Władysław Kopaliński

Słownik mitów i tradycji kultury

PWZN Print 6 Lublin 1997

Przedruku dokonano na podstawie pozycji wydanej przez Państwowy Instytut Wydawniczy Warszawa 1985

(c) Copyright by Władysław Kopaliński 1985

Isbn 83-06-00861-8

Redakcja techniczna wersji brajlowskiej: Piotr Kaliński

Skład, druk i oprawa: PWZN Print 6 sp. z o.o. 20-218 Lublin, Hutnicza 9 tel./fax: 0-81 746-12-80 e-mail: print6@lublin.top.pl

Wstęp

Jest prawdą niemal banalną, Ŝe warunki Ŝycia współczesnego, rozwój nowych dziedzin nauki i techniki, a takŜe rosnąca specjalizacja coraz bardziej oddalają nas od naszego dziedzictwa kulturowego. I to właśnie dziś, w czasach, kiedy mamy w kraju więcej ludzi wykształconych niŜ kiedykolwiek przedtem. Coraz trudniejszy staje się dostęp do niematerialnej schedy przekazanej nam przez liczne pokolenia przodków. A przecieŜ świadomy udział w tej schedzie, którego znaczenie łatwo się gubi w krzątaninie dnia powszedniego, jest sprawą niezmiernej wagi (choć nie dającą się zwaŜyć), bo stanowi o poczuciu przynaleŜności do kultury narodowej, europejskiej, śródziemnomorskiej, bo decyduje o uczestnictwie w zbiorowej świadomości społecznej. Słownik niniejszy zrodził się z chęci przeciwdziałania, choćby w najskromniejszej mierze, temu procesowi rwania się więzi kultury. Znam z własnego doświadczenia kłopoty czytelnika, widza czy słuchacza, pragnącego pójść tropem jakiegoś słowa, w którym domyśla się ukrytych znaczeń rodem z naszego dziedzictwa humanistycznego. Spróbowałem więc, kierując się własnym rozeznaniem i doświadczeniem, dokonać wyboru haseł w zakresie mitu i tradycji kultury w najszerzej rozumianym sensie tych dość zresztą płynnych pojęć. Granice wyboru zakreśliła konieczność pomieszczenia się w jednym, choćby obszernym tomie. CóŜ zatem weszło do Słownika? Jego główne tematy moŜna by ująć w szereg wątków. A więc: - postacie i wydarzenia z Biblii, - bóstwa i bohaterowie mitologii śródziemnomorskich i północnych, - bohaterowie legend, sag, epopei, romansów, poematów, pieśni, Ŝywotów, bajek, folkloru, tradycji ludowej, - bohaterowie narodowi i ludowi, otoczeni legendą historyczni władcy, wodzowie, buntownicy, zbójcy, - legendarni i historyczni nosiciele cywilizacji, odkrywcy nowych lądów i nowych dziedzin wiedzy, - słynne (w świecie rządzonym przez męŜczyzn) kobiety,

- słynne dynastie i rody, - słynne bitwy, - miejsca i budowle historyczne, arcydzieła architektury, malarstwa, rzeźby, muzyki, zwłaszcza jako ilustracje mitu lub historii, - popularne pieśni ludowe i narodowe, opery, operetki, musicale, - postacie literackie, te zwłaszcza, które pozostają Ŝywe i znaczące równieŜ poza kontekstem ksiąŜki czy sztuki teatralnej (przynajmniej zdaniem autora Słownika), - wyrazy o znacznej liczbie odniesień do kultury, historii i tradycji (por. Imię, Jabłko, Diabeł, Pierścień), o szczególnym znaczeniu dla tradycji polskiej (por. Szabla, Szlachta, Koń), - grupy znaczeniowe (por. Rodzina, Prowincjonalizmy, Głosy ptaków), - wyrazy polskie rzadko juŜ goszczące w słownictwie czynnym, których nie ma potrzeby uŜywać, ale które powinno się znać i rozumieć. Ta lista jeszcze wszystkiego nie wyjaśnia. NaleŜy tu stwierdzić, Ŝe Słownik niniejszy nie jest ani encyklopedią, ani leksykonem w tym znaczeniu, w jakim potocznie rozumie się te słowa, a zatem mniej lub bardziej pełnym kompletem wiadomości. Nie zdziwi nas przeto, Ŝe choć znajdziemy wśród haseł Dantego ("dantejskie sceny", "dantejskie piekło") i Homera ("homeryckie boje", "homeryczny śmiech", "kwestia homerowa"), nie doszukamy się tam stu innych znakomitości literackich z Szekspirem i Mickiewiczem włącznie; Ŝe hasłem jest Platon ("bryły Platona", "cykl platoński", "jaskinia Platona", "miłość platoniczna"), a nie Arystoteles, Kartezjusz, Kant czy Marks; Ŝe wśród haseł znajdą się ci, a nie inni królowie, wodzowie, męŜowie stanu, uczeni, bohaterowie powieści i dramatów; Ŝe Słownik poświęca nieraz więcej miejsca i uwagi postaciom z dawnych bajek, legend i romansów oraz ich współczesnym odpowiednikom ksiąŜkowym, filmowym, operowym czy operetkowym niŜ niejednemu bohaterowi wielkiej literatury. O umieszczeniu nazwy dzieła sztuki, utworu lit., archit. itd. jako hasła głównego decyduje w większości wypadków wartość nazwy jako sygnału. Znajdziemy tam więc imiona własne, takie jak np. La Scala, Kórnik, ErmitaŜ, Łazienki, Appassionata, Mona Lisa, Iliada; nie znajdziemy natomiast imion pospolitych, takich jak np. Koncert fortepianowy a-moll Schumanna czy Martwa natura Wyczółkowskiego. Opowieści kanterberyjskich szukać trzeba pod hasłem Opowieść, kościoła św. Katarzyny - pod Kraków, a śurawia nad Motławą - pod Gdańsk. Chronologia postaci i wydarzeń Słownika kończy się w zasadzie około połowy Xix wieku, wraz z pojawieniem się prasy popularnej, telegrafu i reportaŜu fotograficznego, choć nie brak od tej zasady wyjątków.

UŜyteczność słownika ujawnia się dopiero w dłuŜszym z nim obcowaniu, w praktyce; zwłaszcza jeśli to słownik gatunkowo nowy, a przy tym autorski, a więc nieco subiektywistyczny, mimo Ŝe, jak wszystkie słowniki, czerpie z setek najróŜniejszych źródeł. Dlatego w pracy nad jego kolejnymi wydaniami szczególną wartość będą zapewne miały uwagi i spostrzeŜenia Czytelników pierwszego wydania.

Władysław Kopaliński 15 V 1979

Wymowa

Wymowę obcojęzycznych haseł głównych podawano zaraz za hasłem, w nawiasach ze skrótem "wym.", przy czym nieraz jest to wymowa tylko części wyrazu hasłowego albo, przy hasłach kilkuwyrazowych, wymowa tylko jednego z tych wyrazów. Wymowę tę podano w sposób uproszczony i przybliŜony. W języku francuskim akcent pada zawsze na ostatnią sylabę wyrazu.

Hasła i odsyłacze

Słownik wyróŜnia dwa rodzaje haseł: Hasła Główne ułoŜone są w porządku alfabetycznym. Podhasła ułoŜone są w zasadzie równieŜ w porządku alfabetycznym, od którego wszakŜe odstępowano w wypadkach, gdy praktyczniejsze było zastosowanie innego porządku, np. chronologicznego bądź rzeczowego, czy nawet mieszanego.

Odsyłacze oznaczane są skrótem zob. (tzn. zobacz dalszy ciąg wyjaśnienia) albo por. (tzn. porównaj z pojęciem pokrewnym, podobnym, równoległym itd.). Odsyłacz: Tajemnica (stanu) lub (Tajemnica: stanu) oznacza odesłanie do podhasła Tajemnica stanu w haśle głównym Tajemnica. Cytaty z Biblii pochodzą z róŜnych przekładów.

Skróty

a. - albo amer. - amerykański anat. - anatomia, anatomiczny ang. - angielski anglos. - anglosaski Ap. - Apostolskie Apok. - Apokalipsa (Objawienie św. Jana) arab. - arabski aram. - aramejski archeol. - archeologia archit. - architektura, architektoniczny art. - artystyczny astr. - astronomia atm. - atmosferyczny

austr. - austriacki awest. - awestyjski b. - bardzo belg. - belgijski białorus. - białoruski biol. - biologia bizant. - bizantyjski bot. - botanika, botaniczny Brit. Mus. - British Museum (zob.) bryt. - brytyjski bułg. - bułgarski C - Celsjusza celt. - celtycki cerk.- - cerkiewnochem. - chemia, chemiczny chiń. - chiński chrześc. - chrześcijański cz. - część czes. - czeski d.- - dolnodawn. - dawniej Deut. - Deuteronomium (zob.) dł. - długość dosł. - dosłownie dpn. - dopełniacz

druk. - drukarstwo duń. - duński egip. - egipski ekon. - ekonomia, ekonomiczny etn. - etnografia etym. - etymologia europ. - europejski Ew. - Ewangelia Ex. - Exodus (zob.) farm. - farmacja filoz. - filozoficzny fiń. - fiński flam. - flamandzki fr. - francuski g.- - górnoGen. - Genesis (zob.) geogr. - geografia, geograficzny germ. - germański gł. - głównie, główny godz. - godzina gr. - grecki gram. - gramatyka, gramatyczny gwar. - gwarowy handl. - handlowy hebr. - hebrajski

hist. - historyczny hiszp. - hiszpański hol. - holenderski i in. - i inne (inni) ind. - indyjski irań. - irański irl. - irlandzki iron. - ironicznie isl. - islandzki jap. - japoński jęz. - język językozn. - językoznawstwo, językoznawczy jid. - jidysz jug. - jugosłowiański jw. - jak wyŜej (wyjaśniono) kat. - katolicki Kor. - (do) Koryntian kośc. - kościół, kościelny ks. - księga, księgi Kunsthist. Mus. - Kunsthistorisches Museum (zob.) lekc. - lekcewaŜąco Lev. - Leviticus (zob). l.mn. - liczba mnoga l.poj. - liczba pojedyncza lud. - ludowy

łac. - łacina, łaciński Łuk. - Łukasz m - metr M. - Morze Mat. - Mateusz Maurits. - Mauritshuis (zob.) med. - medycyna Metrop. Mus. - Metropolitan Museum of Art (zob.) m.in. - między innymi mit. - mitologia Mł. - Młodszy Mus. Naz. - Museo Nazionale (zob.) muz. - muzyka, muzyczny muzułm. - muzułmański n.- - nowonar. - narodowy Nat. Gall. - National Gallery (zob.) ne. - naszej ery nm. - niemiecki n8M - nad Menem NMP - Najświętsza Maria Panna norw. - norweski np. - na przykład npm. - nad poziomem morza NRD - Niemiecka Republika Demokratyczna

Num. - Numeri (zob.) O. - Ocean ok. - około ONZ - Organizacja Narodów Zjednoczonych org. - organizacja, organizacyjny osm.-tur. - osmańsko-turecki Pal. - Palazzo pers. - perski pierw. - pierwotnie, pierwotny plast. - plastyka, sztuki plastyczne pl. tant. - plurale tantum (rzeczownik występujący tylko w l.mn.) płd. - południowy płn. - północny pne. - przed naszą erą poet. - poetycki pogard. - pogardliwie pol. - polski polit. - polityczny poł. - połowa pop. - popularnie, popularny por. - porównaj port. - portugalski pot. - potocznie późn. - późno-, późny prawn. - prawniczy, prawo

prawdop. - prawdopodobnie prowans. - prowansalski pryw. - własność prywatna przen. - przenośnie, w przenośni przes. - przestarzały przysł. - przysłowie psych. - psychiczny psychol. - psychologia publ. - publiczny r. - rok reg. - regionalizm relig. - religia, religijny RFN - Republika Federalna Niemiec RFSRR - Ros. Federacyjna Socjalistyczna Republika Rad Rijksmus. - Rijksmuseum (zob.) r.m. - rodzaj męski r.nij. - rodzaj nijaki ros. - rosyjski rozszerz. - przez rozszerzenie znaczenia RTV - Radio i Telewizja rub. - rubaszny rus. - ruski rz. - rzymski rz.-kat. - rzymskokatolicki r.Ŝ. - rodzaj Ŝeński

sanskr. - sanskryt sąd. - sądownictwo sem. - semicki serb. - serbski skand. - skandynawski skr. - skrót słow. - słowiański słowac. - słowacki społ. - społeczny sport. - sportowy st.-(St.) - staro-, Starszy Staatsmus. - Staatsmuseum (nm. Muzeum państwowe) staroŜ. - staroŜytność, staroŜytny stpol. - staropolskie szer. - szerokość szkoc. - szkocki szw. - szwedzki szwajc. - szwajcarski śr.- - średni(o)śrdw. - średniowiecze, średniowieczny środk. - środkowy św. - święty teatr. - teatralny techn. - technika teol. - teologia

tj. - to jest tł. - tłumaczenie, przekład Tow. - Towarzystwo tur. - (języki) turecki(e) TV - Telewizja tybet. - tybetański tzn. - to znaczy tzw. - tak zwany uk. - ukończony ukr. - ukraiński ur. - urodzony USA - Stany Zjednoczone Ameryki w. - wiek walij. - walijski wewn. - wewnętrzny węg. - węgierski wg - według: z podanego źródła, ale w formie nieco zmienionej wł. - włoski właśc. - właściwie woj. - wojenny wojsk. - wojskowy W.P. - Wojsko Polskie wsch. - wschodni wulg. - wulgarny wyd. - wydany, wydanie

(wym: ...) - wymowa zach. - zachodni zał. - załoŜony zazw. - zazwyczaj zbud. - zbudowany zdrobn. - zdrobniały zewn. - zewnętrzny zgrub. - zgrubienie zm. - zmarł(y) zob. - zobacz ZSRR - Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich zwł. - zwłaszcza Ŝart. - Ŝartobliwie Ŝegl. - Ŝeglarski Ŝyd. - Ŝydowski * (gwiazdka) - przypuszczalna postać wyrazu nie zaświadczona przez źródła

A

Aachen - zob. Akwizgran.

Aar(e) - Aara, gł. rzeka Szwajcarii, wypływająca z lodowców Alp Berneńskich, dopływ Renu. W szwajcarskich górach jest jedna kaskada, Gdzie Aar wody błękitnymi

spada. (J. Słowacki, W Szwajcarii, 7-8 (1839).) A gdyś nazbyt stęskniony ojczyzny swej starej Do późnych gwiazd wśród szumu zadumał się Aary, Musiałeś czuć się wtedy nad tą obcą rzeką Jak emigrant, gdy wracać mu juŜ za daleko. (K. Wierzyński, Pamiątka z Solury, 13-16; do Tadeusza Kościuszki, który w Solurze spędził ostatnie lata Ŝycia.)

Aaron - w Biblii, syn Lewiego i starszy brat MojŜesza, patriarcha Ŝyd., pierwszy arcykapłan, współdziałał z MojŜeszem, gdy Bóg spuszczał dziesięć plag na Egipt, i wyprowadzał Izraelitów z Egiptu. Laska Aarona - w Biblii, nazwa laski plemienia Lewi uŜywanej przez Aarona; połoŜona przed arką przymierza cudownie zakwitła i zaowocowała migdałami, co wyjaśniono jako oznakę, Ŝe Aaron ma zostać arcykapłanem; Num., 17, 8.

Abaddon - w Biblii, Apok., 9, 11, szatan, anioł przepaści, "którego imię po hebrajsku Abaddon, po gr. Apollyon, a po łac. Exterminans ('niszczący, pustoszący, rugujący')".

Abaris - zob. Strzała (Abarisa).

Abaton - w staroŜytności nazwa nadawana róŜnym trudno dostępnym miejscom; z gr. a- 'nie-', bainein 'iść'.

Abbasydzi - dynastia kalifów arabskich, następna po obalonej przez Abul'l-Abbasa dynastii Omajjadów, panująca 750-762, ze stolicą w Damaszku, a 762-1258 w Bagdadzie, pochodząca jakoby od Abbasa, 566-652, najstarszego stryja Mahometa. Osiągnęła rozkwit najwyŜszy za czasów Haruna ar-Raszida (zob.) i jego syna Al-Ma'muna, 813-833. Kres dynastii połoŜyła w 1258 inwazja Mongołów.

Abdera - staroŜytna kolonia nadmorska w Tracji, załoŜona w poł. Vii w. pne. przez Jonów. Wg mitu gr. załoŜył ją Herakles dla upamiętnienia swego przyjaciela Abderosa, poŜartego nie opodal przez konie Diomedesa (zob. Herakles, 8. praca). Wg innego mitu załoŜyła ją Abdera, siostra Diomedesa. Mieszkańcy Abdery uchodzili u Traków za prowincjonalnych głupców, choć

abderytami byli tak znakomici ludzie, jak Demokryt, Protagoras (wielki sofista), Anaksarchos (filozof i przyjaciel Aleksandra W.) i Hekataios (historyk); zob. Śmiech (abderycki); por. Beocja; Gotham; Krhwinkel; Osioł (Abderyci); Pacanów; Schildburg.

Abel - hebr. Hebhel 'tchnienie, opar', w Biblii, młodszy syn Adama i Ewy, pasterz owiec, zabity przez swego starszego brata, Kaina (zob.); Gen., 4.

Abelard - zob. Heloiza i Abelard.

Abenceragowie - hiszp. Abencerrajes, szlachecki ród mauretański w Grenadzie, którego rywalizacja z rodem Cegries stała się jednym z powodów upadku królestwa Grenady w 1492; zob. teŜ Grenada; Almanzor; Alpuhara. Historia de los bandos de Cegries y Abencerrajes - cz. I (1595) historycznego dzieła pisarza hiszp. Gines Perez de Hita, ok. 1544-ok. 1619. El hidalgo Abencerraje - dramat Lope de Vegi. Almahilda, czyli Królowa-niewolnica - powieść (1663) panny de Scudery (zob.). Przygody ostatniego z AbenseraŜów - fr. Les aventures du dernier Abencerage, nowela rycerska (1826, wyd. pol. 1932) F.R. Chateaubrianda. Les Abencrrages - opera (1813) L. Cherubiniego; libretto: J.E. Jouy.

Abigail - W Biblii Dawid, kryjąc się na puszczy Faran przed gniewem Saula, posyła sługi do bogatego, ale nieuŜytego właściciela stad, Nabala, z prośbą o Ŝywność; spotyka się jednak z odmową. Płonąc Ŝądzą zemsty, uzbraja swoich ludzi i wyrusza przeciw Nabalowi, ale mądra i piękna Ŝona Nabala, Abigail, wychodzi Dawidowi naprzeciw z darami i potępia postępek głupiego męŜa. Dawid rezygnuje z zemsty, a gdy Nabal umiera, proponuje Abigail małŜeństwo, ona zaś zgadza się, mówiąc: "Otom słuŜebnica twoja"; I. Ks. Król., 25. Stąd w lit. ang. imię to oznaczało 'garderobianą, pokojówkę'.

Abisag - w Biblii, 3. Ks. Król., 1, 1-4, dziewczyna, Sunamitka, którą słudzy króla Dawida wybrali spośród dziewcząt całego kraju, aby "spała na łonie króla i zagrzewała go", gdyŜ był juŜ bardzo stary i nie zagrzewał

się, mimo Ŝe okrywano go szatami. Była to "panienka bardzo piękna i sypiała z królem, i słuŜyła mu, ale król z nią nie obcował".

Dame Abonde - (wym. dam abąd) francuski Ŝeński odpowiednik św. Mikołaja, dobra wróŜka, przynosząca grzecznym dzieciom prezenty w czasie ich snu w Noc Sylwestrową; zob. (św.) Mikołaj.

Abraham - w Biblii, syn Tarego, protoplasta i patriarcha narodu izraelskiego; wraz z Ŝoną Sarą (zob.), bratankiem Lotem (zob.) i swym półkoczowniczym plemieniem przeszedł (2000-1600 pne.?) z Ur Chaldejczyków a. z Charanu do ziemi Kanaan w Palestynie, gdzie osiadł. Zwany "ojcem wiernych"; zob. Melchizedech. Grób Abrahama - zob. Hebron. Łono Abrahama - odpoczynek sprawiedliwego po śmierci (Ew. wg Łuk., 16, 22, o Łazarzu: "A stało się, Ŝe umarł Ŝebrak i zaniesiony jest przez aniołów na łono Abrahama"). Stąd zwroty przysłowiowe: "Pójść na łono Abrahama"; "Do Abrahama na piwo" itd. Ofiara Izaaka - Aby wypróbować jego wiarę, Bóg kaŜe Abrahamowi ofiarować swego syna Izaaka (zob.) na całopalenie. Abraham spełnia rozkaz, ale gdy podnosi miecz, aby zabić syna, powstrzymuje go anioł i podsuwa mu w zamian na ofiarę barana (Gen., 22, 1-18); por. Córka (Jefty). Ofiara wielokrotnie przedstawiana w sztuce śrdw. i nowoŜytnej, m.in.: Ghiberti, Brunelleschi, Andrea del Sarto, Tycjan, Caravaggio, Rubens, Rembrandt, William Blake. Przymierze z Bogiem - Jahwe zawiera z Abrahamem przymierze, obiecując mu liczne potomstwo i ziemię Kanaan w zamian za posłuszeństwo ("Chodź przede mną"), doskonałość i trzymanie się nakazu obrzezania chłopców; Gen., 15, 1-21; 17, 1-27; zob. teŜ Przymierze. Trzej aniołowie - Trzej wędrowcy ukazują się Abrahamowi. On przyjmuje ich gościnnie w swoim namiocie. W czasie posiłku jeden z nich przepowiada mu, Ŝe Sara mimo podeszłego wieku urodzi mu syna. We wczesnej sztuce chrześc., sztuce bizantyjskiej i ruskiej aniołowie ci stanowią symbol Trójcy św. Mozaiki: w Santa Maria Maggiore (V w.), Rzym; w San Vitale (Vi w.), Rawenna; w Monreale (Xii w.), Sycylia. Obrazy szkoły Rafaela, Rzym, Watykan, Loggie; Rembrandt, Leningrad, ErmitaŜ i in; Murillo, Ottawa, Nat. Gall.; Tiepolo, Madryt, Prado. Widzieć Abrahama - mieć ponad 50 lat. Ew. wg Jana, 8, 57: "Pięćdziesięciu lat jeszcze nie masz, a Abrahama widziałeś?" Ibrahim - arab. forma imienia Abraham. Wg jednej z wielu muzułm. legend o Ibrahimie archanioł Gabriel daje mu spadły z nieba czarny kamień, nad

którym Ibrahim wznosi w Mekce Kaabę (zob.).

Abraham Jakubowic - zob. Ibrahim ibn Jakub.

Abrakadabra - słowo kabalistyczne mające wyraŜać nieskończoność, uŜyte po raz pierwszy w poemacie łac. Severusa Sammonicusa (Ii w. ne.), umieszczane w śrdw. na amuletach (w formie równobocznego trójkąta jako zaklęcie czy formuła magiczna przeciw febrze itp.) noszonych przez 9 dni i wrzucanych do rzeki.

Abraksas - słowo kabalistyczne, którym gnostycy późnej staroŜytności oznaczali Istotę NajwyŜszą, źródło 365 emanacji, a. władzę w ogóle; ryte na drogich kamieniach, uŜywanych potem jako amulety i talizmany, często z wizerunkiem bajecznej istoty o korpusie człowieka, głowie koguta i węŜach zamiast nóg. Abraxas - balet (Monachium 1948), libretto na podstawie napisanego w 1847 scenariusza Heinricha Heinego do pomysłu tanecznego Doktor Faust; muzyka: Werner Egk, choreogr.: Marcel Luipart. Pierwszy pełnospektaklowy balet nm. po 2. wojnie świat. Faust, dąŜąc do poznania prawdy, podpisuje pakt z wysłanniczką Szatana, piękną Bellastrigą.

Absalom - w Biblii trzeci syn króla Dawida. Musiał uciekać z domu ojca, gdyŜ zabił swego przyrodniego brata, Amnona, z zemsty za zgwałcenie ich siostry, Tamary. Po powrocie, mimo pojednania z ojcem, organizuje przeciw niemu spisek i zbrojny bunt, ale ponosi klęskę w "lesie Efraim" i w czasie ucieczki na mule zawisa długimi włosami (gdy muł pobiegł dalej) na gałęzi dębu, a ścigający go Joab (zob). przebija mu serce włócznią. Król, usłyszawszy o tym, zapłakał mówiąc: "Absalomie, Absalomie! synu mój! Obym ja był umarł zamiast ciebie!", co stało się klasycznym wyrazem miłości i Ŝałości ojcowskiej; 2. Ks. Król., 13-19. Absalomie, Absalomie! - powieść (1936, wyd. pol. 1959) Williama Faulknera, kronika upadku ubogiej białej rodziny Sutpen w Jefferson, w stanie Mississippi. Czupryna jak u Absaloma - długa, bujna; zwrot przyst. w Biblii, 2. Ks. Król., 14, 25-26; 18, 9. Pojednanie Dawida z Absalomem - obraz (1642) Rembrandta, Leningrad, ErmitaŜ.

Absolutum Dominium - łac., 'nieograniczona władza', określenie, którym szlachta piętnowała próby wzmocnienia władzy królów w Polsce Xvi-Xviii w.

Abu Hassan - bohater Opowieści o Abu al-Hassanie śpiącym i przebudzonym (zob. Tysiąc: i jedna noc), kupiec z Bagdadu, który, oszołomiony narkotykiem, pogrąŜony we śnie, przeniesiony zostaje do pałacu Haruna ar-Raszida (zob.), gdzie wmawiają mu, Ŝe jest kalifem. Motyw ten występuje u wielu autorów, jak Szekspir (Poskromienie złośnicy, 1, 1-2; Sen nocy letniej, zob. Sen), Baryka (zob. Z chłopa król), Calderon (zob. śycie: snem), Bohomolec (Grzegorz chłop, mniemany ksiąŜę), Fredro (Pan Jowialski), Słowacki (Balladyna) i in.; por. KsięŜyc(owy świat). Abu Hassan - opera (Monachium 1811) C.M. Webera.

Abukir - staroŜ. Canopus, wieś w Dolnym Egipcie nad M. Śródziemnym, na płn.-wsch: od Aleksandrii; 1 Viii 1798 admirał ang. Nelson niespodzianym atakiem na redę Abukiru rozbił flotę francuską, która przetransportowała fr. korpus ekspedycyjny do Egiptu; 25 Vii 1799 gen. Bonaparte rozgromił tu desant turecki, trzykroć liczniejszy od korpusu fr.

Ab Urbe Condita Libri Cxxxxii - zob. Sto czterdzieści dwie księgi.

Abu Simbel - miejscowość nad Nilem, w dolnej Nubii, w Egipcie, gdzie w Xiii w: pne. wykuto w skale dwie wspaniałe świątynie, większą Ramzesa Ii, mniejszą jego małŜonki, Nefertari, z olbrzymimi posągami w fasadach; w latach sześćdziesiątych Xx w. świątynie wycięto ze skały i przeniesiono o 60 m wyŜej, aby uchronić je przed zalaniem wodami jeziora utworzonego za Zaporą Asuańską. Nadzór nad pracami sprawował komitet specjalistów UNESCO pod przewodnictwem prof. Kazimierza Michałowskiego.

Abydos (1) - Abodu, w staroŜytności miasto w Górnym Egipcie; ośrodek kultu pośmiertnego, gdzie wg mitu pochowana być miała głowa Ozyrysa; najbardziej czczone miejsce Egiptu ze świątyniami od I do Xxx dynastii; w najlepiej zachowanej świątyni Seti I znaleziono listę faraonów.

Abydos (2) - dziś Avido, w staroŜytności kolonia gr. we Frygii, w Azji

Mniejszej, po azjatyckiej stronie Hellespontu (dziś Dardanele), naprzeciw Sestos. Tam Kserkses w marszu na Grecję zbudował w 480 pne. most z okrętów przez cieśninę. Tam w 411 pne. flota ateńska pod wodzą Alkibiadesa zwycięŜyła Spartan; zob. teŜ Hero i Leander. Narzeczona z Abydos - poemat (1813) Byrona: Zulejka, córka Giaffera, paszy Abydosu, jest zaręczona z Selimem, ale Giaffer zabija go i Zulejka umiera ze złamanym sercem. Nie płyń do Abydos bez powodu - przysłowie gr., nie podejmuj niebezpiecznej podróŜy bez istotnej przyczyny.

Achab - siódmy król państwa Izrael, 873-854 pne.; w Biblii król Izraela, którego imię stało się synonimem niegodziwości, pamiętny wrogością okazywaną prorokowi Eliaszowi (zob.), wprowadzeniem kultu Baala i skazaniem na śmierć Nabota z namowy swej Ŝony, królowej Jezabel (zob.), za nie popełnione winy; zob. Winnica (Nabota); por. teŜ Moby Dick (kapitan Ahab).

Achajowie - pierwsza grupa plemion greckich, która ok. r. 2000 pne. przybyła do Grecji z północy, podbijając miejscową ludność pochodzącą z Azji Mniejszej, i pod wpływem Krety stworzyła kulturę mykeńską. Podbici ok. 1100 pne. przez nową falę plemion gr., Dorów, zajęli w płn. części Peloponezu krainę nazwaną od nich Achają. Rzymianie nazwą tą (łac. Achaia) określali równieŜ całą Grecję. W epopei Homera wszyscy Grecy biorący udział w wojnie z Troją noszą honorową nazwę Achajów, gr. Achaioi; por. Danaowie.

Achates - zob. Wierny (Achates).

Acheloos - staroŜytna nazwa rzeki, dziś Aspropotamos, w zach. Grecji, i bykogłowego boga tej rzeki, który wg mitu walczył z Heraklesem o Dejanirę i utracił przy tym jeden z rogów oraz ukochaną. Kiedy Alkmeon, ścigany przez erynie za matkobójstwo, szukał kraju nie istniejącego w chwili morderstwa, znalazł go w delcie Acheloosu, na nowo utworzonych osadach rzecznych.

Achemenidzi - dynastia perska wywodząca się od Achemenesa (Hacha-manisz), księcia Parsua, Vii w. pne., załoŜona przez Cyrusa Starszego ok. 550 pne. Znani władcy: syn Cyrusa, Kambyzes, Dariusz I Wielki, Kserkses, Artakserkses I, Ii i Iii oraz ostatni panujący, zwycięŜony w 330 pne. przez Aleksandra Wielkiego Dariusz Iii Kodomanus.

Achernar - gwiazda alfa (najjaśniejsza) konstelacji Erydanu, widoczna w Polsce zimą; z arab. achir' al-nahr 'koniec rzeki', tj. gwiazdozbioru.

Acheron - mit. gr. rzeka (moŜe z achea rheon 'rzeka smutku') oddzielająca w Hadesie świat Ŝywych od świata zmarłych (por. Styks), do której wpadają dopływy: Kokytos, Lete i (Pyri)flegeton; roz. szew. podziemne państwo boga Hadesa, np. w Eneidzie, 7, 312, Wergiliusza: "Flectere si nequeo superos, Acheronta movebo" łac., 'jeśli nie nakłonię niebios, poruszę piekło'.

Achilles - mit. gr. legendarny bohater tesalski, król Myrmidonów we Ftyi (gr. Phthia), syn Peleusza (a. Peleja, stąd zwany Pelidą) i nereidy Tetydy, (Thetis), główny bohater i centralna postać Iliady Homera, prototyp gr. koncepcji męskiej odwagi i urody, ideał młodzieńca, który przekłada krótkie, ale pełne chwały Ŝycie nad długą i gnuśną egzystencję, natura popędliwa, porywcza, namiętna, dumna. W Iliadzie ukazany jako wspaniały półbarbarzyńca, jakby spoza kręgu cywilizacji achajskiej (choć dzielność jego budzi taki podziw, Ŝe Achilles staje się wzorem dla niezliczonych pokoleń, m.in. dla Aleksandra Wielkiego). On jeden tylko spośród bohaterów Homera trzyma się archaicznego obyczaju składania kosztownych ofiar, takŜe z ludzi, przy pogrzebie (Iliada, 23, 171), wywołuje oburzenie (24, 15) wlokąc ciało Hektora przywiązane do rydwanu (22, 395). Jego nieopanowany gniew z powodu odebrania mu przez Agamemnona niewolnicy-konkubiny Bryzejdy jest osią tematyczną Iliady,; w przystępie pasji Achilles nie ma respektu nawet dla widzialnego boga (22, 15); cechuje go teŜ jednak, prócz męstwa w walce, niezłomna przyjaźń dla Patrokla i nie znana innym Grekom Homera pogarda dla kłamstwa (9, 312). Achilles i Pentesilea - zob. Pentesilea. Achilles w dziewczęcym przebraniu - Kiedy, mobilizowano Greków na wojnę trojańską, rodzice, wiedząc, Ŝe przeznaczone mu jest na niej zginąć, posłali go na dwór Likomedesa na wyspie Skyros, gdzie w dziewczęcym stroju przebywał wśród córek króla; ale wg innej wyroczni nie moŜna było zdobyć Troi bez jego pomocy, Odyseusz więc w przebraniu kupca rozłoŜył przed córkami Likomedesa klejnoty i broń; Achilles zdradził swoją płeć chwyciwszy za miecz. Zaraz teŜ wyruszył z Odyseuszem. Jedna z córek Likomedesa, Deidameja, miała z Achillesem syna, Neoptolemosa (zob.). Grób Achillesa - W Sigejonie, na płn.-zach. przylądku Azji Mniejszej, miał być pochowany Achilles wraz z Patroklosem; wg Pliniusza, 10, 24, nad miejscem tym nie przelatuje Ŝaden ptak. Konie Achillesa - zob. Koń (Balios; Ksantos).

Nauczyciele Achillesa - Feniks, syn Amintora, wychowawca Achillesa i jego towarzysz pod Troją; centaur Chiron, który nauczył go poŜytków z roślin. Pięta Achillesa - Tetyda zanurzyła go; jako dziecko, w wodach Styksu, dzięki czemu ciało jego prócz pięty, za którą trzymała go matka, stało się odporne na ciosy. Zginął ugodzony strzałą (w pierwotnej wersji mitu niewątpliwie zatrutą) w piętę przez Parysa (i Apollina); przen. czyjaś słaba strona. Stąd: Ścięgno Achillesa - anat. końcowe ścięgno mięśnia trójgłowego łydki, z przyczepem na guzie piętowym. Tarcza Achillesa - sporządzona dla niego na prośbę Tetydy przez boga Hefajstosa i ozdobiona cudownymi płaskorzeźbami; Iliada, 18, 479. Włócznia Achillesa - Telefos, zięć Priama i król Myzji, usiłował przeszkodzić lądowaniu Greków w drodze do Troi i został zraniony przez Achillesa. Gdy wyrocznia orzekła, Ŝe wyleczyć go moŜe tylko sprawca rany, Telefos udał się do obozu Greków, którzy tymczasem dowiedzieli się, Ŝe wg wyroczni pomoc Telefosa jest im niezbędna do zdobycia Troi. Dlatego Achilles wyleczył go, przykładając do rany rdzę z ostrza włóczni; por. Henryk Vi, cz. 2, 5, 1, Szekspira. Krwawnik pospolity, łac. Achillea millefolium, jest prastarym lekiem przeciwkrwotocznym; por. teŜ Melampus (nóŜ). Achilles i Ŝółw - zob. Paradoks (Zenona). Epopeje: "Iliada" (Viii w. pne.) Homera; "Achilleis" P. Papiniusa Statiusa (I w. ne.); "Achilleis" Goethego (1799). Dramaty: "Achille" Comeille'a (1673), "Achilleis" Wyspiańskiego (1903). Opery: "Achille et Polyxene" J.B. Lully'ego (1687), "Achille e Deidamia" A. Scarlattiego (1698), "Deidamia" G.F. Handla (1739), "Achille nell'assedio di Troia" Cimarosy (1797). Balet: "Achille in Sciro Cherubiniego" (1804). Plastyka: malarstwo wazowe, Vii-V w. pne.; czara Sosiasa, Bertin; amfora Eksekiasa, Watykan. Achilles i córki Likomedesa - fresk pompejański, Neapol, Mus. Naz. Obrazy van Dycka, Rubensa, Tiepola. Oratorium "Achilles" M. Brucha (1885).

Achitofel - w Biblii, 2. Ks. Król., 17, 15-23, zaufany doradca króla Dawida, którego zdradził, przyłączając się do sprzysięŜenia Absaloma (zob).

KsiąŜę Achmad - Ahmad, bohater Opowieści o księciu Achmadzie i wróŜce Pari Banu, zob. Tysiąc (i jedna noc). Achmad nabył jabłko z Samarkandy,

którego zapach leczył wszystkie choroby, i otrzymał od wróŜki namiot, mogący pomieścić cały dwór króla i jego wojsko, a tak lekki, Ŝe moŜna go było nosić w kieszeni.

Achtel - ośmina, dawn. ósma część większej miary; w Polsce Xvi w. 62 garnce, tj. pół beczki piwa, później beczułka, antałek, ósma część beczki piwa; z nm., 'ósma część'.

Acis i Galatea - postacie mitu i literatury gr.-rz.; Acis (Akis) był synem boga Pana (Fauna) i Symety, 16-letnim pasterzem sycylijskim, kochankiem pięknej nereidy Galatei (od gr. gala 'mleko' a. galene 'cisza morska'). W Metamorfozach, 13, 750, Owidiusza kochankowie ukryci pod skałą słuchają miłosnej pieśni zalecającego się do Galatei potwornego cyklopa Polifema (zob.), który nagle ich dostrzega i grozi im; Galatea znika w morzu, Acis ucieka, ale zostaje przygnieciony skałą przez cyklopa; nereida zamienia płynącą krew Acisa w źródło i rzekę, a jego w boga tej rzeki. Galatea - (przed 1514) Rafaela, Rzym, Famesina. Obraz Tiepola, Triest, Gal. Sartorio. Acis i Galatea - obraz (1657) Cl. Lorraina, Gal. Drezdeńska. Obraz Poussina, Dublin, National Gall. of Ireland. Opera (1686) J.B. Lully'ego, libretto: Campistron. Opera (1720) G.F. Hndla, libretto: J. Gay. Opera (1763) J. Haydna, libretto: Migliavacci.

Acqua Tofana - zob. Manna (św. Mikołaja).

"Acta Diurna" - łac., 'wydarzenia dnia', pierwsza gazeta codzienna, załoŜona w 59 pne. przez Juliusza Cezara, ukazująca się aŜ do chwili przeniesienia stolicy do Konstantynopola w 330. Nie zachował się Ŝaden egzemplarz, wysokości nakładu nie znamy, "Acta" zawierały wiadomości o wydarzeniach państwowych, budowach, podróŜach dygnitarzy, wydarzeniach w rodzinie cesarskiej, katastrofach Ŝywiołowych; ogłoszenia o narodzinach, ślubach, nekrologi itp. Z przymiotnika diurnalis 'dziennikowy', utworzonego od diurnus 'dzienny', z dies 'dzień', pochodzą wyrazy oznaczające gazetę: wł. giornale, fr. journal i polska kalka tych wyrazów: dziennik.

Acta Tomiciana - zbiór pism z kancelarii królewskiej Zygmunta Starego z 1507-34, zebrany przez Stanisława Górskiego, nazwany dla uczczenia ówczesnego podkanclerza biskupa Piotra Tomickiego, wydawany z fundacji

Dziatyńskich (t. 1-13, 1852-1912); w Bibliotece Kórnickiej PAN.

Adalberg - księga przysłów polskich; od nazwiska Samuela Adalberga, 1868-1939, paremiografa polskiego, autora pierwszego polskiego nowoczesnego zbioru przysłów pt. Księga przysłów, przypowieści i wyraŜeń przysłowiowych polskich 1889-94. Nowy Adalberg - oparta na poprzedniej, 4-tomowa Nowa księga przysłów i wyraŜeń przysłowiowych polskich (1969-78) pod redakcją J. KrzyŜanowskiego.

Adam - w Biblii, pierwszy człowiek na Ziemi, ojciec całej ludzkości, którego Bóg stworzył na swoje podobieństwo z mułu i tchnął w niego dech Ŝycia. Imię to wymienia dopiero Gen., 2, 19, choć jego stworzenie opisuje Gen., 1, 27 i 2, 7. Adamie, ty BoŜy kmieciu, ty siedzisz u Boga w wiecu - polska pieśń wielkanocna z Xiv w., włączona w Xv w. do Bogurodzicy, przenosząca Ŝywcem ówczesne polskie stosunki do królestwa niebieskiego. Adam i Ewa - Pierwsza kobieta, pramatka Ewa, utworzona w czasie snu Adama (aby nie dokuczała mu samotność) z jego Ŝebra, nakłania Adama z namowy węŜa-Szatana do skosztowania wspólnie z nią zakazanego owocu z drzewa wiadomości dobrego i złego, za co Bóg skazuje Ewę na poród w boleściach, Adama na zdobywanie chleba w pocie czoła, a oboje na wygnanie z Raju; Gen., 2, 21-25 ; 3, 1-24; zob. teŜ Drzewo (wiadomości); Ewa; Gdy Adam ziemię kopał; Grzech (pierworodny); Jabłko; Lilith; Nagi (A byli oboje...); Raj; Zakazany (owoc). Drugi (a. Nowy) Adam - Chrystus. Jabłko Adama - anat. chrząstka tarczowata tworząca wyniosłość krtaniową, widoczna zwł. u szczupłych męŜczyzn; legenda twierdzi, Ŝe to kawałek zakazanego owocu uwiązł Adamowi (i jego potomstwu) w gardle; łac. pomum Adami, tł. z hebr. tappuah haadaam 'jabłko męŜczyzny'. Krewny po Adamie - nie krewny. Na święty Adam - nigdy; bo brak takiego świętego. Od Adama i Ewy - od samego początku; od dawien dawna. Stary (praojciec) Adam - natura ludzka nie dająca się zmienić ani poprawić; człowiek grzeszny, ułomny, niedoskonały, nie odkupiony, Biblia, List św. Pawła do Rzymian, 6, 6; do Efezjan 4, 22-24; do Kolosan, 3, 9-10.

Strój Adamowy - nagość; Biblia, Gen., 2, 25; 3, 10-11. Szczyt Adama - góra (2243 m) na wyspie Cejlon, gdzie wg legendy muzułmańskiej Adam opłakiwał wygnanie z Raju, stojąc na jednej nodze przez 200 lat, aby odpokutować swój grzech, po czym archanioł Gabriel przeniósł go na górę Arafat, gdzie Adam znów spotkał Ewę. Zakon Adama - małŜeństwo. śebro Adama - z którego Bóg stworzył Ewę, Gen., 2, 22. Plastyka. Postacie Adama i Ewy dawały śrdw. twórcom wyjątkową sposobność do przedstawiania nagości ludzkiej, jak np. w skali monumentalnej w Portalu Adama katedry bamberskiej (ok. 1230, zob. Bamberg); w Xv i Xvi w. temat ten był pretekstem do studiów aktu męŜczyzny i kobiety, po raz pierwszy ukazanego ze wszystkimi szczegółami w 1432 przez Jana van Eycka w Ołtarzu (zob.) Gandawskim. Wygnanie z Raju - fresk (ok. 1427) Masaccia, Florencja, S. Maria del Carmine, kaplica Brancaccich. Grzech pierworodny - obraz (skrzydło dyptyku, ok. 1470) Hugona van der Goes, Wiedeń, Kunsthist. Mus. Adam i Ewa - miedzioryt (1504) Albrechta Drera; artysta przedstawiał w wizerunkach pierwszych rodziców proporcje idealnie pięknego człowieka. Obraz Tintoretta, Wenecja, Akademia. Obraz Palmy Vecchia, Brunświk. Obraz L. Cranacha St.. Warszawa, Muz. Nar. Upadek pierwszych rodziców - drzeworyt światłocieniowy (1511) Hansa Raldunga (zwanego Grien), studium aktu męŜczyzny i kobiety o doskonałych proporcjach. Stworzenie Adama - fresk (1512) Michała Anioła, Rzym, Watykan, Kaplica Sykstyńska, plafon.

Adamastor - duch niebezpiecznych wód Przylądka Burz (przemianowanego na Przylądek Dobrej Nadziei, zob. Dobry) opisany przez poetę portug. Camesa, w Luzjadach (wyd. 1574) jako straszliwe widmo ukazujące się Vasco da Gamie i prorokujące zgubę kaŜdemu, kto przedsięweźmie podróŜ do Indii.

Adam Bell - legendarny angielski bohater lud., wyjęty spod prawa wraz z towarzyszami Clymem z Clough (Cleugh) i Williamem z Cloudesley, Ŝyjący współcześnie z ojcem Robin Hooda. Równie słynni w płn. Anglii z mistrzostwa w strzelaniu z łuku, jak Robin w Anglii środkowej. Zamieszkiwali las Englewood niedaleko Carlisle. W końcu poddali się królowi, który ich

ułaskawił, gdy William, podobnie jak Wilhelm Tell, przestrzelił z łuku jabłko umieszczone na głowie syna.

Adelajda - ang. Adelaide z nm. Adelheid od st.-g.-nm. adul+ hait ('szlachetny + sposób bycia'), imię znane w Polsce od pierwszych czasów chrześcijaństwa; miała je nosić rzekoma siostra Mieszka I i kilka innych piastowskich księŜniczek; przez stulecia zapomniane, wróciło pod wpływem modnego romansu pani de Genlis, 1746-1830, pisarki ir., który w tł. pol. ukazał się w 1788 jako Adela i Teodor, czyli Listy o edukacji. Adelaida - pieśń opus 46 (1796) Beethovena. Adelaide-Konzert - koncert D-dur napisany jakoby przez 10-letniego Mozarta w Wersalu na cześć jednej z córek Ludwika Xiv, wydany dopiero w 1933.

Św. Adelaida - ok. 931-999, cesarzowa niemiecka, córka króla Rudolfa Ii z Arles (burgundzkiego). Po śmierci pierwszego męŜa, króla Włoch, Lotara, zmuszana do małŜeństwa z synem jego następcy, osławionego Berengara Ii, odwołała się do Ottona I niemieckiego, który ją poślubił w 951; w 991-95 była regentką w czasie małoletności wnuka, Ottona Iii. Fundatorka instytucji religijnych, okazała się w rządach państwem kobietą o wielkim rozumie politycznym. Głowa Adelajdy - rzeźba w katedrze w Miśni (Meissen, płd.-wsch. NRD) przedstawiająca uśmiechniętą cesarzową.

Adelajda - ok. 1324-71, córka landgrafa heskiego Henryka Ii śelaznego, od 1341 królowa pol., Ŝona Kazimierza Wielkiego, narzucona mu, po śmierci Aldony Gedyminówny, przez alians polityczny. Nie mając jeszcze rozwodu z Adelajdą oŜenił się z Czeszką Krystyną, wdową po praskim rajcy miejskim. Zmuszony z kolei do rozwodu z nią, wziął rozwód z obiema jednocześnie. Adelajda starała się potem w Rzymie o uniewaŜnienie późniejszych małŜeństw Kazimierza i zwrot posagu, ale bezskutecznie.

Adept - początkujący, praktykant; wyznawca (sekty), zwolennik (doktryny); wtajemniczony; śrdw. alchemicy nazywali vere adeptus 'prawdziwie wtajemniczonego' (od łac. adispici 'dostąpić, doścignąć') w sekrety eliksiru Ŝycia i kamienia filozoficznego; twierdzili oni, Ŝe na świecie byto zawsze tylko 11 adeptów, ni mniej, ni więcej.

Adhara - Adara, podwójna gwiazda konstelacji Psa Wielkiego, widoczna w Polsce zimą.

Les Adieux (wym. lezadje) fr., 'PoŜegnania', sonata fortepianowa opus 81a Es-dur (1804-10) Beethovena.

Admei - bohater mitu gr., król Ferai w Tesalii, uczestnik wyprawy Argonautów i polowania na dzika kalidońskiego, zyskał wdzięczność Apollina za miłą gościnę, gdy bóg, wygnany przez Zeusa z Olimpu, musiał przez rok słuŜyć u Admeta jako pastuch. Apollo pomaga mu w zdobyciu Alkestis, córki Peliasa, i wybłaguje u mojr długowieczność Admeta (któremu przeznaczona była wczesna śmierć), pod warunkiem, Ŝe ktoś z jego bliskich zgodzi się umrzeć za niego. Gdy chwila nadeszła, nikt nie chce się poświęcić, nawet starzy rodzice, tylko Alkestis idzie na śmierć bez wahania. Wg mitu, Persefona, przejęta tym przykładem wierności małŜeńskiej, zwraca ją Ŝywą męŜowi. W tragedii Eurypidesa Alkestis (438 pne.) Herakies, wdzięczny Admetowi za gościnę, wyrywa bogu śmierci, Tanatosowi, ofiarę i przyprowadza ją z podziemi do męŜa. Opery: Alceste (1674) J.B. Lully'ego; Admeto re di Tessaglia (1727) Handla; Alceste (Wiedeń 1767) Glucka.

Admiralicja - Pałac Admiralicji, olbrzymi, dł. przeszło 400 m, pałac dowództwa floty nad Newą w Leningradzie, gł. dzieło klasycyzmu ros., z wieŜą bramną zwieńczoną słynną iglicą, rozbudowany 1806-17 wg projektu Andrieja D. Zacharowa, 1761-1811.

Adolf - bohater tytułowy fr. powieści (1807, wyd. 1816) Benjamina Constant, stanowiącej punkt zwrotny w dziejach powieści psychologicznej. Powieść daje analizę rozwoju i kresu namiętnego uczucia, pod wieloma względami przypominającego więzy łączące autora z panią de Stael.

Adonai - w Biblii jedna z zastępczych nazw Boga, wyraz hebr., znaczący 'Panowie moi'; uŜywana w liturgii Ŝyd. zamiast niewymawialnego (zob. Dekalog, 2. przykazanie) imienia Jahwe; zob. teŜ Imię (Imiona sekretne).

Adonis - mit. gr. piękny młodzieniec; zrodzony z kazirodczej miłości

Kinyrasa, króla Cypru, i córki jego. Mirry (a. Smyrny), ukochany przez Afrodytę, zabity w czasie łowów przez dzika (a. zazdrosnego Hefajsta lub Aresa w postaci dzika). Wg innej wersji Afrodyta powierzyła Adonisa jako dziecko Persefonie, która nie chciała go jej zwrócić do czasu, gdy Zeus postanowił, Ŝe Adonis przebywać będzie u kaŜdej z bogiń przez część roku. Adonia - doroczne parodniowe święto Adonisa, jako bóstwa wegetacji czczonego w Fenicji i innych krajach Wschodu (imię prawdop. od semickicgo tytułu adon 'Pan', por. Adonai), równieŜ pod imieniem Tammuz, przeniesione wraz z kultem Adonisa do Grecji. Kobiety naprzód opłakiwały śmierć Adonisa, a potem cieszyły się z jego zmartwychwstania; Biblia, Ezechiel, 8, 14. Kwiat Adonisa - powstały z przelanej krwi myśliwego: róŜa a. anemon, a. mak polny, a. miłek szkarłatny, łac. Adonis flammeus, fr. goutte-de-sang 'kropla krwi'. Ogródek Adonisa - skrzynki i doniczki z szybko rosnącymi i szybko więdnącymi kwiatami, symbolizującymi prędko przemijającą młodość, jakimi w czasie adonii obstawiano złoŜoną na marach figurę Adonisa; przen. rzecz łatwo niszczejąca, szybko przemijająca; por. Henryk Vi, cz. 1, 1, 6, Szekspira; Raj utracony, 9, 440, Miltona. Wenus i Adonis - pierwszy opublikowany utwór Szekspira (1593), długi poemat, w którym Adonis odrzuca zaloty Wenery i zostaje zabity przez dzika; por. Metamorfozy, 10, 522, Owidiusza; Teokryta 1, 109; 15, 127. Rzeźby: Canova, Thorvaldsen, Rodin. Obrazy: freski pompejańskie, Tycjan, Carracci, Guercino, Domenichino, Rubens, Ribera.

Adramelech - w Biblii, bóstwo babilońskie, któremu palono dzieci w ofierze; 4. Ks. Król., 17, 31; jeden z upadłych aniołów, w "Raju utraconym" Miltona strącony przez Uriela i Rafaela (6, 365); por. teŜ balladę "Tukaj", w. 182, Mickiewicza.

Adrast(es) - mit. gr. bajeczny król Argos, teść Polinika (syna Edypa), wraz z którym podjął wyprawę siedmiu przeciw Tebom; zob. Siedem; z nich sam tylko pozostał przy Ŝyciu, ratując się ucieczką na cudownym koniu Arionie. W 10 lat później Adrast poprowadził synów poległych wodzów na tzw. wyprawę Epigonów przeciw Tebom i zniszczył je; por. Polinik; z gr. adrastos 'nieunikniony'.

Adrienne Lecouvreur - zob. Lecouvreur Adrienne.

Adwent - w liturgii katol. okres czterech tygodni przed BoŜym Narodzeniem, symbolizujący okres oczekiwania na przyjście Mesjasza-Odkupiciela; z łac. adventus 'przyjście'.

Adwersarz - dawn. przeciwnik; z łac. adversarius.

Adwokat Diabła - łac. advocatus diaboli, pop. nazwa kardynała promotora wiary, łac. promotor fidei, tj. rzecznika publicznego w procesie beatyfikacyjnym a. kanonizacyjnym przed Kongregacją Obrzędów, S. Congregatio Rituum, w kościcle rz.-kat., zgłaszającego zarzuty przeciw wnioskowi i osobie kandydata; przen. obrońca sprawy niesłusznej a. złej; z łac. advocatus 'wezwany (na pomoc)'.

Adyton - miejsce w sanktuatium gr. i rz. (łac. adytum), do którego miały dostęp tylko osoby bezpośrednio związane z kultem, święte świętych; miejsce w świątyni gr., gdzie mieściła się wyrocznia; z gr. od adytos 'do którego się nie wchodzi'.

AdŜanta - wieś w Indiach, w stanie Maharasztra, koło której znajduje się wielki zespół trzydziestu buddyjskich świątyń jaskiniowych wykutych w skale, ozdobionych licznymi rzeźbami i płaskorzeźbami, a przede wszystkim wspaniałymi malowidłami ściennymi (sceny z Ŝycia Buddy) z okresu od ok. r. 200 pne. do ok. 600 ne.

Aedon - mit. gr. córka Pandareosa (por. Homer, "Odyseja", 19, 518), Ŝona tebańskiego króla Zetosa, z którym miała syna Itylosa. Zawistna o szczęście swej wielodzietnej szwagierki Niobe, Ŝony Amflona, postanowiła zgładzić jej pierworodnego syna, ale przez nieuwagę zabiła swego własnego jedynaka, Itylosa. Zeus zamienił ją w słowika, wiecznie opłakującego śmierć syna; por. teŜ Filomela i Prokne.

Aegir - mit. skand. bóg morski, który wraz z małŜonką Ran podejmował na podwodnych ucztach nie tylko topielców, ale i bogów; miał 9 córek olbrzymek.

Aelia Capitolina - nazwa nadana Jerozolimie przez wojska rzymskie w czasie 2. wojny Ŝydowskiej, 133-35 ne.

Afrodyta - mit. gr. bogini miłości zmysłowej, piękna i wdzięczna, opiekunka Ŝeglarzy, bóstwo pochodzenia asyro-babilońskiego (zob. Wenus), małŜonka Hefajstosa, którego zdradzała z Aresem. Pewnego razu kulawy, ale zręczny mąŜ przyłapał oboje w łoŜu, przykrył metalową siecią i wystawił na śmiech bogów. Matka (z Aresem poczętych) Harmonii, Erosa i Priapa, (z Anchizesem) Eneasza, (z Hermesem) Hermafrodyty. Jej atrybuty: mirt, róŜa, jabłko, jaskólka, gołąb, baŜant, łabędź, wróbel, zając, kozioł, delfin. Zob. teŜ Adonis; Anehizes; Eris; Pafos; Parys (Sąd Parysa). Afrodyta Afrogeneja - przydomek bogini wg Hezjoda, dosł. 'urodzona z piany morskiej'; gr. aphros 'piana morska'. Afrodyta Kallipygos - przydomek bogini, dosł. 'Pięknotyła'; gr. kallos 'piękny', pyge 'pośladki'. Afrodyta Pandemos - bogini miłości ogarniającej wszystkich bogów i ludzi, małŜeństwa i Ŝycia rodzinnego, później bogini miłości zmysłowej, wreszcie opiekunka nierządnic, pospolita, wspólna, wulgarna; gr. pandemos 'powszechny; wspólny'. Afrodyta Thalassia (a. Pontia) - opiekunka Ŝeglugi, okrętów i portów (gr. thalassa, thalatta, pontos 'morze'), równieŜ Limnesia 'Opiekunka Portów' (od gr. limen 'port') i Euploia 'Szczęśliwej śeglugi' (od eu- 'dobry' i plein 'Ŝeglować'). Afrodyta Urania - bogini nieba, potem wyŜszej, czystej miłości; gr. ourania 'niebiańska'. Afrodyzjak - środek, roślina, lek itd. pobudzający popęd płciowy; łac. aphrodisiakos 'kamień mający pobudzać seksualnie' od aphrodisios 'rozkosz płciowa' od imienia bogini. Kipryda - przydomek bogini, znaczący 'urodzona na Cyprze', skąd wschodni kult Afrodyty przeszedł do Grecji. Pas Afrodyty (a. Wenery) - pas wdzięków, talizman bogini, zapewniający powodzenie w miłości; gr. krestos, łac. cestus. Afrodyta - rzeźba (2. poł. V w. pne.) Alkamenesa, zaginiona; jej kopią jest Afrodyta z Frejus, ParyŜ, Luwr. Inna kopia, Neapol, Mus. Naz. Tron Afrodyty - Rzym, Mus. Naz. Romano, oparcie tronu a. ołtarza, dzieło gr. (ok. 460 pne.) z reliefem, który prawdop. przedstawia narodziny Afrodyty z morza, podtrzymywanej przez dwie nimfy.

Afrodyta z Kapui - rzeźba Lizyppa z 2. poł. Iv w. pne., Neapol, Mus. Naz. Afrodyta Anadyomene - słynny obraz (Iv w. pne.) Apellesa, dosł. wynurzająca się z morza. Afrodyta Knidyjska - sławny posąg, rzeźba Praksytelesa dla świątyni w Knidos (Iv w. pne.) znana tylko z rz. kopii; Rzym, Watykan; Warszawa, Muz. Nar. Afrodyta Medycejska - zob. Wenus (Medycejska). Afrodyta na muszli - malowidło ścienne (poł. I w.) w Pompei, wykopane w 1952. Afrodyta przykucnięta - brąz Doidalsesa Bityńczyka (po 250 pne.) nie zachowany; marmurowa kopia rz. znaleziona w willi Hadriana (zob. Hadrian); Rzym, Mus. Naz. Romano. Afrodyta z Cyreny - rzeźba z I w. pne., kopia oryginału z Iv w. pne. znaleziona w Łaźniach w Cyrenie (gr. Kyrene, dziś Cirene w płn. Libii, Afryka), Rzym, Museo Naz. Romano. Afrodyta z Melos - zob. Wenus (z Milo).

Afryka - łac. Africa, tak nazywali staroŜ. Rzymianie podbite terytoria w płn. Afryce, później całe płd. pobrzeŜe M. Śródziemnego (bez Egiptu), które Grecy zwali Libią, długo uwaŜane za część Azji, ale juŜ przez Herodota traktowane jako oddzielny kontynent. Afrykanka - opera (ParyŜ 1865, Warszawa 1870 w wersji wł.) Giacomo Meyerbeera, libretto: Eugene Scribe. Tytuł jest nieporozumieniem, bo gł. bohaterka, niewolnica Selika (sopran), jest Hinduską, a nie Afrykanką. Afryko, biorę cię w posiadanie! - zob. Omen. Z Afryki zawsze coś nowego - łac. ex Africa semper aliquid novi, wg "Historii naturalnej", 2, 8, 42 (ok. 70 ne.) Pliniusza St., cytowane jako przysłowie gr.

Afryt - efryt, ifryt, w wierzeniach muzułm. okrutny demon, zły duch; zob. DŜinny.

Agada - zob. Hagada.

Agamemnon - mit. i lit. gr. syn Atreusza (stąd zwany Atrydą), mąŜ Klitajmestry, ojciec Ifigenii, Elektry i Orestesa, brat Menelaja (męŜa porwanej przez Parysa Heleny), król Myken i Argos, naczelny wódz wyprawy gr. na Troję, dumny, odwaŜny, pasjonat, naduŜywający swej pozycji, dąŜący do władzy absolutnej, a przy tym niezdecydowany i łatwo się zniechęcający. Zabierając Achillesowi niewolnicę-konkubinę Bryzejdę, wywołuje jego gniew, który jest osią tematyczną "Iliady" Homera. Gdy wojska gr. nie mogą wypłynąć z Aulidy z powodu ciszy morskiej, poświęca Ŝycie swej córki, Ifigenii, na ołtarzu Artemidy. Mszcząc tę śmierć, Klitajmestra wraz z kochankiem swym, Egistem, zabija Agamemnona w kąpieli, tuŜ po jego powrocie do domu z wojny; zob. Król (Zarazem i król...). Vixere fortes ante Agamemnona multi - (Pieśni, 4, 9, 25, Horacego) 'wielu było dzielnych i przed Agamemnonem (ale, nie opiewani przez poetów, utonęli w nocy zapomnienia)'. Agamemnon - 1. część trylogii Ajschylosa Oresteja (458 pne.); zob. Ifigenia; Orestes. Tragedia (I w. ne.) Seneki, która zainspirowała teŜ tragedię V. Alfierego (1783) i tetralogię "Atrydzi" (1941-48) G. Hauptmanna. Grób Agamemnona - jeden z najlepiej zachowanych zabytków sztuki mykeńskiej z ok. 1400 pne., budowla podziemna koło Myken w Argolidzie z potęŜną kopułą o 15 m średnicy, dziś pusty czerep kamienny zwany przez legendę lud. Skarbcem Atreusza a. Grobem Agamemnona, dawn. prawdop. dzieło o bogatej architekturze wnętrza w typie orientalnym. Niech fantastycznie lutnia nastrojona Wtóruje myśli posępnej i ciemnej; Bom oto wstąpił w grób Agamemnona I siedzę cichy w kopule podziemnej, Co krwią Atrydów zwalana okrutną. (J. Słowacki, Powrót do Ziemi Świętej z Neapolu, pieśń Viii. Grób Agamemnona, 1, 1-5.)

Aganippe - mit. gr. źródło w Beocji u stóp góry Helikon, poświęcone muzom, gdyŜ pobudzało natchnienie; stąd nazywano muzy niekiedy aganippidami; por. Hippokrene.

Agar - zob. Hagar

Agincourt - (wym. aŜękur) wieś w płn. Francji, dziś Azincourt, gdzie 25 X 1415, w czasie wojny stuletniej, król ang. Henryk V pobił liczniejsze siły francuskie, gł. dzięki przewadze zmasowanych pieszych łuczników ang. nad cięŜkozbrojnym rycerstwem fr. Bitwa ta dowiodła, Ŝe metody wojenne czasów

rycerskich juŜ się przeŜyły. Gł. temat dramatu Szekspira "Henryk V" (1600).

Agni - indyjskie bóstwo ognia, światła słonecznego i piorunów, opiekun domowego ogniska; z sanskr. 'ogień'.

Agnuski - medaliki z wosku z wyciśniętym wizerunkiem baranka, poświęcane przez papieŜy; przechowywane po domach w dawnej Polsce od czasów Zygmunta Iii jako świętość chroniąca od pioruna, poŜaru i powodzi; z łac. Agnus Dei 'baranek boŜy', tj. Chrystus, Ew. wg Jana, 1, 29.

Agon - w Grecji, a później i w Rzymie igrzyska, na których uczestnicy współzawodniczyli o nagrodę w sporcie, dramacie a. muzyce. Miały charakter sakralny; większość z nich odbywała się pod patronatem jakiegoś boga a. herosa. Najsłynniejsze z ogólnogreckich były igrzyska (gr. agones, łac. ludi) olimpijskie w Olimpii ku czci Zeusa, pytyjskie ku czci Apollina w Delfach, istmijskie ku czci Posejdona na Istmie Korynekim i nemejskie ku czci Zeusa w Nemei. Agon balet - (Nowy Jork 1957) Igora Strawińskiego, choreografia: G. Balanchine.

Agora - w staroŜ. Grecji zgromadzenie ludowe, zwł. w przeciwstawieniu do Rady (Bule); centralny plac-rynek w miastach gr., miejsce obrad zgromadzenia lud., ośrodek Ŝycia handlowego i polit. Najsłynniejsza była agora ateńska; por. Forum.

Agra - zob. TadŜ Mahal.

Agramant(e) - saraceński bohater poematów epickich Xi-Xiii w. (fr. chansons de geste), król Afryki, potomek Aleksandra Wielkiego, który przedsięwziął szaloną wyprawę do Italii i został pobity przez Karola Wielkiego i Rolanda. Występuje teŜ w "Orlando innamorato (1506) Boiarda i w "Orlandzie szalonym (1532) Ariosta. Pierścień Agramanta - zaczarowany, dany przez niego karłowi Brunello, któremu skradła go Bradamante i dała Melissie. Potem dostali go Rogero i Angelika, która nosiła pierścień w ustach.

Agrypina Starsza - Vipsania Agrippina, ok. 14 pne.-33 ne., wnuczka Oktawiana Augusta, córka Marka Agryppy i Julii, Ŝona wodza rz. Drususa Germanika, matka Kaliguli i Agrypiny Mł. Towarzyszyła męŜowi w Germanii i w Syrii, gdzie zmarł nagle w 19 r. ne. Zabrała jego prochy do Rzymu. Tacyt wzruszająco opisuje jej przybycie do Brundisium i powszechny smutek. Jej nienawiść do Tyberiusza, w którym widziała, pewno niesłusznie, przyczynę śmierci męŜa, była powodem wygnania jej wyrokiem senatu na wyspę Pandaterię, gdzie dobrowolnie zamorzyła się głodem. Choć jaśniała wszystkimi cnotami republikańskiej Rzymianki, nie ona jednak stała się tematem lit., ale jej córka, Agrypina Młodsza.

Agrypina Młodsza - Julia Agrippina, 15-59, córka Germanika i Agrypiny St. Mając 12 lat, wyszła za Gnejusza Domicjusza Ahenobarba, z którym miała syna Nerona. Po śmierci męŜa oskarŜona o udział w spisku na Ŝycie swego brata, cesarza Kaliguli, skazana na wygnanie, spędziła 14 lat na wyspie Pantei. Odwołana przez swego stryja, cesarza Klaudiusza, poślubiła go i skłoniła do zaadoptowania Nerona. Pomawiano ją o otrucie Klaudiusza, aby jej syn mógł szybciej objąć władzę. Sprzeciwiała się jego planom małŜeńskim, za co Neron kazał ją zabić. Gdy próba zatopienia statku, którym wracała z odwiedzin u syna, nie powiodła się (bo Agrypina dopłynęła do brzegu), została zamordowana w swej willi przez nasłanych zbirów. Umierając wołała: "Uderzajcie w brzuch!", tzn. w łono, gdzie niegdyś nosiła swego wyrodnego syna. Śmierć Agrypiny - tragedia (1653) Cyrana de Bergerac. Brytannik - tragedia (wyst. 1669, wyd. pol. 1809) Racine'a. Agrippina - opera (1709) G. F. Handla, libretto: wicekról Neapolu, kardynał V. Grimiani.

Ahab - zob. Moby Dick.

Ahaswer(us) - w Biblii - król Medów i Persów, hebr. Ahaszwerosz, identyfikowany z Kserksesem lub Artakserksesem I, w polskich przekładach (Księga Estery) - Aswerus. W legendzie średniowiecznej - jedno z imion śyda Wiecznego Tutacza; zob. śyd.

Ahenobarbus - Miedzianobrody, przydomek znakomitego rodu rzymskiego

Domicjuszów. Wg legendy Dioskurowie, donosząc jednemu z przodków tego rodu o zwycięstwie Rzymian nad Latynami nad jeziorem Regillus (496 pne.), aby dowieść swej nadprzyrodzonej mocy, pogłaskał jego czarną brodę, która natychmiast przybrała czerwoną barwę. Przydomek ten, i prawdop. takŜe rude owłosienie, miało wielu członków rodu, jak: Gnejusz Domicjusz, pierwszy mąŜ Agrypiny Młodszej, i jego syn, Neron; łac. ahenus poet. 'miedziany'; barba 'broda'.

Ahura Mazda - zob. Ormuzd

??? Aida - opera Giuseppe Verdiego, którą kedyś egipski, Izmait Pasza, zamówił dla uświetnienia otwarcia Kanału Sueskiego; wyst. 24 Xii 1871 (w 2 lata po otwarciu Kanału) w nowym gmachu opery w Kairze, z librettem fr. Camille du Locle'a; tł. na jęz. wł. A. Ghislanzoniego. Aidę, córkę króla Etiopów Amonastro, niewolnicę na dworze faraona, łączy miłość z wysłanym przeciw Etiopom naczelnym wodzem wojsk egipskich, Radamesem, którego kocha takŜe Amneris, córka faraona. Po triumfalnym powrocie z wojny Radames otrzymuje od faraona w nagrodę rękę córki, ale postanawia zbiec wraz z Aidą; za zdradę stanu zostaje wszakŜe Ŝywcem zamurowany w grobowcu, gdzie czeka juŜ na niego pragnąca z nim umrzeć Aida.

Aigistos - zob. Egist.

Aigospotamoi - w staroŜ. nazwa miasteczka i strumienia na wsch. wybrzeŜu Chersonezu Trackiego (obecnie Indjelimen na półwyspie Gallipoli), gdzie w 405 pne. rozegrała się ostatnia bitwa wojny peloponeskiej: wódz spartański Lizander zagarnął podstępem znaczną większość floty ateńskiej, co przypieczętowało klęskę Aten.

Aisza - ok. 613-678, jedna z czterech Ŝon proroka Mahometa, zwana Matką Wiernych i Prorokinią, córka Abu Bekra, kupca, pierwszego, poza rodziną proroka, nawróconego na islam, później pierwszego kalifa. Mahomet poślubił ją, gdy miała 9 lat. Uroda i inteligencja zapewniły jej znaczny wpływ na męŜa. Zmarł na jej rękach 8 Vi 632. Dla muzułmanów jest ona jedną z "czterech niezrównanych kobiet"; zob. Cztery. Aisza i Ali - Podczas nocnego marszu Aisza zabłądziła i utraciła kontakt z karawaną; przyłączyła się do niej dopiero rano w towarzystwie męŜczyzny. Wtedy Ali, kuzyn i adoptowany syn proroka, odezwał się do niego: "Czemu się trapisz? Jest tyle innych kobiet na świecie!" Wprawdzie widzenie, które

nawiedziło Mahometa, upewniło go co do niewinności Aiszy, ona jednak znienawidziła odtąd Alego. Gdy nie udało się jej przeszkodzić wyborowi na kalifa w 655, przez 100 dni agitowała przeciw niemu. Uwięzioną, potraktował Ali z najgłębszym szacunkiem i kazał ją odprowadzić do Medyny z eskortą kobiet przebranych za rycerzy.

Aix-La-Chapelle - zob. Akwizgran.

Ajakos - Eak, mit. gr., syn Zeusa i Eginy, ojciec Peleusa, Telamona i Fokosa, słynny z poboŜności i prawości. Dzięki jego modłom ustała susza na wyspie Eginie, ale Ŝe ludzie zdąŜyli tymczasem wymrzeć, Ajakos uprosił Zeusa o pomoc. Bóg zmienił mieszkańców mrowiska w ludzi, których nazwano Myrmidonami (gr. myrmeks 'mrówka'). Po śmierci Ajakos został, wraz z Minosem i Radamantysem, sędzią w Hadesie.

Ajaks Mały - gr. Aias, mit. i lit. gr., syn Ojleusa (a. Ojliadesa), uczestnik wojny trojańskiej, przywódca Lokryjczyków, walczący często u boku Ajaksa Wielkiego, najszybszy biegacz gr. po Achillesie, odwaŜny, ale brutalny i antypatyczny, znienawidzony przez Atenę. W drodze powrotnej z wojny zabity przez Posejdona, gdy chełpliwie bluźnił bogom, dopłynąwszy jako rozbitek do brzegu; zob. Kasandra.

Ajaks Wielki - gr. Aias, mit. i lit. gr., syn Telamona, króla Salaminy, stąd zwany Telamończykiem, szorstki, flegmatyczny, ale nieustraszony olbrzym, "przedmurze Achajów", najdzielniejszy po Achillesie, pierwszy w ataku, ostatni w odwrocie, z charakterystyczną olbrzymią tarczą. Gdy po śmierci Achillesa zbroję jego przyznano Odyseuszowi, a nie jemu, rozgoryczony Ajaks w przystępie szału porąbał stado baranów, wziąwszy je za Greków, a kiedy oprzytomniał, pozbawił się Ŝycia ze wstydu. Ajaks - tragedia (prawdop. 424 pne.) Sofoklesa. Trylogia Ajschylosa na ten temat nie zachowala się, por. Metamorfozy, ks. 13, Owidiusza. Tragedia (Mediolan 1811) poety wł. Ugo Foscolo, zdjęta z afisza po premierze jako dzieło antynapoleońskie, w którym Agamemnon przedstawiał rzekomo Napoleona, Odyseusz - ministra Fouche, a Ajaks - generała Moreau.

Aja Sophia - zob. Hagia Sophia.

Ajjubidzi - dynastia muzułmańska pochodzenia kurdyjskiego, panująca w Syrii i w Egipcie, zał. w 1171 przez jej najwybitniejszego przedstawiciela, Salah ad-Dina, sławnego w Europie jako Saladyn (zob.). Obalona 1250 przez Mameluków.

Ajolos - zob. Eol.

Ajschylos z Eleusis - 525-456 pne., najstarszy z trzech wielkich tragików gr., właściwy twórca klasycznej tragedii gr. Napisał ok. 70 tragedii i 20 dramatów satyrowych, z których zachowało się w całości 7 tragedii (w wyborze dla szkół z Ii w.) i wiele fragmentów. Śmierć Ajsehylosa - Wg ludowej legendy zabił go orzeł, zrzuciwszy mu Ŝółwia na łysą czaszkę, którą omyłkowo przyjął za kamień, chciał bowiem rozbić skorupę Ŝółwia. Legenda ta wsparta jest wzmianką o przepowiedni wyroczni, Ŝe zgładzi go cios z nieba.

Ajudah - góra (572 m npm.) i przylądek na płd. wybrzeŜu Krymu, na zachód od Aluszty; ros. Aju-Dag; ukr. Aju-Dah; tur., 'niedźwiedź góra'. "Lubię poglądać wsparty na Judahu skale... (A. Mickiewicz. sonet. Ajudah, I.) Portret Adama Mickiewicza na skale Judahu - obraz (1827-28) Walentego Wańkowicza, Warszawa, Muz. Nar.

Akacja - Istnieje ok. 500 gatunków akacji właściwej, rosnącej w strefie zwrotnikowej i podzwrotnikowej Afryki i Australii. Nasza pospolita Robinia hispida, popularnie, ale błędnie, zwana akacją parkową, pochodząca z Ameryki Płn., nie ma nic wspólnego z właściwymi akacjami. Jej botaniczna nazwa grochodrzew nie przyjęła się. Nazwę akacji rozciągnięto, równieŜ błędnie, na karaganę, nazywając ją pot. akacją syberyjską a. Ŝółtą. Natomiast prawdziwa akacja, sprowadzana z Riwiery (gł. akacja srebrzysta), cięta, o Ŝółtych, niewielkich główkach kwiatowych, nazywana jest powszechnie, ale błędnie, mimozą; z łac. acacia.

Akademia - gr. Akademeia, miejsce na płn.-wsch. od Aten nad rzeką Kefisos, początkowo poświęcone herosowi Akademosowi. W gaju platanów i drzew oliwnych (gaj Akademosa), później gimnazjon załoŜony przez Kimona; tu otworzył ok. 387 pne. Platon szkolę filozoficzną, nazwaną od miejsca

powstania Akademią (Platońską). W pobliŜu, ale na zewnątrz murów, znajdował się grób Platona i stara wieŜa zamieszkiwana przez mizantropa Tymona. Akademia oszczędzana była nawet przez wrogów. Dopiero Sulla, oblegając Ateny, kazał ściąć gaj, a drewno zuŜyć na machiny oblęŜnicze. Ale drzewa znów odrosły (widział je Horacy, gdy studiował w Atenach). Akademię zlikwidował Justynian w 529 jako ostatnią placówkę pogańskiej myśli greckiej; przen. instytucja zrzeszająca najwybitniejszych przedstawicieli nauki a. sztuki; przen. system filozoficzny Platona. Akademia Argonautów - Accademia degli Argonauti, pierwsze na świecie towarzystwo geograficzne, zał. we Włoszech przez geografa Vincenzo Maria Coronelli, 1650-1718; król Jan Sobieski był członkiem i opiekunem Akademii. Akademia Arkadyjska - Accademia dell'Arcadia, włoska akademia literatury, zał. w 1690 w Rzymie z inicjatywy szwedzkiej królowej Krystyny; nazwa od gr. Arkadu. Akademia Carraccich - Akademia Bolońska, Accademia dei Desiderosi, Accademia degli Incamminati, prywatna uczelnia artystyczna zał. w 1585 w Bolonii przez Lodovica, Agostina i Annibale Carraccich; wł. desideroso 'pragnący, Ŝądny'; inramminato 'wyruszający w drogę'. Accademia della Crusca - we Florencji, zał. w 1582 przez pisarza wł. Antona Fr. Grazziniego, która pracowała nad oczyszczeniem języka wł. z "plew" (wł. crusca 'otręby, plewy, piegi') i w 1612 wydała słownik jęz. wł., Vocabolario della Crusca. Akademia drybińska - W Drybinie na Białorusi istniała szkoła dla niedźwiedzi i niedźwiedników, Ŝartobliwie zwana akademią; zob. niŜej Akademia (smorgońska). Akademia Francuska - Academie Francaise, ok. 1630 prywatne kółko literatów, o którym w 1634 usłyszał kardynał Richelieu i zaproponował przeobraŜenie kółka w ciało oficjalne, rozszerzone do 40 osób. Zatwierdzone w 1637 przez parlament wraz z nazwą stało się najwyŜszą publiczną instytucją naukową we Francji, pierwszą tego rodzaju instytucją w nowoŜytnej Europie. Jej główną funkcją jest układanie i rewizja słownika jęz. fr.; zob. Nieśmiertelny (Nieśmiertelni). ??? Akademia Goncourtów - fr. stowarzyszenie lit. złoŜone z dziesięciu osób, działające od 1903, którego gł. zadaniem jest doroczny wybór najlepszego dzieła prozatorskiego w jęz. francuskim (przede wszystkim powieści), jakie ??? ukazą się w minionym roku, i ofiarowanie autorowi nagrody (fr. Prix Goncourt) ufundowanej w 1896 testamentem pisarza fr. Edmonda de Goncourt. Akademia Krakowska - pierwotna nazwa Uniwersytetu Jagiellońskiego. Akademia Lubrańskiego - Kolegium Lubrańskiego, szkoła średnia w Poznaniu

zał. w 1519 przez biskupa Jana Lubrańskiego, jedna z pierwszych szkół humanistycznych w Polsce; zamknięta w 1780 przez Komisję Edukacji Narodowej. Accademia Platonica - wł., 'Platońska', Akademia Florencka, szkoła filozoficzna zał. przez Cosima de Medici, działająca w 1459-1521, pragnąca oŜywić tradycje platońskie, stąd nazwa. Akademia smorgońska - Ŝartobliwa nazwa głównego ośrodka tresury niedźwiedzi w Smorgoniach w oszmiańskim powiecie, z którymi obchodzono domy po całej Rzplitej i pokazywano sztuki przy dźwiękach głośnej muzyki; por. wyŜej Akademia (drybińska). Akadema św. Cecylii - zob. (św.) Cecylia. Akademia św. Łukasza - Accademia di San Luca, załoŜona w Rzymie w 1577 z inicjatywy Girolamo Muziano akademia malarstwa i rzeźby (druga po Accademia del Disegno, zał. w 1563 we Florencji), dziś Reale Accademia Romana di San Luca; godłem akademii jest trójkąt równoboczny utworzony z pędzla, dłuta i cyrkla, a dewizą "aequa potestas" łac., 'z równą siłą'. Akademia Umiejętności - w latach 1873-1919 nazwa Polskiej Akademii Umiejętności w Krakowie (1919-1951). Instytucja przejęta przez Polską Akademię Nauk. Wyraz "umiejętność" w znaczeniu 'nauka, wiedza', Ŝywy jeszcze w czasach Oświecenia, w 1873 był juŜ archaizmem. Akademia Wileńska - pierwotna nazwa Uniwersytetu Wileńskiego. Akademia w Rakowie - uczelnia ariańska na wysokim poziomie, dzięki której Raków nazywano "polskimi Atenami", zał. w 1602, zamknięta juŜ w 1638 wskutek reakcji antyreformacyjnej. Akademia Zamojska - uczelnia załoŜona w 1595 w Zamościu przez Jana Zamoyskiego, pośrednia między szkołą średnią i wyŜszą, rywalizująca ze szkołami jezuickimi; zamknięta w 1784 przez rząd austriacki. Galerie Akademii - wł. Gallerie dell'Accademia, najwaŜniejszy zbiór malarstwa weneckiego w gmachu Akademii Sztuk Pięknych w Wenecji, nad Canal Grande. Ne cedat Academia! łac., 'niech Akademia nie ustępuje!', napis umieszczony po 2. wojnie świat. na drewnianym portalu, jednej z sal krakowskiego Collegium Maius, odnowionego wg projektu Karola Estreichera, 1906-84, historyka sztuki, bibliografa, dyrektora muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Akant - stepowo-pustynna roślina azjatycka i śródziemnomorska o wielkich, kolczastych liściach, pierwowzór motywów dekoracyjnych w formie splotu (np.

na kapitelach korynckich i kompozytowych) kwiatu a. liści. Wg legendy akant wyrósł wokół koszyka z kwiatami złoŜonego przez rzeźbiarza gr. Kallimachosa (V-Iv w. pne.) na grobie jego córki, co tak poruszyło wyobraźnię artysty, Ŝe umieścił tę roślinę na głowicy korynckiej, której, wg Witruwiusza, miał być twórcą; z gr. akanthos od akantha 'cierń; oset; kręgosłup ryby'.

Akcjum - przylądek na M. Jońskim, na zach. wybrzeŜu Grecji (Akarnania), u ujścia Zatoki Ambrakijskiej, gdzie w 31 r. pne. Oktawian, późniejszy August, odniósł w bitwie morskiej zwycięstwo nad flotą Antoniusza i Kleopatry. Bitwa, która uczyniła Oktawiana władcą Rzymu, jest zarazem końcową datą republiki rzymskiej. Na pamiątkę zwycięstwa zbudowano na przeciwległym brzegu Akcjum miasto Nikopolis, gdzie August wzniósł świątynię Apollina, na którego cześć odbywano tam co 4 lata igrzyska; gr. Aktion, łac. Actium.

Akerman - Akkerman, od 1944 Białogród nad Dniestrem, port nad limanem Dniestru, o 20 km od M. Czarnego; tur. akkerman 'biały gród'. To błyszczy Dniestr, to weszła lampa Akermanu. (A. Mickiewicz, sonet Stepy Akermańskie, 8.)

Akis - zob. Acis i Galatea.

Akontios i Kidyppe - bohaterowie jednej z najsłynniejszych gr. historii miłosnych, opisanej w dystychach elegijnych przez Kallimacha, ok. 310-ok. 240 pne., w Heroidach Owidiusza i Listach miłosnych Arysteneta (Iv w.). W czasie uroczystości w Delos, w świątyni Artemidy, młody Akontios zakochuje się od pierwszego wejrzenia w pięknej Kidyppe, ciska jej do stóp jabłko, na którym skreślił słowa: "Przysięgam na Artemidę, Ŝe poślubię Akontiosa", które ona czyta, wiąŜąc się w ten sposób, mimowolnie, przysięgą; Kidyppe, zaręczona z innym, choruje, a wyrocznia delficka oznajmia jej ojcu, Ŝe jedynym lekiem dla córki jest ślub z Akontiosem.

Akrizjos - zob. Danae.

Akropol(is) - w staroŜ. Grecji część miasta na wzgórzu, niegdyś warowna, później miejsce kultu; najsławniejsza Akropolis ateńska (w Tebach - Kadmea, w Koryncie - Akrokorynt) na skalistym wzgórzu 157 m npm.; zob. Atena

(Promachos i Lemnia); Erechtejon; Nike; Partenon; Propyleje; gr., 'górne miasto'.

Akrostych - gr. akrostichis, popularny niegdyś rodzaj wiersza, w którym pierwsze litery, sylaby a. wyrazy wersów tworzą wyraz a. szereg wyrazów o sensie panegirycznym, relig. lub, jak w poniŜszym akrostychu Andrzeja Morsztyna (Xvii w.), obraźliwym: (K)iedyć powiedzieć to, na coś zasłuŜył, (P)rzy ludziach trudno, Ŝebym się nie dłuŜył, (I)eśli masz dowcip domyślny i Ŝartki, (E)xorcyzm czytaj po kraju tej kartki.

Aksakówna - Bohaterka przysłowia z Xvii w.: "Nawet Turczyn Aksakówny nie ima" (por. Jąć), Gertruda Aksakówna, osoba brzydka i stara, po upadku Kamieńca wzięta przez Turków w jasyr, została przez nich, mimo jej protestów, czym prędzej odesłana do kraju.

Akta Ziemskie - od końca Xiv w. w Polsce - księgi sądowe sądów ziemskich i grodzkich.

Akteon - gr. Aktaion, mit. gr. syn Autonoe, córki Kadmosa, wychowany przez centaura Chirona na dzielnego myśliwca. W czasie łowów podpatrzył raz Artemidę i jej nimfy w kąpieli, za co rozgniewana bogini zmieniła go w jelenia, a wtedy został rozszarpany przez własne psy. Owidiusz w Metamorfozach, 3, wylicza imiona 37 psów Akteona. Wyliczanie takie, tak jak miejscowości czy bohaterów, jest stałym rekwizytem techniki epickiej. Artemis i Akteon - metopa z fryzu świątyni Hery (V w. pne.) w Selinuncie na Sycylii; muzeum w Palermo. Diana i Akteon - obraz (1559) Tycjana, Londyn, Gal. Bridgewater. Obraz (1635) Rembrandta, Anholt, zamek Salm-Salm. Obraz Tiepola, Wenecja, Akademia.

A kto chce rozkoszy uŜyć - początek starej pieśni wojskowej, którą Władystaw Tarnowski (Ernest Buława, 1836-78) opracował na nowo i wzbogacił motywami powstańczymi (Pieśni Ŝołnierza, 1863). Najsłynniejsze dystychy: A kto chce rozkoszy uŜyć, Niech idzie w wojence słuŜyć! Na wojence tak to ładnie, Kiedy ułan z konia spadnie. [...] Śpij, kolego, a w tym

grobie Niech się Polska przyśni tobie.

Aktor - Za pierwszego aktora, który był zarazem tragediopisarzem i dyrektorem teatru objazdowego, uwaŜa się Greka Tespisa (zob.), który pierwszy wygłaszać miał swoje kwestie indywidualnie, a nie w chórze. Pierwszymi polskimi aktorami-amatorami znanymi z nazwiska byli Ŝacy krakowscy, którzy w 1522 odegrali Sąd Parysa, łac. Iudicium Paridis, J. Lochera. Pierwszy polski stały zespół zawodowy grający publicznie powstał w 1765. Aktor (jak powiadają) mógłby pouczyć plebana - nm. ein Komdiant knnt' einen Pfarrer lehren, z tragedii Faust, cz. I, Noc, Goethego. Aktorowi (mimowi) potomność nie splata wieńców - nm. dem Mimen flicht die Nachwelt keine Krnze, z tragedii Wallenstein, cz. I, Prolog, 41, Fr. Schillera.

Akwilon - zob. Boreasz.

Akwizgran - nm. Aachen, fr. Aix-la-Chapelle, miasto w Nadrenii Płn.-Westfalii (zach. RFN), od I w. kolonia rzymska Aquae Grani (od imienia celt.-germ. boga wojny, Granusa), następnie waŜny ośrodek państwa Franków. Kaplica pałacowa - najstarsza część kościoła katedralnego (Viii-Xix w.), zbudowana ok. 790-805 przez Oda z Metzu na wzór kościoła San Vitale w Rawennie, o randze katedry od 805, najwaŜniejszy istniejący przykład architektury karolińskiej, mimo przebudowy z 983, późniejszych dodatków gotyckich i restauracji z 1881; najbardziej godny uwagi monument Akwizgranu; budowla ośmiokątna otoczona 16-bocznym obejściem, nad którym wzniesiono wysoką emporę z kolumnowymi arkadami. Pierwsza wielka zachowana budowla kamienna w sztuce nm. Skarbiec katedry jest jednym z najznaczniejszych na płn. od Alp; jego najcenniejszym przedmiotem jest relikwiarz Karola Wielkiego ukończ. w 1215.

Al Adha - zob. Wielbłąd(y Mahometa).

Aladyn - Ala ad-Din. słynny bohater "Opowieści o Ala ad-Dinie i zaczarowanej lampie" (zob. Tysiąc i jedna noc), nieposłuszny piętnastolatek, syn ubogiego krawca chińskiego. Złowrogi czarownik mauretański posyła go do podziemnej jaskini, aby mu wyniósł z niej lampę,

ale chłopiec nie chce mu jej dać, a odkrywszy jej magiczną potęgę, staje się bogaczem i poślubia córkę sułtana, księŜniczkę Badr al-Budur (zob.), dla której przy pomocy "sługi lampy" wznosi cudowny pałac. Czarownik w przebraniu wędrownego handlarza wyłudza od Ŝony Aladyna cudowną lampę, ofiarowując "nowe lampy za stare", po czym przenosi pałac wraz z Badr al-Budur do Afryki; Aladyn, posłuŜywszy się zaczarowanym pierścieniem, odnajduje i zabija czarownika, a Ŝonę i pałac przenosi z powrotem do Chin; zob. teŜ Lampa (Aladyna); Pierścień (Aladyna).

Al Araf - arab. 'przegroda', wg Koranu miejsce między Rajem i Piekłem, dla duchów ludzi moralnie obojętnych, ani dobrych, ani złych, takich jak dzieci, wariaci i głupcy a. dla tych, których dobre i złe uczynki się równowaŜą i którzy oczekują tam na ostateczne przyjęcie do Raju; por. Limbus. Al Araaf - poemat (1829) tytułowy drugiego zbiorku poezji Edgara Allana Poe, gdzie poeta opisuje narodziny cudownej, przeczystej gwiazdy; natchnieniem autora było odkrycie przez Tycho de Brahe w 1572 supernowej (w gwiazdozbiorze Kasjopei), którą astronom nazwał Al Araaf.

Alaryk - ok. 370-410, wódz wojsk Wizygockich na słuŜbie cesarza Teodozjusza I Wielkiego, które po jego śmierci (395) zbuntowały się i obwołały Alaryka swoim królem. W szeregu wypraw wojennych spustoszył Trację, Macedonię i Grecję, a od ok. 400 kilkakrotnie najeŜdŜał Italię, w 410 zdobył i splądrował Rzym, po czym pomaszerował na Sycylię i popłynął do Afryki. Burza zniszczyła jego flotę. W czasie odwrotu z Sycylii Alaryk zmarł. Grób w Busento - Wg legendy towarzysze broni pochowali Alaryka wraz ze złupionymi skarbami koło Cosenzy (Kalabria w płd. Italii), w łoŜysku rzeki Busento, kierując jej wody na czas pogrzebu w sztucznie wydrąŜone zakole. Der Grab in Busento - ballada (1820) poety nm. Augusta von Platen, 1796-1835. Alaric ou Rome vaincue - fr., 'A. albo Rzym zwycięŜony', poemat (1654) Georgesa de Scudery.

Alaska - zob. Szaleństwo (Sewarda).

Alastor - gr., duch-mściciel, ścigający zbrodniarza a. podŜegający go do dalszych zbrodni; łac. genius ultor; deus vindex.

Alastor, czyli Duch samotności - poemat (1816, wyd. pol., tł. J. Kasprowicza, 1907) Shelleya.

Al-Azhar - meczet w Kaine (970-72) ze sławną medresą (muzułm. uniwersytetem teol.-prawniczym) załoŜoną w 988, będącą od tego czasu gł. ośrodkiem nauki muzułm.; arab., 'najjaśniejsza', jeden z tytułów Fatimy (zob.).

Alba - folwark pod NieświeŜem, gdzie ksiąŜę Karol Radziwiłł Panie Kochanku załoŜył rodzaj stowarzyszenia zwanego "bandą albeńską", której członkowie nosili specjalny barwny strój ("mundur towarzyski"). Słynęli z hulaszczych, pijackich zebrań i najazdów na sąsiadów.

Albert - dziedziczny wójt Krakowa od 1290, przedstawiciel patrycjatu nm., zwolennik czeskich rządów w mieście, pozornie i na krótko lojalny względem Władysława Łokietka, w 1311 stanął na czele buntu przeciw niemu. Po zgnieceniu buntu przesiedział 5 lat w więzieniu w Opolu; zmarł na wygnaniu w Pradze po 1317. Pieśń o wójcie krakowskim Albercie - poemacik łaciński napisany po 1320 przez nieznanego Polaka a. Czecha. Gdybym wiedział, co się stanie, Byłbym wiernym niezachwianie Polskiemu monarsze. Na cóŜ wyszła wierność słaba, śe pragnąłem mieć od Szwaba Urzędy najstarsze? (w. 85-90; tł. L. Kondratowicz.)

Albertina - Grafische Sammlung Albertina, słynna kolekcja rysunków i grafiki w pałacu Albertina w Wiedniu, powstała w 1793 ze zbiorów księcia sasko-cieszyńskiego Alberta (Albrechta, syna Augusta Iii, króla polskiego), połączonych w 1922 z kolekcją księcia Eugeniusza Sabaudzkiego. UwaŜana za najwszechstronniejszą kolekcję starych mistrzów zebraną kiedykolwiek przez osobę prywatną. M.in. wspaniały zbiór rysunków Drera kupiony w 1769 od cesarza Franciszka Ii.

Albertus - postać z polskiej odmiany commedia dell'arte z końca Xvi w., klecha i bakałarz wiejski wyprawiany na wojnę przez plebana posłusznego uchwale sejmowej, bohater kilku utworów farsowo-satyrycznych, np. Wyprawy plebariskiej (1590), gdzie pleban nabywa dla Albertusa rynsztunek wojenny i starą szkapę na kleparskim targu ze starzyzną w Krakowie, a. "Albertusa z

wojny" (1596), opisującego przygody marszowe owego rycerza-samochwała, niezgrabiasza, tchórza-kurołapa, a po trosze staropolskiego Szwejka. Imię Albertus, zlatynizowany Albert, w dawnej Polsce mylone zazwyczaj z Adalbertem i Albrechtem, którym miał odpowiadać swojski Wojciech (zob.), w tym wypadku oznacza prawdop. właśnie wiejskiego Wojtka.

Alberyk - Albrich, Alberich, mit. germ., król elfów; w "Pieśni o Nibelungach", eposie germ. z Xii8Xiii w., karzeł, któremu Zygfryd porywa czapkę-niewidkę, przydatną w czasie walki z Brunhildą. Zygfryd powierza Alberykowi zdobyty skarb Nibelungów, a po śmierci bohatera Alberyk lojalnie oddaje skarb wdowie. W tetralogii Richarda Wagnera "Pierścień Nibelunga" (1868-76) Alberyk, zręczny i obrzydły gnom, wykuwa ze złota dobytego z dna Renu proroczy pierścień obdarzający wszechmocą. Loki i Wotan wykradają pierścień, ale przekleństwo Alberyka towarzyszy odtąd posiadaczom pierścienia wszędzie; zob. Nibelung; Oberon.

Albi - miasto nad rzeką Tarn w dawnej Langwedocji (płd. Francja); rzymska Civitas Albigensium; w Xii-Xiii w. jeden z gł. ośrodków ruchu albigensów; miejsce urodzenia Henri de Toulouse-Lautreca (1864). Katedra św. Cecylii - główne i najsłynniejsze dzieło katalońsko-płd.-zach. francuskiego gotyku, obronny kościół halowy, rozp. w 1282, potęŜna wieŜa (78 m) w 1485; jedna nawa bez podpór wewnętrznych, z bocznymi kaplicami między przyporami występującymi do wnętrza katedry; bez zewn. łuków odporowych; piękny, późnogotycki portal boczny z 1535, freski szkoły wł. z Xv-Xvi w.; witraŜe z Xiv-Xvi w.; najwspanialszy kościół fr. późnego Xiii w., wyglądający z zewnątrz jak potęŜny, zwarty blok skalny znaczony pionowymi liniami masywnych półfilarów. Albigensi - sekta chrześc. Xii w. w Langwedocji (płd. Francja), nazwana od miasta Albi (choć Tuluza była ich właściwym ośrodkiem), wyróŜniająca się poboŜnością i cnotami w wieku rozwiązłości. OskarŜeni o manicheizm, stali się celem krucjaty ogłoszonej przeciw nim przez papieŜa Innocentego Iii, przeprowadzonej z krańcowym okrucieństwem (1209-13) przez Simona de Monfort, a potem bezlitośnie wytępieni przez inkwizycję.

Albion - staroŜytna, poetycka nazwa Wysp Brytyjskich, potem Anglii lub Szkocji czy nawet tylko Pogórza szkockiego, pochodząca moŜe z celt. alp, ailp 'skała, góra' a. z łac. albus 'biały', od kredowych skał wybrzeŜy Dovru: wg legendy od syna Neptuna. Albiona, olbrzyma, odkrywcy tego kraju, który rządził nim przez 44 lata; wg innej legendy od Albii, najstarszej z 50 córek króla Syrii, które jednocześnie zabiły swoich męŜów w noc poślubną (por. Danaidy) i za karę puszczone na statku na otwarte morze dobiły na

koniec do zachodniej wyspy, i poślubiły półdzikich krajowców. Perfidny Albion - hasło odzwierciedlające rozgoryczenie republikanów fr. z powodu przyłączenia się Anglii do antyfrancuskiego przymierza mocarstw europ. po straceniu Ludwika Xvi dn. 21 I 1793.

Alborada Del Gracioso - hiszp., 'Poranna pieśń trefnisia', impresjonistyczny utwór fortepianowy z cyklu Miroris (fr., 'Zwierciadła', 1905) Maurice Ravela.

Albośmy to jacy tacy - popularna krakowska taneczna pieśń ludowa rozpoczynająca się od słów: Albośmy to jacy tacy, chłopcy krakowiacy, czerwona czapeczka na cal podkóweczka i biała sukmana, danaŜ moja, dana! (1-6.)

Albrecht Hohenzolern - (wym. hoencollern), 1490-1568, ostatni wielki mistrz krzyŜacki. W 1525 przeprowadził sekularyzację zakonu i złoŜył 10 kwietnia w Krakowie hołd Zygmuntowi Staremu jako dziedziczny ksiąŜę lenny Prus. Rozwijał działalność wydawniczą takŜe w jęz. polskim; załoŜył w 1544 uniwersytet królewiecki; zob. teŜ Hołd (pruski).

Alcala - arab. al kala 'twierdza'. Calle de Alcala - główna ulica Madrytu. Alcala de Henares - miasto w środk. Hiszpanii nad rzeką Henares, miejsce urodzenia (1547) Cervantesa.

Alcazaba - (wym. alkafaba) nazwa twierdz, cytadel mauretańskich w miastach płd. Hiszpanii (Almeria, Malaga).

Alchwarizmi - al-Khwarizmi, al-Chorezmi, Muhammed ibn Musa, matematyk i astronom arabski, z pochodzenia Uzbek, na dworze kalifa al-Ma'muna w Bagdadzie ok. 820; autor licznych prac naukowych. Znaczna część wiedzy matematycznej śrdw. Europy pochodzi z łac. przekładów jego dzieł, które przyczyniły się równieŜ do upowszechnienia cyfr hinduskich, zwanych później arabskimi.

Algebra - Wyraz pochodzić ma od tytułu jego traktatu o równaniach: (Hisab al-dŜabr wa'l-mukabala) arab., 'Podręcznik algebry', dosł. 'o odtwarzaniu i przeciwstawianiu'. Algorytm - Wyraz pochodzić ma od imienia Alchwarizmi.

Alcyna - siostra Morgany i uosobienie rozkoszy zmysłowych w Orlando innamorato (1506) Boiarda i Orlandzie szalonym (1532) Ariosta, gdzie panuje, jak Kirke, na wyspie zapomnienia, pełnej niesamowitych czarów; por. Armida. Alcina - opera (1736) G.F. Handla.

Aldebaran - czerwonopomarańczowa podwójna gwiazda najjaśniejsza w konstelacji Byka, jedna z najbliŜszych gwiazd, widoczna w Polsce jesienią i zimą. Z arab. al-dabaran od dabar 'iść za kimś', bo gwiazda postępuje za Plejadami.

Aldobrandyńskie Wesele - zob. Wesele (Aldobrandyńskie).

Aldona Anna - 1309 a. 1310-39. Aldonę, królową polską, córkę księcia litewskiego Giedymina, od 1325 Ŝonę Kazimierza Wielkiego, ochrzczono po przyjeździe do Polski jako Annę (Hannę). Imienia Aldona nie uŜywano do czasu romantycznej mody na imiona pogańskie; por. imię bohaterki "Konrada Wallenroda" Mickiewicza.

Aldrin - Edwin E. (wym. o:ldrin), ur. 1930, kosmonauta amer., pułkownik lotnictwa, drugi człowiek na KsięŜycu, wylądował na powierzchni "Morza" Spokoju, dn. 21 Vii 1969; zob. Armstrong N.A. Piękny widok... wspaniałe pustkowie - ang. Beautifull view... magnificent desolation, pierwsze słowa Aldrina po wylądowaniu na KsięŜycu.

Aldyny - wydania klasyków gr. i rz. drukowanych w Wenecji i in. miastach przez humanistę wł. Aldo Manuzio (Aldus Manutius, 1450-1515) i jego rodzinę od 1490 do 1597. Wygodny format ksiąŜek (mała ósemka) i naukowa staranność edytorska spopularyzowały je w Europie. Nazwa od imienia

wydawcy.

Alegoria - wyraŜenie (w mowie, piśmie a. sztuce) prawd a. uogólnień o ludzkim postępowaniu a. doświadczeniu za pomocą symbolicznych, fikcyjnych postaci i działań, zwł. bajek, przypowieści. Parabel nm., 'Parabola', wiersz (1868) Friedricha Rckerta, mimo tytułu nie jest parabolą, lecz wzorowym przykładem alegorii. Mowa w niej o podróŜniku wędrującym pieszo i trzymającym wielbłąda za uzdę. Złośliwe zwierzę wpada we wściekłość, podróŜny ucieka i napotyka głęboką studnię, a widząc, Ŝe zwierzę go goni, wskakuje do studni. Nie spada jednak w głąb, bo chwycił się krzaka jeŜynowego, wyrastającego ze ściany studziennego szybu. Trzymając się mocno krzaka spogląda w górę i widzi tuŜ nad sobą pysk rozwścieczonego wielbląda; wtedy patrzy na dno: tam ujrzał smoka rozdziawiającego głodną paszczę. PrzeraŜony tym wszystkim zagląda tam, gdzie korzenie krzaka trzymają się ściany, i dostrzega dwie myszy, czarną i białą, które na przemian podgryzają owe korzenie. Zrozpaczony podróŜny daremnie rozgląda się za ratunkiem. Nagle dostrzega na gałązkach krzaka dojrzałe jeŜyny; nie mogąc powstrzymać oskomy, sięga po owoce i zjada z apetytem jeden za drugim, aŜ wreszcie zapomina o strachu i swej rozpaczliwej sytuacji. Zapytasz, czytelniku: "KtóŜ to jest ten głupiec, któremu tak łatwo wywietrzała z głowy myśl o jego połoŜeniu?" Wiedz zatem, przyjacielu, Ŝe tym człowiekiem jesteś ty sam; smok na dnie studni to ziejąca otchłań śmierci; wielbłąd groŜący z góry - to zgryzoty i niedole Ŝycia, ty zaś musisz, w zawieszeniu między Ŝyciem a śmiercią, chwytać się co sił zielonego drzewa świata; obie myszy, czarna i biała, które na przemian podgryzają korzenie krzewu, to noc i dzień. Ciebie zaś tak pociąga urok owoców Ŝycia, Ŝe zapominasz o wszystkich okropnościach, chcąc tylko zerwać i popróbować moŜliwie jak najwięcej słodkich jeŜyn.

Aleja - Aleja Szucha symbol zbrodni hitlerowskich popełnianych w czasie 2. wojny świat. w Warszawie, ulica w śródmieściu, nazwana imieniem Jana Chrystiana Schucha, 1752-1813, architekta i ogrodnika pol. (obecnie Aleja I Armii W.P.), przy której mieściła się siedziba gestapo. Aleja w Middelharnis (1689) najsłynniejszy krajobraz pejzaŜysty hol. Meinderta Hobbemy, Londyn, Nat. Gall.

Aleksander - najsłynniejsze imię greckie wsławione przez Aleksandra Macedońskiego, noszone przez papieŜy, carów, królów Szkocji. Zdrobnienie Sandy oznacza w jęz. ang. (Ŝart.) Szkota, podobnie jak Paddy (Patrick) Irlandczyka, a Taffy (Dawid) Walijczyka. Aleksandros, gr., 'obrońca, pomocnik ludzi', zdrobn. pol. Olek; wł. Alessandro, Sandro; ros. Aleksandr, Sasza; łac. skr. Alexis, Alexius; pol. Aleksy; ros. Aleksjej; węg. Sandor

(wym. szandor), tur. Iskandar, Iskender; szkoc. skr. Alastair, Alister. Popularność tego imienia w Polsce ustaje po powstaniu styczniowym: ludność unika imienia cara. Aleksander - zob. Parys.

Św. Aleksander Newski - 1220-63, ksiąŜę nowogrodzki od 1236, wielki ksiąŜę włodzimierski od 1252, syn Jarosława Wsiewołodowicza włodzimierskiego, ros. bohater narodowy, święty prawosławny. Przydomek zawdzięcza świetnemu zwycięstwu, odniesionemu 1240 nad Newą w bitwie ze Szwedami pod wodzą potęŜnego, Birgera Jarla. W 2 lata później pokonał rycerzy zakonu inflanckiego na lodzie pokrywającym jezioro Pejpus. Aleksander Newski - kantata (1938) Prokofiewa, uŜyta jako muzyka do słynnego filmu (1938) Siergieja Eisensteina pod tymŜe tytułem, z Nikołajem Czerkasowem w roli gł.

Aleksander Wielki (Macedoński) - syn Filipa Ii Macedońskiego i Olimpiady, ur. 356 pne. w Pelli, wychowanek Arystotelesa, król macedoński od 336. Wymógł na państwach gr. obranie go naczelnym wodzem wyprawy na Persję, rzekomo dla wyzwolenia miast gr. w Azji Mniejszej, a w istocie dla zdobycia całego cywilizowanego Wschodu. W 334 przekroczył Hellespont, pokonał nad rzeką Granikiem satrapów małoazjatyckich, zdobył Gordion, stolicę Frygii, w 333 pobił Dariusza Iii pod Issos; zdobył po 7 miesiącach oblęŜenia Tyr. Zajął Egipt; załoŜył w 332 Aleksandrię, dotarł do słynnej świątyni i wyroczni boga Ammona w oazie Siwa, gdzie kapłani powitali go jako boga (za którego się odtąd uwaŜał). Zwycięstwo w bitwie między Arbelą i Gaugamelą w Mezopotamii (331) zdecydowało o upadku państwa perskiego. Aleksander zajmuje Babilon, Suzę, puszcza z dymem Persepolis, w 329-327 zdobywa wsch. Iran (obecny Afganistan), w 326 dociera do rzeki Indus. Rezygnuje z dalszych zdobyczy pod naciskiem swego wojska. W czasie odwrotu umiera w Babilonie w 323 w wieku 32 lat. Aleksander nie był Grekiem, ale Macedończykiem; jego ambicją było przewyŜszyć wielkiego ojca; był wychowany na Homerze (zob. niŜej), który zaszczepił mu ideał bohatera szukającego chwały w walce, "w Ŝyciu krótkim, lecz pełnym sławy", na wzór Achillesa, a radości w namiętnych przyjaźniach i hucznych biesiadach. Był wyjątkowo odwaŜny, brał osobiście udział w bitwach, a przy tym był genialnym wodzem, mówcą i przywódcą ludzi. Jako władca imperium perskiego Ŝył z iście wschodnim przepychem i wspaniałością budzącą niezadowolenie jego macedońskich przyjaciół, choć naturalną dla Persów; daremnie usiłował zbratać i zrównać arystokrację zwycięzców i zwycięŜonych. Poślubił Roksanę, córkę sogdiańskiego księcia, a następnie Statirę, córkę Dariusza. Mimo siły charakteru i opanowania wybuchał niekiedy przeraŜająco gwałtownym gniewem, nie oszczędzając Ŝycia nawet najserdeczniejszych przyjaciół, takich jak Kallistenes, Klejtos, Filotas,

Parmenion; zob. teŜ Dariusz Iii Kodomanus; Dhu'lkamain; Falanga (maced.); Owca (Rzeźnik). Aleksander i Anaksarchos - W czasie wyprawy do Indii towarzyszył Aleksandrowi filozof Anaksarchos z Abdery, uczeń Demokryta; gdy raz opowiadał królowi o nieskończonej liczbie istniejących światów, ten rozpłakał się, a zapytany o przyczynę łez, wyjaśnił: "CzyŜ nie jest to godne Ŝałości, Ŝe gdy liczba światów jest nieskończona, nie zostaliśmy jeszcze władcami jednego?" To miał na myśli Juwenal, pisząc w swoich "Satyrach", 10, 168: "Jeden glob nie wystarcza młodzieńcowi z Pelli", łac. unus Pellaeo iuveni non sufficit orbis. Aleksander, Apelles i Kampaspe - Król czcił i wielbił swego nadwornego malarza, wielkiego Apellesa; powiadał: "Jest tylko dwóch Aleksandrów - syn Filipa i niezrównany portret bohatera, pędzla Apellesa"; nie pozwalał się teŜ portretować nikomu innemu. Gdy piękna nałoŜnica króla, Kampaspe, pozowała Apellesowi do obrazu Afrodyty Anadyomene, malarz zakochał się w niej, a król, zauwaŜywszy to, ofiarował mu ją. Historia ta jest tematem komedii prozą "Alexander and Campaspe" (1584) Johna Lyly. Aleksander i bieg olimpijski - Kiedy przyjaciele pytali Aleksandra, który biegał bardzo szybko, czy wziąłby udział w biegach olimpijskich, odrzekł: "Owszem, ale pod warunkiem, Ŝe do wyścigu ze mną stawać będą tylko synowie królewscy." Aleksander i brody - Ironia losu sprawiła, Ŝe Aleksander najtrwalej moŜe zapisał się w Ŝyciu następnych pokoleń tym, Ŝe wprowadził do Europy obyczaj golenia brody, którą w czasie walki wręcz łatwo pochwycić mogła krzepka dłoń nieprzyjaciela. Aleksander i Bucefał - Gdy Filipowi Ii zaproponowano kupno ogiera tesalskiego, Bucefała (gr. Boukephalos, dosł. 'bykogłowy'), a Filip odmówił z przyczyny nieokiełznania i dzikości konia, 18-letni Aleksander dosiadł go i ujarzmił, a gdy zsiadł, Filip rzekł mu: "Synu, szukaj równego ci królestwa, bo Macedonia dla ciebie za ciasna." Był to ulubiony koń Aleksandra, który śmierć jego w bitwie z Porosem w 326 zniósł bardzo cięŜko; załoŜył nad Hydaspesem miasto i nazwał je Bukefalia; zob. teŜ Apelles (Bucefał i Aleksander). Aleksander i Diogenes - zob. Diogenes. Aleksander i Filip z Akarnanii - Gdy Aleksander cięŜko zachorował, lekarze, straciwszy nadzieję uratowania go, nie śmieli go leczyć, aby po jego zgonie móc zachować głowy na karku. Jedynie wielki przyjaciel króla, Filip z Akamanii, lekarz, odwaŜył się przyjść mu z pomocą i przygotować lek. Wtedy Parmenion (zob. niŜej) posłał Aleksandrowi z obozu pismo, w którym ostrzegał go przed Filipem, przekupionym jakoby przez Dariusza obietnicą małŜeństwa z jego córką i zamierzającym Aleksandra otruć. Król nie pokazał listu nikomu, a gdy Filip nadszedł z lekarstwem w kielichu, podał mu to pismo do przeczytania, a sam w tym czasie popijał lek bez lęku.

Była to dramatyczna i zdumiewająca scena, gdy jeden pił, a drugi czytał, a wreszcie obaj popatrzyli sobie w oczy. Aleksander i Homer - Kiedy Aleksander wylądował w Azji pod Troją, uczynił libację - ofiarę z wina - bohaterom "Iliady" Homera i zgodnie ze starym zwyczajem wziął udział nago, wraz z przyjaciółmi jako współzawodnikami; w biegu ku czci herosów. O Achillesie powiedział wtedy, Ŝe błogosławiony to mąŜ, który w Ŝyciu znalazł wiernego przyjaciela, Patrokla, a po śmierci wielkiego piewcę swojej sławy, Homera. W najkosztowniejszym ze zdobytych skarbów Dariusza - kasetce na pachnidła - umieścił otrzymany od Arystotelesa egzemplarz "Iliady" (zwany odtąd "egzemplarzem z kasetki"), którą uwaŜał za "codzienny pokarm swej dzielności wojennej". Aleksander i Kallistenes - Kallistenes z Olintu, krewniak Arystotelesa, towarzyszył królowi w wyprawie na Wschód w roli korespondenta wojennego; w swoich sprawozdaniach wysyłanych do Grecji przedstawiał króla jako wybrańca bogów i cudotwórcę; kiedy jednak Aleksander, zostawszy władcą Persji, wymagał od Greków i Macedończyków czołobitności i wschodnich ceremoniałów, Kallistenes, który wypowiadał się o tym z przekąsem, wypadł z łaski i został wtrącony do więzienia, gdzie zmarł. Aleksander i Parmenion - Gdy przybyli do Aleksandra wysłani przez Dariusza przyjaciele jego i wręczając mu pismo króla prosili, by zatrzymał w swych rękach wielki obszar leŜący na zachód od Eufratu, zaprzestał wojny i stał się jego sprzymierzeńcem, Pamienion, jeden z przywódców macedońskich, oświadczył, Ŝe on, gdyby był Aleksandrem, przyjąłby tę propozycję. Na to król: "Owszem, i ja bym przyjął, gdybym był Parmenionem." I dodał jeszcze: "Na niebie nie ma miejsca dla dwóch słońc, a na ziemi dla dwóch władców." Aleksander i Poros - Gdy Aleksander w Indiach, przekroczywszy rzekę Indus, pokonał w 326 armię króla Porosa i wziął go do niewoli, zapytał go pełen podziwu dla jego dzielności, postawy i urody - jak ma z nim postąpić; Poros odparł: "Po królewsku." Aleksander i Pytia - Przed wyruszeniem na Persję król wybrał się do Delf, aby zasięgnąć rady wyroczni, ale tego dnia była ona nieczynna; udał się jednak na poszukiwanie Pytii i mimo jej protestów zaprowadził ją siłą do świątyni. "Synu - rzekła kapłanka - nie ma na ciebie rady." "Dość - zawołał Aleksander - to mi starczy za wyrocznię!" Aleksander i rozbójnik - Gdy przyprowadzono do króla pochwyconego pirata Diomedesa, Aleksander zapytał go, jak śmie uprawiać rozbój na morzu. "A jak ty śmiesz go uprawiać na lądzie? - brzmiała odpowiedź. - Nazywają mnie piratem, bo mam jedną galerę; ciebie zaś, który pustoszysz świat wielkimi armiami, zwą królem." Aleksandrowi rozumowanie to tak przypadło do gustu, Ŝe uczynił Diomedesa księciem i sędzią; legenda z "Gesta Romanorum", 146. Aleksander i Tais - Po zdobyciu Persepolis Aleksander kazał je spalić wraz z pałacami królewskimi, aby przypieczętować tym kres dynastii

Achemenidów; powiadano, Ŝe rozkaz ten wydał po pijanemu, w czasie uczty, na prośbę równieŜ pijanej kurtyzany ateńskiej Tais. Aleksander i Talestris - zob. Talestris. Aleksander i zasłonięte ucho - Gdy zapytano króla, dlaczego rozsądzając sprawy gardłowe, zakrywa dłonią jedno ucho w czasie przemówienia oskarŜyciela, odrzekł: "Chcę zachować jedno ucho wolne od uprzedzeń dla wysłuchania oskarŜonego." Aleksander na rzece Hydaspes - w Indiach, wezbranej przez burzę, przeprawiając się w bród z oddziałem wojska, aby napaść na obóz króla Porosa, miał wykrzyknąć: "O Ateńczycy, czy uwierzylibyście, na jakie się naraŜam niebezpieczeństwa dla zdobycia u was sławy!" Apelles, Bucefał i Aleksander - zob. Apelles. Dhul Karnain - arab., 'Dwurogi', nazwa, pod którą Aleksander Wielki, arab. Iskandar ar-Rumi, występuje w Koranie, 18, 83-98, i wznosi mur przeciw atakom Goga i Magoga (zob.). Znaczenie jej tłumaczą rozmaicie, np. Ŝe określa Aleksandra jako władcę dwóch stron świata: Wschodu i Zachodu. Nadzieja - Przed wyruszeniem na Persję Aleksander rozdał i zapisał niemal wszystkie dobra królewskie przyjaciołom; wtedy Perdykkas, wybitny wódz Filipa Ii i Aleksandra, zapytał króla, co zatrzyma dla siebie. Ten odpowiedział: "Nadzieję". Nic nie zostanie do zdobycia dla mnie - mruknął młodziutki Aleksander, gdy doniesiono mu o licznych zwycięstwach jego ojca, Filipa Ii. Nie chcę kradzionego zwycięstwa - rzekł Aleksander, gdy radzono mu zaskoczyć wojojsko perskie nagłym atakiem w nocy. Rzeźnik nie boi się... - zob. Owca. Węzeł gordyjski - zob. Węzeł (gordyjski). Biografowie greccy: Diodor Sycylijczyk (I w. pne.), Biblioteka historyczna, ks. 17; Plutarch, śywoty sławnych męŜów (Aleksander Wielki); Anabuza Aleksandra zob. Anabaza 2; rzymscy: Kurcjusz Rufus (I w.), De rebus gestis Alexandri. Historia Aleksandra Wielkiego - najsłynniejsza z aleksandreid (powieści a. poematów ujmujących dzieje Aleksandra jako szereg czarodziejskich i fantastycznych czynów i przygód), napisana w Egipcie po grecku, przypisywana błędnie Kallistenesowi z Olintu, 360-327 pne., pochodząca z Iii w. ne., przełoŜona na łacinę w X w. Tłumaczona na wiele języków, rozpowszechniła się na Bliskim Wschodzie i w całej Europie; powodzenie jej stworzyło śrdw. legendę Aleksandra w setkach przeróbek i wariantów; przekład polski z 1510 nie opublikowany; inny, anonimowy, wyd. 1550 w

obraz (1529) Albrechta Altdorfera. Mus.in. zob. w Edessie (Syria). Rozbójnik wieś zrabował. Bitwa Aleksandra Wielkiego z Dariuszem Iii pod Issos . śywot św. do którego jako libretta napisano ok. Gluck (1745). Aleksandr Makiedonskij gieroj. 1. Xviii w.Krakowie. Cherubini (1784).tragedia (1665) Racine'a. Neapol. Aleksy . 50 partytur. wznawiany aŜ do poł. 12-zgłoskowy jambiczny z akcentem na zgłosce szóstej i średniówką po niej. Ŝyje w poboŜnej biedzie w syryjskiej Edessie przez 17 lat. przypisywany kanonikowi z Rouen. przed śmiercią spisuje na .) Aleksander Macedoński był (niewątpliwie) bohaterem. 63-64. Pinakoteka. Alexander's Feast or the Power of Music . Zob. Węgierski.ros. tł. moŜe pędzla Filoksenosa z Eretru. 1040.francuski wiersz klasyczny. Alexandre le Grand .). Domu Fauna.oratorium (1736) G. Juliana Tuwima. aby wrócić przed bramę domu ojcowskiego i tam Ŝebrać nie poznany. poemat w 125 strofach po 5 dziesięciozgłoskowych wersów asonansowych. lecz po cóŜ (zaraz) łamać krzesła? . porzuca w noc poślubną Ŝonę i ojczyznę. patron Ŝebraków i włóczęgów. St. stąd nazwa. oparta na wczesnohellenistycznym obrazie. Nat. Aleksy. Naz. syn zamoŜnego patrycjusza rzymskiego. jeden z najpopularniejszych w Xviii w. Ŝył w V w. Bitwa pod Arbelą . Aleksander świat złupił i wielkim stąd słynie. Gall. Aleksander i rodzina Dariusza . Bitwa Aleksandra .melodramat (1727) Pietra Metastasia. z komedii Rewizor. Cimarosa (1781).jeden z popularniejszych świętych na Wschodzie. Alessandro nelle Indie . Powieść (o Aleksandrze). Powieść (o Aleksandrze). zastosowany po raz pierwszy w chanson de geste: Pielgrzymka Karola Wielkiego do Jerozolimy (prawdop. a uŜyty świadomie jako metrum odpowiednie do epopei w "Powieści o Aleksandrze". Xii w. Thibault de Vernon. K. (T.fr.. z ok. Św.mozaika odkryta w 1831 w Pompei w tzw. m.F.obraz (1565-70) Paola Veronese. Vie de saint Alexis.. ulubiony obraz Napoleona I. nieznanego autora. na pal wbity ginie. Hndla. Aleksandryn .obraz Jana Brueghela zwanego Aksamitnym. jeden z najstarszych pomników jęz. 1 (1836) Gogola. Monachium. Historia o Ŝywocie i sprawach znamienitych Aleksandra Wielkiego. Aleksego . Londyn. no zaczem Ŝe stulja łomat?. francuskiego. Do "Monitora" Bohomolca.

al-anbik. CoŜ milował Boga swego. Legenda o św. Jeden z najdawniejszych zabytków jęz. wszedł do literatury nie przez klęskę. zakochany w nimfie Aretuzie ścigał ją tak długo. Alfa Centaura . do alkoholu. alembicum 'destylator' z arab. największa rzeka Peloponezu. w staroŜytności część koryta rzeki biegła pod ziemią. Cztę w jednych księgach o niem: Kto chce słuchać.1030-1109. jest gwiazdą najbliŜszą Słońca. Alfejos. 1. ale przez swój romans . 4: "Ja. Źródło (Aretuzy). 22. kopia wcześniejszego przekładu wierszem..pergaminie historię swego Ŝycia.wersja polska. polskiego. początek i koniec. Aleksym . Alembik .Pierwsza i ostatnia litera alfabetu greckiego. Sant' Alessio. ani nawet nie dzięki załoŜeniu pierwszego uniwersytetu w Hiszpanii.1155-1214. wraz z Cydem i królem Rodrygiem naleŜy do głównych bohaterów epopei hiszpańskiej. opartego na łac. 13). 7-10. bóg rzeki. dziś Rufta. pierw. przez nieznanego autora.dawny aparat destylacyjny." Alfejos . ja powiem. 41. wszystko od A do Z. przepływająca przez Arkadię i Elidę. i nm. wersjach "śywota". Alfa i Omega . król Leonu i Kastylii. w mit. liczącego 241 wersów. 8. sporządzona w Xv w. gr. wódka przepalanka. Pan. zwł. w Biblii o Istocie Boskiej (Apok. Alfons Vi .potrójny układ gwiazd konstelacji Centaura. Alfons Viii Szlachetny . łac. z których jedna. jestem pierwszy i ostatni. śywot jednego świętego. Proxima Centauri. wg Proroctwa Izajasza. gdzie zamieniła się w źródło. przen. w Polsce niewidoczną. ani przez wspaniałe zwycięstwo nad nimi pod Navas de Tolosa w 1212.gr. niewzruszony autorytet. zob. por. z gr. którą poniósł od Maurów pod Alarcos w 1195. dających najobfitszy materiał legendzie. zdobywca Toleda na Maurach (1085). Alpheios. ze śrdw.. a po zgonie znaczonym cudami zostaje rozpoznany juŜ jako święty. król Kastylii. aŜ uciekla pod ziemię i pod dnem morza przedostała się na wyspę Ortygię.

