i licznych dzieł lit. jak Zeus i Tezeusz. historycznych. socjologicznych. aŜ po śmierć. 1885) . hiszp.

To piractwo literackie pobudziło Cervantesa do napisania własnej drugiej części dzieła.sztuka (Wiedeń 1909. Don Kiszot . pol.Byrona. czyli Don Juan'. zwany "dobrym".tylko wiejskim prostakiem ulegającym dziwactwom zbakierowanego umysłu swego pana. część Ii 1615. Cervantes nadał swemu dziełu formę parodii romansów rycerskich (które zaczęły juŜ wówczas tracić popularność w Hiszpanii). Ŝe uwierzył w swoją misję naprawienia krzywd całego świata. pol. cudacznej mieszaninie łatwowierności i sprytu. Kraków 1913) Tadeusza Rittnera. X) bohater powieści hiszp. Warszawa 1789) Mozarta. Po ukazaniu się pierwszej części ksiąŜki opublikowano jej dalszy ciąg. Don Quijote.lub Don Kichote (hiszp. mianując panią swego serca Dulcyneę z Toboso. dziewczynę z sąsiedniej wioski. El ingenioso hidalgo Don Quijote de la Mancha 'Przemyślny szlachcic Don Kichote z Manczy' Cervantesa (część I . opublikowana pośmiertnie). Don Kiszot stał się autentycznym mitem literackim. wyrusza w świat. wg Moliera. Postanawia więc pomścić uciśnionych i zwalczać ih ciemięzców. Don Kiszot jest zaz tylko wariatem. pióra anonima występującego jako Alonso Femandez de Avellaneda.poemat symfoniczny opus 20 (1888) Richarda Straussa. tkliwy i prostoduszny.ros. pol. 1786). 1925) Josego Zorilli. Don Juan Tenorio .wł. W obłąkanej wyobraźni rycerza najpospolitsze przedmioty przybierają formy romantyczne lub groźne. najgłębszym i najuniwersalniejszym z całej literatury hiszpańskiej. Szlachcic Alonso Quijano z Manczy. Kamienny gość . Berwińskiego. Don Carlos. Il dissoluto punito ossia Don Giovanni 'Rozpustnik ukarany.1605. Opera (Petersburg 1872) Aleksandra DargomyŜskiego. libretto: Lorenzo da Ponte.zob. w towarzystwie giermka Sancho Pansy. Don Juan .dramat wierszem (1844. Don Karlos . Ale wkrótce autor . oparty na fragmencie poematu dramatycznego Don Juan (1844) Nikolausa Lenaua. Pasowany na rycerza przez oberŜystę. wyst. Film (1979) Josepha Loseya. tł.. którego bierze za kasztelana. Kamiennyj gost'. przeobraŜa się w Don Kiszota z Manczy. Następuje szereg groteskowych przygód z najsmutniejszymi skukami dla Don Kiszota. wg Puszkina. Don Juan Poznański . a Sancho . tragedia Aleksandra Puszkina (1830. zob. Don Juan . wyd. Don Juan . wesoły dramat (dramma giocoso) muzyczny (Praga 1787. Na swym równie jak on chudym koniu Rosynancie. o rozumie tak otumanionym lekturą ksiąg o błędnych rycerzach. łagodny i pełen godności. jedna z "małych tragedii".poemat satyryczny (1844) Ryszarda W.

tłumaczy postępowanie Don Kiszota jako rozstanie się z logiką na korzyść uczuć.zob. Kraków 1962) Julesa Masseneta. śycie Don Kiszota i Sancha .uŜycza obu postaciom coraz więcej własnej inteligencji.wiersz (1848) Norwida.). Don Kichot . ludzi cnotliwych i mądrych. libretto: Marius Petipa (wg Cervantesa). czyli Sto szaleństw . Moniuszko (1843) i Zygmunt Noskowski (1890). libretto: Henri Cain wg Lorraina. budzą się dobre cechy prymitywnej natury. Opera (Monte Carlo 1910. Zob. Henryk. i Falstaff. linia prosta i koło.poemat (1965) Antoniego Słonimskiego. Don Kichot . wyst. Nowy Don Kiszot.trzy pieśni (1932) Maurice'a Ravela.hiszp. wyst. w dialektyce ich niepodzielności znajdujemy dwa archetypy zawarte w kaŜdym z nas: wysoki. duchowość i cielesność. pol.widowisko muzyczne (ParyŜ 1848) Florimonda Herve.krotochwila wierszem. Antona Rubinsteina (1829-1912). Poemat symfoniczny opus 35 (1897) Richarda Straussa. Tę wą zasadę konfiguracji przedstawiają takie pary lit. Obaj stają się uosobieniem kontrastu między poezją i prozą Ŝycia. Sąd nad Don Kichotem . ksiąŜę Walii. ostatnie dzieło kompozytora. Vida de Don Quijote y Sancho. muzyka: Ludwig A. Minkus. 19) przez Sancha. teŜ Koń (Drewniany. a takŜe Stan Laurel i Oliver Hardy (para amer. Kukiełki mistrza Piotra . pol. Epos nasza . komików film. Warszawa 1964). zwanych w Polsce Flip i Flap). Sherlock Holmes i dr Watson. otyły pyknik. nazwany tak (1. 3). Don Kiszotowi daje wzniosłe poczucie sprawiedliwości i miłość cnoty. Obaj stają się tak nierozłączni jak dusza i ciało. Mania Don Kiszota jest cechą wszystkich reformatorów nie zrozumianych przez współczesność.utwór na orkiestrę opus 87 kompozytora ros.balet komiczny (Moskwa 1869. W ich wzajemnych stosunkach. których występne i zdemorlizowane społeczeństwo uwaŜa za obłąkanych. muzyka: St.wrodzony zdrowy rozum. jak: Don Juan i Leporello. chudy astenik i korpulentny. Kukiełka. pierwsza nowoczesna operetka. Szlachetność jego ducha wpływa w pewien sposób i na Sancha. Don Kichote i Sancho Pansa ..Don Kiszot. Rycerz smętnego oblicza . esej filozoficzny (1905) Miguela de Unamuno . ze śpiewami (1822) Aleksandra Fredry. . mózgowość i intuicyjność. Rosynant. ascetyzm i zmysłowość. a jego słudze . połączeni w szlachetnie absurdalnych dąŜeniach. Sam Weller i Pickwick (z odwróceniem cech fiz. Don Kichot do Dulcynei . rzekomy obłęd zaś jako dąŜenie do nieśmiertelności w pamięci potomnych.

libretto: Angelo Anelli. Inna chanson de geste tej grupy. Doon z Moguncji. z fr. Prado.) o czynach bohaterów. Gdy jego ojciec. Doppelgnger . W wielkiej bitwie.W. udaje się do pogańskiego króla Gormonda i nakłania go do napaści na Francję. kreacja Nikołaja Czerkasowa. w której Isebard walczy z własnym ojcem.Don Kichote . Natychmiast po podpisaniu kontraktu ślubnego Sofronia przeobraŜa się w wiarołomną jędzę i awanturnicę. daje się namówić do fikcyjnego małŜeństwa z Noriną (występującą jako Sofronia). na Wawelu). donjon.film fr. pol. zdradliwy seneszal Herchembaut planuje popełnienie mordu na Ŝonie i dzieciach hrabiego. wyzywa króla i zmusza go do oddania mu miasta Vauclere w Saksonii. zniewaŜony przezKarola Wielkiego. Isembard. Madryt. nosząca równieŜ tytuł Doon z Moguncji. średniowieczna wieŜa obronna okrągła lub kwadratowa. z której tylko część się zachowała. Sobowtór. Don Pasquale.. Grigorija M. stanowiąca ostatni punkt oporu w czasie szturmu. Najlepsza opera komiczna Donizettiego (napisana w 11 dni!): bogaty stary kawaler.stołp (np. którzy przynajmniej przez czas pewien buntowali się przeciw władzy króla. 1 opiewa młodość Doona. Film ros. Plastyka: pomnik Don Kichota (na Rosynancie) i Sancho Pansy (na ośle) na Plaza de Espańa w Madrycie.opera komiczna (ParyŜ 1843. ogólna nazwa grupy chansons de geste (zob. które Doon zdobywa. oblęŜonego przez Duńczyków. Warszawa 1846) Gaetano Donizettiego. zawierająca skarbiec. Pabsta (1934). wyst. a śmiertelnie ranny Isembard uznaje swój błąd. Kozincewa (1957). niesprawiedliwie potraktowany przez króla Ludwika. 11500 aleksandrynów. fr. Don Pasquale . PrzeraŜony Don Pasquale kaŜe jej opuścić swój dom i zgadza się na małźeńso Ernesta z Noriną. Obraz Rodrigueźa de Miranda. złoŜona z ok. wznoszona wewnątrz zamku lub przylegająca do murów. ale z reguły wyraŜają na koniec skruchę.zob. staje się pustelnikiem. pochodzi w obecnym kształcie prawdop. hrabia Gui. ukochaną swego siostrzeńca Ernesta. 1130 Gormond i Isembard. Akwaforty i rysunki Honore Daumiera. Cz. Doon ratuje całą rodzinę i wiesza zdrajcę. Doon de Mayence. Ilustracje Gustawa Dore. Najstarszą z nich jest opowieść z ok. G. DonŜon . scenariusz: Paul Morand i Aleksander Amoux. z Xiii w. najeźdźców spotyka klęska. . W 2 części Doon. młody rycerz fr.

szezlong'. Doreen.obraz Agnola Bronzina. Dorothea 'dar Boga'. jeden z najwybitniejszych dowódców floty królów Neapolu. papieskiej. irl. Dorian Gray . fr. Brera. 1026 dla skali sześciodźwiękowej.we Francji w 1.. fryzyjskie Dortje. Franciszka I i Karola V.w dawnej Polsce kobieta lekkich obyczajów. który utonął 25 Vii 1956 po zderzeniu się na Atlantyku ze szwedzkim statkiem "Stockholm". Dolly. Dormeza . re. przystosowany do spania w czasie jazdy nocą. poł. ang. lub przez Guido d'Arezzo ok. W 1951 nazwano jego imieniem luksusowy transatlantyk włoskich linii okrętowych. Panna Dorotka . Fiesco. Święty Janie!') Doria Andrea . z fr. Dorrit. zob. LAbii reatum Sancre Johannes! (łac. zwany solmizacją. Są one pierwszymi zgłoskami półwierszy pierwszej strofy łacińskiego Hymnu do św. . ros. łatwa. Doris. Mediolan. do zaśpiewania do. to samo co Teodora. UT gueant laxis. Portret. Schillera SprzysięŜenie Fieska w Genui (1784). Hermanna Dora jest zdrobnieniem od Doroty i Teodory. Jana. dormeuse 'kanapka. zwany "Ojcem ojczyzny". REsonare fibris MIra gestorum. ułoŜonego jakoby przez Paulusa Diaconusa. Dorothee.. W języku polskim i w niektórych innych ok. wprowadzony rzekomo przez papieŜa Sylwestra Ii (Gerberta z Akwitanii) w X w. Andrea Doria . ułatwiający odczytanie melodii z nut.system zgłosek uŜywany od wieków w nauce śpiewu. uwolnij skaŜoną wargę od winy.Do. FAmuli tuorum. doŜa Genui od 1528.Dorota imię greckie. SOLve polluti. 'Aby twoi słudzy mogli opiewać rozluźnionym gardłem twe niezwykle czyny. "Ojcem pokoju". mi.). dla Goethego typowa dziewczyna niemiecką dla typowego młodzieńca niemieckiego. .zob. kryty pojazd konny dwumiejscowy. "Wyzwolicielem Genui". gr.. podobnie jak pani Daradzka (zob. Dorotea . najsłynniejszy przedstawiciel arystokratycznego rodu genueńskiego Doria. imię popularne w Niemczech.1466-1560. 1650 zastąpiono ut z niską samogłoską łatwiejszym. znanego od Xii w. Dorofieja. Xix w.. Jest on jedną z głównych postaci tragedii.

dawn.. dorosnąć. Język dorycki . naprzeciwko Whitehallu (zob. gr. zebranie towarzyskie młodzieŜy przed świtem. w której kwadratową płytę (abakus) wspiera poduszka (echinus). 'doktor'. przedstawiający młodzieńca z włócznią. wspólne śniadanie pracowników folwarcznych o świtaniu. zazw. stary "uczeniec" boloński.Dorowie . postać z wł. głupi chytrus. 1200-1100 pne.(wym. Doświtka . ilustracja sławnego "kanonu" Polikleta o proporcjach ciała ludzkiego. pokonawszy Achajów dzięki uŜyciu Ŝelaznej broni i zniszczywszy kulturę mykeńską. Spośród licznych kopii antycznych najlepsza w Museo Nazionale w Neapolu. co pozwala przypuszczać. nowoŜytna rekonstrukcja w brązie wg kopii rzymskich: tors wg kopii z Berlina i z Uffizi we Florencji. Koryncie. Lakonii (Spartanie). monumentalny.słynny posąg dłuta Polikleta. Epidaurze. Naz.uroczystość zakończenia siewów. osiedlili się w Elidzie. z głowicą. zdąŜyć. Dosiewki .). po czym zajęli Kretę. W Muzeum Narodowym w Warszawie. Melos i południowe wybrzeŜe Azji Mniejszej. być gotowym do czegoś. Porządek dorycki w architekturze-cięŜki. w Neapolu). dojrzeć. Megarze i Eginie. dauning stri:t) krótka. stać się dojrzałym. O kolumnie bez bazy.w dawnej Polsce zebranie dziewcząt wiejskich przed świtem dla wspólnego spędzenia czasu przy pracy. Apolloniosa z willi Pizonów w Pompei (Mus. najprostszy i najsurowszy z trzech porządków greckich.. głowa wg brązowej hermy rz. zawierająca oficjalną rezydencję premiera .był dialektem greckim.Doryjczycy ostatni z północnych najeźdźców. Doryforos . nieszczęśliwie zadurzony. commedia dell'arte. Argos. Dottore wł. Downing Street . Dośpieć . którzy wtargnęli do Grecji ok. Sykionie. Ŝe Dorowie byli plemieniem pokrewnym poprzednim najeźdźcom z Północy i Ŝe przed wędrówką mieszkali nad północną granicą świata mykeńskiego. ślepa uliczka w Londynie. doryphoros 'noszący włócznię'.

z Adriatykiem. dux 'ksiąŜę'. wł. Zaślubiny z morzem . Sposalizio del Mar.doroczna ceremonia zaślubin Wenecji. od 1927 organizowane jako ogólnopaństwowe święto plonów wsi polskiej. postawiony na czele wojska mającego wyruszyć na krucjatę przeciw Turkom. Marka. Tintoretto i in. wymowa wycug.opiekunowie rządowi chłopów powołani przez Uniwersał połaniecki 7 V 1794. obrzędowe. Veronese. pierwsi urzędnicy państwowi nie reprezentujący władzy dominialnej panów. wieńcowiny . kiedy oba miasta zajęli Francuzi. aby ziarno z nich wysiać w jesieni. gdzie je przechowywano. okręŜne. z tyłu zakończona rogiem. RównieŜ tytuł naczelnika Republiki Genueńskiej od 1339 do 1797. jak Tycjan.: doŜa na barce "Bucentaur" wypływał w morze w dniu Wniebowstąpienia Pańskiego i wrzucał pierścień do wody. 1475-1514. "Narzeczonej morza". DoŜywocie . DoŜa . pobił Stefana Batorego (ojca króla). w Wenecji nad Kanałem św. i przeniesienie ich wśród śpiewów ("Plon niesiemy.obŜynki. fasadą zachodnią zwrócony do Piazzetty. dawna siedziba władz Republiki Weneckiej.-muzeum. umowa obopólna między małŜonkami co do doŜywotnie uŜywania dóbr po śmierci drugiego. po klęsce pod Temeszwarem 15 Vii 1514 Ŝywcem upieczony wraz ze swym bratem Gregorem i innymi przywódcami powstania. Dozsa Gyrgy (wyn.naczelnik Republiki Weneckiej od 697 do 1797 zajmujący stanowisko księcia. wymiar. przen. przeniesienie prawa własności nie ruchomej. Palazzo Ducale. w Polsce zwłaszcza gospodarstwa . DoŜynki .(zob. którego władzę ograniczyła konstytucja z końca Xii w. przywódca w węgierskiej wojnie chłopskiej 1514. wł. do:Ŝo). rząd bryt. splecionych w wieniec. w stylu gotyckim. zwany Generałem Szekely (wym. Pałac DoŜów . zazw. działający w okresie powstania kościuszkowskiego. sekej). symbolizowała potęgę morską Wenecji począwszy od Xi-Xii w.. Oznaką godności doŜy była okrągła czapka frygijska z długimi brzegami ze złotego brokatu. doge z łac. Dziesięć) i ministra skarbu (pod nr. tradycyjne ścięcie ostatnich kłosów. plon") i muzyki do chaty czy dworu. od końca Xviii w. Dozorcy . 11).zapis na przeŜycie..wł. zwrócił się przeciw szlachcie. z reprezentacyjnymi salami ozdobionymi przez malarzy weneckich. zdobył Csanad. wzniesiony w połowie Xiv w. wszczynając antyfeudalne powstanie chłopów rumuńskich i węgierskich.. ok. rozbudowany w Xv-Xvi w. jego polityka. wieniec.uroczyste.

sierpów lub roŜnów. taniec staropolski. nm. Buffona. dziś: dryblas. drŜy o jego Ŝycie. człowiek luźny. Drab . bliŜej nie znany.37g i moneta srebrna .starogrecka jednostka wagi 4. Drabować . pop. Gen. Ŝe Pheidon.komedia wierszem (Lwów 185) Aleksandra Fredry.. tańczony na zakończenie zabawy. Drabina Jakubowa .6 oboli. (A. Pieniądze wprowadzono w Grecji dopiero ok. i aniołów wstępujących i zstępujących po niej". Vii w. kaŜą nam drabować. Drabant . moneta srebrna na Bliskim Wschodzie. 28.. waluta grecka . Drabina. gramatyk Orion utrzymywał. ciura obozowy. opryszek. szperać w czymś. Dziś nam szlachectwa przeczą. zamian za doŜywotnie utrzymanie lub inne świadczenia. wyrok doŜywotniego więzienia. który w Vii w. 12. Były one okrągłe a. po wprowadzeniu okrągłych monet . przeglądać. sięgającą nieba. przetrząsać. angielskie i amerykańskie jednostki wagi. Papiery i szlachectwa papierem probować. rzekomo połączenie poloneza z mazurem. dlatego i później nazywano okrągłe monety ateńskie obolos od obeos 'roŜen (do pieczenia)'. drągal. śrdw.Ŝołnierz straŜy przybocznej monarchy lub dostojnika. Drzewa (Drzewo genealogiczne.dawn. scala naturae. Pan Tadeusz.Ŝołnierz pieszy w wojsku polskim Xv i Xvi w. Lamarcka i Jędrzeja Śniadeckiego. miały kształt sztabek.in. łac. Mickiewicz. udowodnić') Drachma .wg Biblii. J. probować 'dowodzić. m.rolne go. por. prawn. przez G. stosowany w biologii na przełomie Xviii i Xix w. (zwano tak równieŜ pieszka .L.B.100 lepta.liniowy układ systematyczny organizmów Ŝywych. Drabina jestestw . wertować. patriarcha Jakub "ujrzał we śnie drabinę stojącą na ziemi. 337-38. 4.pionka w szachach) odpowiednik gemajna lub hajduka. pne. knecht. trabant. roztrząsać. 2). podkupiwszy doŜywocie lekkoducha Birbanckiego. W 360 ne. był tyranem Argos. za Ŝycia właściciela na członków rodziny. DoŜywocie . z dawn. chciwy lichwiarz Łatka. w Xvii w.

Murnaua.jak rehabilitujący Vladę Iv film Doru Nastase i Nosferatu-Wampir (1978) Wernera Herzoga. na Bliskim Wschodzie: tłumacz przy ambasadach. księcia wampirów (bo po śmierci miał się jakoby zmienić w wampira). kaŜąc ich wbijać na pal (co było jego ulubioną karą). bo małych srebrnych oboli moŜna było zmieścić w dłoni znacznie więcej. figatelów. została tak nazwana dlatego. Król na palach. zasłynąwszy jako straszliwy okrutnik. Wojewodą na palach. (A. jedną z nich zgubiła. brunelów. domy. 'pełna garść'. Z ingredyjencyjami pomuchl.robione niegdyś z cukru lodowatego ozdobne baszty. w Niemczech pojawiały się setki sztychów z koszmarnymi okrucieństwami Draculi. Pan Tadeusz. ćwiartować. 1430-77. długo po jego śmierci. jak Nosferatu (1922) E. porównuje ewangelista do radości z powodu jednego choćby grzesznika czyniącego pokutę. stawiane na półmiskach pod koniec uczty. przedstawiająca diabelską działalność hrabiego Draculi w górach Transylwanii. Wołoski diabeł. Ew. herby. Ŝe moŜna było 6 oboli (a tyle była warta drachma) uchwycić dłonią.. dosł.drogman. 144-48.(wym.) Dragoman . Zgładził co najmniej sto tysięcy ludzi. Dracula 1973 (z Christopherem Lee). konsulatach lub przewodnik turystów. drakon 'wąŜ. Mickiewicz. Później Grecy twierdzili. W. wieszać i Ŝywcem palić na stosie. Uczeni przeczyli temu. 8-10. pinelów. blemasów. 15.kał przechować w świątyni Hery w Argolidzie nieco starych monet roŜnowych na pamiątkę. zwłaszcza Oriona. Tepes. . piŜm. Zawrotne powodzenie ksiąŜki owocowało w postaci licznych serii czarnych romansów o Draculi. który rządził Wołoszczyzną. arkasów. poza tym nie wierzono wiadomościom późnych gramatyków gr. przydomki hospodara wołoskiego Vlada Iv. 12. gdy znalazła ją po długich poszukiwaniach.. powieść o wampirze (1897) Bram Stokera w formie dramatycznego dziennika głównych postaci. Dracula . smok'). winnych i niewinnych. jej radość. Kto zrozumie nie znane juŜ za naszych czasów. Te półmiski kontuzów.ang. o kobiecie. Dracula . Transylwanią i Mołdawią w latach 1455-62 i 1476-77. Lamer). a później takŜe filmów. odległego od Pheidona o okrągłe tysiąc lat. Sadyzm jego pasjonował umysły Europy zach. Cybetów. jedną dłonią moŜna ich uj akurat 6 sztuk! (H. Tepez ('Wbijacz na pal'). zwł. Dragant . dragantów.. gr.zgubiona przypowieść biblijna. A przecieŜ miał rację! W ruinach świątyni Hery znaleziono stare obole w kształcie roŜnów' długości 1207cm. Drachma . ścinać. dragomanos od arab. Ŝe ich moneta drachme gr. wg Łuk. cyfry. drakula). ze śr. jak film Freddie Francisa (z Barry Andrewsem). Dracul ('Smok' z gr. która mając dziesięć drachm.