Alfons X Mądry . rosły szybciej niŜ jego dokładność. popierał naukę i sztukę.nm. Raquel . Kopernik "istnym monstrum". Z jego inicjatywy 50 astronomów. śydówka z Toledo . mógłby otrzymać nieco poŜytecznych wskazówek. Alchwarizmi.. przyczynił się do rozwoju Ŝycia kulturalnego. sztuka (1778) V.). których zgromadził w Toledo. z arab. Ballada hiszpańska . ale juŜ w Xiii w. zob. deferensów i ekwansów. córki Henryka Ii.nm. . Alehwarizmi. Ten obraz świata nazwał w Xvi w. budował szkoły. Czarny (Kamień). beta konstelacji Perseu Sza (w Głowie Meduzy).A." Algebra . Spanische Ballade. jesienią i zimą.hiszp. zasłaniana na krótko przez ciemnego satelitę co 2 dni i 9 godz. zob. Die Jdin aus Toledo. epicykli. Ghul. historycznych i prawniczych na łacinę oraz Biblii na hiszp. będące rewizją tablic Ptolemeusza.zob. powieść (1955) Liona Feuchtwangera. astron.tragedia (1837..pierwsza znana zmienna gwiazda zaćmieniowa.zob. w Polsce widoczna latem. Garcia de la Huerta. król Alfons X Mądry powiedział o nim: "Gdyby Bóg poradził się mnie przy budowie świata. 'Rachela'. w której ramiona pchnęła go oziębłość jego Ŝony. Angielki Leonory. 1888) Franza Grillparzera. król Kastylii.1221-84. Algol .zob. ułoŜyło planetarne "Tablice Alfonsyńskie" (1252). Komplikacje geocentrycznego układu planetarnego w Ptolemeuszowskim systemie idealnych kól. Algorytm . wyst. Niezbyt fortunny jako polityk. zwane teŜ Toledańskimi.z piękną śydówką Rachelą. Al-HadŜar Al Aswad . utworzył kolegium uczonych tłumaczy arabskich dzieł astronomicznych. Księga (Księgi wiedzy. zdobywca Kadyksu (1262). al-ghul 'demon bezczeszczący groby'. jednostajnego ruchu.

Alikant . Through the Looking-glass. po odejściu rozbójników powtarza te wyrazy. i Dziedziniec Lwów (tzw.G. córka H. napisanych przez C. Generalife. rzymskiego Lucentum. rozbudowywany w ciągu Xiv w. od Alicante. Tysiąc: i jedna noc). wapna i gruzu. lekkości i olśniewającego bogactwa dekoracji.warowny zespół pałacowy na szczycie wzgórza w Grenadzie (Hiszpania). zdobywa dostęp do skarbów i staje się bogaczem. al hamra 'czerwony' od barwy murów zbudowanych z tapii. zespół ulegał potem licznym przebudowom. przez królów dynastii Nasrydów. rozbójników otwiera drzwi tajemnej jaskini przy pomocy magicznych słów: "Sezamie. por. Dwóch Sióstr i Abenceragów. dostrzega z ukrycia.gł. otwórz się!". . Alice in Wonderland. . ukrytą w skórzanych buklakach. Liddella. Ali Baba . matematyka oksfordzkiego. część zburzył Karol V. bohaterka nasłynniejszych w świecie anglosaskim ksiąŜek dla dzieci "Alicja w krainie czarów". ubogi drwal. 1865. 1871. przeŜyte w cudownych krajach na dnie króliczej nory i po drugiej stronie lustra. Gdy brat pochował zwłoki Kasima. czterdziestu rozbójnikach i niewolnicy MardŜanie (zob. po czym zabija całą bandę. Hiszpanii. miasta w płd. Eleonora Akwitańska.Alhambra . o architekturze wnętrz pełnej fantazji. od 12 marmurowych lwów wokół fontanny) z Salą Trybunału. Obie ksiąŜki przedstawiają najdziwniejsze przygody senne małej dziewczynki Alicji. przechytrza go za kaŜdym razem. wzniesiony w Xiii w. L. a wreszcie przebija chandŜarem hetszta przebranego za kupca. część zniszczyło trzęsienie ziemi. Alicja . dziekana Christ Church (Oxford 1855-91) i współautora słynnego Słownika greckiego Liddella i Scotta (1843). który wydał je pod pseudonimem Lewis Carroll. alkant. a w niej Salą Ambasadorów. rodzaju betonu z ziemi. ale zamknięty w jaskini nie moŜe sobie przypomnieć magicznego hasła i zostaje poćwiartowany przez rozbójników.. ale wierna niewolnica Ali Baby. Prototypem Alicji była Alicja Liddell. Jego zamoŜny brat Kasim wykrywa tajemnicę Ali Baby. ang. jak herszt bandy. zalewając zbójców wrzącą oliwą. dawn. z arab. Dodgsona. MardŜana. hiszpańskie wino czerwone słodkocierpkie. do dziś dotrwała głównie puścizna Xiv w. tj.zob. Alienor D'Aquitaine . herszt próbuje róŜnymi sposobami odnaleźć nieproszonego wspólnika. arcydzieło budownictwa mauretańskiego.bohater Opowieści o Ali Babie.2 zespoły sal: Dziedziniec Mirtów z wieŜą Comares.alakant. i "Po drugiej stronie lustra".-wsch. wino alkońskie.

2. stosowany dawniej na wzmocnienie. Alkiermes . w 864 przez Maurów. barwnik czerwony z owadów czerwców a. To jest kochanków młodość..mityczny "uniwersalny rozpuszczalnik" alchemików.Siedziba inkwizycji. wreszcie pałac królów Aragonii. Al-Kaswa . z łac. . Beniowski. alcazar 'zamek ksiąŜęcy' kasztel rufowy statku' z arab. castellum 'twierdza'. Lecz młodość . Alkazar . Xiv. proszek z owadów czerwców i licznych innych składników. olejek a.-wsch. pomimo dewotek. szaleństwu i melancholii. dla efektu art. alchaferija). Czerwony jak alkiermes . al-kirmiz. później klasztor chrześc. dawn.(wym. ukuty przez Paracelsa. Ta jest najlepszą obroną dziewicom.Aliteracja . Słowacki. najsłynniejsze: w Sewilli z Xii-Xv.w poezji i prozie powtarzanie się jakiejś głoski na początku (a. Alkestis . mogący jakoby rozpuścić kaŜdą substancję. Alkahest .zob. Hiszpania). wyraz pseudoarabski. wewnątrz) kilku wyrazów... Xviii. w Toledo z Xiii. Xvi-Xviii w..o! ta. al kasr 'zamek' od łac. z arab. w czasie szturmu Saragossy przez wojska Napoleona I mocno uszkodzony: wewnątrz mały. w Segowii z Xi. 1030-81 rozbudowany przez nich.warowny pałac mauretański w Hiszpanii. Xix w.dawne wyraŜenie przysłowiowe. przeciw przypadłościom sercowym. zamek zbud. w. Wielbłąd(y) Mahometa. Admet.owad czerwiec. Xix w.. 161-63: samogłoska o (ą). (J. w Saragossie (płn. z soku jagód fitolakki. Aljaferia . ad litterum 'do litery'. w Badajoz (ruiny. Castillo de la Aljaferia. Xv. kopułowy meczet z Xi w. hiszp. miejsce akcji opery "Trubadur" Verdiego. po połączeniu z Kastylią . wieŜa Torre de Espantaperros).zob.

łac. dumni ze swego szczęścia małŜeńskiego.gr. Alkmeon . izdebka kobieca w domu wiejskim. 7-12. gr. izbę panieńską. mąŜ Arete.Alkierz . tzw. Ŝona Amfitriona. aluzja do opowieści Odyseusza. Alkyone. Homer. Powracając z następnej wyprawy. jego w nurka. samowary do Tuły. a ścigany przez mściwe erynie błąkał się po wielu krajach. Ojciec jego przed śmiercią w nieszczęsnej wyprawie Siedmiu przeciw Tebom (zob. nazywali się wzajem Zeusem i Herą. gr. przekupiona naszyjnikiem Harmonii (zob.gr. wysunięty. wieźć sowy do Aten. ojciec pięciu synów i córki Nauzykai.. mądry król Feaków. dawać Ŝabom pić. słuŜący w dawnych dworach za sypialnię a. Alkione . Mizar.mit. Odyseja. Alkowa. matka Ifiklesa i Heraklesa. przybrawszy postać jej męŜa. Alkor . izba w takim naroŜniku. np.). mit. rzekomych potomków Heraklesa. juŜ jako jej przywódca. długa. Zwana matką Heraklidów. ściągające na posiadaczy zgubę. zawiła. Alkmena . Ŝe matka nakłoniła go do udziału w ekspedycji przekupiona tym razem peplosem (szatą) Harmonii . którego spłodziła z Zeusem. córka tessalskiego króla wiatrów Eola. jedno z licznych przysłowiowych określeń czynności bezuŜytecznej. Erker z łac. 7). zob. gr.zob.i zabił ją. czworoboczny naroŜnik budynku kryty osobnym dachem. z czes. kiedy odwiedził ją.mit. wyprawy Epigonów przeciw Tebom. teŜ Acheloos. nm. wnuk Posejdona. która namówiła męŜa na tę wyprawę. 6-13. Historia opowiedziana Alkinoosowi . za co bogowie zmienili ich w ptaki: ją w zimorodka. Siedem) wymógł na niedorosłym synu zemstę na zdradzieckiej Eryfili. ludu Ŝeglarzy na wyspie Scheria (dziś Korkyra a. boczny pokoik. a więc i Dorów. Alkmene. węgiel do Newcastle. Korfu?). mit. unosząc z sobą ślubne dary Harmonii. Alkinoos . Alcinoo poma dare . arker. zob. por. Ŝona Keyksa. syn Amfiaraosa i Eryfili. arcus 'łuk'. Dzień (Dni zimorodków). 'dawać jabłka Alkinoosowi'.dawn. gr. dowiedział się. który przyjął gościnnie wyrzuconego przez morze na brzeg rozbitka Odyseusza i kazał go odwieźć do domu. właścicielowi pięknych sadów (Odyseja. .tj.

115-17..(Xvii-Xix w. ok.. Dzień bitwy. matematyka i geografa gr. 19. jakie do czasów Kopernika ttumaczyły ruchy ciał niebieskich i pozwalały ustalać i przewidywać ich pozycję na niebie. 1. 'Nie ma Boga prócz Boga'. alcove. pisany pod wpływem dzieła Hipparcha. dzieci ojczyzny!'. w okresie wielkanocnym. 'dzień Allijski.). miłosiernego opiekuna wszelkiego stworzenia. słynna końcowa partia chóralna 2. sędziego nad sędziami. Wg legendy bóstwo (mające odtąd miejsce kultu na Palatynie) kazało jednemu z Rzymian ostrzec urzędników o zbliŜaniu się nieprzyjaciela.. zob. Allia . zwł. Allah .. Psalmów.). Almagest . z arab. 'Wielka wykładnia'. z hebr. 'naprzód (dosł. por. 146-50. dies ater łac. Alleluja . Ks. 827 w Bagdadzie. Rzymie nazwa lewego dopływu Tybru. wg muzułm. 135. por. czarny dzień' uwaŜany był później za datę feralną. hallelu-Jah 'chwalcie Boga'. Alkierz.w islamie imię stworzyciela świata. Enfants de la Patrie . tzw. gr.. Alkowa . 18 sierpnia (Xv Kalend. Megale syntaksis. łaciński 1515 w Wenecji. gr. Koran. z fr. gdzie w 390 pne. 111-13.fr. części oratorium Mesjasz (1742) G.).. zawierające całokształt ówczesnej wiedzy astronomicznej i wykład geocentrycznej budowy świata.w judaizmie i chrześcijaństwie . Gallowie pod dowództwem Brennusa zadali pamiętną klęskę Rzymianom. przylegający do sypialni. 104-6. Sfera. idźmy). Boga Jedynego.) pokoik bez okna. mieszczący łóŜko. Apok.F.zob.liturgiczny okrzyk radości. 140 ne.Alkoran .a. przyśpiew triumfalny. dies Alliensis. Sext. Biblia. 13-tomowe dzieło astronoma. al-. na polecenie kalifa Al Mamuna. megiste 'największy'. wyznania wiary: La iraha illa Llahu arab. początkowe słowa "Marsylianki" (zob. Klaudiusza Ptolemeusza (ok. Handla. Przekład arab. Jest to pierwszy i najkompletniejszy traktat astronomiczny w dziejach.w staroŜ. a przedstawiający najcelniejsze hipotezy. Allons. .

postać z trzech komedii Beaumarchais'go: Cyrulik sewilski (zob. zawierający m. 1770. ale największą rolę odegrały almanachy niemieckie. uŜywana od średniowiecza jako podniosła nazwa wyŜszej uczelni.Alma Mater . zbiorów twórczości poetyckiej minionego roku. spisy dyplomatów i informacje ekon. Almanzor . jeden z najsławniejszych wydawany staraniem Goethego i Schillera 1795-1800. 'Matka śywicielka'. i polit. zaleca się pod imieniem Lindor do Rozyny.łac. The Conquest of Granada or Almanzor and Almahide . 'Zdobycie Grenady albo Almanzor i Almahida'. później kalendarzy z róŜnymi poŜytecznymi wiadomościami. Cyrulik). nm. zwł. młodej poezji. Wesele Figara (zob. uniwersytetu. zwł. pierwszy ukazał się w ParyŜu.in. sławnego wodza. Hrabia Almawiwa .śrdw.rocznik wydawany w 1764-1944 i od 1956 w Gotha w Niemczech.arab... nazwa dawana przez Rzymian wielu boginiom. tragedia w dystychach heroicznych w 2 częściach po 5 aktów (1670-71) Johna Drydena wg powieści panny de Scudery.. nazwa łacińska tablic dni i miesięcy z danymi astronomicznymi.. Almaszar . pierwszy w Getyndze za r. Almanach Gotajski . pupilki doktora Bartolo (z którą ten chce się Ŝenić). biografie i genealogie domów panujących. słuŜących zwł. i fr. roczników informacyjnych. W pierwszej z nich Almawiwa. wroga chrześcijan (Muhammad ibn Abu Amir al-Mansur. w jęz. antologii utworów róŜnych pisarzy. Almanzor.zob. drugiego kalifa Abbasydów (Abu DŜafar abd-Allah al-Mansur.) z poematu "Konrad Wallenrod" (1828) Mickiewicza równieŜ nie jest postacią historyczną. al-Mansur 'Zwycięski'. 754-75) i hadŜiba (naczelnika dworu) kalifatu Kordoby.. Figaro) i Matka występna. bohaterski Almanzor jest postacią fikcyjną. w balladzie Alpuhara (zob. i dzięki intrygom swego dawnego sługi. cyrulika Figara. młody grand hiszpański. przydomek wielu muzułmańskich władców i wodzów. zwł. Almanach Muz . 940-1002). Ceres i Kybele. Almanach .ogólna nazwa roczników poetyckich wydawanych w Xviii w. arystokracji europ.ang. król muzułmanów. Sen (Almaszara). odbija Bartolowi .

cynamonem i kasją (strączyniec. Śródziemnego i w in.dziewczynę i Ŝeni się z nią. Tuharyna śmijewicza. 17-18. 39. Aloes . w staroŜ. to aromatyczna substancja otrzymywana z drewna innej rośliny. który zabił w pojedynku złowrogiego olbrzyma. uprawiana w obszarze M.) rosyjskich. 180 gatunków o wysokości od kilkunastu cm do rozmiarów drzewa.hiszp.dynastia muzułm. ze wsch. gdzie po upadku w 1492 Grenady. czerwonych a. mięsistych liściach z kolczastymi brzegami i o Ŝółtych. 14. przejrzysty barwnik uŜywany w malarstwie miniaturowym). wg Jana. róŜowych kwiatach. stosowany przy balsamowaniu. Almohadzi . Alpujarras z arab. 17. szafranem. 7.zob. W drugiej jako niewierny mąŜ zaleca się do Zuzanny. Słowacki. 9. odstraszający owady. panująca w Maroku w 1036-1147 i w mauretańskiej Hiszpanii w 1090-1149. 19. a hrabia pogodzony z Ŝoną zaprzysięga jej wierność. ostatniego emiratu Maurów. Ew. gorzkiego soku z liści (środek przeczyszczający. Ks. Psalmów. ale zainteresowane osoby udaremniają te zamysły. garderobianej hrabiny i narzeczonej Figara. Afryki i Madagaskaru. Przypowieści. pochodzenia berberyjskiego.trzeci po Ilii Muromcu i Dobryni Nikityczu bohater cyklu kijowskiego ludowych bylin (zob. Almorawidzi . al baszrat 'pastwiska'. Hiszpania). stepowa roślina Arabii. Alpuhara . krajach dla b. 44. (J. z którego otrzymuje się senes): Ks. prawdop.-indyjskiej Aquilaria agallocha. aloe. Niech przyjaciele moi w nocy się zgromadzą I biedne serce moje spalą w aloesie. Alpenhorn .rodzaj bylin z rodziny liliowatych obejmujący ok. pochodzenia berberyjskiego. panująca w Maroku w 1147-1269 i w mauretańskiej Hiszpanii w 1149-1230. Testament Mój. gr.) Alosza Popowicz . 4. Aloes wspominany w Biblii w związku z nardem. . Róg (alpejski). Muzułmanie po powrocie z pielgrzymki do Mekki wieszają gałązkę aloesu nad drzwiami. górzysty teren w Andaluzji (płd. sukulenty o grubych. Pieśń nad Pieśniami. ciemięŜcę Kijowa. muzułmanie stawiali opór aŜ do 1570.dynastia muzułm.

ptak'. stopa niewierzących pośliźnie się na nim i spadną w ogień. z tur. odmiana brokatu z przewagą koloru ztotego. rozpoczynają historię sztuki.zob. w balladzie Alpuhara przedstawiona jest jako miasto. Alraune 'mandragora. Fryderyka Ii Hohenzollerna (zob. Alter Fritz . al ta'ir 'latacz.nm. z nm.).w legendzie muzułmańskiej most z ziemi do Raju. Konrad Wallenrod. altyn 'złoto' i bez 'płótno'.) Alrauna . gdy jego mała córeczka dostrzegła na ścianach i sklepieniach "wielkie zwierzaki". 15000 lat temu) znakomite sceny o charakterze magicznym. Meleager. gł. bizonów. Te rytowane i wielobarwnie malowane przez ludzi z epoki wczesnego paleolitu (ok. Al Sirat . wierzący przekroczą go pewnie i bez trudu. Mickiewicz. Alternata . widoczna w Polsce latem i jesienią. Marcelino de Santuola. z arab. por. ostry jak miecz. najjaśniejsza (alfa) w konstelacji Orła (Aquila). Lascaux. złotogłów. imienia Ŝeńskiego. Altamira . Altembas .jedna z najbliŜszych gwiazd. pierwszeństwo przyznawane kolejno na przemian stronom uwaŜającym się za równe. zwanego Fryderykiem Wielkim. 'Stary Fryc'. Al Tair . 650-51 (1828). Pirenejach w pobliŜu Santander (w Hiszpanii). pokrzyk' od śrdw. odbywanie się sejmów na przemian w Koronie i na . cieńszy niŜ włos.jaskinia w płd.zob.dawn. przydomek króla Prus. Altea . rozpięty nad ognistą czeluścią Piekła. którą w 1879 badał archeolog hiszp.Broni się jeszcze z wieŜ Alpuhary Almanzor z garstką rycerzy.. (A.dawn. Mandragora. z Ŝycia zwierząt. ballada Alpuhara.

zakochuje w królewnie ang.Litwie. por.. wychowuje się na dworze szkockim. Amadis De Gaula . zob. Mickiewicz poświęcił jej dwa sonety krymskie: "Ałuszta w dzień" i "Ałuszta w nocy". Amaltea . mimo Ŝe usunięty z programów przez Komisję Edukacji Narodowej. gr. Kastylii Xiv w. Powieść zdobyła ogromną popularność w Europie i miała liczne naśladownictwa. 17. Romans zawiera wiele elementów bretońskiego cyklu Okrągłego Stołu.Amadis z Walii.. jeszcze i w Xix w. Cervantesa..uzdrowisko na płd.gr. romans rycerski uratowany z całopalenia i oceniony jako "najprzedniejszy w swoim rodzaju" w dyskusji proboszcza z balwierzem w Don Kiszocie. 1. król wschodniej części piekła. 'Dziecię Morza'. mil. opiekunka małego Zeusa. Palmerin. Amadis uosabia rycerskie ideały odwagi. miejscowość znana z Prokopa z Cezarei (zob.w Biblii.Opera w stylu fr. Diabeł. uŜywany powszechnie w dawnych szkołach Europy.jeden z głównych diabłów demonologii śrdw.in. Porzucony przez matkę w kolebce na wodzie. Amadis de Gaules . (1779) Johanna Christiana Bacha. I. Historia: sekretna) jako Allustion. wybrzeŜu Krymu. kilkadziesiąt razy przedrukowywany dla uŜytku szkół polskich. Orianie i ku jej chwale dokonuje niewiarygodnych czynów. wierności i czystości. z którym Izraelici walczyli od czasów Jozuego do czasu. znany dlatego jako Doncet del Mar. ukrytego przed . 30. kiedy Dawid rozgromił je ostatecznie.. pochodzącego z Portugalii a. m. Alwar . 1. stąd zwany Rycerzem NiezwycięŜonego Miecza. Z Alwara się uczył . alternare 'odmieniać' od alter 'inny'. bohater słynnego romansu rycerskiego pod tym tytułem. tęgi z niego łacinnik. koczownicze plemię arabskie mieszkające na południe od Judy.. Amalekici . uratowany. ze śrdw. równieŜ iron. 6. skompilowanego i rozszerzonego w 1508 przez Garcię Ordoneza de Montalvo. Ałuszta .pot. osławiony podręcznik gramatyki łacińskiej "De institutione grammatica" (1572) portugalskiego jezuity Emanuela Alvarusa. Ks. Król.-wsch. rozcina dwóch olbrzymów na pól jednym zamachem miecza. Amaltheia.przysł. przełoŜony Asmodeusza. łac. Amaimon .

Stradivariusa i Fr.mit. Rabelais w Garganlui i Pantagruelu. wprowadza Utopię i "wielkie miasto Amaurotów". łac. z gr.obraz J. nauczyciel A.jap. czerwień karmazynową (populamą w Polsce przedrozbiorowej) pod wpływem mody francuskiej. ZałoŜycielem kremońskiej szkoły lutniczej był Andrea Amati.). często czerwonawa. oblegane przez Dipsodów. szarłat. Tell el-Amarna. 'rozświetlająca niebo'. młodej. Amaterasu . bogactwa. Capella). pramatka rodu cesarskiego. 1535-80. atrybut Plutosa i Dionizosa jako patronów płodności ziemi. syn Girolama. Jordaensa. ks. Najwybitniejszy był wnuk.) Thomasa More'a. amarylek. jap. amarantos 'nieśmiertelny. amauros 'ciemny. 1620) L. Amaryllis . a skórą jej obił swoją egidę (zob. 2. Owidiusza i późniejszych poetów.Kronosem na Krecie przez Gaję. keras Amaltheias. obfitości.stolica Utopii (zob. którą wdzięczny Zeus po jej śmierci umieścił na firmamencie jako gwiazdę Kozę (łac. roślina zielna.rodzina słynnych lutników włoskich w Cremonie w Xvi8xvii w. który ostatecznie ustalił do dziś obowiązującą postać skrzypiec. Guarneriego. 23. stale napełniający się płodami ziemi ułamany róg kozy Amaltei. cornu copiae 'róg obfitości'. Mały Jowisz. powstałej na skutek wprowadzenia koszenili jako przemysłowego barwnika tkanin. faun i koza Amaltea .zob. Amaurote .rzeźba (ok. . Amarant . Berniniego. który na chorągwiach polskich i w barwie mundurów zastąpił w Xix w. r. bogini słońca. nimfa. najwyŜsze bóstwo sintoizmu. Niccolo.imię pasterki. gr. Wergiliusza. A. niewyraźny'. ParyŜ. Synowie Antonio i Girolamo (a. nie więdnący'. 1596-1684.. bot. Ruggiera. Koza Amaltea karmi małego Jowisza . Rzym. ok. a wg innej wersji koza-karmicielka. Luwr. wiejskiej ślicznotki u Teokryta. Galeria Borghese.róg obfitości. Amarna .kolor wiśniowofioletowy. Róg Amaltei . Amati . Hieronymus) prowadzili pracownię po ojcu. z gr.

z wyjątkiem archaicznego. Mus. Heraklesa. z łac. Ambit . ambages 'manowiec. dziś tylko w zwrocie: wziąć na ambit 'uznać coś za punkt honoru. zamieszkały na krańcach znanego świata.. postanowić osiągnąć coś trudnego'. ambitus 'okrąŜenie.. Antiopa 1.. a podtrzymywały ciągłość rodu dzięki sezonowym spotkaniom z męŜczyznami z sąsiednich krajów. przez skojarzenie z bajać. galeria. Chętnie przedstawiano równieŜ walki herosów gr. kryty kruŜganek. 'brednie. Muz. poniewaŜ uchodziły za sąsiadki Scytów.bajeczny lud wojowniczych kobiet. obejście. dwuznacznik'. Talestris. a 'bez'. pycha'. V w.) w kształcie pótksięŜyca i podwójnym toporem o półksięŜycowych ostrzach. Polikrates. . kopia. bajdy) z łac. WyobraŜano je w spodniach. Pinakoteka. a zwł. skąd. pne. Tezeusza) z Amazonkami.). Fryz ze świątyni Apollina z Bassai (ok. na wazach i płaskorzeźbach od Vii w.Amazis ..Polikteta (V w. wg etymologii lud. ambicja.fryz z Mauzoleum w Halikarnasie (Iv w. gdzie Ŝyły bez męŜczyzn. tamŜe. Pentesilea. Walka z Amazonkami . Rzym. niedorzeczności' (etym.dawn. Dionizosa. Rzeźba Fidiasza (?). Bellerofonta.zob. Rzym. 420 pne. Brit. czapce scytyjskiej. miejsce spacerowe. tarczą (zob. w Azji Mniejszej nad rzeką Termodont. Hippolita.) Skopasa i in. androny. Monachium. mazos 'pierś'. Bardzo popularny temat we wszystkich okresach sztuki staroŜ. Bitwa Amazonek . lud. Chłopców zabijały lub kaleczyty. tzw. ambicja.dawn. Ambaje . Kapitolińskie (tzw. z łukiem. zob.obraz Rubensa. brąz. Sosiklesa). Ranna Amazonka . obcisłej szacie z rękawami. pne. nawa obiegająca prezbiterium kościoła od tyłu. okres mowy. gr. dawn. amazonomachie.). Londyn. pne. aby łatwiej naciągać cięciwę łuku. ich nazwa: gr. od Vi w. tzw. pne. (Actullesa. poł. w mit. Amazonki . TakŜe malarstwo baroku (Rubens) i sztuka Xix w. kopia marmurowa. późniejsze dają im strój scytyjski. Watykan. Starsze wizerunki przedstawiały je jako greckich wojowników. wybieg. pociągający twórców kontrastem między kobiecą urodą Amazonek a ich wojennym rzemiosłem. Obcinały sobie prawą pierś. Mattei. St.

ok. Lincoln. zaprawdę'. śpiew ambrozjański a. 1370 pne.. ParyŜ. Grób jego znajduje się w Tell el-Amarna (zob.. 18. 192. Kair. Amen .. Św. Atona. ich woń zagłuszała przykre zapachy. wapień. Ameryka .Ambrozja . Muzeum. niech się tak stanie". Stan (Stany Zjednoczone). Egiptu ok. 38.zob. ambrosia 'nieśmiertelność'. por. Muzeum. 19. Jedna z gł. teŜ Neferetiti. . zob. Waszyngton. skomponowanych przez św. Biblioteka Ambrozjańska . Kolumb. mozarabskiego) chorału kościoła chrześc. jeden z ojców i doktorów kościoła zach. który dla osłabienia potęgi tebańskich kapłanów Amona spróbował pod imieniem Echnaton ('światłość Atona') zdetronizować starych bogów i wprowadzić kult jedynego boga tarczy słonecznej. gr. ok. Tutenchamon. Amenofis. Amenhotep Iv .zob. galijskiego. 341. Chorał. róŜniąca się znacznie od rytuatu rzymskiego. 1370 pne. AmbroŜy . mediolański .Aurelius Ambrosius. 339-397. 5.gr. Odyseja. Vespucci. gałęzi (obok choralu gregoriańskiego. najśmielszy nowator spośród faraonów. od 374 biskup Mediolanu. nie naleŜy do nich błędnie przypisywane mu Te Deum. 4. z hebr.w judaizmie i religii chrześc. AmbroŜego. Hymny ambrozjańskie . 93. Nowy (Nowa Anglia. pokarm bogów olimpijskich.gr. Posąg siedzący. którego zasady ustalił św. Wg niektórych uczonych są one wyidealizowaną postacią kaszy jaglanej i miodu pitnego. reformator liturgii i śpiewu kościelnego. "Amenhotep całujący córkę" a. Homera Iliada.zreformowana przez św. faraon staroŜ. Luwr. Hollywood. amen 'zaiste.. AmbroŜego. 1375-58 pne. tak jak ich napojem byt nektar.).rodzaj śpiewu liturgicznego uŜywany dziś tylko w diecezji mediolańskiej. AmbroŜy. chroniło ciało od zepsucia. z Xviii dynastii. por.. "Uznanie następcy tronu". uŜywana w diecezji mediolańskiej. Nowy Jork). Ichor. Po jego śmierci reformy te anulowano. Biblioteka. Kair. SpoŜycie ambrozji i nektaru zapewniało nieśmiertelność. 445. końcowa formuła liturgiczna oznaczająca solenne potwierdzenie wygłoszonej modlitwy: "Niech tak będzie.13 hymnów ułoŜonych i prawdop. 5. Liturgia ambrozjańska . zagorzały przeciwnik arianizmu. mit. Rzeźba: Głowa posągu (czerwony piaskowiec). ok.

powieść (1925. Amfion .). Palazzo Spada. Amfiteatr . Kolos(eum). Od czasu Antiopy Eurypidesa uwaŜani przez staroŜytnych za wcielenie dwóch przeciwnych postaw Ŝyciowych . 1-4. Rzym.-hellenistyczna. amphibrachys 'krótki z obu stron'. od amphi 'wokół' i theatron 'teatr'. Objęli rządy Teb i otoczyli je siedmiobramnym murem: przy jego budowie Zetos uŜył swych potęŜnych sił. zaraz po urodzeniu wyniesieni w góry Kiteronu. uwolnili uwięzioną przez stryja Likosa matkę. Amfiteatr na Wyspie . królewny tebańskiej. nie akcentowane.staroŜ. gr. Elegia o śmierci Ludwika Waryńskiego. wyd. zwani tebańskimi Dioskurami.poetą i muzykiem grającym na lirze otrzymanej od Hermesa. pol. z gr. synowie Zeusa i Antiopy. Byk Farnezyjski) jego Ŝonę. (1928) George Gershwina. z gr. Amfibrach . Zetos stał się atletą i myśliwym.zob. akcentowana. Dirke. Amfion zaś grą na lirze tak czarował kamienie. wychowani przez pasterza. widownia wznosząca się schodkowato i półkoliście (teatr gr. śoną jego byla Niobe (zob. . amphitheatron. Tragedia amerykańska . z których środkowa długa a.posłuchaj.fantazja symf. Łazienki.).zob. córka Tantala. JeŜeli nie lękasz się pieśni stłumionej. z którą miał liczne potomstwo. Ŝe układały się same w mur siedmiobramny (od 7 strun liry). W.Amerykanin w ParyŜu . zabijając go i przywiązując do rogów rozszalałego byka (zob.kontemplacyjnej (Amfion) i praktycznej (Zetos). Amfiteatr Flawiuszów .). a Ŝycie poświęcił muzom. elipsy z areną i wznoszącymi się stromo miejscami dla widzów (cyrk n. bliźnięta. 1929) Theodore'a Dreisera. Amfion i Zetos .stopa wersyfikacyjna złoŜona z trzech sylab. pozostałe krótkie a. budowla w ksztalcie koła a. Amfion i Zetos . gdy serce masz męŜa i jeśli pieśń kochasz swobodną .płaskorzeźba rz. Broniewski.mit. złowrogiej i głuchej.

Le veritable Amphitryon est l'Amphitryon ou I'on dine. mit. "L'ami du peuple" . wnuk Perseusza.fr. 214 pne.33 m. Dwa sobowtóry . uosobienie piękna morza. Legenda ta jest tematem wielu komedii. Francji. Łódź 1947) Jeana Giraudoux. 1620) Rubensa. stanowiąca wg autora 38. liczne rzeźby na portalach fasady. Les Deux Sosies. nereida. olbrzymia. nie mogąc rozpoznać prawdziwego Amfitriona. Katedra Notre-Dame uwaŜana za najwspanialszą budowlę dojrzałego gotyku fr. Zeus przybrał jego postać i spłodził z Alkmeną Heraklesa. Wysokie okna wypełniają po raz pierwszy całą ścianę. trójnawowa bazylika z transeptem (3 nawy) i wydłuŜonym 5-nawowym chórem z wieńcem kaplic promienistych.obraz (ok.komedia (ok. naw . słuŜba. amię) miasto i port nad rzeką Sommą. co na obiad prosi" (tł. mit. wsławione potem w komedii Moliera Amfitrion (1668) słowami: "Prawdziwym Amfitrionem jest ten. Boy). Drezdeńska. ksiąŜę tebański. przez Roberta de Luzarches i Renauda de Cormont w 1220-70.. matka Trytona. małŜonka Posejdona. gdy udał się na wojnę.) Plauta. Amfitrion . '(gościnny) gospodarz. Amphitrite. gr. komedia (1636) Jeana de Rotrou.(wym. Gal. stąd imię to znaczy w przen. wielka rozeta witraŜowa. wyst. 1740) Tiepola. dł. fr. Amfition . wzorowanej na Molierze. . Okeanosa).gr. von Kleista. wersję dramatyczną mitu. zbud. oraz 22 posągi "galerii królów". Amiens . odrestaurowana w 1849-74 przez Viollet-le-Duca. bogaty tympanon nad środk. szereg nieporozumień wywołanych sytuacją gospodarza. w płn. 42 m. który zastaje swój dom zajęty przez swego sobowtóra. Triumf Amfitryty . Przyjaciel (Ludu). najpiękniejsza z córek Nereusa (a. drzwiami. Amofitrion . mąŜ Alkmeny. nawy gł. wys. fundator (przyjęcia)'. 118 m.obraz (ok. W transepcie figura Złotej Madonny. jako władczyni mórz jeździ po nich w wozie z muszli w towarzystwie trytonów i nereid. aŜurowe triforia. szczyty z pinaklami.zob. Amfitryta . pol.sztuka (ParyŜ 1929.Amfitrion . Neptun i Amfitryta . w fasadzie głównej 3 wielkie portale.opera Henry Purcella (1659-95) wg sztuki (1690) Johna Drydena.tragikomedia (1805-07) H. szer. przyjmuje kryterium. Amfitrion 38 .gr. przede wszystkim Sąd Ostateczny z postacią Beau Dieu. Obraz D. gr. Teniersa Mł. Amphitryon. dwie wieŜe.

łac. sława wyroczni w oazie Siwa rywalizowała ze sławą Delf i Dodony. Greuze'a. ParyŜ. Obraz (1798) F. Amis dowiaduje się. o wdzięku i gracji figurki porcelanowej. Luwr. Kokoschki. kiedy odwiedził ją Aleksander Wielki (zob. Muz. i sztuce. Amor i Psyche . uosobienie miłości. ne. syn Wenery. w czapce z dwoma długimi piórami. Po licznych przygodach kochankowie łączą się na Olimpie. przedstawiany jako baran.B.. por. Rzeźba (1806) Thorvaldsena. wyobraŜenie. Obraz (1955) O. jako taka w milionach reprodukcji zdobiła w Xix w. Ŝe to pewno straszny potwór. Litle.łac. która mszcząc się.rzeźba (1793) Canovy. 1570-1085 pne. poemacie z Xii w. Obraz G. Siostry jej utrzymują.) Apulejusza "Metamorfozy". Amor i Psyche . gr.S. omnia vincit Amor z Eklogi 10. Amon .). czyli Złoty Osioł. w formie chanson de geste. i Amora. pochodzącym ze Wschodu.rzeźba (1814) Thorvaldsena. W epoce Nowego Państwa. Pojawia się w lit. Rzeźba (1893) Rodina. Baśń rozpowszechniona w klasycznej lit. Luwr.mit. Thorvaldsena. Psyche zapala w nocy lampę wbrew zakazowi i widzi pięknego boŜka miłości. Ŝe ucierpiał na tym nawet kult bogini Wenus. 'dusza'. . Amon stał się głównym bóstwem państwa i panteonu bogów pod nazwą Amon-Ra. dziele (Ii w. kogo nie wolno jej zobaczyć. przekonuje się potem. Kyrene. 69. Eros (i Psyche). mieszkania mieszczańskie. egip.P. zmusza rodziców Psyche do wydania jej za kogoś.dwaj serdeczni przyjaciele we fr. pierwotnie lokalne tebańskie bóstwo powietrza i urodzaju.staroŜytna baśń o przygodach królewny Psyche. 'miłość'. Gerarda. Sława urody Psyche rozeszła się tak szeroko. 4-6. najkompletniej zachowana w łac. Ŝe dzieci tylko zasnęły. ks. Ŝe tylko krew jego dwojga dzieci uleczyć moŜe przyjaciela.Amis i Amil . człowiek z głową barana a. Muzeum. utoŜsamiany z gr. znanym Grekom od czasu kolonizacji Cyreny (gr. Erosem. złączony z bogiem słońca Ra.rzymski bóg miłości. Amor . nawet po ślubie. Miłość zwycięŜa wszystko . Triumfyjący Amor . ale przyłączonym do cyklu o Karolu Wielkim. głównie w związku z jego kultem w oazie Siwa. ParyŜ. uśmierca je i przywraca Amila do zdrowia. Kopenhaga. Amil podstępnie zastępuje przyjaciela w sądzie boŜym (próbie pojedynku) i za to szlachetne oszustwo ukarany zostaje trądem. Wergiliusza. gr. a szczyt jej wpływów przypada zapewne na czasy.

Amor wyrzyna łuk . Amundsen Roald (1872-1928) . Amor ..we wsch.norweski badacz polarny. ind. równieŜ językowo.obraz (ok. mleczny sok indyjskich bezlistnych pnączy soma.obraz (1614) Rubensa. od Grenlandii do Cieśniny Beringa. i do dziś przypisuje się pod nazwą maskotki. zob. po czym wszczął zaciekły spór z Nobilem o to. Schleissheim. 15 Xii 1911 pierwszy w historii dotarł do Bieguna Południowego (na saniach zaprzęŜonych w psy). usiłując powtórzyć ten przelot. Kunsthist. magiczną moc chronienia noszących je osób od niebezpieczeństw. Sarcostemma acidum. Wiedeń. napój bogów. chorób i nieszczęść. ParyŜ. wyruszył takŜe na ratunek Amundsen i zaginął bez wieści i śladu. z łac. kwaskowaty.spływający z biegunowego płaskowyŜu Antarktydy. rozbił się na lodach Północy. eliksir Ŝycia i nieśmiertelności. komu z nich większa zasługa przypada w tym sukcesie. Nat.obraz (1817) J.. Lodowiec Amundsena . Amrita .L. Beauforta.drobny przedmiot. zbudowanym i pilotowanym przez Umberta Nobile. . któremu dawniej przypisywano.obraz Guido Reniego. pierw. Scotta.brucho) . teŜ "Maud". El Amor Brujo (wym. Kiedy jednak w dwa lata później Nobile na sterowcu "Italia". W maju 1926 na sterowcu "Norge". jednego z siedmiu otaczających Ziemię. ambrozją.mit. przeleciał nad Biegunem Północnym w 2 dni po Richardzie E. Morze Amundsena . Amulet .zob. zaczerpnięty przez nich z oceanu mlecznego. W 1903-06 na 47-tonowym starym kutrze "Gja" przebył po raz pierwszy w dziejach jednym statkiem Przejście Płn. . wybrzeŜa Kanady. Mus. Byrdzie. a 16 statków i 21 samolotów róŜnych krajów pospieszyło na poszukiwanie zaginionych. Londyn. z Atlantyku do Pacyfiku. pryw. Gall. prawdop. z gr. 1525) Correggia. Miłość (czarodziejem).Wychowanie Amora . spokrewniony.-Zach. Zatoka Amundsena . u płn. Kupido i Psyche .przybrzeŜne morze Pacyfiku u wybrzeŜy Antarktydy. Davida. części M. na 35 dni przed tragicznie zakończoną wyprawą Roberta F. amuletum 'lek od czarów i uroków noszony na szyi'.

Ŝywy obraz staroŜytności klasycznej czasów Filipa Macedońskiego i Demostenesa. doliną rzeki Tygrys i przez wyŜynę Armenii do Trapezuntu nad M. bezcenne źródło informacji o panowaniu króla. Prorok (Meyerbeera). 'podejście' w głąb kraju) Cyrusa Mł. rzeczy w czasie. PodróŜ młodego Anacharsisa po Grecji w połowie Iv w. Brat (Bracia polscy). początkowo pogardliwa. co m. 1819-25) Jean Jacques Barthelemy'ego. dla studiów obyczajowych. potem jeden z dowódców. na początku wyprawy prosty Ŝołnierz.. który. baptista 'chrzciciel'. osób. łączyły się na ogół w przekonaniu. gdy po powrocie do Scytii próbował ją zhellenizować. ok. Artakserksesowi Ii. o wyprawach i podbojach Aleksandra. które pojawiły się w Niemczech w Xvi i Xvii w.sławna opowieść prozą Ksenofonta o wyprawie (gr. Anachronizm . Autor.Amyklaj . Ŝe reprezentują pierwotną czystość chrześcijańskiego kościoła." Widok ten zapowiadał im szybki powrót do ojczyzny. Anacharsis . Anabaza Aleksandra Wielkiego . pol. Anabaza . 95-175.'znów'. i o odwrocie dziesięciu tysięcy zacięŜnych Greków po śmierci Cyrusa.słynny niegdyś romans historyczny (1788. nazwa wielu sekt protestanckich. 7): "Skoro straŜ przednia weszła na szczyt góry Teches. Miał zginąć z ręki brata. wyd. Milczenie (amyklajskie). praktykowały chrzest dorosłych. powstał wielki krzyk (.-łac.in. Choć skłócone z sobą. thalatta! thklatta!). ana.. anabasis dosł. ogólna. w 400-399 pne. błędne umiejscowienie wydarzeń. u Szekspira w .uczony Scyta z ksiąŜęcego rodu. wystawiło ich na prześladowania. przeciw bratu. por. ne.zob. np. Anabaptyści . królowi Persji. r. budził oddźwięk w niŜszych warstwach. z gr. Czamym. opisuje (ks. a Lukian z Samosat napisał dialog między nimi.) Rychło usłyszeli Ŝotnierzy wołających: Morze! Morze! (gr. późn. wg Herodota. szczególnie krwawe po załamaniu się powstania anabaptystów w 1535 w Monasterze. pióra Arriana z Nikomedii w Bitynii. Ich radykalizm społ. 4. Mędrcy) i przypisywano mu wynalazek koła garncarskiego i kotwicy.błąd w chronologii. zwiedził Grecję i inne kraje w Vi w. pojęć. Wg Plutarcha spotkał się w Atenach z Solonem. . W okresie idealizowania ludów północy zaliczano go do siedmiu mędrców (zob.dzieło hist.. pne.nowochrzczeńcy. w którym nie mogły istnieć.

zdanie "Lutni. Anacreon ou L'amour fugitif . pokłosie literackie pisarza. por. ujaw mi!" jest anagramem imienia i nazwiska Julian Tuwim. 1-2. Francois Rabelais ogłosił "Gargantuę i Pantagruela" pod pseudonimem stanowiącym anagram imienia i nazwiska: Alcofribas Nasier. 'Przelotna miłość' (1803).wyraz a. Brutus pyta: "KtóraŜ to bije?".Juliuszu Cezarze. ana. 'rzeczy wybrane'.'nad'. wg Jana.balet heroiczny (1754) Jeana Philippe Rameau. 38: Quid est veritas? 'Co to jest prawda?' . Cztery) kanonu Konfucjusza. 1. zdania.Lun-ju 'dialogi'.) Śmiej się: bo twe imię dawne I dziś między ludźmi sławne. Analekta Konfucjańskie . Anadyomene . anachronidzein 'spóźnić się' od chronos 'czas'. Analekta . do licznych naśladownictw rzymskich. pne. 18. rzadziej kilku autorów. słychać bijącą godzinę. opiewające radość Ŝycia. (J. z gr. opera Luigi Cherubiniego. collectanea.fr. Afrodyta. Anagram . jedno z dzieł Czteroksięgu (zob. zdanie utworzone przez przestawienie wszystkich liter innego wyrazu a. choć bijące zegary wynaleziono dopiero w jakie 1400 lat po Cezarze. Anakreontyki .) a. nie usystematyzowany zbiór fragmentów przypisywanych Konfucjuszowi i jego szkole. gramma 'litera'. wg legendy Anakreon miał umrzeć od udławienia się pestką winogronową. teŜ (Arthenice z Catherine) Rambouillet. Nie masz w swym łotrostwie miary! (. najsławniejszy zapewne jest anagram pytania Piłata i odpowiedzi Jezusa z Wulgaty. carmina Anacreontea. 9-10. który jest przed tobą'. był dziełem wywierającym najsilniejszy wpływ w dziejach myśli chińskiej. 2. z gr.zob. przez stulecia wykuwany na pamięć przez kaŜdego ucznia w Chinach. z gr. nawiązujące takŜe w metrum wiersza do nielicznych fragmentów pozostałych z twórczości liryka greckiego Anakreonta z Teos w Jonii (Vi w..Vir est qui adest 'Człowiek. a Kasjusz odpowiada: "Zegar wybił trzecią". Fraszki Ii. biesiadnej. .pogodne wiersze o tematyce miłosnej a.wybrane fragmenty dzieł jednego autora... Do Anakreonta. Ew.) Anacreon . krótki. Anakreon. Kochanowski.. zdrajca stary.

z gr. który przyniósł apostołom tylko część pieniędzy uzyskanych ze sprzedaŜy swojej roli. A na onej górze . twierdząc. Na sprowadzenie prochów Napoleona. oj i jaworowe.'Niech będzie przeklęty!' wg Wulgaty. łac. co ma być. Zdradziwszy po pijanemu. Ananiasz (2) . dosł. Anapest .najwyŜszy kapłan. 1-4. ananke 'to.mazowiecka odmiana ballady o śmierci dwojga kochanków. Ŝe przynosi wszystko. w którego urodzie zakochana Afrodyta miała z nim syna. równieŜ bogom (później tylko złu. daktylos anapaistos 'daktyl odwrócony'.przemoczone ubrania itd..uroczysta klątwa kościelna.mit. Eneasza.popiołem. konieczność'. Ananke . I wydarto go z ziemi .przeznaczenie. (J. 16. fatum. z gr. i wg słów Piotra "kłamiąc Duchowi Świętemu". drugie jaworowe. Dzieje Ap. który kazał swym ludziom uderzyć apostoła Pawła w twarz. pierw. poświęconych bogu opiekuńczemu. oj i kalinowe. anathema 'rzecz poświęcona'. List do Kor. nazwany przez niego "ścianą pobielaną".na jedwabnym sznurze dwoje drzewa pływa. los. ksiąŜę trojański. ceremonialna ekskomunika. Słowacki. gr. fatum. rozbitkowie .. Anchizes . uosobienie konieczności. Anathema sit! . A na onej górze . i rz.. mit.trójsylabowa stopa wersyfikacyjna o dwóch sylabach krótkich a. kłamca. nie akcentowanych i trzeciej długiej a. zwł.w Biblii. 5. 1-11. mąŜ Safiry. konieczności. poświęcona czemukolwiek. gr.. Węzeł). Jedno kalinowe. gr. 2. bogini przeznaczenia.) Anatema . 1. przen. oboje z Ŝoną pokarani zostali nagłym i natychmiastowym skonem. wbrew . a więc przeklęta). Gordios i zawiesza jarzmo i dyszel wozu (zob. Dzieje Ap. akcentowanej. I wydarto go wierzbie płaczącej. 23.Ananiasz (1) . tak np. 1-2. 'odbity'. 22. o przedmiotach zawieszanych w świątyni gr.

w Neapolu 1266-1442 i Sycylii 1266-82. (1308-82) i w Polsce (Ludwik Węg. budzi w bogatej hrabiance Madeleine. na Węgrzech (Karol Robert i Ludwik Węg. szenię) najsłynniejsza opera (Mediolan 1896. Jako starzec. który sprzyjał rewolucji.-zach. stary ład. por. gdzie znajduje się owa tarcza. W operze wątek ten wiąŜe się z miłością. dawny system rządów. dynastia pochodząca od francuskich hrabiów Andegawenii.łac. osnute na wydarzeniach Rewolucji Fr. ilustrowanych dokonanymi przez członków ekspedycji fotografiami.. 3.).1854-97. dopiero w 1930 odnaleziono szczątki ekspedycji. ale oponował przeciw terrorowi jakobinów. udał się z nim na tułaczkę i zmarł na Sycylii. i Jadwiga 1370-99). szlachetny stronnik rewolucji. libretto: Luigi Illica. Andrea Chenier (wym. idzie zamiast innej kobiety na stracenie razem z nim. Ŝe stolicą królestwa będzie zawsze miejsce. w odniesieniu do Francji Burbonów przed 1789. 1907) Umberta Giordana. Po niemal trzech miesiącach podróŜy saniami po lodzie uczestnicy wyprawy dotarli do płd.fr. andrę) . Wyprawy ratunkowe nie znalazły po nich śladu. notatki i zdjęcia. Anjou (wym. tajemnicę tego związku. Andree Salomon August (wym. którą Chenier. szwedzki badacz polarny. Andegaweni . i losach poety fr. która w śrdw. gdzie zmarli z wyczerpania i głodu. Anchizes został tknięty paraliŜem. wyd. ks. poemat Eneida. wyniesiony na ramionach syna z płonącej Troi.fr. Atena (Palladion). Tragedia wśród lodów . zwęŜona w środku. gdy wyrocznia obwieściła. 1931 notatek wyprawy Andree'go. Ancien Regime . od 1360 ksiąŜąt. asję reŜim). Przechowywano je w świątyni Marsa pod opieką saliów (zob. idąc za radą Egerii. Ancile . Andre Marie Cheniera. pol. (wym. nie mogąc uratować ukochanego. wyruszył w 1897 na balonie "rnen" (szw.tł. kazał sporządzić 11 identycznych tarcz dla zmylenia ewentualnego świętokradcy. . co zaprowadziło go na gilotynę. krańca Wyspy Białej. Wergiliusza. zwł. która wg legendy miała spaść z nieba w Rzymie za panowania Numy Pompiliusza. wylądował o 800 km od bieguna. aŜa). objęła trony kilku państw: w Królestwie Jerozolimskim 1131-86. którzy nosili je w dorocznych procesjach marcowych. król.zakazowi. w Anglii jako Plantageneci 1154-1458. który pierwszy próbował dokonać arktycznej wyprawy badawczej balonem. premiera pol. por. owalna tarcza. 'Orzeł').. 1762-94.

. pol.niewolnik rzymski z I w. i namiętnej miłości.komedia (Berlin 1912. Ŝe jest piękniejsza od nereid. matka Astyanaksa. Molossosa. Matka chełpiła się. zbiegły do Afryki. z gr. ne.Android . śelazny (człowiek). najtragiczniejsze wydarzenie rozstanie Andromachy z synem. uwolnił ją i poślubił. Andromaque .. Kasjopeję. zob. wyst.mit. Gesta romanorum i in. Historia znana z Eliana. jak w słynnej scenie poŜegnania przy Bramie Skajskiej z Hektorem idącym w bój (ks. i jako matki jego syna. Ecole des Beaux Arts.małŜonka Hektora. uśmiechającej się przez łzy. piękny typ matki i Ŝony.) Eurypidesa: losy wdowy po Hektorze jako branki syna Achillesa.). Andromedę. córka króla Etiopów Cefeusza i Kasjopei. którego Grecy postanowili zabić. Androkles i lew . Andromacha nad ciałem Hektora .tragedia (415 pne. dla przebłagania nereid wyrocznia zaŜądała złoŜenia potworowi ofiary z królewny. Wszystkich uczestników tych wydarzeń Atena umieściła po śmierci jako gwiazdozbiory na niebie: Cefeusza. oczarowany jej urodą. eidos 'kształt'. za co boginki namówiły Posejdona. gr. Shawa oparta na wątku Gelliusa. -oid od gr.tragedia (po 431 pne. ParyŜ. Trojanki . który go poznał jako swego dobroczyńcę (Androkles usunął mu na pustyni kolący cierń) i zaczął się do niego łasić. Przykutą do skały zauwaŜył Perseusz i. Aulusa Gelliusa (Ii w. potwora morskiego. pustoszącego kraj. szlachetnej w nieszczęściu.obraz (1783) Jacques L.B. Davida. Sosnowiec 1956) G. Perseusza i Cetusa. Androkles . Andromeda . wg Jules Lemaitre'a. aner dpn. Andromacha . teŜ Perseusz. spotkał tam lwa. którego konstrukcja pozwalała mu na wykonywanie ruchów naśladujących czynności człowieka.w "Iliadzie" Homera . zob.) Eurypidesa. andros 'człowiek'. Neoptolemosa (Pynosa). schwytany i rzucony w cyrku na poŜarcie dzikim zwierzętom. młodym Astyanaksem. aby zesłał na Etiopię potwora morskiego.tragedia (1667) Jeana Racine'a. Andromacha . pierwsze pojawienie się w tragedii realizmu psychol.w średniowieczu i aŜ po Xvii w. 6). Niewolnikowi i zwierzęciu zwrócono wolność. rodzaj automatu w kształcie figury ludzkiej.

gwiazdozbiór nieba północnego. Andrzeja. Order św. późn. wnioskowały. najdalsze zbiorowisko materii widzialne gołym okiem. Andrzeja .tradycyjne. Andrzej .. Owidiusza. szczególnie ulubione od czasów Potopu (postać Andrzeja Kmicica. gr. protokletos. miasto w woj. Dziewczęta wylewaly roztopiony wosk a. od Xvii w. a z kształtów. Berlin. Metamorfozy. cynę na wodę.dawn. łac. właściciel wielkiego skarbu złota. odległą o ok. skand. Muzeum.przysł. przez króla Stanisława Augusta w 1767 na miejscu wsi istniejącej od Xiv w. dosł. ustanowione przez Piotra I w 1698. Pierścień . ośrodek rękodzielnictwa tkackiego. krzyŜem św. galaktykę. przyodziewa świat w drelichy . cruxdecussata. przy którego pomocy mógłby zgromadzić nowe bogactwa. w wigilię św.najwyŜsze odznaczenie w Rosji carskiej. Andrzeja. chorąŜego orszańskiego) Sienkiewicza (1886).tragedie Sofoklesa i Eurypidesa zachowane w niewielu fragmentach. Andrychów . rybak z Betsaidy (Galilea). Obraz (ok. Uwolnienie Andromedy . 4. zał. por.obraz Tintoretta. ludowe. nie pozwalając mu nawet na zatrzymanie jednego pierścienia. przemysłu włókienniczego. w kształcie litery X..3 mln lat świetlnych. Andreas. Andromeda .tragedia (1650) Pierre Corneille'a. kto będzie przyszłym męŜem. 1638) Rubensa.gr. imię popularne w Polsce juŜ w średniowieczu. 1634) Rembrandta. magiczne. zawierający Wielką Mgławicę spiralną. dziewczęce wróŜby małŜeńskie odbywane wieczorem 29 listopada. chocaŜ lichy. 2. Leningrad. Jędrzychów. Andromede . Loki zmusił go do oddania skarbu.Andromeda . jakie zastygając przybierze. bielskim. Nasz Andrychów. 'pierwszy wezwany'.obraz (ok. zw. Św. a przynajmniej. wg tradycji poniósł śmierć na krzyŜu ustawionym pochyło. Andvari .apostoł. 'męski'. Andromeda . karzeł. Andrzejki . Haga. ErmitaŜ. Andrzej . patron Grecji i narodów słowiańskich. jak będzie wyglądał.mit.

poł. sed angeli. Skrucha pani Angot albo MałŜeństwo Mikołaja (1799). wraz z Sasami i Jutami. ale aniołowie! . 595 na widok jasnowłosych. rzymska Iculisma. Lecocqa.młoda i piękna. KambodŜy w 802-1432. teŜ Kronika (anglosaska). spopularyzowany..lud germański z okolic dolnej Łaby.jedna z najpopularniejszych operetek (1872) A. jedna z największych na świecie. choć wyrachowana i zmienna w uczuciach księŜniczka. Por. od Anglów pochodzi nazwa Anglii. który w V w. ale Ŝywy takŜe i za cesarstwa. z 1. Siraudin i Koning. zob. ordynarnej. Wodewile: Pani Angot albo Wzbogacona przekupka (1797). Angkor . wat 'świątynia'. handlarki ryb. Córka pani Angot .dwa wodewile Josepha Aude. przesiedlił się. Angkor Wat . Ŝe Angelika zakochała się w mauretańskim prostaczku Medoro i wyjechała z nim do Kataju. pełnej Ŝycia i wigoru. w . wystawionych na sprzedaŜ na targu niewolników w Rzymie. od 379 siedziba biskupstwa. Angouleme .stolica państwa Khmerów w środk. Siostra (Angelika). w okresie Rewolucji Fr.trzy wodewile Maillota (Antoine-Francois Eve). Francja).łac. W 1860 odkryto ruiny pałaców i świątyń. urodziwych jeńców brytyjskich. bohaterka Orlando innamorato (1506) Boiarda i Orlanda szalonego (1532) Ariosta. wzbogaconej przekupki. Pani Angot na Malabarze . Anglowie . Madame Angot (wym. Nie Anglowie. zwłaszcza Rinalda i Orlanda. dzięki sile komicznej jej osobowości i języka.(wym.największa świątynia Khmerów. jej przybycie z Kataju na dwór Karola Wielkiego skłóca ze sobą paladynów. Xii w. Ch. Pani Angot w seraju konstantynopolitańskim (1803). Angelika . kambodŜ. który na czas pewien traci zmysły. angkor 'wielka'. ago) . Non Anglii. libretto: Clairville. wykrzyknąć miał papieŜ Grzegorz I Wielki ok.ten stał się w końcu przyczyną śmierci Sigurda (Zygfryda).francuski typ swarliwej. Ostatnie wybryki pani Angot (1803) . z pięcioma wieŜami. i Dyrektoriatu. z ogromnym bogactwem rzeźb i reliefów. agulęm) miasto nad rzeką Charente w dawnej prowincji Akwitanu (zach. dowiedziawszy się. na wyspę brytyjską.

zapewne wg wzorów bizantyjskich. Muz. Anjmula Vagula Blandula . Po jej zgonie samotnika odwiedzają piastowscy aniołowie wróŜący rychły zgon wygnańcom. 138 ne. bez swej dawnej wesolości?') Animusz . smutna. Śmierć Ellenai . z gr. Hadrianowi. werwa. Obraz (1892) Witolda Pruszkowskiego. wysłannik boga w mazdaizmie. Katedra św. rezon. brawura. quue nunc abibis in loca. dusza. wysłannik. 1125-36. Nar. Piotra . niezrównany jest powaŜny majestat kopuł kryjących jednonawowe wnętrze wraz z transeptem. dokąd się wybierasz teraz. grubość cięŜkiego. pośrednicząca między bóstwem a ludźmi.zapał.w religiach Wschodu .obraz (1883) Jacka Malczewskiego. kuraŜ. judaizmie. oprowadzany jak Dante przez Wergiliusza. ziemskie piekło syberyjskich więzień. Anioł .) apostrofą umierającego do swojej duszy: Animula Vagula Blandula. przekazać ma najwyŜsze wartości swego pokolenia przyszłym generacjom. zwiedza pod jego przewodem. Hermes. fantazja. Anhelli. Morientis. kopalni i miejsc zesłania wygnańców. angelos 'poseł. Muz.Xvi w. reliefowe rzeźby pokrywają fasadę z ok. Malczewskiego. przypisywanej przez Aeliusa Spartianusa (śycie Hadriana) cesarzowi rz. otwierający poemat (łac.. miła. Nar. Serafin. śmiałość'. z łac. kilkakrotnie zdobywana przez hugonotów.. gościu. anielsko czysty. Kraków. druhu mego ciała. animus 'duch. Kraków. pullidula rigida nudula. zwiastun. Polak. hospes comesque corporis. plwają na siebie i Ŝrą jedni drugich". energia.. poseł bogów Olimpu'. wybrany spośród wygnańców syberyjskich przez Szamana. Anglowie (Nie Anglowie. Cherubin. Śląskie. Ad animam suam. podpatrzonych w czasie krucjat.bohater tytułowy symbolicznego poematu prozą biblijną (1838) Juliusza Słowackiego. Po śmierci swego przewodnika usuwa się na odludzie wraz ze zbrodniarką-pokutnicą Ellenai. młody. chrześcijaństwie i islamie. zagubiona. Archanioł. substancjonalnego muru ukazana za pomocą schodkowego profilowania. blada.romański kościół kopułowy z Xi-Xii w. .istota niematerialna. miejsca męczarni narodu polskiego. Wrocław. Anhelli . szlachetnego władcę-kapłana plemienia syberyjskiego. Obraz (1908) J. por. kontenans. odwaga. Muz.).Początek słynnej strofy. aby je związać z tradycją przodków. nec ut soles dabis iocos? ('Duszyczko ulotna. jako wybrane naczynie poezji narodowej. którzy (jak to określa Mickiewicz w Epilogu Pana Tadeusza) "utraciwszy rozum w mękach długich.

1. pytaniu. cherubini. Londyn. 9.. Jakub. Hermes epeiselthe dosł. Chóry anielskie .mit. Upadły anioł .Angelologia chrześc. Apok. Lucyfer. ten odpowiedział mu: "Wiele się moŜe zdarzyć między ustami i brzegiem pucharu". archaniołowie. Ręka (Na rękach nosić). Biblia. Kiedyś przepowiedział mu wieszczek. odmawiana rano. Ŝe dzik pustoszy winnicę.zob. Anioła . gdy winnica dała obfity plon.powiedzenie przypisywane.. który w swojej Summa theologiae (1269-73) poświęca mnóstwo miejsca i pomysłowości domniemaniom o naturze aniołów. w róŜnych wariantach.modlitwa zaczynająca się od tych słów. m. 392. por. Walka z aniołem . nm. listę upadłych aniołów podaje Milton w "Raju utraconym". Archanioł. gr. Ŝe nie będzie pił wina z posadzonej przez siebie winorośli. Księstwa. ein Engelflog durchs Zimmer 'przez pokój'. Ogień. Gall. grupuje aniołów w trzech hierarchiach i dziewięciu chórach. 12. 16: (1) serafini. 1. multa cadunt inter calicem supremaque labra. Bernauer Agnes. aniołowie . Biblia. Tomaszowi z Akwinu. (2) Państwa. Gromada aniołów moŜe tańczyć na ostrzu szpilki . zwanemu teŜ Doktorem Anielskim. Pozdrowienie anielskie . Hadrian (Mauzoleum). Średniowieczne wyobraŜenia o tych hierarchiach ilustruje obraz Botticellego "Wniebowzięcie Dziewicy". św.gr. Trony . nagła cisza w ogólnej rozmowie. List św. Anioł stróŜ .kontemplują Boga.zob. Ave Maria. Trąba. indywidualnie przydzielony anioł czuwający nad człowiekiem od chwili jego narodzin. por. Mirt. syn Posejdona.wypełniają polecenia szczególne. Zwierzchności . Zamek św.zob. Woda anielska .zob. w tejŜe chwili nadbiegł sługa z nowiną. łac. Anioł Pański . zob. Ankajos wziął w rękę puchar młodego wina i poszedł z nim do wieszczka. (3) Mocarstwa. Nat. Ankajos . Ankajos. czy wielu z nich moŜe przebywać jednocześnie w tym samym miejscu. Pawła do Kolosan. Siedem trąb siedmiu aniołów . Anioł przeleciał .zob. aby z niego zadrwić.zob. 'Hermes przeleciał'.Anioł augsburski . zob. król Lelegrów na wyspie Samos.rządzą światem.zob. w południe i wieczorem na głos dzwonów.in. Ognisty Anioł . odstawiwszy nietknięty .wg wierzeń chrześc.zob.

36-40. 17-20. sam jednak został przez niego pozbawiony Ŝycia. cz. Joachima i matka Najśw. poznała Adama Mickiewicza. tam.wiersz wpisany do albumu Henrietty w kwietniu 1830. częsty temat malarstwa Xv i Xvi w. W białej sukience i ubraną w róŜe.obraz Leonarda da Vinci.ujrzałem Ewę. Lecz mądrość stara nad twym świeci czołem. Do mego Cziczerona .hebr. Pókiś ty ze mną była! 1-2. . 22. ale niechętny poecie ojciec. Legenda św. Anny z Marią i Dzieciątkiem. jaką widziałem na Albańskiej górze. patronka stolarzy. Bruksela. pobiegł.1573-98.Naśladowanie z Goethego. por. aby zabić dzika. ona między niemi Zdala się wznosić i nie tykać ziemi.) Ach. Św.pod koniec 1829. Motyle wkoło. Do H+++. Śniła się zima . przez rzymskie bramy. Anna Austriaczka (1) .wielki tryptyk (1509) Quentina Metsysa. w czasie swego pobytu w Rzymie. Gdzie cytryna dojrzewa'! (. wg tradycji chrześcijańskiej Ŝona św. 4. 10-12. o moja miła! Tam był mi raj. Mój cziczerone! dziecinne masz lice. od 1592 Ŝona Zygmunta Iii Wazy. Antinoos i puchar.nie wspomniana w Biblii. zanotowane wierszem zaraz po obudzeniu się. groby i świątnice Tyś przewodniczym był dla mnie aniołem. teŜ Homera "Odyseja". Mickiewicz pisał o Ankwiczównie w lirykach i umieścił ją jako Ewę w Dziadach. między obojgiem zrodziło się uczucie. Marii Panny. Anna Samotrzecia .wizerunek św. Najbardziej znany: Św.. Anna Samotrzeć .(Sen w Dreźnie) marzenie senne z 23 Iii 1832. 8. Ankwiczówna Henrietta Ewa (1810-79) . córka arcyksięcia styryjskiego Karola Habsburga.puchar. 1830. Anna . Luwr. królowa polska i szwedzka. Iii.. nie dopuścił do małŜeństwa. . Wezwanie do Neapolu . Znasz-li ten kraj. matka Władysława Iv. 'łaska'. Anny . parafraza pieśni Mignon z powieści Wilhelm Meisters Lehrjahre 'Lata nauki Wilhelma Meistera'. hrabia Ankwicz.. Hanna dost. ParyŜ. Anna ..

uspokoili Annę i trzymali w Polsce przez cały rok. ale panowie nie dali za wygraną. Rozczarowany przyjściem na świat córki (późniejszej ElŜbiety I). wkrótce zwróciła na siebie uwagę króla. Anna Boleyn (wym. córka Wilhelma. królowa Anglii. 1625).fr. hrabiego Cylly. chcąc mocniej zalegalizować Jagiełłę na tronie polskim przez związek z krwią Piastów. Jako dama dworu jego pierwszej Ŝony. druga Ŝona Henryka Viii. Klemens z Moskorzewa. Anne d'Autriche. Ambitna. W 5 lat potem oskarŜył ją podkanclerzy koronny i doradca króla. Katarzyny Aragońskiej. W 11 dni potem Henryk. regentka (1643-61) w czasie jego małoletniości. do poślubienia jej jako ostatniej przedstawicielki rodu Jagiellonów. odegrała wybitną rolę w trzech bezkrólewiach. Anna Cylejska . 1844-45. Anna Jagiellonka . Anna Bolena . aŜ doprowadzili do ołtarza w 1402. tekst: F. Trzech muszkieterów (czasy Richelieu) i Dwadzieścia lat później (czasy Mazarina) Dumasa-ojca. który wziął z nią potajemny ślub w 1533. w kilka miesięcy później pierwsze malŜeństwo króla uniewaŜniono. utracił swe godności. z pomocą kardynała Mazarina.ok. infantka hiszp. i Anny Kazimierzanki.bohaterka tytułowa drugiej po Wojnie i pokoju wielkiej . spotkanie zapoznawcze zaaranŜowano pod Krakowem. jako elekt. obmyślili ich małŜeństwo. król spojrzał na młodą damę.. w stroju z białej satyny. wnuczka Kazimierza Wielkiego. bulin) . poronieniem i martwo urodzonym synem. Wraz z pięcioma jej rzekomymi kochankami została skazana i stracona. ale nie mogąc udowodnić oskarŜenia. okrzykniętej 1575 królową polską. pierwszego ministra. zobowiązanego.opera (Mediolan 1830) Donizettiego. zwł. opiekowała się Akademią Krakowską. od 1576 Ŝona Stefana Batorego. Romani. Luwr. poślubił Jane Seymour. Portret Rubensa (ok.1523-96. 1601-66. ParyŜ. o wiarołomstwo. córka Zygmunta I Starego i Bony. skrzywił się i od razu zawrócił konia. 1507-36. córka Filipa Iii Habsburga. Jej nieszczęśliwe małŜeństwo i jej stosunek do obu wielkich męŜów stanu Richelieu i Mazarina .Anna Austriaczka (2) . Anna Karenina . wplątana w intrygi. królowa Francji przez małŜeństwo z Ludwikiem Xiii w 1615. oskarŜył ją o wiarołomstwo. matka Ludwika Xiv. a Anna została królową.były wdzięcznym tematem sensacyjnych powieści płaszcza i szpady. ozdobiła Kaplicę Zygmuntowską na Wawelu wspaniałymi rzeźbami. panowie małopolscy.po 1380-1416.

1562-1625. napisała Aleksjadę (gr. Aleksego Wrońskiego. Ew. prześladowana zazdrością jego Ŝony Lawinu. córka Jana Iii szwedzkiego i Katarzyny Jagiellonki. dzieło hist. 1155. Anna Wazówna . rzucając się pod koła pociągu. której święto obchodzono w Idy marcowe. zielarstwem i przyrodolecznictwem. spisek odkryto. męŜa i małego synka. księŜniczka i historyczka bizantyjska. w gaju pod Rzymem. nie miała szczęścia w miłości i zmarła w staropanieństwie. poślubiwszy Nikefora Bryenniosa. zajmowała się botaniką. a w końcu poświęca Ŝycie. teść Kajfasza.mit. Długosz Jan. utoŜsamiana z siostrą Dydony Anną. aby osadzić go na tronie zamiast swego brata. największej księgi wydanej w Polsce przedrozbiorowej. Annasz . staroitalska bogini roku i długowieczności. obejmujące panowanie jej ojca i 1. Anna Kliwijska (de Cleves) . rz.ok.. przybyła do Polski z bratem. Annales Seu Cronicae Incliti Regni Poloniae . która. schroniwszy się pod opiekę Eneasza w Lacjum. Anna Perenna . opuszcza dom. Jana Ii. Choć tak nieprzeciętnie wyksztatcona i urodziwa. . a jej wybaczono. wykorzystując znajomość spraw publicznych i wolny dostęp do archiwów cesarskich. Treścią jej Ŝycia były badania naukowe.zob. będące cennym źródłem wiadomości o tym okresie. 1898-1900) Lwa Tołstoja. Ŝona wysokiego urzędnika ministerstwa. odsunięta od Ŝycia na dworze. Anna Komnena . opieka nad uczonymi. stworzone przez kobietę. kobieta uczona i ambitna. Kobyła (Flandryjska). obaj brali udział w procesie i przesłuchaniach Jezusa. pierwsze gr.powieści (1873-77.1083 . spiskowała.w Biblii kapłan Ŝydowski. 18. tł. córka cesarza Aleksego I i Ireny. jednej z najsłynniejszych powieści psychologicznych Xix w. która dla wielkiej miłości do przystojnego oficera. intelektualne. sfinansowała wydanie w 1613 olbrzymiego Zielnika Szymona Syreńskiego. Henryk Viii. inteligentna i aktywna. Aleksego Karenina. Zygmuntem Iii Wazą. aleksias) w 15 tomach.zob. festynem ludowym połączonym z ucztowaniem. 13-24. wg Jana. załoŜyła wielki ogród botaniczny pod Golubiem. uciekła i poślubiła boga rzecznego Numicjusza. równieŜ kapłana. miała wpływ na króla. osadzona w klasztorze. krucjatę (1095-99). pol.

Hartford. gigant libijski. był nie do pokonania. zestrojenie składników dzieła art. Herakles i Anteusz . Antinoos (2) . dawn. zespół aktorów a. Scorpio). scena zbiorowa w sztuce teatr. Antares . 22.. mit. harmonia. 112 ok. odległa o 400 lat świetlnych. Bargello.rzeźba Pollaiuola. ok. pół beczki'. o średnicy 285 razy dłuŜszej od średnicy Słońca. Castelgomberto. Antaios. Obraz Pollaiuola.Od Annasza do Kajfasza . zabił go w walce Herakles. Anteusz .mała beczułka. bo dopóki dotykał Matki-Ziemi. chodzić bezskutecznie) od jednej instancji do drugiej. zespół'. antalag 'ćwierć a. Antares 'podobny do Aresa'. urodziwy młodzieniec gr. piwa objętości od 6 do 18 garnców. kiedy podnosił do ust puchar z winem.przest. najjaśniejsza (alfa) w konstelacji Niedźwiadka (łac. zwana teŜ Sercem Skorpiona. naboŜeństwo Ŝałobne w rocznicę śmierci: z łac.Antinous. który dąŜył do władzy w Itace i do zgładzenia Telemacha: zginął od strzały z łuku Odyseusza. ensemble 'całość. Conn.Antinous. Athenaeum (USA). w Polsce od Xvi w. towarzysząc mu w czasie podróŜy po . w operze. Antał(ek) .jedna z najczerwieńszych gwiazd nieba. An(n)iwersarz . tj. 8. Ankajos. 130 ne. który zmuszał podróŜnych do walki wręcz i kaŜdego zabijał. Uffizi. Obraz Tiepola. z Bitynii. Odyseja. uniósłszy przedtem w górę. syn Posejdona i Gai (Ziemi). Florencja. faworyt cesar Hadriana. z gr. muzyków.dawn.(odsyłać. Ansambl .gr. miara wina a. por. z węg. rocznica. Antinoos (1) . z fr. anniversarilis 'doroczny'. podwójna.. gr. zgodność. Florencja.. w Odysei Homera najzuchwalszy i najbezecniejszy z zalotników Penelopy.. Obraz Tintoretta. do czerwonej planety Mars.

gemmach. odnaleziony w 1606 przez 19-letniego filologa fr. anthologia 'zbieranie kwiatów'. gr. z pierwszych antologii gr. łac.łac. których spłodziła z Zeusem. Antologia . Madryt. 560). Antonius. Prado.Antoni Padewski (zm. miasto Antinoopolis (Szeioh Abadeh) w środkowym Egipcie. uwaŜanego za inicjatora ascetyzmu zakonnego. Jordaensa. Wieniec.) i Krąg. została jego Ŝoną i matką Hippolita.Nilu utonął (wg niektórych. Muzeum. Antoni . Mediolan.obraz (ok.. gr.wybór (fragmentów) utworów gł. Mus. Silvestre'a. 1521-25) Correggia. a.obraz (ok.) i Zetosa. z gr. Jowisz jako satyr i Antiope . ParyŜ. r. Obraz (ok. pochodzący z rodu Antoniuszów. 1768) J. Luwr. 70 pne.. Grenoble. Stephanos. królowa amazonek. porwana do Aten przez Tezeusza (co spowodowało najazd amazonek na Attykę i walki zakończone pokojem). K. Grecka . Antiopa . z Padwy. Naz. Jowisz i Antiope . 1560) Tycjana. Wieniec Filipposa z Tessalonike (ok. Plastyka antyczna przedstawia go z atrybutami Dionizosa i Wertumna albo jako nagiego. Antiopa . Olbrzymi posąg w Neapolu. tj. tj. Villa Albani. Popiersie. Neapol. gr. Kyklos. zwana teŜ Hippolitą. florilegium. 40 ne. 900 ne. na powyŜszych antologiach. wznosił mu świątynie. drugi . Davida. matka Amfiona (zob.Antiope. nazwał jego imieniem gwiazdozbiór. Luwr. Antologia Palatyńska a. jego "kuszenia" przez złego ducha były materiałem dla wielu pisarzy i malarzy. Płaskorzeźby. Watteau. imię dwóch popularnych świętych: Egipcjanina z Iv w.zbiór epigramów gr. Agatiasa z Miryny (ok. oparty gł. Meleagra z Gadary (Palestyna) ok.. Sens. monetach. Jego przyjaźń z Hadrianem i tragiczna śmierć przyniosły mu legendamą niemal sławę: cesarz zaliczył go w poczet bogów.(2) mit. Brera itd.A. zebrany ok. Sen Antiope . ParyŜ. przez nadwornego kapłana Konstantyna Kefalasa w Bizancjum. Obraz L. gr. Rzym.L. ułoŜony przez poetę gr. melancholijnego młodzieńca. ParyŜ. 1231).obraz (1650) J. Przedstawiano go na posągach. Salmasiusa w Bibliotece Palatyńskiej w Heidelbergu. oddając Ŝycie za cesarza). epigramów róŜnych autorów. (1) mit. Luwr. . gdy nawiedził ją w postaci satyra. Obraz J. najwaŜniejsze były: zbiór epigramów ponad 40 dawniejszych poetów pt.

czyniąc cuda. Mahomet. ludzkimi.. teatralne. która wg oczekiwań wczesnego kościoła ma kierować nieszczęściami poprzedzającymi koniec (zob. Liście do Tesal. siostra Ismeny. uznając wyŜszość praw moralnych. 1-12 i Apok. obronny wał (limes) wybudowany w Brytanii przez Antonina Piusa ok.dynastia cesarzy rzymskich Ii w. dla obrony przed plemionami północy.. Antoninowie . 2. oparty na 1. Eteoklesa i Polinika (zob.archetyp osobistego przeciwnika Chrystusa i Królestwa Jego. na 2. . spór z Kreonem. zły duch.. Jokasty. córka Edypa.). jego adoptowani synowie Marek Aureliusz i Werus. Fr.dawn. rozdzielając dary i trapiąc mękami. zły człowiek. Neron. Liście św.. Antygona . króla Teb. nie pozwala pochować Polinika jako zdrajcy ojczyzny. kiedy jej bracia giną we wzajemnej walce o tron ojca.łac. z fr. Antychryst . pol.tragedia (Ateny ok. usiłując omamić ludzi czterykroć: udając Mesjasza. cyrkowe..franciszkanin słynący cudami. przedsięwzięcie. syn zatracenia" z 2. Listu do Tesal. 2.tragedia (410 a. grzebie brata. 440 pne. Kreon. "człowiek grzechu. przen. przedsiębiorstwo. jak Kaligula. 409 pne. 18. Propaganda kościelna i polit. brat Jokasty. Nietzschego. 2.zob.) świata. Trajana i Hadriana. Edyp. gr. postać apokaliptyczna. boskich. Antrepryza . nowy władca Teb. za co zostaje Ŝywcem zamurowana i odbiera sobie Ŝycie. Antygona. entreprise. Kommodus.(1888) esej krytyczny o moralności chrześc. Antygona . szatan. ne. Edyp w Kolonie . 3. Der Antichrist . wyst. między dzisiejszymi zatokami Firth of Forth i Firth of Clyde.mit. Legendy o nim opierają się gł. nad państwowymi. 140-142. dawn. termin biblijny. gdzie przedstawiony jest jako bluźniercza bestia o 7 głowach i 10 rogach. Jana. zwł. i jego matki (i Ŝony). Vallum Antonini. Wal Antonina . 13. łącząc go z takimi postaciami. często łącznie z okresem panowania poprzednich cesarzy: Nerwy. kojarząca się z mistyczną liczbą 666. Fryderyk Ii Hohenstaufen czy Napoleon. Kraków 1888) Sofoklesa. Fenicjanki .) Eurypidesa. Okres ten zwykło się nazywać "złotym wiekiem cesarstwa". do której naleŜeli: Antonius Pius. towarzyszy oślepionemu ojcu na wygnaniu aŜ do jego śmierci. a takŜe pomocą w odnajdywaniu przedmiotów zagubionych. umniejszała jego grozę.

ok.papieŜ wybrany przez opozycję w stosunku do papieŜa. Ŝe istnieją tylko konkretne rzeczy.. socynianie. Kraków I957) Jeana Anouilha. wyst. potem Sokratesa.). przeciwne dogmatowi o trójosobowości Boga. którego zewnętrznie bardzo przypominał. unitarianie. odprowadzający ich dusze na sąd.mit. pierwsza tragedia (1664. Tragedia (ParyŜ 1943. jednego z wodzów Aleksandra Wielkiego. 436-365 pne.La Thebaide . przed 1059. 1806) Jeana Racine'a. Macedonii od 276 do 168 pne. Antystenes z Aten . pol.. koniec jej nastąpił w czasie 3. AntypapieŜ . reszta to słowa. uczeń Gorgiasza. Platonie. bracia polscy. załoŜyciel szkoły cyników (zob. pol. Antytrynitarze . por. jego stosunki z Platonem były wrogie (walka o puściznę Sokratesa między dwoma najwybitniejszymi uczniami mistrza).dramat (1917) Waltera Hasenclevera. wojny macedońskiej z Rzymem. Anubis .Tebaida.dynastia panująca w staroŜ. pod imieniem Hermanubis. Antygonidzi . gdy w bitwie pod Pydną król Perseusz poniósł klęskę i dostał się do niewoli.tragedie (1783) Vittoria Alfieri. . uwaŜał. Koń (jaki jest. a nigdy nie widzę "końskości" . Cynik). a nie rzeczywistość. wyd. sporadycznie do poł. człowiek z głową szakala lub dzikiego psa. Antigone .) lewy odłam reformacji . widzę zawsze konia. Cocteau. Opera (1927) Honeggera wg sztuki J. z późn. Sztuka (wyst.arianie. przedstawiany jako szakal a. nie uznające bóstwa Chrystusa. egip. bóg zmarłych.-łac.słynne powiedzenie Antystenesa.. trinitas 'trójca'. Ŝe jedynym dobrem i celem Ŝycia jest cnota.. w Grecji utoŜsamiany z Hermesem Psychopomposem. który był uwaŜany za wybranego kanonicznie. twierdził. Polinice i Antigone . w Polsce (Xvi-Xvii w. 'odprowadzającym dusze'. Xv w. Przeciwnik logiki i dialektyki. opiekun balsamistów i grobów. było ich łącznie 39 (gł. załoŜona przez Antygonosa I Monoftalmosa ('Jednookiego'). 1922) Jeana Cocteau. odrzucał naukę Platona o ideach.).sekty chrześc.

l. pedanta Protogenesa.łac.łac. 12. 35. Znane są tylko z opisów. Zeuksis. Ale gdy Bucefał ujrzał siebie na obrazie. aojda. Apelles z Kolofonu . PiorunodzierŜcy w świątyni Diany Efeskiej) i alegorii Potwarz. ksiąŜka kucharska "De re coquinaria" pochodzi prawdop. zarŜał. poj. królu.Aojdowie .Kiedy Aleksander Wielki zamówił u Apellesa swój portret na koniu. które stało się juŜ wtedy synonimem smakosza. pieśniarz'. i dla lepszego zbytu opatrzona jest nazwiskiem. Aleksander Wielki. król wyraził niezadowolenie ze sposobu. dopiero z Iii8Iv w. manum de tabula!. tj. tj. Iv w.Marcus Gavius bogaty smakosz i sybaryta rzymski. zdaje się lepiej od ciebie znać na malarstwie. malarstwa monumentalnego. por. Szewcze. miał się powiesić ze strachu przed widmem głodu. pne. twórca m. Bard. por. którzy przy dźwiękach formingi czy kitary opiewali na dworach moŜnych panów czyny bohaterów. .łac. gdy zostało mu tylko 50000 sestercji. Geniusz koloru i wdzięku. ne sutor supra crepidam! Apelles. aoidos 'śpiewak. w jaki przedstawiony został na obrazie jego ulubiony koń. z którego dzieł i pism nic nie pozostało. wielu portretów Aleksandra W. aby wskazać Apellesowi na kilka uczynionych przez niego błędów. powiedział (dosł. Bucefał. a malarz zamówienie wykonał.in. powiedzenie przypisywane Apellesowi przez Pliniusza w Historii naturalnej. Dlatego kazał przyprowadzić do obrazu Bucefała.. Afrodyty Anadyomene (zob.w Grecji przedhomerowej zawodowi poeci-pieśniarze. Ręce precz od obrazu! . Był nadwornym malarzem Aleksandra Wielkiego i Ptolemeusza I. mistrz gr. roztrwoniwszy na przysmaki większą część majątku. poł.). Apelles. z gr. Przypisywana mu najsłynniejsza rz. Ŝyjący w czasach cesarza Tyberiusza. najsławniejszy malarz staroŜytności." Apelles i Kampaspe . trzymaj się kopyta! . (np. wstrzymaj się wreszcie od dalszych poprawek i ulepszeń! Okrzyk Apellesa pod adresem kolegi-malarza.): "(Niech) szewc nie (osądza) powyŜej obuwia!" Apicius . poprawiwszy but na swym obrazie pod wpływem fachowych zarzutów szewca. bez posunięcia choćby odrobinę naprzód pracy twórczej. na co Apelles odezwał się z uśmiechem: "Twój koń.2. nulla dies sine linea.zob. Bucefał i Aleksander . gdy ten zaczął ganić udo namalowanej postaci. Ani dnia bez kreski . 36.

apokryficzna (od ok.). na wyspie Patmos 93-96. freski Giotta w kaplicy Peruzzich w Santa Croce.łac. obrazy Velazqueza. zwł.. z Ii-Iii w. na biblijnej Apokalipsie. językiem mistycznym. ale nie istniejące w oryginale hebrajskim. z gr. wydany w formie ksiąŜki. ostatecznego triumfu Dobra nad Złem. zrozumiałym dla wtajemniczonych.. zaś w Biblii. gdzie uwaŜano go za wcielenie Ptaha (zob. por. Apokryfy . niedostępną dla profanów. Apokalipsa w obrazach . objawienie'. z gr. 254. zrodzony. 150 ne. dlatego został bóstwem podziemnym. z promienia słonecznego. w hellenistycznych religiach misteryjnych i systemach filoz. Grecy utoŜsamiali go z Hadesem. Pinakoteka itd. freski Cimabuego w górnym kościele w AsyŜu. Jana. Rubensa. a z czasem i do Rzymu. balsamowano i grzebano w Sakkarze z królewskim ceremoniałem. i Signorellego w katedne w Orvieto. do ok. apokalypsis 'odsłonięcie. ezoteryczną.u śydów i chrześcijan księga kanoniczna a. Apokalipsa . dla pokrzepienia serc w cięŜkich czasach. . skąd kult dotarł do Aten. 185 . nieautentycznych.). nie uznane za "natchnione". oparta gł. który miał je napisać na zesłaniu.Apis .grecka forma egipskiego imienia Hapi. przen. przypisywane niekiedy Janowi apostolowi. Florencja.ok. Londyn.księgi biblijne niekanoniczne. przez Orygenesa. termin zastosowany do literatury relig. miał dwór w pobliŜu bramy świątyni Ptaha w Memfis. Objawienie św. podrobiony'. ok. Dies irae. (hermetyzm) księgi zawierające wiedzę tajemną. Nowego byka rozpoznawano po 29 znakach. Objawienie. pochodzące z najwcześniejszego okresu piśmiennictwa chrześc. Cztery (Czterej jeźdźcy Apokalipsy). falsyfikatach. Monachium. Stare byki uroczyście topiono. a później Ozyrysa (zob. Ptolemeusz I Soter przeniósł główny ośrodek kultu do Aleksandrii. Seria miniatur na rękopisach śrdw. UwaŜany był za wyrocznię.). boga Nilu. Inscenizacja (1968) Teatru Laboratorium Jerzego Grotowskiego. zawierająca proroczą wizję wydarzeń towarzyszących końcowi świata. Był on równieŜ czczony pod postacią byka w Memfis. Byk kultowy. apokryphos 'ukryty. jak wierzono. Apocalypsis cum figuris. o utworach wątpliwego autorstwa. umoralniającej. włączone do greckiej (Septuaginta) i łacińskiej (Wulgata) wersji Biblii. cykl drzeworytów (1496-98) Albrechta Drera. Apokryfy Nowego Testamentu. Celem Apokalipsy było przedstawienie. Gandawa. braci Van Eyck. związanym z minerałami i klejnotami. Oficjalna Ŝałoba trwała 2 miesiące... symbolicznym. 200 pne. nabrały z czasem charakteru literatury ludowej.

(gr. A. Muz. Pyton. odlew w brązie.rzeźba Leocharesa (Iv w. Ribera. identyfikowany z Heliosem. Rzym. Lizyppa z ok. od apoksyein 'zdrapywać'. Apollon Musagete. występuje dopiero od V w. bóg nowo załoŜonych miast i kolonii. Balet: Apollo i muzy.rzeźba. rolnictwa i roślinności..B. Muz. Nie znwsze Apollo napina łuk . syn Zeusa i Latony. gr. Rzeźba (1900) Rodina.mit. G. Lully'ego. gr.. Mousagetes. kopia znaleziona w 1495. z gr. o harmonijnej budowie ciała i klasycznych rysach. bliźni brat Artemidy. Veronese. z Pieśni. łuk i wieniec laurowy. 10. Apollo . Niobe. Rzym. Hiacynt. jako bóg słońca Febus. a śpiewakom . Marsjasz.. Delos. bóg ziemi. Warszawa. tj. Domenichino. de Vos. pne. Ilustracje St.wg Fr. Obrazy: L. jeden z najpotęŜniejszych bogów Olimpu. Wyspiańskiego do Iliady. Wenecja. którą teŜ sam uprawiał. Apollo . praktyczna realizacja jego nowego. bóg mądrości (przekazujący wyrocznie przez Pytię delficką. Schiavone..Apoksyomenos . bóg poezji. pne. nie zachowane dzieło rzeźbiana gr.). M. udzielający wieszczkom daru przepowiadania. Tityos. uwysmuklonego kanonu ciała ludzkiego: wysokość głowy stanowiła ósmą część wysokości ciała. Apollo Belwederski .łac. Watykan. zob. racjonalny. bóg oczyszczenia z win. zabijający młodzieńców i męŜczyzn strzałą ze srebrnego łuku. J. Rzym. pne. Igora Strawińskiego . Jego atrybuty: lira.. Sansovina. Apollo et Hyacinthus (1767) Mozarta. Opery: Apollo et Daphne (1698) J. kopia marmurowa. Apollo . nie zawsze wysyła śmiercionośne strzały. Dafne. gr. Watykan. Sybilla. Rzeźba Thorvaldsena. Apolliński .. bóg-lekarz chorób ciała i duszy. nie znany jeszcze Homerowi. mającym znaczny wpływ na kulturę gr. Delfy. teŜ: Admet. Horacego. Koronis. Thorvaldsena. brąz (ok. 1540-45) J. marmurowa kopia rz. przewodnik muz. powściągliwy. Kopenhaga. Reni. Nietzschego (Narodziny tragedii. 1871): harmonijny. Asklepios. 325-300 pne.). Marpessa. M. Pan. Phoibos 'błyszczący'. przynoszącą takŜe zarazy. o szeroko rozpowszechnionym kulcie. Nar. strzegący stad. przeciwstawny dionizyjskiemu. fr. 2. Kasandra. bóg śmierci.głosu) i muzyki. czczony świętami obchodzonymi w róŜnych porach roku. Apollo Sauroktonos .posąg młodzieńca ścierającego skrobaczką kun i oliwę z ciała po zawodach sportowych.przen.W. Delacroix. 'Jaszczurkobójca') rzeźba Praksytelesa (Iv w. męŜczyzna młody i piękny. neque semper arcum tendit Apollo. umiarkowany. Cranach St. Belweder Watykański. Turner.

figura retoryczna polegająca na zwracaniu się do idei. jak np. Tomasz zw. wg Mat. zm. Apostrofa . "Rozmowa z piramidami". zwł. z gr.św. symbole odnoszą się przewaŜnie do narzędzi męczeńskiej śmierci. Bartłomiej (nóŜ). wszelka pielgrzymka) do Rzymu.św. "Litwo! Ojczyzno moja! ty jesteś jak zdrowie". czy wy macie takie trumny. Galii . Augustyna z Canterbury. apostolos 'wysłaniec'. halabarda). pojęcia..?" (C. osoby. duŜy kielich do wina.podróŜ sprawozdawcza biskupa (pot.obrona sprawy. "Bema pamięci Ŝałobny rapsod". Cieniu. 12 uczniów Jezusa: Piotr. w Biblii. ad limina apostolorum . . np. (A. 9. Dziejów Ap. Jakub Starszy (muszla. 11. 601... Mateusz Ewangelista (toporek a. kij pielgrzymi. Apollyon . Pinakoteka. którzy nawracali na chrześcijaństwo całe ludy i kraje.. Andrzej. Juda zw. zm. przedmiotu a. 130-200. kogut). apologetów chrześcijańskich.). Apologia ..grecka nazwa Abaddona (zob.. Apok. Irlandii .(Waszyngton 1928). sarkofagi. Czterej apostołowie . "Piramidy.dawn. 338-401. choreogr. Łuk.św.św. niewiernym (lanca). Filip (długa laska zakończona krzyŜem). Jakub Młodszy (wałek pilśniarza). Brytanii . osoby nieobecnej czy nieŜyjącej.. odjeŜdŜasz. ok. później dołączono Pawła (miecz). 1). przedstawiona na piśmie. Słowacki.dwa obrazy (1526) A. wygłoszona a. księcia piekieł i anioła przepaści. miodu. Apostołami nazywano teŜ później tych. "Pan Tadeusz".: Adolf Bolm. Drera.. Ireneusza. 1 ). "Czemu. Germanii . Apostołowie . Grzegorza. Do progów apostolskich . 373-463. Tadeuszem (pałka). tzw. pierwszy papieŜ (symbol: pęk kluczy.wg Biblii.św.św. 1). brat Piotra (krzyŜ w kształcie litery X). Marka. piwa. 680-755. apostoła Armenii . Z gr. zasady a. Sokrates) i pisma obrońców chrześcijaństwa z Ii w. i św. Mickiewicz. 256-331.łac. Monachium. przekazana przez Platona i Ksenofonta "Obrona Sokratesa" (zob. butla z tykwy)." (J. po jego śmierci wybrano Macieja (topór wojenny). St. Walii . Judasz Iskariota (sakiewka). Bonifacego. Apostoł . jego brat Jan Ewangelista (kubek z wylatującym zeń uskrzydlonym węŜem). ręce złamawszy na pancerz. Ew.. Szymon (piła). t. 604. Marcina z Tours. Dawida. Patryka. Norwid.

zwł. nalewki. w dawnych dworach szlacheckich schowek na leki (sadła. 2. 3 skrupuły = drachma. likiery i przysmaki (konfitury. i nie będzie końca pracom jego.. powidła).zob. Szekspira Lady Makbet mówi: "Zapach krwi! Wszystkie wonności Arabii nie odejmą go tej małej ręce. uŜywane współcześnie. teŜ Farys. 7: "Aptekarz uczyni przyjemne lekarstwa i maści zdrowe sporządzi. wł. octy itp.zob. Wirginia. korzenie itp. dzielony następnie na urodzajną "szczęśliwą" Arabię (łac. szatka. zioła. 'namiętna. później cały Półwysep Arabski. L'Apres ." Arabia . tylko Arabię Północną.). póŜniej.dla Greków Arabia była ojczyzną kadzidła i perfum: W Makbecie.w Biblii.Midi D'un Faun . Apteka .nazwa określająca pierw." Zob.36 kg. 1. Aptekarskie jednostki . 3 itd.nazwa sonaty fortepianowej f-moll. Apteczka domowa izdebka. wódki. opus 57 (1804-05) Beethovena. apotheke 'skład. do osoby zmarłej. u Ptolemeusza. Eklezjastyk. dziś Wadi Musa w Jordanii. przeniesione zostały w X-Xiii w. Tysiąc (i jedna noc).1. 8 drachm = uncja. obowiązujący w Polsce we wszystkich zaborach do 1918: 20 granów = skrupuł.z gr. pochodzą z Indii. przez Arabów. Arabia felix) na wybrzeŜach i pustynną (Arabia deserta) w głębi półwyspu. wymienia się jeszcze Arabię petrejską (Arabia Petraea) od Petry. marynaty. ale do Europy Zach.precyzyjna drobiazgowość. Appassionata . Cyfry arabskie . Appiusz i Wirginia . 5.apostrophe 'odwrócenie się' pozorne od słuchacza do kogo innego. 38.wagi przed wprowadzeniem systemu metrycznego system norymberski z 1546. Aptekarska praca . Faun (Popołudnie Fauna). Aptekarska dokładność . staroŜytnej stolicy Nabatejczyków. . magazyn'. Wonności Arabii . 13 uncji = funt = 0. gwałtowna'.

A.jeden z czterech gł. Ŝe mit ten jest echem konkurencji w handlu morskim artykułami włókienniczymi między Atenami a lidyjsko-karyjskimi eksporterami farbowanej wełny. tkaczka słynąca z doskonałości swojej sztuki.gr. Arachne powiesiła się z rozpaczy.obraz (1636-38) Rubensa. bohaterów słynnej trylogii powieściowej A. Bruksela. Talmud Jerozolimski i Babiloński. ogarnięta pychą. cel pielgrzymek. 'Zbiegły dni wesołego w Aranchwes pobytu'. który od czasu zburzenia Jerozolimy w Vi w. stać się językiem literackim i religijnym śydów. pne.dziś niemal wymarły język semicki Syrii. Die schonen Tage in Aranjuez sind nun zu Eade. Aram. Arafat . por. Aramis . tysiąclecia pne. Adam (Szczyt Adama). od Xvi w. Niektórzy uczeni sądzą. farbiasza z Kolofonu w Lidii. pieczętowanej wizerunkiem pająka jako znakiem fabrycznym przędzalni. Aranjuez . tł. W ciągu 1.granitowe wzgórze na płd. Po aramejsku napisano ostatnie partie Starego Testamentu. córka Idmona. hidŜra) z Mekki do Medyny w 622. językiem tym posługiwał się Jezus i apostolowie. Prado. 'dawna nazwa Syrii'. nad Tagiem. . Ew. Arachne . zob.. wyparł z uŜycia języki: fenicki. 1657) Velazqueza. akadyjski i hebrajski. Dumasa-ojca. Pallas i Arachne . aby w I w. 'góra łaski'. Hiszpanii. Aramejski język .obraz (ok. 'pająk'. Tkaczki kobierców . arab. Ŝe podarła materię w strzępy. wezwała Pallas Atenę do współzawodnictwa i wyobraziła na swym dziele miłostki bogów. początkowe słowa sztuki Fr. na którym.. Madryt. ale bogini zmieniła ją w pająka. zwany takŜe DŜebel-el-Rahm. aranchuef) miasto w środk. Pałac DoŜów. a sznur w pajęczynę. co tak rozzłościło boginię. Mickiewicza. wg Mateusza. gr. Palestyny i Mezopotamii.obraz P. wg tradycji muzułmańskiej. Trzy (Trzej muszkieterowie). mit. ustępuje pod naporem aramejskiego. pryw.Arachne . Veronesa. letnia rezydencja królów hiszp. z hebr. moabicki.-wschód od Mekki.(wym. Wenecja. Adam spotkał Ewę po dwuchsetletnim karnym rozłączeniu i gdzie się zatrzymał Mahomet w czasie swej ucieczki (arab.

łac. dziś Arbil (Erbil) w płn. znawca. później prokonsula Bitynii. tur. 37.. 'świadek.. a jak inni dzięki pilności. ile Ŝe tamten (. Jego słowa i czyny. tak nazwał Tacyt Tytusa (a.pisze Tacyt . Arbela . o dwu bazaltowych szczytach (5156 i 3914 m npm. Jedynym niemal historycznym świadectwem jego istnienia są Roczniki.. skąd dowiadujemy się o samobójstwie Petroniusza przez przecięcie Ŝyt. Arbiter elegantiae .. Kuh-e Nuh 'góra Noego'.. Ara Pacis Augustae . konsula.rozjemca. z ołtarzem ozdobionym płaskorzeźbą przedstawiającą suovetaurilia. Aghri Dagh.noc wśród zajęć i rozkoszy Ŝycia.. w wyniku niełaski cesarza. podawana niekiedy jako miejsce bitwy (zamiast pobliskiej Gaugameli).wygasły wulkan na WyŜynie Armeńskiej w Turcji. zachowanego we fragmentach (zob. sędzia polubowny. 16. 8. (.) pokrytych wiecznym śniegiem.. 51. 17-19 Tacyta.. ormiań.). pers. w Biblii . pax dpn.) przybrany został do grona nielicznych powierników Nerona jako mistrz dobrego smaku. prawdopodobnie autora zręcznych epigramów i wspaniałego. rozjemca'. tonu.Schillera "Don Carlos" (1787). sędzia sportowy. ofiarę ze zwierząt. Ararat . co zdecydowało o upadku dynastii Achemenidów. Gen.. z łac.miasto w staroŜ. łac. 4..) niczego . zm. Kajusa) Petroniusza. przy ceremonii dedykacji. na którym się zatrzymała arka Noego po opadnięciu wód potopu. w której Aleksander Wielki pokonał w 331 pne. prastarej krainy nad górnym Araksem. 1859 i 1903. tym chętniej brano je za domniemaną naturalność. Trymalchion) współczesnego romansu obyczajowego "Satyryki w 20 księgach". Iraku.miejsce. Izajasz. tak on przez swą gnuśność doszedł do rozgłosu. Dariusza Iii. Masis. im były swobodniejsze. pacis 'pokój'. jednego z najwybitniejszych utworów literatury rz. 38. Jeremiasz. Arbiter . 'Ołtarz Pokoju'. "Dzień przepędzał on na spaniu . autorytet w sprawach dobrego smaku. pisarza rz. budynek wzniesiony na Polu Marsowym w Rzymie. zrekonstruowany w 1939 na podstawie fragmentów odnalezionych w 1568. dedykowany przez senat rzymski w roku 9 pne. nazwa od Urartu. 27. lecz za wytwornego znawcę zbytku. cesarzowi Augustowi dla upamiętnienia jego szczęśliwego powrotu z Galii i Hiszpanii. ara 'ołtarz'. im bardziej nosiły na sobie cechę pewnej niedbałości.-wsch... Nie uchodził jednak za hulakę (. Asyrii. w 66 ne.łac.

i Uriel. który zadmie w trąbę zmartwychwstania. w Ŝydowsko-chrześcijańskich pismach i legendach jest ich czterech: Michał. Archanioł . Historia i tradycja znają go gł. Jest teŜ waŜną postacią w powieści "Quo vadis?" (zob. Jego olbrzymia sława przyczyniła się do powstania wielu opowieści o nim.) Sienkiewicza. S. gł. i Israfel. który. z tur. Czarny (Czarna polewka). Eureka! .nie uwaŜał za przyjemne i subtelne. Arbuz . śruby bez końca itd. Anioł (Chóry anielskie)..-łac. Jerahmeela. jako wynalazcę śruby wodnej (przenośnika ślimakowego) i pomysłowych machin obronnych. Rafał. tkwiący w kaŜdej Ŝywej istocie. charpuz. Kosz. gdzie nagle udało mu się sformułować prawo hydrostatyki. Przypisywano mu teŜ budowę planetarium. Wieniec (grochowy). Archanioł Rewolucji . 287-212 pne. archangelos.-podolskiego obyczaju częstowania niemiłego konkurenta (ubiegającego się o rękę panny) arbuzem.ok. a poruszę z posad Ziemię . którego zbadanie umoŜliwiłoby wpływ na przyrodę i dowolne jej przekształcanie. wydać miał Archimedes. Saint-Just. Gabriel. por. anioł objawień.dumne oświadczenie przypisywane Archimedesowi. które mieli jeszcze jakoby widzieć Cicero i Owidiusz. z gr. anioł śmierci. W Koranie czterej archaniołowie to: Michał. Sariela. a takŜe wielokrąŜka. wg anegdoty.wg witalistycznego poglądu Paracelsusa (zob. otrzymać odprawę. Archeus(z) . Gabriel. wojownik. w których nie sposób oddzielić prawdy od legendy. na którym mógłbym stanąć. odmowę przy oświadczynach. Hammera). i jeść (h)arbuza dawn.gr. od ukr. dawca światła. mędrzec gr. Archimedes z Syrakuz .. apokryf Enocha wymienia jeszcze Raguela. uŜytych jakoby przeciw Rzymianom. jak tylko to. Azrael.główny anioł.. inne źródła . twórcy zasady dźwigni. Szary (Szara gęś). biegnąc nago przez ulice Syrakuz do domu z łaźni. por.zob. okrzyk radości. z gr. największy mechanik siaroŜytności.Chamuela. herold. uzdrowiciel. dostać od kosza.) odrębny pierwiastek (zasada) Ŝycia. obrońca wiary.Dostać. n. Heureka! 'Znalazłem!'. nazwane . co mu Petroniusz zalecił" (tł. archos 'przywódca'. rekuzę. właśc. przeciwnik Szatana. Daj mi punkt oparcia (poza Ziemią). a którego wzmacnianie jest istotą kaŜdej skutecznej terapii lekarskiej. Jofaela i Zadkiela.

J. Włochy). słowa wypowiedziane rzekomo przez Archimedesa do Ŝołnierza rzymskiego. Ŝołnierzy do ataku przez most na Adydze. Arcole . gdy usiłował znaleźć sposób określenia zawartości złota i srebra w koronie sporządzonej dla króla Hierona Ii. Rekurs z Indiej do Niderlandu.później zasadą Archimedesa: "Ciało zanurzone w cieczy traci pozornie tyle na cięŜarze. polski księgarz i wydawca.łac.1840-1916. który zbliŜał się. z Cicerona Ad Atticum.niezmiemie trudny do rozwiązania. działał w Warszawie i . Nie ruszej moich kół! . gdy z armat męŜnie z szturmów potęŜnie mnie wynaszały. ile waŜy ciecz przez nie wyparta". w.obrońcy miasta.1592-1656. 12. 1636-37).. Ŝołnierz pol. Arct Michał . było to w czasie 2. Madryt. Maurycego Orleańskiego i w zdobywaniu La Rochelle w 1629 przez wojska Richelieugo. walcząc w Brazylii z Hiszpanami dosłuŜył się stopnia generała i admirała w 1638. Prado. w 1622 debiutował wierszami. gdy mię do wschodu. w 1623-25 uczestniczył w oblęŜeniu Bredy przez ks. wojny punickiej. Pomnik Archimedesa . Śmierć Archimedesa E. (K. aby go zabić. to do zachodu zdrowo stawiały. Palais Bourbon. de Ribera. Delacroix. Palamon i Arcite. skomplikowany. Madryt. Obrazy: Rubens (ok. Uczony został zabity wbrew wyraźnemu rozkazowi Marcellusa. Bonaparte poprowadził osobiście. ParyŜ. Arciszewski. w 1623 za zabójstwo skazany na infamię i banicję. brał udział w bitwie pod Piławcami. wstąpił do słuŜby holenderskiej. śołnierz zapewne nie wiedział. na bulwarze nadmorskim Syrakuz. 4. ze sztandarem w ręku. kim jest ów starzec kreślący figury geometryczne na piasku.wieś w prowincji Werona (płn. Problem Archimedesowy .zob. 67-75) Arcite i Palamon . wygrywając jedną z pierwszych bitew z Austriakami w kampanii lombardzkiej. kiedy po dwuletnim oblęŜeniu Syrakuz wojska konsula Marcellusa wdarły się do miasta i plądrowały je. W 1646 przyjął ofiarowane mu stanowisko "starszego nad armatą koronną w Polsce" (generała artylerii koronnej). kierował obroną Lwowa. Arciszewski Krzysztof . Chwała bądź Bogu! Prędzej rarogu nawy latały. Prado. gdzie 17 Xi 1796 gen. Noli turbare circulos meos!. zawiły.

praw. i Słownik ilustrowany języka polskiego (przy udziale H. ut sint vina proxima morientis ori. łac.. którego protektorem był Reinald z Dassel. prowadził w 1910 prace badawcze na Spitsbergenie. kanclerz nm.dawn. 1118 a. poświadczony źródłowo w Xii w. Najpopularniejszym utworem Arcypoety jest jego ironiczna "Spowiedź". 'Gdy umierać będę. zachęcił Marię Konopnicką do pisania dla dzieci i młodzieŜy. gr. podróŜnik. majątku a. propinacji. Po czym zaśpiewają chórem aniołowie: "Panie.wzgórze Aresa. Fryderyka I Barbarossy. dzierŜawa dóbr. uŜywany dziedzicznie od czasów Karola V Mądrego (1364-80). Słownik wyrazów obcych (1882). Areios Pagos. gdzie wg legendy sądzono Aresa za mord popełniony na Halirotiosie. geograf i geofizyk polski. Arcychrześcijański Król . synu Posejdona. której jedna ze strof stała się później pieśnią przy kielichu: Meum est propositum in taberna mori.. Arctowski Henryk . Tunc cantabunt letius angetorum chori: "Sit Deus propilius huic' potatori.1871-1958. Słownik ortograficzny (1906) Słownik staropolski (1914). np. Areopag . jeden z najlepszych polskich znawców krajów polarnych.in. sadu.Lublinie.tytuł nadawany od 1356 niektórym ksiąŜętom niemieckim. na zachód od Akropolu ateńskiego. łac. arendare 'dzierŜawić'. arcybiskup Kolonii i doradca polit. wg innej legendy. złóŜcie mnie w oberŜy.) Arenda . ArcyksiąŜę . bądź mitościw temu pijusowi". śrdw. poboru podatków.przydomek nieznanego poety niemiecko-łacińskiego. Gallego. kochanku córki Aresa. młyna. ogłosił ponad 400 prac naukowych. od 1438 tylko austriackim.. Arcypoeta .tytuł przysługujący monarchom Francji..B. Dobrowolskim w 1897-99. (Śrdw. karczmy. . z dynastii Habsburgów. by od beczki kurek w trupie usta mierzył. uczestnik wyprawy Adriena de Gerlache'a do Antarktyki wraz z A. opłat itp. 1120-67.. wydał m. 1916).

przedstawia parę wioślarską nad Sekwaną. w Iliadzie nazwa rozszerzona na wszystkich Greków. Grecji mieszkańcy Argos."chory z urojenia" z komedii Moliera. dzielność. niesyty mordu. Ares był kochankiem i przyjacielem Afrodyty. kopia: Rzym. Aretuza . mająca do V w. Ares Borghese . ParyŜ. Ares i Afrodyta .gr. Ares Ludovisi . Chory (z urojenia). gardzący prawem.rzeźba gr. Argiwowie . rzucający się w wir najgorętszej walki po jednej czy drugiej stronie wraz ze swą siostrą Eris (zob. pot. Poświęcono mu psa. Argenteuil . Zeusa. Boncampagni. sprawność. Znienawidzony przez ludzi. Mus. fr. i polit.). identyfikowany z rzymskim Marsem (zob. a nawet przez ojca. Deimosa i Phobosa. cnota. Erosa. gr. Alfejos. Luwr. doskonałość.w staroŜ. z którą spłodził Harmonię. Mars. grono osób rozstrzygających jakieś sprawy w sposób autorytatywny.. Argenteuil: Les Canotiers. por. brąz. boginię wojny sensownej. niszczycielskiej. atrybutami jego były miecz i włócznia.. pne. Źródło (Aretuzy). męstwo. zob. Argan . syn Zeusa i Hery. 'Strachem i Trwogą'.) i synami Deimosem i Phobosem. zwłaszcza zaś przez Atenę. Argos 1. . Obrazy: zob. Ares . Muzeum w Tournai (Floury). bóg wrzawy bitewnej. Arete . zob. najwyŜszą władzę sąd. trybunał obywateli ateńskich sądził tam Orestesa za zabójstwo Klitajmestry. Sophrosyne. wilka i sępa. zaŜartej wojny. (Iv w pne.).(wym. suma zalet tworząca charakter. areopagitów.źródło Aretuzy zob.mit. obradująca tam najdawniejsza rada państwowa złoŜona z byłych archontów.ukazanej w Eumenidach Ajschylosa.rzeźba. arŜatoi) słynny obraz (1874) Edouarda Maneta.pompejańskie malarstwo ścienne.

Pindara (518-438 pne. Argos (2) . Hypsipyle. z jego polecenia Hermes zabił Argusa i zmienił go w pawia. Herakles. teŜ Argus.(przed 270 pne. Argonautika . miasto Argolidy na Peloponezie (płd. m. zob. Jazon (zob.mit. Grecja) u stóp wzgórza Larisa. Valeriusa Flaceusa. w Iliadzie Homera .). Glaukos.). Tezeusz. Czarnym. baczne. gdzie w V w. Mahlera.królestwo Diomedesa. zob.czy nawet stuoki).opera (ok. pne. mykeńskiego i klasycznego akropolu. uwolnienie Fineusa od harpii i przepłynięcie Symplegad. Meleager.Argos. zazdrosna o Zeusa.) epos Apolloniosa z Rodos. Argiwowie. .). Augiasz) na statku "Argo". gr. Ŝe kochający go Herakles zaniechał dalszego udziału w podróŜy.Argonauci . porwanego przez nimfy źródlane sprawiła. pięknego chłopca. cztero. Oda pytyjska . po złote runo. Argonautika orfickie (Iii8Iv w.czujne. nad M. Arganautika (I w. Argos (1) . któremu Hera.: Kastor i Polluks. gr.gł. z Jolkos w Tesalu do Kolchidy u stóp Kaukazu. ne. zakochanej w nim córki króla Kolchidy. podejrzliwe. zob. zwł. mit. teŜ Argos. olbrzymi potwór. Pies (Argos). wracają po długotrwałej podróŜy (przekazywanej w róŜnych wersjach) do Grecji. walka z Bebrykami. W podróŜy spotykają ich liczne przygody: na Lemnos wstrzymywani przez piękne kobiety.. Orfeusz. Die Argonnuten . 4. Po zdobyciu przez Jazona złotego runa przy pomocy czarodziejki Medei (zob. a Hera rozsypała oczy potwora na pawim ogonie. Ŝeglarzy Miletu.mit. Argusowe oko . kochanki Zeusa. Argus . kolonizacyjne i handlowe Greków. wielooki (trzy-. ne. gr.in. wzniesiono świątynię Hery (Herajon) z posągiem bogini dłuta Polikteta.) C. Jądro historyczne mitu to zapewne wyprawy czarnomorskie. teŜ Akademia (Argonautów). utrata Hylasa. kazała strzec zamienionej przez nią w jałówkę lo (zob.). 1879) G. por. budowniczy statku "Argo" (z pomocą Ateny).) i jego 50 towarzyszy wyprawy (bohaterów gr.

i zaprzeczającego boskiej naturze Chrystusa. Tintoretto. w niezliczonych reprodukcjach gipsowych.gr. Zeus osadzii na niebie jako gwiazdozbiór Korona Północna. za nieposłuszeństwo uwięziony w rozszczepionej sośnie przez czarownicę Sykoraks. który zapoczątkował kapłan aleksandryjski Ariusz. Miltona jeden ze zbuntowanych aniołów.. Haydna. A. libretto: H. Bethmann Mus. aŜ wreszcie mistrz. zob. Kauffmann. ścienne malarstwo pompejańskie. Ariadna na panterze . pne.rzeźba (1814) J. Handla. obrazy: Tycjan. pomogła Tezeuszowi dostać się do ukrytego w Labiryncie potwora. w Burzy (ok. Brat (Bracia polscy). ale za sprawą Rinalda łączy się znów z panią swego serca. Nić Ariadny . przen. Rzym.w Biblii. Śpiąca Ariadna . 371.Ariadna ..). przybyłego na Kretę. Ariel . z miłości dla Tezeusza.H. który za jej radą umocował koniec nitki u wejścia do Labiryntu. łac. rycerz. gr. malarstwo wazowe. słuŜy mu wiernie przez 16 lat. ok. v. 256-336. dzięki czemu mógł trafić z powrotem do wyjścia. 6. spopularyzowana w Xix w. ale porzucił ją po drodze do Aten. Arianie . z hebr.słynna rzeźba (I w.ukochany Ginewry z Orlanda szalonego (1532) Ariosta. J. córka Minosa. Corona Borealis.ślubny dar Dionizosa.kiębek nici wręczony przez Ariadnę Tezeuszowi. siostra Fedry. określenie ołtarza świątyni jerozolimskiej. wyzwala go. nić przewodnia. 1611) Szekspira "duch powietrzny". duch w literaturze kabalistycznej. wyrzekłszy się magii.F. Arianna in Creta (1733) G. aby go zabić. Watykan. po czym kłębek rozwijał. wykonany przez Hefajstosa. Bohater uwiózł z sobą na statku Ariadnę. Ariodante . króla Krety i Pasifae. anioł. Arianna in Nasso (1791) J. Opery: Arianna (1608) Monteverdiego. kierunku w teologii chrześcijańskiej. Hofmannsthal. Diadem Ariadny . Jordaens. StaroŜ. który rzekomo popełnia samobójstwo z powodu jej niewierności.wyznawcy arianizmu. na wyspie Naksos. śpiącą. w Raju utraconym. gdzie przybył po nią i poślubił ją Dionizos. . samej świątyni. jak równieŜ Jerozolimy. sposób wybrnięcia z zawiłej sytuacji. po jej śmierci uwolniony przez Prospera. Guido Reni. Ariadne. mit. podwaŜającego dogmat Trójcy Św. aby uwolnić Ateńczyków od haraczu z chłopców i dziewcząt poświęcanych bykogłowemu Minotaurowi. Frankfurt n8M. "ognisko boŜe". Ariadne auf Naxos (1912) Richarda Straussa. Danneckera.