'Złota Łania') odbył pierwszą po Magellanie podróŜ dokoła Ziemi w kierunku zachodnim. zarządzenia) surowe. Dragoni . por. ze st. przepisy.(wym.. w Polsce od ok.) uchylił wszystkie jego prawa z wyjątkiem dotyczących zabójstwa.drewniany. od połowy Xviii w. wysmukły.iardŜuman. jeden z twórców brytyjskich tradycji morskich. konna piechota walcząca pieszo. z aram. smok'. bezwzględne.(kary. lekka jazda.jeden z trzech głównych rodzajów literackich. dragon 'dragon. pozwalających na samowolę arystokratycznych urzędników.. które zachęcano do gwałtów i bezprawia. Jako wiceadmirał przyczynił się w 1588 do rozgromienia "NiezwycięŜonej Armady" hiszpańskiej. Solon (zob. za panowania Ludwika Xiv. sztuka sceniczna.) o wysokiej dziobnicy rzeźbionej w kształt głowy smoka. W 1577-80 na stutonowym okręcie "Golden Hind" (ang. prześladowania hugonotów we Francji 1680-85. 1610. drejk). Dragonady . jednomasztowy Ŝaglowiosiowiec wikingów (Viii-Xi w. przez kwaterunki dragonów i innych wojsk. z fr. 1540-96. drekar 'smok'. szpady lub szable i pistolety. Drake Sir Francis . turgmana. zwł. oparty na akcji i dialogu. skand.prześladowanie jednostek lub ugrupowań niemiłych władzy przez kwaterunki wojskowe. Drakon . Drakkar . wysłanej przez Filipa Ii na podbój Anglii. Drakońskie prawa . najsławniejszy Ŝeglarz i korsarz angielski epoki elŜbietańskiej. Zasadniczym celem kodeksu było zastąpienie obyczaju prywatnej zemsty rodziny zabitego przez karę wymierzoną przez areopag lub trybunały.dragonia. jędza' z łac. który w 621 pne. zwł.prawodawca ateński. na miejsce dotychczasowych praw zwyczajowych. Dramat . draco 'wąŜ. Komedia i Tragedia. okrutne. sporządził kodeks karny i ustalił przepisy procedury sądowej i wysokość kar. we Francji od Xvi w. Stał się bohaterem wielu legend. za którą otrzymał szlachectwo. . uzbrojenie: arkebuzy lub muszkiety. o charakterze powaŜnym. smok.

Trzy jedności . jak mają się bronić przeciw inwazji wojsk Kserksesa. flota wojenna (nim zaczęto stosować Ŝelazo do budowy i opancerzenia okrętów). DrąŜkowy . Opera (za 3 grosze).zob..). ale dzięki Temistoklesowi. Określenie po raz pierwszy w uŜycie w Niemczech ok. Drewniane mury . Satyrowie. flota perska została rozgromiona.. w bitwie morskiej pod Salaminą. Mahabharata. złoty pierścień magiczny wykuty przez gnomy Odynowi. Chrust. skand. Trzy. w czasie dyskusji na temat zamierzonej budowy linii kolejowej z Berlina do Bagdadu.nm. Szlachta (drąŜkowa). Dreigroschenoper . 1888. Draupnir .Dramat satyrowy .okręty wojenne. lecz łupana z pnia drzewa iglastego.dramatu(rgii) zob. 'napór na wschód'.zob. DyliŜans..zob. . Kasztelan.mit. Drang Nach Osten . określająca niemiecką ekspansję na ziemie Słowian i Bałtów. Drapaudi .zob. wąska deska nie rŜnięta. otrzymać mieli tajemnicze zapewnienie. Krzesło. Senat (Co senator. mający tę własciwość. Drewniany. nie dzięki wyroczni jednak. nazwa kierunku agresywnej polityki feudalnych i kapitalistycznych Niemiec. Drapichrust . Dranica . Ŝe bezpieczeństwo dadzą im drewniane mury. W 180 pne. Ŝe w co dziewiątą noc wylatuje z niego osiem identycznych pierścieni..zob.cienka. Gdy staroŜytni Grecy zapytali wyrocznię delficką.

wojny świat. czapraków. Dreyfus został dopiero w 1906 uniewinniony przez sąd apelacyjny.).1859-1935. pasów litych. Sprawa ta na wiele lat podzielila społeczeństwo francuskie na dwa wrogie obozy . który spowodował jego uwięzienie. osądzony i skazany. W czasie I. libretto: Bela Balazs. który pracował w ministerstwie. Ŝe prawdziwym przestępcą był niejaki major Esterhazy. miasto spustoszone w czasie wojny siedmioletniej 1756-63. zastraszania i gwałtownej kampanii prasowej.dreyfusistów i antydreyfusistów. Sprawa Dreyfusa. galonów (zwł. przy uŜyciu fałszerstwa. Dreyfus Alfred . Miejsce pobytu Kościuszki i .) Diabelską w Gujanie francuskiej. gdzie składa się i rąbie drzewo.balet (1914-16. Drewutnia . Drezno . oficer wojska francuskiego. miasto w Saksonii nad Łabą (płd. został wykradziony z ambasady i wręczony francuskiemu Ministerstwu Wojny. rozkwit za panowania elektorów saskich i królów polskich Augusta Ii i Iii. starych ozdób. i zaciekłego sporu poprzedzającego jego rehabilitację. w 1806-1918 stolica królestwa Saksonii. sławny z powodu niesprawiedliwego wyroku sądowego.Drewniany koń .drwalnia.(trojański. od 1216 miasto na prawie magdeburskim. Drezlowanie . w czasach Księstwa Warszawskiego) w celu przetopienia.Dresden. Drewniany ksiąŜę . Dreyfusowi. które mają mu być wystane. wysłany został na Wyspę (zob. Przekazany niemieckiemu attache wojskowemu w ParyŜu i wymieniający szereg tajnych dokumentów. część NRD). słowiańska osada rybacka opanowana w końcu X w. szopa. Ale przeciw rewizji procesu rozpętano nagonkę o charakterze szowinistycznym i antysemickim (Dreyfus był śydem).. J'accuse ('Oskariam') w "L'Aurore" z 13 I 1898. zniszczone w czasie bitwy 26-27 Viii 1813 Napoleona I z armiami sprzymierzonymi oraz podczas bombardowania alianckiego 13 Ii 1945. Koń. Budapeszt 1917). W 1894 list (znany jako bordereau fr. świadczący. proporców. zaczarowany) zob. W tym czasie Emil Zola opublikował w obronie niewinnie skazanego swój słynny list otwarty do prezydenta Francji pt. W 1896 płk Picquart natknął się przypadkiem na dowód.wypruwanie. wykręcanie złotych lub srebrnych nici z drogich tkanin. przez kolonizatorów nm. muzyka: Bela Bartok. zrehabilitowany i przywrócony do słuiby wojskowej w randze majora. za co skazano go na rok więzienia. został pułkownikiem i otrzymał Legię Honorową. Aresztowany. Ten anonimowy list przypisano. na zasadzie podobieństwa charakteru pisma.

do kresu trudów.ang. roślina zielna z rodziny szczeciowatych. 3 3 75 0 2 108 1 4b 1 74 1 Driady . Lek(arstwo). 16. z gr. ang.oddział Państwowych Zbiorów Sztuki w Dreźnie.I. 3. gr. nazwa miasta Tiobraid Arann w płd. roznoszony i fałszowany przez olejkarzy słowackich lub driaczników. Pillnitz. który tu napisał Dziadów część Iii i Redutę Ordona.w Biblii. miejsce objawienia Chrystusa po śmierci dwóm Jego uczniom: Kleofasowi i Szymonowi Piotrowi. do domu rodzinnego. przen. część trzyczęściowych Mitów opus 30..mit. 15-31. Droga bez powrotu . Droga do Damaszku . Daleka jest droga do Tipperary . hiszp. Hioba. Irlandii. theriakos (antidotos) '(środek przeciwzwierzęcy'. z pomocą m. Starą baśń.zob. Driakiew . Droga. Judge). produkowany w Norymberdze i w Wenecji aŜ do Xviii w. Mickiewicza 1831-32. mieszczą się w budynku Sempergalerie. Błędny. Heinricha von Brhla.zob. Obrazy: Rembrandt.. pop. zwłaszcza zaś przez Fryderyka Augusta Ii. Damaszek. franc. w czasie wojny 1914-18. Kraszewskiego 1863-83.Kołłątaja 1792-94. zob. Zwinger. teŜ Frauenkirche. oraz J. Tipperary . boginki lasów. wg Łuk.. 24. Błędne drogi .Driady i Pan . Zbiory malarstwa wł. 23. a wzbogacona dalej przez Fryderyka Augusta I Mocnego.ang. hol. z gr. niderl.. Słowackiego 1830. teŜ Emaus. piosenka wojskowa..w Biblii. który tu napisał m. Ew. . nimfy. Droga Apposka .średniowieczny "lek" uniwersalny z kilkudziesięciu składników. (1914-23) Karola Szymanowskiego.in. jedna z największych i najsławniejszych kolekcji malarstwa europejskiego. Ks. skabioza.utwór na skrzypce i fort. Veitneer.. Williams i J.. rzekome antidotum na wszystkie trucizny i jady. 3 3 75 0 2 108 1 4b 1 74 1 Galeria Drezdenska . zob. powstała w 1907-08 (H. dąb'. dryks od drys 'drzewo. Droga do Emaus . Via (Appia). zob.zob. Zielony (Zielone Sklepienie). Ir's long way to Tipperary.in. nm. do celu. Staatliche Kunstsammlungen Dresden. zapoczątkowana w 1560 przez elektora saskiego Augusta I.

13.. W polskich gwarach ludowych nazywają ją: Drogą (Mleczną). Drugi Adam .łac. Golgota. Droga święta . Drogman . via Dolorosa.postrzępiony pas mglistego światła na niebie. Rzymu. Ew. droga Męki.Droga Flaminijska .zob. Drogą do Częstochowy. Via (Sacra). Droga Mleczna .zob. Republika (Fr. por.w Gdańsku szlak wiodący od Bramy WyŜynnej przez Katownię i WieŜę Więzienną. do Rewolucji). od domu Piłata do Golgoty. Droga Ŝelazna . zob. wg Ewangelii ulice.w Biblii. 7. Wszystkie drogi prowadzą do Rzymu . Via (Flaminia). via Crucis. Wiedeń) Pietera Bruegela. Droga krzyŜowa . 'Droga przez mękę' inteligencji ros. Przysłowie łac.zob. Mezopotamii. Drugi. Dragoman. ulicę Długą i Długi Targ do Zielonej Bramy nad Motławą. consuetudo est altera natura utworzone wg De finibus. Warszawy itd. łac. teŜ Kalwaria. Stacja (Stacje Męki Pańskiej). droga cierniowa. Druga Migdzynarodówka . Obraz (1564. trylogia powieściowa (1922-41) Aleksjeja N. Gościńcem. Rzesza. a sporadycznie Drogą do Egiptu.zob. Druga Republika . ChoŜdienije po mukam dosł. Egipcie. Tołstoja (ros. zrzeszenie partii i organizacji socjalistycznych utworzone na I kongresie. później w Grecji nazwa dróg prowadzących do miejsc kultu religijnego. Adam.przyzwyczajenie. Druga natura . Druga Rzesza .zob.międzynar. Zob. Rzym. w której skład wchodzi teŜ nasz Układ Słoneczny. Cicerona. pochodzącego od miliardów gwiazd Galaktyki. . Droga Królewska . przez które przechodził Chrystus dźwigając krzyŜ. Męka (Pańska). śelazny. 5.zob. 25. wg Mat.). zwołanym 14 Vii 1889 w ParyŜu. Wg legendy antycznej jest to droga do pałacu Zeusa (Jowisza). 74. Droga na zatracenie . następnie Złotą Bramę.zob.w staroŜ.

jak np. Drugie ja . kuzyn Juliusza Cezara. Drumlę znano w Europie Xiv w. zagiętą na końcu. lekarzy i magów. Częstochowa.prymitywny instrument muzyczny pochodzący z południowo-wschodniej Azji. Ungler. w Brześciu Litewskim. Drugie Cesarstwo . Dwie odcięte ręce w herbie Antwerpii wiązano z tą legendą. W ciągu Xvi i Xvii w.zob. Koźminie. wierzyli w wędrówkę dusz i uprawiali magię. Przypisywane Pitagorasowi. które wytłoczyły kitkaset tysięcy druków. Wilno. Fontannę Brabona (1887) przed ratuszem zdobi statua Brabona potrząsającego uciętą ręką Druona.serdeczny przyjaciel. Węgrowie.legendarny olbrzym z Antwerpii. i w licznych małych miejscowościach.Drugi Daniel . Zakliczynie. Rakowie. w Polsce od Xvi w. z elastyczną spręŜynką umocowaną na osi geometrii. Lwów. Grający wkłada drumlę do ust i szarpiąc palcami koniec spręŜynki. Toruń. Po rozwiązaniu organizacji przez Rzym spadli do roli nieszkodliwych wróŜbitów. Januszowski. Fiol. stali się nauczycielami i przyczynili się do szybkiego rozwoju kulturalnego Galii. Zob.zapoczątkowane w Krakowie w 1473. do 1795 funkcjonowało w Polsce blisko 500 drukarni. Hochfeder.. por. Pińczowie. Jajo (druidów). jak Gdańsk. Straube.międzyplemienny zakon staroŜytnych kaptanów celtyckich z siedzibą w Brytanii. Haller. nie w Galii. wydobywa dźwięk. złoŜony z oprawki metalowej w kształcie greckiej litery omega. Kalisz. Sprawowali teŜ funkcje sędziów. NieświeŜu. przejąwszy rzymską wiedzę. jego prawicę z kolei obciął inny legendarny olbrzym. Zamość. . Poznań. Od końca Xv w. Salvius Brabo. Wietor Wirzbięta. Szarfenbergowie. obserwowali gwiazdy. Jedynym niemal źródłem literackim wiedzy o kulcie druidycznym są Pliniusz i Pamiętniki Cezara: obrządki religijne druidów odbywały się w dąbrowach leśych. oficyny drukarskie powstały prawie we wszystkich większych miastach Rzplitej. Druidowie . Sternacki. Druon Antigonus . który obcinał prawą rękę Ŝeglarzom odmawiającym mu haraczu. Lublin. łac. Drumla . czcili oni dąb i jemiołę. Drukarstwo polskie . wkrótce jednak.rządy cesarza Napoleona Iii we Francji od 2 Xii 1852 do 2 Ix 1870 (bitwa pod Sedanem). Mędrcy. alter ego.

Wybór jej poezji wydał w 1752 biskup Józef Andrzej Załuski pt. w dawnej Polsce towarzystwo. nazwana tak od rodziny Drury.siła zbrojna. Drosselbari dosł. jak u Greków epoki Iliady Homera X-Viii w. DruŜyna kapitana Fransa Banninga Cocqa . Dziewiątka Ŝołędna nazywała się starka. która domagała się równouprawnienia kobiety: W Polszczem zrodzona. po trzech poŜarach. W Drury Lane. Bractwo (kurkowe). bezatutowa.ne. 'uliczka Drory'. ang.zob.w staroŜytności i wczesnym średniowieczu . Normanów Viii-X w. grywali m. pani Siddons.gra w karty polskie popularna u nas do końca Xviii i na początku Xix w. 1794 i 1812. Germanów V-Viii w. Theatre Royal.. przy pomocy której wodzowie i inni wybitni męŜowie kierowali pierwszymi organizacjami państwowymi plemienia lub grupy plemion w stadium demokracji wojennej.. Garrick. DruŜyna .. rodzina i domownicy. 1695-1765. uliczka w Londynie. Akademia (drybińska). Ŝe i ja na to nie pozwalam. a po niej król czerwienny (druŜbart). Zbiór rytmów duchownych. z nm. mającej przy niej duŜy dom jeszcze za czasów Tudorów (Xvi w.. Potem. uboga szlachcianka z Wielkopolski. druŜyna weselna.. .lejn) ang.zob. Drybin . najmniejsza jednostka organizacyjna wojska. 'drozdobrody'. Była pierwszą Polką. moralnych i światowych. Co mi się nie zda. Minerwą.Drury Lane . a od początku Xvii w. Wtedy uzyskał oficjalną nazwę Teatru Królewskiego. panegirycznych. DruŜbart . czteroosobowa.. przebudowany w 1662. Kele i Kean. na najsłynniejszej scenie angielskiej. w której najwyŜszą kartą była szóstka winna (dola). Budynek o tej nazwie mieścił pierwotnie arenę walki kogutów. chwalona przez Ignacego Krasickiego..ok. najznakomitsza poetka czasów saskich i jedna z pierwszych kobiet w literaturze polskiej.. zorganizowany zespół ludzi. w Polszcze wychowana. Booth. czeladź. w Polsce do Xii w. Safoną (którą na pewno nie była). pne. postać z bajki. pisała mierne wiersze i poematy religijne. poczet druhów pana młodego i druhen (druŜek) panny młodej..). W wolnym narodzie mnie teŜ wolność dana Mieć głos. wzgardzony kochanek i królewicz zdobywa w końcu wyniosłą i nieprzystępną księŜniczkę przecierpiawszy jednak wprzody wiele upokorzeń. DruŜbacka ElŜbieta z Kowalskich .. niezłe wierszowane powieści fantastyczne i lepsze jeszcze satyry.in. odbudowywany w 1674. nazywana nawet "dziesiątą Muzą". teatr. Bardzo ceniona przez współczesnych. .(wym.

Cedr libański. mirt z Afrodytą. nimf. rozpłodnika lub w ogóle ognistego rumaka. Dąb. tak jak źródła. Figa (Romulusa). Drzewo Bo. 9. z Zeusem. a figowiec i winorośl . pozostawiano jedno drzewo lub kępę drzew. Dafne). Zeszły się raz drzewa. na Warmii i Mazurach) nazwa ogiera. abym był waszym królem. Indiach. pod którym Gautama doznał "oświecenia" i stał się Buddą. zdobywcy serc. opowiedziana w biblijnej Księdze Sędziów. schrońcie się w moim cieniu. łac. U Greków drzewa i gaje. Bajka Joatama . połowie Xix w. ofiary).Drygant . W dawnej religii kretenskiej kult drzew. Drzewo Diany . niŜej drzewo (Jessego). Las. przechowywany starannie w rodzinach szlacheckich dawnej Polski. (2) rodowe drzewo. ale spotkały się z odmową. symbolizowały więc takŜe świat podziemny. Wtedy drzewa ofiarowały koronę głogowi. a nawet gałęzi. Dęby łączono zazw. dziś gwarowa (np. teŜ Brzoza gryŜyńska.figowiec indyjski. a on odpowiedział: "Jeśli naprawdę chcecie.rodowód przedstawiony graficznie w kształcie rozgałęzionego drzewa z wizerunkami lub tylko imionami protoplastów (często bajecznych) u korzeni i kolejnymi potomkami coraz wyŜej na pniu. juŜ tylko święte.(a. Cyprysy. zob. w stanie Bihar. figowcowi i winorośli. niŜej Drzewo (Ŝycia). oliwki z Ateną. Ficus religiosa. wiązy i topole białe zdobiły cmentarze. stadnika. Pielgrzymki odwiedzają potomka tego świętego dla buddystów figowca we wsi na południe od świętego miasta Gaja w płn. Buddy. graficzne przedstawienie stosunków pokrewieństwa grup zwierząt i roślin. a jeśli nie chcecie. mądrości . aby ustanowić nad sobą króla. góry itd. zob. jako bóstw zajmował waŜne miejsce (adoracja. platany często z Dionizosem. wawrzyn z Apollinem (por. wg legendy drzewo. były mieszkaniem lub własnością bóstw. dla których Diana była symbolem srebra. gdyŜ oliwka bardziej niŜ władzę ceniła swoją oliwę. a w przenośni donŜuana. i zaproponowały tę godność kolejno oliwce. nazywany tak przez średniowiecznych alchemików. 7-15. popularne w 2. Drzewa. filozofów) amalgamat krystalicznego srebra otrzymany z roztworu rtęci w srebrze. por.swoje owoce. Drzewo genealogiczae (1) . dawna.-wsch. Cyprys. często poświęcane Artemidzie. konarach i gałęziach. to niechaj was ogień pochłonie!" Drzewa Święte. Wycinając las. .drys.najmłodszego syna króla Jerobaala.

6. W Biblii.przypowieść biblijna. ludzkość) utracili niewinność i nauczyli się rozróŜniać dobre od złego.Igdrasil. wysokie do 757m.. Gen. o ozdobnej półkolistej koronie. obciŜając się odpowiedzialnością moralną za swe uczynki. na wierzchołku zaś umieszczano Marię z Dzieciątkiem. Przekraczając ten zakaz (Gen. Drzewo złe i dobre . 1-17. zdobiąc trójkolorowymi wstęgami. skand. które by rodziło dobre". Owoc (Po owocach ich. Praga.'cyprysowe' lub 'heblowane' (?). 3. Bóg kaŜe Noemu zbudować przed potopem arkę (korab). drzewo. Jakobini w ParyŜu sadzili je juŜ w 1790. 1: "I wyjdzie róŜdŜka z korzenia Jessego". strzeŜone przez smoka w gaju Hesperyd na zachodnich krańcach świata. Drzewo wolności .. Drzewo Upas . wg Mat.wyobraŜenie drzewa genealogicznego Chrystusa: ze spoczywającego na ziemi Jessego (w Biblii ojciec króla Dawida. np. które rzekomo niszczy wszelką inną roślinność w promieniu 247km. Prometeusz. Mesjasz wyjdzie z rodu Dawida. Uniw.). Konary jesionu obejmują Asgard. a wyrastający z ciała olbrzyma Imira (zob. z którego owoców Bóg nie pozwolił spoŜywać Adamowi. syn Booza i Ruth) wyrasta łodyga lub pień drzewa o gałęziach zakończonych wizerunkami królów Ŝydowskich . Drzewo rodowe .. a korzenie Niflheim..przodków Chrystusa. Gen. por. 6) Adam i Ewa (tj.. ani złego. które by rodziło złe owoce. praca). Yggdrasill. Herakles (11. Drabina (jestestw). wiecznie zielony jesion podtrzymujący wszechświat. Bibl.zob.zob. por. Codex Vysehradensis (Xi w. Drzewo wiadomości dobrego i złego .).rodzące złote jabłka. trójkątami (równość) i czapkami frygijskimi. wytwarzające trujący sok mleczny uŜywany przez krajowców do zatruwania strzał.Drzewo Gofer . tj.. Temat częsty w sztuce europejskiej Xi-Xvii w. wg Mat. ukoronowane czapką frygijską. Drzewo Ŝycia .). Łuk. por. weszło do europejskiej legendy jako drzewo. "wielkie drzewo świata". Drzewo Jessego w plastyce . 33. 1200) w RFN. 9. teŜ Ew. przez Erazma Darwina. W USA w czasie wojny o niepodległość sadzono topole i inne drzewa jako symbol "wzrastającej wolności". 6.w biblijnym Raju. Jtunheim i podziemny świat zmarłych. obwieszone flagami i emblematami. Ew. witraŜ w Saint-Denis (1144) i w Chartres (1150). mit. w . Judasz(owiec). 1. fresk w kościele św. kołami (symbol jedności). 2. 43-6: "Nie ma drzewa dobrego. por.. z którego w Biblii. por. 11. Izajasz. 3 3 75 0 2 108 1 4b 1 74 1 Drzewo Judaszowe .. Drzewo wszechświata . dziadka Charlesa. równieŜ Włosi w czasie rewolucji 1848. Michała w Hildesheim (ok.drzewo zasadzone (lub słup postawiony) przez ludność. wyŜej Drzewo genealogiczne (2).(Antiaris loxicaria) gatunek z rodziny morwowatych rosnący na Archipelagu i Półwyspie Malajskim... ołtarz Wita Stwosza w kościele Mariackim. 14. 12.