W czasie Wielkich Panatenajów udało im się zabić Hipparcha. zachwycony pieśnią. lud sądził. Arka oryginalna zaginęła po upadku Jerozolimy w 586 pne. arca 'kosz. pośrednio. 24. Arka Przymierza . Aristogejton i Harmodios . Aristogejtona aresztowano i stracono. 10. Ŝe stało się to za sprawą czynu zamachowców.F. a potomków ich uczczono prawem ucztowania w Prytaneum..w staroŜ. zawiózł poetę zdrowego i całego do brzegów Koryntu.wg Dziejów. Grecji górski. gdy Ŝeglarze. libretto: Antonio Salvi wg Orlanda szalonego Ariosta. pomnik Tyranobójców dłuta Antenora. Arkadia . Nic nie zachowało się z jego twórczości. wraca na Korynt statkiem.Ateńczycy z arystokratycznych rodzin. a kiedy w 480 rzeźbę wywieźli Persowie.. kazali mu skoczyć w morze.Ariodante . teŜ Salomon (Świątynia). Peloponezie. Przepływający delfin. 10. Harmodiosa na miejscu zasiekła straŜ. ozdobiona dwoma złotymi cherubami (Ex. 1. wzbogaciwszy się w podróŜy po Italii. 10-22). symbolizująca obecność boską.. 25. wg poezji bukolicznej Wergiliusza kraina prostoty i szczęśliwości. którzy na skutek prywatnej urazy dokonali w 514 pne. zob. wykonany przez Kritiosa i Nesiotesa..Arka Noego zob. półlegendarny poeta liryczny i grający na lirze śpiewak z Metymny na Lesbos. 33-36) i w bitwach. Uchodził za twórcę dytyrambu jako formy literackiej. . noszona przez Izraelitów w ich wędrówkach (Num. Arka . kufer'. na ateńskiej agorze postawiono im w 510 pne. a Hippiasz uszedł cało. który spędził większą część Ŝycia na dworze tyrana Koryntu Periandra. zamieszkały przez ubogich pasterzy. Handla.opera (Londyn 1735) G. Herodota Arion. Noe. Tyranobójcami. których nazywano stąd Oswobodzicielami a. odśpiewawszy uprzednio pieśń na cześć Apollina.Vii8Vi w. aby zawładnąć jego pieniędzmi.pozłacana skrzynia z drzewa akacjowego. z łac. Zob. skrzynia. a więc. 1-5). uczynii to. zawierająca kamienne tablice praw (Deut. Arion . lesisty kraj na środk. Akademia (arkadyjska). takŜe tragedii gr. zamachu na Ŝycie tyrana Hippiasza i jego młodszego brata Hipparcha. złoŜona w jerozolimskiej świątyni Salomona w miejscu zwanym "świętą świętych". Ateńczycy wystawili Tyranobójcom w 477 inny monument. w istocie rzeczy zacofana i prymitywna. Gdy w 3 lata później obalono tyranię. Arion i delfin . Symonides napisał o nich poemat. pne.

'sznur lasso'. europejskiej.cięŜka lontowa broń palna piechoty Xv-Xvi w. tj. znaczenie kraju sielankowej idylli. długi sznur a. Luwr. 'i ja (Ŝyłem) w Arkadii'.-fr. 5. Napis rozumiano błędnie w sensie: "I ja byłem w Arkadii (za Ŝycia)". 'Rezygnacja'. Arkona . słynniejszy jeszcze. Wergiliuszowskie.lasso tatarsko-kozackie. Persjusza. który znowu nadał tej nazwie dawne.łac. znaczącym zapewne. Poussina Pasterze arkadyjscy (ok. Arcades ambo . dziś w znaczeniu nadanym przez Byrona: obaj warci siebie. obraz Giovanniego Guercina. poprzedniczka muszkietu.mieszkańcy Arkadii jako grubiańscy prostacy u Plauta. i Rabelais'go. Fr. Arkebuz(a).gród słowiański na wyspie Rugii. i tatar. Jeden (za 18). "I ja byłem kiedyś szczęśliwy".druga pod względem jasności gwiazda północnego nieba. Słowian nadbałtyckich. Gal. Arkabuz(a) . Arktur . Helenę Radziwiłłową między Nieborowem i Łowiczem. i późniejszy.alegoryczna powieść pasterska (1504) humanisty i poety wł. przez Szymona Bogumiła Zuga. 1650). od czasu zburzenia Radogoszczy w 1068 do zniszczenia Arkony przez króla duńskiego Waldemara I Wielkiego w 1168 gł.. 7.. 3. 4. uŜywany przez ludy pasterskie i koczownicze do chwytania zwierzyny. ośrodek kultu relig.łac.). zob. jak w wierszu Resignation. (h)arquebuse. ParyŜ. w sensie 'obaj poeci i muzycy'. Et in Arcadia ego . Jacopo Sannazzaro (1456-1530). która wpłynęła na rozwój tego gatunku w lit. . 9. Pliniusza. uwiązany do siodła. 7. rzemień z ruchomą pętlą. Schillera: "Auch ich war in Arkadien geboren". Arkadia ... bydła i ludzi. Wergiliusza. przedstawiający grobowiec z tym napisem. Zwierzęta arkadyjskie . Arkan . 'obaj Arkadyjczycy' z Eklogi. Rzym. wart Pac pałaca. zaprojektowany gł. z tur. ze śr.słynny romans pasterski prozą (1590) Philipa Sydneya. ośrodek kultu Świętowita (zob. Ŝe śmierć obecna jest nawet w najidealniejszym ziemskim Ŝyciu. 'I ja urodziłem się w Arkadii'. Corsini. Arkadia .park romantyczno-sentymentalny załoŜony w 1778 przez ks.Arkadia . koni.

rombów. we włoskiej w "Słudze dwóch panów" (wł. podobnie jak w St. Arles . Vincentem van Gogh (wym. białe pończochy. NiezwycięŜona armada flota hiszp. najjaśniejsza (alfa) konstelacji Wolarza. Ankona. 'flota wojenna'. Arlekin .opera (1917) Ferruccio Busoniego. komiczny sługa. Rameau.R. Arktouros 'niedźwiednik. L'Enrolement d'Arlequin . Armada . 1748) Carla Goldoniego. Mediny-Sidonii.wł. Trophime . wysłana 1588 przez Filipa Ii pod dowództwem ks. aby dokonać inwazji Anglii. Kościół St. złoŜona z przeszło 130 okrętów. Servitore di due padroni. Regnarda. A. fasada z 2. Arlecchino. pochodzi sprzed 1150. ma wspaniały. W literaturze fr. Xii w. odziana w obcisły pstry ubiór uszyty z kolorowych trójkątów a. ouros 'straŜnik'. Arlezjanka . akrobata. postać włoskiej commedia dell'arte pochodzenia antycznego a. wschodnia nieco późniejsza.(wym. nekropola Alyscamps. arl) miasto w Prowansji (płd. od arktos 'niedźwiedź. Francja). często widzialny tylko dla ukochanej Kolombiny. dramat (1872) Alphonse Daudeta. gwiazda Arktur'. który tu w 1888-89 ostatecznie ukształtował swój styl. który przywędrował za chlebem do Wenecji i poszedł na słuŜbę do Pantalona.. Marivaux.). postać w wielu komediach J. w Polsce widoczna zimą. Mała'. Ferrara itd. Lesage'a i P. Frobisher i Hawkins. Północna część kruŜganku takŜe sprzed 1150. choch). amfiteatr (walki byków). 4 filary naroŜne kruŜganku ozdobione wielkimi figurami i reliefami. uzbrojona w drewnianą szablę. rywal Pierrota lub innego klauna. niedźwiedzica.. miasto związane z malarzem hol. z fragmentów muzyki napisanej do tej sztuki Georges Bizet zestawił suitę koncertową.fr. francuskiego.F. została na kanale La Manche pobita i rozproszona przez flotę angielską pod dowództwem Charlesa Howarda i takich komandorów. jak Drake. prostak z gór Bergamo. zachowany rz.czerwonawoŜółta. Wielka a. poł. wsparty na kolumnach portal bogato dekorowany rzeźbą figuralną.hiszp. Arlecchino oder Die Fenster . wiosną i latem. 'Pola Elizejskie'. pajac. Gilles i wielu kościołach włoskich (Werona. czarną piuskę. równieŜ gwiazdozbiór.bazylika romańska ze sklepieniem beczkowym. Arlesienne. wolarz. bardzo prosta. w pierwszej . figury portalu stoją na lwach. rzymskie Arelas. wg tradycji postać błazna w czarnej masce. z gr. która stała się jego największym sukcesem za Ŝycia.muzyka okolicznościowa (1726) Jeana Ph. Drugą suitę z Arlezjanki ułoŜył Ernest Guiraud po śmierci Bizeta.

góra Karmel' wznosząca się nad doliną Megiddo. Flavit Deus et dissipati sunt . 'Bóg dmuchnął i zostali rozproszeni'. od Szkocji. przen. 745-6.tj.tej ultima-racji! (C. Armand Duval . Ryków kamrat. z gr. 33-37. jedna z pamiątek hist.z łac. Armata . z pogrzebaczem. por. AŜeby całość na przyklad narodu Nie miała innej w sobie konstelacji Nad kilka dachów stołecznego grodu I kilka armat . potęŜny monarcha Północy wiedział.) Dobrze mówił Suworow: "Pomnij.zob. późn. jak niebezpieczny wróg grozi mu w dziełach Chopina. Dzieła Chopina to ukryte wśród kwiecia armaty.K..w Biblii.nowoczesnej bitwie morskiej. Ostatni (Ostateczny argument).). 16. Nie wierzę.) . Car Puszka . Geniusz (Czapki z głów. Pan Tadeusz. 16. Har Magedon 'góra Megiddo a.. Apok.in. w Generalnym Gubematorstwie.łac. w pełnych prostoty melodiach mazurków.-łac. w której decydującą rolę odegrały działa i która rozpoczęła okres panowania Anglii na morzach.. Ostateczny argument królów . miejsce. w recenzji z koncertów Fryderyka Chopina opus 11 i 21. Norwid. Dama (kameliowa).. na Kremlu w Moskwie. wojny świat. Armaty w kwiatach .olbrzymie działo wagi 40 t (z 1585). 9.. gdzie przed Dniem Sądu Ostatecznego królowie Ziemi przegrają wojnę z Bogiem. Na armaty z kociubą .Robert Schumann w 1836 w nr 33 pisma "Neue Zeitschrift fr Musik". śebyś nigdy na Lachów nie chodził bez armat!" (A. Nazwa symboliczna. wielka. napis na najbardziej znanym medalu pamiątkowym bitwy. 'uzbrojona'. krwawa wojna." Publicznego wykonywania dzieł Chopina zabronił dopiero jednak okupant hitlerowski w czasie 2. zapewne z wymienionych przez Schumanna powodów. Pozostałe okręty armady zdziesiątkowała burza na płn. wielka rzeź.: "Gdyby samowładny. zakazałby pewnie tej muzyki. Mickiewicz. napisał m.zob. gdzie odbędzie się ostatnia wielka bitwa między dobrem i złem. z motyką na słońce. Armageddon . pole wielu bitew. O historii.

kosmonauta amer. alkoholików itd.E. cudownych kwiatów i owoców. przestępców. Londyn. W ostatecznej bitwie o Jerozolimę. one grant step for mankind. który zabije Rinalda. źródło jej czarodziejskiej potęgi. . Armida . wylądował na powierzchni "Morza" Spokoju. religijno-charytatywna organizacja chrześc. Pas Armidy . ang. Ogród Armidy . lekkomyślna kokietka. Salvation Army. Aldrin E. ona podpala swój pałac. zob. w którym się zakochuje. piękna. Armide .ur. gdzie uwięzięni bohaterowie zapominają o swoich obowiązkach.w Jerozolimie wyzwolonej (1580) Torquata Tassa piękna czarodziejka. Opera (Wiedeń 1771) Antonia Salieri. pełen zmysłowych rozkoszy. wśród biedoty miejskiej. zał. ale przekonana przez niego. Nazwę. anglosaskich. pierwsze słowa Armstronga po wylądowaniu na KsięŜycu. Renaud et Armide . przyjęto w 1878. Armstrong Neil A. Winkelried. Opera (Neapol 1817) Gioacchino Rossiniego. Dulwich Gall. symbolizuje obezwładniające działanie zmysłów na rozum. półwojskową organizację i dewizę "Przez krew i ogień". uciekając przed Rinaldem. w obliczu klęski.opera (1686) Lully'ego. Działalność Armii rozszerzyła się na wiele krajów. W. kąpiących się nimf. działająca od początku gł.dramat (1943) Jeana Cocteau. wśród nich Tankreda i Rinalda d'Este.krok olbrzymi. 1930. czarami i kłamstwami większość dowódców.zob.ang. powierza mu swoje losy.magiczny pas niezrównanej piękności i ceny. pierwszy człowiek na KsięŜycu. Opera (ParyŜ 1777) Ch. 1629) Poussina. Obraz (ok. w Londynie w 1865 przez misjonarza metodystę Williama Bootha.zaczarowany ogród zamkowy. Opera (1784) J. libretto: Quinault. Kirke.Armia Zbawienia . dla ludzkości zaś . Arnold Winkelried . Gdy Rinaldo wyzwala się spod jej władzy. . To ledwie jeden kroczek dla (przybyłego tu) człowieka. ofiarowuje swą pomoc Jerozolimie obleganej przez chrześcijan pod Godfrydem de Bouillon. dn. wraz z mundurami i orkiestrami dętymi. ucieka do obozu Egipcjan i ofiarowuje się kaŜdemu szermierzowi. usiłuje się zabić. Glucka do tegoŜ libretta. gł. Alcyna.. Opera (1902-03) Antonina Dvoraka. przen. Haydna. That is one small step for a man. por. dostaje się do ich obozu i uwodzi swą urodą. 21 Vii 1969. Opera (Florencja 1782) Luigi Cherubiniego.

ok. Paetus Caecina. słynny ośrodek manufaktur kobierców zwanych arrasami. pierw. 3. na "ty" z wielkimi tego świata. złoczyńca zaabonowany w Operze paryskiej. w Xiv-Xv w. 890 wodza Madziarów (Ugrów. Arsene Lupin . w Polsce pierwszy w 1533 w Krakowie. Arria . mieszkający u Ritza. 350 sztuk. ród wygasł w 1301 ze śmiercią Andrzeja Iii. mitologiczne. Arringatore . 4. 1864-1925.dynastia węgierska wywodząca się od na wpół legendamego Arpada. od ok. zabity pchnięciem szpady przez tkaninę. . tracący majątek na perfumy od Guerlaina (dla siebie). Arras .zbiór. jak to czyni Szekspirowski Falstaff w Wesołych kumoszkach z Windsoru. Arsenał . Arrasy wawelskie . których księstwa plemienne zjednoczyli wiadcy z rodu Arpada: Gejza i Stefan I Święty. Francji. 3. składnica broni. nabyty w 1548-67 we Flandrii przez Zygmunta Augusta do dekoracji wnętrz zamku wawelskiego. a następnie w okresach zaborów i wojen znacznie uszczuplony. którzy znają go pod róŜnymi kryptonimami. MałŜeństwo (Portret małŜonków Arnolfini). zbrojownia (zob. oddający bieliznę do prania w Londynie. Mówca.Arnolfini . Arpadowie . akcji bojowych) i w walce z nm.cekhauz.zob. wyrabianych techniką gobelinową. a. 3. arsenale. weneckim Danielim. wojnie światowej.zob. okupantem w 2. Arsenał warszawski odegrał znaczną rolę w powstaniach 1794 i 1830 (zdobycie go przez podchorąŜych było jedną z gł. zwierzęta i krajobrazy. Węgrów). z arab. Z wł. arsen lupę) dystyngowany dŜentelmen włamywacz.(wym. arra) miasto w płn. tapiserii (dekoracyjnych tkanin ściennych) przedstawiających sceny biblijne. w londyńskim Savoyu. dar-sina'a 'dom manufaktury a.(wym.).zob. Poloniusz w Hamlecie. Maurice Leblanca. bohater powieści kryminalnych pisarza fr. W salach o ścianach osłoniętych arrasami łatwo było skryć się za nimi. przemysłu'. później powiększony.

2. Artemida. Artemizja .rzeźba (Iv w. Przygody Arsena Lupin .. Turcji. Diamant-Bergera. rolników i hodowców. pne. Mauzoleum. Artemida z Gabii . niedźwiedź. córka Zeusa i Leto. Beckera. z V a. i inne postacie legendy arturiańskiej odnieść naleŜy raczej do bohaterów dawnego panteonu Celtów i do wyobraźni Goffreya. jej zwierzęta: łania. prawdop. główny bohater cyklu legend arturiańskich. serial telewizyjny. bogini księŜyca.Arsene Lupin . uŜywana w Rosji. Orion. Luwr.film (1957) J. kopia. Persji. jego dwór jest w Caerleon. dzikich zwierząt. Artur . przylądek na Eubei ze świątynią Artemidy. wschodnia miara długości (od ok. mit. poł. 71 do 81 cm). zob.zob. ale i jego. teŜ Akteon. 320 pne. strzały. 3. Endymion. Niobe. (ok. Vi w. UtoŜsamiana z rzymską Dianą (zob.) Praksytelesa. Artemida . łac. zob.Artus. Wezwany przez cesarza rzymskiego Lucjusza do . Xii w. zabija Childrika mieczem Ekskaliburem. gr. władczyni lasów.staroruski wielki łokieć dzielący się na 16 werszków. bajeczny król Celtów. mnicha benedyktyńskiego z Monmouth. Artemizjon . dawczyni szybkiej śmierci. dux bellorum. ParyŜ. zwycięŜa pogan. zdobywa Szkocję i Irlandię. Piktów i Sasów. z tur. Artemis. Kallisto. poślubia Guinevere. Arszyn . Artemizjon .). bliźniacza siostra Apollina.film (1937) H. ma zapewne jakiś związek z rzeczywistą postacią dowódcy. wieszczka. Ifigenia. Bułgarii i Afganistanie przed wprowadzeniem miar metrycznych. Diana. zdobywa wiele krajów na kontynencie.) nadał definitywny kształt Arturowi jako bohaterowi.). Luwr.gr. potem dziewica wymagająca dziewictwa od całej swojej świty) i młodzieŜy. jeleń. świątynia Artemidy w Efezie. pasmo górskie między Argolidą i Arkadią ze świątynią Artemidy. ParyŜ.miejsce kultu Artemidy: 1. uzdrowicielka. Artemida z Wersalu rzeźba gr. który w swej na wpół baśniowej kronice królewskiej Historia Regum Britanniae (1. opiekunka Ŝeglarzy. bogini łowów. Jej atrybuty: łuk. ros. Artur w wieku lat 15 zostaje królem Brytanii i gromi Szkotów. kopia.zob. opiekunka rodzących (jako dawne bóstwo płodności.

Jankes na dworze króla Artura . przy narodzinach jego obecne są elfy. Michała (Mont St. Kronikarz Layamon ok. wyd.posąg będący fragmentem grobowca cesarza Maksymiliana I w kaplicy pałacowej w Innsbrucku (Austria). zawieziony zostaje na wyspę Avalon. jak św. Po drodze zabija olbrzyma z Góry Św.gwałt na kobiecie. wypowiada mu wojnę i rusza na Rzym. z końca Xiv w. podpalenie. Le Morte Darthur . Le Morte Arthur . włączony później do cyklu Idylls of the King ang. Graala. Dwór. zostawiając kraj i Guinevere pod opieką Modreda. Guinevere wstępuje do klasztoru. wyd. w 3800 wersach w ośmiowersowych rymowanych strofach. starościńskie określone przez statut warcki w 1423 cztery przestępstwa .. King Arthur . rozwiązanie Okrągłego Stołu i poszukiwanie św. pol. Ŝe Modred przywłaszczył sobie jego królestwo wraz z królową. 'Idylle królewskie'. Lancelota. Wraca do kraju..przekład prozą z fr. a nie ziemski. śmiertelnie ranny. Tristana i Izoldy i in. przypisywany poecie szkockiemu Huchounowi. Merlina. m. we Francji i Niemczech włączyły do legendy arturiańskiej liczne wątki obce.powieść (1889. TuŜ przed wkroczeniem do Rzymu dowiaduje się. a sam. Morte d'Arthar . Do legendy dodał wiele szczegółów pisarz normański Wace ok. w 4300 aliteracyjnych wersach o ostatnich latach Artura.'Śmierć Artura'. o miłościach Lancelota i ostatnich bitwach Artura. swego siostrzeńca. treściowo podobny do Historii Geoffreya z Monmouth i Layamona. Król Artur . Artykuły .. 1485).. w 21 księgach (ok. zakończone klęską grzesznego Lancelota i sukcesem Galahada. z adaptacjami z in. czarodziejki Morgan le Fay. 1901) Marka Twaina. Artur czeka w Avalonie na właściwą chwilę powrotu do swego państwa. poemat ang.poemat z Xiv w. dokonany przez Thomasa Malory: panowanie Artura kończące się katastrofą.poemat (1842) Artura Tennysona.Artykuły grodzkie a. Michel we Francji). który zakończył spory rycerzy o pierwszeństwo przy stole. 1200 dodaje wiele fantastycznych elementów legendzie: miecz i włócznia Artura mają właściwości magiczne. 1469. Okrągły Stół (zob. z Norymbergi. . Morte Arture .in. odlany w 1512-13 z brązu przez Petera Vischera St.zapłacenia haraczu.opera (1691) Henry Purcella i Johna Drydena. Graala. Gawaina. zbrojny najazd .za które posesjonaci byli sądzeni przez sąd grodzki. Dwór Artusa . postacie Parsifala. zabija Modreda w bitwie. źródeł. rozbój na drodze publ. 1154.zob. Okrągły). Rycerskie romanse Xii i Xiii w.

na mocy których król uznawał wolną elekcję. zaprzysięŜone przez Henryka Walezego (i przez kolejnych elektorów).-irań.ustawa o obowiązkach i prawach marszałka wielkiego koronnego przy czuwaniu nad bezpieczeństwem króla. z lat 1474-93.ok.. Xv w. Arystarch z Samotraki. pierwszy dokonał stosunkowo udanej próby wyznaczenia odległości i rozmiarów Słońca i KsięŜyca. wsławiony znakomitymi wydaniami krytycznymi klasyków. w monarchiach i republikach. 320 .. pierwszy teŜ wyłoŜył teorię. zachowany tylko w przekładzie polskim. wychowawca ksiąŜąt na dworze Ptolemeuszów i dyrektor Biblioteki Aleksandryjskiej.podstawowe prawa szlacheckiej Rzplitej. Imię jego stało się synonimem powaŜnego. astronom i matematyk gr.. bronił tezy. na której opierały się wszystkie późniejsze wydania. a skodyfikowane i potwierdzone przez sejm w 1609.przepisy prawa wojskowego ogłaszane w Xvi w. pers. zły duch'..Artykuły henrykowskie .ok. gdy w 1800 lat później wrócił do niej Kopernik. zrzekał się tytułu dziedzica.spis prawa zwyczajowego sądowego ziemi krakowskiej z 2. Aryman . Artykuły marszałkowskie . a od czasów Zygmunta Augusta .najwyŜsza warstwa społeczna w ustroju niewolniczym a. bóg zła i ciemności. Ahriman ze st.w religii staroirańskiej (Ŝoroastryzmie. Twórca filologii jako dyscypliny naukowej i twórca obowiązującej do dziś terminologii gramatycznej. feudalnym. wróg Ormuzda. co było tak niezgodne z ówczesnym obrazem budowy świata. mazdaizmie) przywódca zastępów złych duchów. edycją Homera (Iliadę i Odyseję podzielił na 24 księgi i opatrzył komentarzem. zatwierdzona przez konstytucję z 1678. Artykuły sądowe . Artykuły hetmańskie a. wodzowie i starszyzna plemienna. pierw. dowódcy . sławny uczony aleksandryjski. Angra Mainju 'wrogi. wojenne . kłamstwa i zniszczenia. we wczesnych monarchiach feudalnych dostojnicy dworscy. ok.. rzetelnego uczonego. zwł. prawdop. Ŝe Ziemia i planety obracają się dokoła Słońca. Arystokracja . 217-145 pne. Odstępstwo od tych zasad zwalniało szlachtę od obowiązku posłuszeństwa królowi. Ŝe teoria miała niewielu zwolenników do czasu. Ŝe są one dziełem jednego poety). przez hetmanów. z łac. zobowiązywał się nie decydować o wojnie i pokoju bez zgody senatu i nie zwoływać pospolitego ruszenia bez zgody sejmu. 250 pne. sformułowane w czasie bezkrólewia w 1573. Arystarch z Samos .takŜe sejmu. poł.

540-467 pne. Ateński Związek Morski. brał udział w bitwach pod Salaminą w 480 i Platejami w 479. Tę górną warstwę określano róŜnymi tytułami rodowymi. Ŝe uwaŜa za właściwe. później jednej a. Ŝe ów nieustannie powtarzany przydomek "Sprawiedliwy" nazbyt go juŜ draŜni. 1736-1809. by odciąć Persom odwrót. lordowie. Odwołany z wygnania w 2 lata później na podstawie amnestii. w Polsce moŜnowladcy.zob. parowie. jeden z dziesięciu strategów w bitwie pod Maratonem w 490. jednostka wagi = 12 uncjom (ok. wybudować drugi. jak ksiąŜęta. zwani później magnatami. Jego nieposzlakowana bezstronność. z gr. baronowie. Srebro (Otwierajcie zawŜdy.nazywano tak Stanisława Małachowskiego. chcąc wybadać myśl Arystydesa. na Rusi i w Moskwie warstwę tę tworzyli kniaziowie i wielcy bojarzy. Ateny. kim jest. Polski Arystydes .starorzymski funt. mającej słuŜyć jako głos za jego banicją na sądzie skorupkowym. i poprosił o napisanie za niego imienia Arystydesa na skorupce.Plutarch w śywocie Temistoklesa opisuje. grandowie.. ZasłuŜył sobie na ten przydomek niezwykłą prawością na stanowisku marszałka trybunału koronnego w 1774. aby popłynąć do cieśniny Hellespontu i zniszczyć most Kserksesa.. margrabiowie. Arystydes. Ŝe pewien niepiśmienny Ateńczyk podszedł do Arystydesa. zob.. miedziak. Ŝe zamiast niszczyć most. napisał swoje imię. hrabiowie.). Arystydes . 273 g). Głosujący wyjaśnił przy tym. Arystydes i analfabeta . uczciwość i nieprzekupność zyskały mu jeszcze za Ŝycia przydomek "Sprawiedliwego". Ateńczycy i wolność . w systemie lennym posiadacze ziemscy. Szlachta. Na co Arystydes odparł. nie mówiąc.. Sąd) w 483882. marszałka Sejmu Czteroletniego 1788-92. źródłem dochodów była renta feudalna składana przez chłopów. naleŜałoby raczej. teŜ Diuk. za co został wygnany przez zgromadzenie ludowe sądem skorupkowym (zob.. Most dla odstępującego nieprzyjaciela . udał. jak po bitwie pod Salaminą Temistokles. początkowo funtowy kawał miedzi. których gł. jednomyślnie przystał na to. przeciwstawiał się dąŜeniom Temistoklesa do rozbudowy floty wojennej. którego był współtwórcą. aristokratia 'władza najlepszych'. Ŝeby Kserkses mógł tym szybciej wycofać się z Europy. wnoszonych przez związkowe miasta-państwa. gdyby się udało. . rządcy prowincji i krajów podbitych. ustalił Arystydes. aby wysokość składek. za czasów Cicerona juŜ moneta zdawkowa. moneta rz. nawet połowie uncji. którego nie poznał.Powiadano. ok. As .Aristeides. por. Zmarł w niedostatku.wojsk. ateński wódz i mąŜ stanu.

skąd fr.Julus mit. gard(h) 'miejsce ogrodzone. Askaniusz . Ascot . legendarny załoŜyciel miasta . wg legendy. Ask . Grecji na cmentarzach jako pokarm dla dusz zmarłych. esauł. a potem tylko ubogim. ok. por.(wym. słuŜących powszechnie Grekom czasów archaicznych. jasauł.Asasyni . stopień oficerski (odpowiadający stopniowi namiestnika w husarii polskiej) w wojskach kozackich do 1917. rozkosze haremu mistrza.tajny zakon muzułmańskiej sekty izmailitów. ile metody działania: bezwzględne. Asfodel . pierwszy człowiek stworzony z jesionu przez Odyna. sadzona w staroŜ. 539. Łąki asfodelowe . jako Starzec z Gór. Wielki mistrz zakonu i władca absolutny Szeich al-DŜabal znany jest w folklorze europ. zastępca atamana koszowego u Kozaków zaporoskich. rz. assasin 'morderca'. za poŜywienie. z tur. Embla. askot) wieś w Berkshire (Anglia). z gr. Sektę wytępili Mongołowie pod Hulagu-chanem w 1256 i mamelucy egipscy w 1272. Zakon charakteryzowały nie tyle doktryny. po których przechadzają się cienie zmarłych. gdyŜ asasyni dokonywali skrytobójczych mordów takŜe na krzyŜowcach. Vili i Ve. podstępne mordowanie nieprzyjaciół przez karnych i fanatycznych wyznawców. bogów skandynawskich (odpowiednik Olimpu. Pól Elizejskich. wyścigi konne. Asauł(a) . 1090 przez Persa Hassana Sabbaha w górskiej twierdzy Alamut w Persji. wbrew nazwie. Hadesu. z arab.asawuł(a). Homera łąki świata podziemnego. za co nagrodą było.mit. znany tor wyścigowy w Ascot Heath. ze skand. as 'bóg'. do której dostać się moŜna tylko po moście utworzonym z tęczy. syn Eneasza i Kreuzy.wg Odysei. 11.roślina liliowata o małych podziemnych bulwach.niebiańska siedziba Azów. asphodelos. a. umieszczony w środku wszechświata). zapoczątkowane przez królową Annę w 1711.. wyszedł wraz z ojcem z płonącej Troi i towarzyszył mu w wędrówkach. dwór'. skand. zał. jednym z najsłynniejszych pałaców Asgardu była Walhalla. opium. Asgard . haszszaszijfuna 'pod wpływem haszyszu'. odłamu szyitów. odbywają się dorocznie z początkiem czerwca.

. zob. assonans 'współbrzmiący. rozdzielający nowo zaślubionych.) będące rodzajem sanatoriów przyrodoleczniczych. który rozszedł się z Ŝoną. daewa 'demon'. Knidos i Pergamon w Azji Mniejszej.. u Hezjoda i Pindara jest synem Apollina i Koronis. teŜ Diabeł (kulawy). 8. w długiej szacie. Asklepiejony . Wietrze wiosenny. (J. Ascanio in Alba . gdzie na podstawie marzeń sennych pacjenta w czasie inkubacji (pierwszej nocy spędzonej na kruŜganku świątyni) lekarze-kapłani stawiali diagnozę i wyznaczali terapię. Iwaszkiewicz. z łac. 2-3. W Rzymie wprowadzonojego kult (łac. Gdy rozszerzając swą praktykę zaczął wskrzeszać zmarłych.świątynie Asklepiosa w ośrodkach jego kultu (Epidauros na Peloponezie. Eskulap) za poradą ksiąg sybillińskich w czasie zarazy w 293 pne. niedokładny.rym niepełny. Asklepios . i zabił kolejno siedmiu jej męŜów w noc poślubną. z irań. wyspa Kos i in. obawiając się o porządek świata. Asonans . Polityczni wrogowie Peryklesa wyolbrzymiali jej wpływ na jego politykę i atakowali go . Ks. 1-4. Wietrze wiosenny. Oddawano mu takŜe cześć pod postacią świętego węŜa i składano w ofierze koguty. gdyŜ wydane przez niego samego w 451 pne. Rozdmuchasz kwiaty i bzy zapalisz I na Browarnej. z laską owiniętą węŜem i z czarą leków.mit. który zakochał się w Sarze."serenada teatralna" (Mediolan 1771) Mozarta. zob. odzywający się'. wykształcenia i dowcipu hetera. gr. Za poradą anioła Rafaela Tobiasz egzorcyzmuje Asmodeusza dymem z serca i wątroby ryby spalonej na Ŝarzących się węglach i Ŝeni się z Sarą. zły demon. szał'. heros i bóg sztuki lekarskiej. Asmodeusz . jak Sokrates. w Iliadzie Homera jest śmiertelnym lekarzem. w Biblii. Julia.słynna z urody. 8. nauczonym swej sztuki przez centaura Chirona.6. prawo zakazywało poślubiania cudzoziemek. 3. aeszma 'gniew. Przybyła do Aten z Miletu i gromadziła w swym domu najwybitniejszych ludzi swego czasu. Ksenofont.. ty mi odsłonisz z mgieł i oparów piękny Sandomierz.) Aspazja . aby uczynić z Aspazji doŜywotnią kochankę. brodaty męŜczyzna. Alcybiades i Perykles. córce Raguela.. podobny do Zeusa. polegający tylko na zgodności samogłosek. Zeus zabił go piorunem. 19.w legendach i apokryfach Talmudu król szatanów. Tobiasza. Przedstawiany jako dojrzały. Aesculapius. i na Podwalu.Alba Longa i protoplasta rodu julijskiego.

córka Zeusa i Temidy. humor. Po śmierci Peryklesa w 429 wyszła za Lizyklesa. póki się czarodziejce nie znudził. Astrea (1) . zob. czas. Stała się legendamym wcieleniem typu towarzyszki Ŝycia władcy. protektorki literatury i sztuki. Astree . gdzie w dolinie zebrane są wszystkie rzeczy stracone na Ziemi: królestwa. inaczej Dike. Astarotte . teolog i filozof w heroikomicznym poemacie Morgante (zob. okazje.w Orlando innamorato (1506) Boiarda. . reputacje. Jan zawozi go na KsięŜyc. które zwraca właścicielowi we flaszeczce. Biblioteka (Assurbanipala).szatan. Astrea (2) . pięknej. Bogini sprawiedliwości. Assurbanipal . więzień na wyspie Alcyny (dokąd przypłynął na wielorybie). oskarŜając ją w 432 o bezboŜność i niemoralność. tam teŜ Astolfo znajduje zmysły utracone przez Orlanda.pośrednio.populamy w całej Europie romans pasterski (1607-27) Honore d'Urfe. która. któremu pomogła w karierze. dworny. skąd św. uniewinnienie zawdzięczała jedynie cudom wymowy Peryklesa. Gdy stracił dwóch synów swej Ŝony. zdaniem poetów. wesoły i przystojny rycerz angielski. Astarte . gr.Asztarte zob. mit. Orlandzie Szalonym (1532) Ariosta i Morganre Większym (1483) Pulciego szczodry.).imię pasterki. Wiek (Astrei). jedna z hor (zob. historia sentymentalnej miłości wyidealizowanego pasterza Celadona (zob. urozmaicona rozsypanymi w tekście madrygałami i sonetami. Na hipogryfie Rogera odwiedza Raj. ambitnej i inteligentnej.Astraia 'gwiezdna'. Ŝe Astrea schroniła się w wiekach brązu i Ŝelaza do nieba jako Panna (łac. uwaŜany za rzecznika poglądów autora. Astolfo . demagoga. kobiety z krwi i kości.) do pasterki Astrei. którego miał z Aspazją.) Luigi Pulciego. jeden z zalotników Angeliki.zob. wymógł uznanie legalności syna. Jednak zbrodnie ludzi sprawiły. Ŝyła na Ziemi w wieku złotym. Isztar. jeden z gwiazdozbiorów Zodiaku. nadzieje. Sardanapal. Virgo).

Zob. Hesperyd złote jabłka. 27). rabini określali Germanów. Iliada. Biblia. pokonanych zabijała. nakłaniana do niego przez ojca. Łowy (Kalidońskie). 1907) Algernona Swinburne'a. wspomniany w Biblii (Gen. Ŝona Jorama. przesądów z religią. Pinakoteka. Ks.Skamandrios. 842-836 pne. śmigła łowczyni.dramat poetycki (1865. którego nazwą. Jordaensa. 1859) Racine'a. tracąc czas w biegu. Wielu zginęło. które Atalanta podnosiła. 4. pol.opera (1736) G. Aszkenazyjczycy .nazwa śydów środkowo. wśród których powstał w X w. Wyścig Atalanty i Hippomenesa Guida Reniego. wykarmiona przez niedźwiedzicę (symbol arkadyjskiej Artemidy).oparta na biblijnych dziejach Atalii i Joasa ostatnia i. Obrazy: Krajobraz z polowaniem Atalanty Rubensa. Athalie . Symbolizowała walkę pogańskiego Baala z Jahwe. która po śmierci syna. Madryt. 2. Milanion (w beockiej wersji mitu . gr. Atalanta . i Jeremiasz.Astyanaks .w greckim micie arkadyjskim piękna. ją zaś tłum uśmiercił na progu świątyni jerozolimskiej. mit. Atalia . Jabłka Atalanty . Później oboje jako małŜeństwo zmienieni zostali w lwy przez jakieś obraŜone bóstwo. zagarnęła tron mordując 42 ksiąŜąt domu Dawidowego. 6. aby królewska dynastia trojańska nie mogła się odrodzić. Kroniki. Hndla. Neoptolemosa. 402). córka Jezabel i Achaba. 3. Prado.i wschodnioeuropejskich. Król. 11. 51. Neapol. W czasie polowania na dzika kalidońskiego pierwsza zadaje mu ranę. I-Iv w. 22-23. w końcu zwycięŜył ją podstępem. po zdobyciu Troi strącony z murów miasta przez Odyseusza a. Atalanta . postawiła warunek. najlepsza klasyczna tragedia (1691. aby kandydat do ręki prześcignął ją w biegu. za co otrzymuje od Meleagra trofeum: głowę i skórę zwierzęcia.Niechętna małŜeństwu dziewica. w siódmym został obwołany prawowitym królem. Zeno. . libretto: A. władzy obcej (Samaria) z rodzimą.. 10. syn Hektora i Andromachy (Homer.okrutna królowa Judei. tł. uratowany z rzezi i ukrywany przed nią przez 6 lat. wyd. Aralanra i Hippomenes (1646) J. Aszkenazim 'nieokreślony bliŜej szczep Askenez'. Atalanta w Kalidonie .F. por.. wg wielu.. w okresie talmudycznym. jako dziecko opuszczona w lesie. Sefardyjczycy. Wnuk jej Joas.język jidysz. króla Ochozjasza. z hebr. rzucając za siebie otrzymane od Afrodyty a.Hippomenes). pol..

drzewo oliwne. Achillesa i Diomedesa. z gr. grabie. bo widzącego nawet po ciemku. lśniącooka' od sowy. Atena Ergane . Odyseusza i Telemacha. poświęconego bogini. siczowy . Ataman koszowy. Atena . utoŜsamiana z rzymską Minerwą. Athene. Arachne). zwł. bezrozumna pycha prowadząca do zguby'. z którego głowy wyskoczyła w pełnej zbroi. dzida.przywódca wojska zaporoskiego na Siczy w okresie zaleŜności od Rzplitej. hełm. później wojskowo-polityczno-administracyjny naczelnik osiedli kozackich Ukrainy do 1918. Ataman nakaźny .). Wizerunek sowy wybity był na monetach ateńskich. pers. dała ludziom koło gamcarskie. mit.) z węŜami i głową Gorgony Meduzy. Ataman kaszenny . Atena Glaukopis . sowa. Athena. pług. w późnej fazie mazdaizmu-uosobienie ognia (u parsów Atesz). z gr. zob.mit. WieŜa (Milczenia). kądziel.gr. Jej atrybuty: egida (zob. zbrodniczego zaślepienia i kary za występek.przywódca Kozaków. 'zaślepienie.. . ślepy impuls. uosobienie mądrości. miejsce zgromadzeń'. opiekunka bohaterów. krosno tkackie (zob.Ataman . flet (zob.gr.. początkowo obieralny.zsyłająca mówcom dar wymowy. gr. dziewicza bogini pokoju i wojny słusznej.dowódca kurzenia (zob. agora 'rynek. a od 1723 mianowany przez carów. ptaka mądrości. patronka Aten.. gr.gr. 'sowiooka.mit.zastępca atamana koszowego. Zeusa. uosobienie błędu i lekkomyślności. Aton. Marsjasz) i nauczyła ludzi ciesiołki. które otaczały ją szczególną czcią i wzniosły wspaniały ośrodek jej kultu na Akropolu at eńskim. Aten . córka Zeusa i Eris. ulubienica swego ojca. hetman. równieŜ okrętowej. wąŜ. 'pracownica'.zob. Ate . ukr. Atena Agoraja . z pol. W wojnie trojańskiej stala po stronie Greków. Atar .

pne. Panatenaje . z gr. widoczny z dala przez Ŝeglarzy. głowa.zob. Pallas (ok.Sowy do Aten . pierwsza państwowa wyŜsza uczelnia w Rzymie. co pozwoliło Grekom zdobyć Troję.) Myrona.dziewicza. dzieło Fidiasza. Ateneum . olbrzymi posąg bogini z brązu. Ateńczycy ocenili wyŜej niŜ jego . gdzie działał klub poetów i uczonych. w Wilnie w 1841-51 przez J. "Athenaeum" . Ateny. wykradziona przez Diomedesa i Odyseusza. Frankfurt n8M. w Argos.. Nar. J. drzewo oliwne. pop. równieŜ palladion w Atenach.I.źródło wytrysłe ze skały. prawo. Pallos Athene . Atena i Marsyasz (V w. świętość gwarantująca bezpieczeństwo miasta. 1542) J. kopia. zał. Rzeźby fryzu Partenonu. Varvakion.. Kekrops) wygrała Atena. świątynia Ateny w Atenach.. 'gościnność'.przydomek Ateny jako mocarnej. 'bezskrzydła'. Wenecja. Sansovina (brąz). uroczystą procesją na Akropol i załoŜeniem utkanej przez Atenki szaty (peplosu).walcząca na przedzie. Rembrandt. trojańska. Muzeum. Londyn. Rubens. w rzymskiej świątyni Westy. której poświęcono najwspanialszą świątynię Akropolis ateńskiej . 427) i in.zaginiona rzeźba Fidiasza.największe i najstarsze święto ateńskie ku czci Athene Polias (opiekunki miasta). filozofię i literaturę. Spór z Posejdonem . ośrodkach.'wszech-'. z gr. Atena Lemnia . Brit.dwumiesięcznik kulturalny wyd.gr.Partenon ..ze słynnym posągiem bogini. stąd: Palladion rzeźba sakralna przedstawiająca Pallas Atenę w zbroi. . pierwsza. pan. kopia. Muz. nie zachowany. Veronese. Athenaeum. nazwana na cześć bogini mądrości. 'zwycięskiej'). Tintoretto. dłuta Fidiasza.). por. Obrazy: Botticelli.gr. Atena Ksenia . łac. Kraszewskiego. przez cesarza Hadriana w 133 ne..L. podobne uczelnie w Konstantynopolu (zał. nazwa Ateny Nike (gr. Praca (NieuŜyteczna: Sowy. nowoŜytna rekonstrukcja wg marmurowej kopii rz. fragmenty.. Atena Promachos . z igrzyskami i popisami młodzieŜy męskiej. tzw. Ancile.o prawo nadania własnego imienia stolicy Kekropii (zob. Liebighaus. bo jej dar. symbol Aten. Nike Apteros . Athenaion. Mus. David. stojący przed Partenonem.patronka praw gościnności. zbrojnej dziewicy. Atena Partenos . Bolonia. Loggetta. na której wykładano retorykę.

zob.fresk Rafaela ze Stanza della Segnatura."Ateńczycy nie sprzedadzą swoich swobód za wszystko złoto. w gmachu Zw. 637 i Rycerze.zob. Agora. Ateńczycy i wolność . moŜe gra słów: gr. Corku. Arystofanes nazywa tak Ateny w komediach Acharniacy. Puław (1784-1812). zob. Nowe Ateny .). przez Włodzimierza Spasowicza. Watykan.zob. eponimiczny protoplasta Jonów i król Aten. Erechtejon. Bostonu. Propyleje. Bagdadu. Belfastu. w 1929 dla masowego widza. Stoa. Dumasa ojca. . Kopenhagi. Athenai dosł. Rzym. Szkoła ateńska . Miasto fiołkami wieńczone . Edynburga. podobnie Pindar w jednym z dytyrambów. Ateneum . 1323 i 1329. jeden z gł. Grecji. Pszczoła ateńska . legendarny. jakie jest na ziemi i pod ziemią" . połoŜone w Attyce. z gr. teatrów stolicy w okresie międzywojennym. Akademia. sztuki i nauki. Areopag. Weimaru. Iwo Galla i Władysława Daszewskiego. Akropolis. w 1951.. Athos . Kerameikos. jedno z głównych miast-państw staroŜ.stolica Grecji.jeden z czterech gł. Zaw. Sowy do Aten . Trzy (Trzej muszkieterowie).miesięcznik krytycznoliteracki wyd. Nowy. Ateny . Kolejarzy. 'posągi bogini Ateny (ustawiane na Akropolu)'. Pszczoła.). miasto będące potęŜnym ośrodkiem kultury. ion 'fiołek' i Ion (zob. zob. Dionizos (Teatr). bohaterów słynnej trylogii powieściowej A."Ateneum" . w 1930-33 i 1935-39 pod dyrekcją Stefana Jaracza ze współudziałem Leona Schillera. wybud.) Lacedemończykom. przen. Długi (Długie Mury). Atena. Nazwę tę stosowano w róŜnych okresach do Kordowy.teatr w Warszawie na Powiślu. Odeon. Ruiny ateńskie zob. Liceum. Zurychu. Praca (NieuŜyteczna: Sowy. Stanisławy Perzanowskiej.gr. wg Plutarcha "śywot Arystydesa". zał. teŜ Góra (Athos).zob Atlas (podpora)..zob.powiedział Arystydes (zob. Spór (Ateny) z Posejdonem . odbud. Atlant .zob. w 1876-1901 w Warszawie. iostephanos. Spalony przez Niemców w 1944. Partenon.

). Perseusz. Herakles. gr. gdzieś na dalekim zachodzie. na której miało prosperować bogate państwo. New Atlantis. Herakles (11. hesperyd i (wg Homera) nimfy Kalipso. olbrzymia wyspa na Oceanie za Słupami Heraklesa (naprzeciw Cieśniny Gibraltarskiej). praca). 1512-94).rzeźba hellenistyczna. Atlas i nimfa (Atena?) .zob. . oraz Domu Salomona. z systemem gór w płn. 1626) Francisa Bacona.ang.zob. Atlantis.zbiór map wydany w formie ksiąŜki. UtoŜsamiany juŜ przez Herodota Dzieje. Atlas . do dziś przedmiot amatorskich dociekań. nazwa od wizerunku tytana Atlasa. Muz. ojciec plejad. na 9000 lat przed Solonem. MoŜe wzbogacone przez fantazję ludową wspomnienie relacji fenickich czy punickich statków handlowych zagnanych przez prądy i burze na Wyspy Kanaryjskie czy nawet Antyle lub Florydę? Poszukiwana przez podróŜników średniowiecznych.. kopia. gigant. 4. zamienił go w skalistą górę. tytan. pne.płaskorzeźba (V w. Olimpia. Mercatora (Gerharda Kremera.mit. Atlas Farnese (dźwigający sklepienie nieba) . Mus. uczelni poświęconej studiom filozofii naturalnej. Neapol. wydawany od 1585 przez geografa flam. Afryce. brat Prometeusza. Atlas i Herakles . Atli . 23-25. na skutek zepsucia moralnego mieszkańców Atlantyda zapadła się w głąb Oceanu w ciągu jednej doby. gr. zdobiącego zbiór map. Naz. Jak opisuje Platon (Timaios. 113-126). Nowa Atlantyda . Kritias. skazany przez Zeusa na dźwiganie sklepienia niebieskiego na barkach. 184.atlant. 'który wiele wytrzymuje'. hyad.Atlantyda . posąg atletycznego męŜczyzny uŜyty jako podpora belkowania. wg prastarej legendy przekazanej Solonowi przez kapłanów egipskich. niegościnnie przyjęty. traktat filozofii politycznej w formie fikcji poetyckiej (wyd. metopa ze świątyni Zeusa w Olimpii. zawierający relację z odwiedzin fantastycznej wyspy Bensalem na Pacyfiku i z panujących tam stosunków społecznych. obróciwszy ku niemu twarz Meduzy. temat rozwaŜań filozofów Odrodzenia i Oświecenia.gr. Atlas . Atlas . Attyla.-zach. balkonu. telamon.

przypisywane królowi Stanisławowi Augustowi powiedzenie. napisany na atłasie. O niej właśnie przynosi posłaniec Ŝałobną wieść Atossie i chórowi starców pozostałych w domu.gr. stąd zwanych Atrydami. Atretis. stolicy pokonanego zaborcy. a z 2. którego wyprawa na Grecję w V w. ojciec Plejstenesa. jaźń. mit. ale kult ten skończył się po śmierci faraona. w której autor brał udział. i jej nowoŜytnych naśladowców. Atreusz . sanskr. Atossa .Szkoda czasu i atłasu szkoda starań i mozołu.. potęŜne dzieło poetyckie. dusza. odbyła się 29 Ix 480. małŜeństwa .(zob. "Atma" ..Agamemnona i Menelaosa. stanowiących jeden z głównych tematów tragedii gr.tragedia historyczna Ajschylosa na temat wydaneń współczesnych autorowi. wiernie oddane. biorąc na Tyestesie odwet za uwiedzenie Ŝony. Aton . którego miał uŜyć. osią sztuki jest nieszczęście i rozpacz klęski. Faraon Amenhotep Iv .dom góralski w Zakopanem na Kasprusiach. a bitwa pod Salaminą. podobnie jak pod Maratonem.Aten. z promieniami sięgającymi ziemi. jedyne tego rodzaju. Persowie . wzniesione zostały na wyŜyny mitu. Jaźń Uniwersalna. króla perskiego. była praprzyczyną wielu przeraŜających zbrodni. królowa matka. atlas 'gladki'. z arab.Atłas . brat Tyestesa (z którym został wygnany przez ojca za mord popełniony na przyrodnim bracie). poczęstował go w czasie uczty potrawą z ciał jego zabitych synów. Atreusz został królem Myken. Rzecz dzieje się w Suzie. gdzie w 1930-36 mieszkał Karol Szymanowski. Sztukę wystawiono na wiosnę 472 pne. ojca wszystkich bogów.w hinduizmie jaźń nie zmieniająca się w cyklu reinkarnacji. wyraŜone w postaci szkarłatnej tarczy słońca w południe. od 6 Iii 1976 muzeum Szymanowskiego. pne. najgłębsza istota osobowości człowieka. gr. Atman . 'tchnienie. wczesne odzwierciedlenie boga słonecznego. jakie zachowało się z gr. zakończonymi ludzkimi dłońmi.Ŝona Dariusza i matka Kserksesa I. egip.) Echnaton uczynił z niego jedynego boga. kłątwa. syn Pelopsa i Hippodamii. oceniając przyniesiony mu kiepski panegiryk pewnego poety. w którym świeŜe wypadki historyczne. bo rzecz tego nie warta. a centralną postacią Atossa. skończyła się katastrofą. mit. NajwyŜszy Duch'. za co zginął z ręki ich . twórczości dramatycznej. którą Pelops rzucił na obu synów.

z głównym miastem Atenami. Atropos . państwem pergamońskim w zachodniej części Azji Mniejszej. Umierający Gall.zob. wysuniętym na wschód półwyspie. Attalos I Soter. Eumenes Ii wzniósł wielki ołtarz Zausowi (zob. frygijskie bóstwo wegetacji wiosennej. 400 listów Ad Atticum 'Do Attyka' z lat 68-44) i Korneliusza Neposa. młodzieńczy małŜonek Wielkiej Macierzy.zob. dotknięty bolesną i nieuleczalną chorobą. bogini płodności Kybele. Attis . Wschodzie i w Rzymie. 110-32 pne.dynastia rządząca w 283-133 pne. połoŜona na trójkątnym. W przystępie obłędu zesłanego przez boginię pozbawił się męskości i umarł. bogaty ekwita rzymski. Był wielkim opiekunem nauk i sztuk. Muz. załoŜył Bibliotekę Pergamońską.Attys.zob. zagłodził się na śmierć. przyjaciel Cicerona (zachowaio się ok. Agamemnon (Grób Agamemnona)..: wykształceni niewolnicy kopiowali dla niego dzieła jego przyjaciół. Szanowany i ceniony przez wybitnych ludzi róŜnych stronnictw. Nar. Attyk . kopia w Rzymie. ostatni z rodu. Skarbiec Atreusza . marmur. Attyka (1) . Egista.brata. autora jego Ŝyciorysu. Mojry. znawca literatury i filozofii. jak np. stąd przydomek Attyk. Gall zabijający Ŝonę. Kult Attisa i Kybele rozpowszechniony był na staroŜ. upiększył Pergamon budowlami i posągami. przekazał w testamencie swoje państwo Rzymowi. w Rzymie. Kapitolińskie. Attycki . Atreusz.Titus Pomponius Atticus. za Klaudiusza. Attalidzi . zawarł w 211 przymierze z Rzymem. Muz.kraina historyczna w Grecji środkowej. jej stolicę - . ZałoŜyciel dynastii. został jednak przez Kybele przywrócony do Ŝycia. Pierwszy znany nam księgarz-wydawca rz. urodziwy pasterz. zwł.przypominający Attykę okresu klasycznego a. który spędził 20 lat w Atenach. Atrydzi . Attalos Iii Filometor. prototyp jej gorliwych dewotów-kastratów. historyk. Pergamon).

połączenie subtelności. budzące przeraŜenie w Europie. Muza attycka . łac.Ksenofon. po powrocie do Pannonii w 453 zmarł nagle w czasie swych uroczystości ślubnych. W 452 ruszył na Italię.Ateny: prosty. w przeciwieństwie do punickiej. Wierność attycka . Sól attycka . Był władcą sprawiedliwym dla ludu. a zapewne mniej niszczył na szlakach swych wypraw niŜ inni zaborcy przed nim i po nim. flagellum Dei.tragedia (1667) Comeille'a. otrzymał przydomek Bicza BoŜego. stał się bohaterem narodowym Węgier. Attila . balustrada wieńcząca elewację budynkU i przesłaniająca dach.archit. Attyka (2) . Attyla występuje w "Pieśni o Nibelungach" jako łagodny król Etzel. najechał Galię. Rzym.fresk (1512-14) Rafaela. Bibl. ParyŜ..zwana teŜ "piękną Aude". W 447-50 spustoszył Bałkany. w 451. UwaŜany przez niektórych kronikarzy za protoplastę królów węg. W pogańskich legendach germańskich przewaŜa podziw. Państwo Hunów rozpadło się po jego śmierci. gł. Sąsiad attycki . powściągliwy. za sprawą kościoła. cicha bohaterka cyklu o Karolu Wielkim i innych chansons de geste. która umiera z Ŝalu u stóp Karola Wielkiego na wieść o śmierci ukochanego w . wytworny. pobity przez Aecjusza na czele Rzymian i Wizygotów. "bitwie Hunów" na Polach Katalaunijskich (zob.niezłomna. Stanza d'Eliodoro. popierał wykształconych Rzymian na swym dworze. którego styl był wzorem elegancji. Jednak Hun stał się synonimem barbarzyńcy. Leon I nakłania Attylę do odstąpienia od Rzymu . Watykan. a Attyla w tradycji chrześcijańskiej.niespokojny i niebezpieczny. dzięki wysiłkom dyplomatycznym papieŜa Leona I. Obrazy Delacroix. ale nie dotarł do Rzymu z powodu wybuchu zarazy w wojsku a. Chalons). Z ośrodka swego państwa w Pannonii przedsiębrał zaborcze wyprawy.(gockie 'ojczulek') król Hunów. Izby Deputowanych. Ateńczyk. ale poniósł druzgocącą klęskę w tzw. Ptaki attyckie . a w sagach skandynawskich jako zdradziecki Azjata Atli. Attyla . Filomela i Prokne. z półmilionową armią Hunów i sprzymierzeńców. poddasze. elegancji i ostrości dowcipu.zob. siostra Oliwiera i narzeczona Rolanda. (ozdobna) ścianka a. Aude .

Audytor . ustanowionej w Xii w. . i nm. myśl Katona Starszego wg Cicerona De divinatione. Augiasz . przez teologa Philippa Melanchtona. powiększać'. Herakles (6.bitwie w dolinie Roncevaux. August(us) .zakon oparty na tzw. Zaproszenie do tańca. ułoŜonych w języku łac. regule św. ze zdarzeń losowych. 51. Augustianie . 24. słuchacz. teŜ Ptak (WróŜby).członek sądu wojskowego a.zob.. Auerbacha Piwnica . Aufforderung Zum Tanz . płodzić. dawn. zbiór 28 artykułów wiary. nie poświęca jej ani jednej myśli.starorzymscy kapłani w najdawniejszych czasach spełniający obrzędy urodzaju.łac. zob. augere 'mnoŜyć. określających podstawowe tezy luteranizmu i róŜnice między luteranizmem a katolicyzmem. kościelnego. z wyglądu wnętrzności zwierząt ofiarnych a.. później odczytujący wolę bogów z lotu ptaków (auspicje). uczeń'. Augsburskie Wyznanie Wiary . 2. z błyskawic i grzmotów. Powstał z połączenia kilku kongregacji pustelników.. Piwnica.zob.konfesja augsburska. Oktawian August. Augurowie . auditor 'słuchacz. praca).Stajnie Augiasza zob. stąd nazwa od łac.. do . Si augur augurem. 'gdy augur (spotka) augura' (uśmiechają się do siebie porozumiewawczo). z łac. aprobowanych przez Lutra i wręczonych cesarzowi Karolowi V dla zatwierdzenia przez sejm augsburski 25 V 1530. załoŜony w 1256 we Włoszech przez papieŜa Aleksandra Iv. Augustyna. choć Roland.zob. umierając. w dawnej Polsce uczeń szkoły zakonnej przesłuchujący kolegów z zadanych lekcji. na podstawie jego pism.

herbata itd. towarów niestandardowych.powiększenie stanu liczebnego wojska. wszystko przepadło!' Der liebe Augustin . rozwiązały władze kośc. auctio (dosł. hasło reform wojskowych.w staroŜytnej Grecji najpopularniejszy obok kitary instrument muzyczny. jako jeden z nielicznych. Wg mitu gr. cylindryczna piszczałka z podwójnym stroikiem. złoŜyć tu miał w ofierze swoją córkę Ifigenię na ołtarzu Artemidy. Katarzyny w Krakowie. lieber Augustin. alles ist hin! nm. który w tragicznym roku zarazy 1679. Auksztote od auksnas 'wysoki'. wojnie świat.przetarg publiczny.na wpół legendarna lokalna postać wiedeńska.operetka (Wiedeń 1905) Leo Falla. Aukcja wojska . .. podobna do szałamai a. aby zapęwnić przedsięwzięciu jej poparcie. skóry. gdzie składano trupy zmarłych na zarazę. zwł. uliczny piosenkarz i dudarz. Ostatni i od dawna jedyny klasztor augustiański w Polsce. Augustyn .gr. jak wełna. ich muzyka towarzyszyła obrzędom kultu Apollina.'O mój miły Augustynie. górnej. punkt zborny floty gr.lit. Aukcja . po 2. z łac. futra. tj. ze sławną świątynią Artemidy. Aulis 'obozowisko'. król Myken. od 1736 częstokroć wysuwane na sejmach Polski przedrozbiorowej. dawna nazwa Litwy właściwej. przy kościele św. zachować zdołał nieco humoru. śomojten od Ŝemas 'niski'). . wybrzeŜu staroŜytnej Beocji. czyli śmudzi (z lit. odróŜniająca ją od kraju dolnego. dawn. powiększenie czegoś. wyruszającej pod Troję. Aulos . Auksztota . Będąc pod dobrą datą miał on wpaść do dołu. Aulida . z refrenem: du. a kiedy rano zaczęto rzucać na niego nowych nieboszczyków. Agamemnon. oboju. wcielenie "wiedeńskości". port na wsch.Polski (Chojnice) sprowadził ich w 1342 Kazimierz Wielki. 'powiększenie) licytacja'. obudził się i ku przeraŜeniu grabarzy zaśpiewał swą nieśmiertelqą balladę na melodię pierwszego jakoby w świecie walczyka. pomnoŜenie. auleta posługiwał się jednocześnie dwoma aulosami. Wódz wyprawy.

zwycięstwa.Ŝ. 1622) Giovanniego Guercino.łac.zob. od aureolus 'złoty' z aurum 'złoto'. świetlisty owal. blask. Włochy).Aureliusz . przen. Arkadia. cierpienia itd. gloria bohaterstwa. okupione. krąg. półkuli . Rzym. obwódka blasku. "Aurora" .łac. świetne zwycięstwo nad armią rzymską. Norblina. Wiatr(y).ros. zob. . Auskulum .mit.Aurora Australis. bogactwa. a w 1948 został przycumowany w stałym stoisku na Newie. Aureola . Świątynia Diany. ogromnymi stratami. pałac. A. siedzibę Rządu Tymczasowego w Piotrogrodzie 7 Xi 1917. Pyrrus(owe zwycięstwo). Aurora Borealis . Marek (Aureliusz). Villa Ludovisi. Plafon J. Ptak (WróŜby). koło której król Epiru Pyrrus odniósł w 279 pne. P. Aurora .gloria. por.-wsch. śrdw. z którego oddano historyczny ślepy strzat armatni. Obraz (1896) E. Silvestra Mł. splendor. Auster . Callota Wilanów. Plafon (ok. Hoffmanna.. Auspicje . pałac Pallavicini-Rospigliosi. od 1923 krąŜownik byt okrętem szkolnym. Aurora . r. urok. jej odpowiednik na płd. i rozpoczynający Rewolucję Październikową.obraz (1715) L.Marek zob. łac. Rzym. Plafon C. Aurora budząca Lunę . wg historyków rz. zob.fresk na plafonie (1614) Guida Reniego. Mandorla.. 'płn. chwały.zob. Awrora. Burne-Jonesa. obrzeŜe świetlne wokół jakiegoś przedmiotu. będący sygnałem do szturmu na Pałac Zimowy. Ausculum. zorra polarna'.. z łac. rz. otok wokół postaci bóstw i świętych. T. wielkości. krąŜownik rosyjski. miejscowość w Apulii (płd. często utoŜsamiany z nimbem. bogini Jutrzenki. Eos. Aurora .opera (1811) E.

Napoleon I. Austria . Bella gerant alii. La Fontaine'a. przez spalenie na stosie heretyka a. . Czechosłowacja). Stąd nazwa: "bitwa trzech cesarzy". Jego odezwa do Ŝołnierzy po bitwie kończyła się słowami: "Wystarczy wam powiedzieć: "Byłem pod Austerlitz".bez większego znaczenia. w Hiszpanii i Portugalii. (cesarz) zdjął rękawiczkę z pięknej.(wym.zob. ty. z wł. od 1860 dzielnica ParyŜa ze słynnym hipodromem do gonitw przeszkodowych i płotowych w Lasku Bulońskim. moda. Moliera. 3. Austriackie gadanie .zob. Macieja Korwina. później Condorceta itd.dawn. dowodzone przez Franciszka Ii i Aleksandra I. otoj) dawne miasteczko dep. t. typ. Austriacka warga . by zacząć bitwę" (Lew Tołstoj.zob. tu. Autorament . wyrok sądowy'. pokrój. ulubione miejsce pobytu Boileau. w Xv-Xviii w.. czcze. W dniu bitwy o czwartej rano. zabronionych ksiąŜek. Wiedeń. Anna Austriaczka. 14). zajazd. osteria 'jadłodajnia'. Auto-Da-Fe . zwł. felix Austria. Mayerling. niepowaŜne. karczma. Habsburgowie (Habsburska warga). szynk. dał nią znak marszałkom i wydał rozkaz. Sekwany. gdy Napoleon opuścił swój namiot. Austerlitz . r. słowa króla węg. mało warte. nube!. gdzie Napoleon w wielkiej bitwie 2 Xii 1805 pokonał połączone armie austriacką i rosyjską. Auteuil .port. rodzaj. Niech inni prowadzą wojny.. 1440-90. oberŜa. cz. niegodne uwagi. szczęśliwa Austrio. okolicę zalegała gęsta mgła i nie rozpraszała się przez kilka godzin. Wojna i pokój. wykonanie wyroku.miasto na Morawach (dziś Sławków. Heroidy. "Gdy słońce zupełnie wyłoniło się z mgły.Austeria . 13. zawieraj małŜeństwa łac. I. aby wam odpowiedziano: "Oto zuch"" Oto słońce spod Austerlitz! . ceremoniał procesu publicznego inkwizycji przeciw heretykowi (kacerzowi) i ogłoszenie wyroku.dawn. białej dłoni. parafraza Owidiusza. gospoda. 84. dosł. 'akt wiary.

wraz z krótką autobiografią. pancerni (kozacy. staroitalskiego szczepu zamieszkałego pierw. dragonia. rzymskie Augustodunum. Avalon . Auzonia . do pierwszego naleŜały: rajtaria. Była to pierwsza tworząca w jęz. Augusta Aeduorum. Słynny relief Sądu Ostatecznego w tympanonie bogato rzeźbionego portalu gł. z łac.). aby przyjść mu z pomocą. ziemski raj na Morzu Zachodnim. jako pustelnica w okolicach Melku (w Dolnej Austrii).zapoczątkowane przez Władysiawa Iv w 1633 reformy wojskowe doprowadziły do podziału wojska polskiego na dwa autoramenty: cudzoziemski i narodowy. Katedra St. . Italii. bez zbytniej niecierpliwości oczekuje chwili. Francja). świątyń Apollina. z auzońskich ogrodów Pójdę przez ostre Alpy i zastępy lodów. znana pisarka niemiecka. otę) miasto nad rzeką Arroux w dawnej prowincji Burgundii (środk. kiedy jego kraj znajdzie się w potrzebie. w środk. auctoramentum 'kontrakt Ŝołnierski. w pobliŜu dawnej stolicy Bibrakte. zbud.. nm. Wyspa Błogosławionych. stolica Eduów.Autorament cudzoziemski i narodowy . na której król Artur (zob. w 1127. celt.romańska trzynawowa bazylika typu burgundzkiego. powinność'.Frau Ava. jedno z waŜniejszych miast Galii. Po 1776 autorament cudzoziemski zmienił się w wojsko regularne. celt.) Ava . w 1870 Garibaldi odniósł tu zwycięstwo nad Prusakami. Lazare . Ausonia. Wiej wietrze! ku Pólnocy. zm. arkebuzerzy i piechota zw. Minerwy i Janusa. do drugiego: husaria. wkrótce po 1120 przez biskupa Etienne de Bage pod silnym wpływem bazyliki w Cluny.wyspa. a narodowy w kawalerię narodową i pułki przedniej straŜy. 'wyspa jabłek'. zabawiany przez liczne przystojne czarodziejki. (1178). arcydzieła fr. poetka śrdw. Autun . mury miejskie z dwiema bramami. ruiny rz. poboŜną i prostoduszną.(wym. petyhorcy).. (K. Brodziński. w mit. teatru. i płd. Wiersz pisany na Alpach. Te bezpretensjonalne.łac. niewprawne wiersze ukazują ją jako kobietę dobrą. pne. niemiecką. rzeźby romańskiej. 93-94. w I w. od Auzonów. naiwne. zał. jazda wołoska i tatarska. dawna poetycka nazwa Italii. Jej zbiór poematów zawiera "śycie Jezusa" i dwa krótsze utwory: Antychryst i Sąd Ostateczny.

Wergiliusz. 1515-82. Obecny kształt ustalony w Xvi w. 1.. zwiastowanie). filozofii itp. olbrzymi i olbrzym. Trujące opary. Awarowie .łac. pierwsze zdania oparte są na słowach pozdrowienia archanioła Gabriela (Biblia.łac. Włochy).. który w Vi w. Facilis descensus Averno (a. przen. Avila . 'łatwe jest zejście do (jeziora) Avernu (do bram Hadesu . jego wcielenie (inkarnacja) w kształt doczesny. modlitwa do Matki Boskiej. avatara 'zstąpienie'. Meditation sur le premier Prelude de Bach (1859).Ave Maria . idei. Ŝe jest to jedno z zejść do piekła. pne.ale powrót trudny)'. dalsze na słowach jej krewnej. staroŜytna Abyla... zniszczone w 796 przez Karola Wielkiego. stworzył państwo (chanat awarski) na terenie późniejszych Austro-Węgier.zob. teksty religijne wyznawców mazdaizmu. Awesta . polskie obrzymski. a od Xvi w. 126. Awentyn . z których zachowały się . granitowa katedra romańsko-gotycka z Xii-Xiv w. w Vi w. jezioro w Kampanii Neapolitańskiej (płd..Zend-Awesta. ElŜbiety.-zach. wg Łuk. 'Zdrowaś Maria'. I.łac. dziś Lago d'Averno. 5.średniowieczne miasto-zabytek urbanistyczny w środk. Liczne opracowania muzyczne. kompletne ucieleśnienie się w kimś jakiejś tradycji. były przyczyną miejscowej legendy. Siedem (wzgórz Rzymu).. Eneida. wypełniające krater wygasłego wulkanu. miejsce urodzenia św.. z sanskr. Pozdrowienie Anielskie..gł. Łuk. 28. 2. Słowiańska nazwa Obrzy przybrała z czasem znaczenie 'wielkoludów'. zwierzęce i ludzkie wcielenia boga Wisznu. z nich najpopularniejsze Schuberta opus 52 nr 6 (1825) i Gounoda Ave Maria. Awatar . zapisane w dialekcie wschodnio-irańskim prawdop. Avernus . w hinduizmie: zstąpienie bóstwa a. 42. Teresy.4 km murów obronnych z 8 bramami i 88 granitowymi wieŜami. Ew. obrzymowy. Hiszpanii z Xi-Xii w.azjatycki turecki lud koczowniczy.. które unosiły się z niego w staroŜytności. Averni) .

tylko fragmenty po zniszczeniach dokonanych przez Aleksandra Wielkiego ok.. Babilon). bo Renaud w bijatyce zabił bratanka Karola Wielkiego. mieszkających w niebiańskim Asgardzie (odpowiedniku Olimpu): 1. Piotra w Kolonii. władca bogów i ludzi. Aymon . 16. O czynach Renauda we włoskich romansach zob. bóg piorunów. Alard i Richard. Zob. Czterej synowie Aymona. pierwszy miał być zabity za grzechy ludu. Innocenty Vi. wymienione w związku z obrzędami Dnia Przebłagania. Tyr (Tiu) syn Odyna. Thor.. bóg wojny. W poemacie Raj utracony (1667) Miltona jest to imię chorąŜego zbuntowanych aniołów.uczelnia arabska przy meczecie al-Azhar. Sąd(ny Dzień). 4. na którego głowę kapłan składał wszystkie przewinienia. w Awinionie pod opieką królów francuskich. fr. drugi. z 972 r. imię hebr. synowie Aymona z Dordogne. takŜe "niewolą babilońską" (zob.(wym. drugi dla Azazela.w Biblii. Renaud de Montauban . Urban V i Grzegorz Xi. pierworodny syn Odyna. Rinaldo. w Kairze. Eblis. emą). Avignon. . ale koń uwalnia się od cięŜaru i ucieka. i przez Arabów w Vii w.francuska chanson de geste z Xii8Xiii w. Renaud. 8. Les quatre fils Aymon a. al-Azhar . miasto w Prowansji nad Rodanem (Francja) z warownym zamkiem papieŜy z Xiv w. Zaratustra. Azazel . Awiniońska niewola papieŜy . Renaud i jego trzej bracia: Guiscard. Odyn. Wreszcie jego paladyni skłaniają go do ugody. placówka naukowa całego Wschodu muzułmańskiego. okres przebywania siedmiu papieŜy: Klemens V. Benedykt Xii.. Agincourt.1309-77. 332 pne. zob. Azowie . na mocy której Renaud udaje się do Ziemi Świętej na wojnę z Saracenami. 3.fr. azękur) zob. symbolizujące złego ducha zamieszkującego pustynię.panteon bogów skandynawskich. Lev. 2. zw. ginie jako prosty robotnik przy budowie przybytku św. Awinion . Jan Xxii. uciekają z dworu cesarskiego.(wym. Klemens Vi. wypędzony na pustynię. Cesarz prowadzi z nimi długą wojnę. teŜ Panna (Panny z Awinionu). po dalszych czynach. musi teŜ oddać swego cudownego ogiera Bajarda. por. NaleŜało wylosować 2 kozły: jeden w ofierze Bogu. ten nazywany był kozłem ofiarnym. Azincourt . zob. Mściwy cesarz kaŜe utopić rumaka w rzece z kamieniem młyńskim u szyi. najwaŜniejsza od Xii-Xiii w.

skandynawski Apollo. zachowane ruiny świątyń rz. syn i poseł Odyna. anioł śmierci. egip. szatan. Baalbek . 'Azra'el'. gr. bóg milczenia. B Ba . 9. kultu Jowisza-Baala. Bragiego-Iduna. . epitet wielu bóstw semickich (równieŜ w formie Bel. tchnienie zbliŜającej się śmierci. 8. śoną Odyna była Freja (Frigga). 7. Zwalczany przez proroków izraelskich jako bóstwo pogańskie. kiedy drugi raz zabrzmi trąba archanielska. mn. który czuwa nad umierającym i oddziela duszę od ciała. Apis. teŜ Bel.cień. Wenus-Asztarte i Merkurego. w Ii w. Loki. 5. później miastami. I-Iii w. staroŜ. zob. Heliopolis 'miasto boga słońca'. Vidar. Azrael . Belzebub. w dolinie Bekaa.w teologii Ŝyd. jeden z czterech najwyŜszych aniołów przy tronie Allaha.zob. dosi. ośrodek relig. w Iii-I w. bóg zła i kłótni. 'Azra'il'. umrze ostatni. 'Bóg pomógł'.semickie: 'miasto Baala'. miasto w środk. Hermod. Hannibal. zob. fenicki ośrodek kultu Baala jako boga słońca. jak Belfegor. indywidualna dusza przedstawiana jako sokół z ludzką głową. Rodzi się w chwili śmierci człowieka. płodności i rolnictwa. Ka. boŜyszcza. nazywane wg tł. zabójca Baldura. Baldura-Nanna. w 1. Wanowie. Nazwa występuje w niezliczonych połączeniach. któremu słuŜy jako poseł. Othr). por.Baldur. 11. zob. Bragi. stąd stał się synonimem fałszywego boga. takŜe bóg przyrody. Libanie.mit. Lokiego-Siguna.nazwa a. Ali Baba. 6. od hebr. 10. idola. na akropolu. bóg poezji. z arab. Vali. i muzułm. Baal . Odnir (Odr. baalim 'panowie') opiekujących się róŜnymi miejscami. Baba Ali . a istota jej związana jest z bykiem. najmłodszy syn Odyna. Skrzydła Azraela . Thora-Sif. pne. ślepy Hdur.

od nazwiska George F. opowiastki o wiedźmie. babo . koniom lŜej . .czarownica. choć diabeł go skłócić nie potrafił. trzymające kubek w złoŜonych rękach. który dawano do całowania frycom. "Była babula". z tur.łac. Bab El-Mandeb . Baba Jaga a.(wym. słuŜący jako słup cumowniczy. tj. Herod-baba .wyraŜenie flisackie: babą nazywano kloc drewniany.o urojonym pokrewieństwie a. Babel . których b.figura kamienna o znaczeniu kultowym.impresjonistyczny poemat symfoniczny (1904) Anatola K. przedsiębiorcza. WieŜa (Babel).Baba . Babi. stanowcza.. dwie babki . Baba Jędza . Babbitta. Firleje.. Reduta (Masz. bohatera powieści Babbitt (1922) Sinclaira Lewisa.zob. Pocałujesz ty babę! . wiedźma mściwa i swarliwa. która rozbiła przykładne małŜeństwo.przysł. o duszy prozaicznej. guod non potest diabolus. aluzja do znanej w Polsce od Xv w.kobieta energiczna. mulier vincit. wiele znajdowano na grobach na obszarze stepów środkowoazjatyckich i nadczarnomorskich.przysł. wystrugany w kształt głowy ludzkiej. Brama (Łez).zob. osnuty na rosyjskiej baśni lud.). uprawia kult powodzenia materialnego i sam przedstawia doskonały wzór "amerykańskiego człowieka interesu". Babiniec. powinowactwie. Baba z woza. babit) typ mieszczucha amerykańskiego. człowieka bez wyobraźni. rzadziej męŜczyzn. Kołysała baba dziada od poranka do obiada . flisakom pierwszy raz pomagającym w spławie. który ulega bezmyślnie i ochoczo przyjętym ogólnie normom. Baba .zob. Babbitt . Baba Jaga . tam babę pośle . silna. balbal 'ojciec'. Ladowa. Gdzie diabeł nie moŜe. Moja babka i twoja babka to były. grubo wyciosane w kamieniu wyobraŜają stojące postacie kobiet.

'nie ufaj liczbom babilońskim': astrologicznym obliczeniom i horoskopom wróŜbitów. i zdobywa je podstępem. Powieszawszy po wierzbach niepotrzebne lutnie? (.) Por. znane juŜ w Iii tysiącleciu pne. 2-3. ale jest powszechna na Słowiańszczyźnie. Folklor babiogórski wytworzył wiele pieśni. A na piękne syjońskie wspominając grody. w 605-562 pne. Motyw spopularyzowany przez Henryka Sienkiewicza w opowieści "Jak się p. A . zapamięta . jednak większość z tego zezwolenia nie skorzystała."Nec Bahylonios temptaris numeros"."babylonica vestis". Król perski Cyrus Starszy. jedno z największych i najwspanialszych miast staroŜytności. pstry. bajek i podań.pobyt śydów na wygnaniu w Babilonii w Vi w. po zdobyciu Jerozolimy w 597 i po jej zburzeniu w 586 przez Nebokadnezara Ii (zob. podbiwszy Babilonię. który udaje się na Babią Górę po złoto strzeŜone przez wiedźmę Sywilię. pne. pne.długie białe nitki wysnuwane przez drobne pająki. 536 roku śydom na powrót do kraju. od Xvii w."I widziałem niewiastę siedzącą na bestii szkarłatnej.zapomni. Szkarłatna wszetecznica . na granicy czechosłowackiej...zapomnę. Niewola babilońska . czarownica'. zob. 1. 9-12. matkę Antychrysta. Babia Góra ..) Jeślibych cię zapomniał. przepomnię . zburzone przez króla asyryjskiego Sanheriba w pocz. Co nam inszego czynić. strój barwny.staroŜ. czy nazwa łączy się z jakimś rzekomym bóstwem słowiańskim baba 'jędza. Babilon . dalsze jego dzieje to historia stopniowego upadku. miasto w Mezopotamii. Vii w. Nie wiadomo. jedno z nich opowiada o zuchu. Siedzac po niskich brzegach babilońskiej wody. nad Eufratem. stolica Babilonii. pełnej imion bluźnierczych. odbudowane przez Nebokadnezara Ii. Chaldejczycy byli najsłynniejszymi astrologami. najwyŜsze wzniesienie Beskidów Zach. jedno płakać smutnie. utkany z róŜnokolorowej przędzy. Pliniusz. 1-4. hebr. "złotej polskiej" jesieni. Liczby babilońskie . przeŜywało szczyt swego rozkwitu. Kiedy cię na Początku wesela nie wspomnię. z dwoma wierzchołkami: Diablakiem i Małą Babią (1725 i 1515 m) rozdzielonymi przełęczą Brona. Horacy. uŜywają ich jako latawców-spadochronów dla przenoszenia się na inne miejsce w czasie ciepłych. tj. Jerozolima. mającej 7 głów i 10 rogów. Kochanowski.. słonecznych dni wczesnej. Psalm 136. Strój babiloński . Babie lato . akadyjskie Babili 'brama boga'. Nabuchodonozor). Niech moja swej nauki ręka zapamięta. Niechaj mi język uschnie. kiedy wywieziono z Palestyny politycznie aktywne warstwy ludności. zwanej równieŜ niekiedy babim latem. o kraino święta. kiedy cię przepomnię. (J. Babel.szczyt w Beskidzie śywieckim. Awinion. zezwolił ok. Pieśni. 74. Lubomirski nawrócił i kościół w Tarnowie zbudował".Babi. 8.

Pierwszym muzykiem-amatorem w rodzinie był Veit Bach. pełny obrzydliwości i plugawej rozpusty swojej. a papieŜa z antychrystem. Nowym Jorku. przeciwstawianego Jeruzalem.. zazw. Bach . 1-2. kantor kościoła św.. Bacówka . o ParyŜu. Izajasz 21. 8 itd. Baca . Babiniec . dawn. najwybitniejszy z rodu. Śpi świat pijany winem. Ŝe nazwisko to stało się symbolem zawodu muzyka.zob. czart go toczy. Biblia. z zawodu młynarz. Londynie. 6. ok. 3-5. kruchta. byli w Niemczech środkowych organistami. Johann Sebastian Bach . instrumentalistami. Potocki. por. zwł. i organistów-wirtuozów. z szopami (strongami). Babilon był symbolem miasta zła i despotyzmu władzy. w pobliŜu wodopoju. 1550-1619. gospodarz w szałasie. Babin . a na czole swoim napisane imię: Tajemnica. Współcześnie nazywają Babilonem wielkie miasto pełne bogactw. kantorami. Św. 9.zob. zamruŜywszy oczy. zbiorowisko kobiet.. Tomasza w Lipsku. Semiramida.. z miejscem ogrodzonym (koszarem) dla owiec i brogami na siano.. KrzyŜowcy nazywali tak Kair róŜnowiercy. purytanie." Biblia. 51. Nalewa babilońska swacha. Ap.) trzymała puchar złoty w swej ręce. ale takŜe i dziady. rozwiązłości. słuŜąca bacy i juhasom za schronienie od wiosny do jesieni. 14. część mieszkania dla kobiet a. Jan miał tu na myśli Rzym. przedsionek kościelny. Spi świat Pijany.starszy pasterz owiec.) Wiszące ogrody Babilonu . jeden z największych twórców muz. dla słuŜby Ŝeńskiej. W śrdw. owczarz. która odegrała tak wielką rolę w muzyce nm. (W. W Xvii i Xviii w. 17. Rzeczpospolita (Babińska). pokus.niewiasta przyobleczona była w purpurę i karmazyn (. Turyngia i Frankonia). matka rozpusty. hist. nierządnicą). kierownikami kapel dworskich i miejskich. piętnowanego przez kościół.Ŝart. . Ap. od 1723 "nadwomy kompozytor króla polskiego i elektora saskiego" Augusta Iii. koliba. przy pomocy młodszych pasterzy (juhasów) wypasający na górskich halach stado (kierdel) owiec. Babilon wielki.szałas.1685-1750. Jeremiasz. utoŜsamiali Rzym z "merchą babilońską" (ladacznicą.rodzina muzyków niemieckich (płd. w której siadywały baby Ŝebrzące. Siedem (cudów świata).

Bacha i wydaje Rocznik Bachowski. kompozytor i pianista. Pałac chanów z 1519.7. zob.dziś w Ukr. magisier montium. w 46 tomach. Bakczysaraj w nocy .litery składające się na nazwisko Johanna Sebastiana. kompozytor i instrumentalista. kompozytor.Wilhelm Friedemann Bach. Bachmaty . B-a-c-h . Bergmeister. najmłodszy syn Johanna Sebastiana. odpowiadające nazwom czterech dźwięków. 1735-82. Mediolański a. kompozytor i organista. 1710-84. Neue Bach Gesellschaft . 1714-88. Bacha. Bach-Jahrbuch. krępych koni tatarskich. Bachczysaraj . syn Johanna Sebastiana. Bckenburski Bach . 1900 sprawuje opiekę nad nowymi wydaniami dzieł J. Berliński a.staropolska nazwa niewielkich. S.Johann Christian Bach. Bachmistrz . SSR. 1732-95. najstarszy syn Johanna Sebastiana. . z nm. Max Reger w Fantazji i fudze na temat Bach. podlegającego Ŝupnikowi. np. łac. syn Johanna Sebastiana. Robert Schumann w 6 Fugen uber Bach. Fontanna. sonet krymski Mickiewicza. staropolska nazwa przełoŜonego górników w kopalniach soli. Bach-Gesellschatt .Drezdeński a. przez J. S. rozbudowana przez chana tatarskiego Mengli Gireja. obecnie muzeum. Bacha w nie dokończonej ostatniej fudze z Kunst der Fuge.Johann Christoph Friedrich Bach. stolica chanatu krymskiego ok. oznaczane skrótem BG. z tatarskiego. S. sonet krymski Mickiewicza. londyński Bach . hamburski Bach . po poŜarze odrestaurowany dla Katarzyny Ii. 1454-1783. Ferene Liszt w Fantazji i fudze na temat Bach.6. hallski Bach . które w latach 1850-1900 opublikowało kompletne wydanie dzieł J. uŜywanych jako temat przez wielu kompozytorów.zał.górmistrz. silnych. Bakczysaraj .niemieckie towarzystwo.Carl Philipp Emmanuel Bach.

Gałczyńskiego. Bacchus . Triumf Bachusa A. 1497. zob.balet (1931) Alberta Roussela i Abla Hermanta. baczmagi. Florencja. staroŜ. Bargello. Dionizos. które z Wielkiej Grecji przeniosły się do Rzymu. Wiedeń. 1946-47. Farnese.sztuka (1951) Jeana Cocteau.zob. Nar. Bruksela. buty tureckie z cholewkami ściętymi ku tyłowi. Madryt. orgie. Florencja. ErmitaŜ. Metrop. późniejszego cesarza fr. Triumf Bachusa J. Masseneta.zob. . Mały Bachus Guida Reniego.(wym. pijatyka. F. Napoleona Iii. Bachanalie . Londyn. Obrazy: Die Herrschaft des Bacchus Altdorfera. z której wydostał się przebrany za robotnika o tym nazwisku. Luwr. Wychowanie Bachusa (przed 1609) Poussina. Madryt. bacchanalia. Bacówka . wychowawczynie Dionizosa (Bachusa). Prado. misteria ku czci Dionizosa (Bachusa). odnoszące się do jego ucieczki z twierdzy Ham w 1846. Gall.łac. Menady. Bachus demokracji . N. Carracciego. libretto: C. Pal.nimfy. tragedia Eurypidesa. przen. Bachanalie (1518-19) Tycjana. Sansovino. Kopenhaga. Bachus rzeźby: Michał Anio1. 1628) Velazqueza. Bachantki . Prado. Jork. Muz. baszmagi. ParyŜ. Badinguet . Baczmegi . Jordaensa. I. Bachus i Ariadna (1632-36) Poussina. Madryt. Dionizos. badęgę) przezwisko księcia Ludwika Napoleona. Nat. Lugano. Bachantka z panterą (1855-60) Corota.opera (1909) J. hulaszcze zabawy.Ŝartobliwy autoprzydomek K. później towarzyszki jego wędrówek i zabaw. Akademia i (1613-15) Leningrad.baczmogi. Bacchus et Ariane . Rzym. Baca. Muz.Bachus . Mendes. Bachanalie (1611-12) Rubensa. Bachus i pijacy (ok. Thorvaldsen. Bachus i Ariadna (1523) Tycjana. Muz. Mus. Bacchus . Prado. modne w Polsce dla kobiet i męŜczyzn w Xvii w. zob. Thorvaldsena.

istniejącej.część M. Viii w. Jej lekkomyślność dwukrotnie omal nie spowodowała jego śmierci..Almanzora. w 2. Nazwa od pałacyku księcia d'Artois w Lasku Bulońskim w ParyŜu. Serię rozpoczął księgarz z Koblencji.. z Atlantyku do Pacyfiku. a przy tym poboŜne i pełne poezji. a potem do Hamburga. Było to miasto bibliotek. ruchliwe. Bagatela . por. Ŝeglarz i odkrywca ang.). szkół prawa. A. błahostka. zob. wg jednolitego planu przez kalifa al-Mansura (wg kronik chrześcijańskich . Ŝona Aladyna (zob. Arktycznego między Grenlandią i Ziemią Baffiina. w 1616 zaciągnął się na słuŜbę Kompanii Wschodnio-Indyjskiej. które ukazują miasto handlowe. gdy udzieliła gościny czarnoksięŜnikowi przebranemu za świątobliwą Fatimę. gr. lit. po raz wtóry. drugiego kalifa Abbasydów. z fr.drobnostka. Karl Baedeker. do wybuchu 2. w Warszawie nazwa posiadłości Bacciarellego z końca Xviii w. z lat 1771-81. poł. Przewodnika dla pośpiesznie podróŜujących prof. raz. Bagdad .Badr Al-Budur .największa wyspa Archipelagu Arktycznego połoŜona między Basenem Foxe'a i M. W 1612-16 brał udział w poszukiwaniach Przejścia Płn. J.-Zach. Tysiąc i jedna noc) córka sułtana chińskiego. . Bagatela . ksiąŜek-przewodników dla turystów. Ziemia Baffina .pałacyk a. drobiazg. gdy zamieniła zaczarowaną lampę na zwykłą.w Opowieści o Ala ad-Dinie i zaczarowanej lampie (zob. na arabski. ośrodek przekładów staroŜ. przeŜyło okres wspaniałego rozkwitu i dobrobytu w Ix i X w.(wym. z czasem wydawnictwo przeniosło się do Lipska. "której twarz jaśniała niczym słońce lub wielka perła".miasto zał. w 1836. od podstaw. jako kawiarnia. Baedeker . bagatelle. Baffin William . piękna brunetka. pawilon w ogrodzie. stosującej system gwiazdek do oznaczania miejsc szczególnie wartych zwiedzania. drugim przerobionym wydaniem PodróŜy po Renie z Moguncji do Kolonii. miniatura fortepianowa (Beethoven). będeker) pop. zginął w wyprawie przeciw Portugalczykom przy oblęŜeniu Kiszmu w cieśninie Ormuz. zwł. odŜywający w Baśniach z tysiąca i jednej nocy. za Haruna ar-Raszida i Ma'muna. Morze Baffina . Bagdad Sindbada śeglarza.). Kleina. nazwa serii obszernych nm. Baffina.1584-1622. modna na przełomie Xviii i Xix w. Pauzaniasz. wojny świat. między obecnymi ulicami Bagatelą i Klonową.

"Bagno" . Nikopol. zob. Bajadera . bayadore od port. po zajadłej obronie. Odetcie Darimonde.operetka (1921) Imre Kalmana. Le Marais.europejska nazwa hinduskiej tancerki kultowej. bailadeira 'tancerka'. ilu synów Aymona chciało go naraz dosiąść.tragedia (1672) Racine'a. a rŜenie jego usłyszeć moŜna w Lesie Ardeńskim w noc świętojańską. Wschodu. Rinaldowi. Kantata (1859) kompozytora fr. Timur.syn sułtana tur. magiczny rumak ofiarowany przez Karola Wielkiego Renaudowi a. sułtan turecki od 1389. 1789. nic waŜnego.punkt przecięcia komunikacji lądowej i morskiej środk. chwiejnego centrum (por. w której zabił czterech siepaczy. Bajazet . 1354-1403. ale został pobity i wzięty do niewoli w 1402 przez Timura. nazwa umiarkowanego. Bajadera . który wg legendy miał go aŜ do jego śmierci wozić ze sobą w Ŝelaznej klatce (był to zapewne palankin). tur. Słynna aria księcia z I aktu: "O Bajadero!" Bajard(o) . oblegał Konstantynopol. mieszczańskiego.fr.'Gniadosz'. Od 1055.przest. Ahmeda I. Bajazyt (1) .).Bajazyt I zwany Jyłdyrym. wychowany w seraju. dokonał rozległych podbojów prowincji cesarstwa wschodniego. RadŜami. pop. Wg legendy ślad jego kopyta dotąd widać na skale w lesie w Soignes i w pobliŜu Dinant. Góra) w Konwencie Narodowym w czasach Rewolucji Fr. Orlanda Szalonego Ariosta i Orlando innamorato Boiarda. kiedy zajęli je Turcy seldŜuccy. bohaterowi Czterech synów Aymona. miasto zaczyna chylić się ku upadkowi. Ernesta Guiraud. który kazał go zgładzić. Ŝart. a wg innej Bajard jeszcze Ŝyje. Rumak umiał się wydłuŜać i skracać w zaleŜności od tego. iron. z fr. Bayard Pierre. . zalety jego wzbudziły zawiść jego brata. Bajazyt (2) . Bajbardzo . synowi Aymona (zob. zakochuje się od pierwszego wejrzenia w primadonnie paryskiego teatru Chatelet. KsiąŜę Lahory. Bajazyt zginął uduszony w 1635. por. od 1921 stolica Iraku. byle co. 'Błyskawica'. sułtana Murada Iv (Amurata u Racine'a).

G. E.). uprzyzwoicona bajka ludowa a. Romulus. (Napis na staropolskich pucharach). twardo umoralniająca. uŜywany teŜ przez Kozaków do awanturniczych wypraw na M. polskiej. Lech. W. R. do końca Xix w. Wójcicki.. Kryłow (Xviii w.romantyczna dolina na płd. oprocz Biernata z Lublina. Bajdak . bei 'piękny'. fantastyczna. 1500 pne.. Zmorski. u Hezjoda (o jastrzębiu i słowiku w Pracach i dniach) w Viii w. Bajdary .rzeka na Krymie. dere 'dolina'. w świecie ludzkim. Lessing (Xviii w. brzegu Półwyspu Krymskiego. w Biblii: bajka Joatama o drzewach szukających sobie króla. z ukr. Czarnym. Mam tego za bajbardzo jako się on zowie. sonet krymski Mickiewicza. Berwiński. W lit. O. dziś pragnąca zabawić a. Salhiry dziewice. Litwo! piały mi wdzięczniej twe szumiące lasy NiŜ słowiki Bajdaru. (A.) w Vi w. Jan Lemański. 5-6. Lompa. pne. Adam Mickiewicz. Stanisław Trembecki. duŜa płaskodenna.in. zob. Zbieraczami bajek folkloru polskiego byli m. symbolizują typowe cechy charakterów i postaw ludzkich.. oparta w znacznej mierze na autorach staroŜ.). pne. z tatar. Aleksander Fredro. pne. Grek Ezop (zob. KrzyŜanowski. Gliński. Bajka Bajka ajtiologiczna . pobudzić wyobraźnię. Ks. zawierające jakiś szczegół rzeczywisty.za nic. Krak. za byle kogo. J.przykrojona na uŜytek dziecka. por. sonet krymski. Sędziów. Który duszkiem nie wypił przyjacielskie zdrowie.w której zwierzęta. Bajka dla dzieci . Salhir .dawn. R. wybitnymi bajkopisarzami byli: Ignacy Krasicki. . największy statek Dniepru i Prypeci słuŜący do przewozu towarów. dawniej.Mieć kogo za bajbardzo . 8-15. bezpokładowa.: K. Warsz. Pojawia się w papirusach egipskich ok.10. Podanie) o początkach określonych zjawisk w przyrodzie a. rośliny itd. bajka epoki nowoŜytnej takich autorów jak: La Fontaine (Xvii w. Pielgrzym..). J. jednomasztowa łódź Ŝaglowo-wiosłowa o nieco zwęŜonym przodzie. Kolberg i J. Rzymianin Fedrus (I w. wypływająca z podnóŜa Czatyrdahu). Benedykt Hertz i Julian Ejsmond. Mickiewicz.opowiadanie fikcyjne (a. 14.). 9. Bajka alegoryczno-moralizująca o zwierzętach . A. Bajdary .

Bajki braci Grimm . Bajka . fr. jak opowieści mitologii grecko-rzymskiej. Tematy tych bajek Ŝyły od dawna w tradycji ludowej wielu krajów Europy i Azji. fr. prosperujący na zasadzie wzajemnej drapieŜności. Czerpali oni z Ŝywego folkloru. Bajka o pszczołach. Bajka o carze Sałtanie . 'Bajki mojej mamy Gęsi'. Tom(asz). Czerwony. zob. fr.baśń. załoŜeniom. The Fable of Bees. Riquet Kosmyk. fr. Les Souhaits ridicules.. 1786-1859. Kot w butach. Zaczarowany ogród..tradycyjna. później zorkiestrowana) Maurice'a Ravela wg Perraulta: Pawana Śpiącej Królewny. Cendrillon. zob. przedstawiająca zło jako istotną cechę natury ludzkiej. pol. Le Petit Poucet. Ŝyjąca w przekazie ustnym. zob.fr. La Barbe Bleue. 1961) pod imieniem syna autora.ang. zob. bajki zebrane przez Charlesa Perrault. Sinobrody. w trzech tomach) braci Jacoba Ludwiga Karla.nm.Bajka fantastyczna (magiczna) . Rozmowy Pięknotki z Potworem. Le Petit Chaperon Rouge. Bajka ludowa . wyd. fr. fr. a społeczeństwo jako rój pszczół.. klechda. La Belle au bois dormant. zakazane komnaty. 'Opowieść zimowa'. bajki z Tysiąca i jednej nocy. Grimmów.uwertura fantastyczna (Wilno 1848) Moniuszki. Bajki Babci Gąski . Car.). fr. Moja matka Gęś . z własnych wspomnień dzieciństwa. 5 utworów dziecięcych. Cesarzowa pagód. Z czasem uznano ją za antycypację leseferyzmu. or Private Vices. 1785-1863. zamierzony przez autorów jako pomnik twórczości ludu nm. i śrdw. np.fr. podtytuł Conte d'hiver fr. sny magiczne. i Wilhelma. Riquet a la Houppe. a wreszcie. satyra wierszem z komentarzem prozą (1705-29) Bernarda de Mandeville (zob. Ma Mere l'Oye. takŜe Histoires ou Contes du remps passe 'Opowieści a. Kot. nieco wbrew pierw. albo Przywary osobiste korcyścią ogółu . Czerwony kapturek. Public Benefits. zob. próby boŜe.zob. Śmieszne Ŝyczenia. zob. fr. szaty rytualne. Kinder . Les Fees. Ge Chat Botte. "właściwa" bajka ludowa. fr. metamorfozy. nie pozbawione elementów magicznej wiedzy hermetycznej. Brzydulka. fr. z pozostałości bogatej twórczości lud. staroŜ. Bajka o kamiennym kwiatku . zw. takŜe ze . Kopciuszek. Contes de ma mere l'Oye. Współcześni odczytali ją jako cyniczną pochwałę egoizmu. bajki z dawnych czasów'. Ŝe zajmowanie się bajkami dla dzieci nie przystoi pisarzowi serio i członkowi Akademii. 1697 (wyd. Tomcio Paluch. orkiestrowa suita koncertowa (na 4 ręce 1908. Bajek jest dziesięć: Czarodziejki. Śpiąca królewna. o Kopciuszku itp. średniowiecza nm. przeznaczona dla słuchacza zbiorowego.und Hausmrclien 'Bajki dla dzieci i domu'. Tomcio Paluch. zbiór przeszło dwustu bajek (1812-22. Osioł.. zob. Ośla skóra. Peau d'Ane. Śpiący. utrwalona w pamięci pokoleń i zarazem ulegająca ciągłym odmianom.. gdyŜ uwaŜano wówczas.opera (1950) Sergiusza Prokofiewa.

naleŜą m. w zamian za 21 mln fr. Dzielny ołowiany Ŝołnierz. Die Bremer Stadtmusikanten. odtąd określa się tak fantastyczne.in. Bajkonur . wymienić trzeba: Królewna ŚnieŜka. z których liczne opowiedział juŜ Ch. Syrenka. i o sprawach społecznych i moralnych (Nowe szaty cesarza.. zob. Kopciuszek. Luter.-zach.zob. Heinsel und Gretel. płatnych w ciągu czterech lat. Czerwony. Jaś i Małgosia. zob. jak Cień. kosmodrom radziecki. odstąpione przez Napoleona I Księstwu Warszawskiemu na mocy układu w Bajonnie (Bayonne. większość z nich oparta jest na własnych pomysłach pisarza. Śpiąca królewna. wątki innych zaczerpnął autor z lit. zob.: Mały Klaus i duŜy Klaus. Neapol (Sumy neapolitańskie). Słowik). wystartował 12 Vi 1961 pierwszy w historii Ziemi statek kosmiczny z załogą ludzką. Do najsłynniejszych. pilotowany przez Jurija Gagarina. Cape Canaveral. Królowa śniegu.. melancholijne. Baśnie Andersena .. Francji) z 1808. zob. Dornrschen. prócz wspomnianych. Krasnolodki. pesymistyczne. jasny. Aschenputtel. Genialną innowacją braci było zachowanie charakteru i stylu narracji ludowej. zob. Bajki tłumaczono na wiele języków. "Wostok I". Autor daje Ŝycie i mowę roślinom. Czerwony Kapturek.osmańsko-turecka nazwa dwu wielkich świąt muzułm. Dziewica Lodów. Bajońskie sumy . Dziewczynka z zapałkami. Muzyka. jak Hans Sachs. Śpiący. Strach. Rotkppchen. Blaubart. Świniopas. Bajki braci Grimm przełoŜono na niemal wszystkie języki. legend i sag skandynawskich. zob. Perrault. rzadziej ze źródeł literackich. Moscherosch.źródeł lit.miejscowość w Kazachstanie (ZSRR). na które rząd Księstwa musiał zaciągnąć poŜyczki. Prosty. przepojony poezją styl udostępnia równieŜ dzieciom bajki liryczne. Schneewittchen. Ogier Duńczyk). zwierzętom i przedmiotom w sposób właściwy bajce. Jung-Stilling i in. zob. z którego m. por. niekiedy pełne okrucieństwa lub mówiące o Ŝyciu poety. miasto w płd. Bajram . Marchen von einem derauszog um das Frchten zu lernen. Car (Bajka). Rumpelstilzchen. zawrotne sumy pieniędzy... Przyniosły one autorowi sukces światowy i niezliczonych wielbicieli wśród dzieci i dorosłych. Holger Danske (zob. Sinobrody. co chciał zaznać strachu. Baśń o carze Sałtanie . Brzydkie kaczątko. Dumling.. ludowej. Tomcio Paluch. "Bajońskie sumy" okazały się nieściągalne.in. ukazujących się sukcesywnie między 1835-72. KsięŜniczka na ziarnku grochu. Bajka o takim. zob. Tom(asz). zob. Muzykanci miasta Bremy. zob.zbiór bajek pisarza duńskiego Hansa Christiana Andersena. por. Kalosze szczęścia. oczyszczonej z upiększeń literackich. .43 mln franków wierzytelności pruskich. ironiczne. Die Wichtelmnner. Spośród najsłynniejszych. zob.

śydzi.obchodzony w 70 dni po DuŜym. flisackie: na lewą burtę (z dolnonm.zob. 1741.. Bajurak . na ukos. zawadiacko. Mały Bajram . ze śrdw. zuchwale. pamiętał z lat dziecinnych egzekucję Bajuraka w Stanisławowie: zbójnik. pedagog.schlebiać.. moŜe od ukr. łac. backbord).zob. o czapce: krzywo na głowie. Bakczysaraj . kończące miesięczny okres postu ramadan. Baka. nadskakiwać komu. Bekwark. nauczyciel szkoły elementamej. otrzymywany po dwu co najmniej latach studiów na wydziale artium (filozoficznym). baccalaureus 'starszy student.najniŜszy stopień akademicki na uniwersytecie śrdw. Ŝart.zbójnik wschodniokarpacki. bakałarz'.zob. a. baky 'oczy'? Bakałarz . ur. Wyrocznia (Boskiej Flaszy). lekc.czterodniowe święto ofiary. Dionizos.zob. jak przewaŜnie szlachta. idąc na miejsce stracenia. Bakfark . Bachczysaraj. Bakchos . Bakier . belfer. Niemcy i Kozacy. święto cukrowe.DuŜy Bajram . trwające 3 dni. na prawe. jak nosili flisacy. wygrywał na fujarce smutne góralskie melodie.w wyraŜeniu na bakier pierw. chłopi. na lewe ucho. Świecić komu bakę . . Bakbuk . dawn. Poeta Franciszek Karpiński. pot. nauczyciel.

Musette. zdołał zyskać zaufanie Indian. usunąwszy nieudolnego Encisa. Bal musette . Warszawa 1865). Osioł (Oślica Balaama). M. Bal maskowy . oskarŜony . w 4 lata potem.Vasco Nunez. Piave i A. de Balboa .brat Balina (zob. We wrześniu 1513 stanął jako pierwszy Europejczyk na wschodnim wybrzeŜu O. pierwotnie dla Aubera.). Warszawa 1933) Paula Abrahama. jałmuŜna. Libretto napisane przez Scribe'a. konkwistador hiszpański. paladyn na dworze Karola Wielkiego. w 1510. Balaam . słowa Ottavia Rinuccini. a po wylądowaniu objął dowództwo. Un ballo in maschera. którego odesłał jako więźnia do Hiszpanii.w niezgodzie. ojciec Sir Fierabrasa. Bal w Savoyu .operetka (Berlin 1932. a króla zastąpił gubernator Bostonu. uciekając przed wierzycielami.opera-wodewil (1780) Macieja Kamieńskiego. napiwek. ukrył się na statku wiozącym Martina Enciso do Darienu (Panama).śyć. opera Verdiego.zob.imię potęŜnego i dzielnego olbrzyma w wielu śrdw. Spokojnego.-zach. oparte było na autentycznych wydarzeniach: miłości szwedzkiego króla Gustawa Iii do Ŝony przyjaciela i spisku magnatów zakończonym zasztyletowaniem króla na balu maskowym 29 Iii 1792. Azji. Somma wg Eugene Scribe'a (Rzym 1859. którzy towarzyszyli mu w marszu w poprzek przesmyku. ok. romansach rycerskich. Balik gospodarski . być z kim na bakier . 1475-1517. bchszisz 'podarek'. Xx w. pol. przeniesiono je więc do Bostonu okresu kolonialnego. libretto: Alfred Grnwald i Fritz Lhner-Beda.zob. który nazwał Południowym. wyst.podarek pienięŜny. Bal niewdzięczników . Cenzura papieska z powodów politycznych zaŜądała zmiany miejsca i czasu wydarzeń. w cyklu arturiańskim .wł. Afryce i płd. Ballo delle ingrate. Bal. zwł.wł. śpiewana i tańczona pantomima na głos i instrumenty (Mantua 1608) Claudia Monteverdi. z pers. w płn. popularny przebój w Europie lat 30. Bakszysz .: Ja kochać umiem tak jak Tangolita. Balan(t) . hrabia Warwick. Balboa odznaczał się mniejszą chciwością i okrucieństwem niŜ inni konkwistadorzy. libretto: F.

Ŝe go nie skaleczą. Ballada . 1923) Oscara Wilde'a. Saba (Królowa Saby).3. z fr. ale zagroŜony śmiercią. przeoczyła jednak jemiołę.) i stał się zapowiedzią zmierzchu bogów. Ballada o chłopcu .o zdradę.poemat (1898. mit. i zabija nim Baldura. a po śmierci Godfryda został pierwszym koronowanym królem jerozolimskim w 1100. tł. W innej legendzie Hodur rywalizuje z Baldurem o piękną Nannę. lud. Zgon jego wstrząsnął Azami (zob. W Morte Darthur (zob. brat Godfryda de Bouillon. Balder. Baldwin I . dramatyczna pieśń solowa (z akompaniamentem fortepianu). Artur) Mallory'ego bracia przypadkowo spotykają się w walce i zabijają się nawzajem. został stracony. jedna z najbardziej rozsławionych na świecie ballad ang. a.zob. uczestnik I krucjaty.imię jednego z rycerzy Okrągłego Stołu w legendzie arturiańskiej. Ballada o więzieniu w Reading . aby cisnął w Baldura gałęzią jemioły. co spowodowało jego śmierć.zob. Loki skłonił ślepego boga Hodura (Hodera). Misteleinn ('jemioła'). gdzie panował od 1098.. oparte na własnych przeŜyciach autora. zdobywa miecz Miming a. o charakterze dramatycznym.a. któremu nikt się nie oprze. bóg słońca letniego i światła. Ballada wisielców . ukochany przez bogów i ludzi. związała wszystkie rzeczy ślubem.Baldr. Baldur . brat Sir Balana. ballade. historycznej a. fr. syn Odyna. studium skazanego na śmierć. dowódca 1200 jeŜdźców w sprzymierzonej armii chrześcijańskiej. skand. Pchła. fantastycznej.1058-1118. Frigga. legendamej. Jego matka. ksiąŜę lotaryński. Nagrobek w formie ballady.liryczno-epicki utwór poetycki. Sir Balin . o niezwykłej tematyce. utworzył księstwo Edessy. W Jerozolimie wyzwolonej (1580) Tassa Baldwin występuje jako ambitny diuk Bolonii. utwór fortepianowy w nastroju ballady poetyckiej. skandynawski Apollo. Balkis .kantata (1942-43) Sergiusza Prokofiewa.. La ballade des . Na ich prośbę Merlin chowa ich w jednym grobie. art. (numer. opublikowane pod pseudonimem C. Ballada o pchle . pol.3. poznawszy się dopiero w chwili śmierci. pod jakim Wilde przebywał w więzieniu w Reading).

pałac przy tym placu zbudowany w 1716-21 dla kancelarii dworu. Ballada zimowa . (fr. tł. późn. spłukany deszczem. i błaga o miłosierdzie dla swych braci i siebie: "Lecz proście dla nas wszystkich odpuszczenia!". 1917. nowe narzędzia do wszystkich rzemiosł i manufaktur". tł. poemat Francois Villona. plac w Wiedniu. poeta w oczekiwaniu kary widzi się juŜ z towarzyszami na szubienicy. Balnibarbi . wskutek czego "w krótkim czasie wsie opustoszały. baląr) paryska rodzina księgarzy i wydawców druków muzycznych. w 1814-15 obradował tam kongres wiedeński. Nm. przen.nm. stosowane w lecznictwie i kosmetyce. a panującej w Xv w. Msz. gdzie w kaŜdym mieście działa akademia wynalazców.3 utwory fortepianowe (1910) Claude Debussy'ego.a. która od 1551 do wybuchu Rewolucji Fr.austriacki urząd kanclerski. Czy nie ma balsamu w Galaadzie? . Ballady Francois Villona . 3. domy się walą. pol. 25. Ballhausplatz . 10wierszowych i krótszego od nich przesiania. ze stolicą w Lagado.. Winterballade. 4 (1726) Swifta kraj podległy królowi Laputy. wyd. 37.austro-węgierskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych. pragnienia i głodu".w PodróŜach Guliwera. 'plac (z domem) do gry w piłkę'. ostro gorzkie roztwory (w olejkach eterycznych) Ŝywic (sub)tropikalnych drzew balsamowych. Epitaphe Villon. Najsłynniejsza z ballad Villona nie zawartych w Wielkim Testamencie. 8. dosł. do 1918 . dramat (1917) Gerharta Hauptmanna. 1489. tzn. którzy "powynajdywali nowe sposoby rolnictwa i budowli. złoŜonej z trzech strof 8. 22. miała wyłączny przywilej ich wydawania. Proroctwo Jeremiasza.. ludzi systematycznych. Boy-śeleński.w Biblii. spalony przez słońce. Ballard (wym. napisany w ulubionej przez poetę. envoi).: czy nie ma pomocy dla ludu mojego? Por. Balsam . a lud wszystek umiera z zimna. a następnie urzędowi kanclerza Austrii. teŜ Gen.pendus. . od 1923 . tj.Ballplatz. przekazany austro-węg.aromatyczne. zaczynającego się z reguły od słowa "KsiąŜę" (zabytek turniejów śpiewaczych). w poezji formie starofrancuskiej ballady (róŜniącej się zasadniczo od niemieckiej czy polskiej ballady romantycznej).

obraz Rafaela. barbiere 'golibroda. (Trzej królowie). cyrolika. Eugenia Grandet. zuchowała. czupryna zawadiacka. chirurga i felczera: puszczał krew. furman. kresach Polski w Xvi i pierwszej połowie Xvii w. Balwierz . teŜ Hańska Ewelina.barwierz. leczył przymiot parząc pacjentów w dębowej wannie itd. wóz z furmanem. na Ukrainie 1 poł. później wygasły i zapomniany. Musee Rodin. ..trzydzieści do czterdziestu lat. 738-9. 1799-1850. Bałabanówka . Baltazar Castiglione . o lichym produkcie krajowym. opatrywał rany. ParyŜ.wieś w dawnym województwie bracławskim. pisarz fr. Cagliostro. 4. Xix w. de kowal de Bałabanówka". Komedia (ludzka). oczajdusza. barba 'broda'. koniarz.. zawiesisty.Balsamo . w Polsce od średniowiecza spełniał funkcje golibrody. stąd wyraŜenie iron. fryzjer' od łac. Napis: Sagalas London a' Bałabanówka. zob. który wydał znakomitych Ŝołnierzy działających na płd. wąs bałabański . rwał zęby. Balzac .rzeźba (1893) Rodina.zob. Uczta (Baltazara). czupryna bałabańska. ParyŜ. . wąs sumiasty. najęty.-wsch. czupurna. Ojciec (Goriot). por. London. hulaka.ród rycerski. Pan Tadeusz. Luwr. bywalec jarmarków. Kobieta trzydziestoletnia powieść (1831) Balzaca.. podawanym za zagraniczny: "Sagalas. Rzeźba (1897) Rodina. Trzy. Cesar Birotteau.) Bałaguła . (A. najęty woźnica. z wł. Vautrin. Filadelfia.Honore. Kuzyn (Pons. stawiał pijawki i bańki. Mickiewicz.mina.młody człowiek ze "złotej młodzieŜy". Wiek balzakowski (kobiety) . prawdziwa to Sagalasówka. zob. de Balzac . Muzeum Rodina. Tęga strzelba. Bałaban .Giuseppe zob. Baltazar . Kuzynka Bietka). Mina a.dawn. buńczuczna.

. Ostarni bałaguła. powitaniu dostojnych osób. 2 apsydami i 4 wieŜami. banderium 'proporzec'. sieczną (w kawalerii). Podolu i Ukrainie . bandouliere. Bamberg . Banderia . w Polsce Xvii w. Chorągiew. hist. Słynna monumentalna dekoracja plastyczna. raczkiem. Bandolier .).bandolier.dawn. podtrzymujący ładownicę (w piechocie). w wyraŜeniu: na bałyku (posuwać się) . gdzie? (B. O batagulskich cnotach wie? GdzieŜ bałaguły? GdzieŜ tryngieldy? Gdzie stare ideały. broń palną a. chór wschodni (św. obie rzeźby sprzed 1237.. w dawnym oporządzeniu Ŝołnierza szeroki pas skórzany przewieszony przez lewe ramię. pozostałe części kościoła pod silnym wpływem wczesnego gotyku francuskiego.Zaprzęg bałagulski . z hiszp. łac.orszak konny asystujący uroczystemu pochodowi a. św. Jerzego) romański.na czworakach. . w Portalu Adama-Adam i Ewa. Bałyk . z fr. katedry w Laon.reg. na planie poprzedniej. postajennem. czołgając się (o psie). 1230.czwórka w poręcz (4 konie obok siebie). obecna budowla z Xiii w. wystawiana przez króla. miasta itd. Czerwieński (1851-88).bandolet. 'ryba'. jeden z Trzech Króli. Cesarzowa Kunegunda (zob. Bandolet . magnatów. ok.zob. zwł. uŜywany głównie przez dragonów..Najstarsze fragmenty pochodzą z czasów Henryka Ii (Xi w. węgierska chorągiew jazdy. Jerzego .muszkiet z krótką lufą. Piotra i św. na Wołyniu. ze śrdw. Katedra św. Jerzy a. trzynawowa bazylika z transeptem. z tur.miasto w Bawarii (RFN). z fr. z Xi w. bandelette 'przepaska'. 25-28). Jeździec bamberski interpretowany jako cesarz Henryk Iii. Kościół i Synagoga.). Nawiedzenie Marii. KtóŜ dziś o karczmach. Bandera . dwuchórowa: pod kaŜdym chórem krypta..

Bank PoboŜny . zwane równieŜ. bancherto. głupstwa. Mons Pietatis. skąd wyraz nabrał znaczenia 'ksiąŜki (pisma) bez sensu' a. Bandura . bzdury. latem i jesienią. gł. dla poŜyczania ubogim pieniędzy pod zastaw drobnych rochomości. pleść jak o Ŝelaznym wilku. ze śrdw. wówczas pod władzą Turków. Przedstawia bankiera waŜącego złoto. w płn. tj. szarpany instrument muzyczny pochodzenia azjatyckiego. zdrobn.-zach. koszałki opałki. Luwr. rodzaj banku połączonego z lombardem. Banialuka . od banco 'ławka'. Rijksmus.fałszywym i symbolizuje sprawiedliwość. 'łąka bańska'. Banita . bez procentu. wielostrunowy. Bankiet .w wyraŜeniu: "pleść (prawić) banialuki". Bankier z Ŝoną . z gr. od miasta Banja Luka.Bandos . przez Piotra Skargę w Krakowie w 1585 przy powstałym o rok wcześniej Bractwie Miłosierdzia. bohaterki pierwszej drukowanej bajki polskiej "Historia ucieszna o zacnej królewnie Banialuce wschodniej krainy" (ok. Bośni (Jugosławia). troje niewidy. Krasicki) spopularyzowali ten wierszowany romans. 1650) Hieronima (Jarosza) Morsztyna. z wł. niedorzeczności'. Od imienia królewny Banialuki. imię prawdop. uŜywany na Ukrainie. sezonowy robotnik rolny najmujący się do pracy. Podobne instytucje istniały teŜ w Warszawie i Wilnie. 'bredni. ukr. Zabłocki. wygnanie z ojczyzny. Komora Potrzebnych.a. w okolicach odległych od swego miejsca zamieszkania.uczta. zał. bannitio 'banicja'. łac. Jerzego . kartkująca Godzinki. znany teŜ niegdyś pt. wykpiwając go jako wzór złego smaku (bajkę fantastyczną zrehabilitowali dopiero romantycy).człowiek skazany na banicję. Słynne arcydzieło przeciwstawia wartości prawdziwe . brednie. ma wzrok utkwiony w złotej monecie. Jubilerzy.obraz (1514) Quentina Metsysa. Pisarze stanisławowscy (Węgierski. podczas gdy Ŝona jego.obraz (1648) Bartholomeusa van der Helsta. pandoura 'lutnia trzystronna'. Bankiet oficerów św.lutnia kozacka. Amsterdam. ParyŜ. równieŜ za granicą. więc jakby . z łacińska.dawn.