portalu katedry gnieźnieńskiej. a wreszcie przedstawiali je jako symbol zbawienia. Wojciechu. alegorie i symbole."Abym je zostawił otwarte?" "Nie!" . 1848) Alfreda de Musset. wizerunki biskupów . albo zamknięte .1467-1535. zob. Il faut qu'une porte soit ouverte ou fermee (1845... Drzwi.płockiego. fr." Tytuł "przysłowia w jednym akcie prozą". Otwarty (Otwarte drzwi. Pan gromi słuŜącego.wspaniały zabytek (ok. patronie katedry.mitologii wielu ludów. słuŜący odpowiada. i pyta: "Czy pan chce. . Testamentu otoczonych bordiurą o motywach roślinnych i figuralnych. Dla jego biblioteki wykonano pierwszy polski ekslibris (zob. podkanclerzy 1501. symbol Ŝycia i Ŝyciodajnych sił. Ŝe poprzednim razem zbesztano go. bo je zamknął. uwaŜali je za przeciwstawienie drzewa wiadomości dobrego i złego (zob. Polityka). Drzwi Raju . Drzwi gnieźnieńskie . kanclerz wielki koronny 1511-15. Wichmana. oraz Bolesława Kędzierzawego (z Ŝoną). łączyli je z drzewem KrzyŜa św. albo zamknięte.legendy o św. cóŜ będzie na suchym? Biblia. tak nazwane przez Michała Anioła główne dzieło Lorenza Ghibertiego. złocony brąz i marmur. gdzie znajdują się od końca Xiv w. teŜ Kain (Drzewiej).słynne romańskie drzwi brązowe z katedry w Płocku (ok. Aleksandra. dawniej. doradca króla Jana Olbrachta. Drzewicki Maciej ."CóŜ . Otwarte drzwi . przedtem. Ew. i magderskiego. abym je zamknął?" .rzecze słuŜący . arcybiskup gnieźnieński od 1531. de Brueysa i Jeana Palaprata. trzecie drzwi baptysterium florenckiego (1425-52). Drzwi płockie ."Nie!" . trzeciego wyjścia nie ma. Drzewiej .jedno z dwojga.dawn. Z francuskiej komedii Le Grondeur (Zrzęda. Porta del Paradiso.wł. zawierające sceny biblijne. obejmuje 18 płycin ze scenami z Ŝycia . dyplomata. wg Łuk. Teologowie chrześc. Jeśli czynią to na zielonym drzewie.A. wyŜej).zob. który ofiarował je soborowi sofijskiemu w Nowogrodzie Wielkim w Rosji. w ramkach o ornamentacji roślinnej. znajdujący się w płd. 23.drzwi muszą być albo otwarte. Ŝe zostawił otwarte drzwi. 1691) D. 1170) sztuki romańskiej w Polsce.). równieŜ Babilończyków i Asyryjczyków. Drzwi muszą być albo otwarte. 10 płaskorzeźb przedstawiających sceny ze St. sekretarz Kallimacha. 1152-55). wyst. 31.

1883-1945. Duch . pod którą 18 Vii 1792 Kościuszko stoczył bitwę z wojskami ros. Liczba (podwójna). moŜna było co najwyŜej giąć.. Dubienka . doblon od doble 'podwójny'. Gościniec albo. spirit. opisanie Warszawy (1643). pneuma. esprit. nm. fr. głupstwa. uŜywany do przewozu towarów Wisłą do Gdańska w Xvi-Xviii w. chełmskim. por. doublon z hiszp. spiritus. ang. Caudillo.oznaczał początkowo '(od)dech. Jarzębski. mniejszy od szkuty i komięgi. i dzięki właściwej taktyce nie dopuścił do rozbicia wojska polskiego nad Bugiem. w faszystowskich Włoszech o Benito Mussolinim. łac.(wym.pleść mówić nonsensy.. Dublon . 'przywódcą.. tchnienie'. koszałki-opałki.Drzymała Michał . jak wiklinę czy brzezinę. androny. ducze) wł.najjaśniejsza gwiazda w konstelacji Wielkiej Niedźwiedzicy. pod Ŝeglem szumiący. ghost. Dubas. ładowności do 80 ton. wartości 8 złotych eskudów lub 2 (stąd nazwa) pistoli bądź (1848-64) stu reali. Il Duce . tj. wzgórę i na dół bieŜący.zob. gałęzie dębu (ruskie dub). wiosłowo-Ŝaglowy statek rzeczny. Geist. o załodze z 8-14 ludzi.) Dubhe .zob. jak wskazuje etymologia wyrazu i jego odpowiedniki w innych językach: gr.złota moneta Hiszpanii i Ameryki hiszpańskiej Xvi-Xix w. Dualis . Duby smalone . Duby. Dubas . fr.wieś w woj. wódz'. smalone nad płomieniem.. . właściwość odróŜniającą człowieka Ŝywego od nieboszczyka.dłubas. (A. ale nie moŜna ich było pleść. Wóz (Drzymały).

w czasie uczty. władające czterema elementami (Ŝywiołami): Salamandry (ogień). choć wymieniany w Kronikach Anglii (zob. Spiritus Sanctus.działanie wbrew poznanej prawdzie. Duchy słuŜebne .z Biblii. wg Mat. łac. mens agitat molem. Zaproszenie do tańca. 727. Pracownia) Goethego. gdyŜ wiedźmy przepowiedziały. niewidzialny dia innych biesiadników.. libretto: Wł. diabeł. Litera. gdzie chce. Duchy elementarne . słabe) z Biblii. 41.Paracelsa i róŜokrzyŜowców.-kat.zob. Grzech przeciw Duchowi św. wg Mat. z Biblii. 12.w tragedii Makbet (ok. Duch wojewody. 1. I. Ew. trzecia Osoba Trójcy św. Duch święty . Gnomy (ziemia). Litera zabija. w formie: spirilus. Jana. duch otricanija.nm. kośc. rozumu. 1606) Szekspira Banko. natchnienie od woli nie zaleŜy. Duchch wprawdzie jest ochotny.. por.Duch Banka . tchnie .(tj. Wergiliusza: łac. spiritus ubi vult spirat. zazw. wg . 6. Wiatr (kędy chce. ros. Ew. Nieczysty duch . Duch przeczenia . 31-2. der stets verneint. Diabeł (Rozszczepione kopyto). Ew. 8. jeden z wodzów wojsk króla Szkocji.zob. L. Anczyc. Banko. J.. 14. nie wiadomo. 17. czyli U wód . duch zaprzeczania.. duch oŜywia . kędy chce. List św. Makbetowi. 26. Pawła do Efezjan. Duch Banka ukazuje się później. nad materią). Miecz ducha . rz. zostaje zamordowany na rozkaz Makbeta. Duch. nie jest uwaŜany za postać historyczną. Tuwima) z wiersza Anioł (1827) Puszkina. wieku . epoki. der Geist.panujące w jakimś okresie poglądy i tendencje.zob. . Wulgata. Kronika) Holinsheda.z Biblii. duch somnienija duch negacji. ale ciało mdłe . wg. Ew. duch bluźnierczy (tł.). Duch róŜy . 3. Sylfy (powietrze) i Ondyny (woda). skąd i jak przychodzi. Duch czasu. Pawła do śydów.opera komiczna (Warszawa 1873) Ludwika Grossmana. List św. Mefisto(feles) o sobie w Fauście (cz. z Eneidy. duch wątpienia. 6.. w Biblii. nat ubi vult.objawia się tam. Duch porusza materię . Ŝe potomkowie Banka będą rządzić Szkocją.pierwiastek duchowy oŜywia wszechświat (określenie przewagi inteligencji.łac.

Treny Jerem.omamić.Marka.nm. . Noc) Goethego. błazna. KaŜdy dudek ma swój czubek .dawn. Wystrychnąć na dudka . Zdrowy duch w zdrowym ciele . Du Deffand . Kurek.(właściwy. tj. Dudek . 664-65. z Satyr. ptak zamieszkujący Stary Świat. z Biblii. 3.fujarka.przysł. dawn. zaniepokojone. hupka. 12.najwyŜsze odznaczenie monarchii francuskiej 1578-1791 i 1815-30. 10. Dudek . prastary ludowy instrument muz. 30. pierzyna. pierzynka (duchenka). pokazać dudka na kościele . Pan Tadeusz.zob. nabrać. naśladownictwem głosu dudka. czym moŜe się pochwalić. Dudka . 4. wudwud(ek)..zrobić z kogoś głupca. Wyzionąć ducha . strojny czub. dudniącego monotonnie głosu. zob. nazwa jest dość trafnym. zdrowy rozum. Juwenala: "Bogów prosimy tylko o zdrowy rozsądek w zdrowym ciele. Obiecać. du gleichst dem Geist. nie mnie! . hutek. 356. . tubek." (Wojski) wciągnął w głąb pół brzucha I do płuc wystał z niego cały zapas ducha. Deffand. pospolity. piszczałka. ośmieszyć..'oddech.umrzeć.) Duchna . puchowy czepiec nocny. czubaty). Mickiewicz. wystrzykują z gruczołu tłuszczowego cuchnącą ciecz. na główce ma rozkładany. Order Ducha św.głupiec. duch . młode w gnieździe. coś go pojąć zdolny. szlafmyca. 2. od dukającego.łac. powietrze'. oszukać. den du begreifst. (A. prawdop. nic nie pokazać. Równyś duchowi. nicht mir! słowa Ducha z Fausta (cz. mens sana in corpore sano. coś. 1. kiep. zwieść. nadawane arystokracji.

i port.(wym: drfu:r). por.o ustępowaniu. nosząca napis "R DX AP". ducato 'księstwo'. Don Jerome.' Opera komiczna (1775) Richarda B. Ŝe jego córka Luiza poślubi młodego i brzydkiego śyda Izaaka. francuskiego. Duenna .Dudy . wydawał w Warszawie od 1773 druki w wielu językach. pozostawiąc ją w swym pokoju. łac. m. duga (ros. oddala więc duennę i zamyka Luizę. Ŝe duenna jest łączniczką między Luizą i Antoniem. jedna z odmian dud nazywała się koza. złoŜony ze skórzanego worka z zapasem powietrza i piszczałek (piszczeli) melodycznych i bardunowych a. pod melodią). Obruczenije w monastyrie opera (Leningrad 1946. duena. wyst. ta wymyka się z domu w przebraniu duenny.) drewniany kabłąk nad chomątem słuŜący do umocowania uŜwy (rzemieni przy chomącie) i połączenia jej z dyszlami (hołoblami) w zaprzęgu jednokonnym.przysł. księgarz i wydawca polski pochodz. Kobza (instrument strunowy). Dufour Piotr . libretto kompozytora wg Sheridana. ona jednak kocha Antonia. zdecydował. potem od 1528 do 1831.). księcia Apulii. pol. a Luiza Antonia. ukr. sztuki teatralne.in. króla Sycylii. dawaniu za wygraną. Niedźwiędź zdechł. tj. dudziarz po skończeniu gry owijał piszczałki w opróŜniony z powietrza miech. wybuchowy i uparty ojciec. duca 'ksiąŜę'. W końcu Izaak poślubia duennę. Dudy w miech . dudarz) wydobywa dźwięki przez naciskanie worka ramieniem. zbankrutował w 1790. . drukarz. Zaręczyny w klasztorze . składaniu broni.srebma moneta bita w 1140 przez Rogera Ii (zob. Duha . Polsce.).. kiedy niedźwiednicy przygrywali na dudach do tańca tresowanym misiom.ang. z hiszp. czątym. z czego jakoby pochodzi nazwa. zwany czerwonym złotym a. Dukat . 'starsza kobieta słuŜąca jako guwernantka i towarzyszka młodych dam w rodzinach hiszp.(białorus. Jerome odkrywa.gajdy. Thomasa Linleya seniora i juniora. dudy w miech . burdonowych (dla dźwięków wytrzymywanych nad a. 1727-96. potem w wielu krajach. Sheridana z muz. Pierwszy złoty dukat w 1284 w Wenecji. Bytom 1966) Sergiusza Prokofiewa. z czasów. uŜywany we wsch. zwijaniu chorągiewki. a od 1785 takŜe w Łowiczu i Grodnie. w Polsce za Łokietka w 1320. na Ukrainie i Białorusi. z których dudziarz (dawn. instrument muz. 'Rogerus Dux Apuliae'. wł.ros.