Por. zob. Barabasz . symbol przyjęty w liturgii i w plastyce. Woda (Mącić wodę). 27. tryk. zob. nazwa.zob. wg Mat. Owca). uznający chrzest tylko dorosłych.zwierzę domowe o wełnistej sierści (por. nad Hellespontem do Kolchidy. Banko . mit. Barana poświęconego Zeusowi bóg umieścił po śmierci na niebie jako gwiazdozbiór. wg Jana. łac. powstały w Anglii na początku Xvii w. znak Zodiaku. tak jak i sama instytucja. 29: "Oto Baranek BoŜy. Aries. Ew.'góra poboŜności'. Baranie. w Polsce widoczna jesienią i zimą. samiec (baran) nie kastrowany. Uwalnianie jednego więźnia na Paschę na Ŝądanie pospólstwa było zwyczajem Ŝydowskim. wg wzoru włoskiego monte di pieta 'lombard'. Konfederacja. łac.. zob. Baran . Izajasz. zob. baranica. Skop. wzięty!" . Święty (monogram). przejętym takŜe przez Rzymian. koŜuch barani. kilkakrotnie zajmowaną przez Tatarów i Kozaków. Banquo. którego Piłat zwolnił z więzienia zamiast Jezusa. początek modlitwy odmawianej w czasie mszy. 9. Jej staraniem ufortyfikowany i rozbudowany. gr. Złote runo było potem celem wyprawy Argonautów.jeden z odłamów wyznania protestanckiego. 1.-łac. przemianowane przez królową Bonę na pamiątkę jej dziedzicznego Księstwa Bari we Włoszech. który gładzi grzechy świata". Baptyści . SRR). a w 1672-99 naleŜącą do Turcji. Baran . .. nie mąć wody . Ew. pod wpływem menonitów. Złoty: Złote runo).słynne ostatnie słowa pierwszego tomu powieści "Ogniem i mieczem" (1884) Henryka Sienkiewicza. z późn. Biblia. pierwotnie zwane Rów. 29 Ii 1768 zawiązano tam konfederację barską. Bar ..ang.miasto na Podolu (obecnie Ukr.Chrystus..w Biblii rozbójnik i przywódca buntu. stał się Bar silną twierdzą na pograniczu turecko-tatarskim. 11-23.konstelacja zodiakalna. Taran. uskrzydlony baran o złotym runie. Duch (Banka). 53. baptista 'chrzciciel'. Ichthys. Baranek BoŜy . "Bar . który przeniósł Fryksosa (zob. Agnus Dei.

broniąca dostępu do bramy a. umoŜliwiająca wypady załogi. ośrodek róŜnowierców. zachowany. powstał na przełomie Xvi i Xvii w. Pathelin. stronie Rynku Głównego w Krakowie. Barbakan . Baratron .w powieści Don Kiszot Cervantesa . zbudowany za Jana Olbrachta. Francji z 1. do której w staroŜytności wrzucano ciała zbrodniarzy. Potockich. z połączenia trzech kamienic gotyckich. barbacana. przez Rafała i Andrzeja Leszczyńskich. do rzeczy. w 1848 i 1898 poŜary. w 1628 zał. w 1695 skrzydło zach. Barataria . wojny świat. zał.Barany Panurga . dewastacja w czasie 2. zazw.zob. drukarnię. . Siedziba Krakowskiego Domu Kultury. zob. zwiększająca pole obstrzału nieprzyjaciela. Barbakan krakowski . Barbakan w Carcassonne . nazwa od hiszp.-zach. najstarszy w Europie zach. okrągła.w płd.-łac. Wielopolskich.przy Bramie Floriańskiej.fr.zob.. tarnobrzeskim nad Wisłą. rozbudowane przez Tylmana z Gameren. Radziwiiłów. przez Santiego Gucci. Baranów Sandomierski . barato 'tani' a. tj. Wilki w baraniej skórze .jeden z najpiękniejszych zabytków przełomu polskiego renesansu i manieryzmu. do sprawy. godło domu baranie głowy .głęboka czeluść skalna za Akropolem ateńskim. prawdop. z arkadowym dziedzińcem otoczonym kruŜgankami na dwóch piętrach. największy w Polsce. Owca (Owce Panurga). Wilk(i w owczej skórze). otrzymało prawa miejskie w 1354.rondel. Tarpeja. od baratero 'złudny'. wysunięta przed linię murów miasta. do tematu.) zostaje wielkorządcą.miasto w woj. por. krytym przejściem (szyją). mostu.na płn. w piwnicy (sklepienia gotyckie z Xv w.) kabaret "Piwnica". Xiii w.umieszczono nad bramą. Tajget. Pałac Pod Baranami . śrdw. budowla obronna murowana. zbudowany w 1579-1602 na wzór Wawelu. NaleŜał do Ostrogskich. zaopatrzona w strzelnice i machikuły. poł. ze śrdw. Powróćmy do naszych baranów . połączona z nim mostem a.wyspa. na której Sanczo Pansa (zob. revenons a nos moutons. Zamek w Baranowie Sandomierskim .

rybaków i Ŝeglarzy. Poł. ElŜbietą HabsbuŜanką. przedstawia ją jako córkę bogatego Dioskura w Nikodemii (Bitynia). który nie Ŝył z cięŜko chorą na epilepsję Ŝoną. Bracia Barbary. zmarłą w 1545 w 19 roku Ŝycia. do uroczystej koronacji Barbary. 1528). równieŜ w Xx w. 'barbarzynka') popularne w Polsce od Xv w. uŜyli jej jako narzędzia awansu swego rodu: wymogli na Zygmuncie obietnicę. Stąd św.ur. zrekonstruowany w 1953. Barbara . między ulicami Freta i Nowomiejską. a kiedy odwiedził ją. artylerzystów. pierwszej. ambitni. 7 Xii 1550. Basi Jeziorkowskiej z Pana Wołodyjowskiego Sienkiewicza. Tradycja kościelna. Maria Formosa. wówczas wielkiego księcia litewskiego i następcy tronu. zaskoczyli go u niej i wymogli zawarcie potajemnego małŜeństwa w 1547 w Wilnie. ale w tejŜe chwili ginie od uderzenia pioruna. 4 grudnia). Ŝe ma do takich doświadczeń takie same prawa jak ówcześni. Ŝe z nią zerwie. Ŝe spodziewa się dziecka (co nie było prawdą). magnateria nie Ŝycząca sobie awansu litewskich "Radziwiłłów-Zdradziwiłłów" oraz pisarze (wśród nich Orzechowski i Rej) i pismacy podŜegający paszkwilami do coraz obłędniejszej nagonki. ale teŜ flisaków. Król bohatersko i uparcie zwalcza tę opozycję.. który z powodu jej urody zamyka ją w wieŜy.na Podwalu. jak głosiła legenda. Gdy ona usiłuje nawrócić go na chrześcijaństwo. . która (wbrew panującym wówczas poglądom nakazującym białogłowie być dziewicą lub wierną i chłodną seksualnie Ŝoną bądź wdową-abstynentką) uwaŜała... Przedstawiana z wieŜą i kielichem. najwytworniejszej damy polskiego Odrodzenia. S. dowiedziawszy się. Od 1543 kochanka Zygmunta Augusta.wg legendy Ŝyć miała w Iii8Iv w. jedno z najczęstszych. Św. Niewątpliwie miłostka Zygmunta Augusta zamieniła się szybko w gorącą miłość do tej legendarnie pięknej księŜniczki. który zmarł bezpotomnie w 1542. Wenecja. Nigdy teŜ nie przeczyia. emancypowanej seksualnie niewiasty w Polsce.Barbakan warszawski .. jak pracowników prochowni i arsenałów. górników (Barbórka. gasi zarzewie buntu i doprowadza wbrew niemal wszystkim. wyrodny ojciec ścina jej głowę mieczem. Nastąpiła dwuletnia walka o uniewaŜnienie małŜeństwa z "bezecną rozpustnicą i czarownicą" Barbarą: przeciw osamotnionemu królowi wystąpiła królowa-matka Bona. Św. pod wpływem "hajduczka". Barbara jest patronką ludzi naraŜonych na wybuchy. zbudowany w 1. być moŜe. Dopiero w rok później. Barbara Radziwiłłówna . w 17 roku Ŝycia wydana za 30-letniego. powstała w X w. Mikołaj Rudy i (brat stryjeczny) Mikołaj Czarny. 1520 córka kasztelana wileńskiego Jerzego Radziwiłła. Imię (łac.obraz Palmy Vecchio (Starszego. duchowieństwo. Barbara . wojewodę nowogródzkiego Stanisława Gosztołda. król przedstawił ją oficjalnie jako małŜonkę. po śmierci Zygmunta Starego. a nie za starca. a w Xvi-Xvii w. wyrachowani i bezwzględni. nie Ŝałujący sobie uciech panowie. Xvi w. szlachta obawiająca się wzmocnienia wpływów magnaterii i upatrująca w samowolnej decyzji króla przejaw absolutyzmu.

jedna. Nie mogąc dać potomka bezpłodnemu Zygmuntowi (co groziło wygaśnięciem obieralnej dynastii Jagiellonów) Barbara prawdop. szczytowe osiągnięcie poezji klasycyzmu warszawskiego. pojawiły się juŜ w 154889 w Koronie i na Litwie.paszkwil Andrzeja Trzycieskiego na Barbarę. 1930) ostatni.wzbudzony poemat (1603) Stanisława Grochowskiego i "Chwała Zygmunta Augusta króla" poemat (1609) Krzysztofa Okunia. czarami zdobywającą miłość króla. ambitną rozpustnicę.tragedia pseudoklasyczna (1811) Franciszka WęŜyka. oba idealizują króla w przeszło 30 lat po jego zgonie i utrwalają pochlebny sąd o Barbarze. osądzająca ją jako chytrą. rycerskości i temperamentu (był na wpół Włochem po Bonie) kochanka. Dialog o małŜeństwie Zygmunta Augusta . czyniąca z niej skromną i cnotliwą ofiarę Bony.Ŝe miała kochanków. aby nie dopuściła do "obskurnego" małŜeństwa. Przetrwały po niej dwie sprzeczne legendy. Zygmunt August. Barbara Radziwiłłówna . Paszkwile ukazujące Barbarę jako rozpustnicę.dramat (1783) Józefa Wybickiego idealizuje króla i Barbarę jako patriotkę i czułą Ŝonę. Na powtórne małŜeństwo Zygmunta i Rozmowa króla z Rzecząpospolitą anonimowe dialogi w duchu apeli Orzechowskiego. który samotnie waŜy się bronić miłości króla i Barbary. Przemiana dziewczyny i chłopca . Zygmunt August .(wyd. reagując na paszkwile wzgardliwym milczeniem. romantyczna. Stanisław Orzechowski wzywa szlachtę. Sceny dramatyczne .środkowa część trylogii dramatycznej (Kraków 1913) Lucjana Rydla "Zygmunt August". wyst. Xvi-wieczna. brała środki przeciw własnej rzekomej bezpłodności. druga Xix-wieczna. nierządnicę (wielka meretrix). Nie chcąc. Słynna tragedia narodowa (1809-11. Było to potęŜne wzajemne uczucie wspaniałej miłośnicy i urodziwego. pełnego prawdziwej kultury. apoteoza Barbary i Polski Xvi w. mieście tak jej wrogim.poemat w formie baśni ludowej Krzysztofa Kobylińskiego. w którym autor piętnuje zaślepienie miłosne króla i uleganie bezpłodnej kobiecie. Rzecz Pospolita Polska chramiąc tuła się po światu . obie zapewne dalekie od prawdy. August Jagiełło . Warszawa 1817) Alojzego Felińskiego. Złote więzy .zwany teŜ "paszkwilem o orle i gęsi" Mikołaja Reja(?). której "Ŝywot czart zapieczętował". Zygmunt zarządził pogrzeb w katedrze wileńskiej i sam odprowadził konno wóz ze szczątkami Barbary z Krakowa do Wilna. aby jej zwłoki spoczęły w Krakowie. nie ukończony . które zapewne były przyczyną zakaŜenia i śmierci królovej 8 V 1551.

Wilno. Stanisław Górski. u Rzymian . Współcześni historycy (Decjusz. kanonik i protonotariusz apostolski Carlo Castelli. barbaros 'cudzoziemiec.dla staroŜ. a Barbarę jako kapłankę wielkiej. . Dla mnie czwartego dnia listopada Błysnęło światło jasności dniowej.utwór St. 1623-44. a. dobrej Barbary. Nar. wśród barbarzyńskich Getów. Tristia. Piotra w Rzymie. jako papieŜ Urban Viii. królowa polska. Ostra Brama. w poł. nabrała znaczenia ujemnego. Janicki.1495-1515. malowany w Wilnie a. który. zdradzający wielkie podobieństwo Madonny bez Dzieciątka do bezdzietnej Barbary. Anioła i na tabernakulum gł. lecz fatalnej miłości. Barbarzyńcy . Którą opłakał lud cały społem. Bielski) głoszą jej sławę jako białogłowy pełnej cnót i poboŜności. Syrokomla).zob. wzorowej małŜonki. bo nikt mnie nie rozumie . barbarus hic ego sum. Oba dramaty młodopolskie przedstawiają małŜeństwo króla jako symbol unii Korony i Litwy. Czego nie zrobili barbarzyńcy.zob. Warszawa. powstały prawdop. Barbara Zapolya . quia non intelligor ulli. 15-20 (1540). ignorant' prawdop. Prawo. Śmierć Barbary Radziwiłłówny . Jestem barbarzyńcą. quod non fecerunt barbari. od bar-bar.łac. pozostawiła córki: Jadwigę (1513) i Annę (1515). Xvi w. fecerunt Barberini. nieokrzesany. tł. Fryderyk I Barbarossa. W tym samym roku. Kromer. w jego okolicach. Matka Boska Ostrobramska obraz. Onej Zapolskiej. (K. pisane przez Owidiusza z wygnania w Tomis (dziś Konstanca w Rumunii). 10.cudzoziemcy. od 1512 pierwsza Ŝona Zygmunta Starego. Muz.obraz historyczno-rodzajowy (1860) Józefa Simmlera. Greków wszystkie ludy obcojęzyczne (gr. L. 5. Prawa barbarzyńców . 37. moŜe na zamówienie owdowiałego Zygmunta Augusta. nieco później. nazwa od czasów inwazji perskich 500-449 pne. Chajr ad-Din. o Maffeo Barherinim. tego dokonali Barberini . naśladownictwa niezrozumiałej mowy). Kondratowicz (Wł. Wyspiańskiego. kiedy śmierć blada Przerwała Ŝycie polskiej królowej. obcokrajowcy. ołtarza u św. córka wojewody siedmiogrodzkiego Stefana Zapolya. O sobie samym do potomności. Barbarossa .łac. 1565-1639. kazał stopić brązy portyku Panteonu na armaty dla Zamku św.

Trzykrotnie Barents dotarł do Nowej Ziemi. "aby Ŝeglować na morzach Północy. opisujące genealogię lub prawa religijne plemienia. Ŝeglarz i podróŜnik holenderski. del Bargello (wł. mały. Arktycznego między Europą a Nową Ziemią i Spitsbergenem. m.poeta i pieśniarz staroŜ. z rozkazu Stanów GeneraInych.pszczelarz leśny uprawiający bartnictwo. Bartnictwo . stał się w 1574-1857 więzieniem. zbud.wyrabiający barcie. przesł. od 1865 muzeum sztuk i rzemiosł. ku czci władcy bądź dawnych władców i ich czynów a.in.(właśc. trzeciej patronowali ławnicy amsterdamscy. poeta. bury niedźwiedź wyjadający miód z barci leśnych. Bartodziej . z Atlantyku do Pacyfiku. Prawo. nie dokończony Dawid Michała Anioła. restaurowanym w 1865.Barć . Morze Barentsa . dzieła Donatella.) Celtów.in. Bard z Avonu . lit. ok. (w Walii do Xiv w. wieszcz. zazw. śadna z wypraw nie osiągnęła celu. między 1254 i 1346..dziupla z gniazdem pszczół.Muzeum Narodowe we Florencji w Palazzo del Podesta a. a częściowo i do Xvi w. Bargello . Dawid Verocchia. złoŜonym z 3 części. gdzie w 1597 pozostawił notatki (odkryte w 1871) i zmarł po miesiącach cierpień i bohaterskich trudów w drodze powrotnej łodziami. brązy Celliniego i Pollaiuola) oraz innych dzieł sztuki.część M. Bartnik .pierwotna forma leśnej hodowli pszczół w barciach. Prawo bartne . w Polsce do Xviii w. 'pałac burmistrza a. przen.zob. Barents . bo urodził się w Stratford-on-Avon. układający i recytujący wiersze. 1550-97.-Wsch.Szekspir. z towarzyszeniem harfy. Bard . najdawniejszy z męczenników Arktyki. odkryć królestwa Chin i Kataju na północ od Norwegii i Moskowii. siedziba władzy miejskiej. otwór wydrąŜony do osadzenia roju w drzewie rosnącym w lesie. od strony Tartarii". Pałac. naczelnika policji').. kłoda z takimŜ otworem. bogaty zbiór arcydzieł rzeźby renesansowej (m. Barentzoon) Willem. łącznie z jego Dawidem. Odkryto Spitsbergen i Wyspę Niedźwiedzią. . Pierwsze dwie ekspedycje wyruszyły. Giotta portret Dantego i terakoty Della Robii. wziął udział w trzech wyprawach w poszukiwaniu Przejścia Płn.

uwaŜano. a w 1850 "szwedzkiego słowika". W 1950-60 odnaleziono kilkanaście listów Bar Kochby. DŜafar. Zamieszczona w śywotach świętych Symeona Metafrasta. Błyskawica.zob. Minna von Barnhelm. w 1844 zawiózł generała Tomcia Palucha (Tom Thumb) do Europy. Uczta (Barmakidy). Bargest z Burnley. w płn. Kulas z Wakefield. Rozpoczął karierę pokazami rzekomej niańki Jerzego Waszyngtona. prawdop. Polski przekład wierszem (Królewic indyjski w polski strój przybrany. Pies Ciemności.Minna zob. BARKA . romans religijny. wódz powstania Ŝydowskiego przeciw cesarzowi Hadrianowi. organizator wielkich widowisk i cyrku. uznany za "króla Mesjasza". Ŝe kto go zobaczy. Czarny Pies z Winchester. W . Treścią romansu jest nawrócenie indyjskiego księcia Jozafata na chrześcijaństwo przez Barlaama. Jana z Damaszku. von Barnhelm . Barmakida . słynnego hagiografa bizantyjskiego. która miała jakoby 160 lat. 132-135. Striker.Phineas Taylor. i Cwn Annwn.właśc. Skriker a. w Lancashire nazywano go Trash. Piekielnik. mnicha-ascetę z pustyni synajskiej.Barghest. Pokrewnymi zjawami były: Demon z Tidworth. schrystianizowana wersja dziejów Buddy. w Yorkshire). w dawn. spisana w dziełach św. wkrótce umrze. Jenny Lind (łączącą siłę komiczną i wspaniały głos z muzykalnością). ukazujący się tylko nocą. Szymon. zdołał przejściowo wyzwolić Jerozolimę spod władzy Rzymu. 1810-91. potworny. Anglii (zwł. widmowy pies o wielkich kłach i pazurach. załoŜył amerykańskie muzeum osobliwości i potworności. słynny amerykański impresario. przy której obronie poległ. Barguest. Barlaam i Jozafat . uzyskała wielką popularność.zob.śrdw. 1688) księdza Mateusza Ignacego Kuligowskiego. wierzeniach lud. zakonnika Ŝyjącego w Viii w. do USA. Barnum . Bar Kochba . ale pobity przez Juliusza Sewera schronił się do twierdzy Betar.. zwanego wojną Ŝydowską.Bargest . walijski czerwonooki Gwyllgi.

w charakterze bujny. Morsztyn. J. Frans Hals. silnie działające na wyobraźnię. lirykę. Geneza baroku wiąŜe się z kontrreformacją i pragnieniem jezuitów utwierdzania wiary przez wraŜenia wizualne. dynamiczny. Baileyem. Szarzyński. Snyders.. Teniers we Flandrii. chaconnę. sonatę. toccatę. ciekawość.in. fugę. pełen przepychu. van Dyck. Vivaldi.1881 wszedł w spółkę ze swym najgroźniejszym konkurentem. zrywa ze skomplikowaną polifonią zagłuszającą tekst i wprowadza nowe gatunki muzyki. 'kloc. Vermeer. urbanistycznej . Xvi w. operetka (Wiedeń 1885. poł.. RóŜycki. marinizm. kontrastów. Zurbaran w Hiszpanii.najniŜszy angielski dziedziczny tytuł szlachecki. libretto: Ignaz Schnitzer wg opowiadania Saffi Mora Jokaia. Hndel. dŜambou). W literaturze barok przybiera rozmaite postacie (eufuizm. określeniem przedmiotów wielkich rozmiarów.kolumnada Berniniego przed bazyliką św. płynności. Był to okres niezwykłego rozwoju malarstwa: Velazquez. passacaglię. jak opera. Lorrain we Francji. Rembrandt. ang. Bach). wydając gł. Poussin. Dolabella. barokową uprawiali m. w której forma góruje nad treścią (w Polsce J. G. kantata i oratorium. a w późnym baroku nowe formy instrumentalne jak concerto grosso. grubas'. Styl ten łączył często przeciwstawne prądy art. Stąd najbardziej typowy i charakterystyczny barok powstaje w krajach kat.. dąŜący do bogatych efektów zewn. akcja dzieje się w okolicach węg. Warszawa 1886) Johanna Straussa. głód nowości i sensacji publiczności amerykańskiej. przede wszystkim zaś w Rzymie. F. tworząc słynne widowisko Barnum and Bailey. i sztuce zapoczątkowany we Włoszech w 2. błyskotliwości. W Polsce muz. koncert solowy (Corelli. de Ribera. S. Rubens. przede wszystkim we Włoszech. pol. feudalny tytuł szlachecki bezpośrednich wasali królewskich. Zigeunerbaron. Ruisdael w Holandii. Baron .Wersal. Sarbiewski. Mielczewski. w których tekst gra istotną rolę. Baronet . A. Jamesem A. Zieliński. gongoryzm). honorowy tytuł szlachecki niŜszy od tytułu hrabiego. W 1882 zakupił w londyńskim ZOO olbrzymiego słonia Jumbo (wym. tytuł nadawany często przedstawicielom burŜuazji. ornamentów. w Xix w. Twardowski. Palloni w Polsce. Guido Reni. Pierwsza z serii operetek cygańsko-węgierskich. Baron cygański . dlatego nie jest on pojęciem jednoznacznym. Barok . wariacje chorałowe. Muzyka barokowa. Guercino) przeciwstawiał się nurt realistyczny (Caravaggio). przy pomocy form wyszukanych i niezwykłych. zajmujący w hierarchii miejsce zaraz po tytule barona. Potocki). Gorczycki. Piotra w Rzymie. S. Lekszycki. jak np. wyst. W. Wzorem baroku w architekturze kościelnej był Ii Gesu w Rzymie. . pałacowej .styl w lit. Banatu i w Wiedniu Xvii w. W malarstwie nurtowi akademickiemu (Domenichino. odrzutowców. Pękiel. Jarzębski.w śrdw.nm. nazwa ta stała się pop.

wdzięk. d'Alemberta. Stała się królową mody. Bartłomiej. Woltera. Miał być. otworzyła salon i Ŝyła kolejno z kilku wpływowymi osobistościami. przedstawiające sytuację chłopa zmuszonego do słuŜby w wojsku zaborcy. otrzymała wykształcenie w klasztorze. . która namalowała jej portret. tylko roślina jadalna zwana teŜ niedźwiedzią łapą. w 4 lata po śmierci pani de Pompadour.zob. Dąb. z której liści zbieranych w maju robiono w Polsce do Xvii w. i w Indiach. została aresztowana i stracona na gilotynie.zob. Bartek zwycięzca . 1743-93.imię grecko-aramejskie Bartholomaios 'syn Tolmaja (Ptolemeusza)'. Bartłomiej . wg późniejszych relacji. kwaśną polewkę zwaną takŜe barszczem.(wym. Heracleum spondylinm. apostołem w Azji Mn. Słynna jest jej ostatnia prośba: "Jeszcze chwileczkę. Jeana du Barry. skąd jednak lekkomyślnie wróciła do ParyŜa po swoje klejnoty. W Polsce patron bartników przez podobieństwo imienia i nazwy zawodu. zbędne powtórzenie. aby jej oszczędzić upokorzeń. Przedstawiona Ludwikowi Xv w 1768. która wprowadziła ją w sfery artystyczne. niegdyś popularne w Polsce. w rok później stała się oficjalną faworytą króla. malarką. z rodziny baldaszkowatych. tautologia.opowiadanie (1882) Sienkiewicza.du Barry . pani Vigee-Lebrun. opiekunką pisarzy. od Xviii w. Dąb Bartek .zob. przyjaciółką artystów. sam kaŜe jej opuścić Wersal.. dubari) Jeanne Becu. hrabiego Wilhelma. Bartłomieja. pleonazm. w formie Bartek symbolizujące juŜ w Xviii w. zwanego teŜ Natanaelem. nieogładzonego gbura wiejskiego.. a w Armenii zostać obdarty ze skóry i ukrzyŜowany. Jej uroda. umierając. panie kacie!" Barszcz . Głowacki Bartosz. . Bartoszu. np. W 1792 emigrowała do Anglii. Wtedy Jean du Barry wydał ją za swego brata. Ale juŜ w 1774 król. Typowe imię chłopskie. który dorobił się na dostawach amunicji. Liczne stare kościoły były pod wezwaniem św.przen. Zostawszy kochanką tuluzańskiego szlachetki. Jako sprzedawczyni w ParyŜu zaprzyjaźniła się z Adelaidą Labille. od Xvii w. Marmontela. równieŜ z buraków. kwaśna polewka z mąki Ŝytniej. delikatność obejścia i wesołość działały dobrze na hipochondrię Ludwika. Bartoszu. Dwa grzyby w barszcz . Bartek .pierw. np.

stały się oficjalnymi barwami państwowymi Polski. Barć. nm. Barwy biała i czerwona na chorągwiach i proporcach pojawiły się dopiero w Xvii w. druidzi (odziani na biało). Władysław Iv. po odzyskaniu niepodległości. oznaczająca czystość. Prawo. orła i litewską Pogoń. zielona i czarna. nieszrafowane). zob. g.przysłowiowe. Od Xvii w.zob. Były 4 tynktury podstawowe: czerwona.obraz (1630-39) Ribery. Noc św.ustalony na dworze król.zob. (Zygmunt Iii. ze śr. varwe. Nie rób Bartka z chleba! .naleŜeć do czyjegoś orszaku a. Bartnictwo . w sztuce . do kogoś. Noc. Symbolika barw: Biała: w heraldyce-srebrna. Sejm uchwalił ustawę o barwach narodowych biało-czerwonych (w okresie powstania 1863 popularniejsze były biało-amarantowe). punktowanie).nawiązują do barw (tynktur) godła (zestawienie bieli i czerwieni) wg zasad heraldyki. stąd nosić czyjąś barwę . Madryt.srebro.tynktury uŜywane w herbach. nowsza poŜyczka: farba. krzyŜującymi się liniami a. później oznaczała liberię słuŜby.nadzieja. Barwy narodowe polskie . Barwy heraldyczne . aluzja do rodzaju śmierci poniesionej przez św. kamień - . Kolor. prawdę. proporce husarskie). Głowacki Bartosz. Bartłomieja .zob.) z chorągwi. nie były to wszakŜe barwy państwowe. stronnictwa. dodatkowo Ŝółta i biała. Bartłomiej. które w 1919. a. w czasie powstania listopadowego. niŜej. bo chorągiew państwowa przedstawiała orła białego w czerwonym polu a.zob. Dopiero 7 Ii 1831.zob. oznaczano barwy równieŜ przez szrafowanie (zakreślanie pola równoległymi a. niewinność (pole czyste. z nm. Prado. reprezentujące złoto i srebro. kto odrywa skórkę. metal .Męczeństwo św. magowie. Bartne Prawo . nie jedząc miękiszu chleba. Bartosz . przeniesione (w okresie ich powstawania w Xii w. Bartłomieja . por.kapłani. błękitna. Bartłomieja. Barwa . jako barwa pogrzebowa . Wojciech Bartos . magnackim kolor i krój szat dworzan i czeladzi. Farbe.

nieskończoność. radość. młodość. kamień . radosnym. pokuta. Biały był kolorem świątecznym.ametyst. planeta . pokora. męczeństwo. tęsknota. wiara.szmaragd. w sztuce .perła.Mars. metal cyna. skrucha. . zaprzęganych do rydwanu rz. Czerwona: miłość. metal . planeta Słońce (Apollo). wiązała się z bogami chtonicznymi i Ŝałobą. Zielona: nadzieja. maść koni uŜywanych w czasie wielkich świąt i obchodów a. Czerwona barwa ma bardziej zawiłe skojarzenia. planeta . zdrada. w heraldyce lazur oznaczający czystość. zło. radość. pokuta.Wenus. planeta . a nawet fiolet). był to kolor odzieŜy na radosne okazje.diament.rtęć. z ofiarami (białej barwy) składanymi bogom olimpijskim. metal . związanym z dobrymi prognostykami. rewolucja. kamień . zdrowej twarzy. odrodzenie.miedź. niepowściągliwość. fałsz. z pojęciem opieki (np.zieleń oznaczająca miłość.światłość myśli. nicość. jeśli krwista . planeta . chwałę (pole kropkowane). ale takŜe jest źródłem a. przezierającym z rumianej. planeta . szczerość.nadzieja. śółta: w heraldyce . w heraldyce . Czarna barwa. (w odzieniu) kontemplacja.hart ducha (kreski pionowe). jako barwa pogrzebowa . która łączy się ze śmiercią i światłem podziemnym. wierność. fałsz. w sztuce . Święte barwy staroŜ. planeta . ze zmarłymi (Erynie odziewały się na czarno). niebieska: rozwaga. młodość. niestałość.biała. władza królewska. miłosierdzie. obfitość (kreski skośne z prawa na lewo). kamień . w heraldyce . nadzieja.Saturn. triumfatora. stałość.topaz.szkarłat oznaczający umiarkowanie (kreski ukośne z lewa na prawo). szkarłat.zwycięstwo).Jowisz. kamień . Czarna: w heraldyce . oznaczająca wiarę. metal .złoto. metal-Ŝelazo. radość. w sztuce .Merkury. wiosna (u Greków i Maurów .czerwień oznaczająca wspaniałomyślność. walka. cierpienie. metal .Ŝałoba. mądrość i stałość (kratka z linii poziomych i pionowych). Purpurowa: sprawiedliwość.Trzy barwy miały szczególnie waŜne znaczenie sakralne . kamień . nieśmiertelność. zazdrość. toga praetexta . łączy się więc z obrządkami płodności. (jako szata Madonny) skromność. w Argos kolorem Ŝałoby był biały. Grecji i Rzymu . pokora. Fioletowa: godność. Szara: ubóstwo. przede wszystkim z krwią. czarna i czerwona (włączając tu purpurę. bywały od tej reguły wyjątki. błąd. w heraldyce .rubin. Błękitna a.złota. poniŜenie. nosicielem Ŝycia.szafir. w sztuce (jako szata anioła) wierność i wiara.wieczność.) i letniego upału.czerń oznaczająca rozwagę. w sztuce królewskość. mądrość. zmartwychwstanie sprawiedliwych. poboŜność. wierność (linie poziome). np. wyniosłość. lojalność.z pasem purpurowym wyŜszych urzędników i chłopów rz. kamień . przeciwnie.ołów.KsięŜyc (Diana).

i rozruchom skierowanym przeciw Mazarinowi i Annie Austriaczce 25 i 26 Viii 1648.zob. pol. sekretarz królewski i owiesny stajni królewskiej. Journee des Barricades. nazwa dawana we Francji rozruchom. oliwę. w 1629-33 przebudował słynną odtąd "kamienicę Baryczków" przy warszawskim Rynku Starego Miasta. ok. Baryczka .Zimne i ciepłe barwy . Baryłeczka . barricade od barrique 'baryłka'. antałek na wino a. Londyn. wał utworzony z róŜnych znajdujących się pod ręką cięŜkich przedmiotów (kamieni. która obaliła Karola X i rząd Polignaca. zawierała 24 garnce wina. Gdy tylko strach minął.przegroda. 1884. Baryłka .fr. jej towarzysze odnoszą się do niej z czułością.beczułka.. 15 garncy piwa. jednego z najmajętniejszych rodów miasta. typowego składnika barykad. w czasie rewolucji lutowej. Zimny Bar w Folies Bergere . znana bywalcom lokalu. Wojciech Baryczka. jasnowłosa Suzon. w Xviii w. Courtauld Institute Gall. wozów. beczek.film (1934) reŜysera radzieckiego Michaiła Romma. która spowodowała abdykację Ludwika Filipa i dymisję rządu Guizota. wraz z opowiadaniami innych pisarzy "naturalistycznych" w 1880. które zmusiły Henryka Iii do ucieczki z ParyŜa 12 V 1588. 1577-1642.fr. les trois glorieuses) rewolucji lipcowej. opublikowanej w Wieczorach Medańskich (Soirees de Medan). skrzyń. dopóki wystarcza im zabranego przez nią przezornie jadła. mebli) spiętrzony w poprzek ulicy dla zagrodzenia drogi wojsku a. Pierwsze wyd. Berenta (1924) pierwszej noweli Guy de Maupassanta. Nazywane tak bywają równieŜ: 27-29 Vii 1830. zapora. dzień zamachu stanu księcia-prezydenta Ludwika Napoleona Bonaparte. Boule de suif 'Kulka łojowa'. wg .obraz (1881) Edouarda Maneta. w którym odbija się sala i publiczność. z pamiątkową tablicą marmurową i herbem Baryczków. policji. z fr. a jej obfite wdzięki (stąd przydomek) zdobywają od pruskiego oficera zezwolenie na ich dalszą podróŜ do Dieppe. niekiedy na piwo.nazwisko patrycjuszowskiej rodziny warszawskiej. tytuł przekładu W. 22-24 Ii 1848. w Polsce Xvi w. pierwsze dni (fr. Barykada . towarzystwo wraca do wzgardliwej wrogości w stosunku do Baryłeczki. stoi między kontuarem a lustrem. Dzień Barykad . Boule de suif . 2 Xii 1851. Epizod z wojny franko-pruskiej: wśród grona uciekinierów z Rouen znajduje się Baryłeczka. znana prostytutka.

swawolny urwis. Jego pierwszą ksiąŜką był Wergiliusz w oryginale (1757). namiestnik tatarski. twórca pięknych i nowoczesnych krojów antykwy i kursywy. dowódca wojsk. cięgi. basyłyk 'bicz zakończony kulką ołowianą'. smyk. rodzaj lŜejszej kolubryny o krótszej lufie. nicpoń. baskerwil).Maupassanta. smarkacz. bat.dać lanie. przest. w Xviii-Xix w.w Xvii w. niezgrabiasz.). plagi. Ŝe co dziesiąty Teksańczyk ma "autentyczną" pamiątkę po Bassie. reg. bastarda ang. kara sądowa.dawn. z tur. z nm. pierwszy uŜywał do nich papieru welinowego. Basior . Film (1945) reŜ.John (wym. bicz. ukr. zbić. manto. Basarunek . mongolski wielkorządca. Besserung 'poprawa'.. KsiąŜki jego naleŜą do arcydzieł drukarstwa ang. z tur. . drugą Milton. wały. Baskerville . powóz. Józef Poniatowski w 5 ogierów arabskich powoŜonych z konia przez postyliona w pąsowym Ŝylecie łosiowych spodniach i butach palonych. odlewnik czcionek i drukarz. basgak 'podatek'. 1851-78. 1706-75. wlepić baty.Sam.dojrzały wilk samiec. Baskak . psotny. Wielu ludzi odtąd szukało ukrytych przez niego rzekomo skarbów. po śmierci twórcy sprzedano je Beaumarchais'mu. baty. z Galiną Siergiejewną w roli tytuł. działo. Basałyk . np. Powiada się. jak głosiła piosenka: "Serdeczniejszego chłopa nie znajdziesz na świecie.. fr. który drukował nimi dzieła Woltera. Sprawić (komuś) basałyki . zarządzający podbitą prowincją. nawiązka (zob.dawn. angielski grawer. Czcionki Baskerville'a nie miały powodzenia u jego rodaków. lanie. Bass . przest." Zastrzelony przez policję konną. basałyk. którą jeździł ks.dawn. teksański Robin Hood. który rabował i rozdawał z jednakowym rozmachem. Christian-Jaque'a z Micheline Presle w roli tyt. Bastarda . wyłoić skórę.

jemu zaś obiecuje czarodziejską sztuką przywrócić łaski Bastienne.pasza. 935-730 pne. i cywilnych w niektórych krajach muzułmańskich. Stary wróŜbita Colas radzi jej obudzić zazdrość w Bastienie. radością. bóstw narodowych za czasów Xxii dynastii.-tur. związana ze szczęściem. Co się niedawno stało w Iranie. Mickiewicz. Bastille. zabawą i ciepłem słonecznym. a na jej miejscu załoŜono plac Bastylii. Basza . noszony w Rosji od poł.mit. Antoniego. Rousseau. po czym miłość triumfuje. przedstawiana jako kotka a. bastję. Pasterka Bastienne zadręcza się obawą. w Egipcie zniesiony w 1952.kaptur z filcu a. Rocznica wzięcia Bastylii jest od 1880 świętem narodowym Francji. bogini opiekuńcza miasta Bubastis.(wym. jako kobieta z głową kotki. z długimi patkami do owijania wokół szyi. 'Wiejski wróŜbita'. W krótce rozpoczęto ostateczne burzenie Bastylii. Baszłyk . w którym zamykano wielu znakomitych ludzi. prahistoryczna bogini płodności. było Wzięcie Bastylii 14 lipca 1789. Kult jej łączył się z radosnymi świętami rzecznymi i orgiami rytualnymi. bastjęn) wodewil nm. ok. tytut wysokich dostojników wojsk. J. libretto Friedricha Weiskerna jest przekładem libretta opery fr. spiczasty. stała się jednym z gł. Jej świątynia w Bubastis była celem pielgrzymek. aby odzyskać jego uczucie. egip. Pierw. w Bubastis istniał olbrzymi cmentarz kotów.fr. stała się od czasów Richelieugo najgroźniejszym więzieniem państwowym. twierdza paryska wzniesiona w 1370-82 przy Bramie św. w Turcji zdelegalizowany w 1934. a koszyczkiem w lewej ręce. wyst. z osm. Ŝe jej ukochany Bastien ulega zalotom bogatej dziedziczki. (A. zazw. 1-4).Bast(et) . pilnowanych przez 95 inwalidów i 30 Szwajcarów. Dlatego pierwszym symbolicznym aktem Rewolucji Fr. gdy Bubastis zostało stolicą Egiptu. pol. Była związana z księŜycem. wkładany na czapkę. Lańcut 1967) napisany przez 12-letniego Mozarta na zamówienie słynnego wiedeńskiego lekarza-magnetyzera Antona Mesmera (prapremiera odbyła się na ogrodowej scenie jego domu). Opowiem światu całemu: Na kaszemirskim usiadł dywanie Basza pośrodku haremu. Bastylia . np. Le devin du village. uwaŜano ją za siostrę i Ŝonę boga Ra. (Singspiel) w 1 akcie (Wiedeń 1768. J. Koty były jej poświęcone. z sistrum w prawej. Renegat.. grubego sukna. Bastien i Bastienne . Dla ludu nazwa ta stała się symbolem bezprawia i absolutyzmu. . Woltera. choć utraciła juŜ dawne znaczenie: zastano w niej sześciu kryminalistów i jednego obłąkanego szlachcica.

Morze Czerwone .staroŜ. poprzedniczka bastionu. andrus. zazw.. basz 'głowa. Baśń . Ŝart. Tysiąc (i jedna noc). Batalha . . ulicznik.. graniastosłupa. poł. oddzielna a. przywódca'.Ŝołnierz nieregulamych.pop. urwipołeć. nazwa opactwa dominikańskiego NMP Zwycięskiej. Mosteiro de Santa Maria da Victoria. pochodzenie nazwy nieznane. w kształcie walca a.jedna z baszt obronnych w systemie fortyfikacji miejskich Stargardu Szczecińskiego (Xvi w. na naroŜnikach. Naprzód wzniesiono kościół i kruŜganek (claustro real). niezdyscyplinowanych wojsk tureckich Xviii-Xix w..baszty murów obronnych (2. opodal Zamku Piastowskiego. baszy bozuk 'Ŝołnierz nieregularny'. z węg. włączona w obręb murów obronnych. pomnikiem narodowym. śrdw. Bajka (fantastyczna). Od 1840 opactwo jest port. batalha). pochodzenie nazwy nieznane. hultaj. Czerkiesów.przest.1 poł.w Szczecinie. Xii . bastia. Monstrancja. Klasztor zdobyli w 1810 i częściowo zburzyli Francuzi. Koci Łeb. batalia) miasto w Estramadurze portugalskiej. niesforne dziecko. złoŜonych z Albańczyków. nazwa od bitwy (port. gagatek. w której Jan I Portugalski zwycięŜył w 1385 Jana I Kastylijskiego. od basz 'głowa'. Kabylów. rozstrzygając w ten sposób o niepodległości Portugalii. betyar 'włóczęga'. Z fundacji grobowych najsłynniejsza Capela Imperfeita. port. Kurdów. lwowskie baciar. ze śrdw. stoczonej w pobliŜu. z tur. z tur. Baszta Siedmiu Płaszczy . spryciarz. dalsza rozbudowa w Xv-Xvi w.Xviii w. Arabów. bozuk 'zepsuty. Baszybuzuk . z Xv w.(wym. Batiar . w większej części odbudowane.zob. kościół stanowi mauzoleum królów port. łobuz. przest.). wieŜa obronno-obserwacyjna. czes.. ros. łac. Xiv w. Batalha . 'Niedokończona Kaplica'. ufundowanego przez Jana I dla upamiętnienia bitwy. gwar. Baszta . huncfot. Krzywa WieŜa .) Starego Miasta w Toruniu. zdeprawowany'.

Wojska w Warszawie) ze szczególnie długimi jelcami.przypisywana Stefanowi Batoremu szabla (batorówka królewska. w 1235 stanął na czele armii mongolskiej mającej podbić Europę. dostał się do niewoli tatarskiej i został ścięty wraz z innymi jeńcami polskimi. gdzie 2-3 Vi 1652 wojska polskie pod dowództwem hetmana polnego kor. szabla pol. I. Skutkiem tej bitwy było zerwanie ugody polsko-kozackiej. brat Jana Iii.zm. 1778. The Battery . wnuk Czyngis-chana. po śmierci króla często umieszczanymi na czarnym.zob. Tassoni w "Wiadrze porwanym". Twierdzi się niekiedy. często naśladowany w lit. Boileau w Pulpicie.park na południowym cyplu Manhattanu (Nowy Jork). w 1241 najechał Polskę. szerokiej głowni z marką w formie lwa. Zygmunt Iii (Zygmuntówka). 1775. Stefan Batory. zyskując sobie u . i Monachomachii. W 1251 definitywnie zjednoczył terytorium Złotej Ordy. pol. baryton włoski o światowej sławie. oznaczana cyframi (i datami związanymi z panowaniem) Batorego. typu węg. Ŝe odwołanie go w 1242 do Karakorum. europejskiej. a Marek Sobieski. migdałową głowicą i o nieznacznie zakrzywionej. w płn. Węgry.. Batrachomyomachia . zawartej rok przedtem w Białej Cerkwi. Marcina Kalinowskiego. Włoszech. przypisywany niegdyś niesłusznie Homerowi utwór nieznanego gramatyka ateńskiego. Pope w Puklu włosów uciętym. w 1240 wkroczył do Kijowa.gr. pne. Batorówka . 1712. Batory .Mattia. por. dla wzięcia udziału w obiorze nowego wielkiego chana. komiczny epos bohaterski z Vi-V w. 1614. (wyd. 'Bitwa Ŝabio-mysia'. Krasicki w Myszeis.wieś w Ukr. dziś w Muz. zaskoczone przez przewaŜające siły kozacko-tatarskie pod wodzą Timofieja Chmielnickiego. popularystów (stronników Jana Zamoyskiego) przeciw królowi Zygmuntowi Iii Wazie. Dalmację i Chorwację. Battistini . np.Batoh . Wołoszczyznę i Mołdawię. poniosły druzgocącą klęskę. SRR w obwodzie winnickim nad Bohem. 1255. mistrz belcanta w operze i na estradzie. W czasie bitwy poległ Kalinowski. w 1237 napadł na Ruś. często występował w Warszawie. 1588). wyrabiana gł. Ŝałobnym tle jako demonstracja polit. Batu Han . W 1236 zdobył Bułgarię Wołgo-Kamską. 1674. 1857-1928. z otwartą rękojeścią.. ocaliło Europę od jarzma mongolskiego.

przebywać.zob. Wojski zagaił: Śmiałbym upraszać młodzieŜy. zabawiać. który juŜ za jego czasów zaczynał blednąć. uczelnia artystyczna utworzona przez Waltera Gropiusa w 1919 w Weimarze. Jego samotna obrona mostu na Garigliano (w Królestwie Neapolu) przeciw dwustu Hiszpanom "wielkiego kapitana" Gonzalo Fernandeza do Cordoba w 1503 sprawiła. mile z kimś obcować towarzysko. (A. W Europie budził przeraŜenie jako znakomity dowódca i przeszedł do legendy jako półdziki okrutnik. Od 1925 w Dessau. fr. który wyróŜnił się szczególnym bohaterstwem w kampaniach włoskich Karola Viii. Nie milczeć i Ŝuć. Dąb.Staatliches Bauhaus. cieszyć.dawn. mieszkać.zachwycać. niezabawem . cieszyć (widokiem). . zob. śmieszyć. pozostawać gdzieś dłuŜej. teŜ Bajard(o). poległ w bitwie pod Romagnano w odwrocie z Lombardii. Ŝe Bayard przeszedł do historii i legendy jako Rycerz bez trwogi i skazy. gościć. Bauhaus . od 1928 pod dyrekcją Hannesa Meyera. zabawiać. zapewniającej organiczną jedność estetyczną i techniczną budowli. 'Dobry. Mickiewicz. w 1934 zamknięta przez władze hitlerowskie.zob. zob. Mądry'. Ludwika Xii i Franciszka I. rozmawiać. Bawić oko . Seigneur de Bayard . a takŜe przydomek Sain. od 1930 . AŜeby po staremu bawić u wieczerzy. Legnickie Pole. uprzyjemniać czas. dla rozwijania nowoczesnej architektury funkcjonalnej. Pan Tadeusz.Ludwiga Mies van der Rohe. 1473-1524.Pierre du Terrail (wym.przest. Nie bawiąc. 445-47). Filemon i Baucis. 5. niebawem. wcielenie ideału rycerskiego. słynny dowódca francuski. niezwłocznie. ok. przez połączenie Akademii Sztuk Pięknych i Szkoły Rzemiosł Artystycznych. Baucis . Chevalier sans peur et sans reproche.Mongołów cześć i szacunek. Bawić . Baublis . wkrótce. W 1946 wznowiona w Berlinie Zachodnim. która wkrótce zmienić miała oblicze wojny. trafiony kulą z broni palnej. bajar). od 1932 w Berlinie.

po czym sobór uznał papieŜa Mikołaja V..-zach. zwany przęz niego świątynią sztuki. Odbywają się tam słynne doroczne wagnerowskie festiwale muzyczne Bayreuther Festspiele. Wzrok bazyliszka .zob. Bazylika . Bazuna . Szwajcarii. przen. chrześc. 29. Kobierzec z Bayeux. Bayreuth . W 1876 otwarto tam Festspielhaus. studiowało tu teŜ w Xvi w.staroŜ. indyk z ogonem węŜa a. . wielka sala w pałacach rz. kościół wielonawowy o nawie środk. złośliwy. archonta basileusa. wykluwający się z jaja złoŜonego przez 7-letniego koguta (!) i wysiedzianego przez węŜa.zob. na rynku ateńskim nazwana od gł. przen.spojrzenie zabójcze. Basel. basiliskos 'azjatycka jaszczurka królewska' od basileus 'król'. Sobór powszechny bazylejsko-ferrarsko-florencki .. Gdy papieŜ Eugeniusz Iv przeniósł sobór do Ferrary. nienawistne. Bazylea . wielki teatr przeznaczony do wykonań dramatów muzycznych Wagnera. który abdykował w 1449. fr.1431-49. wielka hala posiedzeń sąd. Bale. Biblia. znaczna część uczestników pozostała w Bazylei i powołała ostatniego antypapieŜa. kogut a. śrdw. gdy tylko na nich spojrzy"). w którym w 1872-83 tworzył i działał Richard Wagner.kapturnik. zwołany do Bazylei przez papieŜa Marcina V w celu przeprowadzenia reform w Kościele i doprowadzenia do likwidacji schizmy wschodniej. 33. smok. świdrujące. zał.. i zebrań publ. por.. arch. urzędnika w Atenach. gad z legend staroŜytnych i śrdw. człowiek przewrotny. bajrojt) miasto w płn. w 1460. 5. Bawarii (RFN). 8. Sobór zadania tego nie dokonał.jaszczurki i oczyma Ŝaby lub jaszczur a. 59. Xvi w. 19 ("bazyliszek zabija ludzi. Historia naturalna. rodzaj duŜej amer. nieŜyczliwe. a potem do Floreneji. hala sądowo-targowa na forum rz. Bazyliszek . wykładał tu w 1521-29 Erazm z Rotterdamu. wyŜszej od bocznych. miasto w płn. najsławniejszy w 1 poł.nm.najstarszy w Szwajcarii.Bayeux . gdyŜ jaszczurkę uwaŜano za koronowaną z powodu białej plamki na głowie. podstępny. Uniwersytet w Bazylei . Izajasz. Doszło natomiast do kompromisu z kalikstynami. jaszczurki tropikalnej. wielu Polaków. Feliksa V. z gr.(wym. Ligawka. Pliniusz.

drugi raz w dziewięć lat później. Bąk (2) .tj. którą spotkał kilka razy w Ŝyciu.popełnić błąd. palnąć głupstwo (bo polowanie na bąki. Fryga. Zabijano go przy pomocy zwierciadła. który pod dowództwem komandora Roberta Fitzroya odbył podróŜ dookoła świata w latach 1831-36 z Charlesem Darwinem jako przyrodnikiem wyprawy. zadni róg. płochliwe ptaki o niesmacznym mięsie. a tam nalazł bazyliszka". trudno dostrzegalny wśród trzcin.) Bąk (1) . bas. mały. nygusować. puścił z rąk kieliszek. W vita nuova opisuje swoją miłość do niej. leniuchować. 724-25. Beatrycze (1) .owad dwuskrzydły. 235-tonowy statek.Historia Aleksandra Wielkiego (zob. 'pies gończy'. odzywający się w okresie godowym potęŜnym. dziewięciu lat. tł. Mickiewicz. burczybas. podziemiach krakowskich Krzysztoforów i w piwnicy jednego z warszawskich domów staromiejskich. próŜnować. staje się pięknością doskonałą. zob. czarująco uśmiechnięte odbicie młodości poety. czystą i czułą.nic nie robić. Utopił w Tadeusza wzrok jak bazyliszek. basowym głosem. PodróŜ (na okręcie "Beagle"). piszczałka burdonowa w dudach. to zadrŜał Asesor. buk. Wg podań polskich bazyliszek miał się znajdować w. aŜ ukochana dziewczyna-dziecko. wprawiana w szybki ruch wirowy wydaje buczący odgłos. inny owad wydający w locie charakterystyczne buczenie. światłem duszy i przewodniczką Dantego. idealizując ją coraz bardziej. Pan Tndeusz. 1510. pomyłkę. pocierany wydaje dudniące. muz. wałkonić się jak ktoś zajmujący się tłuczeniem owadów.ptak brodzący z rodziny czapli. najpospolitszy: bąk bydlęcy. Na. W Boskiej . muchówka. wypijający przez ssawkę krew zwierząt i ludzi. zabawka dziecinna w kształcie stoŜka. nie rozmawiał z nią nigdy.(wym. jak bąk krwi. gdy mieli oboje ok. Ŝerujący o zmierzchu. "Beagle" .. było męczące i nieopłacalne). natchnieniem. a unieśmiertelnił ją w dwóch swoich dziełach: Vita nuova i Boska Komedia. trzmiel a. muz. w którym znajdował śmierć od własnego spojrzenia. (A.ukochana Dantego. bigl) ang. Aleksander Wielki) w rozdziale "Jako Aleksander wszedł w padoł ciemny. Opić się jak bąk . pol. ludowy instrument w kształcie beczułki. raz. gdzie ludzie schodzący do piwnicy nagle od wzroku jego ginęli. 1. palnąć bąka . Strzelić. pop. Zbijać bąki . głuche dźwięki. zob.

wieniec promienistych kaplic (Xiii w. 5-piętrowy budynek ze szkła i stali. Lechoń. nazwa). 1265?-1290. Beatrice et Benedict . Pierre) najwyŜsza ze wszystkich katedr. Centre National d'Art et de Culture Georges Pompidou. Francja) zniszczone w 1940 (katedra nieco uszkodzona).opera. 48 m. wyrazem boskiej mądrości. chór ukończony w 1272. (J. Beauvais . jak muzyczny.(St. 1820). biblioteka i wiele innych działów. Katedra św. ang. ogrzewcze i klimatyzacyjne umieszczono na zewnątrz i wymalowano w kolorach.Komedii prowadzi go przez Raj. zaprojektowane przez Richarda Rogersa (Anglika. ukryte. Piotra . zazw. jak generatory.. 1933) i Renza Piano (Włocha. synowica Leonata. windy. wieŜa zawalona w 1573. I wlaśnie jej nie ma. spokojna mieszczka Beatrice Portinari. (Baden-Baden 1862) Hectora Berlioza . przy ul. którego wszystkie elementy słuŜebne. z którym prowadzi rodzaj wesołej wojny na dowcipy. nawy śr. Beaubourg (stąd pop. z komedii "Wiele hałasu o nic" (1598. wys. Beatrice.wg komedii "Wiele hałasu o nic" Szekspira. którzy uzyskali 1.(wym. projekt po poŜarze w 1225. dachu . po wojnie odbudowane. która ok. Oise (płn. teŜ Cenci Beatrice. kocha się w Benedykcie.68 m.) Beatrycze (2) . Bechstein . witraŜe z Xiii-Xv w. Jest tylko Beatrycze. Otwarte 31 I 1977. Centrum Narodowe Sztuki i Kultury im. jakimi instalatorzy zwykle oznaczają poszczególne rodzaje przewodów. 1287 poślubiła bankiera Somone di Geri de Bardi. konkursie na budowę Centrum. stając się symbolem boskiego objawienia przez wiarę. darem łaski. 19-20. Ŝe nie wyjdzie za mąŜ. Choć ślubowała. Beatryks. Pierwowzorem Beatrycze była zapewne młoda florentynka. promieniem wiodącym ku niebiańskiej chwale wiecznej. ur. Nie ma nieba ni ziemi. Wewnątrz mieści się przeniesione tu Muzeum Sztuki Nowoczesnej (od 1905). późnogotycki transept i wieŜa nad skrzyŜowaniem 1500-37. bobur) właśc. zob.(wym. pol. bowę) miasto w depart.(wym. 1937). Beaubourg .jedna z najsłynniejszych bohaterek Szekspira. instalacje wodociągowe. wyst. lokatę na międzynar. Spotkanie. filmoteka itd. otchlani ni piekła. fr.). ur. elektr. zawalony w 1284. pięcionawowe prezbiterium. bechsztajn) berlińska wytwórnia fortepianów o światowej . projektowania przemysłowego. Georges'a Pompidou w dzielnicy Marais w ParyŜu.

1826-1900. w 1853 przez Friedricha Wilhelma Carla Bechsteina. Sir Bedivere . od Epifania 'objawienie. zob. Beczka . To bedłka to drobnostka . święto Trzech Króli'. zob. w Xv-Xviii beczka zboŜa była równieŜ miarą ładunku statków. na Trzech Króli. On teŜ na polecenie umierającego Artura rzuca miecz Ekskalibur do jeziora i zanosi króla na barkę.sławie.. Spędownik. Bednarz . nazwa licznych gatunków grzybów.pop. Sir Lucan.. .rzemieślnik wyrabiający beczki i in.) Tomasz (Becket). Ktoś wchodzi wtedy do sypialni. La Befana .drobiazg. (św. Bedłka . z blaszkami na spodniej stronie kapelusza. ukazanie się (Chrystusa). Bondar. 1469) Malory'ego tylko Bedivere i jego brat. Beczka śmiechu .Thomas zob. Mikołaja. bedłka niejadalna bywa zwana "psią bedłką" a.) Mikołaj. zał. przeŜyli wraz z królem ostatnią bitwę. pieszo roznosząc grzecznym dzieciom dary. piwa itd. por. (św.włoski Ŝeński odpowiednik św. Becket . którym zamiast prezentów sypie do pończochy popiół. 'Oto la Befana!'. powszechnie uŜywana miara zboŜa. Odwiedza domy włoskie dopiero 6 stycznia.zob.(wym: bediwijer) w legendzie arturiańskiej jeden z dygnitarzy na dworze króla Artura. która ma odpłynąć do Avalonu. bagatela. wróŜka o wyglądzie wiedźmy. jadalnych i trujących. Beczka bez dna. fraszka. "psim grzybem". teŜ Cynik. błahostka. zresztą dość złośliwa i uŜywana jako postrach dzieci niegrzecznych. naczynia z klepek i obręczy. w Morte Dartur (ok. zniszczona w 1945.w śrdw. beczka Daoaid . odbudowana w 1949 (Berlin Zachodni). Diogenes. kaszka z mlekiem. Danaidy. gdy kładą się do łóŜka.zob. Śmiech. a czuwające dzieci wołają Ecco la Befana! wł.

we Flandrii . Behemot . wcięty w talii i szamerowany. powrócił do Polski. co otwarło nowe perspektywy studiów nad staroŜ. gdy jego sprawy wyszły na jaw. moŜe od węg. skopiował napisy i umoŜliwił w ten sposób odczytanie tekstu babilońskiego. Greff Bakfark. oznaczałaby zapewne hipopotama.. Przybył w 1549 do Polski. wojny świat.wieŜa straŜnicza i dzwonnica miejska. Ŝe gdy odlewano "Zygmunta". Behistun . na wysokości ok. wraz z inskrypcją klinową (kuneiformiczną) w jęz. polityka i dowódcy Kaspra Bekiesza. w 1551-54 podróŜował po Europie. nad drogą łączącą w staroŜytności Ekbatanę z Babilonem.(wym. nadano mu indygenat. pne.. Nie zapomniano o tej skale . ze stojącym kołnierzem. babilońskim i elamickim. 40. wyryty na skale relief przedstawiający Dariusza I z grupą wziętych do niewoli wodzów. 1507-76. zwł. Bekwark i dzwon "Zygmum" .Diodor Sycylijczyk w I w.. 'dzwonnica'. Hiob. Zmarł w Padwie. nazw. Lewiatan. przen.wieś w Iranie.Beffroi .w Biblii.ale dopiero Sir Henry Rawlinson w 1835 wspiął się na skałę. bekecs 'futro' a. opiewany przez poetów największy w Europie lumista i kompozytor rodem z Siedmiogrodu. w pobliŜu.zob. nad ziemią. staroperskim. na stromej skale. potęŜnego. potęŜna bestia mityczna. Kodeks (Behema). gdzie Zygmunt August przyjął go na swój dwór. po czym.. w Europie zach. Bekiesza . Opuścił ją pospiesznie w 1559.Legenda głosi. na futrze. Bekiesz Kasper .płaszcz męski po kolana. 100 m. połączona z ratuszem. modny w Polsce od czasów Stefana Batorego do 1. coś monstrualnie."). juŜ jako tajny agent księcia brandenburskiego. śrdw. Później został nadwornym lutnistą cesarza Maksymiliana Ii w Wiedniu. słynny. Behem Baltazar . przypisywał te inskrypcje Semiramidzie .zob..właśc. por. i Renesansie. Mezopotamią. . z węg. 10-19. deprymująco olbrzymiego. Niebo ("O niebo nie stoję. Balint (Valentin). kroju węgierskiego. wolno stojąca a. fr. Bekwark . befrua) w późn. która gdyby miała przedstawiać realnie istniejące zwierzę.

: Dziennikarz. od toczącej się beli sukna przemieszczanej z miejsca na miejsce. papieru itd. dosł. ociosany pień drzewa. (J. 'piękny śpiew'. Marduka i Enlila. Film (1954) Louis Daquina z Jean Danetem w roli tyt. wyd. we Włoszech. babilońsko-asyryjskiej przydomek bogów.Bekwark wrzucił do ciekłego metalu strunę ze swojej lutni.do nieprzytomności. Daniel. bez skrupułów jako drogi do wielkiej kariery. Oburzony król zabija kapianów i pozwala Danielowi zburzyć posąg Bela i jego świątynię. m.. Daniel odkrywa podstęp kapłanów . pol. Piękny pan. którymi wchodziło siedemdziesięciu kapłanów z rodzinami i zjadało ofiary. Ŝe Bel istotnie spoŜywa ofiarowane mu potrawy. Był to jednak anachronizm. zwój materiału. operowa technika wokalna. rozkwitła w Xvii i Xviii w. Daniel i Bel .wł. pol. 14. pozwalająca na stosowanie brawurowych i wirtuozowskich efektów. dosł. przystojnego dziennikarza Georges'a Duroy. 1887) Maupassanta. Kochanowski.gruby. który znalazłszy się bez grosza w ParyŜu uŜywa swego powodzenia u kobiet. reŜyseria i rola tyt. aby dzwonowi nadać piękniejszy dźwięk. Smok (Daniel i smok).w mit. Belcanto .-semickiej formy Baal. równieŜ u Ŝony i córki swego pracodawcy. Nie kaŜdy weźmie po Bekwarku lutniej. Bel-ami .przydomek tytułowego bohatera powieści (1884-85.. prorok Daniel wzbrania się oddać cześć Belowi jako martwemu bałwanowi. 1-21. Król perski Cyrus kaŜe swym kapłanom udowodnić. . fraszka 1. jednostka miary (ba)wełny. Pijany (spity) jak bela . wariant zach. w tł. gdyŜ Bekwark miał w tym czasie (1520) około 13 lat. Do gospodyniej 14.w Biblii.in. fr. a do Polski przybył w 29 lat później. Bela . młodego. por.tajne drzwiczki. zataczający się przy chodzeniu. Zapewne w związku z tą legendą Jan Matejko umieścił Bekwarka z lutnią na obrazie Zawieszenie dzwonu Zygmunta (1874).film (1939) Willi Forsta: scenariusz. 55. Bel-ami .) Bel . 'piękny przyjaciel'. zwł. sukna.

gdzie dopiero moŜe odetchnąć od towarzystwa ziemskich niewiast. na oznaczenie bóstwa moabickiego Baal-Peora. stylu manuelińskim. legendzie łacińskiej (prawdop. kamień węgielny połoŜono jeszcze w 1499. napisana pięknym językiem. Imię to w śrdw. Phegor.ze zbioru Bajek i opowiadań wierszem (1685) La Fontaine'a. pochodzenia wschodniego) otrzymał diabeł posłany przez Plutona w ludzkiej postaci na ziemię. legendy. okrągłymi łukami i wspaniałym 30-metrowym portalem w tzw. w przededniu wyruszenia w swą podróŜ (8 Vii 1497). Ŝeni się nawet.humoreska góralska z cyklu "Na Skalnym Podhalu" (1903-10) Kazimierza Przerwy-Tetmajera. wolny przekład noweli Makiawela. Ŝe grzechom. nauczyciel. Klasztor . olbrzymia dwupiętrowa wieŜa forteczna wzniesiona w 1514-20 nad Tagiem. po jego powrocie w 1499.Belfegor. kościół halowy z płaskim sklepieniem sieciowym. WieŜa św..przedmieście Lizbony (Portugalia). Baal-Fegor. Diabeł w Krakowie . Belfagor Arcidiavolo . aby w końcu ze zgrozą uciec na powrót do piekła. któremu Izraelici oddawali cześć w Setim. Belphegor. gdzie stał Dom śeglarza. który się oŜenił' (wyd.. będąca satyrą na kobiety. wg Makiawela. nowela o diable.). bałwan Fegor.ballada Mickiewicza osnuta na głównej idei noweli Makiawela. wg Makiawela. 1549) Makiawela (zob. witał go Manuel I.Torre de Sao Vincente.por. pełna dowcipu i humoru. aby się przekonać. Belfagor bada sprawę.Belem . Belfer . w którym nocował Vasco da Gama. i gdzie. w stylu manuelińskim z cechami architektury mauretańskiej. przenoszący jej akcję do Polski. Belphegor . winne są kobiety.tragikomedia (1690) Johna Wilsona."stara gawęda" (1854) Lucjana Siemieńskięgo. Pani Twardowska . bakałarz. z jid. z dwupiętrowymi kruŜgankami. Num. za które cierpią męki. 'Arcydiabeł Belfagor'. 25. lekc. nazwy uŜywane w róŜnych przekładach Biblii. Fogor. odkrywca drogi do Indii Wschodnich. podhalańska odmiana legendy. 'pomocnik melameda w . czyli MałŜeństwo diabła . Wincentego .wł. rozwija i popularyzuje szeroko temat śrdw.. czy słuszne są skargi potępieńców. Belfagor .Convento dos Jeronymos de Belem zbudowany przez króla Manuela I na miejscu. Jak baba diabła wyonacyła .

de Volterra.) sekretnej (gr. odbywały się wyprawy polarne. "Belgica" ." Pierwszym autorem bizant.wcielenie nieprzydatności a. z hebr. Ŝe niełaska wielkiego wodza była karą boską za usunięcie i wygnanie papieŜa Sylweriusza. Ks.. W 1897-99 słuŜył on międzynarodowej wyprawie na Antarktydę pod dowództwem Adriena de Gerlache de Gomery (którego zastępcą był 26-letni Roald Amundsen). mąŜ Antonii. przytwierdziwszy do swego szałasu napis: "Daj obola biednemu Belizariuszowi. na którym kilkakrotnie. niegodziwi. nauczyciela Ŝyd.. 2. od nm. przyjaciółki cesarzowej Teodory. Dobrowolski. Deut. ludzie nieprawi. por. 1451-1522) rozszerzyła się na cały Zachód. anioł ciemności. były ulubionym tematem pieśni lud. historyk bizant. otaczane wieloma legendami. 22. 1.chederze. por. w średniowieczu. był Jan Tzetzes w Xii w. tj.). Historia cudowna człowieka zwanego Belizariusz . gdzie Belizariusz pada ofiarą zemsty Teodory. opiewa niewinność nieszczęsnego bohatera. a po roku zapewne uwolniony. poemat bizant.). od (?) beli 'bez (czegoś)' + ja'al 'uŜytek'. tak Ŝe musiał jako nędzarz Ŝebrać na ulicach Konstantynopola. oparty na wersji z wczesnego śrdw. Sędziów. wódz złych duchów. majątek jego skonfiskowano. bezprawia.. List Korynt. Legenda twierdzi. Ks. zła. 19. belgika) parowiec belgijski. pierwszej. Prokop z Cezarei w swojej Historii (zob. Behelfer 'pomocnik'. 6. 15. 12. Bohaterskie czyny Belizariusza. Uwierzytelniona przez Volterrana (R. i romansów gr.. Biblia. nicponie. Biblia. Ŝe popadł w całkowitą niełaskę. Belial .jeden z upadłych aniołów. której uczuć nie chciał odwzajemnić.gr. ksiąŜę piekieł. W wyprawie brali takŜe udział Polacy: Henryk Arctowski i Antoni B. w latach 1897-1909. Wysłany dwukrotnie do Italii przeciw Ostrogotom. 500-65. M. Dzieci (synowie. która przezimowała na Antarktydzie. wierszopisa rodyjskiego Emanuela Georgillasa Limenity (Xv w.. 1. Król. szatan. Miltona . utalentowany dowódca wojsk cesarza bizantyjskiego Justyniana. belija'al. Kościół posłuŜył się nią dla pouczenia wiernych przykładem zmienności losu ludzkiego. szkoły początkowej dla chłopców'. Zniszczył w 533-34 państwo Wandalów w Afryce. Przebieg wojny z Ostrogotami opisał sekretarz Belizariusza. ukazując. ofiary . a cesarz kazał go oślepić. nie mógł uzyskać decydującego zwycięstwa z braku poparcia i zaufania Justyniana. córki) Beliala .(wym. 490 (1667). Anekdota). który wspomniał o tej legendzie (jako sprzecznej z faktami hist. Belizariusz . 13.ok. W 548 odwołany.warchoły. w Raju utraconym. uosobienie ducha zła. zawistnego o jego sławę wojenną. 13.. choć zdobył Rawennę i Rzym. 2. w 562 uwięziony.

Bellerophonris linerae. Widząc to. Pal.-L. por. Lully'ego. wygnany za zabójstwo schronił się na dworze Projtosa. tekst: T. Jobates daje mu córkę za Ŝonę. matki Sarpedona. Fontenelle i Boileau. Rzym. z listem zawierającym polecenie zabicia oddawcy.. pne. wg Iliady. Jobatesa. nie chcąc naruszyć praw gościnności. łac. Bellerofon pojący Pegaza . króla Argos. Największy przykład nieszczęścia . Bellerophon . przez omyłkę pod nazwiskiem Juan Perez de Montalban (przypisywany późn. Opera (Wenecja 1836) Donizettiego wg dramatu E. .obraz L. Jobates wysyła bohatera do walki z Chimerą (zob. Bellerofon i Steneboja . Gdy wzgardził jej miłością. uniusłszy się na skrzydlatym Pegazie (zob. wnuk Syzyfa. którą ten zabija. Lille. który. stąd wyraŜenie "list Bellerofonta". dramat Antonia Mira de Amescua. syn króla Koryntu. gr. El ejemplo major de la desdicha. Homera.niebieskawobiała gwiazda w konstelacji Oriona. bohater grecki. Betsabee.. ojca Glaukosa. podobnie tragedia Sofoklesa Jobares.kopia hellenistyczna reliefu gr.tragedie Eurypidesa. oskarŜyła go przed męŜem o próbę uwiedzenia jej (motyw Ŝony Putyfara. David (1781). Bellatrix . Chlubna ślepota wielkiego Belizariusza . dramat popularny (Wenecja 1734) Carlo Goldoniego. i potępia niewdzięczność Justyniana. Wicar. wyd. Steneboja) zakochała się w nim.wł. J. Mus. Temat walki z Chimerą w sztuce antycznej od Vii w.hiszp. Belizariusz .intryg dworskich. przez którą Bellerofon staje się ojcem Laodamii. króla Likii. 6. Wysłany na wojnę z Amazonkami powraca z niej w triumfie. Zwycięstwo Bellerofonta nad Chimerą . Projtos.). równieŜ błędnie. Bellerofon(t) . dramaturgowi Lope de Vega). Obrazy: Salvator Rosa. Comeille. Silvestra mł. zachowane tylko we fragmentach. 1632 w Saragossie. Rzym. Spada.opera (1679) J. i Hippolocha. Gal. Schenka (1823). wysłał Bellerofonta do swego teścia. Doria.powieść moralna i polityczna (1767) Jean Francois Marmontela.). zob. którego Ŝona Anteja (a.) w powietrze. Glaukosa. zabijając teŜ po drodze atakujących z zasadzki zbójców. La gloriosa cecita di gran Belisario. B.mit. pod Troją zamienił zbroje z Diomedesem.

uwaŜany za najpiękniejszą świecką budowlę barokową świata. W Raju utraconym. Belzebub . Ks. Belweder w Pradze .dziedziniec i galeria w Watykanie zawierająca m. w 1490 dla papieŜa Innocentego Viii. Belwederczycy .pałac. miejsce z pięknym widokiem'. takie dzieła sztuki antycznej.mit. część budynku wysunięta ponad dach. semickie Baal Zebub 'władca much'.zbudowany w 1700-25 jako letnia rezydencja księcia Eugeniusza Sabaudzkiego. 1774-87 mieścił manufakturę fajansów króla Stanisława Augusta. przedstawiony w Biblii. z łac. wzniesiona w 1536-63 w stylu renesansowym. 79 . Krzysztofa Paca. 4. zbud. podróŜnik ros. Król. w 1659 na wysokiej skarpie nad łazienkami dla kanclerza wielkiego lit. pawilon ogrodowy na wzniesieniu. z której. Konstanty zdołał w czas wymknąć się z pałacu. w 1803-06 towarzyszyl I. Bellona . wyprawie morskiej dookoła świata. F..). z wł. zbudowany na tym miejscu pałac neoklasycystyczny (archit. Baroku.zbud. przez duŜe okna.Beelzebub. staroitalska bogini wojny. i dolnego (Austr. W 1818 przeznaczono na siedzibę w.1778-1852. ks. Łazariewem opłynął kontynent antarktyczny. zwanych belwederami. willa a. wg Mat.. 1. 29 Xi 1830 z miejsca zbiórki na moście Sobieskiego wyruszyli na Belweder. Dziś reprezentacyjna rezydencja państwowa.. belvedere 'piękny widok. otwiera się piękny widok. siostra Marsa. Belweder w Warszawie . badacz O. mieszczącego Austr. Belweder Watykański . Jakub Kubicki). ale w.Bellingshausen Faddiej Faddiejewicz . 1. jak Apollo Belwederski i Laokoon. 2. z pięknym widokiem. która zapoczątkowała powstanie listopadowe pod dowództwem Ludwika Nabielaka. Kruzensztemowi w pierwszej ros. bellum 'wojna'. Spokojnego. ks. w 1819-21 wraz z M. który stał się wzorem setek dworków szlacheckich o gankach z kolumienkami i parterowych skrzydłach. Ŝona a. jako bóstwo opiekuńcze flistyńskiego miasta Akkron bądź (Ew. Belweder . Muz. 14) jako ksiąŜę czartowski. Jeden z naczelnych złych duchów demonologii chrześc. ok. składa się z dwóch stojących w ogrodzie pałaców: górnego. P. Konstantego nowy. Galeria Xix i Xx w.grupa spiskowców ze środowiska inteligencji warszawskiej.letnia rezydencja królewska na Hradczanach.in. 12. Belweder w Wiedniu . rz.

) Pogrzeb Murada Paszy w Alepie . Przy pochodniach. głupiec. zob. ręce złamawszy na pancerz. Bem w Turcji. szatan.(1667). Fujara z BełŜyc . 1-2 (1851). Zwłoki jego sprowadzono do Polski w 1929 i pochowano w mauzoleum w Tarnowie. Zajmował się teorią i konstrukcją rakiet.nazywali gen. Cieniu. węgierskich i tureckich. zadając szereg klęsk wojskom austr. i móc walczyć dalej. Miltona jeden z głównych władców piekła. Bema pamięci Ŝałobny rapsod. od bełtania.. BełŜyce . do popychania łodzi rybackiej: szum. Ew. Armia siedmiogrodzka . dowodził rewolucyjną armią węgierską w Siedmiogrodzie i Banacie. Murat Pasza . strzała do duŜych łuków i kusz.miasto w woj. drąg do naganiania ryb do sieci a. pop. Bema uwielbiający go Ŝolnierze węgierscy.grot. plusk. sławiący jego bohaterstwo. następny po Szatanie. Bałtyckie z Kattegatem). Jako wódz naczelny wojsk węg. Mały' (łączą M. przebudował Ossolineum we Lwowie. został muzułmaninem i wstąpił do wojska tureckiego.wiersz (1855) Konstantego Gaszyńskiego. wiąŜąc znaczne siły cesarskie. uczestnik wyprawy Napoleona I na Moskwę w 1812 i obrony Gdańska. Bełt (1) . W 1848 kierował obroną rewolucyjnego Wiednia.wg Biblii. 24-27. co skrami grają około twych kolan? (C. 12. bies.przesmyk morski.wiersz Sandora Petofi. Bem . doznał poraŜki pod Temesvarem 9 Viii 1849. Ostrołęką i w czasie obrony Warszawy. internowany w Aleppo wkrótce zmarł.pod tym imieniem występował gen.. Bełt (2) . cieśnina morska: z nm. i ros. Ojcem Bemem . wg Mat. diabeł. Wygania (wypędzeć) diabła Belzebubem . odjeŜdŜasz. Pacanów. czart.Józef. Norwid. twórcy narodowej poezji węg. lekarstwo gorsze od choroby. 1794-1850. Brawurowo kierował artylerią pod Iganiami. Bema. awansując na generała brygady. w 1849 adiutanta gen. dźwiękonaśl. nasada strzały z piórami.. Aby nie pójść do niewoli austr. generał wojsk polskich.przysł. pocisk. lubelskim. Belt 'Bełt (cieśnina) Wielki a. . Czemu. tj.

40 ziół i korzeni. co potem będzie. od Xvi w. Benedykt . gdzie Budda słynnym swym kazaniem rozpoczął nauczanie. wyrabiany pierw.postać Xvii-wiecznego rabina amsterdamskiego ze sztuki Uriel Acosta (1846) pisarza nm. przez benedyktynów w Fecamp (Normandia. obecnie Waranasi. Biblia. ZałoŜyciel klasztoru na Monte Cassino (w Kampanii. ok. wypowiadająca w róŜnych odmianach zdanie: "Wszystko to juŜ było".legenda ułoŜona na podstawie kroniki Długosza przez nieznanego autora. imię wielu papieŜy. ne. Indie). Sambenito. w Polsce pierwsze opactwa w Tyńcu. mrówczo pracowita. nm. por. Giovanniemu da Pian del Carpine.najstarszy likier. Benedykt Polak . Powieść rzeczy istej o załoŜeniu klasztoru na Łysej Górze braciej zakonu św. w latach 1194-1775 pod władzą muzułmanów. Towarzyszył posłowi papieŜa Innocentego Iv. Lublinie i na Łysej Górze. pne.łac. co było? To samo. wyd. główna siedziba buddyzmu. Mogilnie. alies schon dagewesen." Benares .-europejskiej organizacji klasztornej. Od Vi w. franciszkanin z Wrocławia. na wzór pracy kopistów i iluminatorów rękopisów w dawnych klasztorach benedyktyńskich. wytrwała. Francja). do Ii w. cierpliwa. w 1245-47. Benedykta . 480-553. Łęczycy. Italia) ok. 529) i zakonu benedyktynów. 'błogoslawiony'.. 1540. cel masowych pielgrzymek. Italia. 1. 9: "CóŜ to jest. Benedicti stała się podstawą zach.drobiazgowo dokładna. Św. Ośrodek hinduizmu.Benedictus Polonus.Ben Akiba . por. Eklezjastes. ok. Benedyktyńska praca . Benedictus.jedno ze świętych miast indyjskich połoŜone na lewym brzegu Gangesu w stanie Uttar-Pradesz (płn. Karola Gutzkowa.. Benedyktyn .. w podróŜy do Karakorum do chana Mongolii. Trzemesznie. na nalewkach i destylatach z ok.(w Umbrii. Benedykt z Nursji . pierwszy polski podróŜnik. . w staroŜytności święte miasto Indów. czczony takŜe przez sikhów i dŜinistów. . jego Regula S. miejsce rytualnych kąpieli oczyszcząjących.

Cudowny kraj obfitości. Gen. z Charltonem Hestonem w roli tytułowej. aby mu się po drodze nic złego nie przytrafiło. jako kolonia rzymska. Plemię Beniamin . stąd przen. w 275 pne.miasto w Kampanii (płd.śrdw. Edwarda Boye).gigantyczny film przygodowo-historyczny nakręcony w Hollywood w 1926 przez Freda Niblo z Ramonem Novarro w roli głównej. 3. "Poczciwy Calandrino" (1353. prawo doŜywotnie do dochodów związanych z jakimś urzędem kościelnym. Beniamin . łac. w zamian za słuŜbę wasalną.Beneficjum . Ŝe do Bengodi jest dalej niŜ do Abruzzów. Ben Hur . wyd. ale dowiedziawszy się. pupilek rodziców. 1471). w której Manfred poległ. czasowe a. wł. w 268 pne. który po dokonaniu szeregu heroicznych czynów przyjmuje na koniec wiarę chrześcijańską. Kukania.-łac. zatrzymał Beniamina w domu... nadanie gruntu wasalowi przez seniora. 'dobrodziejstwo. zwycięstwo Rzymian pod wodzą Semproniusza Grakcha nad Kartagińczykami dowodzonymi przez Hannona.pochodzić miało od Beniamina. Ŝe tam znajdzie czarodziejskie kamienie. Benevento . Boccaccia. Calandrino rezygnuje z podróŜy. przemianowana na Beneventum. bitwa Rzymian z królem Epiru Pyrrusem zakończona jego klęską. Bencodi . Włochy) z licznymi zabytkami staroŜytnymi: teatr z I w..bohater tytułowy popularnej powieści (1880) amerykańskiego pisarza Lewisa Wallace'a. w 214 pne. Nowa wersja Williama Wylera z 1960. łac. 'złe wejście'. przywilej'. w Dekameronie. beneficium od łac. gdzie jest góra z tartego parmezanu. 8. dochody z urzędu kośc. członkami tego rodu byli . Ŝydowski arystokrata z I w. najulubieńszy syn Jakuba i Racheli.w Biblii najmłodszy. później dziedziczne. dawna twierdza Samnitów Maleventum. paese di cuccagna. ze śrdw.. officium. Oba filmy wg powieści Wallace'a.. 42. w 1266 bitwa między wojskami króla Sycylii Manfreda i Karola Andegaweńskiego.. zob. Kraj ten opisują Calandrinowi przyjaciele. jako honorowe wynagrodzenie a. doŜywotnie. łac. gdzie "krzewy winne kiełbasami podwiązują. Ben Hur . 'dobre wejście'.: ulubieniec.. przekonując go. faworyt. gdy Jakub wysyłał synów do Egiptu na zakup zboŜa w czasie głodu. 4. na której ludzie zajmują się tylko wyrabianiem makaronu i nadziewanych pierogów" (wg tłum."kraina Kukania". Łuk Trajana i in. a gęś za trojaka z gąsiątkiem w przydatku sprzedają.

idzie na słuŜbę w wojsku austriackim. tajemnicza postać podróŜnika. wyd. a takŜe pamiętników pełnych fantastycznych zmyśleń. w 1866).. prócz nazwiska i udziału w konfederacji barskiej.. romantyczna. słowackiego. albo Spisek na Kamczatce . dalsze 10.opera (ParyŜ 1800. Ginie w czasie kolejnej wyprawy na Madagaskar.największa. Eugeniusza Oniegina Puszkina i Orlanda szalonego Ariosta. pol.głośna w swoim czasie sztuka (Hamburg 1794. a potem z powieści o "epoce krwawej" buntu hajdamackiego. chcąc wziąć udział w walce o niepodległość. Beniowski. ale usług jego nie przyjęto. przeobraŜa się nieustannie z utworu historycznego. 34. obwołany przez mieszkańców władcą wyspy. późn. z "Iliady barskiej". pol. Hrabia Beniowski . Porcja Beniamina . pierwszy utwór lit. albo Wygnańcy na Kamczatce . wyd. Syn prawicy . 1746-86.. o Beniowskim. po czym na zagarniętym statku Ŝegluje do Makau na wybrzeŜu Chin południowych. szlachcic. wzięty do niewoli przez Rosjan i zesłany na Kamczatkę do fortecy Bolszeriecka w 1770. nie wykończonych. ale ojciec nazwał go Beniamin. napisany przez autora Rinalda Rinaldiniego (zob). 1797. pierwszy król Izraela Saul oraz Szaweł z Tarsu. umierając przy urodzeniu najmłodszego syna. pochodzenia węg. w autobiograficzny pamiętnik literacki autora. Zmuszony do wyjazdu. Beniamin otrzymuje przy uczcie 5 razy większą porcję niŜ kaŜdy z pozostałych braci. Beniowski . pol. nawiązująca do Don Juana Byrona. Hrabia Beniowski. libretto: Alexandre Duval. Historia podróŜy Maurycego Augusta hrabiego Beniowskiego. Beniowski Maurycy Kaźmierz Zbigniew . mający tylko luźny związek. nazwała go Benoni. zrywa w 1776 z Francją. w wielu wariantach. organizuje bunt zesłańców. wyst. Gen. rozprawę z krytykami. heroikomiczna epopeja dygresyjna. tj. Poemat. projekt kolonizacji Madagaskaru i otrzymuje stopień pułkownika. 'syn boleści mojej'. Kilkakrotnie udaje się do Ameryki.m. a stamtąd do ParyŜa. z historycznym Beniowskim. a. apostoł Paweł. syn szczęścia'.Maurycy August. tj. pośmiertnie ogłoszone w wielu językach pamiętniki. Warszawa 1799 w Teatrze Bogusławskiego) Augusta von Kotzebue. w 4 tomach.bohater tytułowy poematu oktawą Beniowski Juliusza Słowackiego (w 1841 ukazało się 5 pieśni. głośnego z powodu niezwykłych przygód i burzliwego Ŝycia.in.Rachela. wyd. W 1773 wysłany na Madagaskar przez Francję dla załoŜenia tam kolonii. 'syn prawicy. wyst. anonimowo. Warszawa 1817) Francois Adrien Boieldieu. ok. gdzie przedkłada rządowi fr. w gościnie u Józefa. 43.tragedia (1792) Chrystiana Augusta Vulpiusa. w pojedynek . brał udział w konfederacji barskiej. w Egipcie. poemat walki o jego ideały poetyckie i osobiste. fragmentach i okruchach.

prawdop. Beniowski . pamiętniki i opisy podróŜy hrabiego Maurycego Beniowskiego wspólny tytuł 2-tomowej zbeletryzowanej biografii Beniowskiego Mora Jokaia (i Janosa Janko) i 2-tomowego tł.) Mnich przesuwał się przez mury. bohater tytułowy najwcześniejszego i jedynego kompletnie zachowanego epickiego poematu literatury staroangielskiej (anglosaskiej). Poemat. w Danii. Beowulf. przez jednego nieznanego poetę chrześcijańskiego ok. słynne niegdyś ze źle funkcjonującej poczty na kresach polskich.gr. zabijając go jednak przed śmiercią. zachowany w rękopisie pochodzącym zapewne z końca X w.znane od Xiv w. Berdyczów .in.przysł. pozbawiony fantazji. por. niedźwiedŜ. krasomówstwo. Jakiś . w staroŜ. niewykształconych gburów.tępy. miastem były Teby..powieść (1916) Wacława Sieroszewskiego. SRR. Abdera. rycerz idealny.. po czym zabija szukającą pomsty mać Grendela w jej podwodnej jaskini. ocięŜały. Beocki . Pindara.poetycki z "bogiem litewskim" . Plutarcha. 3200 linijek nie rymowanego. miasto w obwodzie Ŝytomierskim Ukr. rani Grendela śmiertelnie. Mając lat 50 zostaje królem Geatów i rządzi dobrze i mądrze przez pół wieku. 1888-91. Uszy beockie .Mickiewiczem.. aliteracyjnego wiersza. której gł. anglos. odczepŜe się ode mnie. Pamiętników. Hezjoda. Beowulf 'wilk miodowy' tj. wreszcie ginie w walce z pustoszącym kraj ognistym smokiem. sądząc z przysłowia. Pisz do mnie na Berdyczów (drobnymi literami)! . rzecz skończona! Tam ci jakiś wiew dolatał Od Pól Dzikich i od Baru . Ocean (1917).nieczułe na muzykę a. nękanego przez straszliwego potwora Grendela. śyciorys. bywaj zdrów. Ateńczycy kpili z jej mieszkańców jako rzekomo tępych. potomka Kaina. nie dam się nabrać. mimo Ŝe była ojczyzną m. Pelopidasa i Epaminondasa. złoŜonego z ok. Beowulf (wym. spisany został prawdop. Iliada (Słynne ustępy). Boiotia. spieszy na dwór króla duńskiego Hrothgara. Korynny. zob. ciąg dalszy.(. bejeuulf) skandynawski heros-wiking. o treści opartej na legendach skandynawskich połączonych z wydarzeniami historycznymi Vi w. 700 r... Grecji środkowej kraina rolniczo-pasterska. Beocja .

w legionie hanowerskim.szeroki topór o silnie zakrzywionym ostrzu i długim drzewcu. 1-32. To kalendarz był . Kalendarz herdyczowski. Tytus. w 1382. a gdy w 21 roku Ŝycia owdowiała.) Berdysz . w to wołanie. 23-27. w Legionach Dąbrowskiego. Ej! kalendarz berdyczowski. walczy w kampanii 1805. pod Austerlitz. Boski Tytus. która wg Biblii. poślubiła swego stryja Heroda. 157-58.Jacek.księŜniczka Ŝydowska wielkiej urody. Jednak. 26. Berdysznicy . Mogiła Berka . wpatrzyłeś W te postaci.ok. Berenika (1) . w które uzbroili się w zdobytym arsenale ratuszowym. ok.kopiec usypany w 1809 w Kocku na grobie Berka Joselewicza.1764-1809. później zwanych rusałkami. gdy . Powstanie szybko stłumiono. łac. nazwa boginek czy demonów wodnych. córka Heroda Agryppy I. Następnie wyszła za Polemona I. Berenika . kupiec Ŝydowski. jako oficer brał udział w walkach legii włoskiej i naddunajskiej. invitus invilam (Swetoniusz. była u boku Agryppy. wnuka Heroda Wielkiego. obiecując oŜenek. gł. Od 1803. w czasie powstania kościuszkowskiego uformował Ŝyd. We Włoszech. rozpowszechniona na Rusi przed Xii w.Berenike. gdy prowadził wojnę w Judei. Poległ pod Kockiem w potyczce z Austriakami. pułk lekkiej kawalerii. miała jakoby Ŝyć ze swoim bratem Herodem Agryppą Ii. m. 7). a po upadku Jerozolimy zabrał ją z sobą do Rzymu. uczestnicy powstania ludowego w ParyŜu. jakiś Marek. I wsłuchałeś się. wobec sprzeciwu opinii. Jest to ta sama Berenika. Gliński. młodszy od niej o 13 lat. macedońska forma gr.. spotykana u księŜniczek egipskich dynastii Ptolemeuszów. 161-66.. ze śrdw..mopanie! (K.in.mit. imienia Pherenike 'przynosząca zwycięstwo' (por. Późniejszy cesarz rz. od Ŝywności. łac. "Berenikę natychmiast wyprawił z Rzymu wbrew jej woli i wbrew samemu sobie". w początkach panowania małoletniego Karola Vi. Beregirnie . Weronika). nazwani od berdyszów.fr. toporek'. zakochał się w niej. wywołanego wprowadzeniem nowego podatku. króla Cylicji.. 75. 25. maillotins. słow. Dzieje Ap.. W wojsku Księstwa Warszawskiego w 1807 jest szefem szwadronu 5 pułku strzelców konnych. uŜywany przez piechotę w Xiv-Xvii w. barducium 'włócznia. króla Judei. Berek Joselewicz . 27 .

pod którym 28-30 Vi 1651 sześćdziesięciotysięczna armia polska (w tym połowa pospolitego ruszenia) pod wodzą Jana Kazimierza pobiła stutysięczną armię kozacko-tatarską dowodzoną przez Bohdana Chmielnickiego. 21 Xi 1670) Racine'a. Tite et Berenice . Wg legendy złoŜyła swój warkocz Afrodycie jako ofiarę wotywną za szczęśliwy powrót męŜa z wyprawy wojennej do Syrii. który Katullus przełoŜył z greckiego na łacinę. Handla. Warszawa. Kallimach napisał ku jej chwale poemat. miejsce urodzenia . Ŝe wiatry uniosły warkocz do nieba. ciekawej wyniku tego nieświadomego współzawodnictwa. F. 'królowa Egiptu'. Berenika Ii (2) . Zwycięstwo to. 220 pne. G. 258 .przesłuchiwał św.rzeka w Białoruskiej SRR. gdzie stał się konstelacją z siedmiu gwiazd. m.tragedia (ParyŜ. zainspirowała powstanie co najmniej piętnastu oper. pod wsią Studzianką 26-29 Xi 1812. Bergamo . m. nie zostało wykorzystane: kampania zakończyła się 28 Ix 1651 ugodą w Białej Cerkwi. Wkrótce po śmierci męŜa Berenikę zamordował jej syn. 28 Xi 1670) Corneille'a. łac.ok.tragedia (ParyŜ..obraz J. za sprawą księŜnej Orleanu.in. prawy dopływ Dniepru. Muz. Nar. od 1428 do 1797 rządzone przez Wenecję. Ptolemeusz Iv Filopater. w 1296-1427 pod władzą rodu Viscontich. Suchodolskiego.wł. jedno z najświetniejszych w dziejach Polski.miasto w Lombardii (płn. Racine i Corneille podjęli jednocześnie temat tragedii oparty na cytacie z Swetoniusza. Po tajemniczym zniknięciu warkocza ze świątyni nadworny astrolog Konon z Samos ogłosił. Przejście armii Napoleona przez Berezynę . Londyn 1738. Beresteczko . zwaną Warkoczem Bereniki. oddziały polskiego 5 korpusu skutecznie osłaniały przeprawę.miasto nad Styrem w obwodzie wołyńskim Ukr.ok. Włochy). Ŝona i współregentka króla Egiptu Ptolemeusza Iii Euergetesa. odbyła się okupiona poniesionymi w zaŜartych walkach cięŜkimi stratami przeprawa przez rzekę szczątków Wielkiej Armii atakowanych przez wojska rosyjskie. w pobliŜu ogona Lwa.in. Tragedię Racine'a oceniono znacznie wyŜej. SRR. nie wiedząc wzajem o swych zamiarach. Berenice . Coma Berenices. Pawła. Berenice regina d'Egitto . Berezyna . w czasie odwrotu wojsk Napoleona I z Moskwy. opera (1718) Scarlattiego. Jak powiadano.

commedia dell'arte: Arlekin. Wielką Ekspedycją Płn. z Ŝaglami. część Pacyfiku między Półwyspem Czukockim. Pantalone. między Przylądkiem DieŜniewa i Alaską. w Xvi-Xviii w.Vitus Jonassen. Berlinka ..dawn. taniec w takcie 6/8. W 1725-29. resorowany. Gorgibus. stąd nazwa.dawn. Ŝeglarz i odkrywca duński w słuŜbie rosyjskiej. pieśń taneczna z okolic Bergamo.płn. podróŜny pojazd konny z 4 miejscami siedzącymi. a ozdobił freskami G. doszedłszy do majątku. Cyrano de Bergerac. bergamask. but zimowy z futra a. pierwsze powstały w Berlinie. wojłoku nakładany na zwykłe obuwie. Brighella. ukończona Xviii w. Kamczatkę i cieśninę dzielącą Azję od Ameryki Płn.). Tiepolo. Berlin . wykonał w 1476 G. schronił się wraz ze swymi kombatantami w Bergamo.między kontynentami Azji i Ameryki Płn. Morze Beringa . w drodze powrotnej zmarł na szkorbut.zob. 1680-1741. Sprawił sobie teŜ grobowiec za Ŝycia. Gtz von Berlichingen. Berlichingen . W 1741 Bering odkrył brzegi Alaski i Aleuty. w takcie parzystym. Kaplica Colleonich . Brenlatsche 'łapęć niedźwiedzi'. jedno z arcydzieł renesansowej rzeźby lombardzkiej.bergamasco. w Xviii w. Kamczatką i Alaską.. w Xix w. Berlacz . barka zboŜowa bez napędu a. Brama (Brandenburska). przebył Syberię.Kondotier Bartolomeo Cofleoni.Donizettiego. goszcząc na swym dworze artystów i uczonych.zob. . czterokołowy kryty. W 1733-41 kierował tzw. szkuta. Amadeo. Kaplicę.zob. stąd teŜ pochodzą bohaterowie wł. pergames(z)ka. na polecenie cara Piotra I. która badała wybrzeŜa Morza Arktycznego. z nm. w kaplicy (zbudowanej na miejscu zakrystii romańskiej) bazyliki Santa Maria Maggiore (1137. Cieśnina Beringa . Bergerac . morze i cięśninę nazwano ku czci Beringa na wniosek komandora Jamesa Cooka. A.. obok grobu swej córki Medei. tańczona teŜ w Polsce Xvii w. Bergamasca . Bering .

Bernarda w Alpach w X w. Pierwszy ich klasztor w Polsce stanął na Stradomiu w Krakowie w 1454 pod wezwaniem św.. Kark bernardyński . poŜyczka. cystersi francuscy. jęz. duŜych. tresowano je do odszukiwania zasypanych śniegiem lub zbłąkanych podróŜnych. psy tej rasy hodowano w schronisku załoŜonym koło Przełęczy Wielkiej św. przez św. krucjaty.wysoka czapka futrzana noszona w Xviii i Xix w. Bernardzie z Clairvaux. który panował jako Karol Xiv. Bernarda z Aosty (a. Bernardyni . mistyku. rasa b. najsłynniejszym był Barry. który ocalił czterdziestu kilku ludzi na przełomie Xviii i Xix w. Bernardyn .. Barenmutze 'czapka niedźwiedzia'.stąd nazwa zakonu w Polsce.sceptr. Bermyca . drugi raz zapoŜyczone w Xv w. Bernadotte . nazwa uŜywana tylko w Polsce na oznaczenie członków zakonu braci mniejszych. imię populame po św. z Montjoux). por. 1091-1153.). kaznodziei (zw. inicjatorze 2. Rzymian z Azji. 1818-44.zakonnicy reguły św. staroŜ. zazw.dynastia szwedzka załoŜona przez marszałka napoleońskiego Jeana Bernadotte'a (adoptowanego w 1810 przez króla Karola Xiii). ferula. w Brytanii reprezentacyjne nakrycie głowy gwardii królewskiej.. przedstawianym z ulem. czeskiego. doctor mellifluus łac. . od końca Xvii w. Bernarda z Clairvaux. patronie pszczelarzy w Europie środk. krzyŜ. zakończonej jakimś emblematem: berła konsulów rzymskich miały na szczycie orła. bero-. dawniej zw. na Zachodzie franciszkanami-obserwantami (zob. Bernard . przez grenadierów i kompanie wyborowe. Cybele i Hery (zakończone kukułką symbolizującą zdradzaną małŜonkę).bernard. ok. Reformaci).. jako feruła (zob. Bernarda ze Sieny . kulę a. Lilia: Berło było teŜ atrybutem bogów . bern + hart 'niedźwiedź + silny'. królów fr. Biernat. 'doktor miodopłynny'). teologu.Zeusa. symbol władzy i jedno z insygniów królewskich w kształcie ozdobnej laski. królów ang. . przez augustianów.-g. w czasie trzystu lat słuŜby psy uratowały Ŝycie 2500 osób. maści łaciatej.Berło . pochodzących zapewne od wielkich psów sprowadzonych przez staroŜ. z nm. z X-Xi w.-nm.kark opasłego grubasa. dziś słuŜbę ratowniczą pełnią głównie śmigłowce. prowadzonym od Xii-Xiii w. za pośredn. UŜywane niekiedy jako symbol władzy przez rektorów uniwersytetów. z łac. cystersie.Bernhard ze st. i śrdw. silnych psów długowełnistych.eleur de lis zob.

jako Doni Sol w jego Hernanim i jako Fedrze Racine'a. którą ksiąŜę Ernest Bawarski kazał 12 X 1435 zrzucić z mostu w Straubingu (Bawaria) do Dunaju. zwana "boską Sarą" o "złotym głosie" nieopisanej piękności.na wpół mityczny bohater hiszpański z Ix w.. jedna z najsłynniejszych na świecie. ostatnio w 1922 w La Gloire Rostanda. przyszłego księcia Alberta Iii. Marguerite w Damie kameliowej Dumasa-syna i rola syna Napoleona w Orlątku Rostanda.in. a ja jestem jego!". który czynom jego poświęcił wiele sztuk. aktorka fr. Bernhardt . w roli Królowej w Ruy Blas Victora Hugo. autor wielu pięknych pięśni miłośnych. 1750 maluje ów moment krytyczny. nm. Agnes Bernauer . w męskiej roli w komedii wierszem "Przechodzień" Fr. przyjmowany na dworze Eleonory Akwitańskiej. Nawet po amputacji nogi w 1915 wracała na scenę. czarująca. . Stół bernardyński .jeden z najsłynniejszych trubadurów prowansalskich Xii w. którą mogła grać w pozycji siedzącej. kiedy bezbronna piękność w rękach oprawców nie chce wyrzec się swojej miłości: "KsiąŜę jest mój. właśc. metalicznym i nosowym.Na bernardyna .tragedia (Monachium 1852) Friedricha Hebbla obrazuje bunt miłości przeciw racji stanu.. Ballada ludowa o "pięknej Bernauerce" z ok.suto zastawiony. Bernard De Ventadour . ale szerokiej publiczności dała się poznać w 1868 w "Odeonie". przedstawia teŜ ból księcia stojącego nad zwłokami utopionej. Bernauer . ale teŜ "królową pozy". Bernardo Del Carpio .w dawnej Polsce zapasowa porcja jadła przy posiłku na wypadek wizyty kwestarza-bernardyna o wilczym apetycie. der Engel von Augsburg. w roli napisanej specjalnie dla niej.Sarah. piękna i dumna córka golibrody Kaspra Bernauera. Henriette Rosine Bernard. Francuskiej w 1862 w Ifigenii Racine'a.Agnes zwana "aniołem augsburskim". Jej głos. Debiutowała w Komedii. magnetyczna osobowość i zerwanie z tradycyjną pompatycznością zapewniły jej powodzenie m. Inne jej wielkie role to Adrienne Lecouvreur Scribe'a. gdyŜ odmówiła zrzeczenia się praw legalnej małŜonki jego syna jedynaka. 1844-1923. ulubiony temat minstreli i Lope de Vegi. Coppee'go. a o jej sukcesie zdecydowała młodzieŜ Dzielnicy Łacińskiej..

nadworny architekt i rzeźbiarz króla Zygmunta I Starego.st. Albowiem jest to liczba człowieka." Bestia ludzka . ok. La Bete humaine. 1-18. jeszcze w Xv w. niemieckie wcielenie epifanii. Apok. . Włoch przybyły w 1516 z Florencji do Polski. Bestia . jako groteskowy karzeł okryty lwią skórą z parą Ŝmij a. a liczba jego jest 666.w Biblii.zob. dziełem jest kaplica Zygmuntowska (1519-33) w katedrze na Wawelu.. Frau Berla . egip. bererczczi). jest to pani która bezszelestnie zakrada się do dziecinnego pokoju. podstawiając córkę jej niańki jako pannę młodą.-nm. która aŜ do śmierci w 783 wspomagała syna w jego działaniach politycznych. Jan opisuje bestię wychodzącą z morza i drugą wychodzącą z ziemi. pozbawiona tronu. Bes . 'błyszcząca'. św. kobieta o licznych zaletach serca i charakteru. 'zwierzę'. 13. wg której zdrajcy porywają Bertę w dzień ślubu. ale jest postrachem niegrzecznych. później takŜe z tarczą i mieczem. 'pani'. równieŜ na amuletach. opiekun domu i jego mieszkańców. 1480-1537. Jest bohaterką tytułową popularnej chanson de geste Adeneta le Roi (Xiii w. błąka się po lesie i znosi wiele cierpień do czasu.) Mikołaj.).dzikie. bóg urodzin i małŜeństwa. kończy zaś zagadką. drapieŜne zwierzę. Od 1530 kończył budowę pałacu wawelskiego (kolumnada arkadowa dziedzińca. z łac. Nieszczęsna księŜniczka. zbliŜona w charakterze do włoskiej Befany (zob. noŜem w rękach. tytuł 17 tomu (1890) cyklu powieściowego Les Rougon-Macquart Emila Zoli. Berta o wielkich stopach .-g.Ŝona króla Pepina Krótkiego (Małego) i matka Karola Wielkiego. wschodnie i południowe skrzydło). aby ukołysać dzieci do snu. UwaŜany za największego architekta włoskiego w Polsce Xvi w. ma wielkie stopy i Ŝelazny nos. Gruby. nad którą liczne pokolenia egzegetów łamały sobie głowę: "Kto ma rozum. przedstawiany. tj. Gruba Berta . aŜ jej matka odkrywa szalbierstwo. W jego świątyni w Abydos działała słynna wyrocznia tłumacząca sny. por: (św. Berta . bestia tkwiąca w człowieku.). niech zrachuje liczbę bestii.Berrecci Bartolommeo (wym.nm. dawca spokojnego snu i patron kobiecych strojów. Jego gł.fr. Bestia apokaliptyczna .mit.

plast. lud rzymski. bar-seba 'córka radości'. Betsabee . 11-12. Król. który ją jednak. Ew. Ks. Joaba. opisujące. Bet Lehem 'dom chleba a.obraz (1654) Rembrandta.obraz (ok. rzeźba a. bestia 'zwierze'. Betsabee została kochanką króla. 1. bestiarium od łac. z alegorycznym komentarzem moralizującym. w śrdw. często wymieniane w Starym i Nowym Testamencie jako miejsce śmierci Racheli zamieszkania Moabitki Rut i Noemi. od Jerozolimy. scena rodzajowa ze szczególnie pięknym aktem kobiecym. Ich synem był król Salomon. Bestiariusz . obraz przedstawiające grupę prawdziwych a. Betsabee . uwaŜane w śrdw. o średnicy ok.. Betania . łac. zazw. Horacy określa tak w Listach. jaskrawoczerwona. za traktaty zoologiczne i źródło nauki moralnej. Ŝona Uriasza Hetejczyka. wg Biblii miejsce zamieszkania Łazarza i jego sióstr: Marii i Marty. cieszyły się wielką popularnością.miasto w Judei w staroŜ.bestiarium. zmienna. ze śrdw. wg Łuk. pod wpływem napomnień proroka Natana. koło Jerozolimy. Bellerofon. na płd. Betsabee . hebr. 1485) Hansa Memlinga. Palestynie. cel pielgrzymek chrześcijańskich. 76. ParyŜ. list zawierał rozkaz posłania Uriasza na pewną śmierć. Betlejem . ..łac.Batszeba. hebr. dom bogini Lahmu'. belua multorum capitum. por. miasto Dawidowe i miejsce urodzenia Chrystusa. nieregulama. prozą. wyprawił zatem Uriasza pod oblęŜoną Rabbę z listem do naczelnego wodza.staroŜytne miasto w Palestynie. Betelgeuse (wym. Betsabee w kąpieli .traktat moralistyczny (1903) Andre Gide'a. 1-20. 2.Wielogłowa bestia . 1. fizjologus. poślubił. Luwr. w Biblii piękna Izraelitka. gwiazda-olbrzym najjaśniejsza konstelacji Oriona.sztuka (1927) Emila Zegadłowicza. por. 2. fantastycznych zwierząt (np. betelgez). 400 razy większej od średnicy Słońca. iluminowane dzieło wierszem a. Gdy Uriasz zginął. Betsaba . katedrach). Stuttgart. król Dawid zobaczył ją w kąpieli i zakochał się. Beteigeuse. Staatsgalerie. często mających znaczenie symboliczne. wygląd i zachowanie zwierząt prawdziwych i bajecznych.

połoŜona wg Biblii na płn. zahr 'trucizna'. za skamieniałe łzy jelenia. hebd. Siloe. por. Andrzeja i Filipa.Betesda. Betsaida (2) . bazahr. Sunset Boulevard i domami o oryginalnej. bud-zahr. gdzie ma się rozegrać epicka bitwa między Kaurawami i Pandawami. miejscowość w Palestynie na wsch.). besi. kosztowny lek. wg Biblii miejsce urodzenia apostołów Piotra. Gita wywarła wielki wpływ nie tylko na filozofię i literaturę indyjską. Noszący potocznie nazwę bzu krzew Syringa vulgaris z rodziny oliwkowatych. nie ma z bzem nic wspólnego prócz pot. w pobliŜu Hollywood. z których tylko 3 rosną w Polsce.staroŜ. w dawnej Polsce ceniony juŜ od średniowiecza równieŜ jako odtrutka (stąd nazwa). Bez . podobna do mariasza. 20 gatunków. często cudacznej. wyrabiany z kulistych tworów powstałych w przedŜołądkach kóz bezoarowych. Bzik.Gita. skr.nazwa ta obejmuje ok. Ew. ale takŜe na myślicieli i pisarzy europejskich. wg Jana. ze słynnym Bulwarem Zachodzącego Słońca. będący częścią Mahabharaty (zob. besy. powyŜej ujścia do jeziora Genezaret. por. pad 'chroniący (od)'. wprowadzony do medycyny europ. bez czarny i bez koralowy. na polu bitwy Kurokszetry. ang.Betsaida (1) . w śrdw. Data powstania .gra w karty z pocz. pad-zahr. sprowadzony ok. która się jednak nie przyjęła. Botanicy dali mu nazwę lilak. badizahr od pers. zwana teŜ ewangelią Kriszny. nazwy. 1563 z Bałkanu przez Konstantynopol (i dlatego w Polsce nazywany bzem tureckim). Bezoar . przedstawicielem ludzkości. Beverly Hills . Xix w. zbudowanymi przez gwiazdy filmowe. złoŜony z 18 części i siedmiuset dystychów dialog między Kriszną (8. 5. od świątyni jerozolimskiej. wcieleniem boga Wisznu. gdy anioł poruszał jej wody. Bezik . miała uzdrawiać wchodzących do niej chorych. por. lek ten uwaŜano zazw. Bhagawadgita . sirotka. z arab. Owcza Sadzawka. z fr. Awatar) i ArdŜuną.strutka.. brzegu Jordanu. 2-3. przez Arabów.niezwykle atrakcyjna dzielnica Los Angeles (USA). grupa kart w tej grze: dama pik i walet karo. sanskrycki poemat religijno-filozoficzny. besigue. architekturze.

Biały .stronnictwo zachowawcze. prządka.. od białego zawoju (podwiki) noszonego przez męŜatki. . Puszcza (Białowieska). Bharat . konserwatyści.wzgórze na zachód od Pragi. niewinność. np. 1910.białka. jasnowłosy. miękkie. jak np. zamszową. bilokuryj. teŜ Bicz(ownicy). Egipcie głowę Ozyrysa zdobiła biała tiara. Białokurowaty . uczciwość..dawn.nazwa Indii w języku hindi. została pobita przez wojska austriacko-niemiecko-hiszpańskie obozu katolickiego pod dowództwem hr. Kobieta. 'pieśń błogosławionego'. Barwa (Biała). na rękawiczki. blondyn.kolor symbolizujący zazwyczaj czystość. reakcjoniści. nosili na ogół białe szaty liturgiczne. płowy. BiałowieŜa . Henryk Iii. polit.hist. polska nazwa kobiety. zob.). równieŜ druidzi. niewiasta. białe słonie były święte w Syjamie. koŜuchy itp. albinos. Klęska ta pozbawiła Czechy niepodległości na trzy stulecia i poddała je germanizacji. wyŜszości. kiedy jeszcze nazwę kobieta odczuwano jako ubliŜającą. prawdę. Czeska armia protestancka pod wodzą Chrystiana. Białoskórnik . z ukr.garbarz wytwarzający skóry jasne. do Xviii w. Przydomek wielu władców. białe byki wybierali na ofiarę druidzi. Lis(owaty). zob. przeciwnicy Czerwonych w czasie powstania 1863 r. księcia Anhaltu. Biała Góra . gdzie 8 Xi 1620 stoczono pierwszą wielką bitwę wojny trzydziestoletniej. prostotę. por. w Polsce . Białe konie ofiarowywano słońcu. Leszek Biały. por. Johanna Tilly. uŜywana obok innych nazw. StaroŜytni kapłani. wyd. takich jak Ŝona (w sensie 'kobieta' do Xvi w. delikatne. bezwględnym represjom i absolutystycznej władzy Habsburgów.zob. sanskr. odzieŜ lekką. kontrrewolucjoniści.nieznana. Biali . Białogłowa . jasny. W staroŜ. pol. Na Wschodzie kolor biały jest symbolem starszeństwa.

bredzeniem i halucynacjami jako skutek ostrego zatrucia alkoholem. starannie utrzymane.wł. po) okresie Wojny Domowej 1918-20 udali się na emigrację. niewinnie zamordowanej pani zamku. Czarny (Czarna izba). Biali chcieli utrzymać Florencję niezaleŜną zarówno od papieŜa. legendy te zawędrowały teŜ do Polski. którzy w (a.wysoka temperatura ciała połączona z majaczeniem. Z wielu (zwł.międzynarodowy znak poddania się a. bogini przyjmująca dusze dziewic i dzieci. a gdy odmawiały ciskały go w zarosły pokrzywami dół. o nastawieniu antyradzieckim. rosyjskie emigracyjne związki polit. dwie frakcje stronnictwa gwelfów. Biała (i) czerwona . por. Kopaszewo. podczas balotaŜu (tajnego głosowania) głos za przyjęciem do klubu. a Biała Dama to dawna Holda czy Berchta. Biała Dama . Biała izba .Biali i Czarni . niemieckimi) pałacami i zamkami łączy się legenda o pojawiającym się nocami duchu pokutującej morderczyni a.zob. Potulice.. kontrrewolucyjne formacje wojsk. zagroŜeni przez zbliŜające się wojska Karola de Valois. a nawet do Wilanowa czy Jabłonny. Biała flaga .Rosjanie. Biała gałka . Biała gwardia . aby się nauczył grzeczności. . chęci rozpoczęcia rokowań z nieprzyjacielem. Biała emigracja . nie chcąc podporządkować się papieŜowi Bonifacemu Viii. Królowa. Czarni byli zwolennikami pójścia na kompromis z papieŜem. jak Grabów.broń sieczna a. mostków i w innych ciasnych przejściach. zwł.zob. Legendy te są. Biała królowa . W Normandii Białe Damy czaić się miały w parowach. Rydzyna i in. 1300 we Florencji po wygnaniu gibelinów w Xiii w. Biała broń . Bianchi.dawn. Biała gorączka . w okresie wojny domowej w Rosji a. jak i cesarza.. do rezydencji wielkopolskich. gościnno-sypialne. zapraszały przechodnia do tańca: jeśli się godzili nie czyniły nic złego. Chorągiew. opuścili w 1301 miasto (wśród nich Dante i ojciec Petrarki) i na koniec przyłączyli się do gibelinów. być moŜe.widmo a.w dawnym domu szlacheckim i chłopskim pomieszczenie reprezentacyjne. Zjawa taka ma być zwiastunką nieszczęścia a. Opera komiczna (1825) Francois Boieldieu. u brodów. pozostałością mitów germańskich. kłująca.pot. na co dzień mało uŜywane. parlamentariusz z białą flagą jest nietykalny. czarodziejka w folklorze wielu krajów Europy. Neri. aby móc skuteczniej stawiać opór cesarzowi. które utworzyły się ok. demonstrujące zamoŜność domu. śmierci. policją itd.

śółty (śółta księga). Biała niewolnica . zwł. sentymentalno-sielski wodewil. późn. niedziela pasyjna. od Zakazanego Miasta. Biała magia . Rośliny (Emblematy). amer.urzędnicy (w odróŜnieniu od robotników). Białe karły .opowieść sentymentalna ze wspomnień marzyciela (1848) Dostojewskiego. lecz o rozmiarach podobnych do Ziemi. Białe noce . Biała noc . takŜe podobne publikacje rządów in.śniegi i lody groŜące śmiercią. Biała stopa . Biała Liga . Białe małŜeństwo .-kat. Białe kołnierzyki .ślad zwierzyny na śniegu.gwiazdy o masie zbliŜonej do masy Słońca.cielęcina. piąta niedziela wielkiego postu.emblemat ang.. kiedy słońce zachodzi na krótko a. ang.działanie mające na celu wywoływanie zjawisk nadnaturalnych bez pomocy złych duchów. społ. a. Biała płeć . wraz z Dwoma ślepcami) J. kobiety.ang. Czarny (Czarna magia). white collars.Biała księga .z 1651 r.dawn. dynastii York. zob. Biała śmierć . por.. ominięcia jakiegoś prawa.biały pieniądz. debiut operetkowy w 1 akcie (ParyŜ 1855. Białe mięso .w okolicach polarnych a. Offenbacha.. za granicę.ang. bez zamiaru współŜycia seksualnego. kobieta sprzedana do domu publicznego. Biała niedziela . państw. do Ameryki Płd. Białe noce . Biała RóŜa .formalne. subpolarnych w okresie przesilenia letniego. fantazja romantyczna. Une nuit blanche. np. White League. zawarte w celu nabycia a. zob. White Paper. . publikacja rządu brytyjskiego przeznaczona do sprzedaŜy publ. zawierająca zbiór informacji na jakiś temat polit.w kościele rz. Biała pagoda . drób. mariage blanc. w Pekinie. Biała moneta .fr. Gęstość materii we wnętrzu białych karłów moŜe przekraczać 100 ton na 17cm sześcienny. zmuszana do prostytucji. Ku Klux Klan. nie zachodzi wcale. fr.dawn. w parku na płn. w dawnej Polsce moneta srebrna.

Czarny (kamyk).ostatni na balu. por. w Waszyngtonie od czasu. wprowadzona oficjalnie przez prezydenta Teodora Roosevelta.pierwszy pawilon wzniesiony w Łazienkach przez króla Stanisława Augusta. Biały węgiel .romantyczny. wg islamu dusze sprawiedliwych śpią jako białe ptaki pod tronem Allaha aŜ do dnia Sądu Ostatecznego. Biały kamyk . Biały kruk . świętemu słoniowi przydawano urzędnika wysokiej rangi.łac. zbudowany w 1774-76 przez Dominika Merliniego. Biały mazur .dawn. Biały balet . przen. wnętrza: Jan Bogumił Plersch i Jan Ścisło. cięŜko harujący dla cudzej chwały. gdy okopcone mury spalonego w 1814 przez wojska brytyjskie gmachu otynkowano na biało. dusza człowieka. unikat. Biały Dom(ek) . Taniec. których chcieli zrujnować. kredą.czarodziejski ptak folkloru baskijskiego. tańczony przez biało ubrane tancerki i tancerzy w białych spodniach i czarnych aksamitnych kurteczkach. Biały kos . Biała moneta.Rzymianie zaznaczali w kalendarzach szczęśliwe dni białym kamykiem.pop. przen.mrozik. Biały ptak . na carów Rosji jako carów moskiewskich. Biały mróz . Biały taniec . kosztowna. a. 202. Biały sport . Biały car . aby nadzorował gospodarkę jego dworu.sumienie a. jako źródło . bezuŜyteczna godność a. szycie bielizny. sadź.nazwa najstarszego spośród kniaziów Rusi powstała za czasów tatarskich.zob. Juwenala. tańczony nad ranem. urząd. nazwa siedziby prezydenta Stanów Zjedn.człowiek wyzyskiwany. Biały murzyn . rara avis 'rzadki ptak. Biały pieniądz . Biały Dom . albo lapillo. gwizdanie jego przywracać miało wzrok niewidomym.woda jako siła napędowa elektrowni wodnych. rarytas. posiadłość niewarta pieniędzy łoŜonych na jej utrzymanie. legendarnych królów Awy. polityka prezydenta USA.Białe szycie .zob. szron. 7. rzadkość'. zamróz.tenis. łac. przeniesiona późn. nędznie wynagradzany. Biały słoń święte zwierzę Syjamu za czasów dawnych. szreń. z Satyr. fenomen. od białych kostiumów graczy. wg tradycji póŜniejsi władcy Syjamu obdarowywali białymi słoniami dworzan.

Xx w.zob. 1726 rozbudowany przez Jana Zygmunta Deybla dla Jana Klemensa Branickiego na wielkie załoŜenie pałacowo-ogrodowe . 1919. odbudowany wg planów z 1726. 9. Rycerze Białego KrzyŜa . jeden z siedmiu mędrców gr.in. zdanie: 'Wszystko co posiadam. przez wielkiego księcia lit. od 1771 .ang. Orzeł biały . Moby Dick. noszę z sobą'. KrzyŜacy . Wojna Białej i Czerwonej RóŜy . jest dziś siedzibą Akademii Medycznej. spalony w 1944. Pałac . Giedymina. tytuł wiersza R. Biały wiersz .. pne.łac. Ponad śnieg bielszym się stanę . Prawa miejskie od 1749. Bias z Prieny . super nivem dealbabor. gnome). fr.joannici (zob). Kiplinga. white man's burden. Pałac. Białystok . eufemistyczne określenie kolonializmu Imperium Bryt. wieś załoŜona prawdop. 'między dziedzińcem a ogrodem' . któremu staroŜytni przypisywali autorstwo wielu pergaminów (gr. Psalm 50. od 1659 w posiadaniu Stefana Czarnieckiego (z nadania królewskiego).w Karii półlegendarny mędrzec gr. zbrojownia z Xviii w.miasto wojewódzkie nad rzeką Białą we wsch.które nazwano w Polsce Wersalem Podlaskim. końca Xix i pocz..z pałacem usytuowanym entre cour et jardin... śeromskiego.śrdw.zob. 1899.energii w ogóle. Brama z 1758. w 1691-97 przez Tylmana z Gameren w stylu barokowym. tytuł sztuki St. z Biblii. boczne przykryte hełmami. usprawiedliwianego przez obrońców jako obowiązek moralny "wyŜszych" białych narodów w stosunku do "zacofanych" kolorowych ludów w koloniach. ok. W 1760-71 wnętrza przyozdobiono klasycystyczną dekoracją malarsko-rzeźbiarską.zob. Biały Wieloryb . templariusze nosili czerwone krzyŜe. pawilonami i rzeźbami. 2 wydłuŜone skrzydła boczne łączą się z korpusem za pośrednictwem galerii i pawilonów. (zob. 8) powiedzieć . Brzemię białego człowieka . m. które wg Cicerona (Paradoxa. i pałacyk gościnny z 1771 uzupełniają zespół pałacowy. w Xiv w. 1. części Niziny Mazowiecko-Podlaskiej. Mędrcy). zameczek gotycko-renesansowy przebud. Orzeł. 1.czarne. później Branickich.Potockich. Wojna. Za pałacem rozległy ogród tarasowy z fontannami. z Vi w.nie rymowany. Trzykondygnacyjny korpus główny pałacu ma 3 ryzality od dziedzińca.

zob. Księgi dydaktyczne: 14 listów św.maksyma Biasa. 'prawo'. Biblia .. która wypisana była podobno na ścianie świątyni Apollina w Delfach. Księgi historyczne . napisany w jęz.). łac. hebr. Kanon katolicki. Exodus. a przez chrześcijaństwo równieŜ za natchnione przez Boga.. Ii.. Omnia mea mecum porto. tzw. greckim i aramejskim (Ew. pne. 2.). Deuteronomium. aby zagroŜeni przez Persów uciekli na Sardynię. gr.13 ksiąg. grece hellenistycznej. Pentateuch.16 ksiąg. Prorok (Prorocy izraelscy).. hebrajskim i aramejskim. Kanon Ŝydowski i chrześcijański z wyjątkiem katolicyzmu: 1. Udzielił teŜ rzekomo mieszkańcom Jonii oryginalnej rady.miał porzucając ojczyznę. najwcześniejsze manuskrypty pochodzą z Iii i Iv w. Tora hebr. . pierwotne teksty zaginęły. pismo' w l. a poł. ksiąŜka. Tekst oryginałów (autografów) zaginął.powstał między Xii a Ii w. na Septuagincie i Masorze (zob. Wulgata..9 ksiąg.21 ksiąg. wersje istniejące opierają się gł. Kanon obejmuje 27 ksiąg: 1.. Pisma. wg Mat. w jęz. Księgi dydaktyczne . 4. 3. gr. biblia 'księgi') uznane za święte przez judaizm.). 2. zob. jeden z najstarszych pomników lit. teŜ Mit(y i legendy. jest dotąd urzędowym tekstem Starego i Nowego Testamentu w kościele kat. uwzględniający treść ksiąg: 1. Prorocy. I w. Księgi historyczne: 4 Ewangelie i Dzieje Apostolskie. Przekład łaciński z Iv8V w. Pawła i 7 listów powszechnych. zob. Stary Testament .Pismo św. Stary i Nowy Testament. Leviticus. księgi (gr. a. 3. Pięcioksiąg. Numeri. Genesis. biblion 'zwój papirusu. w niewielkiej części w koine. Ludzie są przewaŜnie źli . Pozostałe 7 ksiąg deuterokanonicznych uwaŜa się poza kanonem katolickim za apokryfy. ketuwim . Nowy Testament . newiim . zachowany tylko w jęz.21 ksiąg.. hebr. 2..mn. Księgi prorockie .powstał między poł.