Duma (1) . ustanawiana.mieszczańska hipokryzja.(hol. półlegendarnej (walki i przygody Kozaków z Polakami. Dulle Griet . charakter pisma.. wybranka. Mazepie. często w formie ballady.szlachetna. kobzy a. umiłowana.). groŜących "szkandałów". z łac. moralność Dulskiej. ductus 'prowadzenie. śpiewanej od Xvi w. Dulcynea z Toboso . za wszelką cenę. wycięty w lesie pas. prześwit w parku. W istocie jednak była to Aldonza Lorenzo. Bohdanie Chmielnickim. krzepka dziewczyna z winiami. faryzeuszostwo. Neczaju. przest. aby u jej stóp składać trofea swych zwycięstw.) Orianę. Janie Wyhowskim i in. Muz. o Bohunie. Dulszczyzna kołtuńska . okno widokowe.Dukt . Antwerpia. Ŝe pieniądz nie cuchnie. Tatarami. iron. którą wybrał. młoda wieśniaczka z pobliskiej wioski.w dawnej Polsce . liry. ogranicza się do zasady prania swoich brudów we własnym domu i tuszowaniu. z towarzyszeniem bandury. Mayer van den Bergh. ciąg'. właścicielki kamienicy.. otwierający pośród drzew widok na dalszą perspektywę. epicko-liryczny ukraiński utwór poetycki o charakterze smętnej pieśni ludowej. o charakterze elegijnym. Dulska .lit.tytułowa bohaterka tragikomedii kołtuńskiej Moralność pani Dulskiej (Kraków 1906) Gabrieli Zapolskiej. 'Obłąkana Greta') obraz (1562) Pietera Bruegela St. piękna dama serca Don Kichota (zob. pani serca. a wszystko to z nieustannym akompaniamentem moralizatorskim. Dumka zachodnioukraińska ludowa piosenka liryczna. krój. jak Amadis de Gaula (zob. dzielący las na ostępy i oddziały. wytyczana i znaczona pod kierunkiem podkomorzego (od Xv w. . obłuda. oraz poglądu.linia graniczna między posiadłościami prywatnymi bądź między prywatnymi a królewszczyznami. kształt. o treści historycznej a.) lub obyczajowej.). Turkami. Sawie-Calińskim. ciasnota horyzontów i wysokie mniemanie o własnych walorach moralnych i obywatelskich. megiera atakująca piekło w krwawych blaskach ognia.

1878-1927. W 1903-27 występowała we wszystkich stolicach Europy i Ameryki (w Warszawie w 1905). Jako pierwszy oficer na "Coquille" odbywa podróŜ dokoła świata. którego Makbet zabija. wnuk i następca Malcolma Ii. który wkręcił się w szprychy koła. następne jej małŜeństwo. opracowała własny system tańca "wolnego". Mianowany kapitanem fregaty. Ŝeglarz i podróŜnik francuski. 1040. w tragedii Makbet (zob. Była Ŝoną wielkiego teoreta i praktyka teatru. Dunder . Nie znalazła początkowo uznania w USA.Duma (2) . uduszona szalem. z Sergiuszem Jesieninem. Niech go dunder świśnie . Donner 'grzmot'. aby zdobyć jego koronę. danken) król Szkocji od 1034.niech go licho porwie. . Duncan Isadora . i łaskawy król Szkocji. reformatorka tańca scenicznego. gdzie w 1828 odnajduje na płytkim dnie morza szczątki rozbitego statku La Perouse'a (zob. ale ilustrował utwory nowoŜytnej muzyki powaŜnej. Makbeta. 'Ziemią Adeli'. od 1547 do 1711 rada cara. zamordowany przez dowódcę swoich wojsk. niech go piorun strzeli.) w 40 lat po katastrofie.(wym.Terre Adelie. w 1819-20 bierze udział w 2 wyprawach hydrograficznych na wsch. dmą drwil). która wkrótce miała zasłynąć: Wenus z Milo.bojarska.(wym. od Xv w. Gosudarstwiennaja Duma. ros. tancerka amerykańska. Zginęła w czasie przejaŜdŜki otwartym autem.C. Odchodząc od wzorów akademickich. Zginął jako ofiara pierwszej katastrofy kolejowej. aŜ wreszcie wziął z nią ślub w samolocie. było jednym z najgłośniejszych wydarzeń obyczajowych Europy lat dwudziestych: piewca chłopskiej Rusi ścigał gwiazdę tańca po całym kontynencie. Mikronezję i Melanezję. 8 V 1842 w Saint-Germain-enLaye pod ParyŜem. ale w Europie zdobyła wielką sławę i wpływ na taniec współczesny.) Szekspira szczodry. do 1547 rada feudałów wielkiego księcia moskiewskiego. W 1826-29 i 1837-40 kierował wyprawami na wody antarktyczne. parlament w Rosji od 1906 do 1917. Gordona Craiga. a odcinek wybrzeŜa wsch.z nm. 1790-1842. odbywa podroŜ na "Astrolabe" na Melanezję. Jego mapy Mórz Południowych zrewolucjonizowały ich hydrografię i wprowadziły podział na Polinezję. Dumont D'Urville Jules S. Duncan I . Morzu Śródziemnym na Ŝaglowcu "Corvette" i przewozi do Francji pasaŜerkę. Antarktydy nazwał imieniem swej Ŝony . . ok. który miał odtwarzać technikę. ruchy i kostium bosych tancerek antycznej Grecji. gdzie odkrył Ziemię Ludwika Filipa i wyspę Joinville. Duma Państwowa.

Dunedin .tradycyjna nazwa psychiki człowieka. Romeo i Julia). Tajemnica Marii Roget (1843) i Skradziony list (1844).(wym. pomstować. aby wrócić na scenę dopiero na 3 lata przed śmiercią. w 1093. pochodząca z ubogiej wsi normandzkiej. 'Zamknięte drzwi'. Katedra . Duse Eleonora . 1858-1924.(wym. Szekspira. Romantyczna miłość wiązała ją z poetą Gabrielem D'Annunzio. jedna z najpiękniejszych w Anglii. sztorcować.łajać. Anglii. zob. gromić. 1824-47. dani:din) poetycka nazwa Edynburga. Edwin . JuŜ mając 14 lat grała z powodzeniem Julię (zob. często występowała w jego sztukach.) krzyŜowo-Ŝebrowe sklepienia gotyckie. występująca w trzech nowelach detektywnych. rzuciła teatr.(wym. duplesi). o melancholijnym. ukończona w 1133. pana Lecoq. Tu po raz pierwszy zastosowano (w pocz. a kiedy się w 1909 rozstali. darem) miasto w płn. w ParyŜu zaś w 1897 sława jej zaćmiła samą Sarę Bemhardt (zob.(wym. sumy właściwości i procesów . sobaczyć. "racjocynacyjnych" (opartych na rozumowej analizie) Edgara Allana Poe: Zabójstwo przy rue Morgue (1841). umiała z krańcową prostotą i brakiem sztuczności teatralnej oddawać najsubtelniejsze odcienie uczuć. protoplasty Nicka. dun 'twierdza'. Dama (kameliowa). tragiczka włoska ze starej rodziny aktorskiej. nawa środkowa z obiema potęŜnymi wieŜami jest z Xii w. pierwowzór Marguerite Gautier. Dusza .. Sherlocka Holmesa. Edin. bazylika trzynawowa z transeptem i trzynawowym chórem przebudowanym w 1235-89. słynna kurtyzana paryska 40. Durham . celt. Po raz ostatni wystąpiła w sztuce D'Annunzia Porta chiusa wł.). wyrazie twarzy. załoŜyciel miasta. burczeć. Duplessis Marie . jak iDumasa-syna. zrzędzić.Dunderować . lat Xix w.romańsko-gotycka. Cartera.. duze). Dupin Auguste .(wym. zarówno bohaterek Ibsena. W 1893 uwaŜano jej Damę kameliową za wydarzenie teatralne Nowego Jorku i Londynu.król Northumbrii. Szczupła. zmienna w nastrojach. dupę) pierwsza w literaturze postać detektywa-analityka. zał. Xii w.

wyciągnął z dzieła ukryte w nim nauki moralne. Duszniki-Zdrój . Lesage'a. Krasińskiego. najbardziej ukochanego. Słowacki. łac. Psalm 106. 47-48. w wielu religiach niematerialny. 91-93. główna spręŜyna (o człowieku).pieniądze. spiritus movens (a. A. 263. Martwy (Martwe dusze). łaknąca. wędrując do Salamanki. zob. poemat Fanfazja Ŝycia. do Ŝelazek do prasowania. komu czego braknie! Kto z was pragnie. siła sprawcza. Naga dusza . nieśmiertelny pierwiastek Ŝyciowy.) Dusza m(oj)ej duszy .uzdrowisko w woj. spostrzegli omszały kamień z napisem: "Tutaj jest uwięziona dusza licencjata Pedra Garcias". niewidzialny. weź te pieniądze i uŜywaj ich do woli. aby zrozumieć napis na kamieniu. fr. Dusza świata .serdeczny. Ŝyczliwy. Dziady cz. PodróŜ do Ziemi Świętej. w 1897 wystawiono mu pomnik w parku. od 1946 co rok w sierpniu odbywa się tu festiwal chopinowski. muzyka. Nagi. wychodzący z ciała w momencie śmierci.jej motor. Dwaj Ŝacy. (J. psyche tou kosmou. nieustępliwy. przypowiastka w przedmowie do powieści (1747) Przypadki Idziego Blasa. młodszy Ŝak poszedł dalej. Dusza sprawy . spragniona . kto z was łaknie? (A. dawn.coś najdroŜszego. uczynny. chłop pańszczyźniany. ale starszy odwalił kamień. Histoire de Gil Blas de Santillane. aby jak rozsądniejszy z Ŝaków." Autor upomina czytelnika. któryś miał cierpliwość. poddany. O Polsko! póki ty duszę anielska Będziesz więziła w czerepie rubasznym.człowiek hardy. Ii. gdzie w 1826 przebywał na kuracji Fryderyk Chopin.) Dusza człowiek . Z. człowiek.bardzo się bać. rector). Póty kat będzie rąbał twoje cielsko. Chór do ukazujacych się zjaw.gr.zob. Dusza głodna. Mówcie. Grób Agamemnona. 9. w. . wałbrzyskim nad Bystrzycą Dusznicką. poezja. Dusza Pedra Garcias . Pod spodem ukazał się skórzany trzos z setką dukatów i papier z napisem: "Przechodniu. w piętach . Rogata dusza .psychicznych. przen. por. anima mundi.w Biblii. kobieta. Mieć duszę na ramieniu.-R. łac. np. płytka Ŝelazna rozgrzewana do czerwoności i wkładana dawn. Mickiewicz.

łac. zrazu serdeczni przyjaciele. Dwie wdowy . Ew. przysł. Syn. 540-ok.zob. Władysław (Jagiełło).łac. ta sama natura jest ciągle inna. duobus daminis servire.zob. to nie jest to samo .fr. Dwa razy daje. Dwaj panowie z Werony . Dwaj panowie to Walentyn i Proteusz. 24. non est idem. 6. bis dat qui cito dat. Sługa (dwóch panów). Przypowieść o dwu synach . kto prędko daje . Les deux aveugles. córki księcia Mediolanu.zob. tam trzeci się cieszy (a. duobus litigantibus tertius gaudet. Offenbacha. Dwa razy do tej samej rzeki wstąpić niepodobna . Dwa ognie . do ręki Sylwii. .nm.).zob. 1594-95) komedia Szekspira o wątku wziętym z bukolicznego romansu Diana Montemayora. Wojna Dwóch RóŜ . teŜ Trzeci. musiquette.zob. wg Mat. krotochwila muzyczna. wraz z Białą nocą) J. 480 pne. Dwaj Foscari . Gdzie dwaj się kłócą. Foscari. protoplasta musicalu. Dwaj ślepcy . Dwa miecze . korzysta) .tuzin. zob.ang. który chce ją wydać za Turia. równieŜ film dźwiękowy. operetka (1933) Roberta Stoltza. rzeka jest obrazem zmiennej rzeczywistości. w której wszystko płynie. duo cum faciunt idem.opera (Praga 1874) Bedricha Smetany. Wulgata. wczesna (ok. Liczba podwójna . Wojna (Białej i Czerwonej RóŜy).Dwa . Z dwojga złego mniejsze .. przysł.łac.łac. zob.. Liczba.zob. The Two Gentemen of Verona. Drugi. Dwóm panom słuŜyć . Ogień. Gdy dwaj robią to samo.por. przysł. Dwanaście . Zły.zob.sentencja Heraklita z Efezu (ok. Zwei Herzen im Dreivierteltakt. Dwa serca biją w walca takt . debiut operetkowy w I akcie (1855. później rywale.