. Biblia Cyryla i Metodego a. Księgę prorocką . w 1454855.?).największe osiągnięcie warsztatu Johanna Gutenberga. Jest jeszcze w uŜyciu. był ogromny. właśc. księdza Jana Nicza ze Lwowa. w 1563 nakładem Mikołaja Radziwiiła Czarnego. kapelana Jędrzeja z Jaszowic na zlecenie królowej-wdowy.zob. Jedna z najdróŜszych ksiąg świata. Jana. z 1632 (nowa edycja w Biblii brzeskiej). słowiański. Biblia 42-wierszowa . stał się tekstem obowiązującym niemal dla wszystkich angielskich sekt protestanckich. 200 egzemplarzy zachowało się 46. radziwiłłowska .wydana w 1561 na zlecenie nakładców M.. i S. Biblia króla Jakuba a. Cyryla (Konstantyna) w Ix w.przełoŜona przez św. Szarffienbergów pierwszy drukowany katolicki przekład polski Jana Leopolity. a. pierwszy szeroko znany i opisany egzemplarz znaleziono w Bibliotece Mazarina w ParyŜu. wydanie z błędami druk.) Biblia Leopolity a. najstarszy literacki jęz. niŜej Biblia nieświeska. szarffenbergowska . z ok. niŜej Biblia Gutenberga. wydruk.przekład angielski. z tego jeden w bibliotece Seminarium Duchownego w Pelplinie. 1. 42-wierszowa .in. gdzie odnaleziono znaczną część przekładu. Mazarina. (Gen. nazwa od miasta Sarospatak na Węgrzech.. m.. Biblia królowej Zofii (Sonki) a. polskiego Xv w. starosłowiańska . przekład kalwiński wyd.zob. zob. kanoniczny tekst protestancki..przekład pol.in. Biblia gdańska .3. ale ziemia była nieuŜyteczna a próŜna. Ŝony Władysława Jagiełły w 1454 przez kilku tłumaczy. dedykowany Krzysztofowi Radziwiłłowi. w 1760 r. wydany w 1611. arcydzieło sztuki typograficznej. słynny błąd: "kuszony do diabła" zamiast "od diabła".Objawienie św. . Biblia łacińska. a Duch BoŜy na świecie linad wodami. WaŜniejsze przekłady: Biblia brzeska a. na utworzony przez Cyryla i Metodego język staro-cerkiewno-słowiański. przekładzie Wulgaty (Xv w.najwaŜniejszy zabytek jęz. Biblia królewiecka .pol. niŜej Biblia Seklucjana. stąd nazwa. Apokalipsa. dokonany 1604-11 przez grupę uczonych na zlecenie króla Jakuba I (James I).zob. Jego wpływ na literaturę i język ang. Biblia Gutenberga a. prawdop. przekład Starego Testamentu z tłumaczenia czeskiego dokonany dla 4. szaroszpatacka . Wersja autoryzowana . Na początce Bóg stworzył niebo i ziemię. m.. oparty na nie zachowanym do dziś pełnym śrdw. Biblia Budnego . a ćmy były na twarzy przepaści. 1.

który jednak z przekładami tymi nie miał nic wspólnego. Biblia Murzynowskiego . Biblia Szarffenberga . Luter w Przesłaniu od tłumacza: "Nie naleŜy pytać.. przekład ariański z 1570-72 Szymona Budnego wyd.. Nowy Testament . Biblia radziwiłłowska . Biblia Wiklifa . Biblia Wujka . pierwszy z 1380 (pierwszy kompletny przekład ang. w 1534 roku. Biblia Seklucjana a. Biblia Mazarina . i gr. napisany pięknym.. i przysłuchiwać się ich mowie.). na niemiecki. renesansowym.naprzód z bloków (desek drzeworytniczych) później z ruchomych czcionek.dwa przekłady Wulgaty na jęz. Budnego . królewiecka. Biblia nieświeska a.najwaŜniejszy z nowoŜytnych przekładów Biblii.. pod kaŜdym obrazkiem.zob.przekład ariański Jana Kiszki wyd. Biblia szaroszpatacka . z języków hebr.zob. jak tekst łaciński powinien brzmieć po niemiecku.. tł. ale trzeba pytać matki w domu. przekład luterański Nowego Testamentu Stanisława Murzynowskiego. wyŜej Biblia Gutenberga. zazw. który dzięki temu dziełu jest datą powstania nm. Biblia Lutra . niŜej Biblia Seklucjana. od nazwiska ang. Przekład ariański Marcina Czechowica z 1577. Psałterz . śołtarze).pol.całość).zob. wyŜej Biblia królowej Zofii.zob. . wyŜej Biblia króla Jakuba.zob. dzieci na ulicy. obrazkowa ksiąŜką dewocyjna. języka narodowego i literatury nm." Wyd. w 1599 .łac. 'Biblia ubogich (duchem)'. tzw.znakomity przekład jezuity Jakuba Wujka (w 1593 Nowy Testament. analfabetom jako namiastka lektury Pisma św. Były to prawdop. w 1574. wyŜej Biblia brzeska.zob. Psalm (Psalmodie. w NieświeŜu nakładem Kawieczyńskich. wyd. Septuaginta . Biblia pauperum . wyŜej Biblia Leopolity. Murzynowskiego . Wersja autoryzowana zob. do dziś Ŝywym językiem polskim.zob. z krótkimi objaśnieniami.). angielski. w 1552 w Królewcu nakładem księgarza Jana Seklucjana. Johna Wiklifa (zob.pol. człowieka z ludu na rynku. Psałterze. teologa i reformatora relig.przystosowanym językowo do polszczyzny Xvi w. a. najwcześniejsze ksiąŜki drukowane . słuŜąca w śrdw. drugi o kilka lat późniejszy. po łacinie.

Eratostenes z Kyrene. Izabeli Czartoryskiej w Świątyni Sybili w Puławach. zgromadziła całe niemal piśmiennictwo greckie i wiele innych. m. . ale daty ich są sporne. a w 1880. od 47 pne. zw. Arystofanes z Bizancjum i Arystarch z Samotraki. ok. Biblioteka Assurbanjpala .Wulgata . odbudowana w pocz. Biblioteka Aleksandryjska . Akadów. biskupa Mediolanu. Niewielką uratowaną część oddano do uŜytku publ. wraz z Muzeum. Biblioteka. Serapejon.. przekazana w spadku do uŜytku publ. we Lwowie przez Włodzimierza Dzieduszyckiego. wychodząc z załoŜenia.in. 1812 w Poturzycy przez Jana Kalasantego Dzieduszyckiego. Biblioteka Ambrozjańska .księgozbiór ks. Poeta Kallimach z Kyreny opracował katalog zbiorów stanowiący pierwszy zarys historii lit. Biblioteka Dzieduszyckich .zał. do V w. zburzona za Edwarda Vi. wzbogacony następnie przez Adama Kazimierza i Adama Jerzego Czarłoryskich. Dziś Zbiory Czartoryskich w Muz. kazał zuŜyć zwoje Biblioteki do opalania łaźni publicznych. Biblioteka Czartoryskich .największa i najsłynniejsza biblioteka staroŜytna.. odkryta w ruinach Niniwy w 1853 przez A.zal. w 1609 w Mediolanie . przy świątyni Serapisa. Bodleian Library. Vii w. liczyła od 400 do 700 tys. Bruchejon. ang. zał. nazwa od św. w 1455 przez księcia Humphreya. od dzielnicy miasta. Xvii w. w Krakowie w 1876.? Wg legendy. arcybiskupa Mediolanu.. w 1857. kiedy kalif Omar zdobył Aleksandrię.jako prywatny zbiór kardynała Borromeo.). Babilończyków i Asyryjczyków (obecnie częściowo w Muzeum Brytyjskim). Nar. Składała się z 2 części: wielkiej. zwojów.. AmbroŜego. Biblioteka Baworowskich . głównie staraniem Sir Thomasa Bodleya. Oddana do uŜytku publ. uniwersytetu w Oxfordzie. Layarda. przez Ptolemeusza I Sotera wraz z Muzeum (zob. są zbyteczne. w której zgromadził oryginały i odpisy piśmiennictwa Sumerów. Zenodot z Efezu. Apollonios z Rodos.zapoczątkowana w 1850 przez Wiktora Baworowskiego. a nawet w jakiejś części. zw. Zarządzali nią znakomici uczeni gr. H. w Krakowie. ofiarowana społeczeństwu. Ŝe jeśli zawierają tę samą treść co Koran. 1564-1631. w znacznej części włączana do zbiorów Ossolineum. we Lwowie w 1900. stąd nazwa. wojnie świat. są szkodliwe. Biblioteka uległa całkowitej zagładzie w kilku poŜarach. a po 2. zał. i małej. ofiarowana krajowi i przekazana do uŜytku publ. 669-626 pne.. nowy budynek w 1946.zob. w poł. a jeŜeli inną.ostatniego wielkiego króla Asyrii. W 1831 zbiory skonfiskowano i wywięziono do Petersburga. Biblioteka Bodlejska.

Juliana Ursyna Niemcewicza i Karola Sienkiewicza.zał. a w 1921 przez Bibliotekę Pawlikowskich z Medyki. po I. spłonęła. przez Samuela Dicksteina. biblioteki Jana Zamoyskiego w Zamościu (Xvi w.biblioteka przy kościele św. Wincentego Krasińskiego. w Warszawie w 1844 przez gen.. w 1838 przez Adama Jerzego Czartoryskiego. we Florencji. Biblioteka Polska w ParyŜu . oddana narodowi. który je zabrał do Rzymu i wzbogacił z myślą o ich późniejszym zwrocie. teŜ Ossolineum.Biblioteka Jagiellońska (pop. Koszykowej 26 (dar E. Leopolda Kronenberga i Henryka Sienkiewicza. załoŜona w 1893 jako czytelnia nauk. S.zał. od 1953 placówka naukowa PAN. Warszawy . od 1853 we własnym gmachu na Wyspie św.księgozbiór Zakładu Narodowego im. Laurenziana . W czasie 2. zniszczona przez Niemców niemal doszczętnie w 1944. Biblioteka Ossolineum . 1364. i otwarta w 1747 w Warszawie przez braci Józefa i Andrzeja Załuskich. pierwsza polska biblioteka narodowa. Zob. Ludwika. ukończona w 1568. podpalona przez Niemców. wojny świat. Kierbedziowej). Wawrzyńca. pomnoŜony w 1823 przez zbiory Lubomirskich z Przeworska.łac. wojnie świat. Biblioteka Ordynacji Krasińskich . największa w Polsce do Xix w. Oddał je Florencji papieŜ Klemens Vii (Giuliano de Medici). Zaczątkiem jej były prywatne zbiory Cosima i Lorenza de Medici w Xv w. od 1829 w Kórniku. najstarszy i największy ośrodek dokumentacyjny historii Polski za granicą. wraz z Muzeum. Numimentum spiritus . w 1880 przejęta przez Zamoyskich. napis na dawnej . Biblioteka Kórnicka . Biblioteka Publiczna m.st. Odkupione od nich przez papieŜa Leona X. jedna z najstarszych i najwaŜniejszych bibliotek polskich. od 1914 we własnym gmachu przy ul.zał. rozpoczęta przez Michała Anioła w 1524. Zbiory w 1795 wywiezione do Petersburga.powstała przez połączenie i przewiezienie do Warszawy w Xix w. W 1775 Hugo Kołłątaj połączył biblioteki wydziałowe w jedną bibliotekę Uniwersytetu Jagiellońskiego. Marka we Florencji. Biblioteka Ordynacji Zamoyskich .) i księgozbioru Akademii Zamojskiej. wojny świat. zał. w 1944. przez Adama Tytusa Działyńskiego w 1817 w Konarzewie. zbiory zniszczone w 80%. Jagiellonka) .najstarsza i najznakomitsza biblioteka publiczna w Polsce.zał. Biblioteka Załuskich . niemal w całości spalone. zał. 'pokarm dla ducha'. Lorenzo. obecnie znacznie rozbudowana. Po wygnaniu Medyceuszy z Florencji zbiory przeszły pod opiekę zakonników u św. 1817. w znacznej części rewindykowane. W 1946 większa część zbiorów przeniesiona do Wrocławia. w czasie 2. w 1925.w Krakowie. Ossolińskich we Lwowie.

waŜny ośrodek handlowy z rozwiniętym tkactwem lnianym na szlaku Polska . Bicz Homera . muzułmański władca (atabeg) Aleppo i Mosulu. zob. bicornis 'dwurogi'. nazwa Albati a. Kapnicy. Flagellum 'bicz') czionkowie śrdw. swobodnych erotycznie sonetów i dialogów. Chichevache. w Xiv w. w końcu Xiii w. Kiedy na Podkarpaciu powstała plaga zbójnictwa.in. W białych ubiorach (stąd ich wł.Węgry w Xv w. bractw religijnych. Bicz BoŜy .Nur ad-Din.(wym. teŜ Nur ad-Din i Szama ad-Din. biczowali się publicznie. Xv w. zwalczany przez kościół. m. w mieście załoŜono "uczelnię" . potem w Niemczech. 1519. z łac. Bicz ksiąŜąt . późnorenesansowy ołtarz gł. prawdop. z Baldwinem Iii. 1118-74. adaptacja napisu na portalu Biblioteki Aleksandryjskiej: Psyches iatreion. gł. Miejce urodzenia Marcina Kromera (zob. Bicz. prowadzi wiele wojen z krzyŜowcami. w 1780. Homeromastiks. własność królewska. por. Attyla.(z łac. we Francji.. Kościół parafialny BoŜego Ciała .). ale rozebrani do pasa.kilka sznurów korali związanych razem.Pietro Aretino. z pol. autor pięciu komedii. W 1349 zakazany przez papieŜa Klemensa Vi. szli ulicami. siedziba sądu wyŜszego prawa magdeburskiego. królem jerozolimskim. po czym wygasł. Bianchi). z bogatym wyposaŜeniem wnętrza. własność kapituły krakowskiej. stalle późnogotyckie z pocz.). pulpit muzyczny z 1633 z płaskorzeźbami. zob. częściowo i w Polsce. Bicorne . 1492-1556. w Polsce noszony przez asystę pogrzebową jeszcze w międzywojniu. Biczownicy a. Flagelanci . a takŜe ostrych satyr. Tricome. w nim cenny obraz Opłakiwanie Chrystusa (Xvi w. krośnieńskim.późnogotycki.szkolę katów. Bicz korali . Fragmenty murów miejskich z basztą katowską. którzy odbywając wędrówki pokutnicze. 'sanatorium dla umysłu'. kaplice z 1521. 1260 we Włoszech. Zoil. Zabytki z Xiv-Xvii w.Bibliotece Królewskiej w Berlinie. Biecz . wzmianki o mieście od 1023.gr. pisarz wł. sprzed 1604. i . fr. Xvi w. okładając się batami do krwi i śpiewając pieśni pokutne. ale przybrał na sile w czasie epidemii "czarnej śmierci" 1348-49. Ruch powstał ok.-ok. Bicz chrześcijan ..zob.miasto nad rzeką Ropą w woj. zob. zbud. bikom) kapelusz dwuroŜny modny na przełomie Xviii i Xix w.

Bielany (2) . które po przekwitnięciu rozrastają się w gęsty. pochodząca od szczecinek okwiatu wełnianki. W 1742 zostaje marszałkiem wielkim. uszkodzony dzwon gotycki z 1382. błotnych. masywne).. z łac. w latach 1603-42 wg projektu Andrzeja Spezzy i Jana Seccatori.bieda. S. proste. poł. Dzięki niemu rozwiązano palące zagadnienia Ŝycia miasta: bruki. kiedy zostaje marszałkiem nadwornym koronnym. bi:dermajer) niemiecka kultura mieszczańska okresu 1815-48. biga 'wóz parokonny'. dziś trzy wielkie osiedla mieszkaniowe wg projektu Marii i Kazimierza Piechotków. Biegajcie! Biegajcie! . biały puch nadający łące białawe zabarwienie. Gorze się nam stało! Bielany (1) .(wym. Biedermeier . w Xviii-Xix w..część dzielnicy śoliborz w Warszawie. torfowych łąk. Opiekuje się Warszawą z niezwykłą na czasy saskie energią i kompetencją. krajów słowiańskich i Danii (meble funkcjonalne. Austrii. rzekomego autora wierszy Adolfa Kussmaula. w 1916 włączona do Warszawy. z bogatym wyposaŜeniem wnętrza.lud. od nazwiska satyrycznej postaci nm. wygodne. nazwa podmokłych. portale późnogotyckie z Xv-Xvi w. publikowanych w 1855-57 w "Fliegende Blatter". Bielawa .część dzielnicy Zwierzyniec w Krakowie... pastwisk. Xvi w. część dawnej wsi Pólków stała się własnością kamedułów i otrzymała nazwę Bielany. Bieliński Franciszek . epitafia z Xv-Xvi w. Xvii w. jednonawowy. w ksiąŜce (Biedermaiers Lebenslust) w 1869. Obie nazwy od białego ubioru zakonnego kamedułów. oświetlenie. na linii murów miejskich. 2-wieŜową fasadą. porządek .ok. z rzędami kaplic bocznych i monumentalną. od 1732. nawiązuje do dzieł baroku wł. gdzie w 1. Srebro). filistra Gottlieba Biedermaiera o umyśle ciasnym i śmiesznym. F. Biedka . obrazy Tomasza Dolabelli z Xvii w.barokowe z Xvii w. styl meblarstwa i wnętrzarstwa Niemiec. obronna dzwonnica z Xv-Xvi w. 1683-1766. Sautera i Ludwiga Eichrodta.. Kościół zbud. płn. zwł. w Polsce pop.zob. wyd. dwukołowy wóz bezresorowy o dwóch dyszlach. gdzie znajduje się kościół i erem kameułów na Srebrnej Górze (zob.. renesansowe nagrobki z pol.

dawn. biennum 'okres dwuletni'.ok. tabor miejski. biała szata. (Józef Dulski.) I mniemam. czystość miasta. pod sukienką. obrusy ołtarzowe itp. Jednym z miast będę najpiękniejszych świata. 1495-1575. festiwal) odbywająca się co 2 lata. Do Franciszka Bielińskiego. suknia. 77-78 (poł. odbywające się od 1895 najstarsze i najsłynniejsze biennale artystyczne świata. alby. Jedni mnie błota i gnoju stolicą. Wprowadził atmosferę względnego ładu. a autorem planu był zapewne Jakub Fontana. 59-64.ogniowy. odzieŜ spodnia. jeślić Bóg DrzedłuŜy lata. (kościelna) komŜe. Ulica Marszałkowska .. (bielizna pościelowa) prześcieradła. pierwszy historyk piszący po polsku i pierwszy polski zawodowy literat.) Bielizna . planując ją w kształcie kwadratu w układzie szachownicy. Warszawa. Mickiewicz. zob. strój. Pan Tadeusz. Kronika (wszytkiego świata). (A. serwetki równieŜ kolorowe.. (stołowa) obrusy. Ty prawie wszystkie waŜniejsze ulice.) Bielski Marcin .. Zaplanowano ją od Królewskiej do Świętokrzyskiej. a w 1765 Komisję Boni Ordinis łac. Nowych mi ozdób i wygód dodałeś (.impreza (wystawa.). Biennale . porządku i poszanowania prawa. (. 'Dobrego porządku'. 53-54. dawn. Gdy pięknym pokryć kamieniem kazałeś. z łac. stworzył w 1742 Komisję Brukową. Drudzy Plutona zwali okolicą. Wystawa Sztuki Nowoczesnej w Wenecji'. biały obrus. w białą sukienkę. 'Międzynar. Tyś nowe domom przepisał granice. . zajmującą się kontrolą finansów i przywilejów miejskich.) Z inszym juŜ cale pozorem Warszawa W oczach całego dzisiaj świata sława. poszewki. Osią tego nowo zagospodarowanego terenu osadniczego była wytyczona ulica szerokości 26 m. Pośrodku szła dziewczyna w bieliznę ubrana. nieco później nazwana od funkcji Bielińskiego Marszałkowską. białe nakrycie. wł.. Esposizione Biennale Internazionale d'Arte di Venezia . serwety. noszona pod ubraniem zwierzchnim. biały ubiór. marszałka nadwornego koronnego. który projektował domy jurydyki Bielino.. podpinki. 2. kolor biały. Xviii w. juŜ za Stanisława Augusta Komisja Brukowa przedłuŜa ulicę do granicy pól miejskich (dzisiejsza Wilcza).wł.w 1757 Bieliński zakłada jurydykę Bielino. tj.. 431. białość.

kipieć ze złości. upadek bogów. Biernat z Lublina . Iii.przest. zakonników. kiedy dzwon został zawieszony. Big Ben .) Biesagi . Jeden z twórców wiersza polskiego. bez poruszenia innych. (A. 8. Ej. Senatorze. losy. w Londynie. co świadomie i konsekwentnie polszczyznę w piśmie uprawiał". zazw. lewe (w kanach). List (do księgarza). pierwszy polski pisarz świecki. .modlitewnika Raj duszny (1513) oraz zbioru bajek. kolory tęczy miały być odbiciem jego drogich kamieni: jego straŜnikiem był Hajmdal.diabeł (zob. noszona dawn. czart. Prekursor polskiego piśmiennictwa reformacyjnego. niegdyś forma imienia Bernard. Biernat. Ezop (śywot Ezopa Fryga). 1465-po 1529. Bies . gra polegająca na zdejmowaniu patyczków z bezładnie rzuconego stosu.z nm. z łac. sc.5 tonowego dzwonu wybijającego godziny w WieŜy Zegarowej gmachów parlamentu bryt.ogólna nazwa figur i pionków w szachach. bifo 'drŜeć'. skand. cz.pop. ziemią. głównego komisarza budowy w 1856. Mickiewicz. autor pierwszej ksiąŜki drukowanej po polsku . prostaka. dawn. wściekać się. tęczowy most między Asgardem. kostki. kaŜdego patyczka oddzielnie. nazwany (ang.worek podwójny a. Bifrost . bisić się . niebem. Zob. i Midgardem. torba. widzę. dziadów itd. Ŝe się juŜ ty bisisz. szaleć. pop. 296. bisaccium 'mieszek dwoisty'. nazwa 13. przez pieszych wędrowców. isl. Beiguss 'sos' a.). Biesić się. która stała się symbolem gbura. "pierwszy Polak. most miał się zawalić. pionków i dam w warcabach. Dziady. szatan.Bierki . 'Wielki Beniamin') od Sir Beniamina Halla. najczęściej na Ŝywność.mit. sakwa podwójna do przewieszania (przez barki) na piers i plecy. głupca.. gdy na stanie Ragnark. Bigos . Bleiguss 'okruchy ołowiane'.ok. skórzana. zob. rost 'ścieŜka'.

zob.przysł. Adama Gorajskiego. wedle Przysłowia. (A.atol w Archipelagu Marshalla na Pacyfiku. aŜ z brzegów naczynia war pryśnie. 'Billy-dziecię'. Mickiewicz. Pieśń (Pieśni Bilitis). które ogołociły wyspę z roślinności. Williama H. libretto: Lincoln Kirstein. bilowrajts) zob. Bierze się doń siekana. w Kotlinie Sandomierskiej. gdzie w 1946 Stany Zjednoczone przeprowadzały pierwsze powojenne próby wybuchów bomb jądrowych. sama idzie w usta. I praŜy się.miasto nad Ładą. od Xviii w. Biłgoraj . Zamknięta w kotle. bo się z jarzyn dobrych sztucznie składa.) Bigos hultajski . Billy the Kid . galimatiasu. 4. aŜ ogień wszystkie z niej wyciśnie Soki Ŝywne.(wym. słynne miasto siciarzy. zabił w Meksyku przeszło 20 osób. ambarasu. obrazujące zamoŜność . kwaszona kapusta. Saba (Królowa Saby). a mieszkańcy mogli powrócić w 1969. muzyka: Aaron Copland. grzybów i przypraw. RównieŜ nazwa skąpego dwuczęściowego damskiego kostiumu kąpielowego. Bilkis ..Potrawa nie lada Jest bigos. łonem wilgotnym okrywa Wyszukanego cząstki najlepsze mięsiwa. prawa miejskie na wzór magdeburski uzyskane w 1578 przez nowego właściciela.narobić kłopotu. Bilitis . tytuł to przezwisko słynnego przestępcy amerykańskiego. próby ukończono w 1958. od Sfefana Batorego. zamieszania. Która.: Eugene Loring. Bonneya. moŜe od skąpych ubiorów mieszkańców atolu. który w końcu Xix w. Bikini . zmartwienia. Deklaracja (Praw 1689). choreogr.ang.zob. Pan Tadeusz. Bill of Rights . Nawarzyć (narobić) bigosu .z duŜą ilością róŜnorodnego mięsa. Chcesz zaznać raju. którzy swe sita sprzedawali równieŜ za granicą. balet w 1 akcie (Chicago 1938). słoniny. od "bombowego" wraŜenia wywoływanego przez strój a. 832-839. Rodzaj westernu baletowego. mieszkaj w Biłgoraju .

birretum 'czapeczka' od późn.siciarzy biłgorajskich.przest. z łac. Cesar Birotteau. na którym składa się drewno do spławu oraz wiąŜe i zbija tratwy. i śrdw. prokuratorów i adwokatów. wł. 1923. łajdak'. w dawnej Polsce cenna.-łac. złoty młodzieniec.okrągłe nakrycie głowy. Bisior . A. BindaŜ . Bitbante Rocca to nazwa fikcyjna. Bip .zob. 850-51.. z nm. oznaka doktorska na wyŜszych uczelniach. Biret .berso. kryta aleja ze sklepieniem z kratownicy obrosłej pnączami i rozpiętymi na niej gałęziami lip i grabów (Xvi-Xvii w. kanciaste nakrycie głowy duchownych: purpurowy-kardynałów. bisior z lnu' .wydzielina gruczołu bisiorowego niektórych morskich gatunków małŜów. ze śrdw. (ba)wełny. Birbant . hulaka. czarny . delikatna tkanina z lnu.. Bimini .. 5. Bindung 'wiązanie (tratw)'. chłodnik. z wł. z nm. Binduga . cienkie i lśniące tkaniny.. z których w staroŜ.biskupów. fioletowy . Bindwerk 'bindaŜ' od binden 'wiązać'.). birrus 'płaszcz z kapturem'. tkano kosztowne. dęty koralik. birbante 'szelma. Źródło (młodości). kolebka ogrod. noszona przez zamoŜne damy. część oficjalnego stroju sędziów. Pan Tadeusz. 'Skała Hultajska'. Romans ma tytuł: Hrabia.nowoczesny Pierrot. lekkoduch. lśniący. Mickiewicz.reszty duchowieństwa kat.teren nad drogą wodną. ur. Birotteau . byssus 'len.-łac.zob. płótno. postać stworzona przez słynnego mima fr. bibosz. Marcela Marceau. utracjusz. czyli tajemnice Zamku Birbante-rokka. występująca w postaci wiązki jedwabistych nitek.

do której wiódł pomost dębowy dł.) Paola Uccella.zob. z gr. bydgoskim. Bitwa pod San Romano (1 Vi 1432) . Biskupin . Bitwa.kontaminacja z arab. Uffizi. Marignano. ok. Szkoła (świata). który rezydował w tej diecezji od 1681 do dnia swej śmierci. z cyklu Taniec śmierci. Nat. Londyn. mahometanin. teŜ Orzeł (z Meaux). Londyn.tryptyk malarski. zuchwalec. urwis. busr(a) 'paciorki' za pośredn. tur.wieś w woj.dostojnik kościelny. miała 11 ulic poprzecznych.zob. grodzisko kultury łuŜyckiej z wczesnej epoki Ŝelaza (okres halsztacki). Biskup . 550 pne. Nat. przen. teologa i kaznodziei fr. zob.przydomek pisarza.papieŜ. pogard. muzułmanin. Bitwa . Biskup i śmierć . odkryte w 1933 przez miejscowego nauczyciela. Hatto I. Zał. opiekun'. Na podstawie zachowanych fragmentów zrekonstruowano część grodu. Lipsk. na ówczesnej wyspie Jeziora Biskupińskiego osada obwiedziona falochronem z kilku(nastu) rzędów pali. 1627-1704. obok wsi. około 120 m. jedną okręŜną i bramę wjazdową (z wieŜą obronną). Bisurman(in) . eptskopos 'nadzorca.zob. nad jeziorem. Florencja. Jacques Benigne Bossueta. Kontrarak .miedzioryt Antonia del Pollaiuola. Gall. Bitwa olbrzymów .drzeworyt (1526) Hansa Holbeina Mł. składała się z przeszło stu domów drewnianych. Biskup z Meaux . Bitwa pod Anghiari i Bitwa pod Cascino . (1454-57) Paola Uccella: Niccolo da Tolentino na czele Florentyńczyków.obraz (Xv w. Bitwa nagich męŜczyzn . stanowiącą dziś ośrodek muzealno-badawczy.zob. Biskup Rzymu . Gall. Biskup Hatto . bsre. Ŝart. Bitwa narodów .dawn. hultaj. Bernardino della Ciarda wysadzony z siodła.

łac.. cerlaminisgaudia. aby wygrać nąstępną . Pani. por. Bizantyjski . . powiedzenie Attyli w czasie bitwy w 451 z Aecjuszem pod Chalons-sur-Mame (zob.zob. od imienia Byzisa. 660 pne. Austerlitz. potem oficjalna sztuka Kościoła ortodoksyjnego o greckim poczuciu stylu. Jedna bitwa szerzej otwiera nam oczy aniŜeli dziesiątki lat spokojnych rządów . poddańczy.miedzioryt Andrea Mantegny. pochlebczy. Batrachomyomachia. Bernarda. obłudny.(o stosunku do władzy) ceremonialny. Byzantion. na europejskim brzegu Bosforu. nie ma nic okropniejszego niŜ wygrana bitwa . Bitwa Ŝab z myszami . słuŜalczy. stolica cesarstwa rzymskiego. potem Konstantynopol. Dywizja Desaix uratowała sprawę. 3 (1897). bogactwa dekoracji i kolorystyki. uniŜony.odpowiedź generała Louisa Charles'a Desaix Bonapartemu.bat(og). 4 po południu 14 czerwca 1800 sądził. powiedzenie zapoŜyczone od hrabiego D'Argenson. a od 395 wschodnio-rzymskiego.pierw. która wyraziła gwałtowne pragnienie ujrzenia wielkiego zwycięstwa. gałąź sztuki st. Bizun . łac.-chrześc. Harap. Ŝe przegrał bitwę pod Marengo. wschodnim zamiłowaniu do przepychu. przewodnika grupy kolonizatorów gr.gr. Bolesława Prusa. 3. Bysantium.z powieści Faraon. z wieków cudotworny synu byczej skóry! Złych duchów egzorcysto. okładający batogiem. Palcat. z doryckiej Megary. Radości bitwy . O. Sztuka bizantyjska . uderzenie bizunem.Micheletta da Corignola.zob. dworski. bizony 'naprawdę.odpowiedź księcia Wellingtona pewnej damie. Boćki. kolonia gr. Luwr.Istanbul. ok. hieratycznie stylizowana. z węg. Bizancjum . do 1923 stolica Turcji. choć on sam poległ w ataku trafiony kulą w serce. kańczug. Bitwa trzech cesarzy . medytacje faraona. od 1453 . zaiste!' jak rzekomo miał wołać okładany a. Bitwa przegrana. ParyŜ. Korbacz. który o godz.z wyjątkiem przegranej . Nahajka.). raz." Bitwa trytonów . ale mamy jeszcze czas. mówiąc: "Niech Alpy będą piedestałem jego grobowca. Bonaparte kazał go pochować na szczycie Przełęczy Św.

(wym. proszku doskonały Na upór. odurzający wywar blekotu. w archit. bredzi. Oda do bizuna. przeleciał balonem kanał La Manche. dur go napadł.(wym. 1-4. osłaniające łuczników. Blekot . August Macke. z łac. 'Błękitny Jeździec'. Gabriele Munter i Aleksiej Jawlensky.roślina z rodziny baldaszkowatych. muchy w nosie. wykonał pierwszy w dziejach skok spadochronowy (z balonu wolnego) w 1785. Między Blenheimem i pobliskim Hchstadten. wojny sukcesyjnej.wyspa oddzielona wąskim kanałem od kraju Liliputów. szaleje. Naruszewicz. aeronauta francuski. bal.) Blanchard . blęnhajm) miasteczko nad Dunajem. na wschód od Ulm. Szalej. utworzone z jego inicjatywy oraz Franza Marca i Alfreda Kubina. ksiąŜę Marlborough i ksiąŜę Eugeniusz Sabaudzki pobili 13 Viii 1704 Francuzów i Bawarów pod marszałkiem Tallardem w jednej z najwaŜniejszych bitew hiszp. silnie trujący.plecie.(wym. Blefusku . blerio).Jean Pierre (wym. Der Blaue Reiter . Blenhelm . ale o odmiennym zapachu i białych kwiatkach. RFN). pospolita w Polsce. którzy w proteście przeciw orzeczeniom jury odłączyli się od stowarzyszenia Neue Knstlervereinigung. której opis był satyrą na Francję. Czy się blekotu objadł? . dyl'. francuski pionier lotnictwa. śrdw. podobna do pietruszki. Bawaria. w Szwabii (zach. płaski. 1753-1809. blaszą:r). miłosne zapały! (A. 1872-1936. zębate zwieńczenie murów obronnych z regularnie rozmieszczonymi prześwitami o wykroju prostokątnym. Do ugrupowania naleŜeli takŜe: Paul Klee. .. awangardowe ugrupowanie artystyczne działające w Monachium w 1911-14. rajter) nm.krenelaz. które przyjęło nazwę od obrazu Wassila Kandinsky'ego.w PodróŜach Guliwera (1726) Swifta . w 1788 latał balonem nad Warszawą. Blanki . por.poprawco natury! StróŜu durnej miłości. którzy razili stamtąd nieprzyjaciela strzałami. plancus 'równy. Bleriot Louis .

konstelacja zodiakalna. ur. dalej "Millie-Christine". z loggiami arkadowymi i potęŜną. W zamku urodził się Ludwik Xii. wg róŜnych źródeł. ośmiokątną zewn. które jeździły po całym świecie jako "Dwugłowy słowik". Tezeusza i Heraklesa. zwołano tam Stany Generalne 1576-77 i w 1588. po kilku krótszych przelotach rekordowych 25 Vii 1909 pierwszy przeleciał kanał La Manche na aparacie cięŜszym od powietrza. Po występach w cyrku Barnuma osiedlili się na farmie w Płn.(wym. RównieŜ słynne były "Bliźnięta z Orissy" w Bengalu. gdzie uwięziono jego pana (Drrenstein w Austrii). autor ok..pot. i znak Zodiaku przedstawiający. widoczna w Polsce zimą i wiosną. klatką schodową. Karolinie. zrośnięte biodrami. Skrzydło Franciszka I. Po śmierci Czanga Eng odmówił operacji rozłączenia i zmarł w 2 godziny później. zbudowali architekci włoscy w 1515-24. 1824-97. kiedy zamordowany tam został ksiąŜę Henryk Gwizjusz (de Guise) z rozkazu króla Henryka Iii. gr.(wym. wczesnorenesansowe. Ŝyjące w stanie zrośnięcia nieraz do późnej starości. skrzydło z 1635-38 . w tekstach babilońskich przedstawia boga skwaru letniego. blądęl de nę:l) truwer pikardyjski z Xii w.pilot. Triptolemosa i Jazjona. później ksiąŜąt Orleant (Xiii-Xv w. . rodem z Nesle (Pikardia. zrośnięte z sobą powierzchownie. śpiewając jedną z jego ulubionych pieśni pod oknami więzienia. poświęcił majątek zdobyty na wynalazku reflektora samochodowego na konstrukcję samolotów. w środk. i wiele innych. dwie złączone z sobą Murzynki z Płd. pokazywane w cyrku Barnuma.(wym.Francois Mansart. zrośniętych mostkami.). jednojajowe zroślaki dojrzałe. Nirgala. rozbudowany w Xvi i Xvii w.ksiąŜąt Chatillon. Bliźnięta syjamskie . Kastora i Polluksa. zdolne do dalszego Ŝycia po operacyjnym rozłączeniu a. z którymi mieli łącznie 22 dzieci. Blondel De Nesle . łac. Apollina i Heraklesa. bluą) nad Loarą. w pełni rozwinięte. Nazwa od braci Czang i Eng. blądę) pseudonim Jeana Francois Graveleta. Francji. Didymoi. odkrył miejsce. Francja). Wg legendy faworyt i zaufany Ryszarda Lwie Serce. Zamek . Blois . 1811-74. poślubili angielskie siostry. Blondin . z matki Syjamki i ojca Chińczyka w Syjamie. Był teŜ rezydencją Marii Stuart i Katarzyny Medycejskiej. jedno ze słynnych historycznych miast fr. Bliźnięta . zalicza się do grupy sławnych zamków renesansowych nad Loarą. Gemini. co przyczyniło się do oswobodzenia Ryszarda. 25 pieśni miłosnych. Amfiona i Zetosa. Karoliny (USA).

. ksiąŜąt i magnatów. M. Bloom Molly . Jaśko u marszałka wielkiego koronnego Piotra Kmity. wywijaniem parasolem. M.: Wirginia i Leonard Woolf.in. David Gamett. ok. stanowił odgałęzienie organizacji trubadurów.: Gonella u ksiąŜąt d'Este w Ferrarze.zob. wg bajek ros. 1824-1910. Grupa Bloomsbury. Ŝe "nie miał równego sobie w ciętej i bezzwłocznej odpowiedzi". smarkacz. por. E. Błazen starego króla . Owca. Lytton Strachey. nie znajdującego łaski w oczach Zygmunta Augusta. Blthner . Bloomsbury . Brusquet (u Henryka Ii). klaun. kto wyszedł z obiegu. cech błaznów nadwornych grał istotną rolę w szerzeniu literatury i oświaty.(wym. Harold Nicolson i Victoria Sackville-West. Błazen . Błazen .przysł. blu:msbery). kończący powieść. Odyseusz (Ulisses).jednego z najsłynniejszych akrobatów wszystkich czasów. koteria intelektualistów brytyjskich. W śrdw. przez swój 60-stronicowy "wewnętrzny monolog" bez znaków przestankowych. Triboulet u Ludwika Xii i Franciszka I. naleŜą: Stańczyk. Sławni byli m.balet (ParyŜ. Bieńko u kanclerza Krzysztofa Szydłowieckiego. pamiętna zwł. głupiec.in.dawn. 1904-39 pracujących i spotykających się w Bloomsbury (Londyn). zał. W 1859 przeszedł na linie nad wodospadem Niagary i powtarzał to wielokrotnie. Słowikowski u wojewody krak. trefniś. 1921) Sergiusza Prokofiewa. Błędny. Bertrand Russell. wesołek na dworach królów. Głowa u kardynała Bernarda Maciejowskiego. o którym Brantome mówi. Keynes. faworyta Zygmunta Starego. Wiadomo. Ŝe juŜ Kazimierz Wielki miał błazna nadwornego.). J. Stanisława Lubomirskiego. Forster. młokos. naleŜeli do niej m.lipska wytwórnia fortepianów o światowej sławie. urozmaicając wyczyn prowadzeniem taczek. Leopolda Blooma. w 1853 przez Juliusza Ferdinanda Blthnera.(wym. a nawet chodząc z zawiązanymi oczami. Do najsłynniejszych z Xvi i Xvii w. Europie zach. komik cyrkowy. o kimś. Błędna owca . blu:m) w powieści (1922) Glisses Jamesa Joyce'a niewierna Ŝona-Penelopa głównego bohatera ksiąŜki. pochodzące jakoby od Stańczyka (zob.

Order of the Garter.rycerz śrdw. jest jedną z przesłanek dowodu. czyli Podwiązka najwyŜszego odznaczenia angielskiego. Ichor. circulus vitiosus. przen. w Biblii. por. circulus in definiendo. Sinobrody.krzywe dróŜki. Blue Ribbon. Cordon bleu) niegdyś w królestwie Francji najwyŜsze odznaczenie.ang. błąd polegający na definiowaniu jakiegoś wyraŜenia za pomocą tegoŜ wyraŜenia. fr. stąd określenie najzaszczytniejszego wyróŜnienia. błąd logiczny. Blue Ribbon of the Atlantic. 5. Błędne koło . błąd polegający na tym. które jakoby tylko u hiszpańskich arystokratów "czystej krwi". wyraŜenie pochodzenia hiszpańskiego (sangre azul) od przeświecających przez naskórek na głowie. przez Edwarda Iii z dewizą: "Hańba temu. Saint Esprit.-atlantyckich między Europą i Ameryką za rekordową średnią szybkość w obie strony. błękitny płomyczek samozapalnego gazu błotnego (metanu) migoczący nad bagnami i torfowiskami. nagroda przyznawana w 1838-1952 statkom pasaŜerskim na trasach płn. Barwa (Błękitna). ustanowionego w Xiv w. sytuacja bez wyjścia. a prędkość wynosiła od 8 do 36 węzłów. Rhapsody in blue. ignis fatuus. nagroda zmieniała posiadacza 40 razy. George Gershwina napisana w 1924 na zamówienie ówczesnego "króla jazzu" Paula Whitemana. Ŝe zdanie. Błękitna krew . order Ducha Św..łac. którego insygnia zawieszano na błękitnej wstędze. cytat z niej stał się sygnałem zespołu. szli teraz dróŜkami błędnymi". broniący uciśnionych. mają zabarwienie błękitne.. Błędny ognik . bojąc się rozbójników na drogach. (fr. ang.zob. Niebieski. tj. którego się dowodzi. kto widzi w tym coś złego (nieprzystojnego)".por. przynaleŜność do wysokiego. Błękitna Wstęga Atlantyku . 'Honi soit qui mal y pense'.ang. szlachetnego rodu.Błędne drogi . tj szli manowcami. ku czci damy swego serca.zob. Błękitna pończocha .arystokratyczne pochodzenie. idem per idem. Błędny rycerz . beznadziejna. Nad pięknym modrym Dunajem. Ks. Sędziów. jakie osiągnąć moŜna w jakiejś dziedzinie. Błękitna grota . Błękitna Wstęga . wędrujący w poszukiwaniu niezwykłych przygód. Błękitny . arystokracja. szyi i rękach naczyń Ŝylnych.łac. Orderu Podwiązki. nieskaŜonych domieszką mauretańską czy Ŝydowską. circulus in demonstrando. szlachta. a którzy chadzali nimi. manowce.ang. Błękitna rapsodia . 6: "Odpoczęły ścieŜki. . Lazurowy.

dla szybkości swoich marszów i nagłości ataków. Tyltyl i Mytyl. Błękitny chłopiec .zob. u Stanisławskiego. Błękitny Jeździec . którym kazała właścicielka przykryć pałac. Błonie (przest. 1833).fr.przy Ogrodzie Saskim w Warszawie. Derby. L'Oiseau bleu. m. łąka. 'Błyskawica'. (Der) Blaue Reiter. Błyskawica . w marzeniu sennym prowadzi wróŜka na poszukiwanie Błękitnego ptaka. w 1726 przez króla Augusta Ii dla córki hrabiny A. jednostki obrony wybrzeŜa. tęsknoty za nieskończenie odległym ideałem. Huntington Gall. bohater 1.wódz kartagiński Hamilkar. Pałac Błękitny . . von Hardenberg) reprezentuje związek między światem marzeń i światem realnym bohatera..w Polsce lud. Orzelskiej.in. stał się hasłem i symbolem romantyzmu niemieckiego. L. trawiasta równina. Lessla. Edward Antoni Odyniec.zob.zob. Przejęty potem przez innych autorów. 228 pne. W bocznym skrzydle mieściła się Biblioteka Ordynacji Zamoyskich. zwiastuna szczęścia. Tadeusz Korzon.portret (ok. pol. tł. Błękitny ptak . otrzymał przydomek Barka.zob.operetka (Wiedeń 1920) Ferenca Lehara. ojciec Hannibala. Błękitne berety . Heinego w Szkole romantycznej (Die romantische Schule.Błękitna Wstęga Toru .. Błękitny walc . Rambouillet. błoń) otwarta przestrzeń. zob. Błękitny kwiat . pol 1914) Novalisa (F. wyst. Mieszkali tu i pracowali: Klementyna z Tańskich Hoffmanowa. rozległe pastwisko. San Marino (Kalifornia). Maeterlincka: dzieci biednego drwala. feeria teatralna (Moskwa 1908. nazwa od "błękitnego dachu". 1770) Thomasa Gainsborough. Warszawa 1915) M. Błękitny Anioł .w nie dokończonej powieści Heinrich von Ofterdingen (1802.w którym panie wybierają sobie tancerzy. Po wojnie odbudowany. Błękitny mazur . Tam na błoniu. Zniszczony w czasie powstania 1944. W 1816 koncertował tam w salonie 6-letni Chopin.. 229 a. Niebieski. przebud. zm. Błękitny salon . Stefan śeromski. młodego poety Henryka. Zamoyscy przebudowali go jeszcze raz w 1812-15 w stylu klasycystycznym wg projektu Fr. wojny punickiej.

ballada Williama Cowpera. Do Ludwiki Bobrówny. przed 1619) Johna Fletchera i Fr.w dawnych wierzeniach ludowych potworek wzrostu dziecka. W pamiętniku Zofii Bobrówny. Strój (bobrowy). Niechaj mię Zośka o wiersze nie prosi. Prasutaga. królowa celtyckiego plemienia Icenów we wsch. prokurator rzymski zagarnął królestwo.) Gdy na ojczyznę spojrzą oczy Lolki. przez legiony Swetoniusza Paulina. który nazywa tam bohaterkę "królową-wojownikiem".. Słowacki.tragedia (wyst. Brytanii. Holinsheda. KaŜda jej gwiazdka piosenkę zanuci. wojny świat. brał skuteczny udział w operacjach przeciw Niemcom. Bobrowa Joanna . ale. Słowacki. Spokojnie .zob. w 1947 powrócił do kraju. otruła się. Ogród (Ogrody Boboli). zob. zbudowany w Brytanii. Bo kiedy Zośka do ojczyzny wróci. od 1937 w polskiej marynarce woj. Boudicca. którego się boją małe dzieci. Boadicea .). lojalnych sprzymierzeńców Rzymian. NiechajŜe patrzą tak. Boadicea poprowadziła Icenów i Trinobantów przeciw Rzymianom. Kronika (Kroniki Anglii. jak oczy Polki.Bonduca. Beaumonta oparta na Kronikach R. dzidziuś. nie chcąc wpaść Ŝywa w ręce wroga...ale z ogniem i miłością. 1807-89."Błyskawica" . przyjaciółka Słowackiego i Krasińskiego. 1-4 (1844). pokonana w 62 pne. To kaŜdy kwiatek powie wiersze Zosi. Poemat Alfreda Tennysona.zob.) Bobrowy strój . (J.polski okręt wojenny. . niszczyciel. spaliła Camulodunum i Londinium (Colchester i Londyn). z naśladownictwa mowy dziecięcej. Bonduca . Karmione złotem i tęczową czczością. Boboli . obecnie: niemowlę. biorący udział w sabatach czarownic na Łysej Górze. (J.właśc. 1-4 (1844). Bobo . Gdy po śmierci króla Icenów. stąd: straszydło. Bóbr-Piotrowicka z Morzkowskich. właśc. Boadicea . matka Ludwiki i Zofii. w czasie 2. a królowę kazał wychłostać jak niewolnicę.

. Beniowski 5.kosz masztowy. z wyrobów rymarskich. Boćki . Boćwina . Zob. Bocianie gniazdo . bocwinnja. gołe. "kosz majtkowski" (Linde). wzięte ze starej bajki o chłopie. budhi 'oświecenie'. który musi czyścić z nich świat. 'którego istotą jest oświecenie'. 73-74. pomieszczenie dla marynarza obserwatora wysoko na maszcie okrętowym.nie chcę być niepowołanym mentorem. z liści buraka-boćwiny). Słowacki. które są zakasane. będących w potrzebie rodziców. za co zmieniony został w bociana. zob. moralizatorem. kaznodzieją. "tak.) Bodhisattwa . O boćwino! Hipokreno. Prawo boćkowskie . dyscyplina. sanskr. (J.Ŝart. prawo rzymskie. surowość. Bodleian . co wbrew boskiemu zakazowi wypuścił z worka na świat płazy i gady. czyli nieokrzesanym nędzarzom. powstrzymuje się od osiągnięcia nirwany. znane dawn. przezwisko nadawane dawn. Litewska! Ty. Wojciech (Dokoła Wojtek). zwł..miasteczko na Podlasiu.) W rączkach. czczony jako bóstwo przez buddystów mahajańskich.. co utworzyłaś szkolę! (. dyscyplina szkolna. Biblioteka (Bodlejska). Albom ja bocian. karność. Ŝebym świat czyścił . bizun szkolny. które zobowiązywało dzieci do utrzymywania starych. rygor. Wieniec z barszczowych uszów. Bocianie prawo . która aby ratować innych. kańczugi. słynęły zwł. nad Nurcem. bizuny boćkowskie. Śmiech (Śmiejący się Budda). . przyszły Budda. Monitor boćkowski . jak to czynią bociany". Puszka (Pandory).przen.boćwiniarz.w buddyzmie istota kierowana współczuciem. z białorus. przysł. 78-79. sattwa 'esencja'. por.łac. przez koroniarzy Litwinom jako amatorom boćwiny (zupy z młodych buraków ćwikłowych a. gdzie umieszczano niegdyś takŜe łuczników raŜących strzałami załogi nieprzyjacielskich statków.Bocian.zob. lex ciconaria.

twórca licznych ksiąŜek będących arcydziełami luksusowej. choć poślednimi pod względem wydawniczym i korektorskim. rusałek). pseudoklasycznego kroju pisma. perfekcjonistycznej typografii. bogowie germańscy. oraz przeszło 250 krojów czcionek.Jowisz (Juppiter. nazwa demonów wodnych (wodnic. stolicy (pol. mamuna.Mars Hermes . Bogazky . walną bitwę. Gozziego. wyst.. Boginka .nm.Merkury (Mercurius) Posejdon . szczegóły zob.) państwa Hetytów. 546 pne.wieś w Turcji środk. kontrastującego linie cienkie i grube. szpetnych i mściwych a. pod odpowiednimi hasłami.12 głównych bogów gr. Bóstwa. Bogowie . Azowie. Bogowie mitologii klasycznej . Die Feen. odkryto w cytadeli archiwum złoŜone z przeszło 10000 glinianych tabliczek klinowych z tekstami hetyckimi i akadyjskimi. skandynawscy zob. włoski grawer. gdzie Krezus i Cyrus Wielki stoczyli ok.Wulkan (Vulcanus) Hera . w pobliŜu ruin Hattusas.Apollo Ares . dpn. 1888) Wagnera wg baśni C. Bóg. Wraz z Baskerville'em w Anglii i Didotami we Francji był prekursorem "nowoczesnego". ponętnych i kusicielskich..Junona (Iuno) . Xvii w. w której pobity Krezus dostał się do niewoli.zob. dziwoŜona. Zeus (Dzeus) . Iovis) Apollo (Apollon) .Neptun (Neptunus) Hefajstos (Hephaistos).Bodoni Giambattista . W 1906-07. Boginki . i ich odpowiedniki rz. 1200 pne. pierwsza opera (1833-34. odlewnik czcionek i drukarz. Wg tradycji ma to być takŜe dawna Pteria.. Wanowie. w toku wykopalisk. mit.1740-1813.-ok.bogunka. słow. oraz uŜywającego długich szeryfów. leśnych i polnych.

A na świecie zboŜny pobyt. usłysz głosy. którą zanosimy.Demeter . po Ŝywocie rajski przybytek. Datę powstania części pierwotnej (2 pierwsze strofy) róŜne sprzeczne teorie wyznaczają między 1. Istnieją . pozyskaj nam. A dać raczy. Athen . była pieśnią ojczystą. błogosławiona Mario! Twego syna-pana matko wybrana.).Westa (Vesta) Niektórzy inni bogowie: Kronos .Minerwa (Minerva) Afrodyta (Aphrodite) . carmen patrium.). kyrie eleison.autor Bogurodzicy (zob. Po Ŝywocie rajski przebyt! Kyrie eleison. wbrew legendzie piętnastowiecznej nie ułoŜona przez (ani za czasów) św. jąŜ nosim. Mario. spowiednik księŜnej Kingi od 1270. Xiii w. 'Boga-rodzico.franciszkanin.: 1. Do końca Xv w.najstarsza polska pieśń religijna. gospodzina. napełń myśli człowiecze! Słysz modlitwę. 2. Usłysz głosy. Veneris) Hestia . Pluton . wg hipotezy Aleksandra Brcknera . Synu boŜy. Bogurodzica . ale zapisana (w Krakowie) dopiero w 1408. Bakchos . Wiłkomierzem i Warną. poł. pieśń o wszystkich świętych. Dziewica. Twego syna. Twego dzieła krzciciela BoŜycze. 2.Orkus (Orcus) Dionizos. spełnij myśli ludzkie: usłysz modlitwę. łac. a dać racz. Kupido (Cupido) Boguchwał . Kyrie eleison. Matko zwolena Maryja. 1.Cerera (Ceres) Artemida (Artemis) . spuść nam. kyrie eleison'. Dla twego chrzciciela.Wenera (Venus. a 1386 (data koronacji Jagiełły). i kościelną. Znaczy to prawdop. Bakchus Eros .Dionizus.Saturn (Satumus) Hades. Wojciecha (czyli pod koniec X w. dziewico. Pochodzenie osobliwości językowych tekstu jest tematem wielu rozbieŜnych poglądów. śpiewaną przez rycerstwo na polu bitwy. dpn.Diana Atena (Athena. Zyszczy nam. o co prosimy: a na świecie dobrobyt. Bogiem sławiena Maryja. Bogu rodzica. spuści nam. Później pieśń powiększono o nowe strofy i materiały obce: pieśń wielkanocna. zapewne pod Grunwaldem.Amor. jegoŜ prosimy.

którzy.. wykładów (opubl. król Artur. później o Cyganach. trzynawowy. gieroj nie moiewo romana. Trochę odmienną listę bohaterów zawiera komedia Stracone zachody miłości.zob. piękna polichromia renesansowa. nazwa Czech. Bohemia .drewniany o konstrukcji zrębowej. powiedzenie polityka fr. narrator. 1844.ros. Boguszyce . pol. Bohun Jurko .równieŜ liczne inne próby odczytywania i wyjaśniania tego pełnego tajemnic tekstu. Bohema . Jozue. Czasy bohaterskie się skończyły . 1840. Lermontowa. Bohater nie z mojego romansu . bahadyr.za pośredn. ze sztuki Mądremu biada (1820-24. Kościół św. Bohaterowie świata . 1838-82. występuje jako bohater a. Stanisława Biskupa z 1558 .jeden z bohaterów powieści Ogniem i mieczem Henryka . Gieroj naszewo wriemieni. les temps heroiques sont passes. wyd. nie w moim guście. Szekspira.-łac. Dawid i Juda Machabeusz. 1841. trzej śydzi i trzej chrześcijanie: Hektor.) do Morte Darthur (zob. tytuł dzieła M.wieś w województwie skierniewickim. jak sądzono. bohemus 'Czech'. wg przedmowy Caxtona (zob. Leona Gambetty. J. Cyganeria.łac. Artur).fr. 1833.czyli Dziewiątka to. 1857) Aleksandra Gribojedowa.ros. trzej poganie. wyd. ze śrdw. cześć dla bohaterów i pierwiastek bohaterski w historii cykl pop. złoŜonego z pięciu opowiadań. Bohater . Aleksander Wielki i Juliusz Cezar. postać. 2. zajętego w I w. których gł. śołnierz i bohater . ruskim z tur. Pieczorin. Bohater naszych czasów . przybyli z Czech. którym Thomas Carlyle wprowadził te pojęcia do historiozofii i etyki Xix w. przez germańskich Markomanów. tj. z wieŜą. wyd. pol. pol. 1892). a od Vi przez słowiańskich przodków Czechów. Karol Wielki i Godfryd z Bouillon. Bohaterowie. wyd.zob. 5. od nazwy kraju celtyckiego plemienia Bojów (Boiohaemum). śołnierz.

ludowy taniec hiszpański w tempie trójdzielnym wykonywany jeszcze w Kastylii i Andaluzji przy wtórze kastanietów. od poł.) Bolesław Chrobry a.chłopi wolni od pańszczyzny. Bolero . Wielki . na kilka . Bolesław .zob. Gdy zapytano mej królewskiej woli. Bytom 1965. dedykowany tancerce Idzie Rubinstein. Król-Duch. Xv w. muzyka M. pol. 4. kresach dawnej Rzplitej . Bohunie. magnaci. Bokówka . Iwanie T. w dawnych dworach uŜywana zwykle jako pokój słuŜbowy. zabijaka i rębajło.Pomnąc mą sławę oręŜa straconą.) a. wzorowany na niej krótki Ŝakiecik damski. romantyczny wataŜka. gdzie jeden krótki. Bolero C-dur . Imię to. Benedykt Chmielowski w Nowych Atenach (1746) wykłada je fałszywie na 'bolem sławny'.słynny utwór na orkiestrę (1927) Maurice Ravela. Bojarzy . por.oznacza tu 'większy'. Balet w 1 akcie. wielcy właściciele ziemscy na Rusi do czasów Piotra I.pułkownik kozacki. ksiąŜę od 992. "karuzela dźwięków". Słowacki. 966-1025. w szabli ustępujący jedynie Wołodyjowskiemu. dziki i namiętny rywal Jana Skrzetuskiego do ręki Heleny Kurcewiczówny. ParyŜ 1928. Lizystrata. rozstrzelanym przez Polaków jako zdrajca w 1664. Postać wzorowana na autentycznym dowódcy kozackim. aŜ do potęŜnej kulminacji. nadawane bywało takŜe synom szlachty. 18-taktowy temat powraca nieustannie we wspaniałej rewii coraz to nowych instrumentów na tle jednostajnego akompaniamentu rytmicznego.967 a. całe imię znaczy: 'mający okryć się większą sławą'.izdebka. Bolero . zastrzeŜone dla dynastii Piastów. Bojomira . do której wejść moŜna tylko przez inny pokój.Sienkiewicza . Jakie mu imię dam razem z koroną: Ja w smutku rzekłem: "Ach! sława mię boli" . krótka kamizelka męska (ludowy ubiór hiszp. Ravela. 3. (J. Alkierz. pułkowniku winnickim.Bole. na wsch. libretto: Ida Rubinstein. bojarzy putni. wyst. wyŜsza szlachta. przy narastającej dynamice. 139-42. a.hist.opus 19 (1833) Chopina na fortepian.

oŜeniony w 984 z nie znaną z imienia córką margrabiego Miśni.Ŝe tak powiem .całą Polskę swą zacnością" (Gall Anonim w Kronice polskie). tj. kronika (wyd. zmarł na Węgrzech (zamordowany?) w dwa lata później. poczynając od Kadłubka. . Historia Polonica. Kronika polska . gdy przeciw grzechowi grzech zastosował i za zdradę wydał biskupa na obięcie członków". W 1018 poślubił margrabiankę miśnieńską. 1114). ok. U. pozwany przed sąd królewski. tj. uczynił z niej poćpiegę.. Oparł granice Polski o Dunaj. Bolesław Chrobry . 1. 1040-81. syn Kazimierza Odnowiciela i księŜniczki czeskiej Dobroniegi Marii.ok. 1114) Galla Anonima.). 27 (ok. "jego dzielność zamieniła nierząd w monarchię" (J. którego talenty ujawniły się zarówno w działaniach wojennych i dyplomatycznych.tygodni przed śmiercią koronowany na króla Polski. są tylko legendą. iŜ ozłocił . królową Odę. koronowany na króla w 1076. Szło nowe 1947. Po śmierci Mieszka napędził teŜ macochę. bunt). długo byłoby o tym mówić.. Bolesław Śmiały a. wrogowie "z obawy.które Bolesław Chrobry rzekomo kazał wbijać w dno Sali (Soławy) i Dniepru. teŜ Szczerbiec. zdolny wódz i administrator.. okaleczenie . Srebrne orły . trucizną zgładzili".). oŜeniony jakoby (wg Długosza) z księŜniczką ruską Wiaczesławą. przedmiot licznych.(ok. Kronika polska. wygnany 1079.nie zaś ćwiartowanie. 1. oryginał łac. który. 990 poślubił Emnildę (zob. Bolesław ratował się ucieczką na Węgry razem z synem Mieszkiem. koniec rządów króla dość niejasny. (Puszcza 1947. którą teŜ wkrótce napędził. która go przeŜyła. w wieku lat dwudziestu. twierdzą. śelazne słupy graniczne . Wiele mu to bowiem zaszkodziło. Odę (zob. jak i w pracy nad wewnętrzną przebudową kraju. być moŜe Ŝe przy udziale Władysława Hermana i biskupa krakowskiego Stanisława (zob. ks. wypędził. RozdroŜa 1954) Antoniego Gołubiewa. ksiąŜę polski od 1058. skazany został na śmierć. tyle wszakŜe moŜna powiedzieć.łac. zob. Niemcewicz). ks. 6-16. co posłuŜyło za pretekst do wybuchu powstania. Gall Anonim. Późniejsze źródła. w 1089 roku. którego po śmierci ojca i powrocie do kraju. sprzecznych interpretacji i temat wielu utworów lit. i poślubił równieŜ nie znaną z imienia Węgierkę (moŜe córkę Gejzy?). Bug. Wielka indywidualność.). aby krzywdy ojca nie pomścił. starszy brat Władysława Hermana i Mieszka. nastąpił na skutek buntu panów. "napędził" ją.powieść (1944-45) Teodora Parnickiego. Złe dni 1950. Ŝe była to kara śmierci. Ŝe sam będąc pomazańcem nie powinien był pomazańca za Ŝaden grzech karać cieleśnie. Najstarszy syn Mieszka I i księŜniczki czeskiej Dobrawy. Rygdaga. oryginał po łacinie. Przed r. . "Jak zaś doszło do wypędzenia króla Bolesława z Polski. Bałtyk i Łabę. 1612) Wincentego Kadłubka. "za zdradę" (tj. wraz z synami. "po męsku rządził królestwem i za łaską boŜą w taką wzrósł cnotę i potęgę.powieściowy cykl hist. Szczodry .

dokonał Ŝywota na pokucie w jakimś klasztorze na Węgrzech". (. Ŝe Bolesław. libretto Aleksandra Bandrowskiego wg Wyspiańskiego. ujmujący konflikt Bolesława z biskupem krakowskim w myśl tez zwanych w Skicach T. 2.) ..dramat (1947) Marii Dąbrowskiej.. przedstawia Bolesława jako szalonego okrutnika.Xi w. Bolesław Śmiały . śmiał nadto usprawiedliwiać swoją zbrodnię. A jam był tylko człowiek nieuwaŜny. I rzekły sobie ludy .dramat (1907) St. był konfliktem na wskroś polityczno-moralno-społecznym. Wyspiańskiego. Stanisław i Bogumił .) Bolesław Śmiały . jego miłość do pięknej mieszczanki krakowskiej Krystyny i zatarg z biskupem..rapsod hist.) Natomiast szerszym kontekstem tych zdarzeń moŜe słuŜyć hipoteza spisku panów przeciw władcy na tle zawodu.. niestety.1150-1223. Król-Duch . (1900) St. historia Polski (1455-80) Jana Długosza.. aŜ wreszcie dotyka klątwą. wtedy zniweczył wszystko. wg której "zły i grzeszny król. cokolwiek Polska pozyskała chwały i zaszczytu za dawniejszych ksiąŜąt i królów. przedstawia na sposób klasyczny dzieje zbrodni i pokuty króla-banity.) Wymowa .dramat hist. Tłem konfliktu była walka Polski z ówczesną "piątą kolumną" niemiecką. (.. a po której stronie znalazł się. zegnany z tronu przez oburzonych poddanych.Ŝem był Śmiały. (1830) Józefa Korzeniowskiego. Szkice historyczne . po czym. dopełniwszy na nim morderstwa. Wyspiańskiego. upominanym przez biskupa krakowskiego Stanisława". Skałka . biskup" (Maria Dąbrowska. Opera (1909) Ludomira RóŜyckiego. a gdy siepacze nie śmią. "choć nie całkiem wyświetlony. "Przez wiele dziesięcioleci utrzymywała się hipoteza Tadeusza Wojciechowskiego (. z którą borykał się Bolesław. Historia Polonica (Annales seu cronicae. obaliły legendę "o rozwiązłym i gwałtownym królu Bolesławie. bezboŜny świętokradca rozszarpuje Stanisława na kawałki własnoręcznie (co jest oczywistą bajką). Wg Wojciechowskiego konflikt z biskupem. w rapsodzie V przedstawia wyprawy kijowskie Bolesława.dramat (1903) St. 355-56. wstęp do Staniasława i Bogumiła). kiedy targnął się zuchwale na męŜa boŜego i. którego biskup stara się nadaremnie odwieść od bezeceństw. twierdzi. klątwę i zabójstwo. Wojciechowskiego. bo wskazówek wyraźnych na nią nie ma. 1838-1919..łac. jaki odczuwali w najŜywotniejszych swoich interesach politycznych. na co król kaŜe kapłana porwać od ołtarza.. Mnich .). świadomie lub nieświadomie. Hipoteza ta z czasem zwietrzała.nie ukończony poemat Słowackiego. zabił biskupa. (Rapsod 5. (1904) Tadeusza Wojciechowskiego. Wyspiańskiego. mszcząc się za owe upomnienia.

bohater walk o wyzwolenie Ameryki Płd. rozbudowany i włączony w ciąg murów miejskich w 1301-53. z . rządów. obecnie w ruinie: w części odbudowanej mieści się muzeum.. którzy rozpoczęli nowy rozdział historii społecznej i politycznej kraju.. w nowo załoŜonych państwach: Nowej Granadzie (dzisiaj Kolumbii). Boliwii (nazwanej od jego nazwiska) i Peru. jest postacią w gruncie rzeczy tragiczną. powiększyła grono bezpośrednio zagroŜonych.. Bolków . W 1506-1860 pod rządami papieskimi. Libertador. hiszp. która przeszła do jawnego oporu biorąc za rzecznika biskupa krakowskiego zimą 1078-79 roku. złamać panowanie hiszp. Ŝe król ustąpił po kilku lub nawet kilkunastomiesięcznym zmaganiu się z przeciwnościami (. gdy gwałtowne represje za samowolne tłumienie rozruchów i opuszczenie wojska na Rusi spadły na część moŜnych i rycerzy. jako przeciwnik centralistycznej władzy hiszp. w której prawo chroniłoby człowieka".wł. Jej zwycięstwo po stronie gwelfów pod Fossaltą nad cesarzem Fryderykiem Ii w 1249 znaczyio początek kilku wieków rozwoju. Włoszech. za młodu w podróŜach europejskich przejął się ideami wolnościowymi.. od pocz. od 190 pne. Bologna. Bolonia . pod władzą Bizancjum. kolonia rzymska (Bononia).byłby to jeszcze anachronizm w tej części Europy . spod rządów hiszpańskich." A. jeleniogórskim.lecz moŜni. Jego dąŜenie do federacji wszystkich państw płd. Mimo Ŝe próbował.wzniesiony na wyniosłej górze w 1277-93. w Vi w. przebudowany w stylu Renesansu w 1540. Bolesław Ii Szczodry (1980). sam wreszcie ogłosił się dyktatorem..aktu koronacyjnego mogła być w niektórych kręgach dwojako a niechętnie rozumiana: jako niezwykłe wzmocnienie prestiŜu władcy i zapowiedź utrzymania niepodzielnego państwa w sukcesji tylko syna Bolesława i jako niebezpieczna prowokacja wobec Cesarstwa (. a po powrocie do kraju udało mu się.miasto nad Nysą Szaloną w woj..). mimo wszelkich trudności i klęsk. miasto Emilii i Romanii w środk. Bolivar Simon . Gieysztor. pochodzenia przedrzymskiego. obdarzony tytułem Oswobodziciela. Wywodził się z bogatej wenezuelskiej kreolskiej rodziny ziemiańskiej. W walce tej zwycięzcą wyszedł jednak nie Kościół . Pomówiony o aspiracje monarchistyczne ustąpił ze stanowiska prezydenta Wielkiej Kolumbii. (. Xii wolna komuna miejska. otoczony juŜ za Ŝycia legendą jako symbol niezawisłości Ameryki Łacińskiej. "znaleźć taką formę. gł. Tak rozumiejąc sprawę wolno dopuścić myśl o wytworzeniu opozycji.. Zamek gotycki Bolka I Świdnickiego .) Wnosić wolno. Wenezueli. wykraczająca mimo wyroku poza normę obyczaju prawnego. Ekwadorze. Śmierć biskupa Stanisława. Wkrótce potem zmarł jako rozczarowany pesymista.).1783-1830.-amerykańskich pozostało daremne.

wywołując jedną z największych wojen chłopskich w Rosji. gdy miała jeszcze wpływ na politykę zagraniczną Polski.. Franciszka Ii. w okresie upadku i zacofania Akademii Krakowskiej). Po klęsce powstania ujęty. i wyjazdy młodzieŜy polskiej na uczelnie wł.Bona Sforza d'Aragona.bonończyk. oślepiony i stracony w 1608. która czyniła z niej potwora i trucicielkę. nadany mu po okrutnym zbombardowaniu w 1848 zrewoltowanej Mesyny. a wreszcie i opozycję magnaterii i szlachty. księcia Mediolanu. postępowa. co w połączeniu z nepotyzmem i chciwością wywołało Ŝywą niechęć. krzewicielka kultury włoskiej w Polsce (napływ humanistów wł. warzywnictwa i ogrodownictwa. za zbombardowanie Palerma w 1860 nazwano Królem Bombą Ii a. słynny na świecie zwł. w której nauczali Accursius i Irnerius. zdołał przyciągnąć do powstania prócz chłopów takŜe biedotę miejską. światła. Wydziały medyczny i teologiczny oraz kursy sztuk wyzwolonych otworzono w Xiii i Xiv w. Akademia (Carraccich). zdolna. przydomek Ferdynanda Ii. Uniwersytet boloński . 1494-1557. wł. Kobieta o wybitnych .najstarszy w Europie. wpływała na politykę króla i dąŜyła do wzmocnienia władzy królewskiej. ze znakomitego baletu. króla Obojga Sycylii 1830-59. wyjechała do Bari (wywoŜąc ogromne skarby. odsunięta przez syna od rządów. gdzie ją niebawem otruto na polecenie Habsburgów. despotyczna. Wpłynęła na powstanie a. córka Gian Galeazzo Sforzy. zob. Tradycję tę kontynuował teŜ wiek Xvii i Xviii. Bombką. drobną szlachtę i Kozaków. kiedy uczyli tam Malpighi i Galvani. rozwój róŜnych dziedzin Ŝycia gospodarczego. powstał w 1119 jako szkoła prawa rzymskiego. zdolny przywódca i organizator. w Moskwie. Bolszoj Tieatr . od 1518 druga Ŝona Zygmunta Starego i królowa polska. jeniec tatarski. 'Teatr Wielki'. niechętna Barbarze Radziwiłłównie. i Izabelli Aragońskiej. Jego syna i następcę tronu. opiekunka uczonych i pisarzy. zbudowany w 1825 dla respołu operowego teatrów cesarskich (pierw.przerwą w okresie napoleońskim. Re Bomba. zwł.w . Maltański (Maltańczyk). Urusowa i Medoksa. przejęta polskimi sprawami. Bombalino. Czynna. Bona . Odebrała wszechstronne wykształcenie humanistyczne we Włoszech. zał.ros. Uniwersytet i miasto były jednym z prawdziwie wielkich centrów naukowych Europy. Król Bomba . zob. galernik turecki. a dobre imię uczelni Irwa do dziś. którym się naraziła. 1776).przywódca powstama chłopskiego w Rosji w 1606-07. Bolończyk . Bołotnikow Iwan . Po śmierci Zygmunta Starego.wł. jak powiadano). chłop pańszczyźniany.

Bondarówna . Pan kaniowski i bondarówna. pretora w Rzymie męŜczyznom był wstęp wzbroniony. Królowa Bona umarła .Wszetecznica nie po troszka.. osiadła na Korsyce od Xvi w. Potem Polskę okradła I uciekła z skarbami.). 1768-1844. król Holandii w 1806-10. 27-letni korsykański generał wojsk rewolucyjnych Napoleon Buonaparte został mianowany dowódcą armii francuskiej we Włoszech w marcu 1796. mit. z ukr. 1777-1820.. Karolina.) Własną zatruła synowę. rz. por. Pol. słynna piękność. Hieronim. ur. wielka księŜna Toskanii w 1809. bednarz. a mianowicie: Józef. (W. wsch.francuska forma włoskiego nazwiska Buonaparte. grabie. Leclerca. warząchwie itd. łyŜki. Carlo Maria. czerpaki.cechach psychicznych. 1775-1840. rzemieślnik wyrabiający przedmioty drewniane: beczki. to nic nowego. . Zygmunt (I Stary. Bondar . zob. Paulina. król Hiszpanii w 1808-13.. płodności.Wiele zamków posiadła I hulała z gaszkami. Naiwna tradycja ludowa. podpisywał się Bonaparte.łac. Ŝona Murata. król Westfalii 1807-13. Ludwik.pochodzenia włoskiego. wozy. uŜywany zamiast niewymawialnego imienia prawdziwego. ojciec Napoleona Iii. A to idzie stara Bona. zarobiła sobie u współczesnych i u potomności na więcej. Bar. Neapol (Sumy).przysłowie oznaczające: juŜ wróble o tym świergoczą. w Ajaccio (1746-85). król Neapolu w 1806. Bonaparte . Wojna kokosza. stągwie. Z ich dzieci tylko ośmioro osiągnęło wiek dojrzały. zob. poślubił Marię Letycję Ramolino (1750-1836. od tego czasu aŜ do 1804. Lucjan. Skarb trwoniła na głowę . Napoleon (zob. Eliza. zdrowia i opiekunki kobiet. królowa Neapolu w 1808. ujemnych niŜ przychylnych opinii. 1780-1825. jest zapewne bliŜsza prawdy.dobrem i złem .zob. Cezar (śona Cezara). Z piekła rodem stara Włoszka! (. Obrazek. przydomek bogini urodzaju. gdy został cesarzem. następnie księcia Camillo Borghese.. 'dobra bogini'.. 1784-1860. silnej woli i rozumie politycznym. Szajne Katarynko. balie. 1782-1839. Madame: Mere).. 1778-1846. Zygmuntowa Ŝona . na grudniową uroczystość ku jej czci w domu konsula a. Ojciec Napoleona I.reg.) Bona Dea . Rodzina Bonaparte .. przedstawiająca ją jako osobę hojną dla ubogich i dobrego gospodarza swoich dóbr. Ŝona gen. Ii August).

czubkami.. pionier pogranicza amerykańskiego. Don Juan.) Był generał Boone. Św. dobra Ŝona.Bonet . zasiedlenie i obecny stan kraju Kentucky". Bonifacym papieŜem był Bonifacy I. UŜywał tylko na niedźwiedzie kuli.z łac. zapewne Vi. zał. Jedynym św. 680-754. 716 misjonarz w Turyngii. 1784. 5. imię kilku papieŜy. ok. opiekujący się chorymi. rysie . dobry koń. śył w mateczniku pradziewiczych lasów. rodzaj beretu z doszytym z boków i z tyłu pasem tkaniny. umysłowo. w 1540 w Grenadzie (Hiszpania) przez św. dosł. Porębowicz. Wynfrith).. Hesji. Byron.) Boone Daniel . Saksonii. 'wyznający dobro: dobroczyńca'. boni fratres. W Polsce od 1609. Anglosas (właśc. Jana BoŜego. Imię jego stało się synonimem pionierskiego ducha. od ok. G.) . 8. Bonifratrzy . NiechŜe o tym juŜ nie słyszę. damskie nakrycie głowy z miękkiej tkaniny. zwł. 61. męczennik. Bo do czubków odwieźć kaŜę. z fr. Bonifacy . 418-422. który odegrał znaczną rolę w zasiedlaniu Kentucky i Missouri.nakrycie głowy pochodzenia wschodniego. Bonifatius. Na wilki. nazywani dawniej. Kielich św. Słynny jest jego przepis na szczęście: "Dobra strzelba.zakon reguły braci miłosiernych. apostoł Niemiec. wybrany przez męty rzymskie w 896 na 15 dni.rodzaj czapki bez ronda i daszka. od spiczastych kapturów. F. łac. opasane wstęgą.i niefrasobliwy. bu:n)." J. Fredro. usprawiedliwienie jeszcze jednego kieliszka. 150-51. Winfrid a. Z dala od świata spółczesnych zapasów. Bonifacego . Zakon szpitalny. Wg legendy papieŜ Bonifacy. Najfortunniejszym z ludzi obok Sulli (. zamordowany przez Fryzów.. tł. wytrzymałości i rozwagi. (G. F. Bonifacy. bonnet. modne w końcu Xviii w. noszony w epoce Odrodzenia. Cooper przedstawia w swoim Natty Bumppo (w serii Opowieści Skórzanej Pończochy) wyidealizowany obraz tego juŜ wówczas (1823-41) legendarnego bohatera. kentucki myśliwy.dodatkowy kielich wina. 4. ustanowić miał odpust dla pijących jego zdrowie.. Jego legendarną sławę w folklorze amer.(wym. 1734-1820. jako idealnego bohaterą pogranicza upowszechniła ksiąŜka Johna Filsona "Odkrycie. noszone w antycznej Grecji i w Europie średniowiecznej . Zemsta. (A. Bonifacius.

borealis. zamieszkały w zimnej Tracji. letni pałac zbudowany 1605-13 dla kardynała Scipione Borghese przez Giovanniego Vasanzio z Utrechtu. której nie szczędzili swoim nieprzyjaciołom. szczególnie czczony w Attyce jako "szwagier" Ateńczyków (porwał bowiem bawiącą się na brzegu Ilissu królewnę ateńską Orejtyję. zwłaszcza zaś za szkody wyrządzone flocie najeźdźców perskich w 492 i 480 pne. głównie za sprawą narosłych wokół niego legend. mieszczący m.łac. Borealny . Alfonso Borgia .(wym. z Xvi-Xvii w.(rzymski Akwilon) mit. Boratynki . skrzydlaty starzec. północny. później płn. Pawła V (Camillo Borghese. gr. i miał z nią synów. których dzierŜawca mennicy koronnej Tytus Boratini wybił w 1659-66 na przeszło 20 milionów złotych. bóg wiatru płn. bordŜa) ród włoski. Nabrał duŜego znaczenia w okresie Renesansu.Booz . przybyły z Hiszpanii na pocz. choć sejm w 1659 wyrazii zgodę tylko na 2 mln. ostry a zdrowy. Rut. córkę Erechteusza. nie znalazło potwierdzenia u historyków. pochodzący od patrycjuszy sieneńskich Xiii w. Jachin i Booz. Ŝe Borgiowie posiedli tajemnicę śmiertelnej trucizny.ród rzymski. 1552-1621). Wiatry. jedna z najmonumentalniejszych rezydencji arystokratycznych Rzymu. chciwości i rozpusty. Palazzo Borghese .potęŜny kompleks pałacowy w pobliŜu Tybru..najpiękniejszy park Rzymu. Borgia .1378-1458. do Tracji. Stał się odtąd symbolem nieokiełznanej Ŝądzy władzy.... wiatr północny. choć niebezpieczny dla Ŝeglugi. Borghese . Xv w. od 1902 państwowe muzeum i słynna galeria obrazów i rzeźb przeniesiona tu z pałacu Borghese w Rzymie w 1891. kiedy głównymi jego przeciwnikami były rzymskie rody szlacheckie Colonnów i Orsinich. Kalais i Zetos). Wydał papieŜa. .-wsch. Villa Borghese .in.. kilku kardynałów i wielu wybitnych obywateli. zob.pierwsze w Polsce szeroko rozpowszechnione polskie monety miedziane. wartości trzeciej części grosza. brodaty.zob. Boreasz . od 1455 jako papieŜ Kalikst Iii połoŜył podwaliny potęgi i wpływu rodu we Włoszech. Mniemanie. szelągi o kursie przymusowym. w górskiej jaskini. w końcu Xviii w: otrzymał tytuł ksiąŜęcy. zob.

Lucrezia Borgia . ambitny. Carrara. Borghese. gdzie 7 Ix 1812 rozegrała się nie rozstrzygnięta. ale niezmiernie krwawa dla obu stron bitwa między Wielką Armią Napoleona i wojskami ros. Bergamo. albo nikim'. Hugo. bez skrupułów popierał interesy swego rodu. Gal. siostra Cesarego.jeden z największych obiektów kultowych buddyzmu: świątynia w środkowej Jawie zbudowana w Viii-Ix w. po której Rosjanie zmuszeni byli do odstąpienia. artystów i pisarzy. 1480-1519. bratanek Kaliksta Iii i ojciec Cesarego i Lukrecji. trzecim był Alfonso I d'Este. Aldo Manuzio. FSRR na płd. Gal. Borobudur .1431-1503. córka papieŜa Aleksandra Vi.(wym. za sprawą marszałka Neya. aut nihil . czezare). zręczny i chytry. apart. tarasowej ozdobionej licznymi rzeźbami i płaskorzeźbami. byt jednak zapewne jednym z pierwszych polityków dąŜących do zjednoczenia drobnych państewek wł. pod dowództwem Kutuzowa. Watykan. Borgiów.. Lucrezia Borgia . od Moskwy. fr. dewiza Cesarego Borgii. pierwsze małŜeństwo anulowano. Bronzino. Lucrezia stała się celem niezliczonych plotek. Rzym. gdzie gromadziła uczonych. pomówień i oskarŜeń. Lucrece Borgia . lukrecja). Aut Caesar. od 1492 papieŜ Aleksander Vi. wielka piękność. czyniąc z Ferrary ośrodek kultury i sztuki. Nowsza historiografia nie daje wiary większości tych oskarŜeń. mordów.-zach. Cesare Borgia . rozpustnica Ŝyjąca w kazirodczych stosunkach z ojcem i bratem. matka nieprawych dzieci. bezwzględny. Romani wg V. jedna z najsłynniejszych i najbardziej osławionych kobiet w historii.wieś w Ros. ksiąŜę Ferrary. Borodino . . Pinturicchio.opera (1834) Gaetano Donizettiego.. drugi mąŜ został zamordowany. Tycjan. gł. Bembo. skutkiem których przeszła do historii jako trucicielka.Rodrigo Borgia . Rzym. libretto F.) Makiawela.. choć przy pomocy przekupstwa. dla wielu wcielenie indywidualizmu renesansowego w znaczeniu ujemnym. 'albo być Cezarem.(wym. a hymnów pochwalnych na jej cześć pisanych przez Ariosta czy Bemba nie uwaŜa za same tylko pochlebstwa. Zwana teŜ bitwą pod MoŜajskiem. Portrety Borgiów: Giorgione (przypisywany). Trzykrotnie przez ojca i brata wydawana za mąŜ dla racji stanu. takich jak Ariosto.dramat prozą (1833) Victora Hugo. Jest on w znacznej mierze wzorem czy bohaterem Księcia (zob. przemocy i zdrady. Mimo jej przykładnego prowadzenia się na jego dworze. bataille de la Moskova 'nad rzeką Moskwą'. w kształcie piramidy. 1476-1507.łac. polityk wł.

człon (1870) trylogii dramatycznej Aleksieja K. za Ŝycia cara Fiodora Iwanowicza.wiedeńska wytwórnia fortepianów cieszących się światową sławą. zwierz. wersja oprac. 2. rokickim. strzegącym skarbów zamku łęczyckiego. przez gr. Posądzany o zamordowanie w 1591 dziesięcioletniego carewicza Dymitra (zob. złośliwy i psotny. pozostawiając na murze trwały ślad łapy. rządzący faktycznie państwem od 1584. postać diabła kontuszowego prawdop.1551-1605. Oxford. libretto: Or-Ot. noszącym się po polsku. libretto kompozytora wg Puszkina. Bssendorfer . w zaleŜności od miejsc.dramat (1825. który nadaremnie próbował zwalić wieŜę w Łęczycy. Bohater literackiej. Wł. wyst. wierzbickim. zwany teŜ błotnikiem. borowikiem. tragedia hist. Marmara z M. w kontuszu. diabeł borowy. straszył ludzi i wciągał w trzęsawiska: Boruta . pol..Boruta .(gr. który hulał. Xix-wiecznej legendy o najbardziej polskim z diabłów. pol. car rosyjski od 1598.). Petersburg 1870. . Bosporos) cieśnina między Półwyspem Bałkańskim i Azją Mniejszą. Lwów 1912) Modesta Musorgskiego. wymyślona przez autora. muzyka: Witold Maliszewski. załoŜona w 1828. gdzie straszył. wyst. wyst. Bosfor .jedna z klechd (1837) K. swego szwagra. wersja Petersburg 1874. nazwa tracka.powieść (1903) Kazimierza Glińskiego.). Tołstoja. Borys Godunow . Borys Godunow . por. nad jedną z jej zatok. łącząca M. rokitą. tłumaczona jako Krowi Bród na cześć Io (zob. we fragmentach. Czarnym. Car Borys trzeci . rąbał się ze szlachtą. Boruta . który tę literacką postać spopularyzował. etymologię lud. Złotym Rogiem. Zaczarowane koło . przez Rimskiego-Korsakowa 1899-1908. Opera-balet (Warszawa 1930). Wójcickiego. Siedlce 1884) Aleksandra Puszkina. wyd.w legendach i podaniach ludowych strach błotny i leśny. przy karabeli. leŜy Stambuł (Konstantynopol).dramat (1899) Lucjana Rydla. łozińskim. pojawiający się jako ptak a. 1831. Dramat muzyczny (1869.

Bitwa ta zakończyła wojnę Białej i Czerwonej RóŜy (a. 1534-97. zabijając 5 osób. ustawicznie dręczone przez bandy. Bernhardt Sara. hrabiemu Richmond.wł. w której król Ryszard Iii (zob. Jej kapłanką jest Bakbuk. opera seria.Boski.(wym.zob. nm. Boska Sara . które odniosły tam wielki sukces. przyjęcie)'. który panował jako Henryk Vii. Dwóch RóŜ). dosł. 'butelka'. aby zaprowadzić porządek i dopilnować egzekwowania ceł importowych. miejsce bitwy (1485). Trink! Boska Komedia . dokąd wyprawili się Pantagruel. Komedia.) został zabity. USA. Boston . załoŜycielowi dynastii Tudorów. 34-48. Ŝar.przydomek poety hiszp. zatopienie transportu 342 skrzyń herbaty w porcie bostońskim 16 Xii 1773 przez patriotów przebranych za Indian. którzy zaprotestowali w ten sposób przeciw cłom nałoŜonym przez parlament brytyjski na import herbaty. zob.wyrocznia (fr. trzecia symfonia C-dur (1904) Aleksandra Skriabina. .incydent powstały z niechęci do wojsk brytyjskich wysłanych do Bostonu. hebr. Rabelais'go. Boski poemat . wreszcie 5 Iii 1770 oddało salwę do tłumu. Boski Czech . Wojsko. Le divin poeme. Pogrzeb ich stał się wielką demonstracją patriotyczną. Wojna. Boska Flasza . 5. bosuof fi:ld) miasteczko w hrabstwie Leicester w Anglii. gł. Bosworth Field . Masakra bostońska .ang. przydomek nadany przez Włochów kompozytorowi czeskiemu Josefowi Myslivećkowi (1737-81. a odpowiedź wyroczni na pytanie brzmiała "Pij!". a korona przypadła zwycięzcy. w Neapolu) za opery w konwencjonalnym stylu wł... od 1763 przebywającemu we Włoszech. Boski . Panurg i brat Jan w powieści Gargantua i Pantagruel.fr. Fernando de Herrera. 'bostońska herbatka (tj. Boston Tea Party. której świątynia znajduje się na wyspie kraju Latarników. l'Oracle de la Dive Bouteille).stolica stanu Massachusetts.Dantego zob. il divino Boemo. Bostoński "bunt herbaciany" .

pol." StaroŜytni śydzi i Rzymianie mieli zwyczaj chodzenia boso w okresie Ŝałoby a. francuski hrabia. W czasie postoju na Tahiti przyrodnicy zajmowali. Ew. potem zapomniana. 4: "Nie noście trzosa ani torby podróŜnej. który przedsięwziął wyprawę na O. przyjęta podobno od czasów św. w czasie klęski elementarnej. bulmisz) studencki skrót od Boulevard St. Bosi zakonnicy .(wym. Spokojny dla przewiezienia na Antyle upraw drzewa chlebowego i innych roślin Pacyfiku. 1729-1811. wreszcie filozofem salonów zgodnie z panującą modą. W 1788 Bligh odkrył na płd. baunti) ang.1788-1823.-Michel. Franciszka z AsyŜu. w sandałach. opiera się na Biblii.jak np.(wym. W 1766 stanął na czele wyprawy na okrętach "La Boudeuse" i "L'Etoile" w celu zdobycia nowych kolonii. kameduli. grecki bohater narodowy. następnie bezskutecznie poszukiwana i odkryta po raz wtóry w 1768 przez Bougainville'a. Dotarł przez Cieśninę Magellana do Tahiti i przez Wyspy Salomona i Jawę wrócił do Saint-Malo. zdobył szturmem Lepanto. bugęwil). 'szczodrość'. Michała. wg Łuk. Baryłka (Baryłeczka). Boul' Mich' (wym. którzy zgodnie z przepisami swojej reguły chodzą boso a. Praktyka. de Bougainville Louis Antoine . Botsaris Markos . augustianie. przecinającego dzielnicę uniwersytecką ParyŜa.Bosy.. który opłynął kulę ziemską.łac..1766-69 sprawozdanie (1771-72. które cieszyło się wielkim powodzeniem. matematykiem. kapucyni. odznaczył się dowodząc obroną Missolungii. którym nadał nazwę swego statku. PodróŜ dookoła świata . statek angielski pod dowództwem Williama Bligh. poległ pod Karcenicą w czasie ataku na przewaŜające siły albańskie. odkryło ono czytelnikom europejskim Polinezję. karmelici (istnieją teŜ karmelici trzewiczkowi). sekretarzem ambasady. nieodrodny syn wieku Oświecenia. Bulwaru Św. 10. na znak pokory. Boule de Suif . Bougainville największa wyspa Archipelagu Salomona odkryta po raz pierwszy w 1576. discalceati. nim został Ŝeglarzem i pierwszym Francuzem. obrońcą Quebecu pod rozkazami Montcalma w czasie wojny siedmioletniej w Kanadzie. ani butów. wyd. się . "Bounty" . był naprzód adwokatem. jeden z przywódców walki z Turcją o niepodległość Grecji w 1821-29. była to równieŜ powaŜna wyprawa naukowa dzięki udziałowi w niej przyrodników.zob. oficerem. od Nowej Zelandii grupę wysp. 1962) Bougainville'a.

tak róŜnym od świata jej marzeń. Boym Michał Piotr . wraz z kilku jego zwolennikami. w układzie pionowym podobna do paryskiej Notre-Dame. 2 romańskie portale boczne i 5 gotyckich w fasadzie zach. 1270-80. dwuwieŜowa fasada zach. gdzie potajemnie czytywała sentymentalne romanse. pióra . Bligh zdrowo i cało przepłynął w ciągu miesiąca z Tahiti na Timor wśród największych niebezpieczeństw. której nie otrzymał. Madame Bovary . gdzie zmarł. burząca się przeciw nieludzkiej dyscyplinie nałoŜonej przez Bligha. wyd. zob. BoŜe. nudząc się w ciasnym i prozaicznym świecie prowincji. szantaŜowana przez lichwiarza. witraŜe z Xiii-Xvi w. coś polskę . prezbiterium otoczone kaplicami promienistymi. jednak bez empor i zmiennych podpór. Bovary Emma . Etienne jedna z najpiękniejszych budowli gotyckich we Francji. Katedra St. wychowana w klasztorze. Emma truje się arszenikiem. od 1645 był misjonarzem na chińskiej wyspie Hajnan na M. psychol. Wyspa (poemat).(wym. zbudowana w 1190-1260 z nawą główną i podwójnymi nawami bocznymi. symbol ucieczki od rzeczywistości w sferę iluzji (bovaryzm).tytułowa bohaterka powieści Madame Bovary (1857. wg powieści Flauberta.1614-59. Po kilku latach wrócił do Chin.film (1934) Jeana Renoira z Valentine Tessier w roli gł. 1878) Gustave Flauberta. burŜ) miasto w środk. zbuntowana załoga spuściła go.-wsch. pol. Francji.roślinami. z Lilą Lee w 1932.Sąd Ostateczny z ok. z Polą Negri w 1937. a załoga. z Xiv-Xvi w. marząca o Ŝyciu w luksusie i o bajronicznych kochankach.. Popadłszy w długi. zabawiała się z Tahitankami. jezuita polski. Sporządził równieŜ mapę Chin. były teŜ inne wersje filmowe. Po wyruszeniu znów na pełne morze. w pierwotnej wersji. na płd. bierze sobie kochanka. Pozostawił liczne prace.polska pieśń patriotyczna. bogato rzeźbione. Panna Rouault.. w otwartej łodzi na wodę. który ją porzuca. na środkowym . w których opisał świat roślinny i zwierzęcy Chin oraz stan nauk tego kraju. Pani Bovary. lit. przyrodnik. Południowym u wybrzeŜy Chin.. z Jennifer Jones w 1949. zdobył zaufanie dworu cesarskiego. Bourges . W czasie najazdu mandŜurskiego wysłano go w 1651 do papieŜa z wezwaniem o pomoc przeciw najeźdźcom. od archipelagu Tuamotu. po wyjściu za mąŜ za wiejskiego lekarza Bovary'ego. gdy Bligh jeszcze wzmógł szykany. Następnemu wydaje się zbyt romantyczna. np. buntownicy po licznych przygodach osiedlili się wraz z 18 Tahitankami na wyspie Pitcairn.

na pamiątkę narodzenia Chrystusa. Ŝebrzą lepszej doli. pieśni Modlitwa (1838) Marcelego Skałkowskiego: BoŜe Ojcze! Twoje dzieci Płaczą. BoŜe Narodzenie .Alojzego Felińskiego (1816).oratorium (1734) Jana Sebastiana Bacha.biedronka siedmiokropkowa. BoŜe Narodzenie . Panie!" Przed 1830 pieśń została znacznie zmieniona.zob. dołączonym ad libitum na BoŜe Narodzenie. Kutia. fr.Gody. Jasła (Jasełka). biczowanego a. Państwo. wziętą z opery komicznej Sekret. Jean Pierre Soliego. z dodanymi zwrotkami Antoniego Goreckiego. 1806.kapliczka wiejska z wizerunkiem ukrzyŜowanego. Kolędy. dobry omen. Panie!" wersem "Naszą ojczyznę racz nam wrócić. . Palec boŜy . BoŜy. święto chrześc. do Iv w. fatto per il notte di Natale. od którego cały Koncert otrzymał nazwę: Weihnachtsoratorium . ze słynnym Largo Pastorale. Ale juŜ śpiewnik wydany nielegalnie przez warszawską młodzieŜ studencką przed 1821 zastąpił wers "Naszego króla zachowaj nam..początek bardzo pop. rodzaj adresu hołdowniczego do cara Aleksandra I (Hymn na rocznicę ogłoszenia Królestwa Polskieqo) na melodię skomponowaną przez Jana Nepomucena Kaszewskiego.choinka ozdobnie przybrana na BoŜe Narodzenie. . opus 12. Wigilia. uŜywana do przypraw. zjawisko poczytywane za interwencję sił nadprzyrodzonych. BoŜe Ojcze! Twoje dzieci. krzew bylica boŜe drzewko. zob. zdjętego z krzyŜa Chrystusa. wł. Dary boŜe . My w niewoli my w niewoli! 1-4.Concerto grosso g-moll. śpiewana juŜ na melodię pieśni maryjnej Serdeczna Matko. BoŜe drzewko . Szopka. obchodzone 6 stycznia. granej w Warszawie ok. BoŜa męka . Gwiazda (Gwiazdka). Choinka. O państwie boŜym . BoŜa krówka . potem 25 grudnia. Rok po roku mamie leci. Le Secret.zły a.jadło i napoje. w okresie zimowego przesilenia słońca.. Opłatek. 1755-1812. nr 6 Arcangela Corellego.

stąd 'udzielający bogactwa. les dieux ont soif. Bóbr . ale w Trzech Osobach: Ojca.. Bellini. Pierw. Słowo boŜe . .biblijny Jahwe. szczęście. szczęścia. eritis sicut dii. zwany zastępczo Elohim. u-bogi. 10. Chateaubrianda. odczuwać popęd seksualny. później teŜ w adwencie i w poście (czasów pokoju). ostatnie zdanie w ostatnim numerze pisma "Le Vieux Cordelier" wydawanego przez Kamila Desmoulins. wieczny i niepojęty.. wzięta z Wulgaty. siwobrodego starca. Marka w Wenecji czy w Xiii-wiecznych rzeźbach katedry w Chartres. Bogowie łakną krwi . Maria Maggiore w Rzymie młody Bóg przygląda się z chmur wielu scenom Starego Testamentu.Ewangelia.Pokój boŜy . 5. a włosy głowy jego jak wełna czysta" (7.śrdw. UŜywana początkowo na znak pokory. Ŝart. łącznie przez 230 dni w roku. Bóg-Ojciec przedstawiany jest jako człowiek młody. 1809) F. Np. 15. Fra Bartolommeo.zob. dawna formuła w tytułach dostojników kościelnych i monarchów. w bazylice św.łac. w S. w chrześcijaństwie istniejący jako jeden w swej naturze. z-boŜe). W sztuce wczesnochrześc. za to zdanie wydawcę stracono na gilotynie. 1300 pojawił się tak dobrze później znany wizerunek Boga jako potęŜnego. stworzyciel nieba i ziemi. dola' (por. woła głos z nieba w zakończeniu ksiąŜki Męczennicy (Les Martyrs.fr. doli'. Z boŜej łaski . młodzieńczy Bóg wypędza Adama i Ewę z Raju. Treuga Dei. słowa węŜa do Ewy. 1760-94. 3. r.-łac. Dopiero ok. atakującego politykę Komitetu Ocalenia Publicznego. Syna i Ducha Św. 3. Michał Anioł i inni. por. "Starowiecznego" z biblijnego widzenia Daniela: "Szata jego biała jak śnieg. (1912) Anatola France'a z czasów Rewolucji Fr.łac. Podobnie na mozaikach z Xii w. Takim przedstawiali Boga-Ojca Giotto. 10. Będziecie jako bogowie . oraz powstrzymuje rękę Abrahama mającego dokonać ofiary Izaaka.-kat. Na mozaikach z V w.fr. Wola boŜa .czuć powołanie. zakaz starć zbrojnych od środy wieczór do poniedziałku rano. w Monreale (Sycylia) i z Xiii w. les dieux s'en vont. Gen:. Bóg w mozaizmie . wszechmocny. 1. Strój (bobrowy). ustanowiony ok. Ghiberti. Wulgata. Tytuł powieści hist. Adonai itd. 1040 przez kościół rz. List do Korynt. 'bogactwo. bog-aty.w wyraŜeniu: czuć wolę boŜą . Dei gratia. Bogowie odchodzą .9). na watykańskim sarkofagu z Iv w. R.

czas ucieka. a diabłu ogarek . napisy na świątyniach rz. dis alter visum. 'Bogu Najlepszemu. nie uzasadnione rozwiązanie splątanej intrygi w sztuce teatr. wyraz "rola" znaczył tu 'niewolę'.łac.fr. 661. polskie stosowane do opurtunistów.. Rut. Ein' Feste .łac.(tj. primus in orbe deos fecit timor. Stacjusza (ok. śmierć goni.gdy w Rzymie parę chrześcijańską rzucono na pastwę tygrysom na arenie cyrku. ugodowców. w tej formie uŜywane. 2. Bóg widzi.przysł. 428. nieoczekiwany wybawiciel. Bóg tak chce . teŜ Diabeł (SłuŜ Bogu. z Tebaidy. a. czemuś mnie opuścił? . hasło pierwszej krucjaty 1096-99. z nieba. Wergiliusza. 15. cytat z Psalmów 22. zawołanie króla ang. powieści przez nagłe. sztuczne a. a diabła nie gniewaj). epopei poety rz. Ryszarda Lwie Serce w bitwie z Francuzami pod Gisors. a księdzu meszne . wywodzące się ze średniowiecza. Publiusza P. zwł. 'bóg z maszyny (teatralnej)'. Bogowie postanowili inaczej . zbyt łatwe. wieczność czeka .. lamma sabachthani? w Biblii. NajwyŜszemu'. staropolskie z czasów przedpańszczyźnianych. eli. 'Pan z wami'. Booz tymi słowami pozdrawia Ŝeńców. Bóg tańca . jako "emblemat" (hasło. ze słynnej rodziny tancerzy i choreografów. Dieu le veut. opłata za odprawianie mszy) przysł.hebr.przydomek uwielbianego przez publiczność tancerza i baletmistrza Opery Paryskiej Apolline Baldassare Vestrisa.. M. eli.była jako śpiew (wi)wilgi zwanej boguwolą. formuła pojmowana. Dieu et mon droit. dewiza heraldyczna królów ang. formuła pozdrowienia wzięta z Wulgaty. z Eneidy. por. okoliczności. 2. tj. Bóg się rodzi. motto. później takŜe na kościołach i nagrobkach chrześc.łac..Inicjały łac. Bogów na świecie stworzył naprzód strach! . BoŜe. 34. stare przysł. 3. Deus ex machina .początek popularnej pieśni modlitewnej O Narodzeniu Pańskim Franciszka Karpińskiego. BoŜe. 4. 27. 2. wg Marka. 1729-1808. 45-96). O. D. panu czynsz.b. Dominus vobiscum . 1198.. Bogu świeczka. wg Mat. Ks. . w Xvii w.fr. Bóg i moje prawo . przybyły z góry. chłopu rola. Bogu wola. 46. epigra w panegirykach i napisach nagrobnych. Ew.łac. niespodziane wprowadzenie nowej osoby a. moc truchleje . skarga Chrystusa na krzyŜu. Deo Optimo Maximo.

Sama przyroda jest bogiem . 8. Eneida. 1712). Antygona.łac. 2. 10: "Vobiscum Deus". Las. ignoto deo.nm. Wulgata. Bór ... kazania arcybiskupa Canterbury. lub ignoto deo. Wergiliusz. temu wpierw rozum odbiera . Bóstwa . por. aby zjednać sobie tego boga. spokojnie zapraszał tymi słowami swych gości do izby. adolescens moritur.łac. Dla Rzymian kaŜda wioska. naleŜałoby Go wymyślić .fr. Arystoteles w O częściach zwierząt. z gr. deo loci. 'geniuszowi miejsca'. Dzieje Ap. quos deus (Iuppiter) perdere vult.Burg zob. Sire.. nam et hic dii sunt z gr.łac. dementat prius. 12. I.fr. nie potrzebowałem tej hipotezy . wg Sofoklesa. opowiada. je n'avais besoin de cette hypothese. Izajasz.zob. grzejąc się przy piecu. filozofa Giulia Vaniniego. 621. z Wulgaty. Jak Kuba Bogu. 'Bóg z nami'. Ukochani przez bogów umierają młodo . introite.Niektóre bóstwa. Gott strafe England . dlatego stawiali potęŜne głazy z napisem genio loci łac. Gott mit uns . quem dii diligunt. wyrwawszy mu uprzednio język. Ŝe Heraklit.. 18. kaŜdy zakątek miały swego opiekuńczego geniusza czy bóstwo.łac. Kogo bóg (a. Najjaśniejszy Panie. 23.nm. dlaczego w swej Mechanice nieba uczony nie wspomniał o Bogu (1796). półbogi i boŜęta mitologii klasycznej i . Bacchides. Jowisz) chce zgubić. napis na klamrach u pasów Ŝołnierzy nm. si Dieu n'existait pas.łac. z Plauta. tak Bóg Kubie . tu takŜe są bogowie! .. Gdyby Boga nie było. 17. 565: "Iuppiter hac stat". pogląd wł.przysł. natura quae deus est. Wejdźcie. il faudrait l'inventer. 'niech Bóg skarze Anglię'. renesansowego materialisty i ateisty straconego przez inkwizycję 9 Ii 1619. Wolter (1769) wg 93. odpowiedź Laplace'a na zadane mu przez Bonapartego pytanie. 'bóstwu miejsca'. z gr.. spalono go na stosie. 1914-18. Johna Tillotsona (wyd. Nieznanemu bogu . 4. w obu wojnach świat. przekleństwo popularne w Niemczech po przystąpieniu Wielkiej Brytanii do wojny świat. 5. którego imienia nie znali.

Parki. Ganimedes Morze . Loki Ocean .Wertumnus.Hefajstos (Wulkan. Mulciber).Eris. Artemida (Diana). zakresu opieki itd. Nereusz. Proteusz. Nomy Łowy .Driady. Tryton Niebo .Plutos Czas .Zeus (Jowisz) Niezgoda . skandynawskiej) wg ich funkcji. Apollo . Bogactwa . Glaukos (1). Penaty Drzewa . Lary. Fata. Mojry. Tetyda. Hestia (Westa) Ognisko domowe . Driady Góry . Posejdon.Eros (Amor.Hermes (Merkury) Kowalstwo .Hamadriady.Pan.Chronos.Artemida (Diana) MałŜeństwo .Hebe. Afrodyta (Wenera).Okeanidy Ogień .germańskiej (a.Atena (Minerwa). Artemida (Diana). Okeanos. Kupido). Trolle Handel .Hymen.Asklepios (Eskulap) Miłość . Pomona Pasterstwo .Hestia (Westa) Ogrody i sady . Selene Lasy .Hefajstos (Wulkan) KsięŜyc . Hamadriady. Hestia (Westa) Mądrość . Freja Młodość .Amfitryta.Artemida (Diana). Hera (Junona). Ino.Hestia (Westa). Tyr Medycyna .Oready. Saturn Dom . Trolle Los .

Bellona.Apollo Sprawiedliwość . Njord Wojna .Najady.Eos (Aurora) Powietrze .Pluton.Ariel.Ares (Mars). Demeter (Cerera).Zeus (Jowisz). Bragi Pokój .Piekło .Charyty (Gracje) Wiatry .Janus PodroŜe . Thor Płodność .Apollo. Euros (Eurus). Eunomia. Priap Początek i koniec . Zefir (Favonius) Wino .Iris Urodzaj . Dike (Astrea). Pluton (Orkus). Elfy Roślinność .Apollo .Erynie (Eumenidy).Hermes (Merkury). Thor Wymowa . Hermoder Poezja i muzyka . Nimfy Sen i marzenia senne . Muzy. Persefona (Kora. Hypnos Słońce . Priap Wdzięk .Dionizos. Boreasz (Akwilon).Hermes (Merkury) Wyrocznie . Pomona Rzeki i strumienie .Hades. Furie Poranek . Atena (Minerwa). Notos (Auster).Najady.Eol. Temida Tęcza . Prozerpina) Pioruny .Pluton. Ondyny. Bakchos (Bachus) Woda . Wertumnus.Eirene Pomsta .Hermes (Merkury).Nemezis.Demeter (Cerera).

ZboŜe . Dechet) i kompozytora Francois Van Campenhouta. podziemny'. świątynia Ŝydowska. W 1578 Janusz Zbaraski pobił pod Bracławiem Tatarów. jeziora . Bractwo . Tanatos. brabason) Brabansona. Michała od 1596) czy wreszcie strzeleckie. mieszczan. gr. Cechy). naprawdę ukazuje on scenę w pełnym blasku słońca. .Demeter (Ceres).konfraternia. L. inne. Hermes i in. Demeter Ceres i in.). kupieckie (zob. której gł. Brabancnne .Nereidy. obok którego.). od Xiv w. wszelkiego rodzaju związki.(wym. (st. Saturn Źrodła. tubylec. Bractwo kurkowe . blaszanego kurka. Erynie. zazw. Hymn brabancki. narodowy hymn belgijski napisany we wrześniu 1830 przez poetę fr. RóŜańca św. Hymn Wolności.) pędzla Rembrandta. Kery. od 1632. Zbiorowy portret amsterdamskiego bractwa strzeleckiego DruŜyna kapitana Fransa Banninga Cocqa (1642. miejsce modlitwy i studiowania Tory. przybytek Boga'. A. congregatio. zwany teŜ Wymarsz strzelców.synagoga. Hypnos. miastem jest Bruksela. (w Polsce we wszystkich większych miastach) dla urządzania dorocznych zawodów strzeleckich w celu podtrzymywania sprawności bojowej mieszczan: strzelano do drewnianego a. otrzymał równieŜ nazwę StraŜ nocna.Hermes (Merkury). 'Brabantka' od krainy hist. a hetman Jan Sobieski rozgromił tam ich zagony w 1671.-rz. Amsterdam. w 1569-1793 stolica województwa. zawodowe a. chthonios 'zrodzony z ziemi. SRR (obwód winnicki). pierw. Brabantka. Gildia). fr. twierdza kresowa z warownym zamkiem.organizacja strzelecka w miastach śrdw. confraternitas. wymienne z kościół. Afrodyta (Wenera).osiedle w Ukr. Brabancji.) 'świątynia.-pol. Persefona . zawiązywane w róŜnorodnych celach: bractwa rzemieślnicze (zob. cerkiew. od Xiii w. od 1585. Jennevala (właśc. gdy był pokryty warstwami zŜółkłych werniksów i czynli wraŜenie sceny nocnej. BóŜnica .. przechodziły dwa słynne szlaki najazdów tatarskich: czamy i kuczmański. Bracław . bóstwa ciemności i śmierci (Hades Pluton. a zwycięzcę obwoływano królem kurkowym roku. od północy i od południa. szczególnie silne w Xvi w. łac. Najady śegluga . Bóstwa chtoniczne mit. sodalitas. nadaną mu. Rijksmus. bractwa religijne (jak np. z gr. Trójcy św. ziemi i jej płodności (Dionizos-Bachus.Prozerpina. św.

braj). 1822-89. Edward Kokoszko i Antoni Michalak.pierwsza tragikomedia francuska (1582) Roberta Garniera. Jabłko (Jabłka wiecznej młodości). Azowie). zał. Bradamante . skand. Bradamante . brga:s) dynastia królów Portugalii. Puchar Bragiego . mąŜ Iduny (por.zob. twórca pisma z wypukłych kropek dla ociemniałych do czytania .w hinduizmie Absolut.mit. Nosi białą zbroję i biały pióropusz.zrzeszenie malarzy. nim zasiadł po raz pierwszy na tronie przodków. Edda. w późniejszym systemie panteistycznym uzyskuje osobowość. W raz z Hermoderem przyjmował i witał w Walhalli wszystkich bohaterów poległych w boju. Jabłka Bragiego a. wymowy i pieśni. zob. Idany . uczniów Tadeusza Pruszkowskiego. Członkami bractwa byli m.(wym. bóg pojęty jako całkowita abstrakcja. 1640-1853. francuski nauczyciel ociemniałych. Bractwo św. a jej magiczna włócznia zrzuca z konia kaŜdego rycerza. bóg poezji. występująca teŜ w Orlando innamorato Boiarda i Orlandzie szalonym Ariosta jako siostra Rinalda i ukochana Rogera.Pod tą nazwą najbardziej zasłynął.in. wyobraŜany jako starzec z długą. ale zajmująca. Brahma . Opowieść Bragiego . W 1946 poddano go gruntownej konserwacji i oczyszczono. Kaplica Sykstyńska). w 1925 z jego inicjatywy i w jego pracowni w Szkole Sztuk Pięknych w Warszawie. Eliasz Kanarek.: Bolesław Cybis. o temacie wziętym częściowo z Ariosta. załoŜona przez Jana Iv. teŜ Sykstus (Iv. Braille Louis .długa. Bragi . 1809-52. i cesarzy Brazylii. której pozostałymi członkami są Wisznu Opiekun i Siwa Niszczyciel. siwą brodą. sam niewidomy.dziewica-rycerz legendy karolińskiej. syn Odyna i Friggi. której objawieniem jest cały wszechświat materii i myśli. Zob. pierwszy z boskiej trójcy (Trimurti). Łukasza . Z tej abstrakcji wykształcił się Brahma jako stwórca świata. Braganca .musiał wychylić kaŜdy król.(wym.

Brama . Xii-poł.w Poczdamie.. srebrne (w Europie środk. Skandynawia V-Vii w. Brakteaty . a mało jest tych.zob. cieśnina między Afryką i Półwyspem Arabskim. Brama Lwic . część renesansowego systemu fortyfikacji.. ze śrdw. Brama Floriańska .Brama Lwic. łac. Brama Brandenburska . pierw.alegoria biblijna w Ew. Czerwone z Zatoką Adeńską.) trójkątny blok odciąŜający przysłonięty płytą z reliefem przedstawiającym dwie lwice. Skajska Brama . Lwia Brama . Ponad potęŜną belką wspierającą (5 m dł.od Xvi w. wzniesiona przez Jana Kramera w 1576. W attyce najokazalszy w Gdańsku zestaw orłów i herbów. 7." Brama WyŜynna . Brama do Raju . Brama Snów . wiodąca na akropol w Mykenach w Argolidzie (Grecja staroŜ. 1788-91 przez C. od Xiii w. bractea 'blaszka (złota)'. Sen. stojące naprzeciw siebie na tylnych łapach. którzy ją znajdują. nazwana od wielkiej liczby rozbitych Ŝaglowców na tych wodach. z czes.arab. obwarowanie'.cienkie monety wybijane jednostronnie.zob. (nummus) bracteatus '(moneta) złocona' od łac. łącząca M.otwierająca Szlak Królewski w Gdańsku. Brama Łez . 1400-1300 pne. monumentalna brama z ok. G.). w znaczeniu 'główne drzwi'. znaczenie 'przegroda. tama.dotykiem. rodzima brona od bronić..jedna z bram Troi w Iliadzie Homera. niŜej Lwia Brama. a ciasna-do Ŝycia. w Polsce od ok. zbudowana w końcu Xiii w. osłonięta zachowanym do dziś Barbakanem. Langhansa. Xiv w. W Berlinie zbud. złote (Grecja Iv-Ii w. wypukłe na awersie i wklęsłe na rewersie. pne. Obrona jej była powierzona cechowi kuśnierzy. Brama szeroka i brama ciasna . wg Mat. 13-14: "Wchodźcie przez ciasną bramę. Bab el-Mandeb.jedyna zachowana z ośmiu bram głównych w dawnym pierścieniu murów obronnych Krakowa. Florencja (Baptysterium). w 1770. pokryta okładziną kamienną przez Wilema van den Blocka w 1588. bo szeroka wiedzie na zatracenie. po obu stronach kolumny będącej oznaką godności.) a. zbud. brana.. zjej baszty widać . 1130). przedtem.zob.

BranŔ syn Febala. kapłani. spisanej w X w. Zielona Brama .kraina historyczna obejmująca część Niziny Niemieckiej między Odrą a Łabą (środk.było całą równinę. poprzedzająca współczesną jej formęhinduizm. Branibori w Cechach. . Brama. dawna ziemia Słowian połabskich. wydobywszy się z wnętrza konia trojańskiego. Przybywa do Wyspy Szczęścia. zachodnia'. Braminizm. bramę tę uszkodzono. I tysiąclecia pne. ją teŜ otworzyli towarzyszom wojownicy greccy. Św. Brendan. ekskluzywna warstwa arystokracji Nowej Anglii (USA). śelazna Brama . Brandenburczycy w Czechach.zob. Zielony. BrandanŔ zob. Królowa Kobiet przeciąga Brana na brzeg przy pomocy magicznej nici i trzyma go u siebie przez cały rok. przen. skaia 'lewa. jedna z głównych religii Indii. Bran wyrusza w podróŜ w trzy łodzie po dziewięciu ludzi. iron. "Radosnego Zaświata" na Zachodnim Oceanie. śelazny. bramanizm. część NRD). z sanskr. a po powrocie do ojczyzny dowiadują się. z gr. Złota Brama .bramani. ułoŜonej prozą i wierszem w Vii w. bohater opowieści irlandzkiej śegluga Brana. przez nią wszedł do miasta orszak weselny Heleny. Brandenburgia .zob. libretto: K. i Ŝe rodacy wiedzą o nich tylko z dawnych legend. Ogarnięci tęsknotą za krajem ruszają Irlandczycy na morze. potem do Kraju Kobiet. niepomyślna.zob. aby zmieściła drewnianego konia Achajów.. Brama Brandenburska zob. tu Ŝegnał się Hektor z Andromachą i synkiem Astyanaksem. Bramini . najwyŜsza z dawnych kast w Indiach. czes. Ŝe podróŜ ich trwała dłuŜej. niŜ sięga pamięć ludzka. Złoty. Sabina. poł.). brahmana. Wezwany przez kobietę noszącą gałąź srebrnej jabłoni do Emain. opera (Praga 1866) Bedricha Smetany. późniejsza faza wedyzmu (1. zdobyta w 1157 przez Niemców.

zob.' franciszkanie.dawn. Ii F-dur. V D-dur i Vi B-dur. Ufizzi.. Bracia miłosierni . mnich. przymusowy pobór do wojska. Ordo Fratrum Minorum. Wielki (Inkwizytor).łac.łac. jedno z najwaŜniejszych dzieł literatury europ. Izabella Brandt . 'Zakon. członek bractwa a. Ew. 2.. dawn.obraz (ok. minoryci. ugrupowania religijnego. Bracia czescy . którą poślubił w 1609.najbliŜszy krewny w linii bocznej. nowochrzczeńcami (od "ponurzania" przy chrzcie dorosłych).portret Rubensa. Ichwan as-Safa. S. 40). brat-laik (w Przeciwieństwie do zakonnika-kapłana. Rubens i Izabella Brandt .. Bracia najmniejsi . Iii G-dur. wielkiego melomana: I Koncert F-dur. kobieta wzięta do niewoli (r. 1609-10. por. Bracia Czystości . poł. nie mający święceń kapłańskich. arianami (błędnie łączono ich . Fratres Misericordiae. szczytowe osiągnięcie w zakresie formy concerto grosso (zob.łac. margrabiego brandenburskiego.pierwsza Ŝona Rubensa. zaciąg na roboty przymusowe. Pinakoteka. Bracia mniejsi . Florencja. zwł. por. który przyspieszył wybuch powstania styczniowego. wg Mat. kontynuacja skrajnego kierunku w husytyzmie. Xix w. 1609) Rubensa.ruch religijno-społeczny w Czechach od połowy Xv w. Iv G-dur. Fratres Poloni. Bracia Karamazow . Pozowała do kilku jego najświetniejszych portretów. (Biblia.Ŝ: od braniec). zob.powieść (1879-80) Fiodora Dostojewskiego..o ludziach skromnej sytuacji społ. zmarła w 1627. Autoportret z Ŝoną. zarządzony z inicjatywy Aleksandra Wielopolskiego 6 X 1862 w Królestwie Polskim pobór do wojska carskiego wg imiennej listy spośród osób politycznie podejrzanych. zakonnik.. Bracia polscy . Krew (Braterstwo krwi). Bacha dla kapeli dworskiej Christiana Ludwiga. Fourment Helena. Monachium.napisane w 1721 przez J. Brandt Isabella . 25. bonifratrzy. zwanego zwykle ojcem).). zwani teŜ nurkami. St.Koncerty brandenburskie . np. Branka . Brat .

nazwy uŜywane przez dawną szlachtę w jej stosunkach wzajemnych. Ŝe w ubiegłym roku jeszcze nie Ŝyło na świecie. Wilk oskarŜa Jagnię. Brat brata goni (rodzi) . Jagnię powiada. Ruch relig. najradykalniejszy odłam reformacji polskiej. Brat przeciw bratu . ugrupowania lit. Bracia serafiońscy . w Chrystusie .. nie moŜe tego czynić. Bracia z Basry . par nobile fratrum.zob.bliźni. Jeśli to nie ty. Szlachetna para braci . przystępny. Die Seraphionsbrder. 1. 1960) E. 243. 674 (zob.).ludzie tegoŜ powołania. Bracia w Apollinie. Tichonow. ale tylko dodaje. Serafina.z tragedii Siedmiu przeciw Tebom. La Fontaine'a Gdy piją ze strumienia. był to twój brat . sławetna. Bracia szlachta .zob. lubiących masami poŜerać słowiki (b. socynianami. nie krewny. A.fr. Bliźnięta (syjamskie).zob. o dwóch synach bogacza. na to Jagnię. c'est donc ton frere. które przetrwało do 1925 (Zoszczenko. mości panie bracie. 10. opowiadanych kolejno przez sześciu przyjaciół zbierających się co pewien czas. którego zatem obrali sobie za patrona.człowiek bezceremonialny. Ŝe go w zeszłym roku zelŜyło. Ichwan as-Safa. Fiedin. z Satyr 2. w 1921 w Piotrogrodzie. tejŜe wiary itp. Stąd nazwa ros. Szkłowski i in. bracia herbowni. towarzyski. CzyŜ jestem stróŜem brata mego? . zgodny. Hotimanna. Kawierin.).panowie bracia. por. Horacego. osławiona.-społeczny rozwijający się w Polsce Xvi-Xvii w. T. rubaszny. przekład St. Sierapionowy bratia.łac. z bajki Wilk i Jagnię. Bracia wybrzeŜa . zob. StróŜ. Bracia syjamscy . 'bractwo Serafina'. Ich pierwsze spotkanie przypadło na dzień św. panie bracie. zał. por. ramowy zbiór 30 opowieści (1818-21. Trembeckiego Wilk i baranek. Wówczas Wilk zarzuca mu. ks. Brat po Adamie (i Ewie) . Na to Wilk mówi powyŜsze słowa i poŜera Jagnię. Siedem) Ajschylosa. .nm. Ŝe mąci mu wodę. si ce n'est loi.o rzadkim zboŜu na polu.flibustierzy (zob. kosztowny przysmak). Arkadia (Arcades ambo). wybór pol. unitarianami. Arianie). 3. Brat łata . łatwy w obejściu. plon się nie mnoŜy. Ŝe stojąc niŜej.poglądy z doktryną Ariusza.

dowódca wojsk hiszp. zawartego przez Filipa Iv Hiszpańskiego z Holendrami. Koniec jej przypada na lata 1000-700 pne. nazwa od Brundisium. obraz (1634-35) Velazqueza. istniejące do dziś w Lipsku i Wiesbaden. znany był w Egipcie i na Bliskim WschodziejuŜ ok. Las Lanzas. nm. 'OblęŜenie Bredy'. 'Lance'. 1763-1827.). zdobył w 1625 bronione przez Maurycego Orańskiego miasto. Poddanie Bredy. brejm). rodzajem brązu jest takŜe spiŜ (zob. Ambrogio Spinola.(wym.przysł. 1719-94. 1700 pne. EI sitio de Breda hiszp. jak równy z równym.Kochajmy się jak bracia . van Hilligaerta. w Europie Płd. Po upływie zawieszenia broni. 1864-69) tłumaczonym na wiele języków. w 1719 przez Bernharda Christopha Breitkopfa. ok. dramat Calderona de la Barca. Brehm Alfred Edmund . 1695-1777. zoolog niemiecki wsławiony głównym swym dziełem śycie zwierząt (Tierleben.. Brąz . specjalizujące się w wydaniach dzieł zebranych najwybitniejszych kompozytorów.. Madryt. familiarnie. dzięki któremu zyskał przydomek "ojca zwierząt". Za pan brat . rozwinięte przez Gottfrieda Christopha Hartela. Johanna Gottloba Immanuela Breitkopfa. Rijksmus.niemieckie wydawnictwo muzyczne zał. przen. oblegane przez Hiszpanów niemal przez rok. rzymskiego portu nad M. Tiervaler Brehm..miasto w płn. Adriatyckim w płd. kontynuowane przez jego syna. Amsterdam. 1829-84. dziś Brindisi. Breda . Prado. poufale.-zach.brat za brat. kondotier wł. Breitkopf & Hrtel . 2000 pne. Italii.rachujmy się jak śydzi . odzyskał je w 1637. połowy Iii tysiąclecia pne. Epoka brązu . ijego potomków. cynkowy. KsiąŜę Fryderyk Henryk Orański.stop miedzi z innymi metalami (z wyjątkiem stopu z samym cynkiem zwanego mosiądzem). . nad przedstawionymi na obrazie wojskami wznosi się las lanc. W dorzeczu Wisły epoka brązu rozpoczęła się dopiero ok.-wsch.. OblęŜenie Bredy w 1637 obraz P. Holandia). bezceremonialnie. hiszp. Brabancji (płd.Najstarszy brąz. po śmierci brata. wynalazcę nowej techniki druku nutowego.

nad Hawelą (dziś w środk. Ŝe umieszczano ją na mapach. który miał zostać pochowany w Clonfert jako opat i przeor 3000 mnichów. w poprzek. która rozpowszechniła się w całej Europie wzbogacając się ciągle o nowe epizody. na zachód od Wysp Kanaryjskich. mieszczącymi 6-10 osób. gdzie wśród zapachów wiecznej wiosny przechadzają się po ścieŜkach z drogich kamieni. 2 pary koni. kwitnącego w Vi-Xii w. części NRD).na wpół legendamy wódz galijskiego plemienia Senonów. (w Anglii) resorowany odkryty pojazd czterokołowy z wysokim kozłem i wielkim pudłem. Bran. Prawdop. Ŝonie Henryka I. który miał się znajdować pośrodku Atlantyku. potem Brandenburg. stolicą Marchii Brandenburskiej. który przedsięwziął nawet wyprawę. . jako Brennaburg. który w 390 a. a potem zająć Rzym (prócz twierdzy kapitolińskiej obronionej przez Manliusza) i wycofać się po otrzymaniu Ŝądanego okupu. Maeldune. Ŝegluga ta stała się tematem legend spisanych w Xi w. Wiara w istnienie tej wyspy byia tak mocna. 484-577. w 1157 zdobyta ostatecznie przez Niemców.. odbył on jakieś podróŜe do wysp północnych i zachodnich. w poszukiwaniu raju ziemskiego (zob. miał pokonać Rzymian nad rzeką Allią. Na innej wyspie białe ptaki śpiewały hymny. Brendan wyrusza w podróŜ z 17 mnichami. dopóki nie odstąpiła jej królowi Kastylii.Brandan. jako Navigatio Santi Brendani łac. Portugalia uwaŜała ją za swoją posiadłość. aby się nieco ochłodził. aby ją odnaleźć. break. w formie poematu. irlandzkiego gatunku lit. napisana została przez mnicha Benedykta i dedykowana w 1121 Adelizie z Louvain (Leuven). którego w waŜne święta piekło tu przenosi. ciągniony przez parę a. od 1154 siedziba księcia zach. Brennus . Wreszcie przybywają do wyspy raju ziemskiego. lennika Polski. Raj).od poł.Brek . przez nieznanego mnicha irl. Wersja anglo-normandzka śeglugi. W środku wyspy. wokół wysokiej kolumny.gród słowiański plemienia Stodoran. por. Św. Xviii w.-słowiańskiego Jaksy z Kopanicy. z ławkami wzdłuŜ a. Brenna . z ang. W wieczór wigilijny Brendan spotyka Judasza. Brendana'. Dzieło to uwaŜane jest dziś za rodzaj schrystianizowanego imramu (historii o podróŜy morskiej z przygodami). 'śegluga św.. istnej odysei mniszej. bez steru i Ŝywności. w róŜnych czasach.. Kilkakrotnie niszczona. pną się kręcone schody prowadzące do nieba. Brendan . 387 pne. Rodzaj budki na poprzecznej ścianie towarowego wagonu kolejowego z miejscem dla hamulcowego. która okazała się grzbietem drapieŜnego wieloryba. na wpół legendarny mnich irlandzki. Ledwo udało się podróŜnikom uciec z bezludnej wyspy. stała się. Św. jeszcze do 1755. tłumaczona na wiele jęz. śegluga trwała 7 lat i była pełna cudownych przygód.

a. zwany tylko w niebie Briarejem. Nowe budynki projektu Sir Roberta Smirke wzniesiono w 1823-47. Bibliotekę B. zawsze łotrzyka. Lombardzkiego Instytutu Nauki i Lit. gr. Xix-wiecznych. zrodzony jeszcze przed tytanami przez Niebo (Uranosa) i Ziemię (Gaję). niekiedy przygodnego Ŝołnierza. otwarto w 1857. 1. . Obserwatorium Astronomicznego. spór'. z wł. wg Plauta Pseudolus 'Krętacz'. sprytnego intryganta. choć nieco bardziej cywilizowanym.nazwa wielu.Biada zwycięŜonym! . wg Homera. 1730-1803. biskupa Derry. Anglika Fredericka Herveya. czwartego hrabiego Bristol i piątego barona Howard de Walden. Briareus . największe muzeum i biblioteka w Brytanii. 2. tak miał wykrzyknąć Brennus. sturęki i pięćdziesięciogłowy olbrzym.pałac jezuitów w Mediolanie zbud. Hery i Posejdona. zwł.łac.zob. briga 'kłótnia. po zniesieniu zakonu w 1773 i po rozbudowie siedziba Biblioteki Publ. M. na Goldonim teŜ kończy się jego kariera. 1651-86. Na wezwanie Tetydy pomógł Zeusowi udaremnić spisek Ateny. britisz mjus-i-em) ang. vae victis!.we włoskiej commedia dell'arte typ bergamończyka z urodzenia.. 'Muzeum Brytyjskie'. Gęś. kiedy indziej pomocnika kata. Gęsi kapitolińskie . dorzucając swój miecz na szalę z odwaŜnikami przy waŜeniu złota na okup. 19. hoteli na kontynencie europejskim. a zbiory jej przeniesione będą do nowej siedziby na Euston Road w Londynie. włączono do zorganizowanej w 1973 Biblioteki Brytyjskiej. 403. a. Bristol . W teatrze Goldoniego jest takŜe szelmą. Brighella .. neapolitańczyka z wyboru. oraz Pinakoteki. którzy chcieli ojca bogów uwięzić. Brera . na ziemi zaś Ajgajonem.(wym. zaprojektowaną przez bibliotekarza Antonia Panizzi. pochodząca od tytułu jednego z najbardziej znanych turystów swego czasu. uosobieniem parweniusza. otwarte w 1759 w pałacu Montague House w Londynie. jednej z najznakomitszych galerii obrazów we Włoszech. British Museum . gdy Rzymianie uskarŜali się na przewyŜszający umówioną wagę cięŜar odwaŜników. 5. Iliada. a wielką salę czytelni.mit.

(wym. Brockhaus Friedrich Arnold. hulanki i orgie z Szatanem. w 1780. Ich król. Henryk I. łącznie ok. krakowski i wielkopolski. i przez Bronx. otoczony niekiedy kolorowymi kręgami glorii. Ŝe większa część współziomków twoich jest najszkodliwszym rodzajem robaków.(wym. słynna nowojorska arteria komunikacyjna i najdłuŜsza ulica świata. Broda . początkowo w Amsterdamie. cypla Manhattanu. . Brobdingnag . Konstantyn Iv Pogonatus (od gr. słynny obraz (1942-43) Pieta Mondriana. coś mi tu mówił. Broda (nikogo) nie czyni filozofem . wydawca 81-tomowej serii Biblioteka Pisarzy Polskich (1860-94) i miesięcznika "Bibliografia Polska" (1861-65). król duński Sven Gabelbart ('o brodzie widlastej a. ok. 1772-1823. pogon 'broda'). 'szeroka droga'. rodzaj amer. rozjarzoną wieczorem bezlikiem reklam świetlnych. mgły.zob. Great White Way. zygzakiem przez regularną sieć ulic i alei Manhattanu. namalowany pod wpływem fascynacji nocnym Ŝyciem i muzyką popularną Nowego Jorku.. gdzie wg podań ludowych w Noc (zob). Baldwin Iv. NRD) 11427m. bugi-uugi) ang.(wym. jakim natura na powierzchni ziemi czołgać się pozwoliła. Na Brockenie zaobserwowano po raz pierwszy. hrabia Flandrii. powiększony cień obserwatora. "zjawisko (a. 988-1036. por. później w Lipsku. cesarz bizantyjski 668-85. gdzie między ulicami 41 i 53 staje się "Wielką Białą Drogą". widmo) Brockenu". Sinobrody.in. powiada: "Z tego. zlatywały się czarownice na sabaty. muzyki jazzowej. Aleksander Wielki (i brody). w którym Guliwer przeŜywa swoją długą wielką przygodę. barba non facit philosophum. załoŜyciel jednego z największych wydawnictw niemieckich. rysujący się na tle chmur a. np. bro:duej) ang..łac.). rosochatej') i in. Broadway Boogie-Woogie . m. Brodaty przydomek wielu władców. edytor znakomitych encyklopedii. z 30 Iv na 1 V. sądzę.w PodróŜach Guliwera (1726) Swifta nazwa królestwa." Brocken . 30 km. ksiąŜę wrocławski.Broadway . 1805-17. przysł. ciągnąca się od Bowling Green u płd. broken) najwyŜszy szczyt w górach Harcu (zach. krainy olbrzymów. 1163-1238. kombinacja jaskrawo kolorowych prostokątów. Walpurgi. gdy mu Guliwer dokładnie opisał stosunki w kraju swoich rodaków. Fryderyk I Barbarossa (zob.

Battle Hymn of the Republic. Ivy League. Roeblinga i W.). Nowe słowa napisane do niej przez Julię Ward w 1862 ("Oczy me widziały chwałę nadejścia Pana") zyskały popularność jako Hymn bitewny Republiki.(wym. "Rydlówka". Wesele poety Lucjana Rydla z chłopką bronowicką odbyło się w domu ("chacie rozśpiewanej") malarza i poety Włodzimierza Przerwy-Tetmajera. łączący Manhattan z Brooklynem. szły do walki w takt pieśni John Brown's Bodya ("Prochy Johna Browna spoczywają w grobie. Jego godna postawa. .1800-59. A. Roeblinga (syna). Wyspiańskiego. na półwyspie oddzielonym od Manhattanu wąską cieśniną Harlem River. nazwa od J. Kraków) St. który kupił te tereny w 1639. Brown John . w 2 lata później. lecz duch jego kroczy zawsze przed nami"). które. Powstanie zgnieciono. Zob. Brown . wieś. co przyniosło mu rozgłos. niosąc wolność niewolnikom. część dzielnicy Krowodrza w Krakowie. dla zastraszenia pozostałych. Xx w.jedyna dzielnica Nowego Jorku połoŜona na kontynencie. w czasie wojny domowej. zob. mieszkających w sąsiedztwie jego kolonii w Osawatomie (Kansas). heroizm. równieŜ męŜa bronowickiej córki chłopskiej. legendarne i autentyczne miejsce akcji sztuki Wesele (premiera 16 Iii 1901. a nawet opinię męczennika.Bronowice . Bronx .(wym. szczera prostota i czystość intencji wykazane w czasie procesu zyskały mu wiele sympatii w kraju i w Europie. w pocz. a 16 X z 21 ludźmi zajął arsenał wojskowy w Harper's Ferry i całe miasteczko. śpiewaną na starą melodię murzyńską. a Browna powieszono.57km przez East River (Rzekę Wschodnią). A.most wiszący długości przeszło 2. bruklin) a. ang. który uwaŜał się za narzędzie Boga do zniszczenia zwolenników niewolnictwa. stał się symbolem celów wojennych wojsk Północy. W 1855 zabił pięciu z nich. dzielnica Nowego Jorku połoŜona na zachodnim cyplu wyspy Long Island. "Tetmajerówka". zbudowany w 1869-83 przez inŜynierów J. Broncka. dziś West V. Most Brookliński . Brooklyn . braun) uniwersytet amerykański w Providence (Rhode Island) załoŜony w 1764. abolicjonista amerykański. Kings County.niegdyś Wronowice. gdzie gromadził swych stronników i broń do powstania. W 1859 wynajął farmę w pobliŜu miasteczka Harper's Ferry (Virginia.

ok. John Brown. brak perspektywy powietrznej. stóg.uŜywany w Xvi-Xvii w. syn Pietera St.wiersz (1859) poety amer. Bruegel . Mus. Pieter Młodszy: Pieter Bruegel. NaleŜeli do niego: Ernst Ludwig Kirchner. wsparty na czterech drągach. 'most'.John Brown of Osawatomie . krytym baldachimowym daszkiem na słupkach. niekiedy z nim współpracujący. Brchel). hol. największy malarz Niderlandów Xvi w. Beneta. Piekielny Bruegel.) śe . Van der Helle.nim wódz tak ogromny I szubienicznik tak arcy-szlachetny . przykryte daszkiem.a. Norwid. Bróg . Die Brcke .wasze wszystkie wystawy-arcydzieł Niewarte jego szubienicy i dzieł! (C.. pasach. Słuchajcie. twórca scen rodzajowych o tematyce biblijnej i chłopskiej oraz kompozycji alegorycznych.długi poemat epicki (1928) poety amer... J. malarz flamandzki.(. 1527-69. w Europie konny pojazd podróŜny i reprezentacyjny na czterech kołach. intensywnych plam barwnych. Chłopski Bruegel . V. Otto Mueller i Emil Nolde. Aksamitny Bruegel . Późniejszymi adherentami byli m.bo ubiegnie długo. jeden z .nm.wiersz (1859) Norwida.. Brejgel.Pieter Bruegel Starszy. syn Pietera St. K.) John Brown's Body . o nadwoziu wiszącym na łańcuchach a. 4 (1859). przydomek od ulubionej tematyki obrazów . zboŜe a. chroniący siano.. 1568-1625. sterta. rozwiązane w 1913. B.wyobraŜenia piekła. Do obywatela Johna Brown . Breughel. zał. przeniesione do Berlina w 1910. stowarzyszenie niemieckich malarzy ekspresjonistów. Metrop. 1564-1638. sławna rodzina flamandzkich malarzy rodzajowych i pejzaŜystów.ruchomy daszek dwu. BroŜek .: Max Pechstein. słomę. John Brown . pejzaŜysta. Fritz Bleyl. malarz flamandzki. Nim się buntownik tak umiarkowany Narodzi światu .(wym.obraz (1939) Johna Steuarta Curry. w Dreźnie w 1905. Whittiera..in. ludy! . Brueghel.. Erich Heckel i Karl Schmidt-Rottluff. czterospadowy. Twórczość ich cechowało uproszczenie formy i kolorystyki. dysonansowe zestawienia płaskich. malował teŜ sceny wiejskie. przyjaciel Rubensa. St. Nowy Jork.Jan Bruegel St.

z fr. dolną częścią zwykle zanurzony w wodzie znajdującej się w drewnianym korytku.prawdop. Hrabia do Telimeny i Tadeusza. Brus . Ŝyt w Vi8V w. brume 'mgła'. por. późniejszy Londyn).. gdzie załoŜył Nową Troję (Trinovantum. Mickiewicz. wśród nich Bladuda. Gogmagog i Koryneusz.Brutus. Włochy były.) Brumaire . Vortigema i Artura. 18 brumaire'a roku Viii . ojczyzną malarzów. przybył wraz z resztką Trojan do bezludnej jeszcze (z wyjątkiem kilku olbrzymów) Anglii. Brunhilda mści się. obracany za pomocą korby. Wg tejŜe legendy był protoplastą dynastii królów brytyjskich. październik-listopad.". w mitologii nordyckiej walkiria zaczarowana przez boga wojny Odyna za nieposłuszeństwo i ocalona przez Sigurda. por.(9 Xi 1799) data obalenia dyrektoriatu w drodze wojskowego zamachu stanu przez generała Bonaparte.brusek. na całej północy GdzieŜ był peizaŜysta który pierwszej mocy? (A. Ale peizaŜysty (bo są dwaj Brejgele). dawny przyrząd do ostrzenia. kaŜąc wasalowi Hagenowi zabić Zygfryda. Ferreksa i Porreksa. znacząca 'pomielę'. kamień szlifierski. Dowiedziawszy się o podstępie. wnuk Askaniusza i prawnuk Eneasza.. Legenda głosi. Zabiwszy nieumyślnie swego ojca. krąg kamienny osadzony na poziomej osi. na którą ubiegający się o nią rycerze musieli się wystawić. króla Burgundów. forma czasownikowa pobruszę. brme:r) drugi miesiąc francuskiego kalendarza republikańskiego. Pan Tadeusz 3. syn Sylwiusza. zob. zdobyta dla niego przez Zygfryda w próbie. 615-19. Osełka. Ŝe aby uniknąć losu brata . legendarny praojciec Brytów.najznakomitszych pejzaŜystów flam. Brutus Lucius Iunius . "Daj. postać historyczna. Cymbelina. W Pieśni o Nibelungach królowa. Troynovant. Luda. znany jako "załoŜyciel republiki". jeden z dwóch kręgów poziomych w Ŝarnach. są. na rdzeniu brus oparta jest staropol. Ŝona Guntera. Kalendarz. będa. Nibelung. wg tradycji jeden z dwu pierwszych konsulów w dziejach Rzymu.(wym. Stąd teŜ oprócz Brejgela. I oprócz Ruisdala. który został pierwszym konsulem republiki. Brut . Koela.Brynhild.. a takŜe twórca scen rodzajowych i kompozycji kwiatowych. Gorboduka. lecz nie Van der Helle. pne. ać ja pobruszę. Brunhilda . zob.

ParyŜ. Szekspir. Dante. którego światopogląd opierał się na kościelno-dogmatycznym wyobraŜeniu monarchii uniwersalnej.dedykowany Brutusowi. wychowanek Katona Mł.zamordowanego przez Tarkwiniusza Wspaniałego. Bo Brutus męŜem jest (przecieŜ) szanownym . 64). którzy spiskowali. Porcji.). i mąŜ córki Katona. spodziewając się. Obraz J. udawał idiotę (łac. Juliusz Cezar. późniejszego Augusta.popiersie dłuta Michała Anioła. króla Rzymu. Luwr. Antoniusz przy zwłokach Brutusa pod Filippi. Junius Brutus .oda (1824) Giacomo Leopardiego. 5.. Natura mogła się nim szczycić I rzec całemu światu: "To był człowiek!" (W. z Juliusza Cezara.tragedia (1743) Woltera. Antoniusz ironizuje nad . W czasie wojny domowej między Cezarem i Pompejuszem poparł Pompejusza. 34.85-42 pne. umieścił go. Szekspira. Brutus . podczas gdy bojownicy idei republikańskiej czcili go jako "ostatniego Rzymianina" i ucieleśnienie dąŜeń wolnościowych. Brutus Marcus Iunius .) Cicerona. Piekło. Wg innej legendy skazał na śmierć dwóch synów. wg tł. syn króla. przyjaciółki Cezara (stąd nietrafny domysł. Lucius Junius Brutus . L. Brutus . brutus 'tępy. Wszystkich sprzysięgłych przeciw Cezarowi Ślepa jedynie zawiść podŜegała. Brutus . Davida (1789). które wygnało Tarkwiniuszów z Rzymu. 2.). Ze wszystkich Rzymian ten był najzacniejszy. zgwałcił Lukrecję (zob.ang.tragedia wolnym wierszem (1743) Antonia Conti z Padwy. Mimo swych uczuć dla Cezara Brutus wraz z Kasjuszem stanął na czele grupy konspiratorów i wziął udział w zasztyletowaniu Cezara w dniu Id marcowych (15 Iii 44). Paszkowskiego.tragedia (1681) Nathaniela Lee. filozof. wraz z Judaszem. a ona popełniła samobójstwo. Bruto minore . Ŝe Cezar był ojcem Brutusa)..tragedia (ParyŜ 1730) Woltera. On jeden tylko w poczciwym zamiarze Dla ogólnego dobra wziął w tym udział (.. w ostatnim kręgu piekieł (Boska Komedia. Ŝe czyn ten umoŜliwi przywrócenie ideałów republikańskich zdeptanych przez dyktatora. po klęsce tegoŜ pod Farsalos (48) Cezar wybaczył Brutusowi i uczynił go swym faworytem. for Brutus is an honourable man. 3. Po klęsce pod Filippi (Macedonia) zadanej spiskowcom w 42 przez Oktawiana. J. aby przywrocić rządy Tarkwiniuszów. Kiedy Sekstus. głupi').. polityk i pisarz rzymski.) La mort de Cesar . popełnił samobójstwo. esej historyczny o retoryce rzymskiej (46 pne. mówca. 5. którego autor uwaŜał za znakomitego mówcę i filozofa. syn jego przyrodniej siostry Serwilii. Brutus poprzysiągł zemstę i stanął na czele powstania.

contra me?. zadawanych w szkołach. gdy Brutus przebijał go sztyletem. często w formie: I ty. polski odkryty pojazd czterokołowy.przysł. 3. thou sleepst . podróŜnej. Stąd "spotkać się pod Filippi" znaczy spotkać się ze swym przeznaczeniem. jedzona tradycyjnie w ostatnim dniu roku.. pierwsze trudniejsze twierdzenie. przen. Bryka . z nieubłaganym losem. Brutusie. dawn. synu mój . Briseis. z listu sprzysięŜonych. stale to samo. uŜywany do Xvii w. Bryk . w Iliadzie Homera . Zobaczysz mnie pod Filippi .. Nazywano tak równieŜ 5. Brei 'papka. Ty śpisz. przez które niełatwo przebrnąć nieukom.ang. ze śmiercią. zobaczę!" I tak się stało. krakowskiej. w dawnej Polsce . ośli most. wszechmocnego ministra Augusta Iii. kaszka'. do cięŜkiej. niekiedy z kiełbasą. księgi Elementów Euklidesa. Bryzejda .potrawa ze śruty zboŜowej gotowanej w wodzie na gęstą masę. I ty. Bryja . Pobity pod Filippi odebrał sobie Ŝycie rzuciwszy się na obnaŜony miecz. mającego pobudzić Brutusa do czynu. jako briska. kalka z łac. z nm.. Brylówka . Szekspira.słowa Cezara wypowiedziane w chwili. najczęściej krytej. łac. Brure. 1. piękna branka i . gospodarskiej. czelbryk. 3.. z nm. przeciw mnie?. ksiąŜeczka zawierająca skrót lektury szkolnej. dawniej zaś przekłady utworów klasycznych. w licznych odmianach: od lekkiej. por Juliusz Cezar. Ŝur . Szekspira. fili?. łac. na pocz. rozwiązania zadań mat. Brute. Eselbrcke 'ośli most.Juliusz Cezar. na co Brutus odparł śmiało: "Tak jest. do przewoŜenia większej liczby osób i bagaŜy. kraszonej słoniną. gęste błoto. Brutusie. 4.breja. i gr.bryczka.łac. Xix w. tezę 1. wg tradycji .klucz. Brutusie .zwłokami Cezara. 1...gr.moneta bita na pograniczu węgierskim w tajemnej mennicy Heinricha von Brhla. w namiocie Brutusa ukazała się zjawa i wyrzekła te słowa.Pod Abydos w 42 pne. Bryja. bryja.et tu. Szekspira. klucz do zbioru zadań'. 2. Brutus. pons asinorum. znanej równieŜ w Europie zach. fiz. zob. et tu. teŜ Juliusz Cezar.młoda. Ŝur.

I to wszystko. grotu. Włóczęga Charlie zabiera niemowlę na swoje poddasze.z Xiii-Xv w. The Kid.relief (1803-05) Thorvaldsena. Edna Purviance jest młodą matką bez środków do Ŝycia. Ratusz . uŜywany do wyprawiania skór. Jadwigi z Xiv i Xvi w. Brzeczka . pod Troją. Kopenhaga. co Homer mówi o jej uczuciach. aby Charlie. N.opera (1899) E. Achilles Ŝegna Bryzejdę . Nar.ang. Villa Valmarana. Zamek Piastów Śląskich . mógł wstawiać nowe. w odróŜnieniu od Ŝeleźca. Neapol.. Vicenza. wł. obecnie szklarz. sentymentalny. z sarkofagami Piastów. malowidło ścienne z Pompei (ok. Achilles i Bryzejda obraz (ok. Brzechwa . 1621) Rubensa. wiktoriański film fabularny (1921) Charlie Chaplina. która porzuca dziecko. zabiera jako głównodowodzący w zamian Bryzejdę Achillesowi.nałoŜnica Achillesa w obozie gr. w Xvii-Xviii w.trzon strzały. Jork. Agamemnon w złości.renesansowy z 1569-72. Brzdąc . z przylegającą kaplicą św. Bryzejda arowadzona do Agamemnona . 3. Ŝe wyrocznia kaŜe mu oddać jego brankę. Thorvaldsena. Brzeg . 70-79). Szerzej opisuje je Owidiusz w Heroidach.rz.miasto nad Odrą w woj. Muz. prawa miejskie od 1250. tekst Michela i Galleta.roztwór wodny wyciągu ze słodu piwowarskiego. słynny. roztwór wodny garbników. Briseida . Chryzejdę. powodując jego gniew (będący punktem wyjścia akcji Iliady) i wycofanie się z udziału w walce. przebudowany w stylu Odrodzenia w 1530-60. Chabriera. . Bryzejda daje się prowadzić do Agamemnona "niechętnymi kroki". Muz. w sześć lat później chłopczyk (Jackie Coogan) tłucze w oknach szyby. pryw. w liście Bryzejdy do Achillesa. Uprowadzenie Bryzejdy .fresk (1757) Tiepola. ośrodek wydawniczy druków polskich dla Śląska. opolskim.

DoŜa (Zaślubiny z morzem). Wg podania miało tam być pochowane dziecko. delcie Nilu. którym wszyscy pomiatali jako duŜym i brzydkim kaczątkiem. ang.w staroŜytnym Egipcie. Brzytwa Ockhama . płacha (pop. dopóki następnej wiosny nie wyrosło na pięknego. Brzostowski Paweł Ksawery . Sformułowana przez śrdw. zasada. Tytuł powieści (Le Ventre de Paris. Wyciągało ono z grobu rękę dopóty. Rzeczpospolita (Pawłowska).zob.nazwa dzielnicy dawnych Hal paryskich. centralnego rynku spoŜywczego stolicy. do których uznania nie zmusza doświadczenie. okema) filoz. przedstawiciela późnej scholastyki. ostrze) broni siecznej.klinga. pięknego człowieka. wg której "bytów nie naleŜy mnoŜyć bez konieczności". odrzucająca wszelkie byty.zob. zw.tytuł baśni Andersena o łabędzim pisklęciu wyklutym w kaczej rodzinie.Brzeszczot .zob. w płd. która. Bucentaur . 1300-49. Uschło w 1875. Aleksander Wielki. za radą księdza.(wym. znane w wielu krajach Europy.).olbrzymia brzoza pod wsią GryŜyny niedaleko Kościana. Brzoza GryŜyńska . "doktorem niazwycięŜonym" i "czcigodnym początkodawcą". młodego łabędzia. głownia. Apelles. Wilhelma Ockhama (William of Occam). przen. 1873) Emila Zoli. z cyklu Rougon-Macquartów. Bubastis . o nieudanym dziecku. Brzuch ParyŜa . ośrodek kultu bogini Bastet (zob. wywodzą się i inne podobne podania. Temat pop. Bucefał . rózgą brzozową. w śrdw. literaturze kaznodziejskiej. które uderzyło matkę. z której prawdop. . wyrosła na ogromne drzewo. zasadzona na grobie. które wyrosło na wartościowego. mnicha i teologa franciszkańskiego. areny walki między "tłustymi i chudymi". Brzydkie kaczątko . dopóki matka nie wychłostała jej.-wsch. brzytwa ockhamowska.

. Budda . sanskr.budzarz. gontów.powieść (1848) J. Ŝegl. klepek i dranic. pol. Kraszewskiego. od słynnego kazania w Benares. 1901.wykwintny pokoik pani domu w Xviii i Xix W. 'miejsce.Mazur osiedlony na prawie czynszowym w puszczach lit. i rus. jej ostateczną nagrodą jest nirwana (zob. Buckingham Palace (wym. kaprysić'. twórcy ich wiary zwanym Siddhartha Gautama a. z fr. który Ŝył w płn.. gdzie moŜna się wydąsać. w którym wyłoŜył "cztery szlachetne prawdy" swojej nauki. Budnik .). które moŜna poskromić dyscypliną buddyjską. Ŝe główną przyczyną cierpienia jest poŜądanie. Buddenbrooks. Nagroda Nobla 1929. pokaprysić'. karczujący las pod rolę i zajmujący się wypalaniem węgli kowalskich. Buddenbrookowie . w dawnej Polsce . dziegciu i potaŜu. 'asceta z rodu Siakjów').Buddha. księcia Buckingham (stąd nazwa). I. której świetność i dekadencję autor opisuje na przestrzeni 4 pokoleń. 'oświecony.miejsce zryte przez dziki poszukujące Ŝeru. Buduar . Po 7 latach doznał pod figowcem (zwanym odtąd drzewem Bo) oświecenia (bodhi) i stał się Buddą. Siakjamuni (sanskr. terpentyny. bakingem palas) od czasu wstąpienia na tron królowej Wiktorii londyńska rezydencja królewska. Ŝart. wyrobem smoły. Budnik .bohaterowie tytułowi powieści (nm. Bucht 'zatoka'. Pałac zbudowano w 1703 dla Johna Sheffielda. tytuł nadawany przez wyznawców jednej z wielkich religii azjatyckich.Buchta . Codzienna ceremonia zmiany warty gwardii królewskiej ściąga latem tłumy turystów. . dawn.. Nauczanie zaczął. i parokrotnie przebudowywano. z nm. Xix w. tł. boudoir od bouder 'dąsać się. Ŝe cierpienie jest nieodłączne od istnienia. 1931) Thomasa Manna. patrycjuszowska rodzina kupców zboŜowych z Lubeki z 2. Mając lat 29 porzucił rodzinę i oddał się poszukiwaniu prawdy. zatem dosł. zamieszkały w prymitywnej budzie leśnej (stąd nazwa). mała zatoka. poł. wg tradycji. które jest złem. lina zwinięta w koło. przebudzony'. pne. zwanej stąd buddyzmem.. Indiach w V w. Głosi ona.

lekki.(wym. Ale powodzenie minęło i Cody umarł w biedzie i zapomnieniu. nazwano opowieść zamieszczoną w gazecie. Bukiet .sztuka układania kwiatów. strzelcami i ujeŜdŜaczami koni. The Balloon Hoax. The Moon Hoax. dwukołowy. plac przed redakcją zapełniły tłumy. wspaniałego jeźdźca i strzelca. Nazwaliśmy ten gatunek Vespertilio homo." Setki tysięcy wzięły ten Ŝart za dobrą monetę. Po 1883 objeŜdŜał Europę i Amerykę ze swym Wild West Show (ang. Xx w. Bujda . Buggy . bagi).(wym. buggi. gestykulując z oŜywieniem rękami i nogami. nazywano serię reportaŜy Richarda Adamsa Locke'a zamieszczonych w "New York Sun" w końcu sierpnia 1835. C.ang. relacjonujących obserwacje KsięŜyca. 1846-1917. 'Widowisko z Dzikiego Zachodu') z Indianami.. czyli człowiekiem nietoperzowym. pracował jako nadzorca stada na preriach Zachodu i jako sanitariusz w czasie Wojny Domowej. Afryce: przez potęŜny teleskop ujrzano "skrzydlate stwory o gębach podobnych do orangutana. ur. aromat (wipa). Karoliny. Bill odnosił teŜ sukcesy towarzyskie dzięki swej fałszywej sławie i niezwykłej powierzchowności. kowbojami. "New York Sun"' z 13 Iv 1844 przez Edgara Allana Poe pod wielkim nagłówkiem: "Zdumiewające wieści ostatnio otrzymane via Norfolk! Przeprawa przez Atlantyk w przeciągu trzech dni! Triumf machiny do latania Mr Monck Masona!" Zawierała ona fikcyjne sprawozdanie z przelotu balonem z Walii do Płd.. a pismo zostało w mig rozchwytane. bouquet. Bukieciarstwo . baflou) przydomek Williama Cody. odkryty. do lat 30.pęk kwiatów. resorowany. poczynione rzekomo przez astronoma Johna Herschela w nowo otwartym obserwatorium w Płd. Judson) i kampanię prasową Johna Burke. Byjdą ksigŜycową . w Iowa (USA). Są to niewątpliwie stworzenia naiwne i szczęśliwe. uŜywany w Anglii i na kontynencie europ. wprowadzony w Anglii w końcu Xviii w. . Jego sława światowa jako wielkiego wywiadowcy. łodyg i liści w róŜne kompozycje art.Bujdą balonową. a dla gazety był to niesłychany sukces finansowy: nakład jej wzrósł w krótkim czasie pięciokrotnie. amerykański buggy był 4-kołowy. wiązanka. ang. pogromcy Indian i bandytów była w znacznej mierze legendą stworzoną przez ksiąŜki powieściopisarza amer. Neda Buntline (właśc. w Japonii określana nazwą ikebana. E. elegancki.Buffalo Bill . Absurdalna podówczas wiadomość znalazła powszechną wiarę w mieście. z fr. Z.. spacerowy pojazd jednokonny z dwoma dyszlami. Widowisko cieszyło się olbrzymim powodzeniem. Istoty te rozmawiały z sobą.

od nazwiska malarza wiedeńskiego Hansa Makarta. przebywanie wpław wielkich rzek Azji i Europy. dawn. Lecz ich bulbul zabłyśnie . najdawniejszy zabytek języka polskiego. Bukowisko . Mickiewicz. pers. często występujący w poezji perskiej. buczyna. Złoty. 1846-84. Sielanka. umoŜliwiając w czasach staroŜ. las bukowy. (A. bakłak. wina.Bukief Makartowski . Wnet znikną w ziemi liście. spisana po łacinie. mleka a. nazwy tej uŜywali romantycy wielu krajów Europy.bułga. encyklika w sprawach szczególnej wagi. dlatego stanowi bezcenny. miłośnika kwiatów. Bukłak .i wnet oko zmruŜy. Bulbul . w sercach pamięć róŜy. armiom w marszu i całym ludom w czasie wędrówek.) Bulla . OpróŜniony z wody i nadęty powietrzem słuŜył jako pęcherz pławny (pływak).. Bukolika .. Idąc za modą orientalną. śrdw. Złota bulla . na Krymie nazywano tak Mickiewicza.. wraz z kobietami i dziećmi.zob.kwiat Makartowski.zob. Mickiewicz. Bukowina . z gr. 'pieczęć. przewoŜenia w podróŜy wody. zasuszony. który jest prawdop. zawiera około czterystu polskich nazw miejscowych i osobowych. 5. łac.przest. worek skórzany róŜnorodnego kształtu słuŜący do przechowywania a. pozwalający na ścisłe odtworzenie systemu dźwiękowego polszczyzny Xii w.perski ptak śpiewający. Goethe. por. w temacie róŜy i słowika gul u bulbul. boukolos 'pasterz' od bous 'wół. Pognała wołki na bukowinę. burdziuk. Wschód i Północ.uroczysty dekret papieski.okres godowy (ruja) jeleni i łosi we wrześniu i październiku. dokument'. Bulla gnieźnieńska. . byk'. z tur. słowikiem Luscinia golzii. z arab. a takŜe budowy i odmiany wyrazów. zwana niekiedy Złotą bullą języka polskiego. zob. teŜ Słowik. Byron. niekiedy takŜe barwiony. bulla papieska z 1136. zwł.

Dalej. miecz perski z szeroką i rozszerzoną na końcu klingą (broń Syreny w oficjalnym herbie Warszawy). kiedy jego legendy uŜywała firma drzewna dla reklamy. Jork 1941) Benjamina Brittena i W. pra-superman. Bumppo Natty .marszałka. Audena. Stał się teŜ tematem obrazów. animatorów. a nawet baletu. dawna nazwa stali uŜywanej w śrdw. Buława . powstały w Xix w. Skórzana Pończocha. w wielu armiach .. komiczny bohater ludowy.w dawnej Polsce szabla turecka a. w wykonaniu ozdobnym metalowa. Polsce-hetmana.-zach. Nastąpił nagły wzrost jego popularności. gatunków klasycznego teatru jap. banjen) legendarny leśnik i drwal płn. Buńczuk . Ŝe istniał jakiś prawdziwy Paul Bunyan. w 1684) teatr lalek. gałką. 1910. którą buława symbolizuje. władza.(wym..dawn. który ciągnąc za sobą oskard wykopał Wielki Kanion Kolorado i usuwał zatory spławu drzewa odwracając bieg rzek.. z tur. wysadzaną niekiedy drogimi kamieniami. a do literatury wstąpił przez wiersze Roberta Frosta i Carla Sandburga. który walczył w buncie J.. tur. narratorów i muzyków grających na semisenie. maczuga. godność. Papineau przeciw Anglikom w Quebeku w 1837. pałka. Bunraku . broń obuchowa tatarsko-turecka. L.jeden z trzech gł. No. Kabuki. rzeźb. Hipoteza. Bunyan Paul . częsty temat nieprawdopodobnych opowieści humorystycznych. u Turków i Tatarów oznaka władzy noszona przed jej . w dawn.Bułat . bracia. urząd. H.operetka opus 17 (N. i Bliskim Wschodzie do wyrobu broni siecznej wysokiej jakości. Pierwsze opowiadania o Bunyanie ukazały się dopiero ok. w których kaŜdy z opowiadaczy stara się prześcignąć innych. z pers. z okrągłą zazw.pierw. pulad 'stal' zob. ukazało się wiele ksiąŜek o nim. KaŜdy Ŝołnierz francuski nosi w ładownicy buławę marszałka Francji zob. por. na Środk. oparty na tradycjach śpiewanych recitatiwów dŜoruri (zał. prawdop. Napoleon I.zob. folkloru USA. oznaka najwyŜszej władzy wojsk. nie ma podstaw. Paul Bunyan .

przedstawicielem. F. Pojedynczy. Burbonowie . Jako pierwszy Europejczyk daje dokładny i rzetelny opis Kaaby i Czarnego Kamienia. dotyczący buńczuka. pomijając okres Rewolucji Fr. Z innych odgałęzień wywodzili się królowie Neapolu i Sycylii oraz Hiszpanii. Pochowany na cmentarzu muzułmańskim w Kairze pod nazwiskiem Ibrahim ibn Abd Allah. przen. z rzym. męczybuła. odgałęzienie Kapetyngów. zuchowały. pomniejsi baszowie mieli podwójny a. drzewce z kulą i poprzeczką z zawieszonymi na niej ogonami końskimi: przed sułtanem noszono buńczuk siedmioogonowy. Od Bourbon d'Archambault. Zmarł w czasie przygotowań do wyprawy z Górnego Egiptu do Nigru. PodróŜuje w towarzystwie trzech słuŜących i dwóch wielbłądów. jeśli liczyć teŜ Ludwika Filipa z gałęzi orleańskiej. Burczymucha . udający zucha. F.) . mantyka. którą zwiedza jako pierwszy chrześcijanin.1776-1817. gniazda rodu Burbonów. Z Mekki 15 I 1815 przyłącza się do karawany idącej do Medyny.z trzema ogonami.. i napoleoński. a przed polnym . (M. Skończywszy studia w Cambridge udaje się do Nubii. O większego trudno zucha. wędrując przez pustynie dociera do M. ils n'ont rien appris ni rien oublie. Jak był Stefek Burczymucha. powiedzenie o Burbonach. Chleb (Zabawy. Burbonowie wstąpili na tron w 1589 w osobie Henryka Iv i panowali. z tur. Konopnicka. Zob. F. ględa. Burckhardt Johann Ludwig .mający prawo uŜywania buńczuka.). a gdy obyczaj ten przeszedł do wojska polskiego. maruda. bóstwa celtyckiego identyfikowanego z Apollinem. przed hetmanem wielkim noszono dwuogonowy. bundŜuk 'ogon koński' jako znak wojsk. Czerwonego i odbywa pielgrzymkę do Mekki. przypisywane Talleyrandowi lub marszałkowi Dumouriez. gdzie uchodzi za hinduskiego muzułmanina. szwajcarski badacz Bliskiego Wschodu. do 1830. gdera.dynastia francuska. a nawet. potomkowie Roberta de Clermont (szóstego syna Ludwika IX).zrzęda. czupurny. Palais (-Bourbon). który w 1272 poślubił Beatrice de Bourgogne-Bourbon.pojedynczy. zob. junacki. zawadiacki. 1-2. aŜ do 1848. przed wezyrem ..fr. Niczego się nie nauczyli i niczgo nie zapomnieli . Stefek Burczymucha. Buńczuczny . Aguae Bormonis 'cieplice pod opieką Bormo'.

'na zamku'. bor.. wnętrze ośmiokątnej kopuły nad skrzyŜowaniem naw. Katedra rozpoczęta w 1221 przez króla Ferdynanda Iii świętego. ukończona w Xvi w. zał. z tur. do 1967.burgraf. Burłacy . z nm. wg projektu Felipe Virgarni 1539-68. w 1741 w dawnej dworskiej sali do gry w piłkę. Towarzystwo Antykwariuszy i in. teŜ Poniatowski Józef (Burka). W nowym gmachu. gdzie w 1814-32 zapanował niemiecki repertuar klasyczny. obejściem chóru i wieńcem kaplic.opończa z kapturem Tatarów krymskich i astrachańskich. dlatego zw. w dawnej Polsce . w powszechnym uŜyciu w Polsce. . Royal Society (zob.urzędnik grodzki. starosty.teatr w Wiedniu. Rosyjskie.zob. Muz. Od 1766 stał się teatrem narodowym. z których słynna Capilla del Condestable z 1489. Wspaniałe aŜurowe hełmy obu głównych wieŜ wykonał 1442-58 Hans von Kln. Burggraf.obraz (1870-73) Ilii Repina.robotnik zajmujący się holowaniem na linie statków w górę rzęki. ang. Niemczech urzędnik w zamkach i miastach królewskich i biskupich. często bogato zdobiona. Burgtheater . Leningrad. z wielbiądziej wełny. Burlington House . zastępca kasztelana a. na wschodniej stronie kościoła piękny dwupiętrowy kruŜganek. Royal Academy. wielka tradycja teatru przetrwała jeszcze do wybuchu 1. w śrdw. wówczas Theater an der Burg. szkoły Akademii Król. obszerna. poświęcona w 1230. mieszczący Królewską Akademię (Sztuki). w Rosji i na Ukrainie . instytucje naukowe..w Xvi-Xix w. Burka . W okresie 1849-81 była to jedna z pierwszych scen europejskich.(wym.miasto w Starej Kastylii (Hiszpania).. na Ringu od 1888.Burgos . zob. od Xvii w. chroniąca od deszczu i zimna jeźdźca i (w niemałym stopniu) konia.. arcydzieło sztuki dekoracyjnej w stylu plateresk. haus) gmach w londyńskim Piccadilly. Burgrabia .). jeden z najstarszych w Europie. buruk 'zagięcie. Osioł (Buridana). wojny świat. burka'. Burlak . trzynawowa bazylika z transeptem. Buridan . pełniący funkcje sądownicze i wojskowe.

-d. zał. biskupa Noskowskiego. łac. ponurą waśń między rodzinami dwu przyjaciół. Bursz .najstarsza w Polsce.południowe wybrzeŜe Bałtyku. skucynit.-nm. Długoszowa. w 1402 dla Ŝaków Akademii Krakowskiej. aby kupować bursztyn i niewolników za rzymskie towary i pieniądze. z innych najbardziej znane bursy-intematy były: Jerozolimska. Burnt Njal . złośliwa i egoistyczna Ŝona Gunnara. z nm. Śmieszkowica. Bursztyn bałtycki znany był w Italii juŜ w starszym okresie Ŝelaza.wygasły w Xix w. wsch. śrdw. Hallgerda. rodzaj zabaw karnawałowych na Podtatrzu. birros 'płaszcz z kapturem'.najwyŜszy urzędnik samorządu miejskiego. kasa'. Bursztyn . Barsztynowy szlak .bohater jednej z najbardziej znanych wczesnych sag islandzkich Njalssaga 'Opowieść o Njalu'. z nm. giełda. sakiewka. kompan.do 1950. bornsten 'kamień płonący'.główna arteria komunikacyjna. aŜ Njal ginie w poŜarze swego podpalonego domu. Burnus . przest. podŜega obie strony do zwady. Opiewa ona krwawą. Następują wzajemne morderstwa. od środkowego Dunaju. .Burmistrz . internat dla uczącej się młodzieŜy. Bursche 'chłopak. noszona przez Arabów.jantar. Wielkopolskę i Kujawy do ujścia Wisły i półwyspu Sambia. filozofów. Starnigielska. student. na którym bursztyn występuje w największych ilościach. bogatych ziemian. sakiewka. w Polsce . białej wełny. którą w staroŜytności rzymscy kupcy przybywali do ludów zamieszkałych na płn.niemiecki student-korporant.opończa z grubej. ordynans'. Brgermeister. prawników. dawn. Barsztynowe wybrzeŜe . Górny Śląsk. Bursa . Njala i Gunnara. a stamtąd szlakiem terenowym przez Morawy. z gr. ze śr. wiodąca od Akwilei nad Adriatykiem przez Savarię (dziś Szombathely w zach. która przybiera coraz ostrzejsze formy. z kapturem. z tańcami i pijatyką. 'worek. Bursa Ubogich . arab. Węgrzech) do Camuntum nad Dunajem drogą bitą.

Prospero. O tolerancji. 8. InkiŜinow) jest przywódcą powstania Mongołów przeciw ang. młody Mongoł Bair (W. nadchodzącej rewolucji. tj. 8. wg Mat. O wychowaniu.. por. który w ten sposób nazwał zamieszki w republice San Marino.chwast stepowy tworzący gęste i wysokie zarośla. 6. przylądkowi Afryki. 2.zob. zob. O wdzięczności. poemat napisany w 1256. Ozeasz. 9. Biblia. z Wulgaty.ostatnia sztuka (1611) Szekspira. 4000 dystychów w dziesięciu księgach: 1. 35. et turbinem metent. Alaryk (Grób w Busento). 4. O miłości bliźniego. (A. Buriewiestnik. zob. Burza . burjan. z ukr. O pokorze.. 3. Burza w szklance wody .łac. Wśród fali ląk szumiacych.nazwa nadana przez Bartolomeu Diaza płd. 5. O sposobach wznoszenia duszy do Boga . 8.Burza. zawierający ok. Ew. une tempete dans un verre d'eau. Wsiewołod Pudowkin.pers. ventum seminabunt. Bustan . wiele hałasu o nic. dosł.. 10.. 22.) Busento . Sad'. Udźwiękowiony w 1949. O sztuce rządzenia.. Przylądek Burz . Burzan . Łuk.zob.ros. tytuł: Potomok DŜingis Chana ('potomek. 8.zob. sonet Stepy Akermańskie. 'Ogród owoców.fr. 3-4. reŜ. wśród kwiatów powodzi. Omijam koralowe ostrowy burzanu. Burza nad Azją . zbiera burzę . O rezygnacji. Kto sieje wiatr. 23. wg Montesquieu. Sturm und Drang(periode).ros. Piesnia o Buriewiestnikie (1901) Gorkiego. Okres Burzy i Naporu . Marek. Mickiewicz. O miłości. 7. niemy film radziecki (1928). Zwiastun burzy . Kaliban. Dobry (Przylądek Dobrej Nadziei). Uśmierzenie burzy na morzu . 7. jeden z dwóch głównych utworów (por. Gulistan) poety perskiego Saadiego z Szirazu.'). 4. kolonizatorom. film zapewnił Pudowkinowi czołową pozycję wśród reŜyserów radzieckich. O wyrzutach sumienia i skrusze. Ariel.

) 'byt. jaka. Butterfly . gruszkowatą.oznaka władzy pułkowników. byki'. poruczników i chorąŜych. zawiera Aldebarana. Taurus. łac. woły. na płn. Byczyna . w Polsce widoczna jesienią i zimą. Maksymilian dostał się w czasie bitwy do niewoli. oŜywiających tok filozoficznych rozwaŜań. a od Xv w. mit. maczuga. w Polsce do Xix w: wiosłowo-Ŝaglowy jednomasztowiec rzeczny płaskodenny. Byk .konstelacja zodiakalna. kolejną ofiarą miał zostać Herakles. gdzie sprzedawano go na drewno. z tur.gr. Plejady i Hiady. rozszczepioną na 6 do 8 liści zwanych piórami. Bydło od być (do Xvi w. pałka. maczuga'. Byczek Fernando . gr.przez modlitwę. w wykonaniu ozdobnym metalowa. rotmistrzów. prawdop. Madame (Butterfly).dorosły samiec wielkich pustoroŜców (bydła domowego.. który w celu uniknięcia klęski głodu zabijał wszystkich przybyłych do kraju cudzoziemców na ołtarzu Zeusa. w dawnej Polsce . krańcu WyŜyny Śląskiej. broń obuchowa tatarsko-turecka. z gałką zazw. nazwa babilońska. istnienie'. Łagodny Fernando lubił odpoczywać w cieniu drzewa wąchając kwiatki i nie znosił walki byków. syn Posejdona. w greckiej tradycji byk z legendy o Europie (zob. dobytek'. Poemat pełen jest anegdot i przypowieści.bohater ksiąŜki dziecięcej Munro Leafa spopularyzowanej przez film rysunkowy (1939) Walta Disneya. a stąd zboŜa do Gdańska.pierw.zob. takŜe: 'mienie. trzoda'. król egipski. Ale juŜ od Xiv w. Bousiris. Ŝubra. Buzyrys .). ale zerwał swe łańcuchy i zabił króla oraz jego zwolenników. do spławu soli z Wieliczki do Warszawy i Płocka. pod którego postacią ukrył się Zeus. pretendenta do tronu pol. bawołu. pod którym 24 I 1588 Jan Zamoyski odniósł świetne zwycięstwo nad armią arcyksięcia Maksymiliana Habsburga. gł. . cielęta. opolskim. Byk .miasto w woj. bozdogan 'pałka. bizona) oraz łosia i jelenia. dziś: 'krowy. równieŜ: 'zwierzęta domowe. bo nie nadawał się do Ŝeglugi w górę rzeki. Buzdygan .

kraju leŜącego za Jordanem. w Kraju Ołonieckim. Niekrasowa i Turgieniewa. Głównym cyklem epiki ros. Białym.zob. krzew ceniony w staroŜytności i śrdw.słynna rzeźba antyczna. Tematyka bylin znalazła odbicie w twórczości lit. wieszały ją nad drzwiami i oknami swoich domów. jest jednak cykl kijowski. Chwycić byka za rogi . Mus. "pięknego słoneczka".. gr. Bylica . zwanych równieŜ bylicowymi. cykl dworu św. Włodzimierz. znajdowała się w Palazzo Farnese (stąd nazwa). Walka. Apis.zob. prawdop. . Święty byk . ze skóry byczej (stąd nazwa) a.mit. za co Posejdon przyprawił piękne zwierzę o szaleństwo. 13..): kobiety tańczące wokół ognisk świętojańskich. Amfion i Zetos).belica. Włodzimierza Wielkiego. pracą Heraklesa. dziś uŜywana tylko jako przyprawa: cytrynowo pachnący olejek.) Busłajew. kopia rz. SpiŜowy byk Falarisa . Sidła (Złapać się. pierwszego wielkiego księcia ros.): Dobrynia Nikitycz. W innych pieśniach olbrzym Światogor (zob. jako uniwersalna roślina lecznicza. 21.. zwł. bielica. Mezeni i Piniegi. nad brzegami Pieczory. zachwycony jego urodą. bohaterami są: pieśniarz Sadko (zob. dzieło Apolloniosa i Tauriskosa z Tralles w Karii (Ii-I w. który. zob. Naz.). nad M. obok niego Suchman (zob. Byki z Basan . śpiewnie recytowane przez skazitieli (recytatorów). na północy Rosji. W cyklu nowogrodzkim gł. W cyklu kijowskim największym bohaterem jest chłop Ilia (zob. chłop Mikuła (zob. związana była silnie z obchodami sobótki (zob.zob. opasywały się bylicą.). rosyjskie ludowe pieśni epickie. Róg. zapisywane w Xvii-Xix w.Biblia.). Alosza Popowicz. wrzucały ją w ogień. Bykowiec . do końca Xviii w. dziś Neapol.Byk Farnezyjski . z innego bydlęcia.. boŜe drzewko.stariny. ofiarował bogu innego byka.). wyszedł z morza na brzeg Krety i miał być złoŜony w ofierze Posejdonowi przez Minosa. kiedy wciąŜ jeszcze były Ŝywe tradycje epiki lud. Dawniej przypisywano jej równieŜ własności magiczne. przedstawiające scenę przywiązywania Dirke do rogów byka (zob. pne.) Muromiec.bicz rzemienny sporządzany dawn.) Sielaninowicz i Wolga (zob. Ujarzmienie byka było 7. Walka byków .zob.. Byliny .) i siłacz Waśka (zob. wymarły gatunek dzikiego wołu. Byk kreteński . znaleziona w 1547 w termach Karakalli w Rzymie.) i nie mniej znakomici (zob. Psalm.

. lotnik i admirał.. fioł(ek). A ten koziołek tyle miał rozpusty. klin. amerykański badacz polarny. 29 Xi 1929 przeleciał nad Biegunem Płd. z hiszp. Była babula .(wym. takŜe oznaczających 'kręćka. oryginał. chyś. 9 V 1926 odbył pierwszy w dziejach lot nad Biegunem Płn. ze zdrobn. dziewczę. w 1927 z trzema towarzyszami przeleciał Atlantyk.. 1939-41 i 1946-47. manię'. 1933-35. od Xi w.w muzyce Musorgskiego i Rimskiego-Korsakowa. zdrowe. ze średniowiecza. C Caballero . bez. Bywaj. odbył 4 wyprawy na Antarktydę: w 1928-30. Bywaj. Ostatni raz był na Antarktydzie jako kierownik wyprawy amer. ojczyzna mnie woła! Idę za kraj walczyć wśród rodaków koła. od bot. Bzik . fiksum-dyrdum. Byrd Richard Evelyn . w 1955-56. caballo 'koń'. ćwiek. Nigdy nie zapomnę. w ramach Międzynar. fiksacja. pasja.wojownik konny. .fiś. piosenki PoŜegnanie (1830) nieznanego autora. . kręciek. zdrowe.. Ŝe mi jesteś droga! 1-4.1888-1957. być moŜe. Roku Geofiz. dziewczę. I choć przyjdzie ścigać jak najdalej wroga. 1-8. miała koziołka bardzo rozpustnego. dziwak. pochodząca. mania... ekscentryk.szlachcic hiszp. kawaliero) we wczesnym śrdw. konik. Ŝe wyjadł babulince ogródek kapusty.pieśń ludowa.początek bardzo pop. cudak. w Hiszpanii . szmermelek. Wariant lubelski (Krasnystaw): Była babula rodu bogatego. analogicznie do fioła i fiołka.

prawdop. 1472 . Walii (Brytania). Romańskie kościoły opackie la Trinite i St. Sebastian Cabot. zbudowany przez Giovanniego i Bartolomea Bon ok.. i drugą podróŜ (1498). po podróŜy Vasco da Gamy otrzymał dowództwo 2. Ŝeglarz portugalski. i hiszp. załoŜony w 1062.(wym. Giovanni Caboto . floty portugalskiej wyruszającej do Indii z Lizbony w 1500 r. ka) miasto w Normandii (Francja). na wpół udaną wyprawę na czele floty hiszp. pierw. 1526. czego pozwalają się domyślać niektóre kapitele i asymetria budowy. mianowany piloto-mayorem Kastylii przez cesarza Karola V. do wybrzeŜy Ameryki Płd. Zginął wtedy Bartolomeu Diaz. trzynawowe bazyliki z transeptem. w której osiągnął Labrador.wł. odbył prawdop. . ang.rodzina Ŝeglarzy włoskich na siuŜbie ang. emporami i sześciodzielnymi sklepieniami Ŝebrowymi z Xii w. 1460 . w poszukiwaniu płn. skąd wiatry i prądy zagnały flotę aŜ do Brazylii. wraz z synem przedsięwziął wyprawę dla odnalezienia drogi morskiej do Chin i Indii. niezwykłej piękności. La Trinite . fundatorką była Matylda Flandryjska.ok.. odkrywając wyspę Cape Breton i Nową Szkocję (1497). Ca'd'oro .l'Abbaye-aux-Dames. prosta.ok. pałac w Wenecji nad Canal Grande.(wym. ka:na:wen) miasto w płn.-zach. Sebastiano Caboto. na miejscu wcześniejszej budowli bizantyjskiej.ok. wieŜe (907m wysokości) ukończone dopiero pod koniec Xii w.Caboto . stąd nazwa. Etienne. Caen . 1450-98. Chcąc uniknąć cisz wybrzeŜy Mauretanii zapuścił się daleko na zachód. ozdobiona tylko przez piękne portale fasada kościoła z 1077. St. 1421-1440. Cabral Pedro Alvarez .-wsch. drogi morskiej do Chin. o dwuwieŜowych fasadach. jedną tylko. całkowicie pozłocona. 'Złoty Dom'.ang. pilotował wyprawy ojca. l'Abbaye-aux-Hommes. Po półrocznej podróŜy flota dotarła do Kalikatu w Indiach. syn Giovanniego. Caernarvon . Etienne. załoŜony w 1064 przez Wilhelma Zdobywcę. Mocna. John Cabot. Koło Przylądka Dobrej Nadziei burza zatopiła 4 statki. Po powrocie do Bristolu był inspiratorem i organizatorem wypraw ang. odnowiony po 1845. Gotycka fasada bogato zdobiona. 1557. Ŝona Wilhelma Zdobywcy.

Der Geisterseher . PodróŜował po całej Europie. Corot. Joseph Balsamo i Naszyjnik królowej powieści . Rossini. piękny przykład twierdzy śrdw. Shelley. Stendhal. 'Pamiętniki lekarza'. 'Wizjoner'. popiersiami. niekiedy odsiadywał wyroki za oszustwa. autografami i róŜnymi innymi pamiątkami. Schillera. portretami. Der Gross-Cophta . załoŜona w 1760 przez Lewantyńczyka Nicola di Madalena. obronnych zamków gotyckich. Wreszcie w państwie papieskim uwięziony jako heretyk (zadenuncjowała go Ŝona. RTV'). Chateaubriand. Taine. Cagliostro Alessandro . zawsze w najlepszych sferach. Bizet. którego syn został pierwszym księciem Walii. papieŜ Leon Xiii). libretto: F. Z afery naszyjnika diamentowego (zob. Thackeray. Gogol. kaferojal) londyńska restauracja przy Regent Street. Buffalo Bill). Sienkiewicz. Miejsce formalnej inwestytury jako ksiąŜąt Walii przyszłego Edwarda Viii (1911) i księcia Karola (1969). Berlioz. 'Wielki Kofta'. Norwid. Goethe. Anatole France. w pobliŜu placu Hiszpańskiego. zwłaszcza u dam.nm. Carducci. zmuszając do wielkiej ruchliwości (w 1780 odniósł wielki sukces w Warszawie). a później pracowników BBC (British Broadcasting Corporation.operetka (1875) Johanna Straussa.jeden z najlepiej zachowanych bryt. Kazimierz i Włodzimierz Tetmajerowie. Schopenhauer. z serii Memoires d'un medicin fr. miniaturami. markiz Pellegrino i pod róŜnymi innymi tytułami i nazwiskami. ale aresztowano go z innych powodów. zręczny szarlatan rodem z Palermo (czy z Bergamo?).: D'Annunzio.kawiarnia na Via Condotti w Rzymie. komedia (1791) Goethego (Cagliostro w aferze naszyjnika jako hrabia Rostro).(wym. . Baudelaire. Ściany kawiarni ozdobione są licznymi obrazami. Thorvaldsen. William Cody (zob... Goldoni. Rilke. Canova. Maria: Antonina) wyszedł cało. Cafe Royal .. Orkan. Serafina) i czarownik. Gounod. Siemiradzki. Keats. 'bryt. król Ludwik Bawarski. De Chirico. budząc zainteresowanie i podziw. Słowacki.. Parandowski.nm. Leopardi. wywoływacz duchów. powieść (1789) Fr. Byron. Mark Twain. Krasiński. medalionami. Il Caffe Greco .. Cagliostro in Wien . kaljostro) 1743-95 właśc. Lokal cieszył się sławą światową jako miejsce spotkania artystów. 1284 przez króla Edwarda I. dziennikarzy itd. w kawiarni bywali m. Mickiewicz. Apollinaire. Mendelssohn. Giuseppe Balsamo. Budowa rozpoczęta ok. cudotwórca i producent uniwersalnych leków. Croce. Prawo deptało mu po piętach.in.(1846-49) Aleksandra Dumasa-ojca. miejsce spotkań artystów w I. występując jako alchemik. ang. ćwierci Xx w.(wym. poetów. znany takŜe jako hrabia C. Wagner. zmarł w więzieniu. pisarzy i innych znakomitości z róŜnych krajów. Carlo Levi. Moravia. śrdw.Caernarvon Castle .. Gioacchino Pecci (późn.

na pytanie o perspektywy Republiki Amerykańskiej w wojnie o niepodległość. 'Arystokraci na latarnię!' Niektórzy utrzymują. w popularności rywalizująca z Karmaniolą (zob. ok..) i. a Szkot A. sa ira) fr. sans cesse repete Ah! ca ira. skrzypka teatralnego) 14 lipca 1790. której stanowił dziesiątą a. W ten sposób zakończyła się legenda timbuktańska.). z nm. huta.47mm. ca ira! Le peuple. en ce jour. Znając język i obyczaje Caillie dotart do celu przebrany za Araba-muzułmanina. Nie tylko zwiedził miasto.. Wersal. pociągnięty legendą tajemniczego podsaharyjskiego Eldorado. Laing w drodze powrotnej zginął). cal ang.87mm. amer. gdzie kaŜdy dach miał być kryty złotem (miasto istotnie kwitło jako ośrodek handl. gdy stał się Pierwszym Konsulem.staroŜ. róŜnej wielkości. tak jak ona. Po raz pierwszy śpiewał ją lud ParyŜa (na nutę Carillon national. Poznań 1947) Jana Adama Maklakiewicza. 25. mimo buntów wszystko się uda'. popularnego kontredansa Becourta. Muzeum. R. podróŜnik francuski. podjął tę wyprawę w 1828 jako trzeci biały człowiek (Roberta Adamsa. bajecznego Timbuktu nad Nigrem. gdzie otrzymywano sztaby przez młotowanie (klepanie). Portret: Le Gay (1778). Zoll 'klocek . miara długości równa szerokości kciuka.. w pierwszą rocznicę zdobycia Bastylii. ca ira.. Cal . słynna pieśń Rewolucji Fr. Zain 'sztaba kruszcu'. G. Caillie Ren . dwunastą część. Cajniarnia .(wym. wyst. ('Lud dziś bez przerwy powtarza. ale w Xv-Xvi w.. Ah! ca ira.) W okresie terroru ostatni wers zmieniono na: "Les aristocrates a la lanterne!" fr. jakie zdarzyło mi się widzieć". Cagliostro w Warszawie . ca ira.Zell. libretto: Julian Tuwim. w Królestwie Polskim (1819-48) .24. Za autora słów podawał się śpiewak uliczny Ladre. w Polsce od Xii w.kleparnia. z nm. Genee. 1799-1838. oceniając je jako: "najbardziej monotonne i jałowe miejsce.balet (1937. ale i opisał je po powrocie.. wg konstytucji 1764 . średniowieczna kuźnia a. kaję). ca ira! Malgre les mutins. 'powiedzie się'. i kult. majtka amerykańskiego. Ca Ira . zaleŜnie od długości stopy. gdy ParyŜ przygotowywał się do obchodu święta Federacji na Polu Marsowym.247mm. uznano za oszusta.(wym. zabroniona przez Bonapartego. Ŝe tytuł pieśni pochodzi od pełnej otuchy odpowiedzi Beniamina Franklina: "Ca ira". tout reussira.

Gabinet doktora Caligari. węgla a. Froissarta. Edward przyrzekł oszczędzić miasto. Kunstmus. 'Sześciu z Calais'. Ŝe w 1765 wyrok anulowano. dramat (1914) Georga Kaisera. kopia zmniejszona: Londyn. Naprawdę zaś syn popełnił samobójstwo. królowa Filippa. Calas Jean . soli. wstawiła się za nimi. nie tknięte jeszcze przez górników masywy skały. Pomnik z brązu (1888) Augusta Rodin.(wym. ale król nie tknął ich ani teŜ miasta.zob. opowiedzianą w Kronikach J. Calizna . Opinia w kraju i za granicą wyraŜała Ŝywe poparcie dla stanowiska Woltera w tej sprawie. 'O toleraneji'. Westminster. Musee Rodin. iŜ rzekomo pragnął przyjąć katolicyzm. Shawa.. Mieszczanie z Calais . w eseju Sur la tolerance fr. Die Brger von Calais . Caligari . Opera (1871) F..drewniany'. miasto zdobył król ang. po 11-miesięcznym oblęŜeniu. Sarceya. podskibie. ParyŜ. próbował zrazu dowodzić. kalę) miasto w płn. Edward Iii.. Francji nad Cieśniną Kaletańską. . 'OblęŜenie Calais'.część pola jeszcze nie zorana. w szatach skazańców. gdzie Wolter usłyszał o sprawie i wystąpił z taką pasją. z postronkiem wokół szyi. Mer miasta. po czym rodzina jego przeniosła się do Genewy. B. prowadzonych przez parlament (trybunał) tuluzański z brutalnością i fanatyzmem.W 1347. Calas został stracony przez łamanie kołem i uduszenie.nm. warstwa gleby tuŜ pod warstwą zoraną. gdy Ŝona jego. kalwiński kupiec z Tuluzy. 1400-10. jeśli sześciu wybitnych obywateli ofiaruje za nie swoje Ŝycie.) Le Siege de Calais . i pięciu innych mieszczan udało się ochotniczo do obozu króla boso. sztuka (1934) G. stojący przed ratuszem. 'Mieszczanie z Calais'. 1698-1762. co było wówczas uwaŜane za zbrodnię. fałszywie oskarzony o zamordowanie syna za to. m. Kiedy więc ojciec znalazł ciało syna. Calais .in.ang. nie naruszone pokłady skał. ale niezwłocznie wycofał się z tego i zeznawał odtąd tylko prawdę w czasie procesu i przesłuchiwań. tragedia (1765) Dormonta de Belloy. (Kopie pomnika Rodina: Bazylea.(wym. Ŝe został on zabity.. The Six of Calais . Eustache de Saint-Pierre.fr. kalas). upamiętnia słynną ofiarę sześciu mieszczan z Calais. a Rada Państwa pośmiertnie rehabilitowała Calasa.

jednego z najstarszych na świecie i obok oksfordzkiego najstarszego w Brytanii. w Pasadenie. 1352.(wym. Francja). materiał taki wyrabiano. Tech. Francji. nizinny. katafalku. kejmbridŜ) (1) miasto w Brytanii (wsch. której celem jest zerwanie sznureczka (dawn. Cambridge University Press . 1348. od Xvii w. King's. 1473. fr. Gonville i Caius.(wym. Wesele (Camacha). Queen's. Całun .-wsch. 1326. 4 mil ang. rozgrywany od 1829 corocznie pod koniec marca a. . St. 1284. chalon (ze st. miasta w Szampanii w płn. z czego powstała nazwa obecna. składanie ofiary całopalnej. Pembroke. John's. Anglia). Cambridge-Oxford .załoŜony wg legend wcześniej. rzymski fort Camboritum. bagnisty. poparcie prośby o zmazanie winy. 1448. skrót nazwy Califomia Institute of Technology. Magdalene (wym. 1542. zapoczątkowany w Xii w. siedziba uniwersytetu. Corpus Christi.. na początku kwietnia na Tamizie między ósemkami uniwersytetów Cambridge i Oxford na dystansie ok. kokardki) spomiędzy rogów byka. kamaczo) zob. słynny z flamingów i innych ptaków.pop. 1350. Catharine's. 1511. wymową czalon) od Chalons-sur-Marne.-nm.tkanina słuŜąca do przykrywania zwłok. hodowla białych koni i małych czarnych byków uŜywanych do złagodzonej formy walki byków (w Nimes i Arles). Cambridge . mo:dlin). następnie Grantebrycge 'most przez rzekę Grantę' Sasów. trumny a. z mazurzeniem za pośrednictwem śr. St. rezerwat zoologiczno-botaniczny. schalune ze st. 'Kalifornijski Instytut Techniki'. ang. 1347. Camacho . Cantebrigge Normanów i Caumbridge Anglików. ale prawdop. Jedyną nagrodą kaŜdego wioślarza zwycięskiej osady jest jego wiosło. drukarnia . USA.najsłynniejszy wyścig wioślarski świata. Całopalenie . 1441.Cal.w Biblii ofiara ze zwierząt spalana w całości na ołtarzu jako wotum a. kamarg) region w delcie Rodanu (płd. najstarsze kolegia: Peterhouse. 1505. gdzie pierw. La Camargue . Uniwersytet w Cambridge . 1496..najstarsza po oksfordzkiej ang. Christ's. Trinity Hall. Clare.-g. Pierw. Jesus.(wym. wymieniony na piśmie w 1231.

Światową sławą okrył się dopiero w czasie bitwy pod Waterloo.).musical (Nowy Jork 1960) Lemera i Loewego. 'A g. La garde meurt et ne se rend pas! Te patetyczne słowa wyryto później na jego pomniku w Nantes. działajaca 1830-1911 w Neapolu. w okresie świąt BoŜego Narodzenia. w której zasiadał na zamku przy Okrągłym Stole z 12 paladynami. która zasłynęła jako dosadne "słowo Cambronne'a". H. Cambrigde (2) .miasto w stanie Massachusetts (USA) nad rzeką Charles. favola in musica (nazwa "opera" powstała dopiero w 1639)..jedna z siedzib dworu króla Celtów Artura. zwanej jeszcze dramma per musica a. rzucone Anglikom ze wzgardą. nawet w czasie Stu Dni. a od 1592 u Jacopo Corsiego. fr. otrzymała od króla Henryka Viii przywilej w 1534.1770-1848. po powrocie Napoleona z Elby.. od 1915). oparty na powieściach arturiańskich T. Cambronne Pierre Jacques Etienne .. na Sycylii i wśród imigrantów włoskich w USA. Otoczony i wezwany do złoŜenia broni. Doprowadziło to do powstania pierwszej opery. Favola di Dafne (1597) J. kiedy został generałem dywizji i parem Francji. w którym mieszczą się: Harvard (zob. mot de Cambronne. miał odpowiedzieć: "Gwardia umiera. zbierających się od ok. .. Tutaj Stephan Day uruchomił w 1638 pierwszą maszynę drukarską w Ameryce Płn.grupa poetów. brzmiało: "Merde!" fr. White'a (1958). ale się nie poddaje!". Camelot .tajna organizacja przestępcza. kamelot) w legendzie arturiańskiej . Camerata Florencka . mało znany generał francuski. muzyków i uczonych wł. Periego do słów O. Radclifie College od 1879. Camorra . i Massachusetts Institute of Technology (MIT. Kiedy zaczęła się zupełna rozsypka armii. Rinucciniego. jeden z najstarszych ośrodków naukowych w Stanach Zjedn. zwł. w zespole miejskim Bostonu. Camelot .no!' CięŜko ranny generał dostał się do niewoli. po wyleczeniu z ran wywieziony do Anglii.(wym.uniwersytecka. Jego rzeczywista odpowiedź. Pragnęli oni wskrzesić dramat antyczny: do tekstu dołączyli muzykę w postaci recytatywu opartego na akordowym wtórze instrumentalnym z fragmentami chóralnymi. Bardi. fr. 1580 we florenckim pałacu hrabiego G. stawiał jeszcze bohaterski opór Anglikom na czele batalionu gwardii. wkrótce powrocił do kraju.

). od 1767 w Warszawie w słuŜbie Stanisława Augusta. Campus Martius . Bogaty zbiór obrazów i rysunków w Muz. Maria della Salute i Kanału św. wewnątrz zaś ogród. Pole (Marsowe). mieszczą się grobowce i tablice z napisami nagrobkowymi.) i scen rodzajowych na tle architektury. kaplicą (Cappella di Piazza. (2) Bernardo Belotto.przydomek dwóch malarzy weneckich: (1) Giovanni Antonio Canal. 1720-80. Włochy środk. bohater'. gotyckimi domami i pałacami.Campanile . Piazza del Campo .zob. budynków. Canal Grande . mistrz perspektydy lineamej. przebiegającą między wspaniałymi pałacami od dworca kolejowego do kościoła S. Canaletto .. 'pole'.główny ośrodek Sieny (Toskania. rycerz. wspaniały plac w kształcie muszli ze źródłem Fonte Gaia (zob. surowym i eleganckim budynkiem gotyckim z 1297-1310. 1376. Źródło). 'bojownik. przydomek Cyda (zob. Marka.wł. Obrazy jego słuŜyły jako dokumentacja przy odbudowie zabytków Warszawy po 2. wł. El Campeador . di Rinaldo w 1338-48). 'święte pole'. piętro dodane w 1468). najbardziej warszawski z cudzoziemskich artystów. 1747-58 malarz nadworny Augusta Iii w Dreźnie. Campo Santo . pejzaŜysta. słynnym ratuszem Palazzo Pubblico. twórca obrazów z historii Polski i scen rodzajowych. kampeador) hiszp.typ cmentarza włoskiego w kształcie dziedzińca otoczonego czworobocznym kruŜgankiem. twórca wedut (zob. 1697-1768. Campo .zob. loggią (Loggia della Mercanzia).). wojnie światowej. oddzielający północną część Wenecji od południowej i stanowiący główną arterię komunikacyjną miasta.szeroki kanał w kształcie litery S. PejzaŜysta wedutowy miast.. Nar. Torre del Mangia (wysmukłą wieŜą zbud. mistrz perspektywy i szczegółu. najsłynniejsza droga . ulic. siostrzeniec i uczeń Canala. Kampanila. Najsłynniejszy w Pizie 1278-83.(wym. w którego ścianie zewn. w Warszawie. przez Muccia i Fr.

wł. gdzie w 1077.zob. Tumera.zob. Augustyna.wodna świata. Canterbury . Cantastorie . Canossa . król niemiecki Henryk Iv (cesarz od 1084).) Josepha M.(wym. Augustyn przybył z Rzymu. romansów i bojów Orlanda (Rolanda). wyrazić skruchę. W 597 św. przez długi czas duchowy ośrodek kraju. w stylu wczesnego gotyku ang. rozszerz.). gł.druga po Syriuszu gwiazda nieba pod względem jasności. prawo obsadzania stanowisk kościelnych przez monarchę) i wyklęty przez Grzegorza Vii. najjaśniejsza (alfa) konstelacji Kilu.. bajarze Xiv w.. którzy układali i wykonywali publicznie we włoskich miastach i wsiach cantari.toskańscy minstrele. wzniesiona na miejscu bazyliki św. stronniczki papiestwa w walce z cesarstwem. 1067.. ale takŜe i klasyczne. Canopus . opactwo i został pierwszym arcybiskupem Canterbury. ma moc promieniowania większą od niego 2300 razy. ukorzyć się. Cannae . siedziba arcybiskupa kościoła anglikańskiego i prymasa Anglii. na temat legend karolińskich. aby nawrócić wyspiarzy. szczerą czy udaną. Metrop. odbył trzydniową pokutę i uzyskał zdjęcie klątwy. 'Wielki Kanał'. Pójść do Canossy . zał. w Polsce niewidoczna. margrabiny Toskanii. uznać swój błąd. w zamku Matyldy. jedna z najwspanialszych w Anglii. wł.wieś w płn. W. popadłszy w konflikt z papiestwem o inwestyturę (tj. Kankan. 1174). Cancan .obraz (wczesny Xix w. Włoszech w pobliŜa Reggio nell' Emilia.pójść na ugodę z papiestwem. kilkakrotnie spalona i odbudowywana (1011. upokorzył się przed papieŜem. długie poematy epickie oktawą. kanterbry) miasto w hrabstwie Kent (Brytania). Mus. The Grand Canal Venice . Katedra. Nowy Jork. pokajać. zwł. . 63 razy odleglejsza od Ziemi niŜ Syriusz. Kanny. ottava rima. Wielka wieŜa na skrzyŜowaniu naw (Xv w.

w Polsce widoczna. Pietra Bemba 1501. kaplica św.) i ok. najwybitniejsze dzieło poety. pol. zob. amerykański kosmodrom.ang. rozsypanych pomiędzy inne. wyd. Faleski). pol. Kennedy'ego kosmodrom nosił nazwę Cape Kennedy). gdzie mieścił się grobowiec św. Eliota. wprowadzonej na orbitę księŜycową przez macierzysty statek kosmiczny "Apollo 11" (przez pewien czas po śmierci prezydenta J. Opowieść (Opowieści kanterberyjskie). w tym 4 madrygały. Mickiewicza.. kejp kenwerl) przylądek we wsch. z którego m. kiedy Henryk Viii kazał go zburzyć. Trójcy. moralne i polityczne... Aldrin 21 Vii 1969 wyszli na ląd "Morza" Spokoju z kabiny załogowej typu LM. kosmonauci amer. Armstrong i Edwin E. poprawne wyd. cel licznych pielgrzymek. 7 ballad. gdzie św. Zbiór złoŜony głównie z wierszy miłosnych pisanych dla Laury (zob. Tomasz Becket został zamordowany w 1170 przez kilku rycerzy króla Henryka Ii.-wsch. Murder in the Cathedral. dramat religijno-symboliczny (1935. który nazwał ten zbiór Rerum vulgarium fragmenta łac. Cape Canaveral (wym. Tomasza. 'kózka' zdrobn. por. 'urywki rzeczy popularnych'. witraŜe z Xii-Xiii w. pierwszy prom księŜycowy. narzędzie drwalskie do przesuwania. polskie przekłady Daniela Naborowskiego. wyd. aŜ do 1538. . Il Canzoniere (wym. F. nazwa wielkiego zbioru liryków włoskich Petrarki. jedna z najbliŜszych gwiazd. 1954) Thomasa S. 9 sestyn.) wł.długi transept. 30 utworów na róŜne tematy. Zebójstwo w katedrze . nadana nie przez poetę. m. zob. podwójna. złoŜone z ostrego haka stalowego i drewnianego styliska (rękojeści). Jalu Kurka. zwł.Koza. Pieśni Petrarki 1881. Źródło (Vaucluse'y). Transept płn.. alfa konstelacji Woźnicy.. F. części stanu Floryda (USA). ulubiona forma Petrarki (wyd.in. wystartował "Eagle". Capina . 1470. Bajkonur. tł. jaki lądował na KsięŜycu z załogą ludzką. Neil A. łac. najjaśniejsza obok Arktura i Wegi gwiazda nieba północnego. kanco. obracania i podnoszenia dłuŜyc i kłód z drzew zrąbanych oraz do smykania (zrywki drewna długiego w górach). DwuwieŜowa fasada. 'zbiór pieśni lirycznych'. Capella .. od capra 'koza'.in. reszta to sonety. Razem 366 utworów. Arcydzieło literatury światowej naśladowane i tłumaczone przez niezliczonych poetów.skublica. 29 canzon..

Skazka o carie Sałtanie. nadana mu ukazem Katarzyny Ii. oparty na motywach lud. ale po wielu przygodach na dalekich morzach oboje wracają szczęśliwie do cara. Caput Mortuum . równieŜ przen. Bułgarii (koniec Xix w.zob. (A. który wielkodusznie przebacza zawistnym bratowym. chem. Car . Mickiewicz. legend ludowych. wg Puszkina. saari 'wzgórze'. przez króla Rogera Ii (zob. Gdzie car i trzcina zarasta (. rzecz pozbawiona składników wartościowych. tlenek Ŝelazowy. Carskie wrota główne .ros. ale wywiedziona przez ros. Armata. Capua . bogato zdobione drzwi ikonostasu (zob. łac. zbud. podbiał łopianowy. przedrewolucyjna nazwa miasta Puszkin (zob. nadająca się do wyrzucenia.zob. ros. nazwy Sarskoje. czarna a. bohater ros. W nawie środkowej wspaniałe arabskie sklepienie stalaktytowe. z cesar od łac. oraz z pop.bot. Warszawa 1931) .Capplla Palatina . łączące nawę z prezbiterium. Cezar.w alchemii to. Dzwon. Beczka na morzu i Trzy cuda. interludium koncertowym Lot trzmiela. 85-88. Carskie Sioło . zob. Świteź. z pierw.. poemat (1831) Puszkina. od fin. co pozostało po destylacji a. car Sałtan pozbawiony zostaje pięknej małŜonki i syna Gwidona. Car ziele .) w 1132-40. sublimacji jakiejś substancji. najpiękniejszy przykład sztuki arabsko-normandzkiej.oficjalny tytuł władców Rosji 1547-1721. ofiara intryg swoich dwu bratowych. Carskoje sieło.) Stał okrąg pięknego miasta. Car Kołokoł . czerwona substancja krystaliczna o metaliczńym połysku. skr. Kapua. lepięŜnik.operetka (Berlin 1927. caesar.1946) i Serbii (Xiv w.zazw.). Car Puszka . 'martwa głowa'.władca bajecznego królestwa. ros..).słynna kaplica w zespole pałacu królewskiego w Palermo (wzniesionego przez Saracenów i później wiele razy przebudowanego).). Na ścianach. Na miejscach. Car Sałtan . libretto Bielskiego..zob. Bajka o carze Sałtanie. etymologię lud.) Carewicz . Opera (Moskwa 1900) Rimskiego-Korsakowa z międzyaktową suitą koncertową Marsz. które dziś piaskiem zaniosło. mozaiki na złotym tle.

z pol. otoczone dwoma obwodami murów obronnych z basztami. Car. pragnący przywrócić bezmyślną rozrzutność rządów Ludwika Xiv. W 1566 dokonano tam rzezi hugonotów. Carillon . o niezrównanie pięknym połoŜeniu w krajobrazie. znaleźć. Miasto zniszczone w 1213 przez Szymona z Montfort jako gniazdo albigensów. fr. Carska narzeczona .. o niesłychanych pretensjach. a zewn. dolnego.dedykowana tenorowi R. Markiz de Carabas .(wym. Zob. stanowi wspaniały przykład potęŜnej twierdzy śrdw. choć rekonstruował ją w poł. który przedstawia go królowi jako bogatego markiza de Carabas i uzyskuje dla niego rękę królewny. zespół dzwonów wieŜowych. Tauberowi. notoryczny "poprawiacz" i "uzupełniacz" E. którzy wrócili do Francji w czasie restauracji Burbonów (1815).(wym.Franza Lehara .(wym ka:feks) centrum Oxfordu (Anglia). satyrze na arystokratów.. w Cite przylega do murów wewn. quadrifurcus 'rozdroŜe'. Carcassonne . Syn młynarza. Viollet-le-Duc. jest dziełem Wizygotów z Vi w.(wym. Carcer . Kot (w butach). próŜny.opera (Moskwa 1899) Rimskiego-Korsakowa. karaba) postać w bajce Kot w butach. karkason) miasto w płd. Stare miasto obronne (Cite) na wzgórzu. Char hotte Ch. Xiii). bramami i barbakanem (obwód wewn. Perraulta. załoŜone wg mitu przez Eneasza. ultrakonserwatywny arystokrata. Czworoboczny zamek z Xii w. kariją) fr.zob. śycie za cara zob: Susanin Iwan. jeden z urbanistycznych cudów Europy. oddzielone od nowego. wzbogacony dzięki zuchwałym podstępom kota (jedynej jego schedy). Xix w. na których moŜna . Carfax . Francji.. jakiego w takim wymiarze i pełni nie sposób gdzie indziej. z łac. wspomniane juŜ przez Pliniusza pod nazwą Carcaso. Więzienie. Carewicz . Gbretto oparte na sztuce Gabrieli Zapolskiej.zob. W popularnej piosence (1816) Berangera Le Marquis de Carabas. rzeką Aude.

spisany ok. J. muzyka: G. wyzywająca. Czarna Carmen .bohaterka tytułowa noweli (1845) Prospera Merimee. wyst. 1225 w opactwie Benediktbeuren (Bawaria. nie dająca się ujarzmić. Halevy wg noweli Prospera Merimee. Carmen .opera (ParyŜ 1875.wybijać melodie (takŜe zwane carillon) sercami a. zazdrosnego don Jose. zob. 'pieśni z (Benedikt)beuren'.zob. Mascagniego. amer. poprzedniczka włoskich oper werystycznych (Leoncavalla. uruchamianymi przez mechanizm zegarowy a. Carmina Burana . Carmen . libretto: H. Kurant. pijackiej). wysuwając na plan pierwszy kokieterię. towarzystwa Film d'Art (1908-14) z Reginą Badet w roli gł. fantazji i płomiennych. Carlos . Warszawa 1882) Georgesa Bizeta. młoda robotnica w fabryce cygar. Ernsta Lubitscha (1918) z polską aktorką Polą Negri. Schmellera. a torreadora Escamilla . jedna z najpopularniejszych oper świata. de Mille (1915) ze śpiewaczką Geraldiną Farrar. Film duński (1914-18) Urbana Gada z Astą Nielsen.oryginalny tytuł ang. Don Carlos. Film amer. (1926) Jacquesa Feydera z Raquel Meller. RFN) i tam przechowywany. Carmen . Libretto znacznie łagodzi charakter bohaterki Merimeego. kuranty. dzika. gra dzwonów. Carmen . wersja filmowa (1955) Ottona Premingera.bokser Husky Miller. Najlepsze dzieło Bizeta. miłosnej. Jednak Ŝywiołowy temperament i "iberyjska" egzotyka muzyki wynagradzają to całkowicie. Williama Foxa (1915) z pierwszym "wampem" filmowym.. A.balet (Londyn 1949) wg P. (o tematyce relig. libretto: Roland Petit. Pucciniego). Glockenspiel. Meilhac i L. i nm. perwersyjna i niewinna zarazem. nazwany tak przez wydawcę z 1847. pol. Merimee.pierwsza ekranizacja fr. posłuszna tylko swemu kaprysowi. dumna. hist.łac.. La Carmagnole . Film nm. Film fr. Cecfla B. poezji. Carmen Jones. przez grę na klawiaturze. choć zmiennych namiętności. Thedą Barą. zbiór łac. Film fr. Film amer. przesądna. (1943) Christian Jaque'a z Viviane Romance. Bizet. sierŜanta dragonów. głównie z Xii w.. w miejsce nieposkromionej dumy. młotkami dzwonów.zob. zabita przez zakochanego w niej bez pamięci. wagantów . Karmaniola. w której przemytników zastąpili Ŝołnierze-Murzyni. piękna Cyganka.

ale wiemy tylko o jednej.miasto na płd." (1559). zob. Carolina . wybrzeŜu Półwyspu Bretońskiego (zach. słynna w latach 1960 jako centrom mody i rozrywki młodzieŜowej. bo chan okazał się nie diabłem. wyst. pol. w Kerlescan . gł.(wym. zwł. od Regent Street. del Carpine Giovanni da Pian . obowiązujący w róŜnym stopniu i z licznymi zmianami w krajach Rzeszy do 1871. Wyruszywszy z Lyonu w 1245 na grzbiecie osła. Andrew Carnegie. ale liberalnym władcą. otwarta 5-9 V 1891 festiwalem muz. a Europa odetchnęła.).pierwszy utwór tryptyku teatralnego Trioni (Frankfurt n8M. takŜe na ośle. Łódź 1963) Carla Orffa: część 1. w pobliŜu którego znajdują się słynne zespoły megalitów (zob.(zob. na rogu 7 Alei i 57 ulicy.) skłoniła papieŜa Innocentego Iv po soborze lyońskim do wysłania 4 poselstw do chana mongolskiego dla nawiązania z nim kontaktu. z kilkorgiem słuŜby. w Kermario . 2 franciszkanom. na wsch. w Polsce. ka:neby stri:t) handlowa ulica w londyńskiej dzielnicy Soho. teŜ Lincoln Center. W Polsce przedrozbiorowej posługiwano się nim w przeróbce Bartłomieja Groickiego: "Ten postępek wybran jest s Praw Cesarskich. Groźba najazdów Mongołów (zwanych wówczas w Europie Tatarami. Carmina burana . O wiośnie. zapewniając go swych pokojowych intencjach. franciszkanin. Francja). 1937. we Francji. zabrał z sobą po drodze. wejścia w układy i zdobycia informacji.). Benedykta Polaka (zob. 3. W gospodzie.1182-1252. Carnegie Hall (wym.. goliardami (zob. ka:nejgi ho:l) słynna sala koncertowa w Nowym Jorku.) zwanych. pełnym dobrej woli. Przez Kijów dotarli z wielkim trudem pod Karakorum. idealnie akustyczna.. który odpisał papieŜowi. do chana Gujuka. podróŜnik włoski. z pozostawionego opisu podróŜy.1099.). 2 misje powierzono dominikanom. 2.594. . Carpina.. W 1247 Carpine pojawił się. Carnac . 1835-1919. menhirów. na którym dyrygował gościnnie Piotr Czajkowski. oraz dolmeny. choć było to tylko jedno z plemion mong. przez długi czas siedziba filharmonii nowojorskiej. Carnaby Street .kodeks karny Rzeszy Niemieckiej uchwalony za panowania cesarza Karola V na sejmie w Ratyzbonie w 1532. Wielkie aleje menhirów: w Menec . zredagowany w języku niemieckim. finansowana przez milionera amer.1029. z powrotem w Lyonie. O miłości.

wznoszono monumentalne budowle włoskie epoki Odrodzenia. Włochy). 1873-1921. Partowie pobili wojska wodza rzymskiego Krassusa. śpiewak włoski. Casa Giocosa .(wym. gdzie równieŜ zainicjował doroczny festiwal. . szukając potrzebnych mu do jego rzeźb bloków marmuru. wiolonczelista od 1898. UwaŜany był za największego wiolonczelistę świata..in. dyrygent od 1920. z których m. bogactwa regionu pozostały nie tknięte aŜ do czasu przybycia Champlaina. a za naszych czasów .1876-1973. Gen. występujące w tekstach klinowych z 2. Carrhae . Ŝeglarz i odkrywca francuski. gdzie zainicjował doroczny festiwal muz. Wawrzyńca. staroŜ. Bywał tam Michał Anioł.. Liguryjskiega. 11. Casals Pablo . drogi morskiej do Azji. który poległ na polu bitwy.Carrara (1) ród panujący w Padwie od X do Xiv w. Dom (radości)... u stóp Alp Apuańskich. Od 1939 zamieszkał w Prades. Karrai.zob.(wym. W 1957 przeniósł się do Portorico. karre). w 1936 emigrował z ojczystej Hiszpanii. miasto handlowe w Mezopotamii. poł. gdzie przebywał Abraham (Gen. gr. teŜ Saguenay. Dokonał trzech podróŜy do Kanady (1534. pierwszy zbadał Zatokę Św. 32) i gdzie Jakub spotkał przy studni Rachelę. Cartier Jacques . Franco. i znalezienia bogactw naturalnych Kanady. 7 km od wybrzeŜa M. Ii tysiąclecia pne. Caruso Enrico . Carrara (2) miasto w Toskanji (środk. miasteczku we francuskich Pirenejach. 1535-36 i 1541-42) na zlecenie króla Franciszka I w celu odkrycia płn. słynne od 2000 lat ze znajdujących się w okolicy przeszło czterystu łomów białych marmurów rzeźbiarskich. Wawrzyńca i odkrył rzekę Św. "króI tenorów" w pierwszym dwudziestoleciu Xx w. 1491-1557. 9-11. Dziś wioska w Turcji. Nie powiodło mu się ani jedno. biblijny Haran. zob. Od 1903 pierwszy tenor opery nowojorskiej z repertuarem ponad 60 partii operowych i pięciuset pieśni. uchodząc przed reŜimem gen. pod miastem w 53 pne.(wym. ani drugie.Henry Moore. Zdaniem licznych znawców największy tenor w dziejach. 29. karuzo). kaitię).

ale dlatego. Operetka (1928) Ralfa Benatzky'ego. 1725-98. Tytuł właśc. ale Ŝywą francuszczyzną. Pamiętniki (wyd. literat. pamiętnikarz. czyli Dzieje Edwarda i ElŜbiety.).(wym.nm. szarlatana. Ŝe czyni to z pewnym wahaniem: "Nie dlatego. John Lindsay.powieść fantastyczna napisana przez Casanovę po francusku i wyd.fr. burmistrz Nowego Jorku. Icosameron. skr.opera (Warszawa 1923) Ludomira RóŜyckiego. czy Casals sobie na to zasłuŜył . przepychu dekoracji i . kasinodopari) music-hall. Jorku. 'Awanturnik i śpiewaczka'. oświadczył. pośmiertnie w 1822. są wiernym portretem Europy 2. 'Historia mego Ŝycia'. . Operetka (Berlin 1914) Paula Lincke. pol. 1895.Casals i burmistrz N. Der Abenteurer und die Sangerin . .sęgalt) Giovanni Giacomo." Casanova Di Seingalt . libretto: Julian Krzewiński (Maszyński). Casanova . Wenecjanin. gdzie wystawiano widowiska rozrywkowe. Ŝe nie jestem pewny. Memoires .. 1961) pisane nie najlepszą. otwarty w ParyŜu przy ul. abym wątpił.. o Ŝyciu pełnym przygód w salonach stolic europejskich (równieŜ w Warszawie na dworze Stanisława Augusta). powieść (1899) Hugo von Hoffmannstahla. co pozwoliło mu na spokojne napisanie pamiętników. w guście teorii Xviii w. hazardzisty i awanturnika w wielkim stylu. hrabia Waldstein. mający opinię uwodziciela. mających zapewnić kiedyś powszechne szczęście uszlachetnionej ludzkości. oparta na materiale melodycznym Johanna Straussa.: Histoire de ma vie fr. podróŜnik. pantomimy i balety. którzy spędzili 81 lat u Megamikrów. Casino De Paris (wym. zadziwiająco szczere. pod względem wystawności scenografii.powiedział .. w 1782 w Pradze jako tł. Między 1917 a 1929 stał się jedną z pierwszych tego rodzaju scen w Europie. choć nie całkiem wiarygodne w szczegółach autobiograficznych.Ogłaszając Casalsa w 1973 honorowym obywatelem miasta. Po 1774 wycofał się z czynnego Ŝycia do zamku Dux w Czechach. z ang. ZlekcewaŜona przez współczesnych powieść była zapewne źródłem PodróŜy do środka ziemi (1864) Jules Verne'a. czy nasze miasto jest tego godne. gdzie jego przyjaciel. przedstawiająca utopijną koncepcję przyszłości człowieka.. zwł. wyd. dał mu posadę bibliotekarza. Xviii w. W ParyŜu był faworytem kół dworskich i dyrektorem loterii. poł. de Clichy ok. Aresztowanemu w 1755 w Wenecji pod zarzutem bezboŜności i czarów udało się w 1756 uciec ze straszliwego więzienia Piombi (zob. mieszkańców Protokosmu we wnętrzu naszego globu . Autor przeczuł teŜ trafnie kilka wynalazków następnych stuleci. o wielkich reformach społecznych...

zob. symbol Irlandii walczącej o wolność. 5650 pne. L. Obyczaj rzymski od ok. The Castle of Otranto . bardzo paryskie w charakterze i bardzo okazałe. Hans Castorp. Castorp Hans .. .waŜne stanowisko archeologiczne z epoki neolitu.) z połecenia papieŜa Urbana Viii przez Carla Madernę w 1625-29 i rozbudowany przez G. Wykopaliska brytyjskie z 1961-65 wykazały. połoŜone 4267m ponad jeziorem Albano. częściowo na miejscu staroŜytnego Alba Longa.zob. Palazzo Papale. Caitlin ni Uallachain. Castel Gandolfo . Zamek (Otranto). Castrum Doloris . Ŝe Anatolia w epoce neolitu była ośrodkiem rozwiniętej cywilizacji (rolnictwo..wł. Kastor i Polluks.miasto w Lacjum (środk. hodowla). koło Cumra w prowincji Konya w Turcji śródk. łac. Cathleen Ni Houlihan (wym.kostiumów. CATAL Hyk . 'obóz boleści'. kafli:n ni:ulehen) alegoryczna nazwa Irlandii. prawdop. w okresie baroku i rokoka. wznoszona symbolicznie. wzniesiony na miejscu zamku rodziny Gandolfo (Xii w. niekiedy w wiele lat po pogrzebie.dekoracja katafalku na czas ceremonii pogrzebowych a. pne. Vii w.zob. zwł. przybierając nieraz monumentalne formy archit.zob. Castor . prawdop. od 1596 letnia rezydencja papieŜy. największe na Bliskim Wschodzie. dotrwał do czasów nowoŜytnych. 6700 do ok. Włochy). Od 1929 rewie. przycią ją przede wszystkim turystów zagranicznych. Berniniego w 1660. Ines de Castro. Pałac papieski . w miejscu tym istniało Ŝycie osiadle od ok. Castro . irl.

W Polsce od Xiii-Xiv w.(wym. dbając wszakŜe o jej poziom.. por.ok. bractwa samodzielnych rzemieślników jednego a. 'Maksymy albo sentencje filozofów'. kilku. Franco. zwł. monopolizowały i reglamentowały produkcję.). i aŜ do 1947 ośrodek obozów kolonii karnej dla przestępców. bosa. 1475. W Xix w. w 1465-69 jako przewodniczący kupców angielskich w Brugii zawierał korzystne traktaty z ksiąŜętami Burgundii. od X-Xi-Xii w. a w formie zredukowanej i uwspółcześnionej aŜ do dziś. objawia się jako symbol Irlandii i przebiega świat. w łachmanach. później dyktatora. W Brugii wydał podręcznik gry w szachy. Ludność miasta złoŜona częściowo z potomków więźniów. zał. Cavalleria Rusticana . Caudillo . Była to pierwsza ksiąŜka wydrukowana w jęz. angielskim.zob. pokrewnych. Duce. do rewolucji przemysłowej końca Xviii w. W czasie hiszp. Xix w. poł. wojny domowej (1936-39) tytuł przyjęty przez przywódcę buntu wojsk. W 1469-71 przetłumaczył Historia destructionis Troiae (1287) Guidona delle Colonne pt.zob. dowódca wojskowy w Hiszpanii w walkach z Arabami (do Xv w. Cechy . alegoria polityczna.) i w okresie zamachów stanu (2. W 1476 załoŜył drukarnię w Westminsterze.Cathleen ni Houlihan .. Spędził 30 lat w Niderlandach. którymi przyczynił się wybitnie do ukształtowania w Xv w. 1421-91. w 1664. Kato. . pierwszą ksiąŜkę wydrukowaną w Anglii. stylu prozy angielskiej.. W Europie zach. 'Zbiór historii trojańskich' i wydał ok. kajen) stolica Gujany francuskiej na wyspie tejŜe nazwy. kaudljo) hiszp. do 1821. gen. Cayenne . pierwszy drukarz angielski. Xix w.. z czego część to własne przekłady z francuskiego. interesów miast.(wym. Cato . Fhrer. zawodów w miastach średniowiecznych. w krajach Ameryki Łacińskiej w czasie wojen wyzwoleńczych (I. Rycerstwo (Rycerskość wieśniacza) Caxton William . w której stara Ŝebraczka. gdzie w 1477 wydał Dictes or Sayings of lhe Philosophers ang.). poł. stu ksiąŜek. Broniły interesów rzemiosła przed kupiectwem.dramat w 1 akcie (Dublin 1902) Williama Butlera Yeatsa. Fr.konfraternie. kupiec. Ogółem wydał ok. Recuyell of the Historyes of Troye ang. Ŝądając ofiar od swych dzieci.

M. w 1778. gdzie 17 Ix . buntów czeladników. od Xiii w. Cecylii. po wykupieniu od sułtana zwłoki hetmana pochowano w śółkwi. została patronką muzyki kośc. W plastyce przedstawiana przy organach a. np. anch'io sono pittore! okrzyk. Strer 'przeszkodźcy'. zatrudniały czeladników (zob.. mimo złoŜonych ślubów czystości. oratoryjną itp. z nm. F. jako budynek wodozbioru. zwalczały rzemieślników nie zrzeszonych. na których miała grywać.wł. od 1839 zwaną Akademią św. tzw. ze znanego rodu Cecyliuszów Metellów (2. Św.Caecilia Metella. a śółkiewski poległ. Cecylia nawróciła męŜa i oboje ponieśli śmierć w Rzymie ok. naprzeciw Starej Pomarańczami w warszawskich . Cecora . zmuszonej do poślubienia. Hetman Stanisław Koniecpolski dostał się do niewoli. Cecylia Metella .2 Viii 1945. nad Prutem. niejakiego Waleriana. Monopolistyczna potęga cechów załamała się pod wpływem konkurencji produkcji nakładczej kupców. Rafael. a wreszcie rozwoju manufaktur. okrągła budowla o średnicy 207m. Domenichino. Rubens. Caecilia z caeca 'niewidoma' powstała legenda o niewidomej chrześcijańskiej męczennicy.dwór (1913-17) na terenie Nowego Ogrodu w Poczdamie. "Cantantibus organis in corde suo soli Domino decantabat" łac. Kopia grobowca. wytwórczości rzemiosła nie zrzeszonego popieranego przez feudafów i wieś. 230. I ja jestem malarzem! . Tutora. propagujące i praktykujące muzykę chorałową.). projektu D. Kiedy w 1566 załoŜono w Rzymie Akademię Muzyczną. jaki miał wydać Correggio w czasie pobytu w Bolonii.6 X 1620 40-tysięczna armia turecko-tatarska rozbiła armię polską liczącą z Kozakami i Wołochami 8400 ludzi dowodzonych przez hetmana Stanisława śółkiewskiego.utwór na chór (1739) G. 'Spiewającymi harfami w sercu swym opiewała tylko Pana'. Kult ten podtrzymywali niewidomi. Rumunii. partaczy.rum. Pod patronatem świętej powstawały liczne "stowarzyszenia cecyliańskie". a zwł. Cecylii Rafaela. pne. Oda na dzień św. jednego zdania z jej Dziejów. I w. Odbyła się w nim konferencja poczdamska 17 Vii .kształciły uczniów. Cecylia . Handla. Jej grobowiec.). Cecylii .Ze skojarzenia łac.). poł. Kreteńskiego. Cecilienhof . stanąwszy przed obrazem św. przy Via Appia pod Rzymem zachował się niemal nietknięty. szturarzy. wieś w płn: wsch. zbud.. Merliniego. Poussin itd. z organami. Głowę jego Turcy odcięli i zawieźli do Stambułu. Carlo Dolci. harfle (Veronese. skojarzono ją z muzyką kościelną. nm. córka Kwintusa C. ang. Skutkiem opacznego zrozumienia w śrdw..

Cedr Libański . Cekin . 3: "Oto Assur jak cedr na Libanie o pięknych galęziach. z piętrową. wysokości 25-407m. 5. Kepheos mit.łac. 31. wychwytujący włóczęgów ceklujących się (wałęsających się). Wg niektórych źrodeł była to bitwa pod Cydzyną.gatunek długowiecznych drzew z rodziny sosnowatych. śledzący podejrzanych.Łazienkach. obecnie w stanie szczątkowym. cygańskiego.. cienka. Zeughaus 'zbrojownia'. zbirem. słuŜąca do ozdoby stroju hiszp. pochodzący z gór Libanu w Syrii. ludowego itd. przypuszczalne miejsce bitwy stoczonej 24 Vi 972 przez Mieszka I i jego brata Czcibora na czele wojsk polskich z wojskami niemieckimi margrabiego Hodona. zazw. Ks.cekauz. wykonywania chłosty. błyszcząca. Wg 3. Cepheus. zwany dlatego oprawcą. małŜonek Kasjopei. Wyniosty jak cedr libański . pilnujący porządku w nocy i w dzień. bo kolumny jego sprawialy wraŜenie lasu cedrowego. kolorowa. zecchino 'dukat wenecki' od zecca 'mennica' z arab. gr. okrągła blaszka z dziurką do przewlekania nici. circulari 'krąŜyć'. sikka 'moneta bita'. o pniu zazw. szczecińskim. zob. balowego. siepaczem. gdzie tworzył wielkie lasy.porównanie przysłowiowe. konstelacja nieba północnego. Król. 6 i 7. gr. Ceklarz . Arsenał. . drzewa cedru uŜyto do budowy świątyni jerozolimskiej i domu Salomona. widoczna w Polsce przez cały rok. rozgałęzionym. oparte na alegorii z Ezechiela.złota moneta wenecka bita od 1284. Zirkler 'nocny stróŜ miejski' z łac. z wł. piaską koroną. uŜywany do stawiania szubienic. i ojciec Andromedy. król Etiopii. Cefeusz .dawny pachołek miejski." Cedynia . który poniósł w niej klęskę. Cekhauz . bujnym liściu i wysokiego wzrostu. od zmiennej fizycznie gwiazdy delta Cefeusza cały typ takich gwiazd nazwano cefeidami.. później zwana dukatem. zwanego "domem lasu Libanu". z nm. nm.miasto w woj. Często wymieniany w Biblii. z gór Taurus i Antytaurus w Azji Mniejszej..

dzieło lit. urzędnik komory celnej. bogaty szlachcic Calisto zakochuje się w cnotliwej Melibei. wulgarnej i trywialnej. postać z powieści bukolicznej Astrea (1607-27) Honore d'Urfe. z planami miast. kobieciarz.dawn. szwedzki astronom i fizyk o nazwisku . Celnik . uwaŜanego za jeden z najtrafniejszych w Xvii w. która sprowadza Melibeę z drogi cnoty. łotrów samochwałów. ale mimo swej perfidii i skrytości mądra kobieta z ludu. teŜ Astrea 2. którzy rabują otrzymaną przez nią nagrodę.1701-44. Faryzeusz i celnik .. pt.. z Prus. wcielenie zła i chytrości.. zabity na jednym z tajnych spotkań z ukochaną. accion en prosa). jednego z największych "prymitywów".zob. Celius . cenione. zwraca się o pomoc do rajfurki Celestyny.Celadon . Regni Poloniae. która w rozpaczy odbiera sobie Ŝycie.. po czym zostaje zamordowana przez słuŜących Calista. Celsius Anders .właśc. przedstawiona z nadzwyczajnym realizmem. autor wydanego w 1659 opisu współczesnej. dzierŜawca ceł. stąd przydomek. Cellarius Andreas .postać stręczycielki. starej czarownicy. Celestyna . 1844-1910. Celnik . 'Opis.fr. idealny kochanek. descriptio łac. Wtedy on. Faryzeusze. choć obdarzona przez autora pedantyczną erudycją. Młody. bohaterka tytułowa Celestyny. kochanek Astrei. Henri Rousseau. który w 1871-84 był urzędnikiem celnym w ParyŜu. przypisywane częściowo bakalarzowi Fernandowi de Rojas. która odrzuca jego zaloty. intrygantka. urzędnik podatkowy. Królestwa Polskiego.zob. sentymentalny. malarza naiwnego. Obok Don Kiszota najpowszechniej znane. Andreas Keller a. Le Douanier. przydomek fr. rodem z Holandii a. wyniosły. choć nie widzianej przez autora Polski.. za radą sługi. ale i sami ponoszą śmierć za tę zbrodnię. jedno z najgłębszych i najznakomitszych źródeł teatru współczesnego. Kehler. Calisto ginie.. przen. naśladowane i tłumaczone hiszp. albo Tragikomedii Calista i Melibei (1499) powieści dialogowej (hiszp. mytnik. pobierający cło.. zob. we współczesnej historii malarstwa. Siedem (wzgórz Rzymu). malarza-samouka.pasterz.

Republ. czenczi beatricze). wg tragedii Słowackiego.tragedia (1839) Słowackiego. była córką patrycjusza rzymskiego. Holandii i in. Centaur. Centaurus. Beatryks Cenci . Proces zakończył się wyrokiem śmierci zatwierdzonym przez papieŜa Klemensa Vii. Cenci Beatrice .symboliczny pomnik-grobowiec nie zawierający zwłok. The Cenci . z łac. cenotaphium od gr. napisana w więzieniu.powieść historyczna (1854) Francesca Domenica Guerrazziego. skalę Celsjusza. o próby zmuszenia córki do kazirodczych stosunków z sobą. przyznali się do wszystkiego. pobudziła wyobraźnię licznych malarzy. Wprawdzie dokonali dzieła najęci mordercy. powieściopisarzy. krajach. w Polsce .opera (Warszawa 1927) Ludomira RóŜyckiego. 1577-99. którzy. konstelacja nieba południowego. Cent . Płd. Les Cenci . kenos 'proŜny'. mimo Ŝe obrona oskarŜyła Francesca. z łac. poetów i muzyków. uwięzieni i poddani torturom. Australii. zapewne niesłusznie. centus 'skąpy Galicjanin liczący się z kaŜdym centem'). zmarłych na obczyźnie'. Beatrice wraz ze swym starszym bratem Giacomo i macochą Lukrecją Petroni ułoŜyli plan zgładzenia tyrana rodziny. Francesca. Gdy zawiodły liczne próby uwolnienia się z tej nieznośnej sytuacji. mścicielki swej hańby. zwana "piękną ojcobójczynią".moneta zdawkowa wartości 1/100 jednostki.spopularyzowanym przez zaproponowaną przez niego w 1742 stustopniową skalę termometryczną. Rzym.opowiadanie (1837) Stendhala. nienawidzącego własnej rodziny. taphos 'grób'. Legenda Beatrice zaćmiła wkrótce postać autentyczną. łac. Gal. kenotophion 'symboliczny grób poległych w boju a. ale podejrzenie skierowało się szybko na inicjatorów zbrodni. Tragedia prześladowanej bohaterki. Beatrix Cenci .tragedia (1819) Shelleya. Kanadzie. do której odnosił się z wyrafinowanym okrucieństwem. Szeroką popularność zapewnił jej portret przypisywany Guido Reniemu. centum 'sto'.(wym. Beatrice Cenci . w USA. Naz. rzeźbiarzy. Wszyscy troje zostali straceni. ojcobójczyni. jak w dawnej Austrii (stąd Ŝart. Cenotaf . Afryki.

V w. Buonarroti. Cento ..).słynna galeria sztuki belgijskiej zał. równy stu funtom = 507kg. przedstawianych jako konie z głową i torsem męŜczyzny w miejsce łba z szyją. Neapol. pne. Centauromachia. gr. P. Mus. chuci zwierzęcej i barbarzyństwa. Europie. Centaur polujący . z nm. 420 pne.).niewidoczna. Central Park . powstały prawdop. Florencja. Brit. 440 pne. Tylko dwaj centaurowie cieszyli się dobrą sławą: Chiron i Folos (zob.centon. oraz Piątą i Ósmą Aleją. wybranych z innych utworów. od Xix w. pne. centenarius 'setny'. Uczta (Lapitów). 64. stary. "wierszomontaŜ" o sensie zupełnie odmiennym od sensu utworów. mieszczący m. wśród tesalijskich hodowców koni. w Polsce od Xii w. Naz.największy park na wyspie Manhattan (Nowy Jork)..relief (1494) Michała Anioła. istniejąca w 1921-31. 'łatanina.) do ok. celów dydaktycznych) z fragmentów. z Xiv-Xviii w. . Obrazy: rzymskie malowidła ścienne w Pompei. Dla Greków centaurowie byli symbolem dzikiego Ŝycia. w staroŜytności tworzono je często z poematów Homera i Wergiliusza. plemię dzikich istot.. B. kentauroi. Partenon (ok. poł. Mus. połoŜony między 59 i 110 ulicą. górach Elidy. z których zaczerpnięto materiał.). zob.in. A. Londyn. Brit. pol.87kg (staropolski. V w.). wynosząca od ok. Mus. Centaurowie .). di Cosimo. wersów itd.) w portalu kościoła Saint Gilles w Saint-Gilles u Gard (Langwedocja).płaskorzeźba (Xii w. zawierająca trzecią pod względem jasności gwiazdę na firmamencie (alfa Centaura) i gwiazdę najbliŜszą Słońca (Proxima Centauri). teŜ Eurytion.cetnar. łac. płaszcz zszyty z kawałków materii. Iksjon.. Baklin. cento'. Mit b. istnieje w Europie takŜe centnar metryczny (celny). de Rossi. Rubens. mit. nazwana na cześć centaura Chirona. 40.). G. Centnar . utwór literacki skompilowany (dla zabawy a. Arkadii i Tesalii. Mus. relief z fryzu świątyni Apollina w Figalei na Peloponezie (ok. Zentner od łac. Dejanira (Nessos). Londyn. Walka centaurów z Lapitami . Rzeźby antyczne ze świątyń: Zeusa w Olimpii (1. Tezejon w Atenach (2. Centaur ..57kg (nowopolski z Xix w. mozaika. mieszkających w lasach a. jednostka wagi uŜywana juŜ w śrdw. przez Schwarzenberga w Brukseli (Belgia)..gr.

dwudzielne. leszczynowej i krótkiego kija (bijaka) dębowego.kontrola. moralnym itp. ocena zgodności treści ksiąŜki a. Ŝe centaur Chiron odkrył własności lecznicze tej rośliny. dawn.w staroŜ. oceny. ogniwkowym. z łac. Centuria Pospolita . śrdw. udoskonalone. urząd sprawujący tę kontrolę. zaleŜnie od regionu).bot. centime od cent 'sto'. grabowego a.setna część franka francuskiego. zwł. obelisk egipski znany pn. a następnie publicznym ich relacjonowaniu. później 60 Ŝołnierzy.Metropolitan Museum of Art. Cenzurowany. Igła Kleopatry i pomnik konny Władysława Jagiełły dłuta Stanisława Ostrowskiego. Centaur(owie). z n. państwowa. z fr. wiązowego.(być.) w sile 100. . cenzurka. zob. broń piechoty. Szwajcarii-Rappen). złoŜone z długiej drewnianej rączki (dzierŜaka) brzozowej a. krytyki. cenzura kościelna. z których kaŜdy obejmował sto lat (stąd nazwa). pod względem politycznym. widowisk. siedzieć) być przedmiotem obserwacji. zwanym ogólnie gązwą a. kapicowym.. censura 'urząd cenzora'. wierzono. kara poprawcza (ekskomunika. centum 'sto'. suspensa).. połączonych ze sobą wiązaniem rzemiennym róŜnych typów (gązewkowym. cepigą. cenzurowane . świadectwo szkolne. Rzymie pluton piechoty (zob.pot. wywoływać ogólne zainteresowanie. Centurie magdeburskie . Cenzura .-łac. centaurium z gr.prymitywne narzędzie do ręcznego młócenia zboŜa w kształcie zakrzywionego kija a. dokonane w 1559-75 w 13 tomach. Zoo. interdykt. programów RTV. belgijskiego i szwajcarskiego (w nm. pętlicowym. tysiącznik. innej publikacji z nauką kościoła. jednostka wojskowa i administracyjna podziału ludności rzymskiej wprowadzona wg tradycji przez Serwiusza Tulliusza w Vi w. pne. z łac. obyczajowym. Cep . publikacji. dowodzony przez setnika (centuriona). Centuria . Jak na cenzurowanym . pierwsze opracowanie historii powszechnej kościoła przez protestanckich teologów pod kierunkiem Flacjusza Mateusza.gra towarzyska polegająca na zbieraniu wymyślonych na poczekaniu "plotek" o jednym z uczestników zabawy. Centym .

oficjalnie utoŜsamiana w Rzymie z grecką Demeter (zob. italska bogini wegetacji i urodzajów. Przykłady nazewnictwa: tawra. dozorca. władyka . 417-25. piekielny pies. groźny. co zmusza go do całkowitej przebudowy domu.klecha.reg.kapłan.przełoŜony klasztoru. temat rzeźby antycznej i malarstwa wazowego. stawropigiawielki klasztor archimandryta . otrzymuje wstąŜeczkę Legii Honorowej. 1837. ikonostas . wsch. bohater powieści Wielkość i upadek Cezara Birotteau. słowac.gr. który nie wpuszcza do podziemia Ŝywych i nie wypuszcza z niego zmarłych.Cerera.. Grandeur et decadence de Cesar Birotteau.naboŜeństwo Ŝałobne. góralskie określenie robotników słowackich.przełoŜony kilku klasztorów.postać z Komedii ludzkiej Balzaca. 6. juŜ na początku V w. kościół.kapuza zakonnika. "o spiŜowym głosie i pięćdziesięciu głowach". kłobuk . uŜywających często tego wyrazu. panichida . równieŜ rz. Poskromienie go i wyprowadzenie na powierzchnię ziemi było jedną z prac Heraklesa. wg Hezjoda (Teogonia.ornat. aby je uczcić. uŜywany przy obronie miast polskich do Xvii w.obraz św. Cesar Birotteau . czujny. por. 'teraz'. wraz z kilkoma nieostroŜnymi inwestycjami. pilnujący wejścia do Hadesu.sutanna.. 311). Oszołomiony tym wywyŜszeniem. grecko-katolicka. świątynia chrześc. ikona . przen. W opisie bankructwa i długów uczciwego Birotteau doszukać się moŜna odbicia osobistych doświadczeń autora. Ceper . archijerej.biskup. wg późniejszych autorów. wspaniały bal. fr.. riasa . . ihumen .ściana z obrazami św. ograniczony i próŜny mieszczuch. Cerber .cep Ŝelazny a.-kat. dwóch a.. zabiera go śmierć. potworny. Sybilla. jednej tylko głowie. wydaje. podhalański lekcewaŜąco o człowieku z dolin (w przeciwieństwie do górala). gr. hierarchiczna organizacja kościelna obrządku wsch. drewniany okuty Ŝelazem. diak .. mit. Ceres . obecnie tylko świątynia obrządku wschodniego: prawosławna a. właściciel perfumerii.). nieustępliwy stróŜ. pne. prowadząca Eneasza przez królestwo zmarłych. Po trzech latach udaje mu się nadludzkim wysiłkiem spłacić długi i uratować swe dobre imię uczciwego kupca: Wtedy. jerej . Eneida. riza . Wergiliusza. jak na ironię.dawn. Cerkiew . uśpiła Cerbera ciastkiem z makiem i miodem. Kerberos. pierw. doprowadza Birotteau do ruiny. Tylko Orfeusz zdołał go udobruchać śpiewem i grą na lirze. riznica zakrystia. której koszt. o trzech. pop.

Pierwsze Cesarstwo . Cesarstwo Rzymskie Narodu Niemieckiego . die Generle blieben. łac. bojąc się kompromitacji. Afrodyta (Pas Afrodyty). Drugi. imperio. tłumy zachwycały się nimi. 1933) Theodora Plieviera o rewolucji niemieckiej 1918 r. Cesarstwo.Caesar. Ew. imperium. Cestus . Andersena o dwóch oszustach. powieść (1932.. generałowie zostali . Cezar. fr.łac. 21. Cesarz końca czasów . Marka. wyd.bajka H. Cetnar . Nowe szaty cesarza . . Piramida. et quae sunt Dei. Ch. Der Kaiser ging. który w perspektywie millenarystycznej ma poprowadzić ludzkość do zbawienia.Cesarstwo Zachodnie zob. 17. zob.). Imperator. 25. dobroczynny przeciwnik Antychrysta. 22.. ros.zob. Cesarz . 20. RównieŜ nm. Fryderyk (Ii Hohenstaufen). hiszp. Gdy kroczył juŜ w procesji w nie istniejących szatach. którzy zaproponowali cesarzowi szaty niewidzialne dla głupich a. Święty (Święte Cesarstwo. wł. Kaisertum. Cesarskie cięcie . co cesarskie (oddajcie więc). Cesarz odszedł. nm. Łuk.zob. tylko jakieś małe dziecko zawołało: "PrzecieŜ on jest nagi!" Cestiusz . por. Centnar. caesari. car.najwyŜszy tytuł monarszy wywodzący się od przydomka rzymskiego rodu Juliuszów . quae sunt caesaris. a Bogu. empire.śrdw. nie nadających się do swego urzędu. Cesarzowi. Pierwszy.zob..nm. 12. pol.zob. Deo z Wulgaty. rzekomych tkaczach.zob.. wg Mat.Cesarstwo .. Kaiser.. ang. chrześc. najpierw zaś do złotego wieku.zob. Drugie Cesarstwo . co boskie.