potępiających naukę o dwóch osobach w Chrystusie. Dwienadcat'. Issachara i Zebulona.ros. Apostołowie.komponowania utworów muz. Paladyn. (szyling =12 pensów) do 1971. dodekafonia. w niektórych gałęziach handlu (tuzin. 12 plemion Izraela . Symeona.zob. ideału dworzanina. poemat (1918) Aleksandra Błoka. w miarach stopniowych kąta. Dworzanin Polski . Lewiego (który nie dał początku plemieniu. w anglosaskich miarach i wagach jeszcze w Xx w. Prawo dwunastu tablic . gros = 12 tuzinów) itd. na grunt szlacheckiej. ale był protoplastą Lewitów). pne. aby nie powstało centrum tonalne. SłuŜebnica Lii. . 41). podsystem systemu sześćdziesiątkowego. 12 paladynów . postanowień' ułoŜonych przez Cyryla z Aleksandrii i przyjętych w 431 przez sobór efeski. Dwunastu . oddział czerwonej gwardii patroluje ośnieŜone ulice Piotrogrodu.słynnych 'rozstrzygnięć.12 enatematyzmów . Ostap Bender. 12 apostołów . Judę (od którego pochodziło plemię Dawida i jego monarchia). spolszczenie włoskiego arcydzieła renesansowego Il Cortegiano (1528) Baldassara Castiglione. Dwunastodźwiękowa (12-tonowa) technika . Dinę. "grubej" kultury polskiej.numeracji.napisany z inicjatywy króla Zygmunta Augusta traktat prozą (1566) Łukasza Górnickiego. który nie załoŜył plemienia. synowie jego. Manasses i Efraim. Górnicki przenosi miejsce akcji z dworu ksiąŜęcego w Urbino do willi Samuela Maciejowskiego. z materiałem dźwiękowym 12 półtonów oktawy ułoŜonych w dowolnie wybraną serię (szereg) bez powtórzeń dźwięków serii. System dwunastkowy . Zilpa. Bilha urodziła mu Dana i Neftalego. z których dziesięcioro było załoŜycielami plemion Izraela. nadspodziewanie udana próba przeszczepienia wytwornego wzoru włoskiego człowieka Renesansu. z którą wystąpił patriarcha Konstantynopola Nestoriusz. Lia urodziła mu jego jedyną córkę.zob. Dwanaście krzeseł .zob.. słuŜebnica Racheli. Synami Racheli byli Beniamin i Józef. Jakub miał trzynaścioro dzieci. w walucie bryt.. próba mająca wartość dokumentu kształtowania się ideałów humanizmu Odrodzenia w Polsce.których patronimicznymi protoplastami miało być potomstwo biblijnego Jakuba (Gen. wprowadzonego przez astronomów chaldejskich ok. do dziś zachowany w rachubie czasu (12 godzin).. biskupa krakowskiego i kanclerza koronnego. V w. urodziła mu Gada i Asera. i sześciu synów: Rubena.zob. Prawo. byli protoplastami plemion.

in. gwiaździstym sklepieniem. dyskusję o malarstwie. w Polsce do 1945 dom mieszkalny. rezydencja właściciela (zwł. w Anglii. Górnicki opuszcza wszystko. panujący. majątek ziemski. magnat i jego otoczenie. nazwa od starego pałacu św. przeznaczonego na zebrania. mniejszej) posiadłości ziemskiej. liczne facecje. por. 1494. pastwisko. dodaje natomiast wiele z Ŝycia polskiego. a więc np. a drugą ugoruje. pęta drewniane. pot.w dawnej Polsce osobna zagroda chłopska w polu a.zob. zamek panującego a. Trójpolówka. magnata. dzielący przestrzeń omą na 2 części. Dwupolówka . Dwór Artusa . Artur). Jakuba . m. Jerzego . Dworzyszcze . Dyby .kłoda. korporacyjnego. administracja. niewielka siedziba ziemiańska wraz z zabudową mieszkalną i gospodarczą. Jakuba. folwark. Dwór króla Petaud . odmiana pręgierza.. Dwór . renesansowa fasada z attyką. niegdyś miejsce zebrań i zabaw mieszczan gdańskich. prcebudowa w 1552. nieprzystojne anegdoty. siedlisko. jego właściciele.gospodarka dwupolowa. później w krajach nadbałtyckich (nazwa od legend o królu Artusie. gotycki Dwór Artusa przy Długim Targu w Gdańsku.pod Krakowem. w puszczy przed kolonizacją wsi na prawie polskim a. z których się co rok na przemian jedną obsiewa. brytyjski dwór królewski. (król) Petaud. spalony w 1945. dwie sztuki drewna (z . Dwór św. 1616-17. z 1481. orszak. Court of St. obok Złotej Bramy w Gdańsku. niegdyś bogato wyposaŜone. nad Prądnikiem. dworzanie. James. zrekonstruowany 1957 wg stanu z Xvii w.typ budynku cechowega a. Dwójniak . spalony w 1945. parcela osadnicza. uŜywanego przez dwór do przyjęć oficjalnych itp. budynek. niemieckim. stosowany w Polsce do Xiv w. zamek a. państwa z monarchą na czele. rolniczy system gospodarowania. Dwór Bractwa św. trójdzielne halowe wnętrze z gotyckim. świta. rząd. słuŜba dworska. w Xiii w.w ustroju monarchicznym siedziba. zrekonstruowany. rozmawiające uczenie kobiety.ang. wielki dwór.zob. zob.późnogotycki. Miód (pitny). co wg niego w oryginale jest nieodpowiednie dla Polaków.

cofa ją z Ix w. Ojcowie młodych przysięgli sobie niegdyś połączyć swe dzieci ślubem. W Libii król Jarbas ofiarował jej taki obszar ziemi. łączący obie części masztu. uchodząca za ang. pozostawiwszy go w biedzie. zabierając jednak i jej duszę. akropol Kartaginy. przywiązanie'. Pod wpływem egzorcyzmów rabina-cudotwórcy opuszcza ciało ukochanej. stalowy.. Młody jeszybotnik (uczeń szkoły talmudycznej) Chonen. pol. Wg starszej wersji legendy. poł.Elissa. później 6 groszy miedzianych.fikcyjne listy miłosne kochanek z legendarnej przeszłości. Afryki. znękana jego groźbami. Ŝegl. 'skóra'). z nm. a po śmierci dusza jego wstępuje w nią jako dybuk. wierna pamięci zmarłego męŜa. mieszczanom i chłopom. Łódź 1925) Salomona An-skiego. Dydek . w którym przypomina mu wszystko. co dla niego uczyniła. zamordował jej męŜa Sycheusa. Dybuk . rozstaje się z Ŝyciem skacząc w płomienie stosu. Europie.tragedia (1594) Christophera Marlowe'a i Thomasa Nasha. gdy zmarł ojciec rodzina Chonena.sztuka (Warszawa 1920. dzieło Owidiusza. drobna moneta zdawkowa w Polsce w 2. rz. Dydoria pocięła skórę na tak wąskie pasy. jaki da się nakryć skórą wołu.dudek. aby został u niej. zwł.wyŜłobieniami na ręce i nogi). Ŝe objęła nimi miejsce. legendarna córka króla Tyru. do czasów wojny trojańskiej. 1863-1920. Hemidy .. Gdy dowiaduje się o jej zaręczynach. The Tragedy of Dido . . Dydona . wyst. dyba. Dybuk . opowiedzianej przez Timajosa.w folklorze Ŝyd. pne. na którym stanęła Byrsa (łac. umiera. ale ojciec Lei nie dotrzymał obietnicy. Eneasz (Eneida. mit. który budzi w Dydonie miłość. powstała w czasie wojen punickich. sprowadza do Kartaginy Eneasza. Xviii w.opera (Londyn 1689) Henry Purcella. aby dostać Leę. Dydona. zakochany w córce bogacza Lei. Pigmalion. z hebr. Dido and Aeneas . zawierają list Dydony do Eneasza. w które zakuwano skazańca. Inna wersja legendy. odpycha atrętne zaloty króla Libii i wreszcie. i błaga. pierścień drewniany a. dusza zmarłego grzesznika która zamieszkała w ciele osoby Ŝyjącej. trójhalerzówka'. dibbuk 'połączenie. jarzmo górne. operę narodową. zob. która uciekła z Fenicji do płn. trojak. zaprzedaje duszę diabłu. 1-4). Duttchen 'trójfenigówka. aby zagarnąć jego majątek. król Tyru. kara wymierzana w śrdw. kiedy jej brat.

tekst: Pietro Metastasio.nazwa 7wodów (zbiorów praw) powstałych w Xv w. opera (1724) A.duŜy. pryw. pień drzewny (przepiłowany wzdłuŜ). tekst: A. Reynoldsa. z fr. Scarlattiego. dyliŜans'.). przetłumaczone z łaciny na język polski w 1449 przez Świętosława z Wojcieszyna.lekki. ParyŜ. prymitywny piec o otwartym ognisku. w całej Europie do przewozu (kilkunastu) pasaŜerów i poczty. 'w obłędzie'. gruba deska. 'opuszczona'. dilatio 'zwłoka. najszybszy (przed wprowadzeniem kolei Ŝelaznych) i najwygodniejszy środek komunikacji długodystansowej. Dido(ne) . Londyn. Dymarka . Dylacja . bal. Dygesty . Turnera (1814). z łac. uŜywany w Xvi-Xix w. Opera (1778) J. 1637). Dyl Sowizdrzał . Franceschi.odkład. DyliŜans drąŜkowy . bez resorów. DyliŜans . w dawnym prawie procesowym odroczenie rozprawy sądowej. z łac. Diele 'deska. belka. Haydna. odkładanie'.gruba tarcica. z miechami.obraz Rubensa (ok. opera (1696) A. Scarlattiego (powtórnie skomponowana). Obraz J. którego pudło zawieszone było na drąŜkach. były wspólne dla całego królestwa polskiego. Sowizdrzał.. digesta (zob. Didone abbandonata wł. diligence 'pośpiech. Trojanie . Londyn. publiczny pojazd konny. tarcica'.zob. z nm.Didone delirante wł. Dyl . Śmierć Dydony . Obraz W. słuŜący do wytapiania Ŝelaza z rudy przez jej odtlenienie przy pomocy węgla .opera (1853-63) Hectora Berlioza. na podstawie statutów Kazimierza Wielkiego. zamknięty.obraz Mantegny.. Londyn.dymówka. pryw.

Złota wolność . dawniej dwa róŜne obyczaje wielkanocne: Dyngus datek (jaja. stopniowo od Xiii w.Ŝartobliwy zwyczaj polewania się wzajemnie wodą w poniedziałek wielkanocny. w okresie wojny domowej i interwencji polskiej i szwedzkiej zwanym "smutą". bylina z rodziny rutowatych. dramat (1617) Lope de Vegi. Śmigus uderzenie (na szczęście) rózgą wierzbową z baziami z Niedzieli Palmowej. z nm. zastępowany przez wielkie piece. Dyngus.trzeci . wojewody sandomierskiego) został zabity wraz z obecnymi na Kremlu Polakami przez lud podburzony przez bojarów. obwołali carem mniha Grigorija Otriepjewa (podającego się za cudem ocalałego carewicza Dymitra). Car Boris . W Polsce stosowano go jeszcze w Xviii w. wędliny itp. równieŜ podający się za carewicza Dymitra.. W 1607 pojawił się następny fałszywy pretendent do tronu.czyli Polskie na Moskwie gody . wykupno od podpalenia. zwanego Dymitrem Samozwańcem. 3000 pne. ze st.) od gospodyń dla chłopców chodzących po domach "po dyngusie". w 1598 sam został carem. po śmierci ojca w 1584 zesłany do Uglicza.(jesionolistny) bot. dingnis 'okup. Ostern 'Wielkanoc'. bojarzy. zapewne zamordowany na polecenie Borysa Godunowa (zob.drzewnego. Agaj-Han . ok.1581-91. ostatniego z rodu Rurykowiczów. Car Samozwaniec . śmigus . który panował 1605-06 i w kilka dni po ślubie z Maryną Mniszchówną (córką Jerzego.). Tołstoja. Po jego śmierci w 1605. syn cara Iwana Iv Groźnego i jego 7. 'Wielki ksiąŜę moskiewski i cesarz prześladowany'. Schmackostern.powieść (1928) Zofii Kossak-Szczuckiej poświęca sporo miejsca dziejom kariery i upadku Samozwańca.człon (1870) trylogii dramatycznej Aleksjeja K. który po śmierci nieudolnego i bezdzietnego Fiodora I (starszego brata Dymitra). Dymitr . przy poparciu części magnaterii polskiej. Dyptam .). (1834) Zygmunta Krasińskiego. carewicz. Schmeckostern. o duŜych .dramat (1908) Adolfa Nowaczyńskiego. najstarszy sposób otrzymywania Ŝelaza (Egipt. kontrybucja wojenna'. rabunku. podopieczny Jerzego Mniszchta. Dymitr Samozwaniec Ii. nm. schmacken 'bić'. Ŝony Marii Nagoj. dingnus.powieść hist. tzw. gdzie zginął. zabity w 1610 przez własną straŜ tatarską EI gran Duque de Moscovia y Emperador perseguido hiszp.