Dante w Boskiej Komedii i Petrarka w Trionfi potępiają Brutusa jako mordercę Cezara.. zwycięŜył pod Zelą Famacesa. podbiiją całą. z których najtrwalszą okazała się reforma kalendarza: weszła w Ŝycie 1 I 45 pne... Afryko. Pompejusz. który zajął Bitynię. zabawa. wódz. został wybrany konsulem w 59 i tegoŜ roku zawiązał tajne porozumienie. Omen. polegająca na zgadywaniu. Wiek Xviii oceniał go zazwyczaj negatywnie.. rozpoczął faktycznie wojnę domową. nazwę 5. W 49 Pompejusz i senat. W następnych kampaniach osadził Kleopatrę na tronie egipskim (47). największy po Ciceronie mówca swego czasu i autor Pamięmików o wojnie gallickiej i o wojnie domowej.in. Cezar odmówił i. 1. obawiając się autorytetu i potęgi Cezara. zmieniono na Iulius na jego cześć. Obwołano go półbogiem. Grecji. z niewielkimi zmianami. zob. administrator. . po śmierci Krassusa i rozpadnięciu się triumwiratu. w motywie zabójstwa tyrana. obowiązuje do dziś. biorę cię. i. po czym objął namiestnictwo w Galii. rzymski wódz. podczas gdy Herder w melodramie Brutus. Cezar Juliusz . a w 52-51 zgniótł powstanie Gallów dowodzonych przez Wercyngetoryksa (zob. Opozycja przeciw Cezarowi ze strony partii arystokratycznej nie przestawaia się jednak tlić pod powierzchnią Ŝycia politycznego. zamordowali Cezara w senacie. a zwycięstwa nad resztkami wojsk senatorskich pod Tapsus w Afryce (46) i pod Mundą w Hiszpanii (45) uczyniły go jedynowładcą. graniczną rzeczkę między Galią Przedalpejską i Italią. innych drobnych przedmiotów. m. czy nieparzysta (licho) liczba monet a. Kalendarz (rzymski). zob. triumwirat. króla Pontu.).Cetno i Licho . dzieł o wybitnej wartości lit. nie tylko w tytułach cesarzy. Ciceronem i Katonem Mł. Cezar pobił ich pod Farsalos w 48. opuścił Rzym.zob. czy w zamkniętej dłoni jest parzysta (cet. a nawet odbył wyprawy do Brytanii i za Ren. Po świetnej wczesnej karierze politycznej. 15 Iii 45 spiskowcy. wielki polityk. tzw. cetno). z Brutusem i Kasjuszem na czele. zaŜądali. z Pompejuszem i Krassusem. Ścigając przeciwników aŜ do Tesalii w płn. aby Cezar złoŜył dowództwo i wrócił do Rzymu bez wojska. Cezar przeszedł do historii jako jedna z najsławniejszych jej postaci. miesiąca (Quintilis) w kalendarzu rz. Postać Cezara Ŝyła aŜ do Xx w. w której zabłysnął jako mówca i dowódca w Hiszpanii.Caius Iulius Caesar. ale w literaturze.gra. przekraczając z legionami Rubikon. podziwia jego geniusz i opłakuje przedwczesną śmierć. Wprowadził liczne reformy. rozporządzającego 13 fanatycznie oddanymi sobie legionami. opartej na tragedii Szekspira. popularna w Polsce przez długie wieki. gdzie juŜ od dawna walczą z sobą: odraza do jego dyktatury i podziw dla jego geniuszu politycznego. choć Petrarka występuje takŜe przeciw tyranii. Cesarz. mąŜ stanu i pisarz. Jego przydomek rodowy przeszedł jako symbol jedynowładcy do innych języków. i hist. wraz z wieloma członkami partii senatorskiej. 100-44 pne. .

MęŜem wszystkich kobiet i Ŝoną wszystkich męŜczyzn . synu mój? . iacta alea est!. oderwał się i spadł.zob. którymi Cezar miał się zwrócić do pilota statku w czasie burzy. Juliusz Cezar . Idy. sectio caesarea. Śmierć Pompejusza . Ŝe ozdobny wierzchołek dachu ich domu. Caesarem vehis.łac. Nie boję się grubych. nazwał Cezara w pewnym przemówieniu Kurion Starszy.. drugą Pompeja (zob.łac. 1599) Szekspira. imię Caesar pochodzić miało od caesus (matris utero) 'wycięty (z łona matki)' od caedere '(wy)ciąć'. zwycięŜyłem . 32. córka Cynny. veni. ze Swetoniusza Boski Juliusz. Katon . piętnując go jako rozpustnika i uwodziciela. Pompeja I).. Gruby. słowa. Brutusie. Idus Martiae. vidi.zob. Śmierć Cezara . Cesarskie cięcie . vici. omnium mulierum virum et omnium virorum mulierem. słowa Cezara w liście do przyjaciela w Rzymie na temat szybkiego zwycięstwa nad Farnacesem w bitwie pod Zelą 2 Viii 47 pne. Brutus Marcus I. Kości zostały rzucone! . powiadano. StrzeŜ się Idów marca! .łac. . uczynić krok nieodwołalny.Pierwszą Ŝoną Cezara była Komelia. 15 Iii 44 pne. Z Kalpurnią oŜenił się w 59. Przekroczyć Rubikon .tragedia (1735) Woltera. zob.tragedia (1643) Comeille'a. Brutus drugi .Idy marca . śona Cezara .przen. Rano prosiła więc męŜa. przyznany Cezarowi przez senat na znak czci.tragedia (1787) Alfierego. bo ten sen jest złym znakiem. Caesarisque fortunam. słowa Cezara wypowiedziane przy przekroczeniu Rubikonu.łac. aby nie wychodził z domu. med. Przyszedłem. I ty.łac.tragedia (1713) Addisona. Ŝe w noc poprzedzającą zamordowanie męŜa śniło się jej. . 10 I 49 pne. Idy.. dzień zamordowania Cezara. operacyjne rozwiązanie rodzącej przez przecięcie powłok brzusznych i macicy.łac. zobaczyłem.zob. wg etymologii lud. spalić za sobą mosty.tragedia (ok. Wieziesz Cezara i jego losy (jego szczęście) .

szkapa. Hampton Court. Kiedy około r. Chabeta .parodystyczna sztuka (1912) G. ze zuboŜałej rodziny. Ŝe stał się łupem demonów.tytuł rabina u śydów sefardyjskich. zob. Chacham . miał czas na medytacje i marzenia.ok.Cezar i Kleopatra . przedstawia Cezara jako starszego gentlemana. wdowa po dwóch męŜach.koń nędzny i chudy. B. Mahometa. Londyn. Obraz (ok.zob. korsarz algierski. Jako admirał floty tur. Trocadero. słodycz usposobienia i marzycielstwo obudziły jej miłość. Włoch i Hiszpanii.(pałac) zob. Chaillot . Z ich ośmiorga dzieci tylko Fatima przeŜyła ojca. Gdy jego brat ArudŜ (a. .seria 9 obrazów Mantegny (ok. Piramida. hakham 'mędrzec'. pozwalającego sobie jednak na "chwile szczerości". zgorzkniały i znuŜony swymi zwycięstwami i zbrodniami. ona pierwsza uwierzyła w jego misję proroka nowej wiary. sławny pod przydomkiem Barbarossa. 563-619. 2 razy pobił Andrea Dorię (zob. wyst. zarządzała wielkim przedsiębiorstwem handlu karawanowego. Chajr-Ad-Din. 7 lat. Poznań 1936) G. Gall. jedna z "czterech (zob. F. jedna z najdramatyczniejszych jego oper. kiedy objawia się jako człowiek niemal współczesny w swym lęku przed starością i samotnością. Triumf Cezara .) niezrównanych kobiet".. dość komicznie usiłującego ukryć swą łysinę pod wawrzynowym wieńcem. Giulio Cesare . teŜ Sulejman I Wspaniały. Nat. Londyn. ok. Koruk) zdobył Algierię na Hiszpanach. 1465-1546. Przyjęła do pracy dalekiego krewniaka. Chafre . Shawa. pol. por Rosynant. Handla. 1602-04) Rubensa. Barbarossa przyjął zwierzchnictwo Turcji (1518) i rozszerzył jego zdobycze. 1492). z hebr.) i spustoszył wybrzeŜa Grecji. ChadidŜa . młodszego od niej o ok. Uwolniony przez małŜeństwo od trosk materialnych. Jego uroda. 611 jego wizje nasunęły mu obawę.opera (Londyn 1724. równieŜ duchownego u Karaimów. pierwsza Ŝona Mahometa.

Ŝe z czasem "Chaldejczyk" stał się synonimem "astrologa". C.Chalcedon. Gen. zob. poświęcający czas wolny studiom mineralogicznym.Chajreasz . Ostatnie 20 lat Ŝycia poświęcił Tatrom. 2.1820-89. czalendŜer) korweta marynarki brytyjskiej. uświadomiwszy jego walory artystom. szaląsurmarn) miasto nad rzeką Marną. W 1848 uczestniczył w powstaniu węgierskim jako kierownik ambulansu lekarskiego. 50. u Greków i Rzymian. Francji. Rozwój astrologii w tym okresie sprawił. w płn. Chaldejczycy . W latach 1880-95 opublikowano w 50 tomach wyniki badań. uznających w Chrystusie tylko boską naturę. Chalons Ur-Marne . gruźlikom i turystom. miejsce Iv soboru powszechnego w 451. Badał obyczaje. Historia (Chajreasza i Kallirroe). zawarłszy przy tym legendarną juŜ przyjaźń z Sabałą . ekspedycji oceanograficznej pod kierownictwem nauk. którego było stolicą). Jeremiasz.zob. wybitny lekarz. w Szampanii. której uŜyto w słynnej "wyprawie Challengera" 1872-76.ludność zamieszkująca w I tysiącleciu pne. Byli spokrewnieni z Aramejczykami. przyrodnikom. a od 1862 na Wydziale Lekarskim Szkoły Głównej (skąd ustąpił po przemianowaniu jej na uniwersytet z jęz. Biblia. na którym kościół potępił doktrynę monofizytów. południową i środkową Babilonię. chemicznym i botanicznym. dziś Kadikoy. "Challenger" (wym. i Zakopanemu. które "odkopał". Wyville Thomsona na Atlantyku i Pacyfiku. od której nazwano je Chaldeją. ftyzjatrom. wykładowym rosyjskim w 1869). Na Polach Katalaunijskich. które pokochał.) pod wodzą Attyli. dlatego w Biblii termin "chaldejski" często oznacza właściwie "aramejski". teŜ Bitwa (Radości bitwy). profesor szczególowej patologii i terapii w warszawskiej Akademii Medyko-Chirurgicznej od 1857.. rzymskie Catalaunum (od nazwy galijskiego plemienia Katalaunów. Kalchedon. wódz rzymski Aecjusz rozgromił w 451 Hunów (zob. 2.-wsch. równieŜ językowo. w staroŜytności kolonia megaryjska na azjatyckim wybrzeŜu Bosforu. Przebyła ona 68900 mil morskich. które stały się podstawą współczesnej oceanografii. pisarzom. Chałubiński Tytus . por. 11. Daniel. jak w Biblii. W państwie nowobabilońskim załoŜyli dynastię. Chalkedon . między Chalons a Troyes. 28: "Ur Chaldejczyków".(wym. legendy i pieśni górali. 10.

T. Wrota Chałubińskiego . Ŝe na tym miejscu stał prawdop.) włoŜyli płaszcz na ramiona i. jeden z trzech synów Noego. upitego winem ojca i wzywając braci. W 1628-29. odbył liczne wyprawy odkrywcze w głąb kraju. jedna z najpiękniejszych i najpotęŜniejszych budowli zespołu zamków renesansowych nad Loarą.(wym. świadczy. musiał poddać miasto i spędzić 4 lata na wygnaniu w Anglii. 10.w Biblii. Kanaan. załoŜyciel miasta Quebec (1608). między Blois i Orleanem (środk. Pochowany w Quebecu.zob. 1613. zbudowaną z dwóch zachodzących na siebie spirali tak.(wym. Wg Gen. Ŝe wchodzący po schodach nie spotykają się ze schodzącymi. 18-27. który miał za karę zostać niewolnikiem swych braci. Cham . de Champlain Samuel . Pierwszy zamek we Francji zbudowany przez Franciszka I. ale jego syna. Chanaan . 20227m npm. PodróŜe relacje Champlaina z jego kolejnych odkrywczych ekspedycji kanadyjskich. (Plan części środk. dopływem Loary. Chałubińskiego. Jego zbiory stały się zawiązkiem Muzeum Tatrzańskiego im. z grubsza biorąc. kwadrat z wielkimi wieŜami na naroŜnikach. Huron i Ontario. 9.) Charakterystyczny przez wysokie dachy z lukarnami i kominami. aby przyszli popatrzeć. Chambord . zakryli ojcowskie łono. Cham jest takŜe ojcem Chusa (Etiopii). Gdy jednak Quebec powrócił w 1632 pod panowanie francuskie. prowadził teŜ rozległą i owocną działność społeczną. gotycki zamek feudalny. Mesraima (Egiptu) i Futa (Babilonu). Champlaina mianowano gubematorem Nowej Francji. oblęŜony w Quebec przez Anglików. szabor) wieś nad rzeką Cosson. wys. krocząc tyłem. wydawane sukcesywnie w 1603. Ŝe śydzi mieli kiedyś pobić Kananejczyków?).. Jego walki z Irokezami i przymierze z Huronami uczyniły z pierwszych tradycyjnych wrogów. a zwł. Gen. 1619 i 1632. a z drugich .. Mieszkali tu Ludwik Xiv i Stanisław Leszczyński. Ŝeglarz i odkrywca francuski. tj. jeden z pionierów kolonizacji Nowej Francji (Kanady).takichŜe przyjaciół Francji. grani Tatr Wysokich w Liptowskich Murach. Kanaana (moŜe dlatego. przeklął nie Chama. Francja). przez centralną klatkę schodową. odkrył i zbadał jeziora Champlain. .(uwiecznioną w zakopiańskim pomniku Chałubińskiego). Ale Sem i Jafet (zob. Zgrzeszył. ludów chamickich. Gdy Noe się o tym dowiedział. spojrzawszy na obnaŜonego.. 6. szaplę) 1567-1635.przełęcz w gł.

tj.. Roland). z Xii w. wszystkie wydano w oprdcowaniu naukowym w Xix i Xx w.) i Girart de Rousillon (zob. budowanych zrazu na jednym asonansie a. des Aimerides) z 1. Francji Xi-Xiv w. Ich wpływ na literatury innych krajów uwidocznił się w licznych przekładach i naśladownictwach. ze słowami ..(wym. bo autorzy nadali wydarzeniom znaczenie inne. a. politycznej a. stroje i bronie. pisanych 10-zgłoskowcem (Pieśń o Rolandzie). i włoskich (w dziełach Pulciego. Karola Wielkiego (Geste du roi). były to pierw. Od Xvi w. złoŜony z 24 pieśni o czynach Garina de Monglane. gdy wędrowali po Francji. satyrycznej. określano tą nazwą poematy o bardzo rozmaitych formach metrycznych. ang. równieŜ z dzieciństwa i młodości bohaterów a. stu tekstów. Xiii w. Chansons De Geste . póŜniej 12-zgłoskowcem (Pielgrzymka Karola Wielkiego). 2) cykl Garina z Monglane (Geste de Garin de Monglane a.Aymeri de Narbonne. miłosnej.). wnuka . ludowi w miejscach publicznych. zawierający m. jego syna. chansons de geste nie mają wartości historycznej. Zawierają przeciętnie 8000-10000 wersów. sza du depa:r) fr. Renaud de Montauban (zob. Hernauta de Baulande. wędrówki w poszukiwaniu relikwii i stosunki między suzerenami i wasalami. poematy przeznaczone do śpiewu a. Ogier Duńczyk (zob. cykl poematów' z łac. geste 'śrdw. Dziś termin stosowany do piosenki lekkiej.. a śpiewali zawodowi minstrele.Wilhelma (zob. do podziału poematów przez truwerów na 3 główne cykle (fr. wzbogacane o nowe epizody. poł. Xii-pocz. o treści lekkiej. Boiarda i Ariosta). Raul z Cambrai (zob. oraz prawnuka . niŜ miały naprawdę. gł. czyny'.in.Chanson . poemat epicki.). Xiii w. Chant Du Depart (wym. niekiedy 8(Gormond i Isembard). najstarszą i najsłynniejszą Pieśń o Rolandzie (zob.(wym. odzwierciedlając jej obyczajowość.. słynna pieśń rewolucyjna. uczucia. pieśni tego cyklu to: Gormond i Isembard. por. kaŜdy zbudowany wokół innej centralnej idei: 1) cykl króla. o heroicznych. 'śpiew poŜegnania'. czyniąc z nich odbicie stosunków hist.). w strofach róŜnej długości. gesta 'rzeczy dokonane. Doon z Moguncji (zob. lub sami autorzy panom feudalnym na ich zamkach a. o ich potomkach.. fr. nazywano tak równieŜ liryczne poematy miłosne typu prowansalskiego o pięciu. tematami czyniąc wojny z Saracenami. zwana niekiedy "drugą Marsylianką". kabaretowo-rozrywkowej. szasą de Ŝęst) francuskie poematy epickie z Xi-Xiv w.. fakty i osoby. Aymon)... zwł. jongleurs (zob. Doprowadziło to w Xiii w. szasą) fr. de Guillaume. rymie (laisses). średniowieczne francuskie chansons. zmodernizowanym. 3) cykl Doona z Moguncji (Geste de Doon de Mayence). a gł. schyłek Xii . często legendarnych czynach bohaterów epoki Karola Wielkiego i jego bezpośrednich poprzedników i następców. wiele z nich w jęz. Gesta. zbliŜone do ody. W ten sposób powstawały coraz nowe warianty.) Orańskiego. gestes). wesołej.) Choć u źródła tych legend są hist.). siedmiu stancach. jak chansons de geste (zob. 'pieśń'. Zachowało się ok.. Komponowali je truwerzy do śpiewu przy akompaniamencie trzystrunnej lutni. sześciu a. nm.pocz. opowiadały o czynach bohaterów i były wczesną formą epopei. bachicznej. W Xii i Xiii w.

zbudowany w śrdw. nie uporządkowana pramateria.mit. pustka.. drugi raz we wrześniu 1795. Odśpiewany prawdop. Oise. po raz pierwszy w 1794 na święcie Federacji w ParyŜu. . zionąca. uŜywano róŜnych sposobów. święte obrazy itp. od ParyŜa. otchłań wypełniona twórczymi siłami i pierwiastkami boskimi.(wym.. Słoma (Słomkowy kapelusz). pot. święcono kule. umiejmy zwycięŜyć lub polec. Ge). upamiętniające zwycięstwo Machabeuszów nad armią syryjską w 166 pne. w miasteczku słynny fr. Chapeau De Paille zob. z której 'powstał świat uporządkowany (kosmos). Kogut. Przeciw charakternikom w wojskach nieprzyjacielskich. Chantilly . 407km na płn. przez rodzinę Kondeuszów (Conde). Chanukka . Odtąd stała się oficjalną pieśnią świąt narodowych.. Chantecler . a wg innych . i oczyszczenie świątyni jerozolimskiej od profanujących ją posągów bóstw greckich. las i zamek w depart. biegły w sztuce rzucania czarów. Niemcom. w 5. upiększany przez późniejszych właścicieli. bezkształtna. Szwedom.Marie-Joseph Cheniera i muzyką Etienne-Nicolas Mehula na chór złoŜony z osób wszelkiego wieku i obu płci. zamęt. zwł. ('Republika nas wzywa. trwające 8 dni (w grudniu). obecnie mieści się tu Muzeum Kondeuszów (Musee Conde). Tatarom. których się rzekomo kule nie imały. rozwarta otchłań.święto Ŝyd. Chaos . zamek na miejscu dawnej gallo-rzymskiej fortecy.-wsch. zamieszanie. czarownik. Refren brzmi: La Republique nous appelle. gr. tj. ośrodek treningowy dla koni wyścigowych i hipodrom. z której wg Hezjoda wyłoniła się Noc (Nyks) i Ciemność (Erebos). pocierano szable o relikwie. Pour elle un Francais doit mourir. uświęcenie'. z hebr.zob. dla niej Francuz powinien umierać'). hanukah 'odnowienie. czarodziej. szatiji) miasto. przebudowany w czystym stylu Odrodzenia w Xvi w. Francuz powinien dla niej Ŝyć.. gdy zwłoki Marata wprowadzano do Panteonu.dwa pierwsze bóstwa Niebo (Uranos) i Ziemia (Gaja.wg dawnych wierzeń człowiek posługujący się magicznymi "charakterami". rocznicę zdobycia Bastylii. bezład. Charakternik . rozgardiasz. znakami. Sachons vaincre ou sachons perir Un Francais doit vivre pour elle.

nereidy i mojry).(wym. w okresie gallo-rzymskim prawdop. ocalałą z . ale jako Anioł Śmierci (Charos. Camotum. Grandville. Opłata Charona za przewóz .. Przetrwał w folklorze współczesnej Grecji (podobnie jak Lamia. Gavarni itd.(wym. -baria 'ocięŜałość' od barys 'cięŜki'. Leopoldowi Ii. równieŜ londyński "Punch" przybrał w 1841 podtytuł "The London Charivari". Przebudowana w 1194-1260 z romańskiego kościoła spalonego w 1194. rękę zmarłego. Ludwika Filipa i burŜuazję. kac.mit. w ogóle niepopularnych osób'. 'kocia muzyka. od ParyŜa. we Francji dla wyszydzenia niedobranych małŜeństw a. gdyŜ zmarły uwaŜany był za nieśmiertelnego. Charta Leopoldina . Charivari .moŜe najsławniejszy z gotyckich kościołów Francji. staroŜytne Autricum a. którego prawnie nie moŜna było dziedziczyć. wieńcem kaplic i dwuwieŜową fasadą zachodnią. ogromna 3-nawowa bazylika z 3-nawowym transeptem i 5-nawowym chórem z obejściem. ale namiastka części zmarłego przy podziale jego majątku. wykonywana dawn.-zach. nigdy nie rozpatrywany.. w 1832 w ParyŜu przez Charlesa Philipona. kare.) wsławili pismo karykaturami atakującymi Monarchię Lipcową. łac. Talizman. 967km na płd. w istocie nie była to wcale opłata za przewóz. a nie przewoźnik. z późn. usta a. Charontas). Charon . caribaria 'ból głowy.obol (grosz) wkładany w.-łac. 'Karta Leopoldyńska'. imbryki itp. kara 'głowa'. Katedra Notre Dame .Styks i Acheron. Chartres .-nm. szariwari) fr. Daumier. 1135-55. o wielkim wpływie na dalszy rozwój architektury. karykaturzyści redakcyjni (Cham.por. glątwa' od gr. szartr) miasto nad rzeką Eure (dopływem Sekwany). Nazwa dziennika satyrycznego zał. garnki. ponury starzec ze szczeciniastą siwą brodą. sztuki witraŜowej i rzeźby.projekt konstytucji Galicji złoŜony w 1790 przez delegatów galicyjskiego Sejmu stanowego cesarzowi rz. romańską. gr. istniało do 1892.zob. a takŜe gwizdy i wrzaski. Charlemagne . miejsce wielkich zgromadzeń druidów. przewoŜący łodzią dusze zmarłych przez rzeki Hadesu . serenada na patelnie. Karol Wielki. karebaria. w stroju niewolnika i okrągłym kapeluszu.

a Henryk Iv koronował się w 1594 na króla Francji. irań. 1880. por. Godłem jego był czarny kot. La Chasse Spirituelle . Charybdis . Chata . nazwa niewielkiego drewnianego domu w stylu podhalańskim. równieŜ projektu J. Wręczyli manuskrypt bezimiennie pewnemu antykwariuszowi. symbolizujący Sztukę. z monumentalnymi rzeźbami Portalu Królewskiego o wielkim bogactwie postaci. jedna z najsłynniejszych mistyfikacji literackich Xx w. 1918). Napis nad wejściem głosił: "Passant. Chata wuja Toma . Adama (zm. Swe prawa autorskie przelali zaś na Muzeum Rimbauda w Charleville. zasłynął ok. w 1905 w Nałęczowie. ruskim ze Wschodu. la szas spirituel) fr. W pobliŜu kamienne mauzoleum syna śeromskiego. Charyty . Charykleja . do wydawnictwa. Bernard z Clairvaux wzywał do 2. które przed zaginięciem miał widzieć Verlaine. W dzień po ukazaniu się ksiąŜki zgłosili się prawdziwi autorzy. Chata . "Le Chat-Noir" . z przeraŜoną gęsią (kołtuńskim mieszczaństwem) w pazurach. szanuar) kawiarnia i kabaret na Montmartrze (zob. który zbudował dla Stefana śeromskiego Jan Koszczyc-Witkiewicz.(wym.(wym. W płn.zob. awest. Ŝe rozumieją Rimbauda. Teagenes i Charykleja. krucjaty (1146). Gracje.zob. jako dzieło autentyczne. 'Duchowe łowy'. Wuj (Tom). słynny zespół witraŜy z Xiii w.zob. obecnie muzeum pisarza. pani Akakia-Viala (właśc. fasadzie gotyckie portale ze wspaniałymi dziełami plastyki gotyckiej (Sąd Ostateczny w tympanonie. scylla i Charybda. kata'komora. 'Przechodniu. skąd dostał się krętymi drogami. bądź . sois moderne" (fr.pop.) w ParyŜu. spiŜarnia'... W katedrze św. Ŝe w obliczu wrogiej krytyki postanowili dowieść.zob. i płd. wydany w maju 1949 przez "Mercure de France". jako nowo odnalezione dzieło Rimbauda. kata-. Koszczyc-Witkiewicza.poŜaru. którzy wyjaśnili. rzeźba Piękny Chrystus).. Marie Allevy) i Nicolas Bataille. członkowie teatralnej grupy eksperymentalnej.za pośredn. długi poemat prozą.

Rodolphe Salisowi. zapisana w 1420 na Śląsku. Ŝywą do dzisiaj. Persami i Arabami. zapewniający niezaleŜność polit.('chcę się na pannę poskarŜyć') najdawniejsza znana polska pieśń świecka. łupić'. Zdobyło Krym. przedstawiana na litografiach Nicolasa Charleta. Państwo zostało w 966 całkowicie zniszczone przez księcia kijowskiego Świętosława. w lokalnej gwarze polsko-czeskiej.) Chcy na pannu Ŝałować . wyraŜający się w ślepym uwielbieniu dla własnego narodu i pogardzie dla innych (od nazwiska Chauvin). Uczęszczany zrazu tylko przez lokalnych poetów i malarzy. w prawie bartnym i później. pragnących się znaleźć w atmosferze "bohemy" (zob. . Jasiński. KaŜda zwrotka kończy się wersem nierymowym. kpiarską przykrywkę dla nie dopowiedzianej nieprzyzwoitej treści poprzedniego dwuwiersza.początek wiersza Jakuba Jasińskiego (zob. utwór ten stał się popularną piosenką. wyruszyło z Azji na zachód i w Vii w. Nie chciałać mi trochy dać Memu koni owsa. Jaś ich miał pełny ogródek. z czasem przyciągać zaczął mieszczuchów i turystów..plemię tureckie. ze stolicą Itil nad ujściem Wołgi. które w Iv-V w.: ten wybór religii miał stanowić kompromis między islamem i chrześcijaństwem. Jaś i Zosia. Chąśba . 740 judaizm. wybrzeŜa czarnomorskiego. dojść do majątku. Chazarowie .nowoczesny').skrajny nacjonalizm. Cyganeria). co pozwoliło właścicielowi. kradzieŜ (często połączona z rozbojem). przez franciszkanina Mikołaja z Koźla. Chauvin Nicolas .). Kaspijskiego do płn. Władcy i szlachta państwa Chazarów przyjęli ok. Chciało się Zosi jagódek . Szowinizm . Ale go prosić nie śmiała. utrzymując przyjazne stosunki z Bizancjum. walczyło z Ormtanami. Chcy na pannu Ŝalować. szowę) anegdotyczna postać Ŝołnierza napoleońskiego pełnego naiwnego entuzjazmu. 1792-1845. stanowiącym Ŝartobliwą. Kupić ich za co nie miała. i w sztuce La Cocarde tricolore (1831) braci Cogniard. 1-4. termin sądowy w rotach Xiv-Xv w.(wym. utworzyło potęŜne państwo od M. zaszczepiony przez kupców Ŝyd. Chciało się Zosi jagódek.złodziejstwo. (J. 1-3. od chęcić 'kraść.

Beocji (Grecja). Cherem . poł. w woj. Scena klęski. gotycki kościół farny Wniebowzięcia NMP.. chełmskiego. Cheops . pobity przez Aleksandra. z Xvi w. wyłączający winnego ze społeczności wyznaniowej. 'poświęcenie bóstwu rzeczy a. miasto w staroŜ. Mędrcy z Chełma .od 457 pne.mn. mury obronne z Bramą Grudziądzką ze szczytem renesansowym. kerubim. Chełmno ..miasto nad Wisłą przy ujściu Fryby.zob.głupcy.stolica woj. wódz rzymski Sulla pokonał tu armię Mitrydata Vi. syna Filipa. toruńskim. jeden z rodzajów ekskomuniki (klątwy) nakładanej przez rabinat za złamanie nakazów religii. Piramida. Xvi w. Chełm . z gwiaździstymi sklepieniami z Xv w. poległ do ostatniego Ŝołnierza) w 338 pne. zadanej przez Filipa Ii Macedońskiego sprzymierzonym Ateńczykom i Tebańczykom (święty hufiec tebański. z hebr. z renesansowo-manierystyczną attyką rekonstruowaną w Xix w. oznaczającej kres niepodległości płn. do końca Xix w. Cherubin .pomnik wzniesiony na grobie poległych Tebańczyków. Grecji i zapowiedź hegemonii macedońskiej i przywództwa Macedończyków w walce Grecji z Persami. Piramida. średniowieczny układ urbanistyczny w granicy obwarowań Xiii-Xvi w. podominikański z 1244. Prawo. l.. W 86 pne. Prawo chełmińskie . kerub.. anioł wyŜszego rzędu w hierarchii .. przebud. Xvii w. por. z Xiv w. króla Pontu. Lew Cheronejski . śydzi chełmscy byli wśród śydów polskich przedmiotem Ŝartobliwych kpin i niezliczonych anegdot. miejsce urodzenia Plutarcha.zob. Chaironeia. 1 pofranciszkański.gr. Pacanów.. osoby jako tabu'. i środk.zob.hebr. odkryty w 1818 i ponownie ustawiony na ich zbiorowej mogile.Chefren . Cheroneja . ratusz z 2. herem pierw.

kieleckim.chórów anielskich. czysty.dawn. 1.zob. ładne. osobisty styl.). 24. sylwetka jego szybko zasłynęła.) w Folies-Bergere. debiutował bardzo młodo w kafejkach paryskich. ale dopiero w 1929. 3.pucołowate dziecko ze skrzydełkami.. u podnóŜa Góry Zamkowej (3577m npm. nim jeszcze zdołał stworzyć własny. wulg. w 16 pokonani przez legiony Germanika. uwaŜana za straŜnika miejsc świętych i sługę Boga. pod dowództwem Arminiusa zniszczyli w 9 r. wojnie świat. ok.i wielkopolskich zwołany przez Władysława Łokietka. Ma pomme. . Słomkowy kanotier i uśmiech tego ambasadora piosenki fr. gdzie odniósł liczne sukcesy. istota biblijna.dawn. od gór Harcu. zazw. 1888-1971. spółkować. Na ekranie ukazał się po raz pierwszy przed 1914 w filmach Maksa Lindera. przeszedł do Casino de Paris. ne. Zamek królewski . porządny. 5. młodzieniec o urodzie świeŜej i delikatnej. czyścić. między Wezerą i Łabą. po 1. ne.(wym. aniołek. mieszkające w I w. ludzką głową i zwierzęcym ciałem. W 1909 został partnerem Mistinguett (zob. czarujące dziecko. 3.plemię zachodniogermańskie. pne. w woj.. 100 utracili znaczenie na skutek walk wewnętrznych. uprzątać. Gen. 9.zbudowany na wysokim wzgórzu w Xiii-Xiv w. Biblia. Chevalier Maurice . wraz z pojawieniem się filmu dźwiękowego.. spośród których wspomnieć warto Valentine. piosenkarz fr. trzy legiony Warusa w Lesie (zob.. w 1331 odbył się tu zjazd panów mało. . bramami i murami. Cherubinek . zasłynęły na całym świecie.miasto w regionie Gór Świętokrzyskich.I w. Chesterfield . List (Listy Chesterfielda do syna). zrujnowany w Xvii-Xviii w. r.) Teutoburskim. Chędogi . Chęciny . na płn. z zachowanymi wieŜami. przedstawiana zwykle z wielkimi skrzydłami. przen.w plastyce . sztiwalje). Prosper. schludny. następny po serafinie. stał się prawdziwym gwiazdorem filmowym.. Cheruskowie . ChędoŜyć . Ezech.

ang. tł.. sziją) zamek śrdw.(wym. retorycznego i afektowanego przewodnika.. Brał on udział w konspiracji grupy patriotów genewskich.w zamku Chillon w latach 1530-36. Wiktora (koło Genewy). zbudowany w Ix w. Chichevache . otrzymał dom i rentę w Genewie. cziczen) zał. 'porzekadła'. u czytelniczek. ang. roztył się na nieprzebranych zasobach swej diety. . dąŜącej do pozbawienia władzy księcia Sabaudii i ustanowienia wolnej republiki. czajld) wczesnoromantyczny bohater autobiograficznego poematu Byrona Wędrówki Childe Harolda. 1570. rodzaj sentymentalnego.. Francois de Bonnivarda. drugi raz . Childe Harold . podczas gdy Bigorne (Bicome). więzienie. udaje się w podróŜ po południowej i zachodniej Europie.. w Xiii i Xiv w. The Prisoner of Chillon.-fr.) pieśni poeta porzuca imaginacyjnego pielgrzyma i mówi juŜ we własnym imieniu. obronnej swego czasu.ok. jeden z najpiękniejszych i najlepiej zachowany zabytek archit. na przybrzeŜnej skalnej wysepce dla ochrony drogi z Burgundii do Przełęczy Wielkiej Św. Poemat. przerastający jego wartość literacką. choć przemijający sukces. w Ix w. Genewskiego (Szwajcaria). teŜ Dziewica (z Saragossy).Chichen Itza . w której Chichevache jest bajecznym potworem Ŝywiącym się wyłącznie cierpliwymi Ŝonami i dlatego straszliwie wychudłym. Bernarda. śył jeszcze po tym długo. poemat (1816. miasto dawnych Majów na Jukatanie w Meksyku. jedzący tylko poczciwych męŜów. potem arsenał.ang.. Więzień Czyllonu . zwł. do Xv w. rezydencja ksiąŜąt sabaudzkich. zob. przebudowywany do Xvi w.(wym. pałace. który miał być pasowany na rycerza'. w Xvi w. sziszwasz) fr. Był za to dwukrotnie uwięziony przez księcia. W ostatniej (4.(wym. zachowane wspaniałe zabytki: świątynie. Chillon . pol.(wym. oznaczał zapewne młodzieńca. Childe Harold's Pilgrimage (1809-18). na wsch. przesycony i znudzony Ŝyciem pełnym przyjemności i hulanek. rzeźby i malowidła. był teŜ 4 razy Ŝonaty. końcu Jez. z Chiche face 'Chudogęba'. Dits de Chichevache . a opisom towarzyszą rozmyślania o wydarzeniach historycznych i ludziach związanych ze zwiedzanymi miejscami. dziś muzeum.st. childe 'rodzaj tytułu młodego szlachcica. satyra śrdw. 1496 . 1829) Byrona na temat uwięzienia w zamku Chillon przeora klasztoru św. opuszczone w Xv w. prawdop. odniósł olbrzymi.

Walka ta była ulubionym tematem gr. (w l.mn. chimera'.) kaprysy. cheir 'ręka' i (pod)agra. rada. jako "lew z przodu. Naz." Przyniosło mnóstwo dzieł oryginalnych i przekładów. potwór niszczący kraj ogniem buchającym mu z pyska. 181). gr.apoftegmat przypisany Chilonowi przez Diogenesa Laertiosa. przedstawiany niekiedy jako trzygłowy zwierz o głowach lwa. a koza w środku". Mus. Mędrcy (Maksymy). pne. nazwa od nazwiska twórcy. zabity przez Bellerofonta (zob. dziwactwa.Chilon . wąŜ z tyłu. a takŜe sztuki etruskiej i rzymskiej. jakbyś miał kiedyś znienawidzić. uwaŜany powszechnie za jednego z siedmiu mędrców greckich. de mortuis nil nisi bonum. czipendejl) styl w meblarstwie ang. Podagra. Naz. O umarłych (mów) tylko dobrze ..). Patrz końca (Pamiętaj o końcu) .łac.brąz z Iii w. Kochaj. potwór z Likii. Chimera .(wym. ebenisty ang.. malarstwa wazowego od Vii w. Chimera . dąsy. Chippendale .modernistyczne czasopismo literacko-artystyczne wydawane i redagowane przez Zenona Przesmyckiego (Miriama) w 1901-07 pod hasłem "sztuka dla sztuki" i w myśl maksymy: "KaŜda wielka sztuka jest symboliczna w formie i metafizyczna w treści. która była podobno umieszczona na ścianie świątyni w Delfach.. ułuda.Solonowi. urojenie. . chimaira 'koza. "Chimera" .rzeźba etruska.rada przypisywana Chilonowi. Chimera z Arezzo . Florencja. Chiragra . Ci ze swego aptekarstwa Potrafiają i podagrze. Kamieniem (probierskim) złota probują. przen. por.. mit. rokoka z motywami gotyckimi i chińskimi (materiał . smoka i kozy.efor Sparty w 556-55 pne. jakbyś miał kiedyś pokochać . z gr. fanaberie. wg Homera (Iliada. a złotem człowieka .gr. nienawidź. dna moczanowa (artretyzm) kciuka. a Plutarch . 6. Prosi chłopa albo baby. wydanych w pięknej szacie graficznej. a częściej. Neapol.dawn. 1730-80: połączenie elementów ang. z gr. Mus. mrzonka. którą Diogenes Laertios przypisuje Chilonowi.: Thomasa Chippendale (1718-79).rada Chilona. grymasy. baroku i fr. zob.głównie mahoń).

nauczył ludzi uŜytków z ziół. lniana szata staroŜ. wg biografów. Mus. wg Juwenala. 10. tj. dpn. od Iv w. Chiron i Achilles . panem et circenses.rzymskie malowidło ścienne z Herkulanum. wyrazu chrestos 'przynoszący szczęście'. aby cesarz uŜywał tego znaku w specyficznie chrześcijańskim znaczeniu. spinana na ramionach. Był mistrzem Asklepiosa.) Chi-Rho .). m. przyjacielem Heraklesa. Rzymski: Senat i lud) na chorągwiach rz.w staroŜ. naczyniach liturgicznych i lampach. Mickiewicz. Zeus umieścił go na firmamencie niebieskim jako gwiazdozbiór Strzelca (zob. prawy. wychowawcą wielu herosów. Greków. przyjęty przez wczesnych chrześcijan jako symbol chrześcijaństwa. Znaku tego uŜywano o wiele wcześniej jako skrótu gr. a zarazem symbolu pomyślnej wróŜby. który go przypadkowo zranił w kolano zatrutą strzałą. chlamydos. nie mogąc wytrzymać bólu. Chairon. gr. Chiton . pod brodą.. (A. co widać na ówczesnych monetach. 78-81. Znak.wełniana a. dwóch pierwszych liter tytułu (drugiego imienia) Chrystusa.monogram utworzony z gr. u młodzieŜy i męŜczyzn w sile wieku zazw. chlamys. strzyŜono.) a. Rana była nieuleczalna. jedyne dwie rzeczy.. Chiron . bezpłatnego chleba i igrzysk cyrkowych. więc Chiron.. 'Czerwone skały') w 312. mit. Golono. zrzekł się nieśmiertelności na rzecz Prometeusza.in. Chleba i igrzysk . o jakie. noszona przez jeźdźców i podróŜnych. krótka. zastąpił on litery Spqr (zob. . noszona w domu i na ulicy. znawca muzyki. Prawdopodobnie w tym właśnie sensie umieszczony został przez cesarza Konstantyna na rzymskiej chorągwi cesarskiej. utworzona z prostokątnego płata materii zapinanej na ramieniu a. Grecji wierzchnia wełniana szata męska do kolan.gr. Chleb.) radzić. Naz. Achillesa i Jazona. Nie ma dowodu na to. Neapol.I chiragrze (. najsławniejszy z centaurów. mądry i uczony. z gr. łucznictwa i medycyny. Chlamida . na sarkofagach. liter chi i rho (X i P).łac. 4-9. występuje często w pierwotnej sztuce chrześc. ukazał się we śnie a. Centaura (zob. jako wizja Konstantynowi w przededniu bitwy z Maksencjuszem pod Saxa Rubra (łac. zeszyta z boku. który.

(A. Kamień. Ozeasz. 27. Chleb zimowy . Chlebem i solą witać (a. 6. 11. nadawane w doŜywocie osobom zasłuŜonym i niektórym urzędnikom. Xix w. poł.Śrdw. 1. por. Chleb Ŝałobny . powszednia sprawa. panis bene merentium. a od 1649 w pieniądzach. Pan Tadeusz.: jedna osoba kręci gałeczki z chleba. Ew. wg Łuk. Mickiewicz. Maria Antonina. kogo kaŜda gałeczka ma przedstawiać. 22. twierdząc. roŜkowiec strączkowy. Ew. pospolite poŜywienie. w gdańskim kościele Mariackim. powitanie takie było u wielu ludów słowiańskich symbolem przyjaźni i gościnności.. w dawnej Polsce majątki ziemskie. Chleb utrapienia i woda ucisku . strąki tego drzewa. wg Mat. Chleb Pański . wg innych. w kośc. Psalm 79. śródziemnomorskie drzewo wiecznie zielone o jadalnych strąkach. przyjąć) . sam kamień znajdować się ma wśród wotów oliwskiego kościoła katedralnego a. 3. ty na niego chiebem . rzecz.) Jeśli nie mają chleba. stąd nazwa jubilerskiej jednostki masy (0. łac. twardych nasion uŜywano dawn.chleb eucharystii. 9. Chleb (dobrze) zasłuŜonych . w Biblii. chleb płaczących. czołobitnie. dobra królewskie. NieuŜyty (skąpy.zabawa przy posiłku. a gdy bochenek zmienia się rzeczywiście w kamień. wziął najbliŜsza sobie. Jana (Ceratonia siliqua). Chleb kamienny . starostom. Stypa. Ks.. w Polsce w 1.łac. Pater noster) .27g). komunia. Trzy osoby na wybór.. Król. niech jedzą ciastka . gł. Chleb świętojański . czwarta prośba w Modlitwie Pańskiej (Ojcze nasz. zwykła. Ŝe za pazuchą niesie kamień. starostwa itp.szarańczyn.o chleb powszedni.w Biblii.zob. rz. Chleb płaczu . 6. jako odwaŜników aptekarskich i jubilerskich. 673-74. a druga odgaduje. hiberna) dawana w naturze.-kat. i nazywano je karatami (gr. legenda o przemianie chleba w kamień związana jest w Polsce z dawnym opactwem cystersów w Oliwie. Gałeczki z chleba . 3.w Biblii. Kto na ciebię kamieniem.zob. Chleb powszedni . pop. 'roŜek'). W końcu stawiła przed nim trzy z chleba gałeczki. .gościnnie. zdumiony cudem skąpiec wchodzi na drogę poprawy.troszczył się jeszcze za jego czasów zdegenerowany lud rzymski.codzienne. chleb św..zob. który przecieŜ niegdyś współrządzii państwem. keration dosł.w dawnej Polsce Ŝywność dla wojska na leŜach zimowych (łac. 4. leniwy) człowiek odmawia wędrowcowi kawałka chleba. 9-13.

. Ŝe w piekle. bezczelne. na jego koszt. 1. 8. RozmnoŜenie chleba . 3. Co mi Ŝywemu na nic. iŜ jeden śnił. przełoŜony z Gesta Romanorum. (Powtórne) Mat. Autor maluje w nim pewną cechę ogólną i typową. Gen. 4. Święty.). hasło Burbonów sycylijskich w Neapolu 1738-1860. 4. Słowacki.w Biblii.. drugi.w Biblii. chleb (mąka) i siła (trzymają lud w karbach) . 6. 10. 15. utrzymanie u kogoś z jego łaski. o trzech zgłodniałych włóczęgach. trzeci zaś ujrzał we śnie swoich kompanów i doszedłszy do wniosku. 4. 8. 19. Deut. 37-40. W pocie oblicza twego będziesz poŜywał chleba .) Chlestakow . pol.zob.. chełpliwe i zupełnie niekonsekwentne łgarstwo.. 3.wł. 4. F. (J. bez pracy. Chloe . Zając (Wyszedł jak ksiądz). Marek. Zjadacz chleba . występujących nie tylko u ludzi bezwartościowych". i postanowili. 13. Wilno 1846) Gogola. tylko czoło zdobi. 32. a temu w piekle nic nie pomoŜe.. głupawe.człowiek zwykły.. Teslament mój. zwaną odtąd chlestakowszczyzną: "ten próŜny człowiek i marny charakter zawiera w sobie zespół cech. Łuk. wg Mat. por. Marek. drobny urzędnik petersburski. komu się przyśni najpiękniejszy sen.popularny w Polsce przykład kaznodziejski. Jan. którego notable małego miasteczka przez nieporozumienie biorą za rewizora ze stolicy i który wchodzi ochoczo w tę rolę.. Święty chleb . Nie samym chlebem człowiek Ŝyje . Lecz po śmierci was będzie gniotła niewidzialna. Rano okazało się. farina e forza (skr. 1. Zabawy.gotowy chleb. wyst.zob. (Pierwsze) Ew. feste. przyziemny..F. 35. 9.w aniołów przerobi. AŜ was. Sen o chlebie ..). Jednak zostanie po mnie ta siła fatalna. Łuk. 14. Bóg do Adama. przeciętny.postać z komedii Rewizor (Petersburg 1836. Dafnis i Chloe. którzy kładli się spać mając tylko jeden mały chlebek. Ŝe jest w niebie. Ŝe temu w niebie nic nie potrzeba. 106 (zob.Łaskawy chleb . 6.w Biblii. zjadacze chleba .F. wg Mat. absolutna pustka umysłowa. . Ŝe przypadnie on temu. Ew. pozbawiony wyŜszych aspiracji i ideałów. wstał i chleb zjadł sam.

baba i kogut . . nowe opracowanie K. na kwaśnym mleku. śona chłopa.przysł. Vesely. Ŝe daje sobie radę z kilkunastu Ŝonami. St. Pan Tadeusz.(2) specjainie przyrządzony zimny barszcz zabielany. 306-07. fasolą. Dichter und Bauer. trzeźwy. pergola. (A.nm. ocienione lipą. (J. Choćby był o jednym oku. byle jeno tego roku . 2. Duglasie..Chłodnik . Chłopi grający w karty . w Indiach.) Chłodnik . powojem.in. Chłopski rozum .. 1. rakami itp. porosłe dzikim winem. grabiną. Chłop szykuje się więc na śmierć. O.obraz Adriaena Brouwera. pochodzące z humorystycznej litanii. czes. WąŜ. Olśniony tym chłop garbuje Ŝonie skórę i wraca do zwykłych zajęć.(1) dawn. krajach arabskich (Opowieść o ośle.zdrowy. obdarza go w zamian umiejętnością rozumienia mowy zwierząt. Chłop i poeta . uwertura do zapomnianego wodewilu (1846) Franza von Suppe. Gal. Persji. 1965. przypisywanej dziewczętom chcącym się prędko wydać.bajka staroŜ. Chłopski Bruegel . chce go od męŜa gwałtem wyciągnąć. znana m. miejsce chłodne. pop. Luwr. bluszczem. opera komiczna opus 37 (Praga. kiszonymi burakami. wole i gospodarzu w Baśniach z 1001 nocy) i w Europie. a jego pan jest wobec jednej bezsilny. Ŝe ma jakiś sekret. któremu chłop darował Ŝycie. wydobywszy od niego. mięsem. wąŜ. Bruegel. wtenczas wszyscy siedli I chołodziec litewski milcząc Ŝwawo jedli. Chłopska rodzina . Selma sedlak. altana. z zieleniną. 1878) Antonina Dvoraka. jak kogut na podwórzu mówi. Maria Stuart. bezmięsny. tekst: J. Chłop. Chłopi w karczmie . Monachium. 1.obraz Adriaena van Ostade. co jednak chłop musi utrzymać w tajemnicy pod grozą natychmiastowej śmierci. Słowacki.) Chłop.zob. gdy nagle słyszy. ParyŜ.obraz Louisa Le Nain. chołodziec litewski z boćwiną. Mickiewicz. czym to grozi. praktyczny. Chłop szelma. mimo iŜ wie. chmielem. zakwaszony ogórkami. Jutro .w chłodnikach ogrodu Czekam ciebie. Pinakotek. Drezdeńska. Honolki.

por. Muz. tuman. kopia rzymska. Chłop nas zdradził. Mus. tronek. łosi a. Przygotowanie. danieli. Kordian. skrzynka przyskrzyniła.obraz (1566) Pietera Bruegela St.zaginiona rzeźba gr. Warszawa.obraz (1638-40) Rubensa. Wiedeń. Szatan: Stary . nr 212. rój.. 250-220 pne. szyszki chmielowe (kwiatostany Ŝeńskie) dostarczają lupuliny niezbędnej do wyrobu piwa. Trumna chłopska . dawn. Wesele chłopskie .stado jeleni. Gierymskiego.. Nar. Kmieciów. kruk oko wydziobał. 1894) Al.) Chłopiec duszący gęś . Krukowieckiego i Rybickiego.jakby ojciec dzieci. brąz.Kantata chłopska . Mus. Chmiel .bylina z rodziny konopiowatych. Mer hahn en neue Oberkeet . ryba zatopiła . chmura. Bacha. Prado. Grabski. Muz. Nie do boju. Nazwijmy od słowa ludu. pijaństwo.obraz (1566) Pietera Bruegela St. echo wierszyków satyrycznych chłoszczących przywódców powstania listopadowego 1830: Chłopickiego. nie do trudu. Z chłopa król .. Chłopicki. którzy doprowadzili je do upadku.przysł. J. Warszawa. Nar. tzw. Dajmy mu na pośmiewisko Sprzeczne z naturą nazwisko. dłuta Boetosa z Chalkedonu (ok. Madryt. Taniec chłopski . Słowacki. mrowie. wyrastająca do wysokości kilku metrów. Taniec chłopów . nowoŜytny odlew. zamoŜny gospodarz ubierający się po miejsku. . Skrzyneckiego. dawn. tłum. (J. Wiedeń.(1742).nm. S. Kunsthist. Monachium. Chmara . czyli nędznych chłopów. Kunsthist. 165-70.zob.). ćma. Surdutowy chłop .dawn. piwo. mnóstwo.obraz (ok.

w 1629 król Zygmunt Iii mianował go wojewodą kijowskim. na zimę. ul) dla ochrony od deszczu. Wkrótce potem. a przy tym surowa. ku oburzeniu magnaterii. St.) Arystofanesa. krzewów ogrodowych. Nephelokokkygia. zapomniane) przy oczepinach panny młodej: śebyś ty. porwań i napadów. Chochla . szorstka. kobieta głośna na całej Ukrainie. często okrutna dla podwładnych. Chmiel . osobliwa. słynna z energii. temat pieśni.Chmiel . Oj. odkrywca właściwej taktyki walki z nimi. z łac. gród napowietrzny z komedii Ptaki (zob.scherzo symfoniczne (1926) Stanisłwa Wiechowicza. chmielu. śpiewana do niedawna na weselach ludowych (a niegdyś takŜe na szlacheckich i magnackich) wyłącznie przez męŜatki (z uwagi na jej oczywiste aluzje falliczne. 37. okrągła łyŜka o długim trzonku. którego imieniem tatarskie matki straszyły dzieci. usypiająca. przedmiot przypominający muszlę ślimaka'. czerpak.. zwł. w 1630.słynny wódz polski Xvii w. następnie naczelnym wodzem w walkach z Tatarami.warząchew. regimentarzem. ale i w obozie. to na dół. Wyspiańskiego. zarówno przy planowaniu działań. okrycie słomiane. nie robiłbyś ty z panienek niewiast. został. jak i na koniu. hartu. ściśle związana z krajobrazem kresowym Xvii w. Chochołowa muzyka . cochlea 'ślimak. chmielu. Chmielecki Stefan .słomiane okrycie roślin. chroniące pasterza przed deszczem. Chmielecki niespodziewanie zmarł. wreszcie. snopek okrywający kopę zboŜa (a. uwielbiany przez polską i ruską ludność kresową. . Wilczyca kresowa . najeŜdŜająca (juŜ jako wdowa) sąsiadów. pogromca Tatarów. drewniana. z bronią w ręku. na tyczki nie lazł. pomocna męŜowi nie tylko w domu.gr.monotonna. Choć pochodził z drobnej szlachty. Chochoł . chmielu nieboŜe! 1-5. 3. męstwa. podobna w charakterze do melodii wygrywanej przez Chochoła w Weselu. dziś juŜ zresztą. sprawczyni gwałtów. Ŝona Stefana.polska pieśń obrzędowa z Xvi w. Chmurokukułkowo . to ku górze. w stepie. duŜa. podań i legend. postać złoŜona. oj.Teofila z Chocimirskich Chmielecka. dawn. nieboŜe.

pseudoklasyczna. chodaczek. a Koniecpolski znajdował się .Chocim . wiązane rzemykiem a. spadł z imprezy swojej i straciwszy sto tysięcy ludzi. pisany oktawą. SRR. zakończona zwycięstwem polskim. tytuł: Transakcyja wojny chocimskiej.-zach. sznurkiem wokół nogi. jego sztukę wojenną wspierała biegłość w matematyce. w płd. ubogi. wobec Ŝołnierzy surowy. Ukr. W 1621 stanął na czele wojsk koronnych przeciw Turcji (śółkiewski poległ juŜ był pod Cecorą. Wojna chocimska . zagrodowa.. dowodzone przez hetmana kozackiego Piotra Konaszewicza-Sahajdacznego. dowodził regimentarz Stanisław Lubomirski) i przez wojska kozackie (30000). ale za namową króla wziął udział w wyprawie pod Smoleńsk (1611) i pod Moskwę (1617-18). gdy Chodkiewicz zachorował. wszytkie państw swoich z Afryki. kapcie.miasto nad Dniestrem. w chwili zawierania rozejmu. 11 Xi 1673 druzgocące zwycięstwo wojska polskiego pod dowództwem hetmana Jana Sobieskiego nad korpusem tureckim Hsejna Paszy. z Azyi i z Europy na Polaki zgromadziwszy siły. szaraczkowa. pobił (wraz z Krzysztofem Mikołajem Radziwiłłem. zw. gdzie Osman. 2 Ix . pamiętników Jakuba Sobieskiego (ojca Jana Iii). na podstawie łac. łapcie. balistyce i inŜynierii.dawn. przyczynił się do zwycięstwa sił królewskich pod Guzowem (zob. łyka.poemat (1780) Ignacego Krasickiego. Chodak .. wojewoda wileński od 1616. Po wyprawach przeciw Nalewajce (zob. przeciw 120-150-tysięcznej armii tureckiej. upoetyzowana kronika wojny 1621 r. umocnionym w dawnym obozie polskim. Szlachta chodaczkowa . po zwycięstwie pod Kircholmem (zob.. zagonowa. kierpce.9 X 1621 obrona obozu warownego przez armię polską (35000 Ŝołnierzy) pod dowództwem hetmana Jana Karola Chodkiewicza (od 23 Ix.. człowiek o usposobieniu gwałtownym. nie lubiany przez nich. Piorunem) Szwedów pod Kockenhausen (1601). Chodkiewicz Jan Karol . drobna szlachta.) uwaŜany w Europie za jednego z największych wodzów swego czasu. Hetman wielki litewski od 1605. na wzór Jerozolimy wyzwolonej Tassa. napisana gł. wyd. w obozie polskim pozostała tylko jedna beczka prochu. skóry.1560-1621. chodzący w chodakach. człowiek prosty. inglorius wrócił do Konstantynopola. obdarzony nadzwyczajnym talentem strategicznym i organizatorskim. uboga.) i na Wołoszczyznę. jeden z najwybitniejszych dowódców Rzeczypospolitej. trepy. zdobył Dorpat. pierw. 1850) Wacława Potockiego. wszakŜe szybkość decyzji i Ŝywiołowy impet na polu bitwy pozwalały mu porywać ich do zwycięstwa. Wojna chocimska ..). Był przeciwnikiem interwencji polskiej w Rosji. cesarz turecki. zapalczywy w wybuchach gniewu. odniósł wielkie zwycięstwo pod Kircholmem (1605). wg tradycji.obuwie z drzewa.historyczny poemat rycerski w 10 częściach (1670. nieudana próba epopei bohaterskiej.

wigilijne drzewko. Chocim. stawiał Turkom opór pod Chocimiem i zmarł na zamku chocimskim przed zakończeniem kampanii.powiedzenie Chodkiewicza.miasto w woj. Wojna chocimska .powieść hist. Choinka . zabawkami. jodła i bukszpan. późny obyczaj niemiecki. marszałek. U. księciem Albertem Sachsen-Coburg-Gotha. (1903) Wiktora Gomulickiego. łańcuchami. spotykany w 1.powiedzenie Chodkiewicza. mieszanym. np. starodawny. dla uczczenia starszych gości weselnych i rodziców młodej pary.w niewoli tureckiej). Zwyczaj rozpowszechnił się w Europie i Ameryce Płn. tańczony dawniej po oczepinach a. powiedzieć Stefan Batory w czasie odwiedzin Akademii Wileńskiej. Chocim. błyszczącymi nićmi. polski.zob. równieŜ w świecie niechrześcijańskim. polski taniec ludowy. 13: "Chwała Libanu do ciebie przyjdzie. wielki to będzie Ŝołnierz . Policzymy je. szklanym śniegiem w czasie świąt BoŜego Narodzenia (a. do przodka. Gdzie nas starodawne instytucje nie skrzepią. a w Xx w. Nowego Roku). Niemcewicza. W urzędzie moim Ŝadnemu gmerać nie dopuszczę . w Xiii w. Miecz i łokieć . Chodzony . wg tradycji. łaŜony. Xix w. aby przyozdobić miejsce świętości mojej". Izajasz.(1816) J.zob. Chodkiewicza monografia hist. i sosna społem. oparty moŜe na Biblii. Śpiewy historyczne . (1781) Adama Naruszewicza. równy. gdy towarzysz jakiś liczył chorągwie nieprzyjaciela i nie mógł się ich doliczyć. Chojnice . w Japonii.miał. K. wolny. w okresie mody na rzeczy niemieckie po ślubie brytyjskiej królowej Wiktorii w 1840 z nm.powiedział Chodkiewicz przed bitwą pod Kircholmem. w . Transakcja wojny chocimskiej . nowe wynalazki prędzej zgubią . chory. poprzednik poloneza. Zaiste. w metrum trójdzielnym a. Historia J. bydgoskim.pieszy. gdy pobijemy . chmielowy. ustawiane i przystrajane świeczkami. gdy młody Jan Karol powitał go łacińską oracją w imieniu uczelni. starosta. polegający na korowodowym chodzeniu par. 60. obronny gród pomorski. obchodny. poł. w Polsce u ewangelickich mieszczan pochodzenia nm.

Cholewka. oficjalny śpiew kościoła protestanckiego. fr. orunga 'znak. wyrazy słowiańskie z mongolskiego orungo.-cerk. vexilla. zostało rozbite przez 15000 zacięŜnego wojska KrzyŜaków.-słow. ros.) AmbroŜy. czes.-kat. organizacji wojskowej.zob. politycznej. 18 Ix 1454. zabiegać o jej względy. drapeau od drap 'materia. Chorał K. sukno'. miękkim podkładzie. na początku 13-letniej wojny z KrzyŜakami. palić) cholewki . złoŜona z drewnianych a. płachta'. rz. Z dymem poŜarów. wojsko polskie w sile 18000. złoŜone prawie wyłącznie z pospolitego ruszenia niekarnej szlachty. Chorał ambrozjański . Duha. godłach. łac. bez wspóludziału instrumentów.(rzymski) kościelny śpiew liturgiczny rozwijający swoje jednogłosowe melodie diatonicznie w skalach kościelnych. przytwierdzony do drzewca. chorugy. Chorał gregoriański . Chorągiew . zob. Chomąto .zob. oblegające KrzyŜaków w Chojnicach. śpiewy te miał zebrać i uporządkowaó papieŜ Grzegorz I. część uprzęŜy końskiej opasująca nasadę szyi.1310 zdobyty i ufortyfikowany przez KrzyŜaków. będący znakiem państwa.. mn.zob. Chorał . (św. okres rozkwitu Ix-Xii w.nie znana staroŜytnym. kościelnej itd.płat materiału o określonych barwach..zalecać się do dziewczyny. starorus. Chopiniana . Ujejskiego . korouhev. Smalić (dawn.-nm.-g. choragy. Sylfy (Sylfidy). Fahne od st. stąd .liturgiczny śpiew kośc. 590-604. miasta.. Chłodnik (2). chorugw'. ściągniętego na odsiecz miastu. ziemi. umizgać się. fano 'materia. Chołodziec litewski . chorągiew'. społ. metalowych pałąkowatych kleszczyn o..czernić je (co było niegdyś oznaką wyjątkowej elegancji) dla zwrócenia na siebie uwagi panny. stąd nazwa.zob. Rodzaje . st. sprowadzona do Europy z Chin w Viii w.

G. zwł. Choroba św. rzadka obecnie forma gruźlicy węzłów chłonnych szyi. kiła. dawn.) Walenty. poprzednio zwana rotą. Antoniego . le mal du siecle. dworska. Mahomet (Chor. Chory człowiek Europy . charakteryzująca uczuciowość początków Xix w. Amsterdam. smutek. przybierająca róŜne formy. (św. od spokojnej niechęci do świata aŜ do gwałtownej rozpaczy. Chore dziecko .zob.krzywica. biała i czerwona.. Ŝe znika pod dotknięciem dłoni monarchy.chorągwi: flag (państwowa i narodowa).. w liście Woltera (1770) do Katarzyny Ii i w rozmowie Mikołaja I z ambasadorem bryt. Wielka choroba . proporzec (chorągiew marynarki wojennej na dziobie okrętu).chorągiew wojskowa). Chory. H. Choroba wieku . melancholia. Choroba królów . teŜ Taniec (św. A. 1660) Gabriela Metsu.zob. Montesquieu. Mahometa). skrofuloza. 1683. róŜa. Francuska. kawalerska. . Angielska choroba . Chorągiew biało-czerwona . regius morbus. Antoniego. w pieśni Turek jest chory J. (św.ogień św.obraz (ok. sztandar (od 1937 . biała-czerwona. Morski.łac. Chorągiew .nazwa polskiej chorągwi narodowej uŜywana od połowy Xix w. sądzono. Wita). Walentego . Seymourem w 1853. zob. nazwana tak juŜ w roku odsieczy wiedeńskiej.handlowa a. zołzy. wojenna). Choroba morska . potem w Listach perskich. skrofuły. 19 (1721). Poysela. poprzednie nazwy: biała z czerwonym.Turcja sułtańska. Chorągiew proroka .choroba weneryczna.fr. kanonika klasztoru w Baumburgu (Górna Bawaria). sekretna choroba .zob. Choroba . Rijksmus.w wojsku polskim Xvi-Xviii w.padaczka.) Walenty. podstawowa jednostka organizacyjno-taktyczna wszystkich typów jazdy licząca 100-200 ludzi. 1. bandera (flaga państwowa na okrętach morskich . Choroba św. związana z romantyzmem.zob. med.

i zmarł po czwartym przedstawieniu. zrazu dominującym. nierób. stalle itd. ale druga Ŝona Argana. jego ostatnia sztuka. Anioł. często wydzielona od nawy lekkim podwyŜszeniem. w której grał rolę tytułową. zespół opery belgradzkiej. aŜ do początku Xviii w. dopiero między X i Xiii w. na pół cudzoziemiec. Chowanszczina. prezbiterium. Argan udaje zmarłego. Hipochondryk Argan w bezpodstawnym strachu o swoje zdrowie staje się ofiarą lekarzy Purgona i Diafoirusa. Grecji (gr. partie wysokie śpiewali chłopcy.jeden z diabłów ludowej demonologii polskiej. śpiewie i tańcu komiczną ceremonię promocji na doktora medycyny.ros. nygus. archit. na pół szlachetka.(1) w staroŜ. waŜną postacią dramatu jest tu chór. nowa wersja oprac.zob. który stał się niezbędnym elementem dramatu gr. wyst. śpiewał unisono. powstały chóry w obecnym składzie. Le malade imaginaire. publ. komedia-balet (ParyŜ 1673. ludowy dramat muzyczny (premiera prywatna. chór . ujawniając chciwość i egoizm Ŝony. a wraz z rozkwitem wielogłosowości w Xv w. przez Ravela i Strawińskiego ParyŜ 1913. przestrzeń kościoła przeznaczona dla duchowieństwa. Chowaniec . balustradą i łukiem tęczowym. Aby wypróbować uczucia Ŝony. wolałaby z jego córki uczynić zakonnicę. Diabeł. libretto autora. przeszedłszy przez etap dialogu dwu półchórów. która w rzeczywistości kocha tylko jego pieniądze. Argana. utrzymanek czarownic. do komentowania i krytyki działania postaci dramatu. na ogół bez udziału kobiet. rozpoczęło się rozróŜnianie skali głosów śpiewaczych. zawierająca ołtarz główny. Międzyakt kończący sztukę przedstawia w makaronicznej łacinie. i miłość córek. Chór . Warszawa 1963) Modesta Musorgskiego. Aby mieć lekarza na podorędziu. Chóry anielskie . Nowogródek 1761) Moliera. Chowańszczyzna .. Chór . Nieszczęśliwa miłość młodej wdowy Marfy (mającej dar jasnowidzenia) na tle buntu księcia Iwana Chowańskiego (1682) przeciw reformom cara Piotra I. chór aŜ do X w.fr.. reprezentujący lud rosyjski. później. pol. por. pedantycznego medyka. instrumentacja M. pozostawiony w wyciągu fortepianowym. Petersburg 1886. później kastraci.(2) archit. Rimskiego-Korsakowa. stara się skłonić swą córkę do poślubienia syna Diafoirusa. ogranicza się do asystowania aktorom. 1911. tak i w pierwotnym kościele. choros) zespół osób wykonywających pieśni i tańce podczas obrzędów kultowych.Chory z urojenia . Jak w starogreckim dramacie.

pełna kultury. po polsku brzmiałby chrom. jeszcze za Ŝycia swej bohaterki. astrologa Karola V. empora organowa. 1730-1803. poetka francuska. organowa. Sotheby's..1363-1431. ur. w 1766 w Londynie przez Jamesa Christie. kobiety. miniatur itd. mebli. subtelna. o fonetyce południowosłowiańskiej i czeskiej.zdrobn. śpiewaczy. Przeciwstawiała się antyfeminizmowi swoich czasów sławiąc kobiety. głosi jej chwałę. od chrapa 'nozdrze zwierzęcia'. owdowiała. Kraszewskiego). Była to jedna z najwdzięczniejszych postaci kobiecych Xv w. Gontyna. spędziła dzieciństwo i młodość na dworze król. opiewając wyzwolenie Francji. Zaczyna układać ronda i ballady. w l. a przejęty przez Konopnicką i Młodą Polskę. Christine De Pisan . w Bolonii. spontaniczna. (zazw. Witeź. Sama jestem i chcę zostać sama. organy) i dla chóru śpiewaczego. Scjentyści. Christie's . Chram . pierwsza. równieŜ o nozdrzach dziecka a. w Traktacie o Joannie d'Arc (1429). zostając z trojgiem dzieci. Sama .muzyczny. starej broni i zbroi. i dedykuje je wybitnym osobistościom.-słow. cerkiewizm. zwł. spodziewając się od nich pomocy finansowej. w 15. w Ŝart. srebra. córka Włocha. zrujnowana przez procesy. uŜywany u nas przez pisarzy pochodzących ze wschodu (Zaleskiego. aby sprzedawać do bibliotek magnackich iluminowane rękopisy swoich wierszy. jako zrealizowanego wreszcie ideału kobiety. zwrocie: mieć chrapkę ną coś 'mieć na coś chętkę. porcelany. pomieszczenie w kościele na instrumrnty muz. jedno z największych tego rodzaju przedsiębiorstw na świecie. rosyjskim jest to płd. klejnotów.mn.(wym. zabrana przez ojca do Francji w 1370. Samą pozostawił mnie mój miły. w jęz.zob. firma zajmuje się sprzedaŜą z licytacji i szacunkiem (oceną wartości pienięŜnej) obrazów. roku Ŝycia wyszła za mąŜ. ochotę'. Chrapka . por. kristi:z) salon aukcji (przetargów publicznych) zał. wyraz pseudopolski. ksiąŜek. w Księdze trzech cnót i Mieście pań (1405). a w 22. w których dyskretnie wyraŜa swoje cierpienie (Ballady wdowieństwa). ZałoŜyła teŜ rodzaj małej oficyny. trybuna śpiewacza. dziś takŜe z filią nowojorską. Christian Science .prawdziwie wielka poetka.. Ujejskiego.. por. a przy tym .świątynia.

przysł. Święty (monogram). Ut nos resurgamus. które dopowiedzieć naleŜałoby prawdop. tł. Kyrie eleison. krzaki. ucieczce". Jezus Chrystus.włóczęga. (a później w polskiej sztuce ludowej jako wyobraŜenie trosk i udręk Ŝycia ..ang. stał się później jakby drugim jego imieniem. chrustniak.: Christe surrexisti. Sama jestem i niemiłowana.gr..) Chrust . hultaj. gałgan. na południu i wschodzie Polski .faworki. Ludu przykład dał je.najdawniej zapisana (w 1365 w Płocku) polska pieśń rel. Chrystus z martwych wstał je. w krzaki. christos 'namaszczony. Łakoma rzecz chrust . powsinoga. do wiązania. Chrystus frasobliwy . Fugas chrustas . wiklina. od drapania się przez chrusty 'przedzierania się przez zarośla' ukrywającego się zbiega. z hebr. zob. Chrystus z martwych wstał je . bez druha i pana. pieśń wielkanocna. W. maszijah 'pomazaniec. dania drapaka w chrusty 'czmychnięcia. Christ. Chrystus Andów . dezertera.suche gałęzie odpadłe z krzewów i wierzchołków drzew (uŜywane na opał. a. jako faszyna do pokrywania grobli). płotów a. przez rozpacz znękana. Trylogia dramatyczna H.typ wizerunku Chrystusa częsty w plastyce Xv w. od drapnięcia. Tragedia Nowej Anglii (1868) i Boska tragedia (1871). rejteradzie.brąz (1904) Matea Alonsa. Drapichrust . obieŜyświat. Sama jestem. tł. EŜ nam z martwych wstaci. słowami: "w odwrocie. Przełęcz Uspallata. granica argentyfisko-chilijska. gąszcz. Sama w Ŝalach. 1-7. Viii-X w. (Christine de Pisan. Julii Hartwig. Chrystus . w gąszcz' przed pogonią. exemplum dedisti. dialog Marii i Józefa uwaŜany jest za pierwowzór ang. Longfellowa: Złota legenda (1851). literatury dramatycznej. poemat anglosaski zawierający 1694 wersy. co mnie doświadczyły. którego część środkową napisał Cynewulf. prawdop.Ŝartobliwy zwrot przysłowiowy makaroniczno-łacińsko-polski 'zmykasz w chrusty'.jestem. Mesjasz'. w Nowym Testamencie tytuł przydany Jezusowi. ucieczki w krzaki. et tecum vivamus. zarośla. Ballada (Seulete sui erseulette vueil estre). Chrystus . Sama jestem. Z bogiem krolewaci. pomazaniec'.. przekład strofy hymnu łac. chruśniak. w cierpieniu nad siły.

1. niekiedy w drugiej ręce rózga. Homera piękna branka. komendanta Trembowli. wg Iliady. 'Dzieciństwo Chrystusa'. Oratorium op.zob. Jana z Antiochii.fr. Chryzmo . 347-407. Santa Pudenziana. od 398 patriarchy Konstantynopola. ok.). a. ofiarowana Agamemnonowi jako dar honorowy. Chryzejda .. z cytatem chorału Rorate coeli. przez armię turecką pod dowództwem Ibrahima Szyszmana. Chryzostom . Chrystus Odkupiciel . brankę zwrócono Chryzesowi i zaraza ustąpiła. Ŝe jednym noŜem . a na głowie korona cierniowa. ten poskarŜył się Apollinowi. chrysostomos 'złotousty'. przydomek św.gr. Fressen. druga Ŝona Jana Samuela. Freyzen. uzbroiła się w dwa noŜe i stanąwszy przed męŜem. trylogia biblijna: 1. kapłana Apollina w Chryzie.chłopskiego): w pozycji siedzącej. z Kurlandii. Chrzanowska Anna Dorota . gdy z powodu zajadłych szturmów i bezustannego ostrzału artyleryjskiego nawet sam nieustraszony komendant zaczął przemyśliwać o kapitulacji. za radą Achillesa i Kalchasa. z pochyloną głową opartą na dłoni. córka Chryzesa. potęŜnej warowni na wzgórzu. Gdy Agamemnon nie chciał przyjąć za nią okupu od zbolałego ojca.oratorium na solistów. L'Enfance du Christ . Ucieczka do Egiptu i 3. ale rozgniewany Agamemnon zabrał w zamian Achillesowi jego brankę. znacznie młodsza od męŜa i podobno urodziwa. oświadczyła wobec świadków. Bryzejdę (zob. Sen Heroda.z domu de Frezen a. w późnym stylu neapolitańskim. Chryseis. nie dokończone. chór i orkiestrę (1859-66) Ferenca Liszta. oratorium (ParyŜ 1854) Hectora Berlioza. Chrystus tronujcący . pochodząca prawdop.).oratorium (1803) opus 85 Beethovena. Góra Corcovado. od 20 Ix do 5 X 1675. KrzyŜmo. Przybycie do Sais. Anna Dorota (zwana niekiedy niesłusznie Zofią). Po 10 dniach. Rzym. Feliksa Mendelssohna-Barthoildy. paszy Alepu. 2.mozaika (Iv w.gr. Rio de Janeiro. jak głosi tradycja. słynnego z wymowy kaznodziei. który zesłał na Greków zarazę. 97. największego z greckich ojców kościoła. w czasie oblęŜenia zamku trembowelskiego.Ŝelbeton (1931) Heitora da Silva Costa i Pawła Landowskiego. doktora kościoła. Chrystus na Górze Oliwnej . Chrystus .

3. z ukazaną na pierwszym planie komendantową. dostojnika. bardzo uszkodzony. od imienia Chrystus.przebije jego.) w 966 r. prócz tego zagroziła.. Józef. pod bombami. Chufu ..zob.obraz Franciszka Smuglewicza. Chrzest ogniowy . w Biblii. Obrona Trembowli . co przyjdzie po mnie. Na szczycie jaka łuna! poŜar Carogrodu! Czy Allach.znalezienie się po raz pierwszy pod obstrzałem nieprzyjacielskim. Ew. z hindi khalat. malowany później kilkakrotnie w mniejszych rozmiarach i rozpowszechniany w postaci odbitek litograficmych.... w bitwie. wkrótce potem Ibrahim. a drugim siebie. Obrona Trembowli . Wybicki napisał na jej temat libretto operowe. wielokrotnie przez nieprzyjaciół niszczony i znów odbudowywany.) Tę latarnię zawiesił śród niebios obwodu? (A. Chtoniczne Bóstwa . w Indiach a. Chylat . Piramida (Cheopsa).. Krwawy. Chrzest .. ale ten.zob.. chrzcić was będzie.suknia honorowa. gdy noc chylał rozciagnęła bury. Annie Dorocie wzniesiono w Trembowli pomnik. zgnębiony poniesionymi stratami. wg Mat. jeśliby miało przyjść do poddania Trembowli. 11.. Turcji sułtańskiej. khilat z arab.zob. Nieustraszona komendantka a.. ofiarowywana przez władcę a. hilat. Nar.z czes. obawiając się odsieczy Jana Iii spod Lwowa. 5-8) . określany równieŜ tą nazwą chrzest Mieszka I (zob. Muz.. Warszawa. (.obraz (1841) Aleksandra Lessera. sonet Widok gór ze stepów Kozłowa.. osobie zasłuŜonej. męstwo jej zagrzało oblęŜonych do walki." Chrzest Polski . odstąpił od zamku. mówi Jan Chrzciciel: "Ja was chrzczę wodą. Mickiewicz.proces chrystianizacji mieszkańców ziem polskich. Krwawy chrzest . ogniem. trwający od X do Xiii w. Ŝe przez zaufanych podpali prochy i wysadzi zamek w powietrze. Bóstwa.

poeta.). Cicero(n) . który wtedy odsunął się od Ŝycia publicznego. O państwie. pisarz. por. pogard. Sławę polityczną uzyskał gł. gł. Maria Konopnicka zachwycała się urodą okresów retorycznych Cicerona. Herbata (Ceremonia). dzięki czemu mogła się stać wzorem literackim języków nowoŜytnej Europy. Hieronima. pretorem w 66. Po zamordowaniu Cezara w 44 poparł Oktawiana przeciw Antoniuszowi. W obronie poety Archiasza. prostak. Antoniusz zaŜądał zgładzenia Cicerona. poł. O starości. O najwyŜszym dobru i złu. Ciura. Był boŜyszczem ludzi Odrodzenia. Olbrzymią sławę jednej z najwybitniejszych postaci świata antycznego zdobył u potomności głównie jako mówca. Kwintylian uwaŜał Cicerona za największego pisarza rz. Jego najwaŜniejszą zasługą dla literatury było udoskonalenie prozy łac. jak i na Petrarkę. Dziedzictwo jego widoczne jest równieŜ w dziełach Sienkiewicza i śeromskiego. np. filozoficzne. Augustyna. Jan Kochanowski nazwał ją "anielską". czym wzbudził jego nienawiść. Prozę ciceroniańską naśladowali Stanisław Orzechowski. Zawierając tzw. AmbroŜego. Piotr Skarga. edylem kurulnym w 69. Łukasz Górnicki. co "ręką tocząc po korynckiej wazie. najwybitniejszy mówca rzymski. św. stylista i filozof.Cianoju . przest. Filipiki przeciw Antoniuszowi.3 pne. gwar. ale po jego klęsce pod Farsalos Cezar ułaskawił Cicerona. Papirus. równieŜ jako wielki nauczyciel patriotyzmu. pisma prawno-polityczne. a. polityk... zarówno na św.zob. od ciarać 'walać'. np. oberwaniec. chłop ubierający się z miejska. to samo. Przeciw Katylinie. do jego przyjaciela Attyka.). Przeciw Werresowi. teoretyk wymowy. Wśród jego licznych dzieł znajdują się pisma o sztuce wymowy. piękny rytm i kadencja zdania. i kilkaset listów. wyrok wykonano. O mówcy. np. liczne mowy.. Cibora . teologiczne. stylista i filozof. Ciarach . m. O naturze bogów.dawn. Rozmowy tuskulańskie. Pierwszym w Polsce zapalonym wielbicielem Cicerona był Wielkopolanin Jan z Ludziska (1. triumwirat z Oktawianem i Lepidusem w 43 r. udający mieszczucha. O powinnościach. itp. 2. 106 . uczył się krągłość myśli zamykać w wyrazie".zob. Orator. O przyjaźni.Marcus Tullius Cicero. a konsulem w 63. Klasyczna prostota i naturalność Listów była wzorem dla Ignacego Krasickiego. W czasie wojny domowej między Pompejuszem i Cezarem wziął stronę Pompejusza. co cierać w ucierać. Xv w. O prawach. Wpływ jego był olbrzymi. Po studiach prawa i filozofii rozpoczął w 80 r. karierę obrońcy sądowego. cechą tej prozy był bogato rozczłonkowany okres.in. . a sukcesy w tej dziedzinie otworzyły mu drogę do najwyŜszych urzędów: został senatorem w 75. dzięki swej energicznej akcji przeciw spiskowi Katyliny (zob. szlachetka. drobny szlachcic. św. np.

początek mowy Cicerona Przeciw Katylinie. Muz. Ciceroniański okres .W biblijnej przypowieści o synu mamotrawnym (Ew. kunsztownie rozbudowane. najsławniejsza kolęda świata. 'mały Ciceron'.. Tuskulum . Cielec morski . samica cietrzewia. jakim powitać miał Cicero nasłanych na niego przez Oktawiana zabójców. równowadze antytez i in. Uderzajcie! . 1. Święta Noc . Mus. 1.(1) cieciora.lit. zwł. dosł.dawn. Stille Nacht. krowa. włoski. Cicha Noc.(2) roślina zielna z rodziny motylkowatych. Cicerone . retorycznych. naszej cierpliwości?'. cicer 'groch'. głowa: Rzym.). Pal. 1. Katylino.organista Franz Xavier Gruber. Kapitolińskie. o róŜowych kwiatach skupionych w półkoliste główki i wzniesionych strąkach.. Mus. (O czasy! o obyczaje!). zaletach literackich a.(zob. muzyka . Ducate. Catilina.zob. Florencja. odchowany byczek.. Cieciorka . skomponowana 24 Xii 1818 w Oberndorf kolo Salzburga: słowa ksiądz Joseph Mohr. Cieciorka . heilige Nacht.. Cielica . Tuczny cielec . Czas. oprowadzający turystów. wł. Neapol. .okrzyk. Antiquarium. Turyn. Quousque tandem abutere. Cielec . wielospadkowej kadencji. drwiące przyrównanie wielomównych przewodników do Cicerona.(wym.zob. Naz.nm. wg Łuk. wieloczłonowe zdanie o majestatycznym rytmie.łac. 'jak długo jeszcze naduŜywać będziesz. Pauzaniasz.dawn. Mantua. Ufiizi.Rzeźba: popiersia: Rzym. cziczerpne) przewodnik. rośliny uprawianej w ciepłych krajach dla jadalnych ziarn w strąkach. z łac. por. O tempora! o mores! . nazwa stosowana równieŜ do ciecierzycy. Chiaramonte. patientia nostra? . Morski (Cielec).

gęste.w Biblii.. a jedzmy i ucztujmy. Wulgata. 11.) Czy są tu ciemnice W tym zamku? . Mickiewicza: Zaszło słońce. 9). Ŝeby się ich moŜna dotknąć .zob.dawn. (. więzienie. Ex.. lecz noc zabójcza rozciąga się nad nieszczęsnym narodem". MojŜesz (Dziesięć plag. Nigdy tam nie docierają promienie. Pan Tadeusz.zob. ciemne. loch... tytuł dramatu (ros.) Ciemności. (Ciemności) tak gęste. wg Łuk.łac. 21.. nieprzejrzane. 1886) Lwa Tołstoja. Włast' t'my. łac. pełnej aluzji do ówczesnej sytuacji w Polsce. egipskie ciemności. rzekł Klucznik. Ŝaden z nich nie bada." Złoty cielec . pomieszczenie. 23) przebaczający ojciec powiada: "I przyprowadźcie tucznego cielca.Są.tytut powieści (1957) Jerzego Andrzejewskiego. tj. zaczerpnięty z Prologu Dziadów części Iii. 61-64.. Mickiewicz. okryty mgłą i chmurami. w Odysei. Ale dlaczego zaszło. nikt nie odpowiada: Ciemności kryją ziemię a lud we śnie leŜy. Egipskie ciemności . 1. Cimmeriae tenebrae. tł.. Gen. 5. Złoty (cielec). Ciemnica . (A. ogromne piwnice. 851-53. dense ut palpari queant. Homera: "Gród Kimeryjczyków. podziemne więzienie. tenebrae erant super faciem abyssi.łac. Ale puste! bo wino wypili Soplice. Ciemności kryją ziemię . 19. nazwa spopularyzowana przez tytuł powieści satyrycznej PodróŜ do Ciemnogrodu (1820) Stanisława Kostki Potockiego. 2. i zabijcie. 10. przest.. grube. gdzie panuje ciemnota i zabobon. ciemność.15. wołają astronomy z wieŜy. J. słońca. . Potęga (a. Ciemności były nad głębokością . 53. Kimeryjskie ciemności .nieprzeniknione. Lecz dlaczego śpią ludzie. Wulgata.miejsce. Parandowskiego. Ew. 22. Moc) ciemności .. Ciemnogród .

cherlać. Cienkusz! Deresz! (. a państwa . Schlemihl.tarlica. Cień osła . magni nominis umbra. CóŜ.zob. Sprzedać diabłu swój cień . Dni nasze jako cień na ziemi . 224-26. Cierlica . Elizjum. 1. Ks. Ŝe jajko trzeba nadtłukiwać z cieńszego. Papkin do Rejenta. I. cierpieć niedostatek. dębowego. Ideologie te są odpowiednikami protestantyzmu i katolicyzmu. 4. a wreszcie długotrwałych wojen między państwami Liliputu i Blefuską w satyrycznej powieści PodróŜe Guliwera (1726) Swifta.rzadki.w Biblii. piwo).) Istna lura panie bracie. grać .cienki.. słaby trunek (wino.rodzaj przedstawienia kukiełkowego.. Cienkusz . Osioł (Spór o cień osla). spuścić z tonu. lepszego to nie macie? (A. Ŝe z grubszego końca. złagodnieć.mit. Fredro. Cienko prząść .) Cień. Cienkie i Grube Końce . z Lukana (Pharsalia.dwie współzawodniczące i walczące z sobą ideologie. słuŜący do międlenia (oczyszczania z paździerzy) lnu i konopi. z których jedna twierdzi. 29. w którym widzowie widzą tylko cienie poruszających się lalek na przejrzystym ekranie.Anglii i Francji. buntów. . por.Cienki. Zemsta. gr. prymitywny przyrząd z drzewa bukowego a. kiepski.być w biedzie. cierpieć niedostatek. spokornieć. rozwodniony. Liliput. cień dawnej świetności. być bardzo słabego zdrowia. miejsce przebywania dusz ludzi umarłych. Cienki trunek . 135) o Pompejuszu. Cień wielkiego imienia . Kronik. 3. Kraina cieniów . Chińskie cienie . kiepski. krwawych prześladowań. 15. Cienko śpiewać. międlica.być w biedzie.łac. a druga. Hades. będące przyczyną ustawicznych rozruchów.zob.

kołodziejstwie. Ciesak . oberwać cięgi.) .u.posąg z brązu w Pałacu Konserwatorów na Kapitolu w Rzymie. Cierń w oku (w nodze itd. bednarstwie. Korona ciernoiowa . Cięga . zwł. por. w Biblii. zapewne z I w. fumel. dawna siekiera ciesielska do obróbki drewna. skrót od 'cesarski i królewski' (nm. szrama.. we wczesnym okresie hellenistycznym (Iii w. k. Ŝłobkowanym ostrzu.(wym. cięcie (zwł. I K.cieślica. Werter. do . będą wam jak cierń w oku". 'pięćset'. plagi. Cierpienie. 176. lo spinario. przysiek. podobne do motyki. . tj. Cinquecento .dawn. po której rozpoczyna się numeracja lat Xvi w. od '1500. 2.mn. Najsłynniejszy . dręcząca. liczby. skr. Cierpienie (jest) nauczycielem. Korona. dziś tylko: brać. pierzchnia.wł. uŜywane w ciesielstwie.'. takŜe w epoce Odrodzenia). dokuczliwa.Cierń. w l. pręga. 12. 7: "bodziec ciała"..).k. Ciosła . pne. bindas.zob.dawn. o jednym płaskim a. prostopadłym do trzonka. Num. okres dojrzałego i późnego Renesansu w sztuce wł.rzecz zbędna. pne. deksel. czinkueczento) nazwa Xvi wieku w odniesieniu do dziejów kultury włoskiej. Ŝłobnia. a oznaczający: austriacki i węgierski. skweres. 33.zob. ulubiony motyw rzeźby antycznej (wielokrotnie naśladowany. C. dostać. z tragedii Agamemnon.narzędzie ręczne do obróbki drewna. ćwikła.). List do Kor. Chłopiec wyciągający cierń ze stopy . powstały prawdop. Ajschylosa. gr.. odnoszący się do tytułów panujących Habsburgów. pathe mathos. 'kaiserlich und kniglich) poprzedzający nazwy instytucji wspólnych całej monarchii austro-węgierskiej. 55: "Jeśli nie wytracicie mieszkańców tego kraju. chłosta. Cierpienia młodego Wertera . dzieło eklektyczne. bolesna.

Sainte-Chapelle. Cisalpiński . Ŝeleźce z tulejowym osadzeniem trzona. w Etrurii.zob. Cite .. Cista . wyspy) na wschód od Azji. późn. 1797-1802. stronie Alp'. marmuru a. do przechowywania prochów zmarłych. Rzymie . z łac.in.utworzona przez Bonapartego w 1796 i wcielona w 1797 do Republiki Cisalpińskiej. Padus. z trzonem osadzonym jak w toporze. Conciergerie.cudowna wyspa (a. Republika Cisalpińska .'. alabastru. naczynie cylindryczne z brązu. Italii. łac.łac. pierw. por. Mowa tu zapewne o Wyspach Japońskich. Cispadański . mała urna grobowa w kształcie sarkofagu. łac. choć nie oglądana. z łac. Pałac Sprawiedliwości. Republika Cispadańska . z pokrywą. przez Marco Polo. poszukiwana przez Kolumba. zwł. cisalpinus 'znajdujący się po tej.kosz wiklinowy na Ŝywność i inne rzeczy. znajdują się tam m.. dziur. Cipangu . s-itę) wyspa na Sekwanie (Ile de la Cite). cispadanus 'znajdujący się po tej. stronie rzeki Pad'. z gliny. uli.rzymska nazwa północnej części Italii.połoŜony na południe od Alp. w staroŜ. skrzynia'. do wyrabiania niecek. Galia Cispadańska . do przyborów toaletowych. Kirke. najstarsza dzielnica miasta fr.połoŜony na południe od rzeki Pad. rzymskiej.państwo utworzone przez generała Napoleona Bonaparte w płn.wydrąŜania fug. katedra Notre Dame de Paris.(wym. tj. opisywana. uŜywany równieŜ w misteriach eleuzyńskich i dionizyjskich. Galia Cisalpińska . 'miasto. gdzie dachy domów miały być kryte złotem. koryt. . tj. z fr. rzymskiej. bogato zdobione.rzymska nazwa części Galii Cisalpińskiej połoŜonej na południe od Padu. Alpes. Transpadański. która była zaląŜkiem ParyŜa.. 'kosz. Circe .

Ciarach.obuwie z miękkiej. ekonomów. C. w Europie pod wpływem mody wschodniej. Bernard. który spalił przeszło połowę City. maruder. metropolia wielu klasztorów w Europie. z białorus. zwł. włodarzy. 'karbowy' z nordyckiego thiun 'sługa'.(wym. z krótką cholewką. płytkie a. głoska "w" wstawiona Jak w Iwan .(wym. Cizjojan(us) .. często o wydłuŜonym i zakrzywionym w górę nosku. Clairvaux . po unii lubelskiej w 1569 urzędnik ziemski. mila kwadratowa przestrzeni zajęta niegdyś przez rzymskie miasto Londinium. przen. CiŜmy . woźnica. klerwo) opactwo cystersów (w pobliŜu Troyes we wsch. i K.. ang. którego pierwszym opatem był św. finansjera bryt. jak w bitwie pod Kircholmem (1605).cywun. nie zaliczany do stanu bojowego. scena Wielkiego PoŜaru Londynu z 1666. a po którym Sir Christopher Wren odbudował jego 52 kościoły łącznie z katedrą św. Ciura . K. przyniesionej przez krzyŜowców. . zał. od 1808 więzienie. tywun.-finansowe wielkich miast. Cyzjojan. 1115. C. ze Szwedami o Warszawę (1656) czy pod Chocimiem (1673).w dawnym wojsku polskim pachołek. niedolęga. Ciwun . '(znaczne) miasto. noszone w Xii-Xiv w.Jan.zob. sługa.. gumiennych i nadzorców folwarcznych robotników pańszczyźnianych. z węg.. tiwun. luzak. Francji).The City . s-iti) pierwotne centrum komunalne Londynu rządzone przez Lorda Mayora. centrum handl. później nazywano tak rządców dóbr królewskich. csizma z tur. przen. człowiek naleŜący do czeladzi obozowej. barwnej skóry. bankowo-handlowe centrum Brytanii. anglosaskich'. potem na śmudzi (częściowo teŜ na Litwie i Białorusi) urzędnik ksiąŜęcy. por. od ciarać. gamoń. a wreszcie podstarościch. w wyjątkowych potrzebach uŜyci w boju nieraz przyczynili się do zwycięstwa. środmieście o zabudowie biurowo-handl. pierwotnie na Rusi Kijowskiej zarządca dóbr ksiąŜęcych. kościół opacki (1115-74) . Pawła. karbowych.zob.

(wym. pisarz i teoretyk wojskowy.. skromna i pełna zalet. wyd.. WyłoŜone w nim doktryny. i prus.poł. (wym.. i listów Lovelace'a do przyjaciela. do której umizga się Robert Lovelace. von Clausewitz Karl . choć nie dokończonego pośmiennie wydanego dzieła Vom Kriege nm. Clarissa opiera się wprawdzie przez pewien czas jego zalotom. freski z Xv-Xvi w. od Iv w.. czysta.) w Rzymie. powstałe z połączenia w 1731 dwóch miast: Clermont (rzymskie Augustonemetum. Wojna (jest tylko kontynuacją). Obrona (jest skuteczniejszą formą). łac. ale bez skrupułów. zgwałcona przez niego. Johna Bedforda. por. Clara Vallis 'Jasna Dolina'. przez Viollet-le-Duca..był wzorem dla budownictwa cysterskiego. jako bazylika z emporami. Przekonawszy się jednak. zgadza się na ucieczkę z Lovelace'em. Notre-Dam-du-Port . napisana w formie listów Klaryssy do jej Przyjaciółki. wraz z taktyką wojny totalnej. pol. Jej rodzina sprzeciwia się związkowi z powodu dwuznacznej reputacji Lovelace'a. generał pruski pochodzenia polskiego.. Ŝe on pragnie ją tylko uwieść. odprowadzający ścieki do Tybru. autor głośnego.(wym. 1958. zbudowany w Xi-Xii w. kla. przystojny i uzdolniony. lawlejs). Notre-Dame .1780-1831. Clermont-Ferrand . uczestnik walk przeciw Napoleonowi w wojsku ros. klermą ferą) miasto w Owernii (środk. 'największy kanał (ściekowy)'. . ha:lou) postać tytułowa powieści (1747-48) Samuela Richardsona. zmuszana przy tym przez rodziców do małŜeństwa z nie kochanym człowiekiem. gdzie na synodzie w 1095 papieŜ Urban Ii ogłosił pierwszą krucjatę. angielskim. Lowelas. 'O wojnie' 1823-34.funkcjonujący do dziś staroŜytny kanat na Forum Romanum (zob. umiera ze wstydu i zgrozy.. zob. przebudowana w Xix w. w Xi w. zawierająca około miliona słów. witraŜe z Xiii w.kościół romański. Francja). miejsce urodzenia Blaise Pascala) i Montferrat zał. panny Howe. siedziba biskupstwa. z obfitą dekoracją rzeźbiarską. Clarissa Harlowe . miały olbrzymi wpływ na strategię i taktykę wojen. młoda dama z dobrej rodziny. Xiii . Jest to najdłuŜsza powieść w jęz. ale oczarowana nim.katedra gotycka (poł. Xiv w. płk Morden. z łac. Cloaca Maxima . a Lovelace'a zabija w pojedynku kuzyn jej.).

Cmentarz śydowski . śpiewy kościelne. Platon). Cnota po majątku . załoŜył opactwo benedyktyńskie.Cluny . 1. Warszawa 1911) Jeana Gilberta. Cluny Iii. w którym wszystkie łuki są ostre. pięcioma kaplicami promienistymi i ośmioma wieŜami. wyraŜają zadumę nad przemijaniem Ŝycia. pol. olbrzymi pięcionawowy kościół (1088-1131). osoby cnotliwe rumienią się ze wstydu. Od początku Xii w. 1. Pierwszy (moŜe z wyjątkiem Monte Cassino) wielki kościół. 1. a później dopiero o cnotę. zanotowane u Salomona Rysińskiego. Cnota ugodowa . skąd wyszedł w X w.łac.wiarę. na całe chrześcijaństwo: podstawą reformy była odnowa wspólnoty Ŝycia mnichów i podniesienie ich obyczajów. Zachowane tylko płd. gdzie w 910 Wilhelm PoboŜny. virtus post nummus. ksiąŜę Akwitanii. "Pokój BoŜy" itd. miłosierdzie). wpierw dbacie o majątek. Bazylika opactwa benedyktynów . do czterech cnót podstawowych Platona (zob. potrzebna w naszym świecie.(wym. nadzieję i miłość (a. Horacego. przestrzeganie celibatu duchowieństwa.nm. skrzydło transeptu i więŜa. Die keusche Susanne. chórem z obejściem.tzw. klasztor zamknięto w 1790. poeta wyszydza obyczaje Rzymian. natchnęły Goethego do eseju o estetyce. wyst. wg słów Filinta. Akcja dzieje się współcześnie w ParyŜu. Słynne . z Listów. Piotra w Rzymie) świątynia chrześc. Francja). Detroit. procesje z obnoszeniem relikwii. kluni) miasto w Burgundii (wsch. une vertu traitable. rubor est virtutis color. Cnota. arcydzieło sztuki romańskiej. w komedii Moliera Mizantrop.łac. Siedem (grzechów głównych). 54. z podwójnym transeptem. ruch reformy który rozszerzył się w Xi i Xii w. Cnoty teologiczne . łączą motywy cmentarza Ŝyd. popularna operetka gatunku berlińskiego (Magdeburg 1910. opactwo stopniowo traci swe znaczenie.. 1. przysł. pielgrzymki. największa (obok bazyliki św. Institute of Arts i Gal. por.dwa słynne obrazy Jacoba van Ruysdael (sprzed 1670).fr. Cnotliwa Zuzanna . Drezdeńska. dodali scholastyry śrdw. Wpływ tej budowli daje się odczuwać w całej Europie. Bazylika zburzona w 1811. Cnota w czerwieni chodzi . w Amsterdamie z motywami ruin w Brederode i z wspomnieniami ze Skandynawii. libretto: Georg Okonowsky na podstawie farsy Fils a papa Antony Marsa i Maurice'a Desvallieres.

(wym.ściślej kościoła St.opera (1938) Dymitra Kabalewskiego. wschodniego) Londynu. tym bardziej jestem") ani teŜ nie opuszcza go humor: "Śmiech nie uśmierzy cierpienia. lektorzy ci za Ludwika Xiii stali się instytucją Collegium Regium Galliarum.in. College De France . łaciny i matematyki dla uzupełnienia zachowawczego. mieszczuch'. Colas Breugnon . aŜ strach!" por. w środku londyńskiego City. dzwony i większą część kościoła zniszczył nm. ja kocham cię. powołał królewskich lektorów greki. pol. swawoli i błaznowania na wiejskich zabawach. kolę:Ŝ du frąs) słynna uczelnia wyŜsza w ParyŜu. ZaląŜek jej powstał w 1530. Kodeks. scholastycznego kursu Sorbony. kola bronią) postać tytułowa powieści (1919. Renan i Valery." Colas Breugnon . owdowiały. z namowy swego bibliotekarza Guillaume Bude.(wym.zob. Kukania. nie traci animuszu i optymizmu ("Im mniej mam. 1921) Romain Rollanda. Stale rozszerzając zakres wykładów i badań.(wym. hebrajskiego. dialekt (wschodnio)londyński. uosobienie optymizmu. nalot bombowy w 1941. domu. Suita na smyczki z fletem (1951-52) Tadeusza Bainia. Maryle. wyd. Gaston Paris. zawsze gotów do Ŝartów. Zuzanna (i starcy). Codex . ludowy rzeźbiarz w drewnie. przez ludzką zawiść pozbawiony owoców trzydziestu lat pracy. w sercu miasta. w zasięgu dźwięku dzwonów kościoła Bow Church . londyńczyk ur. chłop burgundzki z Xviii w. o szerokiej autonomii w dziedzinie organizacji badań i przedmiotów nauczania. Bow. kościół odbudowano. stojącego w Cheapside. ach.. Mickiewicz. ang. 'zniewieścialec. odporności na ciosy i wytrwałości ludu francuskiego. Cocagne .arie: "Kiedy ojciec z synem razem na hulankę mknie" i "Zuzanno. radości Ŝycia. koknej) rdzenny londyńczyk o wymowie charakterystycznej dla warstw niewykształconych (zwł. Cockney . niezaleŜna od Uniwersytetu. Michelet. Bergson. Profesorami uczelni byli m. jako jedna z nielicznych instytucji przeŜyła wszystkie zmiany reŜimów we Francji.. . ale cierpienie nie powstrzyma dobrego Francuza od śmiechu.zob. kiedy Franciszek I.

łac. zespołów muzyki dawnej. zbud. Colloquium Charitativum . łac. 'szlacheckie'. 'muzyczne'. zjazd katolików. Gołębiej 24 w Krakowie. o nowatorskim programie. sale reprezentacyjne uczelni i Instytut Historii Sztuki.-kat. po świetnej karierze wojskowej (w której zabłysnął geniuszem taktycznym w posługiwaniu się artylerią.). W czasie obrad nie udało się jednak zbliŜenie poglądów. zwłaszcza zaś jako idealny capitano di guerra.łac. od 1755 przy ul. Obecna jego sława Ŝyje dzięki wspaniałemu pomnikowi konnemu Andrea del Verrocchio. dla synów magnaterii. otoczony dworem uczonych i artystów. a po restauracji gmachu w 1949-64 Muzeum Uniwersyteckie. po przebudowie ok. konwikt (szkoła z internatem) załoŜony przez Stanisława Konarskiego w 1740 w Warszawie. w Xx w. Miodowej. w celu zjednoczenia wyznań protestanckich z religią rz. odlew w Warszawie na dziedzińcu Akademii Sztuk Pięknych. w pierwszym polskim racjonalnie zbudowanym gmachu szkolnym.łac. słynny kondotier włoski w słuŜbie Wenecji i Mediolanu.. pod przewodnictwem kanclerza Jerzego Ossolińskiego.1400-75. . Collegium Novum .łac. gotycki budynek. Jana i Pawła (Santi Giovanni e Paolo) w Wenecji. Bergamo. w Xvii-Xviii nazwa grup amatorskich uprawiających muzykę dla przyjemności (w Niemczech i Szwajcarii nm. 'rozmowa przyjacielska'. istniał do 1832. zjazd nie przyniósł pomyślnych wyników. Kaplica Colleonich . neogotycki gmach przy ul. nazwa muzykujących grup studenckich przy katedrach muzykologii a.. kolegium'.. 1479-88 (posąg z brązu na wysokim marmurowym cokole). 1860 Biblioteka Jagiellońska (w okresie międzywojennym przeniesiona do nowego gmachu).łac. gł. ograniczając się do ściśle określonej operacji wojsk. Collegium Maius .. działający szybko i bez nadmiemych wydatków. od 1400 siedziba Akademii Krakowskiej. 'nowe'.Collegium . większość innych kondotierów ginęła gwałtowną śmiercią. 'zrzeszenie.zob. siedziba władz Uniwersytetu Jagiellońskiego. był przecieŜ godnym uwagi przedsięwzięciem w czasie szalejących wojen religijnych w Europie. kalwinów i luteranów (z pominięciem arian) zwołany przez króla Władysława Iv do Torunia 28 Viii 1645. Colleoni Bartolomeo .. 1883-87.. jednemu z najsłynniejszych pomników Renesansu. 'większę'.śrdw. Collegium Nobilium . Collegium Musicum . przed kościołem św.) spędzał czas przyjemnie jako władca Bergamo. w Krakowie. najstarszy z zachowanych gmachów Uniwersytetu Jagiellońskiego.

. Colosseum .zob. dziedziczni wrogowie Orsinich.zwana La Divina. 1536-46. Ziemer z fr. 1492-1547. Zob. m. nazwa do 1912) z nadania króla Jerzego Ii. humanisty Pietro Bembo i Michała Anioła. Colonna . męŜatek. Podziwiana za talent lit.arystokratyczny ród rzymski. piszącego do niej sonety.. w róŜnych okolicach Polski. odbywająca się dawn..(1) zabawa zapustna.Colombina . wł. w 1754 jako King's College (ang. byli kardynałami. słynnego rycerza. w Krakowie ciągnięto słomianego bałwana (zwanego combrem) z Piasku na Rynek.(wym: kolambia) ang. 'Boska'. cechy te zdobyły jej przyjaźń wielu znakomitości. zwykle w "tłusty czwartek". Ferrante d'Avalos. Ivy League. Kolos(eum). była natchnieniem większości jej poezji (Rime. urodę i charakter. lędźwiowa część mięsa zwierząt łownych a. Comber . Columbia University . gdzie przekupki. zdolnymi dowódcami wojskowymi i męŜami stanu. Vittoria Colonna .in. bydła domowego. zmuszały przechodniów do tańca po bajorach.. wł. Comber . od którego moŜna się było wykupić ("babski comber"). markiza di Pescara. słynna z piękności i surowych zasad moralnych w rozwiązłym otoczeniu.(2) krzyŜówka. z nm.. jedna z najstarszych i najpowaŜniejszych wyŜszych uczelni amer. w śrdw. nie stroniącej równieŜ jednak od tematyki religijnej. na ogół trzymający stronę gibelinów przeciw papieŜom. 'Uniwersytet Kolumbijski' w Nowym Jorku (USA). niemieckiego (zampern). wnuczka Fryderyka. a w 1948-53 gen. Kolombina. kiedy starsze kobiety stroiły kukłę słomianą i chodziły z nią po wsi. Śmierć w bitwie pod Pavią w 1525 jej męŜa. pierwszym rektorem był dr Samuel Johnson. krzyŜowa. zbierając okup od panien a. odgrywający znaczną rolę w historii Włoch od Xii do Xvi w. markiza di Pescara. którego gorąco kochała. Dwight Eisenhower. księcia Urbino. zał.zob. wyraz i obyczaj pochodz. 'Kolegium Królewskie'. opłacając muzykę. cimier.. 'Rymy')..

w którym grywa się repertuar klasyczny. oraz dwaj słuŜący Arlekin i Brighella.wł. gł. był pierwszym teatrem subwencjonowanym przez państwo i stał się pierwowzorem teatrów narodowych. śrdw. Mazarine. doradca cesarzą rz.komes. 1913-27) Marcela Prousta. Eduard van Beinum. 'idący razem.(wym.'. La Maison de Moliere) w teatrze du Petit-Bourbon. ul. gdzie narrator spędza dziecięce wakacje w domu dziadków (podobnie jak autor w dzieciństwie spędzał wakacje w Illiers. 'teatr aktorów zawodowych'. komedi frase:z) Komedia Francuska. postacie: dwaj starcy . w Tuileries.zob. kulturalnej klasy średniej. Richelieu w ParyŜu. Orkiestrę. dosł. W poszukiwaniu straconego czasu. francuski teatr narodowy przy ul. konsertchebau) instytucja koncertowa z siedzibą w Amsterdamie (Holandia). A la recherche du temps perdu. a spacery jego odbywają się w jednym z dwóch kierunków: w stronę Swanna lub w stronę Guermantów.. Compostela . zrywając z literackim tekstem. W. Mengelberg. Zał. des Fosses-Saint-Germain.Pantalone i Dottore. operując typowymi postaciami scenicznymi w ustalonych sytuacjach. L. miasteczku pod Chartres. dziś zwanym Illiers-Combray). druga . widowiska scenicznego rozpowszechnionego takŜe w in. nazwa teatru . por.(wym. prowadzili: Willem Kes. łac..jego własne środowisko bogatej. 1680 z rozkazu Ludwika Xiv. . Commedia Dell'Arte . Comes . Concertgebouw . commedia all'improvviso. na koniec w Palais Royal. ośrodek kultury muzycznej miasta i kraju (gmach projektu A. van Gendta i orkiestra symf. które przez resztę Ŝycia symbolizowały dla niego: pierwsza . komedia ze scenariuszem. kąbrę) małe miasteczko w powieści W poszukiwaniu straconego czasu (fr. krajach w Xvi-Xviii w.. Santiago de Compostela. commedia a soggetto. w Odeonie. komedia włoska. Kolejne siedziby Komedii Francuskiej: ul. dopuścił na scenę kobiety i uwolnił teatr od sztuczności wczesnego dramatu włoskiego. typ włoskiego lud. Jego zaląŜek stworzył w 1658 Molier (stąd pop. Spavento . Ruzzante. subretka Kolombina. fr.Combray . J. Truffaldino i Zanni. wł. o sławie światowej.świat arystokracji.Dom Moliera. komedia improwizowana. Scaramuccia. wł. zob. towarzysz. w 1888). teŜ: Pulcinella. La Comedii Francaise (wym.wojak-samochwał. hrabia. mającego wielkie znaczenie w dziejach teatru. dostojnik zarządzający okręgiem administracyjnym. Oficjalna nazwa teatru od maja 1799: Theatre Francais (Salle Richelieu).

zamieniona w 1392 na więzienie palityczne. dosł. Deirdre. wł.(wym. uosobienie zgody wewnętrznej w państwie i w rodzinie. straŜnika pałacu. a z gałązką oliwną.in. 'StróŜówka'. Blaski i nędze Ŝycia kurtyzany .. w najstarszej dzielnicy ParyŜa (zob.Bernard Haitink. zabójca Henryka Iv. Concordia . jedno z najstarszych na świecie i najbardziej osławionych. Kondeusze. zapoczątkowany przez Arcangela Corellego. mającego władzę sądowniczą nad przyległym okręgiem od X w.. wagą w drugiej ręce. Charlottę Corday. Concerto Grosso .. kośc. Andre de Chenier i Robespierre'a. konkouar) w ulsterskim cyklu mitologii irlandzkiej król Ulsteru. 'zgoda'. Brandenburgia (Koncerty bmndenburskie). wiolonczela. Maria Antonina po straceniu Ludwika Xvi. Conciergerie . przylegająca do Pałacu Sprawiedliwości. powieść (1839-47. W czasach Rewolucji Fr. 'wyznaję. 'wielki koncert'.. hol. berłem a. m. Handla i Bacha. Od 1948 Hofland Festival. Kamila Desmoulins. konkordia) mit. Splendeurs et miseres des courtisanes. pierwsze słowo . słynna trucicielka. Więźniami byli tam m.in.. Conde . rz. kult jej nabrał znaczenia w czasach niepokojów politycznych. później bailli du palais. spowiadam się'. prowadzących kontrastujący dialog z orkiestrą. w śrdw. rz. Confiteor . łac. kąsjerŜeri) część zamku królewskiego z Xiv w. Cuchulain. Damiens. Dantona.(wym. internowano tam liczne osobistości przed zgilotynowaniem. Conchobar . zob. konozerto) typ koncertu barokowego. klawesyn). do 1416. niedoszły zabójca Ludwika Xv. złoŜona z 4 scen Ŝycia paryskiego) Balzaka. złoŜonego z kilku części. skrzypce. zawiera pamiętny opis więzienia Conciergerie.zob. rozwinięty przez Vivaldiego.fr. w sztuce przedstawiana jako dojrzała kobieta z rogiem obfitości w jednej. dosł.: Ravaillac. zw. wykonywanego przez grupę instrumentów solowych (zazw.(wym. było tam mieszkanie urzędnika królewskiego concierge du palais.-kat. fr. zob.łac. Cite).(wym. markiza de Brinvilliers. panią du Barry. gebouw 'budynek'.

"będzie nadal pielęgnowało święty Znicz Sztuki dla Sztuki". zdobywca Peru. podróŜnik wenecki. a dzięki przestrzeganiu ścisłych przepisów diety i higieny uniknął szkorbutu. głoszący skrajny indywidualizm. Minerwa. zdobywca Meksyku. magiem. Apollo. 1419 z Wenecji przez Bliski Wschód do Indii. W 1768-71 na statku "Endeavour" wokół przylądka Horn do Tahiti. której nie moŜna ująć w Ŝadne karby. Stanisława Przybyszewskiego. . odkrył Wyspy Cooka. wraz z "Discovery". BoŜego Narodzenia i Hawajskie. i Hernan Cortes. Wulkan. przen.. Confiteor . Consentes Dii . plagi dotychczasowych dalekich rejsów. który 3 razy opłynął świat. artysta zaś jest kapłanem. zdobywców. "śycie". Nowe Hebrydy. gdyŜ jest ona celem sama w sobie. Diana i Wenus. gdzie został zabity przez krajowców. z których najwięksi byli Francisco Pizarro. W 1776 wyruszył.. dei Conti Niccolo . 1728-79.umieszczony w pierwszym numerze 1899 krakowskiego "śycia" głośny program-manifest nowego redaktora. Junona.-Wsch. negujący krępujące jednostkę więzy "umowy społecznej".i nazwa modlitwy (spowiedzi powszechnej) na początku mszy. Neptun. 1453. 'bogowie zgodni (między sobą w radzie)'. przez konkwistadorów. rozumiejący sztukę jako jedyną twierdzę indywidualizmu". conquistador 'zdobywca' od conquista 'podbój'. przez jaką absolut i wieczność się przejawia". wykazał błędność wieści o istnieniu wielkiego kontynentu płd. łac.między wyspami Nowej Zelandii odkryta w 1769 przez J.ok. kuk).).(wym. z Pacyfiku na Atlantyk. zaborców hiszp. (i port. Merkury. konkista) nazwa podbojów dokonywanych w Ameryce Środkowej i Południowej w Xv w.. Cook James . 1395-1469. hiszp. Ŝeglarz i odkrywca angielski. ok. Westa. Cieśnina Cooka . Cerera. uŜyć dla jakiejkolwiek idei. kończy Przybyszewski. szczere wyznanie (czegoś). dotarł do Alaski i wrócił na Hawaje. "kosmiczną metafizyczną siłą. następnie na Archipelag Malajski i z powrotem przez M. zbadał wybrzeŜa Nowej Zelandii i wsch. odkrył Nową Kaledonię. przyznanie się. Wyruszył ok. Mars. Australii. W 1772-75 po raz pierwszy opłynął Ziemię z zachodu na wschód (na statkach "Resolution" i "Adventure").. aby odnaleźć Przejście Płn. zbadał Ocean Antarktyczny. Czerwone i Kair do Wenecji. Cooka.12 głównych bogów i bogiń rzymskiego panteonu: Jowisz.(wym. juŜ jako komandor "Resolution". Conquista .

Jej wzorem jest Olimpia.Góra Cooka . przebrawszy się za Coppelię (obie role tańczy ta sama baletnica).. pierwszego lorda Admiralicji bryt. Anglik. Coppelii. a do 1865 w większości stolic Europy. Jeden z najwybitniejszych twórców późnego klasycyzmu w Europie.). urozmaicanych wycieczkami na wieś a.). ratuje sytuację. ko. Cook Thomas . Barbiera i M. Cooka.(wym. 1792-1877. potem w Londynie w 1852. stworzona przez Spalanzaniego w Opowieściach Hoffmanna (1851) komedii J. Warszawa 1882. PodróŜ ku Biegunowi Południowemu i dokoła świata w latach 1772-75 relacja (Londym 1777.. dwa tomy) komandora Cooka z podróŜy na morza Południa. pol. wzniosłych. tytułowa postać baletu komicznego (ParyŜ 1870. Benjamin Constant. Corazzi Antonio . sztucznym tworze Coppeliusa. Saint-Leon. przedstawieniami sztuk pisanych przez panią domu lub jej gości (bawili tam m. Coppelia (wym. przebywał w Polsce przez 29 lat. wyst. Carrego. A. Po jego śmierci firmę przejęli synowie. podtytuł fr.: A. śycie w Coppet składało się z długich rozmów filozoficznych.najwyŜszy szczyt na Wyspie Południowej Nowej Zelandii. Po emigracji z Francji w 1792 i pobycie w Londynie osiadła w tym zamku. kopę) zamek nad Jeziorem Genewskim w Szwajcarii zakupiony w 1784 przez bankiera Jacquesa Neckera.dziennik (ogłoszony pośmiertnie.(wym. Der Sandmann) i Automaty (Die Automaten). Coppet . literackich. PodróŜ na Pacyfik . libretto: Charles Nuitter i Arthur Saint-Leon wg nowel E. sprowadzony do Warszawy przez rząd Królestwa Kongresowego w 1818 w związku z programem reform Ksawerego Druckiego-Lubeckiego. Schlegel. Swanilda. choreogr.(wym. dowcipnych. kotacc-i). Sismondi. przedsięwziętej na polecenie lorda Sandwich. Wyspy Cooka . T. który odtąd zastąpić miał jej paryski salon. Hoffmanna Piaskun (nm.in. załoŜyciel pierwszego biura podróŜy. kuk). ale na szczęście narzeczona Franza. naprzód w Leicester w 1841. Zakochanemu w Coppelii młodemu Franzowi grozi śmiertelne niebezpieczeństwo z rąk Coppeliasa. muzyka: Leo Delibes. 1808-92. architekt dorencki. w 1784) komandora Cooka z jego trzeciej i ostatniej podróŜy 1776-79. . ojca pani de Stael (zob. a na krótsze pobyty przyjeŜdŜał cały wielki świat kultury europejskiej). pani Recamier. Młody wartogłów zakochuje się w czarującym automacie.: La fille aux yeux d'email 'Dziewczyna o szklanych oczach').grupa wysp na południowym Pacyfiku odkryta przez J.

został merem Santiago (Kuba).zob. w 1519 wyruszył na wyprawę do Meksyku. Przyjęty przyjaźnie przez wodza Azteków. Po załoŜeniu miasta Vera Cruz ruszył przeciw stolicy Azteków Tenochtitlan (dziś miasto Meksyk). Ivy League..zob. USA) zał. Cortes Hernan . Kordowa. Cornelia . Amaltea (Róg). 1824-25. z której Majowie uczynili niewolnicę. 1820-23.. Corday Charlotte . kornel) uniwersytet w Ithaca (stan Nowy Jork. nazwany na cześć fundatora. Cornau Copiae . jak: Pałac Staszica. zdobywca Meksyku. charakterystyczne przez swe elewacje kolumnowe i monumentalne portyki. Cortez uwięził . Bank Polski.zob.(wym. Il Cortegiano . Cordoba . Koriolan. nienawidzącymi Azteków.główne swe dzieła postawił w Warszawie. siedzibę Komisji Rządowej Przychodów i Skarbu. 1825-32.1485-1547. Cornell University .zob. Montezumę. Po wylądowaniu udało mu się pozyskać usługi tłumaczki znającej język Azteków i Majów. 1807-74.zob. Coriolanus . przybył do Nowego Świata w 1504. Hipokrates.córki wodza azteckiego.zob. otwarty 1868. w 1869.zob. Teatr Wielki. Fernando Cortez. Kornelia. zob. Dworzanin polski. przedsiębiorcy komunikacyjnego Ezry Cornella. Corpus Hippocraticum . przede wszystkim gmachy uŜyteczności publ. konkwistador hiszp. 1828-30. słynnej Malinche ochrzezonej Marina . zawierając przymierza z innymi plemionami indiańskimi. została kochanką i powiernicą Cortesa. Marat.

córka pułkownika duńskiego. Jej (z pewnością uzasadniona) zazdrość i intryganctwo przyczyniły się do jej klęski: w 1712 król zerwał swe związki z piękną i dumną kochanką. Hrabina Cosel Anna Konstanze . 30 Vi 1520) Hiszpanów zmuszono do ucieczki z duŜymi stratami. który w więzieniu został konfidentem policji) organizacji przestępczej w USA (powstałej w czasach prohibicji. gdzie pozostała aŜ do śmierci. 'tak czynią wszystkie (kobiety)' opera komiczna w 2 aktach (Wiedeń 1790. aby odzyskać władzę nad Meksykiem. Uzyskała tytul hrabiny Cosel i przez 9 lat wpływała na politykę króla. Corvinus . Tymczasem okrucieństwa dokonane przez jego zastępcę i rzeź dostojników azteckich wywołały powstanie. I. szantaŜy. szacherek polit. Madmozel de Kozel . kos-i) wł. rozwiodła się juŜ w 1699 z poślubionym w tymŜe roku ministrem saskim. która jednak nadal nie rezygnowala z prób odzyskania wpływu na Augusta. W 1540 wrócił do kraju. handlu narkotykami w hurcie i detalu. wyst. Kraszewskiego. wł. Cosi Fan Tutte . Cortes zdobył ponownie. równieŜ: Madame de Cosel de Baranie NóŜki.dawne przysłowiowe określenie kobiety z półświatka.(wym.powieść (1874) J. pomaszerował na wybrzeŜe i zdołał nakłonić wojsko przeciwnika do przejścia na jego stronę. 1680-1765. La Cosa Nostra . W czasie "smutnej nocy" (hiszp. noche triste.(wym. lichwy (np.go i przez pół roku rządził w jego imieniu. a Montezumę zabito. Poznań 1933) Mozarta. I. poŜyczki na 150% tygodniowo). nosząca . usłyszawszy. rządzonych przez swoich "capo". 1920-33. Ŝe gubernator Velazquez posłał następną ekspedycję wojsk.. po czym. W 1535 odkrył Kalifornię. W 1716 kazał ją uwięzić w zamku Stolpen.. stolicę w następnym roku. pol.. koza) nazwa (ujawniona po raz pierwszy w 1962 przez gangstera Joe Valachi. z amer. Film (1968) Jerzego Antczaka z Jadwigą Barańską w roli tytułowej. przy pomocy zastraszania.(wym. Choć obsypywany honorami. 'Nasza Sprawa'.zob. Maciej (Korwin). aby zostać faworytą Augusta Ii Mocnego. infiltracji przemysłu i handlu oraz przekupstwa sądów i policji. odgałęzień mafii sycylijsko-neapolitańskiej) liczącej kilka tysięcy osób zorganizowanych w 30 "rodzin" (gangów regionalnych). która od przemytnictwa alkoholu i organizowania prostytucji przeszła do organizacji gier hazardowych. wg powieści J. baronem von Hoym.. kouzel). stopniowo tracił swe wpływy polityczne w Meksyku. Kraszewskiego. Hrabina Cosel .