tł. znany z kopii rzymskich w Watykanie. Warszawa. uŜywany w sporcie do rzutów w dal.róŜnowiercy. fular. Fajstos. T. nowoŜytny odlew brązowy: tors z Castel. . wysoki stan podkreślony paskiem. por. Dystrakt . a wykonawczą pięcioosobowy rząd (zw. drewniany okuty metalem. dissidens 'siedzący po przeciwnej stronie. najlepsza z kolekcji Lancelotti.dawn. parzące olejki eteryczne. roztargnienie." F. Muz. nie zgadzający się'. odszczepieńcy od dogmatów kościoła panującego. kiedy władzę ustawodawczą miał dwuizbowy parlament (Rada Pięciuset i Rada Starszych). Porziano. kalwinów i arian. przeszkoda w skupieniu uwagi. Gargantua i Pamagruel. Rabelais. w Museo delle Terme w Rzymie. nie zachowany. 62. szal. Dysk . płaski krąŜek przypominający kształtem dysk sportowy.. Nar.liściach. równieŜ dyrektoriatem). Rzym. kamizelka. Dyzunici.dawn. Jutumę. okres trwający od rozwiązania Konwentu do zamachu stanu Bonapartego. Dysydenci . z łac. Dyskobol . człowiek roztargniony. rosnąca w Europie i Azji.(fr. w Gliptotece w Monachium. zwł. z gr. "Tym zielem Wenus uleczyła swego ukochanego syna Eneasza. 1795-99. Dysk z Fajstos . w dawnej Polsce nazwa stosowana gł. Boy-śeleński. meblarstwa i kostiumologii. 4. głowa z Palazzo Lancelotti. wąskie i długie suknie z trenem. uwaŜana niegdyś za leczniczą. coś. Kobiety: tuniki.. z fr. nazwa od góry Dikte na Krecie. Naz. directoire) schyłkowy okres Rewolucji Fr. do luteranów. w Muzeum Brytyjskim. co rozprasza uwagę.zob.brąz dłuta Myrona z Eleuterai (ok. Mus. Dystrakcja . krótkie spodnie. Dyrektoriat . 450 pne. W księdze Ix Jerozolimy wyzwolonej Tassa Godfryd zostaje przez nią uratowany. rozrywka. distraction od łac. distractio 'rozłączenie'. skaleczonego w lewe udo strzałą wypuszczoną przez siostrę Turnusa. łącząca się z tym okresem faza rozwojowa klasycystycznej sztuki fr. mającą moc wyciągania strzał z ran i gojenia ich. wydzielająca wonne. zwł.) przedstawiający zawodnika w chwili poprzedzającej rzut dyskiem.krąŜek metalowy a. diskos. MęŜczyźni: frak. bufiaste rękawy. gdzie rosła obficie.

Dywan króla Salomona . Latający) z Opowieści o księciu Achmadzie (zob. lecz powściągliwy. Thidrekssaga i w pomniejszych poematach śrdw. Rzemiennym dyszlem .). kancelaria. 36 ("I oddaliśmy mu wiatr. grządziel (pługa) '. a dywan się unosił i lądował na wskazanym miejscu. pieśń pochwalna.) tragedii. król dawał sygnał.(latający) księcia Husajna (zob. sala posiedzeń. ksiąŜę pokoju. Turcji Osmańskiej. panegiryk. Pieśni o Nibelungach. po lewicy zaś duchy.Dyszel . isl. sag i pieśni niemieckich i islandzkich. ku czci boga Dionizosa. por. 38. po prawicy męŜowie i kobiety. Dywan .. Dytyramb . narzuta. Hołoble. Wielki Dywan) zespół wysokich dostojników zasiadający w obecności władcy. z nm. jako bohater śrdw. dała początek (Vi w. Deichsel 'dyszel. dla osłony od słońca ptaki z rozpostartymi skrzydłami tworzyły nad nimi baldachim. silny. wezyra a. namiestnika. z gr. w Persji. aby go niósł miękko i spiesznie. a prócz króla mieściło się tam całe jego wojsko. umoŜliwiający kierowanie pojazdem przy pomocy zaprzęgniętych do niego koni.) i wróŜce Pari-Banu.(Sulejmana) legenda muzułmańska oparta na Koranie. prawdop. dithyrambos. dokądkolwiek rozkaŜe"): na dywanie z zielonego jedwabiu ustawiano tron. śpiewana przez chóry przebrane za satyrów z orszaku boga.kobierzec. na usługi. Thidrek. podróŜować) często zbaczając z drogi dla odwiedzin a. Xix w. decydujący o sprawach wagi państwowej. występuje w Pieśni Hildebianda.na utrzymanie ulic i bruków. pne. rozszerz.(jechać. z towarzyszeniem aulosu. Dietrich von Bern. do 2. w literaturach Wschodu zbiór wierszy napisanych przez jednego poetę.drąg umocowany do przedniej części wozu. król Ostrogotów. poł. . pobierana od przejeŜdŜających (po) wozów na drogach i rogatkach przez miasta średniowieczne. Dyszlowe opłata . Czarodziejski dywan .grecka pieśń chóralna.nm. państwach tureckich (zwł. Dytryk z Bern . zabierając się okazjami na spotykane wozy. Teodoryk Wielki (zob. 'Teodoryk z Werony'.

. po unii brzeskiej. widowiska kultowego. Casse-Noisette. staruch. nazwany Dziadów częścią Ii. z czasem zastąpiona obrzędami Zaduszek.uroczystość ludowa ku czci zmarłych. wyst. stary Ŝebrak. Xx w. Dziad .ojciec ojca a. (wersje sanocka. Dumasa-ojca. składająca się z uczty obrzędowej i uroczystego wywoływania dusz zmarłych. którzy w 1596. słaba On skurczony we dwoje. . oj. opartego na motywie dawnego święta dziadów ku czci przodków.) Dziadek do orzechów .zob. Przemówił dziad do obrazu. przywoływane zaklęciami. Unici.A. Dziady .ros. pierwszy człon cyklu. Petipa i I. Kraków 1901) Mickiewicza. Kraszewskiego: Był sobie dziad i baba. A obraz doń ani słowa. balet-feeria (Petersburg 1892. ich owoce. na którym pojawiają się duchy zmarłych. oj. pochodzenia sowizdrzalskiego. The Nutcracker. fr. wyst. 9-12. lekcew. ang.T. drwiącej pieśni dziadowskiej. Przemówił dziad do obrazu . stary człowiek. Dziady . libretto: M.I. Dysydenci. matki. stary. Bydgoszcz 1958). Dziad kalwaryjski . muzyka: P. pochodząca z czasów pogańskich. Dyzunici .) Dziad i baba . nie zgodzili się na unię z kościołem rz. Szczełkunczik. kościelny. (w. czepliwe koszyczki kwiatowe łopianu. ona kaszląca. krzaki jeŜyn a. prawdop. baśni Dziadek do orzechów i Król myszy E.przysł. pomyślany jako całość cykliczna. 1-4. mn. Hoffmanna. pol. z pocz. sporządzana zwykle na św. Nussknacker.wyznawcy kościoła greckokatolickiego w Polsce. Nikodem Dyzma.-kat. kukła słomiana.poemat dramatyczny (1823. Czajkowski.Dyzma Nikodem . w l. nm. WsiewotoŜski wg wersji A. z komicznej. na Litwie i Białorusi. Stal się cud pewnego razu. jest rodzajem oratorium. por. obchodzona gł. Jana. zwł. Bardzo starzy oboje. oj. dawn.Ŝebrak odpustowy. Taka byłla ich rozmowa. oj.popularny wiersz J.

wybitnie uzdolnione. Ew. enfant prodige. robota. 13.. List 1. L'Enfant et les sortileges. Dzianety . Dziecko zrodzone bez matki . nad wiek rozwinięte umysłowo. 14. fantazja ze świata wróŜek i czarów zamieszkujących wyobraźnię dziecka. Dziecko i czary . odlewnia dział. Colette. wg. parafraza z Wulgaty.paradne konie rasy hiszpańskiej. praca'. pika.'armata' i dzieło 'czyn' pierwotnie jeden wyraz: działo (miejsc. Komedia(nci). Dzieci Beliala . the child is the father of the man. tekst: G. Dzieci ojczyzny . 14.fr.. łac. do Korynt. Dzieci są (przecieŜ zawsze) dziećmi i postępują dziecinnie . Dziecko jest ojcem człowieka .) stanowisko ogniowe baterii artyleryjskiej złoŜone z platformy (ławy) działowej i schronów. mantuańskiej. sunt pueri pueri. 16. z . moŜna po dziecku poznać. z tur. Działobitnia w Polsce (2. Marsylianka. Xviii i Xix w. z wł. najdawniejsza broń drzewcowa z grotem. neapolitańskiej. z My heart leaps up Williama Wordswortha. hodowane w stadninach królewskich w Polsce w Xviii w.-S. łac. Wunderkind. gianetto 'koń wyścigowy'.ang.: w dziele) 'dzieło. 18. Belial. Dzieci raju . jaki człowiek z niego wyrośnie.(zajmują się dzieciństwami). 11. Dzida . Mat. czyn. Marek. prolem sine matre creatam. pueri puerilia tractant. sinite parvulos venire ad me.łac.zob.Działo . poł. Łuk. 19. tureckiej. z Wulgaty..lekka włócznia. opera (1925) Maurice Ravela.zob..w dawnej Polsce ludwisarnia. nm. 10. Dziecko.zob. Dopuśćcie dziatkom przychodzić de mnie. Działolejnia . dzida. Cudowne dziecko .fr.

pierw. ani wielkie i podziwugodne dzieła. Podział Dziejów na 9 ksiąg i nazwanie ich imionami muz pochodzi prawdop. w jęz. Hammer). morałem Dziejów jest ostrzeŜenie przed hybris (nieposkromioną pychą. przedstawiają okres od Wniebowstąpienia do pierwszego uwięzienia św. prawdop. księga Nowego Testamentu (zob. dla podkreślenia. Dzieje Apostolskie. dzięki któremu otrzymał miano "ojca historii". 'potomek dziada'. m. Dzieje.Metamorfoz. bądź barbarzyńcy dokonali. wg dawnej tradycji kościelnej napisana przez Łukasza Ewangelistę. Autor śledzi od początku czasów historycznych spory między despotycznymi monarchiami staroŜ. ok. dziś zakres. sukcesor. (dziedziczna) posiadłość. które osiągnęły punkt kulminacyjny w wojnach perskich. . łac. przysł.). ziemianin. gr. dlaczego oni z sobą nawzajem wojowali" (tł. Historiai. 5. hist. Pawła. sfera. majątek. dzieło Herodota z Halikarnasu. w dialekcie jońskim. poczytanej w średniowieczu za pozostałość pogańskiej litanii. jakich bądź Hellenowie. zatargi. posiadacz majątku po przodkach.por.in. wywołującą gniew i pomstę bogów. wg Długosza słowiańskie czy polskie bóstwo miłości (odpowiednik gr. greckim. 'okolica'. od wydawców aleksandryjskich. 484-425 pne. puścizna.zob. Wydarzeń czasów mitycznych utor nie uwzględnia. Wschodu i miastami-państwami greckimi. Dzieje . szczególn