Cyniczny Don Alfonso zakłada się.zob. Po dłuŜszym oporze siostry ulegają namowom rzekomych cudzoziemców i zgadzają się ich poślubić. farmaceuta i psychoterapeuta francuski. równieŜ nazwa dawnego teatru.(wym. części dzielnicy. mianowicie autosugestii. de Coubertin Pierre . 1857-1926. Ŝe siostry Fiordiligi i Dorabella (w których kochają się jego przyjaciele. kuę). Klasyczna opera buffa. rozpowszechnione prawdop. gdy tylko narzeczeni znikną im z oczu. młodzi oficerowie. jako bogatych Albańczyków. mąjąca bawić i śmieszyć. dawny ogród klasztorny Westminsteru w Londynie. Coue Emile . Rzecz dzieje się w Neapolu w Xviii w. propagator psychologicznego środka uniwersalnego przeciw stresom Ŝycia współczesnego w latach 1920. Córka . Po upozorowanym wyjeździe oficerów Don Alfonso wprowadza ich do domu dziewcząt w przebraniu.w staropolszczyźnie zazw. pedagog francuski. libretto: Lorenzo Ja Ponte. przy Bow Street.(wym. W scenie fikcyjnych zaślubin Albańczycy się demaskują. napisana na zamówienie cesarza Józefa Ii. kubertę). .(wym. zbudowanego w płn. 1863-1937. po zniesieniu klasztorów dzielnica mieszkaniowa. córa. Co słychać w górach . dopiero pod wpływem czeskim (dcera). spalony w 1808 i 1856. po czym następują wyrzuty i przebaczenie. Szkoła kochanków. zaplanowana przez Inigo Jonesa. Ce qu'on entend sur la montagne. Koster. przest. córka rzadkie. pierwszy poemat symfoniczny (1850) Ferenca Liszta. Zalecał pacjentom częste powtarzanie słów: "Co dzień i pod kaŜdym względem czuję się lepiej i lepiej. od 1842 i po odbudowie w 1858 słuŜy operze. działającego w 1732-1856. kawnt ga:dn) ang. Coster Laurena .fr.. bo cosi fan tutte." Covent Garden . odnowiciel idei igrzysk olimpijskich i inicjator pierwszych nowoŜytnych igrzysk w 1896 w Atenach. Guglielmo i Ferrando) zaczną flirt z innymi. twórcy tej formy muzycznej. dziewka. z największym w Brytanii targowiskiem jarzyn i owoców. 'ogród klasztorny'.podtytuł: La scuola degli amanti wł.

por. wg Mat. libretto: J. Ŝe gdy będzie wracał z pola bitwy po zwycięstwie.fr. Warszawa 1846) Gaetano Donizettiego. Florencja. Przypowieści. opera komiczna (ParyŜ 1840. 30. 30-40. Córka kapitana . o której względy ubiegają się trzej bohaterowie epopei. który walczył przez 6 lat z najazdami Amonitów (a. zwanej "córką pułku" (grenadierów napoleońskich). La fille du regiment. 1765). F. Córka pijawki . Marka. a on "uczynił jej. wg Mat. aby wyrzucił go z jej córki. tego ofiaruje Bogu na całopalenie. jej pogańska matka prosiła Chrystusa. Córka pułku a. zmarła mając 12 lat. 7.przełoŜonego bóŜnicy. liryczna historia młodej markietanki Marii. Maria . 26.zob. 18.Córka Chananejki . Obraz Le Bruna. o pięknej. Sędziów. Bayard. znajdy. młodej dziewicy z Pohjoli (kraju na dalekiej północy). Córka Jefty . Córka Ewy . Ewa (Nieodrodna córa). 34-5. wyst.. Ten konflikt między miłością ojcowską a obowiązkiem relig. Moabitów). Saint-Georges i A.poemat symfoniczny opus 49 (1906) Sibeliusa na temat Kalewali (zob. którą cytuje Hamlet w tragedii (2. wg Biblii.ros. czart juŜ był wyszedł. 2) Szekspira. Beccafumi). Ks. 15. Opera (Petersburg 1911) Cezara Cui wg Puszkina. (w zbiorze Thomasa Percy Reliques of Ancient English Poetry.. 35. wg Biblii. na prośbę jej ojca Chrystus wszedł do jego domu i rzekł do zmarłej: Talitha kumi. przez diabła. gdy wróciła do domu. 9.. 11. ukochanej młodego . Ew. nienasycony. tzn. Ifigenia. mówiące: 'Przynieś. Kapitanskaja doczka. córki Hetejczyków. Hndla. wg Biblii. powitała go córka jedynaczka. jak był ślubował". pol. przed rozstrzygającą bitwą ślubował Bogu. sędzia izraelski Jefta z Gileadu. powieść historyczna (1836) Puszkina z czasów Katarzyny Ii i powstania Pugaczowa. pasoŜyt. Łuk. 21. kto pierwszy wyjdzie z drzwi jego domu. Córka Hetejczyka . Jephta . Abraham (Ofiara Izaaka). Idomeneusz. Ew.ktoś bardzo wymagający. Gen.). Córka pani Angot .obca kobieta. Mozaika posadzki katedry w Sienie (D.(tj.ballada staroang. "Dzieweczko. rozmawiając z Poloniuszem.. przynieś!'" Córka Pohjoli ..oratorium (1752) G. Jefta sędzia Izraela . które stały się udręką dla Izaaka i Rebeki. Fenicjanki mówiącej po syryjsku) z okolic Tyru i Sydonu dręczona była. Twardowski. Marka. Ezaw poślubił Judytę i Basemat. wg Biblii. Uffizi. Angot. 5. był tematem wielu dzieł art.zob. 215: "Pijawka ma dwie córki. Córka Jaira .i kazał jej dać jeść.wg Biblii. 24. 40. (tobie mówię) wstań!". 8.

La fille mal gardee.(wym. Edward Iii pokonał króla fr. poległ od strzałów pieszych łuczników ang. dowodził wyprawami przeciw Indianom Mandan i Crow. w której kwiat rycerstwa fr.-zach. takŜe przeciw białym. muzyka róŜnych kompozytorów. Córuleńku. wieś w Pikardii (płn. krejzy ho:s). wiejska sielanka. gdzie 26 Viii 1346 król ang. libretto i choreogr. Songs of the Indian Wars . Kotek myszki szuka. . zał. która okazuje się córką markizy di Birkenfeld. gdy bronił się przed uwięzieniem. oparł się próbom zmuszenia go do Ŝycia w rezerwatach. W. komiczny balet-pantomima (Bordeaux 1789.Tyrolczyka Tonia. Neihardta.. jaki przetrwał w repertuarze światowym aŜ do naszych czasów. Credit-Anstalt . w rok potem poddał się wraz z tysiącem Indian. markiza chce ją wydać za księcia Craquitorpi.. właśc. dobrodziejku.bank austriacki. Córuleńku. Warszawa 1809). Custera. oskarŜony o planowanie powstania. zob.. Córka źle strzeŜona . który tymczasem został kapitanem grenadierów.najstarszy klub sportowy Krakowa. ang. Hanuleńku. Kot ("Kot. "Cracovia" . Longfellowa. zdobył tytuł pierwszego mistrza Polski w piłce noŜnej (w 1921). por.fr. najstarszy balet.poemat H. Crazy Horse . Filipa Vi w jednej z najwaŜniejszych bitw wojny stuletniej. wzięli oni wtedy po raz pierwszy udział w działaniach wojennych na kontynencie wraz ze swymi "długimi łukami" (mierzącymi do 27m długości) przebijającymi z łatwością blachy zbroi rycerskiej.początek popularnej Ŝartobliwej pieśni ludowej w formie dialogu matki z córką. jako Akademicki Klub Footballowy "Cracovia" w 1906. Crooka nad rzeką Rosebud i w bitwie pod Little Bighom pomógł Sitting Bullowi zniszczyć siły generała George A. kres-i). jednak Maria sprytnie doprowadza do małŜeństwa z Toniem.(wym. którego bankructwo w 1931 stało się . Francja). Taszunka Uitlo. Crecy . Kusza. pokonał w 1876 George A.. Co w pokoju puka? Mamuleńku. kot. prototyp komicznego "baletu z akcją". został zastrzelony. The Year of a Hundred Years . pani matko"). 1849-77. 'Zwariowany Koń'. Hanuleńku. wódz indiańskiego plemienia Oglala Sioux. ok.poemat (1925) Johna G.: Dauberval (Volange). oficjalnie Crecy-en-Ponthieu.

przekonania. Po bitwie pod Arques.wyznanie wiary. brał udział w wojnach religijnych. uwaŜany za wynalazcę fortepianu. w okresie późnego Odrodzenia szkoła malarska zał.pierwszym sygnałem Wielkiego Kryzysu w Europie. 'klawesyn z cichymi i głośnymi tonami').. którego jedno zdanie stało się przysłowiem: Prend-toi. a ciebie tam nie było'. Krach (Giełdy). przyjaciel i towarzysz broni Henryka Iv. tzw. przen. por. przez Giulia Campi. nous avons vaincu a Arques. miejsce urodzenia Claudia Monteverdiego. fr. dzielny Crillonie.. symbol wiary. włoski budowniczy klawesynów na dworze Medyceuszów we Florencji. znany ośrodek nauki. 1543-1615. Cristofori Bartolomeo . 'Trzymaj się. jako pierwsze państwo. de Crillon Louis Balois de Berton . w śrdw. Credo . kremońska szkoła lutnicza (zob. Guameri.pałac przy placu Zgody w ParyŜu. 'wierzę'. symbol nicejsko-konstantynopolitański zawierający sformułowania ustalone na soborze nicejskim w 325. słynna z najlepszych na świecie skrzypiec. Ruggeri). Cremona . nazwany przez niego "najdzielniejszym z dzielnych".zob.(wym. Włochy) nad Padem. w 1589. wygraliśmy pod Arques. w Xvi-Xviii w. brave Crillon.zob. łac. jeden z najsławniejszych francuskich dowódców Xvi w. 1709 pierwszy fortepian młoteczkowy nazwał gravicembalo col piano e forte (wł. czyjeś poglądy.miasto w Lombardii (płn. zbudowany przez siebie ok. nazwany ku czci Crillona. Amati. Stradivari.w chrystianizmie . uznała niepodległość Stanów Zjednoczonych. zatwierdzone na konstantynopolitańskim w 381. Hotel Crillon . Zbrodnia (obrazy majestatu). et tu n'y etais pas.1655-1731. Crimen Laese Maiestatis . bohater spod Ivry (1590). część mszy bezpośrednio po Ewangelii. stąd nazwa fortepianu. gdzie 6 Ii 1778 Francja traktatem przyjaźni. kriją). Skład apostolski. Troilus i Kressyda.. skład a. . Cressida .. Henryk napisał do Crillona list.

głównym była obrona Ulsteru w pojedynkę przed swym wojskiem Ulster. gdzie wyrabiano takŜe szkło artystyczne w typie angielskim. Ex. Mira Ceti. sam wziął na siebie rolę jego psa łańcuchowego (stąd jego imię. Osiem. Szkło (polskie).zob. kahulin). Znaki i cuda . z jego licznych czynów bohaterskich. aby uprowadzić Brązowego Byka z Cuailgne (wym. huta szkła załoŜona w 1755-78 przez Prota Potockiego. 3: "RozmnoŜę znaki i cuda moje w ziemi egipskiej. Setanta.przemiana wody w wino.. Siedem wdów świata . ach! es geschehen keine Wunder mehr!. wojownik czasów pogańskich. Cuchulain . Dziecko. ne.zob.zob. króla Ulsteru. Cug . Kryształowy (Pałac). zw. Jerzy Sebastian Lubomirski i Stanisław Rewera Potocki. Ach! cuda juŜ się nie zdarzają więcej! . jeden z gł. 7. Krakowiak (Krakowiacy i górale). Gody (w Kanie). Ósmy cud świata . bohaterów cyklu ulsterskiego mitologii irlandzkiej." Cudnów . niekiedy czterech) koni . zob.. jako dziecko zabił straszliwego psa kowala Culana. Cud mniemany .zob. miał Ŝyć w I w. bratanek Conchobara. a widząc Ŝal właściciela.zob. SSRR).Crystal Palace . które zaskarbiły mu miłość wielu kobiet.zaprzęg składający się z sześciu (a.w wielu miejscach Biblii. Cu Chulainn. Cu Cullin. np.zob. Cudowna (gwiazda) . Mandaryn. Cud. Cudowny mandaryn .zob.nm. Szeriemietiewa. kulej).miasto w obwodzie Ŝytomierskim Ukr. zob. Cuculain. znaczące 'pies Culana'). Cud w Kanie Galilejskiej . Cudowne dziecko . irl. z prologu Dziewicy Orleańskiej (1801) Friedricha Schillera. Siedem. celtyckim Achillesem. 3 Xi 1660 zmusili tu do kapitulacji otoczone wojska moskiewskie dowodzone przez Wasila B.(wym.

16-17. dawn. w 1924 w Filadelfii przez fundatorkę Mary Louise Curtis Bok.wodze. Włochy). ku:tis institju:t ow mju:zyk) jedna z najsławniejszych uczelni muzycznych USA. zał. w 1924-38 profesorem. Diamenty. wykładowcami są głównie wirtuozi (m. kunja).wyjazdowych. Ŝeglarz portugalski. dobranych w pary a. Niech zaciągnie się drugi w księdza Kiejstuta cugi. którymi jeździec kieruje wierzchowcem. zaprzęg. ok. maścią itd. Risorgimento). są wszyscy stypendystami. wydawcy prasowym. Mickiewicz. Tam O'Shanter.(wym. przeciąg'. późn. wojsk. z nm. instytutu. wzrostem.zob. Zug 'ciąg. nazwana po jej ojcu. czwórki typem. walczącymi po stronie Prus w wojnie prusko-austriackiej. odkrył 3 wyspy wulkaniczne na płd.(wym. "Cutty Sark" . pluton. był wielki pianista polski Józef Hofman).zob. Niechaj tępi KrzyŜaki psubraty. Curtius . 24 Vi 1866 zwycięstwo arcyksięcia Alberta nad wojskami króla włoskiego Wiktora Emanuela Ii. wybrani z kraju i zagranicy. pasy rzemienne połączone z wędzidłem. rasowych a. 1460 . por. wyruszając w 15 okrętów do Indii. orszak. najwaŜniejszą swoją podróŜ przedsięwziął w 1506.(wym. Trzech Budrysów.(wym. z których jedną nazwano jego imieniem. a uczniowie. nazwa słynnego klipera (szybki handlowy Ŝaglowiec rejowy) zbudowanego w 1869 w Brytanii dla . a od 1926 dyrektorem.. szeregi (wojska). Custozza . da Cunha Tristao . Kurcjusz.) Cugle . Curtis Institute of Music . amer. Cullinan . gdzie odbyły się 2 bitwy: 25 Vii 1848 zwycięstwo generała austriackiego Radetzkyego nad wojskami Sardynii pod dowództwem króla Karola Alberta (zob. Ŝonę skrzypka Efrema Zimbalista. Lejce.in.ok. 1540. (A. Atlantyku. Cyrusie Curtis. kustocca) wieś koło Werony (płn. pluton. podrasowanych. katy) zob.

któremu nie chce słuŜyć. Gdy Sancho wstąpił na tron.zob. W pobliŜu miasta ruiny wielkiej twierdzy Inków Sacsahuaman i obserwatorium astronomicznego Kenko.). opublikowany w 1779. zwanego przez Hiszpanów Campeador (zob. najstarszy zachowany dokument (z ok. pod Burgos.. pałaców i świątyń.(wym. Rodrigo. i królowi. Cyceron . bohatera narodowego. Koń (Chody). Cyd . 'Poemat o Cydzie'. 1030-99. splądrowanej przez Pizarra po wkroczeniu do stolicy Inków w październiku 1533.. mianował Cyda dowódcą wojsk walczących z Maurami. Szczytem jego kariery było zdobycie dla siebie Walencji w 1094. . wstąpił jako kondotier do armii mauretańskich władców Saragossy.. zwany teŜ Mocedades de Rodrigo hiszp. wysłany jako chłopiec na dwór Ferdynanda I. wychowywał się tam razem z infantem Sancho i został pasowany na rycerza. 'Poemat o Rodrygu'. a kiedy spotwarzony przed nim przez wrogów musiał opuścić dwór. 1140) epickiej poezji hiszp. Cwał . Alfons Vi. Ruiny pałacu Manko Kapak. krewną króla. Peru. nadaje młodemu Cydowi całkiem nowe. w 2 redakcjach: jedna prozą. Cantar de mio Cid . świątyni słońca Coricancha bogato zdobionej złotem. prawdop. 'krótka koszulka'. z pocz. co mu się w końcu udało. przeszedł na słuŜbę nowego króla. Od 1954 wbetonowany przy molo Greenwich w Londynie jako ośrodek szkoleniowy Marynarki Handlowej. ok. Cantar de Rodrigo . szkoc. fantastyczne rysy. (Cronica rimada). którego radami gardzi. którego indiańscy mieszkańcy są prawdop. sayyid 'pan') rycerza kastylijskiego Rodrigo Ruy Diaz de Bivar. czyni z Cyda ideał rycerstwa chrześcijańskiego i hiszp. Cusco. co powstrzymało ekspansję Almorawidów w Hiszpanii. potomkami plemion pre-Inków. który przepłynął 363 mile w ciągu jednego dnia.hiszp. Na murach świątyni zbudowano klasztor Santo Domingo. Cuzco . zwł. Koń Cyda nazywał się Babieka (Bawieka). zał. starając się jednak ciągle wrócić do łask Alfonsa Vi. zbuntowanym przeciw ojcu. Liczne pozostałości budowli Inków. Xv w.przewoŜenia herbaty z Chin (i opium do Chin). miasto w płd. które zostaną przejęte przez dalszą twórczość ludową i literacką: staje się młodzieńcem hardym. W 1074 poślubił Jimenę Diaz. Cicero(n).mauretański przydomek (arab. druga wierszem. pierwszego władcę Inków. kusko). po 9-miesięcznym oblęŜeniu. Ur. Po zamordowaniu Sancha na tron wstąpił jego brat i wróg.hiszp. króla Kastylii. który łączył bohaterstwo na polu walki z brakiem skrupułów w polityce. wg legendy przez Manko Kapaka..zob. 'Młodość Rodryga'..

wyst. Cyfry arabskie . G. Cyd . oparta bezpośrednio na sztukach Castra.. który spoliczkował Don Diega. człowiekiem bezwartościowym. Leconte de Lisle. normom społecznym.przest..Las mocedades del Cid i Las hazanas del Cid .dawn. Arabia.bohema. indywidualistyczne. de Heredia. Wyspiańskiego (wyst. ozdoba. (A. Cascales. Cyfrować . z 1802. Cydzyna . Rzymian (i w pewnych wypadkach współcześnie) znaki graficzne liczb będące kombinacją niektórych duŜych liter alfabetu łac. 91. zerem. słynny przekład J. w cyfrę. pol. fr. wyraŜające protest przeciw konwenansom. litera X. Opera (ParyŜ 1885) Masseneta. Wiersze hiszp. ornament. znak graficzny liczby. Jej tradycyjnym ośrodkiem był od ok. w cyfrę powiązany płotek. Fryga. 1830 ParyŜ romantyków. waŜyć za cyfrę . Cyfry rzymskie . góralskich. i synowskim obowiązkiem zmycia hańby swego rodu krwią ojca Jimeny. Warszawa 1662) Pierre Comeille'a. córki Don Gormasa. drobny. haftować. 1907). Herdera sztuki Castra na jęz. Zorilla. podpisywać dokument swoimi inicjałami. F. tj. 1666 = Mdclxvi. prowadzących Ŝycie nieregularne.uŜywane dziś powszechriie. sztuki (1618) Guillena de Castro. dawn.zdobić ornamentem. J. 1. a . Drewniany. w literę X.: Fr. de Zarate (wg Tirso de Moliny). Być cyfrą. pętlowa ozdoba spodni (np. libretto: Emery. być niczym.zob. przekład Jana Andrzeja Morsztyna (Zamość 1660) i adaptacja St. J.zob.uŜywane przez staroŜ. M. Gallet i E.: V.) Cyga . Cyganeria . 'Czyny bohaterskie Cyda'. obowiązującym poglądom estetycznym. np. konflikt bohatera rozgrywa się między jego miłością do Jimeny. L. sznurowa. deseń. huzarskich).tragikomedia (ParyŜ 1636. niekiedy ekscentryczne. Hugo. inicjały imienia i nazwiska. podcyfrować. Mickiewicz. nm.hiszp. Cedynia. Cyfra . zero. ojca Rodryga. zob. Pan Tadeusz. Blau wg Corneille'a i Castra. luźne ugrupowania artystów. monogram.. z węg csiga.

Sceny z Ŝycia cyganerii . operetka (1910) Franza Lehara. dedykowane Heinemu. Ośrodkami polskimi były: Warszawa ok. myśliwy-ptasznik. popr. dzieła zapomnianego. Melodie cygańskie .fr. libretto: Luigi Illica i Giuseppe Giacosa. po 2. rusza dalej w świat. por. opowiadanie (1840. pol. Cygański. śycie cygańskie . istniejącej w okresie ok.później Wiedeń i Berlin modernistów. "filistrów" i świata salonów. Zorika. opera (Turyn 1896. płockie). powieść (1848. sentymentalny opis trudnego Ŝycia i niepewnej. Pabla Sarasatego. wg Murgera. szlachcic ze wsi Cygany (woj.jedna z najpopularniejszych kompozycji skrzypka-wirtuoza hiszp.tradycyjna nazwa gromadki literatów i malarzy warszawskich. dramatyzacja powieści Murgera. który jednak. nie umiejący pisać autor podyktowanej z pamięci ksiąŜki Myślistwo ptasze.. opisy Ŝycia ptaków i krótkie. Cygański Mateusz .La Boheme. przez czas krótki sympatyzowali z nimi Norwid i Lanartowicz. odkrytego w 1836.fr. Sztuka (1912) Adolfa Nowaczyńskiego. związana z wyjazdem Norwida za granicę. Opera (1897) Leoncavalla wg Murgera. Un prince de la boheme. pol. Zigeunerliebe. poetyczny. Cygeńska miłość . La vie de boheme (1849) Teodora Barriere. 1840 (Cyganeria warszawska. 1838-43. por. wyd.nm. 1844-1908.. 2. Cyganie Jozsim. 1920) Henri Murgera. Bardziej znani z nich: Roman Zmorski i Włodzimierz Wolski.Xvi w. ale zakochuje się w grajku. wojnie światowej znów ParyŜ egzystencjalistów. jak na Cygana przystało.fr. ma poślubić Jonela. córka bogacza Dragotina. Stworzyła liryczną legendę o cyganerii Montmartre'u i Dzielnicy Łacińskiej ParyŜa. zob. Zawiera ono porady łowieckie. Scenes de la vie de boheme. wyst. w którym się opisuje sposób dostawania wszelakiego ptaka (1584). wyd. Synowie ziemi (1904-11) Stanisława Przybyszewskiego i Wspólny pokój (1932) Zbigniewa Uniłowskiego. Mimi. niŜej) i młodopolski Kraków (Stanisław Przybyszewski). powieści: Próchno (1903) Wacława Berenta. 1845) Balzaca. Król cyganerii . Lwów 1901) Pucciniego. lecz hulaszczej egzystencji malarzy i literatów (takich jak autor sam). wierszowane portreciki 173 . Cyganeria . W utworach swoich wyraŜali pogardę dla konwencji obyczajowych. cechowały ich zainteresowania ludoznawcze. "Cyganeria warszawska" . naleŜące do "Scen z Ŝycia paryskiego" Komedii ludzkiej.

okres 19 lat. będąca w literaturze gr.zob.ogólna nazwa poematów i romansów późnego średniowiecza i początku epoki nowoŜytnej aŜ do Cervantesa i Ariosta. np. kwarfetów. związany z tragedią Edypa i jego rodu.). . tworzących zamkniętą całość. w znacznej większości zaginiona twórczość cyklików gr. np. po którego upływie fazy KsięŜyca przypadają na te same dni miesiąca.(2) zespół utworów art. z gr. i in. od imienia astronoma gr. zwł. w których powtarzają się serie zjawisk następujących po sobie w określonym porządku. Chansons de geste. Cykl . Cykl platoński zob. poetów cyklicznych. Cykl legend arturiańskich a. łączących się z sobą formalnie a. a. Ulster. Cykl . łączących się tematycznie z dziejami oręŜa i uczuć miłosnych rycerzy króla Artura poszukujących św. Cykl ulsterski . cykl tebański. Graala... kyklos 'krąg. pieśni serbskich i chorwackich. treściowo. dotyczących Marka Królewicza (zob. wyŜej Cykl bretoński. poematów bohaterskich itp.) 15 Vi 1389.(1) okresy czasu. hist..zob.zob. z przygodami Tristana i Izoldy i innych związanych z nimi osób. cyclus solaris. po którego upływie dni tygodnia przypadają na te same dni miesiąca. a. cykl Metona.. Cykl księŜycowy. Cykl karoliński . Cykl Marka Królewicza . np. cykl sonetów. obrazów. uzupełniający i rozwijający treść Iliady i Odysei Homera. okres 28 lat. Cykl bretoński .łac. których tematem jest bitwa na Kosowym Polu (zob. waŜnym źródłem tematów dla poezji. skupiona wokół szczególnie znanych mitów. Artur. Cykl Kosowa . Platon. Cykl słoneczny . ogromna.z Viii-Vi w. który odkrył go w 433 pne.cykl lud. cykl trojański. cyclus lunae decemnovennalis.słynny cykl ludowych historycznych pieśni serbskich. Okrągłego Stołu . pne. mających ze sobą luźny związek. cykle sag śrdw.gatunków (w nomenklaturze autora "narodów") ptasich. dramaturgii i sztuki gr. Cykl epicki grecki . koło'.. łac.

w międzywojniu noszony jeszcze przez dyplomatów i kominiarzy. z niewielkim płaskim a. Odyseja. pomocnicy Hefajstosa. o których istniały co najmniej dwie tradycje. Cylinder . jednoocy olbrzymi. w kształcie płaskiej skrzyni z naciągniętymi metalowymi strunami. Kniaźnina. 106. Wenecja.potęŜne mury z okresu kultury egejskiej (wznoszone z olbrzymich bloków kamiennych. ulubiony zwł. Steropes ('błyskawica') i Arges ('błysk'. Ge): Brontes ('grzmot'). dopasowanych do siebie. do jazdy konnej. bez rządu i praw. Cykuta .poj. 9. tł. okrutny i ludoŜerczy.Cyklopi . obecnie ludowy. z łac. Argos. a potem Odyseusz z towarzyszami w niewoli u cyklopa Polifema. podgiętym rondkiem. świetni kowale piorunów dla Zeusa. powszechne męskie nakrycie głowy w Europie. u Wergiliusza . Wg Hezjoda (Teogonia. Cyklop . synowie Nieba (Uranosa) i Ziemi (Gai. Mury cyklopie (cyklopowe) . Z gr. l. spotykany często w kapelach węgierskich.obraz (1578) Tintoretta. U Homera jest to dziki lud pasterski. Homera.) skazany został na śmierć przez wypicie soku z kłączy cykuty za "nieuznawanie bogów" i "deprawowanie młodzieŜy". zob. D. zbroi dla herosów. Mykeny). Polifem. niegdyś bardzo popularny'. por. palcatkami). z gr. którymi otaczano grody warowne (Tyryps. gr. . i plastyki antycznej. w Xviii w.mit. Pałac DoŜów. Wulkan i cyklopi . z gr. Cymbały . słuŜąca jako ochrona głowy przy upadku z konia.dramat satyrowy Eurypidesa.szalej jadowity. 149) byli trzej cyklopi. cicuta 'trawa trująca'. 'krągłooki' od ops 'oko'. jedyny zachowany egzemplarz tego typu sztuki: Sylen z satyrami. część kostiumu sport.Pyracmon). przez śydów i Cyganów. Ŝyjący w jaskiniach na dalekiej wyspie (zidentyfikowanej później jako Sycylia). nie łączonych zaprawą). 9. do 1914. w Xix w. budowniczowie prastarych fortyfikacji. Wyrokiem sądu ludowego w Atenach Sokrates (zob. Kyklops 'cyklop' dosł. humorystyczne ujęcie epizodu z Odysei. strunowy uderzany (pałeczkami drewnianymi. kylindros 'walec.sztywny kapelusz męski w kształcie walca róŜnej wysokości. niekiedy składany (szapoklak). zwój'. pol. równi bogom.instrument muz. Sielanka Teokryta. Z uwagi na ich wymiary staroŜytni przypisywali ich powstanie cyklopom. pochodzenia wschodniego. Fr. kryty jedwabiem. Ulubiony temat lit. grotów do strzał dla Apollina i Artemidy. choć jednoocy. kymbalon. silnie trująca roślina zielna wieloletnia z rodziny baldaszkowatych.

Zagnany wiatrem dopływa do brzegów Rodosu.Było cymbalistów wielu. a przy tym słynęła z urody. 12. druga na Rodos.-g. zakochany w Kassandrze. coś dobrego' od śr.para bohaterów z opowieści Podwójne porwanie z Dekamerona. (zwł.-nm.) Cymbarka . z którego uwalnia go Lysimachus. Cyniczny Jachimo zakłada się z Leonatem Postumem. Cymbelin . doskonała.. Cymes . Pan Tadeusz. zakąska'. Boccaccia. pot. 5. którą potem. gdzie dostaje się do więzienia. zuomuesse 'przystawka. matka cesarza Fryderyka Iii i babka Maksymiliana I. Porywa na morzu umiłowaną. kompot. wbijała dłonią gwoździe w grube deski i łamała podkowy.ok. rywala Jagiełły do ręki królowej Jadwigi. król Brytanii ok. która płynęła statkiem do swego narzeczonego Pasimunda na Rodos. Ŝona księcia austriackiego Ernesta śelaznego Habsburga. 40 ne. 1. z tematem zakładu z opowieści o Ginevrze Nieszczęścia poczciwej białogłowy w Dekameronie. Nie mogąc przełamać jej oporu. jako dowód zdrady. z jid. (A. zobaczywszy po raz pierwszy w Ŝyciu przejrzyście odzianą piękną dziewczynę. Była jedną z najsilniejszych Polek . 'deser. w wyraŜeniu: sam cymes) rzecz wyborowa. bogaty i potęŜny władca. i obie małŜeńskie juŜ pary wracają do ojczyzny .. do zdrady małŜeńskiej. swobodnie zaadaptowane z Kronik (1577) Holinsheda. przyczyniła się do wzrostu wpływów polskich na dworze wiedeńskim. 'bałwan. Boccaccia. kradnie z jej sypialni (dokąd się dostał w kufrze) bransoletę. Po szeregu skomplikowanych perypetii wszystko się dobrze kończy. łącząca fragmenty pseudohistoryczne. Tępy i głupi Cypryjczyk Cymon (tzn. Ŝe nakłoni jego Ŝonę Imogenę. 1395-1429.Cunobelinus. zakochał się w niej i dzięki temu uczuciu nabrał rozumu i wykształcenia. Cymon i Ifigenia .sztuka (ok.gniotła palcami orzechy. wielką popularnością. córkę króla Cymbelina. Winowajcom wreszcie przebaczono.jedna na Cypr. Ale Ŝaden z nich nie śmiał zagrać przy Jankielu. jedyna w swoim rodzaju. Ŝart. . 1610) Szekspira. która jako alegoria moralna cieszyła się w Xvii w. wręcza Postumowi.przest. księŜniczka mazowiecka. Cymbelin . Obaj porywają Ifigenię i Kassandrę w trakcie ich wesela i uciekają z nimi na Kretę. 9. Mickiewicz. 641-42. siostrzenica Jagiełły. zmarły tuŜ przed inwazją Rzymian. bydlę'). córka księcia mazowieckiego Ziemowita Iv. Ifigenię. narzeczonej brata Pasimunda. 2.

w której Diogenes (zob. do 30-407m wysokości.instrument muz. ośmiokątnej. por. 'Cyncynaci'. Cypion i Berganza . niekiedy gardzący wszelkimi zasadami i wartościami.mit. JuŜ u staroŜ. załoŜonego w 1783. w 458. przemianowane w 1790 ku czci gen. śródziemnomorskich. choć szczegóły jego kariery wzięte prawdop.) i rozwijającej się w Grecji i w Rzymie do Iv w. Akademia.człowiek nie uznający wartości powaŜanych w jego środowisku a. budowany w róŜnych wielkościach (zob.zob. Cyprys . St. Stoa (Poikile). uŜywany jeszcze w Xviii w. gdy.Lucius Quinctius Cincinnatus. Cynk . konsul w 460. z łac. Cyncynat pokonał Ekwów. pne.. Ŝe został obrany dyktatorem w wojnie z Ekwami.-rz. tuŜ przed ich demobilizacją po wojnie o niepodległość. Epikur (Ogród). postać historyczna. a po 16 dniach zrezygnował z dyktatury i wrócił do pracy na roli. The Cincinoati . dawn. a. dęty o prostej a. łac. od gr. Egejskim. gdzie wykładał Antystenes. orał swoje pole. w Azji i Ameryce Płn.miasto w Ohio (USA). zazw. a jego gałęzi uŜywano przy pogrzebach. w odmianie ozdobnej o koronie piramidalnej. zwolennik filozoficznej szkoły cyników zał. cincinnatus 'kędzierzawy'. członkowie stowarzyszenia oficerów armii amer. góry Cynthus (gr. Wg tradycji był symbolem rzymskiej prostoty.. ne. stoŜkowatej koronie. Rzymianin z V w. Cincinnati . grupie. zwł. Cyntia. zakrzywionej rurze. Rzymian uwaŜane za symbol Ŝałoby.. lekcewaŜący szanowane instytucje. Cynik . Europy. jednym z nich był Tadeusz Kościuszko. staroŜ. z której miał wykładać.Cyncynat . zawiadomiono go. z poezji lud. Claira.ang. od jej miejsca urodzenia. sposoby postępowania i autorytety.) miał mieszkać a.. Kynthos) na wyspie Delos na M. Losantiville. cnoty. wg legendy. . cupressus. przez Antystenesa z Aten (zob. rosnące w krajach. gr. Delia .drzewo iglaste o wysmukłej. odwagi i surowości obyczajów. przydomki Artemidy (Diany). Pies (Scypion i Berganza). prezesa stowarzyszenia Cyncynatów. Nazwa od ateńskiego gimnazjum Kynosarges. znany w śrdw. Serpent). Beczka cynika . kyon 'pies'. Dziś hodowane w parkach i na cmentarzach płd..

Cyrograf . 2.(wym. Ostrzegliśmy o fortelach. Ŝe zaszła zgoda. Jeśli na to się ośmielisz.skąd Molier zaczerpnął przesłowie: "Po kiegoŜ diabła łaził na ten statek?" (w Szelmostwach Skapena. poznaj gałąź cyprysową.) Patrzypatrz się lepiej.) komisariat policji. berŜerak). 302. Z wysokich Parnasów. obwodu. a gdy przyjaciel poległ. część Iv. nie daje przez 15 lat wygasnąć jej uczuciu do zmarłego. Dziady. zaborze ros. Odkrywa jej swą miłość i rolę w tej sprawie dopiero na łoŜu śmierci. Dan w Erebie. 1619-55. o zainteresowaniach naukowych. (O.) . w szabas rano. Parnas. StrzeŜ się. Ŝe jego umiłowana Roksana kocha innego. Ŝe się nagną mile i nawzajem na siebie mrugną. Mickiewicz. 2.dawn. pojedynkowicz.przest. (dziśŜart. Rycerski Cyrano. circulus 'koło. po polsku pod wspólnym tytułem Tamten świat (1956). nr 33. oddający mu duszę po śmierci w zamian za róŜne dobra materialne a. wychowanek College de Beauvais. 173-182. Tak ma stać się: Lucyferes. WszakŜe i cyprysy mają swe kaprysy. kontrakt spisany z diabłem. mego losu godła. A za zgodność: Hadramelach.I cyprysy mają swe kaprysy . łac. cytat ze staropolskiego poloneza. (w b. ze śrdw. wolnomyśliciel. wyst. Cyrano de Bergerac . Dla znaku. komedii Le Pedant joue (1654). z łac.zwrot przysłowiowy. 6. Łódź 1898) Edmonda Rostanda. Kolber. oryginał. To pamiątki rozstania. okręgu. dla jej dobra bohatersko pomaga rywalowi. część obszaru większego miasta. Mają jednak chwilę. cirographum. zazw. w bajkach i lit.o groteskowej powierzchowności (osławiony nochal). 11). obwód'. dowiedziawszy się. potem próŜny kweres. Ŝołnierz. autor satyrycznych Listów (1654). ateista. Mickiewicz. kartezjanin. tragedii Śmierć Agrypiny (1653). Własną ręką podpisano.poetycki dramat płaszcza i szpady (ParyŜ 1897. Tukaj albo Próby przyjaŜni. pisze dla niego listy miłosne do niej i śpiewa serenady pod jej balkonem.) Cyrano De Bergerac Savinien . oraz dwóch powieści fantastycznych wyd. zarząd dzielnicy. Nasz poseł Mefistofelisz Do wymiany traktat poda. (A. pol. Por. (A.) własnoręczne zobowiązanie na piśmie. w sztuce przedstawiony jako gaskoński szlachcic o czułym sercu mimo komicznego wyglądu (nos!). przed zefirem czoła nie ugną. relacjonujących podróŜ na KsięŜyc i w okolice Słońca ogłoszonych po śmierci autora w 1656 i 1661. pakt. paryŜanin. okręg. pisarz. 214-15. duchowe za Ŝycia. Cyrkul .

Der Barbier von Bagdad. Całym swym państwem rządził mądrze i tolerancyjnie. którą więzi i chce. faktycznym redaktorem był do 1932 Jan Lechoń.. on jednak prowadził dalej działania wojenne i zdołał nawet podstępem wziąć jej syna do niewoli. Cyrulik sewilski . opera komiczna (Weimar 1858) Petera Comeliusa. Almawiwa doprowadza do ślubu z Rozyną pod samym nosem Bartola. z łac. dziś cyrulika). na zdobywanych ziemiach witano go jak wybawiciela.gr. wyst. balwierz. W rozstrzygającej bitwie Massageci pobili Persów. zobaczył Rozynę i zakochał się w niej z wzajemnością. z inicjatywy grupy Skamandra. niepowstrzymany gaduła i natręt. Wtedy wysłała herolda do "niesytego krwi" króla.fr. pers. Don Bazylio. felczer. wbrew jej woli. jest opiekunem Rozyny. Cyrus . Kyros. Il barbiere di Seviglia) opera-buffa (Petersburg 1782) Giovanniego Paisiello. Syrię i Palestynę.Gdy Cyrus najechał ziemie Massagetów. pokonanym okazywał łaskę.dawn. prawdop. cheirourgos 'rękodzielnik'.nm. cudak. król perski od 550 pne. wyd. w 529.zob. zajął Babilonię. pol. bo inaczej nasyci go krwią. pomaga Bartolowi w jego zamiarach. Hrabia Almawiwa. młody grand hiszpański. Podbił Medię. 1780. w walce z Massagetami. Warszawa 1781) Beaumarchais'go (nosząca podtytuł: Daremna przezorność). aby zwrócił jej syna i wycofał się bezkarnie. Krezus. a zarazem pozwalając śydom na powrót z niewoli babilońskiej i odbudowę świątyni jerozolimskiej. wydać za mąŜ. Cyrus Ii Starszy (Wielki) . którym. Komedia ukazuje sposoby. Bartolo. mimo woli pomaga zakochanemu Nureddinowi w zdobyciu pięknej Margiany. Krush. z dynastii Achemenidów. aby pozostawił jej kraj w spokoju i wrócił do domu. Asyrię. Cyrulik z Bagdadu . Cyrus i Krezus . Lidię. później Jerzy Paczkowski. Cyrulik sewilski (wł. libretto: Giuseppe Petrosellini wg Beaumarchais'go. oddając cześć Mardukowi w Babilonie. Zginął w czasie wyprawy przeciw plemionom scytyjskim w dorzeczu Amu-darii. chirurgicus z gr. komediaprozą (ParyŜ 1775. załoŜyciel państwa perskiego. choć nie wiedziała. golibroda. na wysokim poziomie artystycznym. przy pomocy pomysłowego Figara (dawniejszego sługi hrabiego. libretto kompozytora. "Cyrulik Warszawski" tygodnik satyryczno-polit. ich królowa Tomyris wzywała go kilkakrotnie. wydawany w Warszawie w 1926-34. nauczyciel muzyki Rozyny. podstępny łotr.Cyrulik . Le barbier de Seville. Cyros i Tomyris . cyrulik Abul Hassan. kim on jest. pol. Szanował zwyczaje i religie miejscowe. doktor i stary zrzęda.

głagolicę (zob. Grobowiec Cyrusa .twierdza zbudowana w Warszawie na rozkaz cara Mikołaja I w 1832-34 po upadku powstania listopadowego na terenie konwiktu pijarów i wokół koszar gwardii pieszej koronnej z Xviii w.dawn. zburzono teŜ zabudowę dawnego śoliborza."Przechodniu. Gal. wykwintny portret Ludwika Xiv w pseudohistorycznym kostiumie.. od cittade 'miasto'. Aleksander Wielki. w 1098 w Citeaux (łac. wraz z Metodym ułoŜył najstarszy literacki język słowiański (zwany starosłowiańskim a. utworzone przez jednego z uczniów św. Nar.. jam Cyrus.ok. Cyropedis . oddzielony od benedyktynów. 869. Ciro riconosciuto . stworzył najstarsze pismo słowiańskie.w Pasargade (pierwszej stolicy Persji. a głowę jego Tomyris włoŜyła do bukłaka pełnego krwi. w Bułgarii.powieść heroiczna (1649-53) Madeleine de Scudery. ParyŜ. ok.katolicki zakon kontemplacyjny. 827 .-macedońskiego okolic Sołunia (Salonik).święci. Cyryla (stąd nazwa). twórca państwa perskiego. Budapeszt. zdaniem autora. Kyrou paideia. ukazuje Cyrusa jako idealnego władcę idealnego państwa.-cerkiewno-słow. która kryje me zwłoki".. Cistercium. i in. powstałe w Ix-X w. 1929). Artampne ou le grand Cyrus . z wł. staro-cerkiewno-słowiańskim) w celach misyjnych. pol.zginął. Cyryl i Metody . na podstawie narzecza płd. Cystersi . Cytadela . Obrazy: Rubensa. dziś w ruinie) zachował się i jest czczony jako świętość narodowa Iranu. Cytadela zahamowała rozwój miasta w kierunku . majuskule. tj.gr. uŜywane w części zabytków st. Angeliki Kaufmann. cittadella zdrobn. bracia: Cyryl (Konstantyn). Cyadela warszawska . stąd nazwa) w Burgundii (Francja) przez św. 69. Cyrylica . Nie Ŝałuj mi tej odrobiny ziemi. "apostoł Słowian".alfabetyczne pismo słowiańskie oparte na gr. powieść Ksenofonta (wyd. aby wreszcie napił się do syta.melodramat Pietra Metastasio. Napis na grobie Cyrusa . przełoŜył na ten język Biblię i wraz z Metodym wprowadził go do liturgii. załoŜ.. samodzielna twierdza panująca nad miastem. Plutarch. monarchii absolutnej. Luwr. Roberta..). Xviii w. w Polsce od 1140.

później takŜe tłumaczony na języki narodowe i układany w niezliczonych odmianach stosownie do lokalnych potrzeb. strunowy szarpany. płaskim korpusie rezonansowym i dość długiej szyjce. 40) strunami. kierowany przez Demeter. z łac. naciągniętymi na płaskie pudło rezonansowe. bogach. W Cytadeli zamykano uczestników powstań narodowych i działaczy ruchu robotniczego. 1.zob. ciesiołki itd. Cisioianus. praktyk religijnych itd. pasterz owiec a. Cywilizacja. cithara z gr. . Cytra .instrument muz. Czaban . dawn. z łac. tkactwa. Dziś częściowo zniszczony zabytek architektury obronnej Xix w. Kytera..konnej jazdy. cisio . uŜywana gł. Atena . ale najpopularniejszy w Xvi . wyliczający święta i patronów skrótami z początkowych sylab nazw i imion wg ich kolejności w miesiącu. Oddział Muzeum Historii Polskiego Ruchu Rewolucyjnego. a stoki Cytadeli były miejscem straceń. 'styczeń'. cithara z gr. Więzienie mieściło się w osławionym X Pawilonie i w kazamatach. jako instrument towarzyszący przy śpiewie. rzemiosł. 'Obrzezanie Pańskie'. Dawcy cywilizacji .) przyniósł naukę czytania i pisania. z kilkudziesięciu (ok. zwł. Kadmos (zob.instrument muz. nauczył ludzi siać zboŜe.wiersz łaciński o 24 wersach (po 2 na kaŜdy miesiąc). Europie. strunowy szarpany. Cyzjojan . Cytera . wół podolski.płn. słuŜył jako mnemotechniczna pomoc w braku drukowanego kalendarza od Xiii w.) był wielkim bohaterem cywilizacyjnym Attyki.. Cytara . z ukr. W Xix w.. którzy w pradawnych czasach nauczyli ludzkość sztuk. łac.Folklor wielu krajów opowiada o ludziach a.caban. Prometeusz (zob. kithara. o gruszkowatym. ianus skr.).. Triptolemos (zob. Dionizos wprowadził uprawę winorośli itd. na dobre sto lat. I. rosły baran wołoski.skr. zapamiętywany przez Ŝaków i kler. znany w śrdw. (w Polsce od Xiv do Xviii w. ze śrdw. czaban od tur. od Ianuarius łac. od Circumcisio Domini łac. czoban 'pasterz'. kithkra. wołów.).Xvii w.

) Jak jaskółka czarna.Czacka RóŜa . kupa. czapuł 'zagon. acciamarra 'długa suknia'. ryczałtem'. skoczył do rzeki Ural i zginął. i przez cały Xix w.. wypad Tatarów. którego wyparł na Syberię. Czarnego. Słowacki. w Polsce zwana kaszkietem a. Dla Turków niesie podarek. dziś tylko w wyraŜeniu: w czambuł 'ogółem.wysoka. śmija. napaść. 16. pod dostatkiem'. zagon. wyboru.) Czako .1876-1961. najazd. (.dawn. uŜywane przez Kozaków zaporoskich do Ŝeglugi po Dnieprze i do wypraw wojennych na wybrzeŜa tureckie M. po heroicznym oporze. wszystkiego w czambuł 'w bród.dawne łodzie kozackie. 18-20. hymn pochwalny na cześć legendarnego bohatera. w 1910 załoŜyła Towarzystwo Opieki nad Ociemniałymi w Warszawie. uwaŜane za strój narodowy i patriotyczny. csako. giwerem i noszona 1807-31 . 14. o dwóch sterach . OkrąŜony w Łbiszczenku (obecnie Czapajewo) w drodze powrotnej na Ural. prawnuczka Tadeusza Czackiego. bez wyjątku. franciszkanka.węgierka. w czambuł konia puścić 'cwałem. wprowadzona we Francji w 1805. Film (1934) Gieorgija i Sielgieja Wasiliewów.powieść (1923. z szalowym kołnierzem do pasa.na dziobie i na rufie. zwrotna. pol. najazd'. z tatar. lotna (.) Pięćdziesiąt wioseł w biegu ja nagli. galopem'. bohater wojny domowej. bardzo szybkie i zwrotne. moŜe z wł. noszone w Polsce od Xvii w. w 1918-19 na czele 25. od 1922 organizowała w Laskach warszawskich warsztaty pracy i szkoły specjalne dla niewidomych. przen. Czajki . Czamara . tatarski oddział zbrojny. dywizji odznaczył się w walkach z Czechosłowackim Korpusem w Rosji i z generałem Kolczakiem.. (J. z płaskim denkiem i z daszkiem. dawne męskie okrycie wierzchnie. Dwa dział ze spiŜu i sto janczarek.. stąd dawne zwroty: wyciąć w czambuł 'w pień'.. radziecki dowódca wojskowy. sztywna czapka wojsk. z ukr. Nasza czajka szybka. . zaniewidziała w 1898. ranny. Czambuł . szamerowane. z węg. wataha. w niektórych armiach uŜywana do 1914. w całości. wyd. Czapajew Wasilij . 3. z ozdobnymi guzikami i pętlicami. długie. a od końca Xviii w. 1935) Dymitra Furmanowa. gromada. Czapajew . głównie przez mieszczan.1887-1919.

zjednać.Czapka.przykrycie konia pod siodło. zwanego Monomachem. król zgodził się w1oŜyć czapkę frygijską na głowę. z czewonego sukna. buntownicy z Nancy przybyli do ParyŜa w czerwonych czapkach galerników. pozyskać. Zwolnieni po amnestii w kwietniu 1792. Czapka błazeńska . czar-szb 'zasłona . chlebem i solą (poczęstunkiem) moŜna ludzi ująć. z opadającym szpicem. tradycyjna część ubioru kobiet muzułmańskich w niektórych krajach. stąd nązwa. skaptować. cięŜar władzy. czapka Amazonek we Frygii. Wschodzie. niewielkim zachmurzeniu. W 2 miesiące później. czapka wyzwoleńców w staroŜ.spiczasta. okrągła czapka bez daszka.. ostre wyroki. z niewielkim otworem na oczy. galerników w przedrewolucyjnej Francji (fr. z tur. długa ozdobna kapa okrywająca konia. (czapki wolności). Włodzimierz (Monomach). Rzymie.(w baśniach i legendach) czyniąca człowieka niewidzialnym. które stały się odtąd emblematem Rewolucji Fr. Czapkami zarzucić . przen.aureola świetlna wokół księŜyca na firmamencie. głównie najemników szwajcarskich. przychylnie usposobić. z dzwonkami i sarnimi uszami. Czapką.jaszmak. do 30 lat galer.kołpak wielkiego księcia kijowskiego Włodzimierza (pocz. W 1790 postawiono przed sądem wojennym Ŝołnierzy z garnizonu w Nancy.pokonać olbrzymią przewagą liczebną. bonnet rouge 'czerwona czapka'). (z długimi brzegami) urzędników bizantyjskich i doŜów weneckich.spiczasta. grzecznością). Czapka frygijska . wg mit.). w Tuileriach. Lisia czapa . nakrycie głowy uŜywane na staroŜ. długa zasłona na głowę wraz z twarzą. kłopoty i troski osoby pełniącej waŜną i odpowiedzialną funkcję. zazw. 'prześcieradło' z pers. papką i solą ludzie ludzi niewolą . podkładka (filcowa) umieszczana bezpośrednio pod siodłem. wzbudziły oburzenie. tur.przysł.. Czapka Monomacha . pstra. Czapka niewidka . widziana przy zamgleniu a. zob. Czaprak . czapkowaniem (ukłonami. Xii w. gr. kwef. za bunt przeciw niesprawiedliwemu traktowaniu ich przez oficerów. Xiv-Xvii w. Czarczaf .

przy bohaterstwie i patriotyzmie. ognia. dzięki niej został jednym z najwyŜszych dostojników. co mnie boli (wyrosłem) . boŜyszcze wojska. Pobity pod Gołębiem. Przerwa Tetmajer.zapytać miał zlany krwią Czarniecki.nocna'. osiągnął olbrzymią fortunę i skoligacił się z magnackimi rodami. Walczył następnie przeciw Moskwie (zwycięstwo pod Połonką w 1660). jako syn swego wieku okazywał teŜ bezwzględność. zdobył Bydgoszcz. zwycięŜył pod Warką. Czy miasto zdobyte? . gdy odzyskał przytomność po postrzale w twarz. wreszcie Warszawę. a dziko. Cygańska muzyko! Huczcie.in. wzięło się z wojaczki. rzucił się z koniem wpław w nurty cieśniny morskiej. surowości dla siebie i innych. umiejętności wodza i niezłomność charakteru. 'taniec wykonywany w karczmie'. zmarł w drodze powrotnej do Lwowa.mawiał Czarniecki do dostojników i magnatów. A szumnie. jeden z najwybitniejszych dowódców polskich. W 1656 objął dowództwa kampanii przeciw Szwedom. w ten sam sposób przeprawił się i Czarniecki.) Czarniecki Stefan. później kozackiej. basy. a za nim uczyniło to samo 12 pułków. Walczył ze Szwedami w 1626-29. a blaszka zastępowała przestrzelone podniebienie. świetny kawalerzysta. ale z tego. Pobił Rakoczego. prowadził nękającą wojnę partyzancką. 1599-1665. Odtąd szrama została mu na twarzy. m. pasji friss a. mistrz wojny podjazdowej. czardasza ty mi graj. którzy krzywili się. a w 1658 na pomoc sprzymierzonej Danii wraz z Austriakami. nadmierną ambicję. łkaj. "rycerza z prostej. friska. 1-4. szlacheckiej zagrody". organizator walki wyzwoleńczej przeciw Szwedom (do której nie zawahał się wciągnąć nawet chłopów). (K. csardos dosł. do czego doszedł. Czardasz . gdy musieli zasiadać w senacie obok niego. kiedy Ŝołnierze unosili go z pola bitwy pod Monasterzyskami. ciągnąc płynące konie za sobą. a następnie na Ukrainie przeciw powstańcom. mściwe okrucieństwo w czasie pacyfikacji na Ukrainie. Jednak prozaiczny marszałek Montecucculi twierdzi.ludowy taniec węgierski w takcie 2/4 składający się z 2 części: melancholijnej. Ŝe jazda przeprawiła się na małych barkach. Ja nie z soli ani z roli. wzór Ŝołnierza i patrioty. ruszył na Pomorze Zachodnie. Z . skąd wypuszczono go po ugodzie zborowskiej w 1649. gęślo. pod śółtymi Wodami w 1648. patetycznej lassan a. zasłynął przy zdobyciu wyspy Als. CięŜko ranny. W czasie wojny szwedzkiej ukazał wspaniałe. Uczestniczył jako pułkownik w bitwie pod Beresteczkiem w 1651. dostał się do niewoli tatarskiej. Tucholę. Wojewodą ruskim został w 1657. powolnej. z węg. Hej. Syn średnio zamoŜnego szlachcica słuŜył w wojsku od wczesnej młodości. Czardasz. gdzie jak chce tradycja. potem na Ukrainie z powstańcami Bohdana Chmielnickiego. lassu oraz gwałtownej. Buławę hetmańską otrzymał jednak dopiero na łoŜu śmierci. odbił Kraków. pełnej Ŝycia. Wszystko.

Trzepaczka . Lada jaka to niwa. w Xix-wiecznym dworze . Krasiński.) ..kmiecy i królewski.z majątków ziemskich.) Jak Czarniecki do Poznania Po swedzkim zaborze. słuszna przy twym grobie. widmo St.z okresu 1656-88 (wyd. Czarniecki pod Kołdynką . Xiii. Cny Czarniecki. Nar. NiepróŜnujące próŜnowanie (1614). 40-41. 481-83 (1843). księcia siedmiogrodzkiego. Umarłych próŜno płakać. sielski. Dla ojczyzny ratowania Wrócim się przez morze. Ty nie wdawaj się w szyderstwo. który wg tradycji Ŝegnał go leŜącego na łoŜu śmierci.) Ty nie szukaj w ojcach winy. Nar. Norwid.. Lipa czarnoleska). Ten kasztelański Jana język Czarnoleski. Jeszce Polska. 27-30. (C. Których sława pod niebo zwykła wylatować. gdzie rosła słynna lipa (zob. Muz. Tarant .muzeum Kochanowskiego. Czarnoleskiej je rzeczy Chcę . Czarnieckiego odpowiada na gorzkie wyrzuty poety pod adresem przodków.obraz Piotra Michałowskiego. 13-16.odpowiedzieć miał Czarniecki na pytanie Rakoczego. Moja piosnka (1). w Sokołówce. Muz. Pamięć walecznemu wojewodzie. Chorzelą i Działdowem. Stefan Czarniecki . który w 1657 najechał ziemie Rzplitej. Bo to potwarz i bluźnierstwo. Przedświt. 1836) Jana Chryzostoma Paska.) Czarnolas . Kochowski. gdzie mieszkał Jan Kochanowski w swojej posiadłości. Pamiętniki . Jak w Królewcu wybrzmiewał albo Sandomierzu. próŜno i Ŝałować. Kąkol. Gminny. Krwią i złotem .koń deresz (a. wypłakać Polsce oczy obie.przydomek nadany Czarnieckiemu przez Ŝołnierzy po jego zwycięstwach nad Szwedami pod Chojnicami. hist. Warszawa. 16 Ii 1665. (Hymn naradowy. zob. wznosi się pamiątkowy obelisk.) Zarówno w Siewierzu. czym winien nagrodzić krzywdy wyrządzone Polsce.soli . Lecz stratę uwaŜywszy. (Z. radomskim.z dzierŜawy Ŝup solnych. siwy) Czarnieckiego. Czarniecki na koniu . (W. zob. z roli . kary.obraz (1870) Józefa Brandta. uczony . Warszawa.wieś w woj.ta serca uleczy! (C. a tam. Norwid. Epigrammata polskie.poemat w 12 pieśniach (1858) Kajetana Koźmiana.. epopeja narodowa na wzór Eneidy Wergiliusza. Rzecz o wolności słowa.. a. na której miejscu znajduje się dziś romantyczny park.

łac. powiadano. por.oznaczająca dawn. Czarna lista .Rzecz czarnoleska . podczas balotaŜu (tajnego głosowania). Czarna giełda . Czarna gałka . Czarna izba . czerń dla Ŝałoby to zwyczaj rzymski (por. nie zidentyfikowana. Czarna dama . zob. . Czarna choroba . Czarna moneta . Ŝe czarna zasłona wisząca przed drzwiami Aiszy (zob. niskiego urodzenia. melancholia z gr.nielegalny. Barwa (Czarna). 'Wesoły Roger'. potajemny handel dewizami. ang. Czarna Bess .działanie mające na celu wywoływanie zjawisk nadnaturalnych przy pomocy złych duchów. rycerzy.tom wierszy (1929) Juliana Tuwima.miedziak.w dawnym domu szlacheckim i chłopskim izba uŜytkowa.biała). Jolly Roger. Czarna międzynarodówka . 10. chole 'Ŝółć. gdzie się gotuje na kuchni. wyŜej Czarna bandera.nazwa świętokradczych niszy odprawianych dawn. kobieta. 245). por. wg tradycji."Czarnymi flagami" nazywano wojska kalifów bagdadzkich dlatego. zapoŜyczony u staroŜ. Zawisza Czarny. przez satanistów. Turpin Dick. Ŝe flaga Abbasydów była czarna (podczas gdy Fatymidów była zielona. gniew'. Melancholia. por: Biały (Biała izba). przydomek niektórych władców a. Czarny .w dawnej Polsce .Kolor uwaŜany na Wschodzie. zakon jezuitów (od ok. np. Czarna msza . mających podlegać z jakichś powodów dyskryminacji a. a Omajjadów . notowanych a. Czarna bandera piracka. Egipcjan.) uŜyta została jako chorągiew i dotąd uwaŜana jest przez muzułmanów za świętą relikwię.melancholia. zob. Leszek Czarny. niŜej Czarny rynek. melas 'czarny'. gdzie wzywano diabła zamiast Boga i dopełniano sprośnych ceremonii dla ośmieszenia i sprofanowania właściwego obrządku. Juwenal. wychowuje dzieci i spędza się większą część dnia.z sonetów Szekspira. Czarna mogiła .. 1873). głos przeciw przyjęciu do klubu.klacz. prześladowaniom.iron. za symbol niŜszości. niewoli. por. do której się poeta zwraca w sonetach 127-152 i którą kocha mimo jej niewierności. prowadzi gospodarstwo. dosł. niekiedy ozdabiana wizerunkiem czaszki i skrzyŜowanych piszczeli. Czarna flaga . w celu zyskania przychylności szatana.spis osób podejrzanych.

morowe powietrze. hasło ruchu pewnych grup Murzynów w skupiskach (gettach) murzyńskich wielkich metropolii USA lat 1960. gęś lub prosię na szaro.czernina. dŜuma występująca epidemicznie a. źle płatna praca fizyczna.ang.wojska pancerne. podawana dawniej starającemu się o rękę panny na znak odmowy.osoba sprowadzająca niesławę a. Czarna szabla .węgiel jako bogactwo kraju. Czarne koszule .zob.mór. pandemicznie w śrdw. Arbuz.cięŜka. Czarne diamenty . diament jest regularną odmianą węgla pierwiastkowego. Czarna procesja .. męcząca. Czarna stopa . zupa z kaczej krwi. Czarna robota . Czarne podniebienie . we Włoszech. rekuzy. faszyści włoscy. Czarna potęga . camicie nere. Czarna sotnia . morowa zaraza. rzemieślników i lumpenproletariatu do walki z ruchami rewolucyjnymi. Czarna Śmierć . stąd nazwa.wł. nazwa nadawana od 1905 w Rosji carskiej bojówkom organizacji monarchistycznych. który go wydobywa. black power.w łowiectwie . Szabla. a. przez organizowanie napadów na instytucje robotnicze i ich działaczy oraz pogromów ludności Ŝydowskiej i ormiańskiej. głoszącego konieczność izolowania się Murzynów od społeczności białych i wyŜszość fizyczną i umysłową Murzynów nad białymi.demonstracyjne wystąpienie przedstawicieli 141 miast królewskich w czasie obrad Sejmu Czteroletniego. zwł.zob.o człowieku mającym poglądy skrajnie reakcyjne. podobnie jak w innych okolicach dawano arbuza (kawon). Czarne berety . tworzonym przez policję z drobnego kupiectwa. Czarna wieŜa .Czarna owca . pod którą występują tajne (często fikcyjne. jednoosobowe) organizacje szantaŜystów a. nazwa.ros. którzy 2 Xii 1789 czarno ubrani wyruszyli powozami na Zamek i złoŜyli królowi i dygnitarzom sejmowym zredagowany przez Kołłątaja memoriał z Ŝądaniem zrównania w najistotniejszych prawach mieszczan ze szlachtą. Czarna Ręka . . por. WieŜa. hańbę na swoją społeczność a. od noszonych przez nich w 1921-45 czarnych koszul.ziemia nie pokryta śniegiem.pop. Czarna polewka . grochowy wieniec. Europie. porywaczy. Cziornaja sotnia. brudna.w Polsce . rodzinę.

Czarny gabinet . gdzie otwierano listy. gdzie zostaje komendantem wojskowym. z ok. ale piękna. Brał udział w powstaniu 1794 jako kapitan. (A.Czarne to piękne . wyraźnie. w sposób oczywisty (dowiedzione).arab. Rumunia). z nieprawego loŜa. W 1799 generał brygady w Legionach Dąbrowskiego. Czarny Douglas . który w 1724 wszedł w Ŝycie w Luizjanie francuskiej (Ameryka Płn. Czarny generał .słynny zabytek Braszowa (Siedmiogród. lapis niger) stela z najstarszym napisem rzymskim po łacinie. splądrował wiele miast i wsi.powieść hist.) Czarny kamień . Pan Tadeusz. ale. trawa jeszcze nie odrosła. por. umiera na Ŝółtą febrę.ang. który najeŜdŜał płn.Sir James Douglas. przydomek nadany przez kolegów w wojsku Władysławowi Jabłonowskiemu. zbyt młoda.tajne biuro załoŜone przez Ludwika Xiv w Hotel des Postes w ParyŜu. w druku.). prawdop.Czarny. black is beautiful. środk. złoŜony obecnie z kilku kamieni spojonych srebrną obręczą. Murzynek. Jabłonowski zabiegł.) w Mekce. Czarny kodeks . Anglię. 924-927. aŜ kędy pieprz rośnie. bohater opowieści Walter Scotta. wmurowany we wsch. Konstytuanta zamknęła gabinet. znaleziona w 1899 na Forum Romanum w Rzymie. poddający surowym rygorom niewolników murzyńskich. a wzdycha do kraju. nigro lapillo. jak powszechnie było wiadomo. 500 pne. a po zawarciu pokoju z Edwardem Iii zginął w Andaluzji w walce z Maurami. Czarny generał . Czarny korzeń . Czarny kamyk . (1912) Wacława Gąsiorowskiego. "Czarny kościół" . Code noir.Rzymianie zaznaczali w kalendarzach dni niepomyślne. łac. 1. . Czarny kontynent . Gdzie się cukier wytapia i gdzie w wiecznej wiośnie Pachnące kwitnął lasy. nadany mu z powodu cech murzyńskich jego wyglądu.na piśmie. Biały (kamyk). z legiją Dunaju Tam wódz Murzyny gromi. największa świętość muzułm. hasło niektórych organizacji murzyńskich w USA lat 1960.fr.. czarnym kamykiem. a w 1802 obejmuje dowództwo dywizji w korpusie ekspedycyjnym na San Domingo. zapewne meteoryt. po bitwie pod Szczekocinami mianowany podpułkownikiem. przywódca szkocki.. po zawarciu pokoju w Luneville zostaje generałem francuskim (przejściowo był dowódcą Legii Naddunajskiej). herbu Prus.Afryka. Mickiewicz. 1769-1802. z ksiąŜęcego rodu. 1286-1330. (łac. naroŜnik świątyni Kaaba (zob. zlikwidowano go ostatecznie w 1830. por. niŜej: Jestem czarna.dawn. fatalne. Czarno na białym . al-hadŜar al aswad..

Black Prince. ewent. bukowo-grabowy.24 Ix 1869 punkt szczytowy paniki na Amerykańskiej Giełdzie Akcyjnej.pop. Zawisza Czarny . Czarny piątek .czarna zwierzyna. a wkrótce potem i światowy. por. Czarodziejska miłość . Czarny papieŜ . Łabędź.zob. Czarodziejski.ang. "Chat-Noir". najstarszego syna króla ang. 19 Ix 1873 wybuch paniki na Wall Street spowodowanej bankructwami bankowymi. Czarny towar .niewolnicy afrykańscy wystawieni na sprzedaŜ.zob. ściany jego obwieszono cennymi dywanami wschodnimi. las o róŜnych gatunkach drzew. generał zakonu jezuitów. Jestem czarna.zob. Namiot(y Kedara). Czarny ksiąŜę . 4 (Wulgata: nigra sum sed formosa). Czarodziejska góra . kładącego kres powojennej prosperity i rozpoczynającego wielki kryzys amerykański.nielegalny. 1330-76.słowa oblubienicy w biblijnej Pieśni nad Pieśniami. Czarny wtorek . Miłość (czarodziejem). od koloru zbroi. takŜe zawierający jawory. księcia Walii. .zob.dawn. o murach sczerniałych od poŜaru z 1689. Hans Castorp. liściastych. dzik. klony. Szlak(i).zob. ale piękna .Mikołaj Krzysztof Radziwiłł zob. potajemny handel towarami. "Czarny Kot" . przydomek od czynów wojennych a. Czarny zwierz . Czarny szlak . Czarny rynek . Radziwiłłowie. dęby. wyŜej: Czarne to piękne. por. gł.kościół gotycki z 1385-1425. Ŝart. przydomek Edwarda. z których część ocalała. Czarny Radziwiłł . wyŜej Czarna giełda. por. brzozy.zob.29 X 1929 dzień największego w historii krachu na Amerykańskiej Giełdzie Akcyjnej. wiązy i jesiony. Edwarda Ii. Czarny las . Czarny łabędź . 1.

. Czarodziejski sklepik . ale dla teatru ludowego na przedmieściu Wiednia. rzucanie uroków. Czarownice . 1731. ksiąŜę Tamino i jego ukochana Pamina. powołując się na słowa Biblii. Choć pierwszą czarownicę polską spalono w Waliszewie koło Poznania juŜ w 1511. O. naleŜący obaj do wolnomularstwa. wyst. które przejść muszą bohaterowie. 46 proc. jedno z 2 najwybitniejszych dzieł gatunku singspiel (śpiewogra. La sorciere. libretto: Emanuel Schikaneder. wg ballady K. Bayera).) czarownic. na który przypada ok." W Europie zachodniej masowe procesy czarownic osiągają kolejne szczyty po 1560. Erbena.fr. 18: "Czarownikom Ŝyć nie dopuścisz. muzyka: G. Czarownica . (1896) Antonina Dvoraka. to równieŜ symbolika masońska. nie ogarnięte obsesją magii. to na wiek Xvi przypada zaledwie kilka procent ogólnej liczby polskich procesów czarownic. opr. baletu J. dzięki czemu cudzoziemscy podróŜnicy w Xvi w. Respighi. La Boutique fantasque. napisana nie dla dworu. zatruwanie studzien. które wg Biblii i wierzeń chrześc. opera fantastyczna (Wiedeń 1791. skorzystali z okazji.wiedźmy. 1802) Mozarta. 22.poemat symf. Ex.. Czarownica południa .. procesów. po 1580 i w czasie wojny trzydziestoletniej. Xvii w. przy pomocy aluzji i symboli. osoby. CięŜkie próby. balet w 1 akcie (Londyn 1919). opierając się na powieści wolnomularskiej księdza Terrasona Sethos. rośliny i przedmioty. do Xviii w. J. aby Sarastro przyjął ich uroczyście do kręgu wtajemniczonych w Świątyni Słońca. stosowały praktyki magiczne w celu oddziaływania korzystnego a. Pławienie. traktat (1862) Julesa Micheleta. libretto: Leonid Miasin i Andre Derain (wg libretta Wieszczki lalek. Do Polski fala prześladowań czarownic przyszła znacznie później (podobnie zresztą jak i inne zjawiska cywilizacji zachodnioeuropejskiej). pol. mordowanie niemowląt itd. Konstrukcja dramatyczna tego arcydzieła muzyki i poezji. zgubnego na ludzi. Autor i kompozytor. długim jest Uprowadzenie z seraju Mozarta). przeciwstawiająca sobie dwa światy: realny i fantastyczny. zwierzęta. wydanego przez Wielanda w 1786. podziwiać mogli Polskę jako "państwo bez stosów". Die Zauberflte.fr. Zwykle jednak pomawiano je o przymierze z diabłem. nakazującą inkwizytorom i innym karanie śmiercią czarowników i czarownic.. Zob: teŜ Młot (na czarownice). Dopiero w 1776 zniesiono w Polsce karę śmierci za czary. Reszta zaś odbyła się w Xviii w. Rozpowszechniły się one dopiero w pocz. Procesy czarownic odbywały się juŜ w śrdw. opery romantycznej. DŜinnistan. stała się punktem wyjścia nm. a ustają niemal całkowicie z końcem Xvii w. apologię zagroŜonej masonerii. PapieŜ Innocenty Viii wydał w 1484 osławioną bullę Summir desiderantes. Rossini.nm. będącą podsumowaniem i przypomnieniem wcześniejszych uchwał. udział w sabatach (zob.Czarodziejski flet . aby z opery uczynić. jako modna wówczas feeria z treścią zaczerpnięta ze zbioru bajek wschodnich.

siostry wiedźmy z Makbera Szekspira. który zmarł w czasie przesłuchania. 1746-1835. i bliską krewną Matherą. Longfellowa o jednym z gł. rozpieszczona.Proces czarownic z Salem (stan Massachusetts. The Wonders of the Invisible World ang. roku Ŝycia wydana za kuzyna ze względu na interesy rodu. a podejrzanych do dwustu.ang. od 1761 Ŝona Adama Kazimierza Czartoryskiego. Ŝonę jego stracono. gorliwość śledcza władz szybko wygasła.. Leszek Biały. Czartoryska Izabela z Flemmingów. wyst: pol. podróŜe. . 'Cuda niewidzialnego świata'. prawdziwy szał ogarnął miasto dopiero w 4 lata później.. Pastor Cotton Mather (1663-1728) i inni rozpowszechniali pogląd. ksiąŜka (1693) C. W latach osiemdziesiątych rzuciła się wir intryg koterii politycznych. Some Few Remarks upon "a Scandalous Book" ang. WróŜka (z Endor). JuŜ w 1688 spalono 3 osoby. pt. 'Próba ognia'. Sir Williama Phipsa. co przy wrodzonej inteligencji i zdolnościach uczyniło z niej słynną sawantkę.... The Crucible .. których przepowiednie popychają Makbeta na jego tragiczną drogę zbrodni. Proces w Salem.zob. Dwór stanisławowski. sztuka (1953. 1959) Arthura Millera. wraz z wybuchem epidemii nieznanej choroby. interesującą lwicę salonową. matka Adama Jerzego i Konstantego oraz Zofii Zamoyskiej i Marii Wirtemberskiej. Mathera na powyŜszy etak.zob. a swoboda małŜeńska pozwalała jej na intymne znajomości z wybitnymi męŜczyznami. Ŝe winne tu są czary. More Wonders of the Inovisible World ang. Giles Corey. Mathera zawiera rozwaŜania pastora o działalności diabłów.. Sabat czarownic . bez wykształcenia i zainteresowań. Czarownice z Salem . Sabat.. 'Dalsze cuda. Elsnera. odpowiedź (1701) C. 'Kilka uwag o "Skandalicznej ksiąŜce". Trzy czarownice . Wychowana w domu magnackiego dorobkiewicza. który sam ustanowił sąd procesowy. czyli Czarownica z Łysej Góry . USA) w 1692 wynikał z purytańskiej wiary w magię. księŜna. za młodu była pospolitą panną. K.opera (1809) J.Czarownica z Endor .dramat (1868) H. 55 wziętych na tortury przyznało się do winy. 19 osób stracono. Gdy posądzono o czary takŜe Ŝonę gubernatora.'. WojaŜe i kontakty ze słynnymi osobistościami Oświecenia zmieniły ją w swawolną. bohaterów Salem. pokrywając ambicjonalne cele teatralnymi . W. kontakty z luminarzami epoki skłoniły ją do uzupełnienia swych braków wykształcenia. liczba uwięzionych wzrosła do 150. w 17. atak satyryczny (1700) Roberta Calefa na ksiaŜkę Mathera.

Jednak Wasantasena odzyskuje przytomność. naprzód!. W. Puławy zaczęto nazywać "stolicą gustu i nauk". Czar Walca . wodzów. w poruczniku Niki i chce uczynić go księciem-małŜonkiem. rozbiorze zajęła się odbudową zniszczonych Puław (zob.. ros. gorąco popiera Kościuszkę. zw. zmarła w Wiedniu. później Świątynią Sybilli.'. 1936) Walentina P. pamiątki kultury. operetka (1907) kompozytora austr. Niki na zamku w noc poślubną słyszy dobiegające z pobliskiego ogródka restauracyjnego dźwięki walców. Katajewa. Sansthanaka. ze sztuki satyrycznej Łaźnia. zakochała się. szwagier króla. ros. Mriczczahakatika. akt 6. występowała sama w teatrze puławskim w sztukach patriotycznych. uprawiaia filantropię i zajmowała się oświatą ludu. wraca do swojej księŜniczki. 1830. Banja. W 1800 wybudowała tam Świątynię Pamięci. Adama Wietemberskiego. 'Bóg i bajadera. Wriemia. Czasie. wymyka się tam. 5 Iii 1831 Izabela opuściła Puławy pieszo. Indische Legende (nm. "Marsz czasu" (1930). księŜniczka Helena. granych przez wiedeńską damską kapelę. kiedy brak rozrywek. Goethe sparafrazował tę sztukę w balladzie Der Gott und die Bajadere. Majakowskiego. pol. Oparto na niej popularny balet Le Dieu et la bayadere. Czas. Po powstaniu listopadowym Puławy uległy zniszczeniu przez wojska carskie pod dowództwem jej wnuka na słuŜbie ros. wyd.. zjawia się na chwilę przed straceniem kochanka i ratuje mu Ŝycie. Czarudatta i Wasantasena .nm. dusi Wasantasenę w odległym ogrodzie i oskarŜa o tę zbrodnię Czarudattę. wystawiany w wielu krajach Europy ok. Czas ogórkowy . Zgromadziła w niej relikwie królów. będąc w Wiedniu. Czarny charakter sztuki. okres . zajęcia. nowin. wpieriod!. Następczyni tronu. pisała ksiąŜki. W 1809 wzniosła Dom Gotycki.gestami. Izabela zajęła się takŜe teatrem i kształceniem aktorów. ZuboŜały kupiec bramiński Czarudatta i piękna kurtyzana Wasantasena kochają się. marzy o Wiedniu i. Od ok. Pod koniec Ŝycia stała się symbolem patriotyzmu i polskości. z napisem u wejścia: "Przeszłość Przyszłości". datowanej róŜnie. Oscara Strausa. Legenda ind. zyskała na koniec przydomek Matki Ojczyzny. nazywana dawniej Matką Spartanką lub Sybillą. sanskr.. które dzięki niej stały się magnesem przyciągającym artystów i pisarzy. 1797).para kochanków z sanskryckiej komedii Gliniany wózek. Tytuł powieści (1932. zbiornicą pamiątek narodowych. Po 3. 1791 nastąpiła w niej kolejna zmiana: księŜna ulega ogólnonarodowemu nurtowi przemian i działaniu postępowych sił społecznych.. Ein Walzertraum. nierównej zresztą wartości. przypisywanej Siudrace.martwy sezon. od Iii do X w.).. w którym umieściła galerię obrazów i zbiór broni. jednym z głównych ośrodków kultury w Polsce.

(z formy. znak sygnalizujący śmiertelne niebezpieczeństwo.przysł. kiedy mawiano: tempus fugit. ze spoin) z tragedii Hamlet. Czas to pieniądz . Czaszka. z kolein. por. z przemówienia W. O tempora! O mores! Niestety. urlopowy. posterunek.zob. Szekspira. Eklezjasta. aeternitas manet łac. ang. Czaty . tłum. 1. Gladstone'a w Izbie Gmin (1866) w dyskusji na temat projektu ustawy wyborczej (Reform Bill). tempus edax rerum. oddział podjazdowy. 3. Znak. ang. E. spotkanie.łac. the time is out of joint. 1.czatowanie.ang.. time is money. z komedii Miarka za miarkę. 5. jakŜe zmieniły się czasy na gorsze! jak się zepsuły obyczaje! Z przemówienia Przeciw Katylinie. Ząb czasu . Cicerona. tooth of time. godło pirackie. 1. niŜej Ząb czasu. ang. na urządzeniach pod wysokim napięciem. straŜ. Minione czasy! . z Metamorfoz. przysł. csata 'bitwa. wg powiedzenia Teofrasta: "Czas to kosztowny wydatek. 234. wyŜej: Czas poŜerca rzeczy. hist. 'czas jest po naszej stronie'. 'czas ucieka. Atłas. 15.ang. Jolly Roger. Szekspira.wakacyjny.i swym zamierzonym biegiem przemija wszystko pod słońcem. Wszystkie rzeczy mają swój czas . Znak czasu . horda'. zwiady. z Biblii. 1." Czas ucieka. 5. time is on our side. dosł.symbol śmierci pochodz. por. podjazd. wieczność czeka . wieczność trwa'. warta. z węg.ang. zob. Trupia czaszka i skrzyŜowane piszczele . pilnowanie. Czas wyszedł z orbit .łac. ze średniowiecza. zwiad. Fryderyk I Barbarossa (Tempi passari!).zob. zwł. Czas poŜerca rzeczy .zob. nie znany w staroŜytności. . Owidiusza. Szkoda czasu i atłasu . Czas pracuje dla nas . Czarny (Czarna bandera). wywodzące się ze średniowiecza. 1. śmierć goni. O czasy! o obyczaje! . śledzenie.

w kronice Kosmasa. Czego chcesz od nas. ty zawsze gtuchy. majestatyczny hymn dziękczynny. Między światem i niebem jak drogman stworzenia. dawn.masyw górski głównej grani Gór Krymskich w pobliŜu miasta Ałuszty (Ukr.sterlet. 11-14. Czech ma dwóch braci. Ii. Mickiewicz. SRR). Czatyrdahu. Panie. kitel.. cz. ni kwiatu. giezłko. sonet Czatyrdah. z 1563-64. sukiennego a. z których kaŜdy załoŜył swoje państwo: Czechy. Czechman . "religijna . czekmen.początek pieśni Xxv (Księgi wtóre) Jana Kochanowskiego. na Ŝupanie. śyłyście nie nam. nie znanej kronikom czeskim. ryba słodkowodna z rodziny jesiotrów. W wersji kronikarzy polskich.. gromy. z tur. nieruchomy. pod nazwą Bohemus. aksamitnego. Długosz). uŜywana jako przyprawa w postaci ziela a. uwaŜany przez legendę czeską za źródło nazwy tego ludu. noszonego w Polsce Xviii w. Czeczuga . Czatyrdah . co mówi Bóg do przyrodzenia. Ni z nich owocu. gzło. górska. Po raz pierwszy w pocz. (A. Lecha i Rusa. Jako te cząbry i ślazy. Słuchasz tylko. ludzi. płaszcz. biała koszula śmiertelna. olejku.) Cząber . Częchło . Polskę i Ruś (Kronika wielkopolska. mityczny protoplasta. ubiór pochodzenia wschodniego. 257-59.eponim czeski. Dziady.aromatyczna roślina jednoroczna z rodziny wargowych. .czecheł. ozdobna szabla tatarska (Xvii w. Mickiewicz. nie światu.). ogrodowa a.ballada Mickiewicza. (A.Czaty . pokrowiec. stosowana teŜ w lecznictwie lud. Xii w.rodzaj kontusza z rękawami.) Czech . Podesławszy pod nogi ziemie.

i gawiedź szumi. wg ustawy sejmowej z 1620.1833-76. prowadził badania w rejonie jeziora Bajkał.wiersz napisany w 1879 w X Pawilonie Cytadeli Warszawskiej przez 20-letniego więźnia. słuŜba domowa u magnatów i szlachty. grodu. do Xiii w. KriaŜ Czekanowskowo. ludność zaleŜna. Czekanowski Aleksander Piotr . geolog i geograf polski.hist.. Góry Czekanowskiego . wykwalifikowany rzemieślnik pracujący u majstra. mapy i wielkie zbiory przyrodnicze. który wolno nazwać wielką poezją" (I. Arktycznego. nadziak. od Xvi w.dawn.zob.któŜ ich zrozumie. czeladnicy. z węg. w dorzeczach Dolnej Tunguzki i Leny. Chrzanowski). Czekan . "zupełna nowość w poezji naszej". Czeladź . szyderstwem wita. zatrudniona na folwarku feudalnym. "zbójecki instrument" w czasach pokojowych. któŜ o to dba! 1-4. nad brzegami M.. między dolnym biegiem rzeki Olenok i deltą Leny. CzegoŜ chcą? . Ura! Fabryki! Ziemia! Swoboda! stał się w Bułgarii pieśnią rewolucyjną. zatrudniana teŜ jako straŜ zamku a. (wyd. późniejszego pisarza. obuch. zmarł śmiercią samobójczą. csakany z tur. wyzwolony na czeladnika po złoŜeniu właściwego egzaminu. zesłany za udział w powstaniu 1863 na Syberię. CzegoŜ chcą oni? .). . Czeladnik . mocna laska ze stalową głowicą. Godot. pozostawiając po sobie cenne materiały. a towarzysząca panu jako druŜyna obozowa na wojnie. swobody. chleba.czakan. toporek na długim drzewcu do rozbijania hełmów i naramienników nieprzyjaciela i do ściągania go z konia (Xiv-Xviii w. złoŜona z poddanej ludności chłopskiej. równieŜ z wolnych "luźnych ludzi". Czekając na godota . Wacława Sieroszewskiego. najemna słuŜba folwarczna (Xix w. 1895) pt. bułg. CzegoŜ chcą oni? . uŜywana przez taterników do rąbania stopni w lodzie..). którego. przetłumaczony na jęz. "pierwszy utwór polski. nie wolno było pod karą mieć przy sobie w miejscu publicznym.kontemplacja piękności i ładu natury". obelgą plwa.ros. słuŜba domowa. pasmo górskie w Jakuckiej ASRR. czeladka.

fortuny. Czeluskin Siemion I .rączki pługa. W czepku urodzony .. izba dla czeladzi dworskiej.czepiec od średniowiecza nakrycie głowy męŜatek. Czukockie. uczestnik wielkiej wyprawy z 1733-43 dla zbadania azjatyckich wybrzeŜy Arktyki. "Czeluskin" . siedziba ksiąŜąt mazowieckich. rzemieślniczej.. dotarł do najbardziej na północ wysuniętego przylądka Azji. jedna z najstarszych osad na Mazowszu. nazwanego jego imieniem. prawa miejskie. począwszy od oczepin weselnych. z kwadratową wieŜą bramną i cylindrycznymi basztami. Czepek . Wyroby sławnego sukna zwanego londrynem. pierw. w 1656 Szwedzi wysadzają w powietrze wnętrze. gdzie 13 Ii 1934 został roztrzaskany przez lody. folwarcznej. Zamek . przed 1350. W pobliŜu Cieśniny Beringa skuty przezkrę. zwł. Xix w.domownicy.szczęściarz. drogi morskiej z Murmańska do Władywostoku.ksiąŜąt mazowieckich. poł. po 1262 księstwo czerskie. u mieszczanek jeszcze w I.rosyjski badacz polarny z Xviii w. zmiana koryta Wisły zmniejsza handlowe i obronne znaczenie Czerska. Czeladnia . Czepigi . izba czeladna. ksiąŜę mazowiecki Janusz I przenosi siedzibę do Warszawy. prowadzoną w krańcowo cięŜkich i niebezpiecznych warunkach. na którym w 1933 przedsięwzięto pierwszą próbę przebycia lodołamaczem płn. co uwaŜano za dobry znak i talizman zabezpieczający przed utonięciem. Czersk . W Xix w. śledził z zapartym tchem cały świat. browary piwa. wybraniec losu. dryfował na M.wieś w woj... gotycki. obecnie w ruinie. warszawskim. .czeladnica. aŜ do oczątku Xx w. utrata praw miejskich. zbudowany przez KonradaMazowieckiego w początku Xiii w. związanych z obrzędem weselnym. urodzony pod szczęśliwą gwiazdą. w strojach lud.radziecki lodołamacz zbudowany w Danii. W Xiv w. o noworodkach wychodzących na świat z główką pokrytą strzępkiem owodni (błony płodowej). Szczęśliwie zakończoną akcję ratunkową lotników radzieckich.

Góry Czerskiego . Wg Kroniki Nestora (zob..1845-92. na wyprawie nauk. gdzie dziś znajduje się wieś Czermno nad Huczwą. lewicowiec. socjalista. komunista.zob. Renesansu i baroku zachował charakter romański. Zabajkalu. dawn. i renesansową sprzed 1529. w przedsionku portal romański odkryty w 1910. 1) góry w Syberii Wsch. Po uwolnieniu z zesłania pracował w 1886-91 w Akademii Nauk w Petersburgu.ros. lokalizowany w miejscu. po czym zdobyty został przez Włodzimierza. przedsięwziętej w 1891 wraz z Ŝoną Marfą. na której znajdowało się kilkadziesiąt Grodów Czerwieńskich. Przywllej czerwiński . mimo licznych przeróbek w okresie gotyku.koloru krwi. gotyckie wnętrza z polichromią z Xv w. Zmarł w rejonie Kołymy. Czerski Jan . powstały w 2.. gdyŜ jak sądzili. W 1148 biskup płocki Aleksander ufundował tu klasztor reguły św. księcia Rusi Kijowskiej. Mazur(owie mili).znaczny gród księstwa włodzimiersko-kijowskiego. trójnawowa bazylika z trzema apsydami).. Powieść doroczna) naleŜał do państwa Mieszka I do 981. W 1951 odsłonięto w kaplicy UkrzyŜowania freski z Xiii w. Zesłany na Syberię za udział w Powstaniu 1863.) filozoficzny alchemicy nazywali czerwoną nalewką. płockim. przemieniał pospolite metale w złoto. na wysokim brzegu Wisły. największy zespół fresków romańskich w Polsce. Czerwony . rozbudowanym w Xvii w. stąd kamień (zob. X w.zob. W folklorze wielu krajów jest to kolor magii: kapturki i czapeczki wróŜek i czarodziejek. Romański kościół NMP z Xii w. Grody Czerwieńskie były na krótko samodzielną dzielnicą ksiąŜęcą. paleontolog i geograf polski. a takŜe kapelusze magów.. W klasztorze murowanym. Syberii. W 1410 Jagiełło na czele rycerstwa małopolskiego połączył się tu z wojskami litewskimi. rewolucjonista. Augustyna. wzniesionym w Xv w. ośrodek ziemi czerwieńskiej (między Bugiem a Wieprzem i między ziemią bełską a późniejszą . Dawne opactwo kanoników regularnych. niŜej Czerwony złoty). (dwuwieŜowa. Czerwień . mazowieckimi i wielkopolskimi i wyruszył pod Grunwald. Przywilej. rozciągające się od rzeki Jany do górnego biegu Kołymy.wieś w woj. poświęcił się badaniom geologicznym i geograficznym we wsch. . geolog.ziemią chełmską). wstąŜeczki .Xii w. Na początku Xiii w. przen. czerwone tasiemki a. teŜ w znaczeniu 'złoty' (por. dawna osadą. Czerwińsk . Kościół ma teŜ polichromię gotycką z Xiv w. Chriebiet Czerskowo. poł."W Czersku na złym piwsku" . 2) łańcuch górski we wsch. były zawsze czerwone.

którego samice dostarczały barwnika. red men. przygotowujący powstanie styczniowe. obrazującej społeczeństwo fr.obóz polityczny przeciwstawny obozowi Białych. Czerwone koszule . Pomorska Dywizja Powietrzno-Desantowa. przy czym kolor czerwony symbolizuje wojsko.kler. Ŝe naleŜy do korony. 2. Czerwona gwiazda .w latach 1918-1946 nazwa wojsk wchodzących. Znaczenie pierw. dynastii Lancaster. Ŝe jedno czerwone włókno przechodzi przez całą długość liny. Rośliny (Emblematy).chroniły niemowlęta od uroku (na wsi polskiej jeszcze w poł. Red indians. Goethego: "Wszystkie liny floty brytyjskiej. uzbrojone oddziały robotników organizowane w Rosji pod kierownictwem partii bolszewickiej w czasie rewolucji 1905 oraz lutowej i październikowej 1917. działający w Królestwie Polskim w 1861-63." Czerwona RóŜa . zwanej teŜ "30 i 40".fr.w Chinach cesarskich oznaka mandaryna (zob. tytuł jednej z dwóch (obok Pustelni Parmeńskiej) najsłynniejszych powieści (1831) Stendhala. a czarny . zwolennicy bezpośredniej akcji zbrojnej.bryt. Xx w. Czerwony guz . Czerwona Gwardia . wojska powietrzno-desantowe.emblemat ang. Nazwa (fr.w wyraŜeniu: "przewija się czerwoną nicią" o jakimś motywie. byli wśród nich takŜe Polacy. elemencie ogólniejszego toku. opowieści. temacie. tak Ŝe z najmniejszego nawet kawałka widać. por.wł. Czerwone i czarne . ochotnicy w wyprawie Tysiąca na Sycylię 11 V 1860. zdarzeń. Krasnaja Gwardija.). fr. rouge et noir) hazardowej gry w karty. stronnicy Garibaldiego. 2 (1809). 6. przezwisko nadane Indianom przez białych aluzja do indiańskiego obyczaju malowania twarzy i ciała na czerwono. skręcone są tak. Le Rouge et le Noir. Podobnie przewija się przez dziennik Otylii nić skłonności i przywiązania.ros. camicie rosse. teŜ Sorel Julien. literatury. trente-et-quarante. którzy pod wodzą Garibaldiego wsparli powstanie przeciw Burbonom i w 3 miesiące oswobodzili wyspę.: 'zabarwiony owadem' czerwcem polskim (Porphyrophora polonica). Czerwona nić . Cnota (w czerwieni). wraz z Czerwoną Flotą. zob. Redskins. z powieści Pokrewieństwa z wyboru. Czerwonoskórzy .planeta Mars.) pierwszej .ang. nurtu dziania się. przedstawiciela polskiej myśli rewolucyjnej od najgrubszych do najcieńszych. w okresie Restauracji 1814-30. Czerwone berety . Barwa (Czerwona). w skład Sił Zbrojnych ZSRR. Armia Czerwona . Czerwoni demokratyczny . w Polsce Lud. zob.

sprzyja rybakom. Xvii w. Antonia Vivaldiego. Czerwony Pałac .w Lhasie (Tybet. za pasem broń . ze pasem broń Wesoła myśl. Rotkppchen) bajki (1812-15) braci Grimm. Czerwony krąg . górującej ponad miastem. swobodna dłoń . wewnątrz tego kręgu muszą się nieuchronnie spotkać ci. Nain rouge a. to Ŝycie górala! .z legendy hinduskiej. główna część zamku Potala (dawnej rezydencji dalajlamy.). wilk poŜera babcię dziewczynki i przebiera się za nią. Wrocław 1952) kompozytora ros. Polski Czerwony KrzyŜ (PCK) powstał w 1919. Solferino: Un Souvenir.) w celu niesienia pomocy rannym Ŝołnierzom. o charakterze międzynarodowym i narodowym. il prete rosso. bohaterka bajki pod tymŜe tytułem ze zbioru Bajki Babci Gąski (1697) Charlesa Perraulta i podobnej (nm. o rudych włosach. "Czerwony kapturek" . który stawał się upiorem. których przeznaczenie ma z sobą zetknąć. noszona na czapce od Xvii w.przydomek Edwarda Dembowskiego. libretto: Michaił Kuriłko. nakręślony przez Buddę. duchownego.pop. kogut) poŜar. duszka domowego.fr. Alkiermes. Czerwony KrzyŜ . początek brzmi właściwie: Czerwony płaszcz.zob. zbudowanej na miejscu zamku królewskiego z Viii w. Częrwony jak upiór . Le petit homme rouge. wzniesiona w 2. co błysła z dala. Czerwony kur . pol. filozofa. wyst. 1.klasy..wł. Czerwony karzełek . Czerwony kasztelanic . Czerwony ksiądz . poł.(tj. powstała w 1864 w Genewie z inicjatywy Szwajcara Henri Dunanta (zob. aria starego górala Maksyma Tychończuka z dramatu Karpaccy górale.I topór.balet (Moskwa 1927. Późniejsze konwencje rozszerzyły znacznie zakres jej działań. który wg wierzeń lud. Le Petit Chaperon Rouge. 1 (1843). Chiny). miał czerwoną twarz. przydomek kompozytora wł. Czerwony mak .. 1822-46. Czerwony pas. historyka literatury. To strój. Józefa Korzeniowskiego. przedstawiciela polskiej myśli rewolucyjno-demokratycznej. Czerwony jak alkiermes . rodzaj krasnoludka normandzkiego. publicysty. jednego z najradykalniejszych przywódców powstania krakowskiego w 1846.wg wierzeń ludowych zmarły. aby tym łatwiej poŜreć takŜe dziewczynkę. Reinholda Gliera.organizacja społ.fr.

pierw. por.ros. urzędnik dworski opiekujący się piwnicą królewską. brednie podobne do mowy opętanych. nosówka ę pojawia się juŜ w Xv w. Wojna.Czerwony Plac . BłaŜennowo). koszałki opałki. 'własność Czestocha'..zob. Częstochowska tabaka . wyŜej Czerwony. zob. duby smalone. potem tylko urząd tytularny. 'Krasnaja Płoszczad'. wg niektórych przez Józefa Czeczota. Cze. Czesław .zob. napisana prawdop. 1839).znaczył 'ze złota'.od część. Częstochowskie gadanie . w Moskwie.sztandar koloru czerwonego. por. usługujący królowi przy stole biesiadnym.w dawnej Polsce ogólnie przyjęta nazwa złotego dukata. wyborowa.autentyczne imię staropolskie. Templariusze. Czesław. z których wypędzali diabła paulini . por.dotyczący (pochodzący z) Częstochowy. szrama na twarzy. teŜ Krew (naszą długo leją katy). Wojna Białej i Czerwonej RóŜy .in. Częstochowski . wprowadzona za Jana Kazimierza.pieśń popularna w okresie przed powstaniem listopadowym i w czasach późniejszych.blizna.odpowiednik organizacji Czerwonego KrzyŜa w krajach muzułmańskich. Częstochowski.w Polsce do końca Xiii w. podobnie jak w wyrazie częstować. Cześnik .dawn. Czerwony złoty . Cześć Polskiej Ziemi. mauzoleum Lenina i cerkiew Wasyla Błogosławionego (ros. zachodu murami Kremla. "Czerwony" . imię od pnia cześć. przez Feliksa Frankowskiego (zm. znajdują się tam m. Częstochowska kresa . Czerwony sztandar . Cześć! . międzynarodowe godło proletariatu. przednia. Rycerze Czerwonego KrzyŜa . wielki plac ograniczony od płd. Czestochowa. gdy pojawiły się takŜe złote ze srebra.dawn. jak na obrazie Matki Boskiej Częstochowskiej. Czerwony PółksięŜyc .

kadencje liche .in. kicz odpustowy. Martwy) Gogola. Odwagę i zręczność czikosów i ich swobodne. parafraza z Plauta. wiersze. Człowiek człowiekowi wilkiem . 495.nieudolne. przypochlebiającej się albo wymownego samochwała. komedia (1903) . syntetyczny wzorzec aferzysty umiejącego się doskonale przystosować do okoliczności.wg filozofa neoplatońskiego Synezjusza z Kyreny (płn. bujne Ŝycie opiewała literatura węg. 413. gr. Czikos . barwnie wyszywane wierzchnie okrycie przypominało cuchę górali podhalańskich.zob. Sokal(skie rymy).G. 370-ok.ang. półdzikiej hodowli.częstochowscy..pasterz koni na pusztach (stepach) węgierskich w czasach tabunowej. "człowiek igraszką boską". por. Man and Superman. Cziczikow . B. namalowany prawdop. Częstochowskie malowidło bohomaz. jowialnego.. 1430 po zniszczeniu w czasie napadu na klasztor. poezje Pettifiego.zob. "sceniczny obraz tragikomicznych łowów miłosnych". anthropos theou paignia. gdzie "Don Juan . Shawa. Afryka).zob.centralna postać powieści Martwe dusze (zob. Matka Boska Częstochowska . bezceremonialnego zaleŜnie od sytuacji i od człowieka. uniwersalny. teŜ Homo sapiens. Człowiek .zob. Częstochowskie rymy. z węg. pokornej. Człowiek-góra . prymitywne. csikos. przedmiot kultu relig.obraz w kaplicy klasztoru paulinów na Jasnej Górze w Częstochowie. autora Pochwały łysiny. usuwającej się na drugi plan. Asinaria. Człowiek i nadczłowiek . homo homini lupus. teŜ Jasny (Klasztor Jasnogórski). zob. ok. Człowiek hoŜe igrzysko . Antychryst. przemalowany ok. m. Ich piękne. Człowiek grzechu .łac. istoty sentymentałnej. Quinbus Flestrin. jak kantyczki pielgrzymów a. z którym ma ubić interes. Częstokół . mistrze w sztuce egzorcyzmu. wg wizerunku bizantyjskiego. pieśni dziadowskie. Ostrokół.

The Man that corrupted Hadleyburg.fr.nie jest myśliwcem. 1869) Victora Hugo. czy teŜ napisał tylko jedną ksiąŜkę.. 1. pełen nienawiści i rozpaczy. nikomu nie znany. homo fortunae suae ipse faber. 450 pne.pomnik z brązu (1953) Osipa Zadkina postawiony w Rotterdamie ku czci zburzonego przez hitlerowców. homo sum. Cicerona. Człowiek nowy .ang. dzieło (1748. homo unius libri. . Człowiek śmiechu . de la Mettrie. pol. Samodręk). a Ŝe gatunek ludzki mieści się w tej samej kategorii co stworzenia pierzaste. 39.pisze Platon w Polityku. nic co ludzkie. powołany na urząd. humani nil a me alienum puto.fr. z O powinnościach (łac. filozofa wł.łac. pol. 1925) fr. 1958) G. Człowłek jest kowalem swego losu .zob. Człowiek. parweniusz."Zwierzęta chodzące dzielą się na dwunogie i czworonogie. O. bez względu na to. nie jest mi obce. 1. który był Czwartkiem .. a później odbudowanego miasta. Chestertona. Heautontimorumenos (gr. Człowiek. nowicjusz.. pol. który zdemaskował Hadleyburg . wyd. K.łac. a nie jakiekolwiek inne.. wyd. dorobkiewicz. łac. The Man who was Thursday. lekarza i filozofa J. łac. wyd. powieść (1869. Człowiek jestem. por. ale zwierzyną" (z Listu dedykacyjnego autora). L'Homme machine. 266 E. brzmi: Animal implume bipes 'zwierzę bezpióre dwunogie'.łac. z rozprawy O godności człowieka (1486) Giovanniego Pico della Mirandola. homo novus. musimy przeto podzielić klasę dwunogich na pozbawione pierza i pierzaste" . w którym twierdził na podstawie własnych obserwacji. opowiadanie (1899) Marka Twaina. i stworzył koncepcję człowieka jako szczególnego rodzaju oŜywionej ("oświeconej") maszyny. 25. 138 i in. Człowiek-maszyna . wg innych-człowiek. stanowisko itd. Człowiek miarą wszechrzeczy . Człowiek Platona . Ŝe zjawiska psychiczne są wynikiem budowy organicznej mózgu i systemu nerwowego. 1. maksyma Protagorasa (ok. De officiis). Człowiek na KsięŜycu . u Tomasza z Akwinu definicja człowieka uczonego. czy przeczytał. Księga (StrzeŜ się. powieść (1908. którego naleŜy się wystrzegać. z Terencjusza.ang. L'Homme qui rit. Jest to śmiech gorzki.. Anthropos metron panton.).gr.). KsięŜyc. Definicja platońska w jęz. Człowiek jednej ksiąŜki . Człowiek o wydartym sercu . które w obrębie małego miasteczka ukazuje zgubne skutki chciwości.

F. do którego sprawca byłby się przyznał. Wywołało to wielkie poruszenie w świecie naukowym i dyskusję trwającą blisko pół wieku.łac. prawnik. dzieło. wisielec.). a szczątki zwierząt kopalnych sprowadzono z wykopalisk tunezyjskich. ciało ludzkie składa się z: 1. nastrój'. 3. pheren 'przepona. słowa Satina ze sztuki Na dnie.obraz (1863) J.. zw. Czełowiek w futliarie. fur). ale Umbra krąŜy w powietrzu nad ciałem. czełowiek . Obaj czynili dalsze poszukiwania. zbieracz-amator. do miliona lat temu. homo trium literarum. Anim powraca do bogów. San Francisco. nie wiadomo więc.ros. gdyby skutki nie przerosły tak znacznie zamysłu dowcipnisia. z Iii w. mastodonta. Ŝuchwa natomiast naleŜała do samicy orangutana. Wg Rzymian człowiek ma trójdzielną duszę. Anima i 3. w 1912. Czaszka pochodziła ze starego grobu i naleŜała do osoby cierpiącej na chroniczną chorobę kości. Eoanthropus dawsoni. Sklepienie czaszki odpowiadało człowiekowi współczesnemu. . powietrznej i mglistej. słynna mistyfikacja antropologiczna. Człowiek . tytuł opowiadania (1898) A. Umbra. Czechowa. znaleźli w tymŜe miejscu Ŝuchwę i kieł ludzki. Ŝe właścicielem czaszki był praczłowiek. kiedy ogłoszono wiadomość o oszustwie. Człowiek w futerale . Człowiek z Piltdown . zdecydowanych rozstrzygnięć. zw. przen. Człowiek trzech drewien . cień. wola'.Bohaterowi tytułowemu.to brzmi dumnie . reform. many dostają się do Elizjum a. Muz. duszy i ducha. boskiej i eterycznej. Człowiek trójdzielny . zw. serce. Wg śydów człowiek składa się z ciała. jakby go nie chciała opuścić. do Tartaru. Pokazał te kości profesorowi Woodwardowi z Muzeum Brytyjskiego.wg Diogenesa Laertiosa. rzezimieszek. uczucie.łac. Niejaki Charles Dawson. pomyślana zapewne zrazu jako kawał. części śmiertelnej. Człowiek z motyką .ros. handlarze dzieci zniekształcili w dzieciństwie twarz. Ŝuchwa natomiast miała charakter małpi. filozofa gr. szubienicznik. many (zob. 2.eto zwuczit gordo. ktoś obawiający się wszelkich innowacji. thymos 'dusza.. świadomość.zęby plioceńskiego słonia. kto je popełnił. Ŝe świat naukowy (z wyjątkiem niewielu upartych sceptyków) padł ofiarą sprytnego oszustwa. aby rozśmieszał widzów na jarmarkach. Człowiek trzech liter . wędrując koło wsi Piltdown w hrabstwie Sussex w Anglii znalazł w Ŝwirowisku części czaszki ludzkiej niezwykłej grubości. Gwynplaine'owi. a prócz szczątków ludzkich . dusza. aŜ w 4 lata później. który się nimi zainteresował. które otworzyło malarzowi drogę do sukcesu. duszę. Ŝyjący od 200 tys. 4 (1902). duch. 2. Gorkiego. rozpadającą się po śmierci ciała na: 1. Bohaterowie tego odkrycia nie Ŝyli juŜ. i hipopotama. zw.dawn. złodziej (łac. Dopiero w 1950 próby fluorowe i dokładne prześwietlenia rentgenowskie wykazały. Milleta. Towarzystwo tych ssaków zdawało się świadczyć.

1 (1762). z Bajek. Ludzie ludziom zgotoweli ten los . Talos..motto do zbioru z opowiadań Medaliony (1946) Zofii Nałkowskiej o zbrodniach hitlerowców w Polsce w czasie okupacji nm. które powtarzał szeptem niewolnik stojący na wozie za zwycięskim wodzem. jako "zwierzęcia społecznego". słowa. równieŜ Mount Everest (od nazwiska ang.ang. Wszelki człowiek Ŝyjący . SpiŜowy człowiek .najwyŜszy szczyt górski na Ziemi. Rousseau. parafraza z Satyr. To był człowiek! .fr. 3. Nat.ang. Londyn. hominem te memento. psalm 115.gr. 1. hominem quaero. płk. Himalajach. Psalm 38. Towarzystwo (Człowiek to. Ew. w Biblii. Gall. Arystotelesowska (Polityka. 2. Czomolungma . Ŝe "Peak Xv" liczy 88487m i jest najwyŜszy na Ziemi). Oto człowiek! . Szary. Szary człowiek .łac. 6. Layarda w bryt. z którego inicjatywy podjęto w 1845-50 systematyczne pomiary Himalajów. Fedrusa. 5. np. urzędzie pomiarów kraju odkryto. Istota państwowa . 19. H. Brutus M. 9 (I w. Właściwy człowiek na właściwym miejscu . KaŜdy człowiek kłamcą . Pamiętaj. 1450).z Biblii.łac. wg Jana."). na granicy Nepalu i Tybetu.zob. quot homines. Szukam człowieka . 19. zob. istoty stworzonej z natury do Ŝycia w państwie. w środk. 1. J.. Por.. zdobyty 29 V 1953 przez . I.zob. Izbie Gmin (1855).. w plastyce nazwa wielu wizerunków cierpiącego Chrystusa w koronie cierniowej. tyle opinii.Człowiek zrodził się wolny (a wszędzie jest w kajdanach) . o Ezopie. totsententiae. George'a Everesta. ile głów. 27. Wielki człowiek do małych interesów . zoon politikon. 9) definicja człowieka. Wielki. zob. Horacego. teŜ Diogenes (Latarnia). obraz Rogiera van der Weyden (ok.marność . r. the right man in the right place. w 1849 w ind. zw.zob. 11.). I'homme est ne libre.łac. 1939-45.z Biblii. ("Ze wszystkich Rzymian. Ecce homo!. Ilu ludzi. z Umowy społecznej. z przemówienia A. 1.łac. tyle zdań . J. this was a man!.). odbywającym triumf w staroŜytnym Rzymie. słowa Piłata o Chrystusie. Ŝe jesteś (tylko) człowiekiem .

Nieśmiertelny. którym zatykano beczki i kufy.. miodu i gorzałki. za symbol czasu pokuty. dziś ruiny zamku górnego i dolnego. Eliasza przez 40 dni Ŝywiły kruki. 24 Vi wojska biskupa krakowskiego zdobyły Czorsztyn i wzięły Kostkę do niewoli.w Polsce 1466-1813 podatek akcyzowy od piwa. Chrystus pościł 40 dni na pustyni itd. wdowie wolno było pozostawać w domu męŜa przez 40 dni po jego śmierci. a po upływie następnych 40 dni Noe otworzył okno arki.zob. Zamek.).zob.zob. Czterdziestu rozbójników . od Xv w. obecnie ze Sromowiec. Czterdzieści . Ryczące czterdziestki . podwstąŜnik.. regionalnego. np. Czterdzieści wieków.członków wyprawy brytyjskiej: Nowozelandczyka Sir Edmunda Hillary i Szerpę z Nepalu Norkaja Tenzina.wieś w woj. wokół (i na południe . w czerwcu 1651 główna kwatera powstańczego dowództwa Kostki Napierskiego. zachowana jeszcze w krajach słowiańskich jako element dziewczęcego stroju ludowego a. Czterdziestu męczenników . Ali Baba. noszona przez dzięwczęta ozdobna opaska na głowę.czorsztyński Kazimierza Wielkiego. siedziba starostwa. okres czterdziestodniowy odgrywał wielką rolę w dawnych kuracjach lekarskich i doświadczeniach alchemików itd. z Xiv w.liczba często spotykana w Biblii. Zamek . Akademia (Fr.zob. uŜywana w Europie od średniówiecza. kwarantanna trwała dawniej 40 dni (stąd nazwa. Przywilej azylu w sanktuariach trwał 40 dni.strefa południowego oceanu. Czółko . dawniej początek słynnych spływów przełomem Dunajca. dlatego dawniej uwaŜana za mającą znaczenie magiczne. a od 1629 takŜe od wina. Czopowe . .. MojŜesz spędził 40 dni na górze Synaj. wielokrotne pobyty królów polskich na zjazdach panujących.dzień 10 marca.. wody potopu padały na ziemię przez 40 dni. Czorsztyn .). Napoleon I (śołnierze. nowosądeckim. do ozdrowienia. okresu niezbędnego do oczyszczenia. quarantena '40 dni').stroik. Zamek na Czorsztynie . kurpiowskiego. o charakterze odświętnym. przybrana kwiatami. pamiętajcie. od czopa. Czterdziestu.. do odrodzenia się do nowego Ŝycia. wł. nieśmiertelnych .

Barbarę z wieŜą. Cyriaka z demonem na łańcuchu. Poeta pytany o znaczenie tej liczby miał jakoby wyjaśnić.tajemnicze imię tajemniczego męŜa. Po czterdziestce człowiek jest albo głupcem. Ŝe mając lat 40 człowiek powinien znać wystarczająco dobrze swój organizm na to.trud trudów. miał powiedzieć: "Kiedy pisałem. zbudowano na tym miejscu w 1448 kaplicę. Quatorze juillet. aby utrzymywać go w dobrym zdrowiu. Z matki obcej. Egidiusza z łanią. którzy przed swą męczeńską śmiercią wyprosić mieli u Boga łaskę udzielenia szczególnej pomocy tym. cz. 59-85. którzy proszą za ich pośrednictwem. gdzie nie było miejsca dla rozumowania". nie napotykając na bariery lądowe. "namiestnika wolności na ziemi" w Widzeniu Księdza Piotra w Dziadach. 5. znaczy ono. gdzie wiatry zachodnie. w 1845. wokół Przylądka Horn. Małgorzatę ze smokiem na łańcuchu i Pantaleona z dłońmi przybitymi do głowy. Dionizego z obciętą głową. albo własnym lekarzem Plutarch w traktacie O zachowaniu zdrowia przypisuje to powiedzenie cesarzowi rz. ułatwiając Ŝaglowcom opłynięcie Ziemi w kierunku wschodnim. . Magellan i Drake na zachód. Jerzego ze smokiem. Krzysztofa z Dzieciątkiem Jezus na ramieniu. krew jego dawne bohatery. Bastylia. a w 1743 zaczęto budowę słynnego późnobarokowego kościoła pielgrzymkowego Vierzehnheiligen (zob.kośc.-kat.fr.zob." Czterdziestu siedmiu roninów . Eustachego z jeleniem.).granica między USA i Kanadą od Pacyfiku do miejsca na płd. krzyŜem. Gdy w 1445 pewien pasterz w Górnej Frankonii oświadczył. Czternastu pomocnych w potrzebie . równoleŜnika. teraz juŜ nie wiem. (das) Wohltemperierte Klavier. Do grupy tej zalicza się zwykle: Erazma z wiatrem. Iii. Czternaście. rz. Niektórzy wcześni Ŝeglarze dokonywali tego jednak w kierunku odwrotnym. A tytuł jego . Czternasty lipca . Katarzynę z kołem. Achacego z koroną cierniową a. równoleŜnlk . a później. Czterdzieści osiem . zob. grupa świętych. Blazjusza z dwiema skrzyŜowanymi świecami. od Winnipeg.zob. wieją silnie przez cały rok. 49. Ŝe "mu sama się nastręczyła w chwili natchnienia. A imię jego czterdzieści i cztery.lud ludów. Czterdzieści i cztery . Tyberiuszowi. wiedziałem. Wita z kogutem. Ronin. np. Mickiewicza: A Ŝycie jego . Ŝe ukazało mu się na łące 14 świętych wraz z Jezusem.od) 40.

na białym. Czterej synowie Aymona . 12. wyst. Warszawa 1954). uwzględnienia Ŝyczeń i interesów miejscowej ludności przy decydowaniu o losie kolonii. utworzenia międzynar. Pięć) o poglądach Konfucjusza. Czteroksiąg . 4 Ŝywioły. Czterej święci w trzech aktach . w miarę moŜności. Pierwsze pięć było natury ogólnej. Mord. jawności dyplomacji. zob. poprawienia granic Włoch zgodnie z granicami narodowości.zob. 2. Czterej jeźdźcy Apokalipsy . uŜywane od czasów Czu Si (1130-1200) do 1905 jako podstawowe podręczniki chińskiego systemu oświaty i egzaminów na urzędników administracji państwowej: Lun ju. Ermanno Wolfa-Ferrariego. 10. konkretnego materialnie.opera (1927. Słynny film (1921) z Rudolfem Valentino. 4 wiatry. 4 cnoty kardynalne itd. wyst. 11. 9. 1934 w obsadzie murzyńskiej) Virgila Thomsona. libretto: Gertruda Stein. Apostołowie. 13. Sy-szu" kanonu konfucjańskiego. 8. Czterech gburów .liczba uwaŜana dawn. Jana (gr. czerwonym. pol. Pozostałe 9 punktów dotyczyło spraw szczegółowych: 6. Aymon. 4 epoki dziejów (Owidiusz w Metamorfozach. Die vier Grobiane. zob. opera (Monachium 1906. pol. Los cuatro jinetes del Apocalipsis tytuł trylogii powieściowej o I. za liczbę człowieka powstałego z prochu ziemi. barier ekonomicznych między krajami. (1918. zachowania suwerenności Belgii. uosobienie nieszczęść wojny: Zabór. apokalypsis). Czterej apostołowie . libretto: Giuseppe Pizzolato wg Carla Goldoniego. w orędziu do Kongresu amer. Thomasa Woodrowa Wilsona. wronym i płowym koniu.nm. 8 I 1918. eklodze). Wergiliusz w 4. 1925) Vicente Blasco Ibaneza. 4. . usunięcia. tł. i jest jakby zapowiedzią ruchu wyzwolenia kobiet spod tyrańskiej władzy gburowatych ojców i męŜów. Drzeworyt Albrechta Drera z cyklu ilustracji do Apokalipsy wyd. Analekta (Konfucjańskie). główne źródła wiadomości (obok Pięcioksięgu. niepodległości Polski z dostępem do morza i 14. wojnie świat.w Biblii. 4 strony świata. w 1498. wolności mórz w czacie wojny i w czasie pokoju. 4 pory roku. swobody Ŝeglugi przez Dardanele. Objawienie św. stąd np. 1-8. 3.chiń. Ta-sue (Wielka Nauka). organizacji narodów świata dla utrzymania pokoju. suwerenności dla narodów monarchii austro-węgierskiej. Głód i Śmierć. Cztery . za symbol świata ziemskiego.Czternaście punktów Wilsona . zwrotu Alzacji i Lotaryngii Francji. głosiły one zasadę: 1. 6. przedstawiony przez prezydenta USA. ograniczenia zbrojeń do potrzeb bezpieczeństwa wewnętrznego. wycofania obcych wojsk z Rosji. 7.Drera zob.program warunków ustanowienia pokoju i unormowania stosunków międzynarodowych po I. przywrócenia niepodległości Rumunii i Serbii.. Akcja rozgrywa się w Wenecji Xviii w. Hiszp. składający się z 14 punktów. wojnie świat. 5.

). spirytualistyczna (anagogiczna. Cztery deski . 3. Cztery mile . moralna. 3. balet Giazunowa i cykl pieśni Noskowskiego. zob. Nassau Tavern. miastem w Palestynie.zob. Cztery znaczenia . Humory. fujara. Cztery temperamenty .). Cztery niezrównane kobiety muzułmanów: 1. Lato. której liście są zazwyczaj trójdzielne.Cztery rodzaje wykładni (interpretacji) Biblii: 1. Cztery elementy .wł. Temat z wariacjami na fortepian i ork. fajtłapa. Księga czterech królów. Le Quattro Stagioni. wł. gmyczkową. wyst. Il Cimento dell'Armonia e dell'Invenzione. Kalewala.). znalezienie czterolistnej ma przynosić szczęście. ilustrujących 4 wolności.niedołęga. Cztery wolności . 2.trumna. Maria (z haremu Mahometa). alegoryczna. Kościołem.zob. niezguła. muzyka Paula Hindemitha. Zima). wg Arystotelesa: ogień (suchy i ciepły). dotycząca nieba i Ŝycia przyszłego). Cztery kąty. sąd.pierwotne Ŝywioły. Piec. Nowym. Fatima (zob. fr. Np. oferma. Cztery pory roku . zob.zob.rzadko spotykane egzemplarze koniczyny (Trifolium 'trójlistna'). powietrze (cieple i wilgotne) oraz ziemia (zimna i sucha). Kiep. 3. Cztery rzeczy ostateczne . eufemistycznie zamiast "dupa".nm. Czterolistna koniczyna . wyŜej Cztery elementy. ze zbioru Szczyt harmonii i inwencji. Cztery legendy z Kalewali Sibeliusa . tematyka podjęta później przez oratoria Telemanna i Haydna. (1941): wolność od głodu i biedy. Die vier Temperamente. poprzedzone sonetami nieznanego autora (Wiosna. 4. podstawowe pierwiastki. Środek (Doktryna Środka). Aisza (zob. koncerty skrzypcowe opus 8. niebo i piekło. woda (mokra i zimna).zob. Seria malowideł ściennych Normana Rockwella. Cztery Ŝywioły . pol. Jerozolima jest odpowiednio: 1. Warszawa 1962). . 2.proklamowane przez prezydenta USA Franklina D. wolność wyznania i mowy.teologii dogmatycznej (eschatologii): śmierć. Cztery litery . 4. Jeruzalem Niebieskim a. Princeton (New Jersey). wyznawcą.). nr 1-4 Vivaldiego.Czung-jung zob. Jesień. 2. Meng-cy (zob. ChadidŜa (zob. symbolem nieba. Cztery temperamenty . 4. balet w 1 akcie (Nowy Jork 1946. historyczna a. cykl fortepianowy Czajkowskiego. Roosevelta w czasie 2. wojny świat. dosłowna.

Czubki . Czumak . zwł. środków do Ŝycia. (T. z ukr. nienawistna niewiasta. kiedy za mąŜ poszła. jet set. 15-31: Cztery rzeczy nienasycone: otchłań.przebiegły. łono niewiasty. we francuskiej talii czterej królowie to: Karol Wielki. pozbawiając zatrudnienia. cwany. chytry. Dawid. Naborowski. Dziesięć (Górne 10000). Jest tylko około czterystu osób nowojorskiego towarzystwa . the upper crust. i słuŜebnica. droga okrętu wpośród morza i drogi męŜa w młodości. Kuty na cztery nogi .dawn. (D.z biblijnej Księgi Przypowieści.ang. dlaczego ograniczył do 400 osób liczbę zaproszonych na bal wydany przez panią William Astor 1 Ii 1892: "towarzystwo" oznacza tu elitę ludzi bogatych o światowym stylu Ŝycia (ang. 30. 9-10. Czterysta.) Cztery rzeczy w Polsce słyną. Cztery rzeczy są. zmyślny.livre des quatre rois. beautiful people. kiedy króluje. odpowiedź Warda McAllistera na zapytanie. 1-4. szczwany. z których człowiek się wydaje: Kompanija.) gwałtownie. smart set. kozioł (baran) i król.zob. zajączek. wygnać itp. stare wino. . Lenertowicz. bezwzględnie. fr. szarańcza i pająk. creme de la creme). ziemia i ogień. kur. por. Stara piosnka.) Zbiór bezimienny . Cztery rzeczy o pięknej postawie: lew. Cztery rzeczy. Bonifratrzy. droga węŜa na skale. why. Na cztery wiatry . Cztery rzeczy trudne do poznania: droga orła w powietrzu. there are only 400 people in New York society. chłop ukraiński trudniący się przewoŜeniem soli na maŜach (wozach zaprzęŜonych w woły). mowa. Cztery gatunki zwierzątek mądrych: mrówki. Aleksander Wielki i Cezar.(wygonić. kiedy się naje chleba. kiedy się stanie dziedziczką po pani swojej. Przyjaźń doświadczona I uczciwa Ŝona. głupi. Czwartek. talia kart. top drawer. Cztery rzeczy nie do zniesienia: sługa. obyczaje. zabawy.

zob. Thomasa Macaulay. rocznicy Deklaracji Niepodległości z 4 Vii 1776. Czwarty wymiar . nazwa przypisywana politykowi i filozofowi ang. z bohaterskiej obrony Olszynki Grochowskiej w 1831 r. Czwarty. Tłusty czwartek . Polsce córkom. Czworak .w teorii względności .zob. słynny z udziału w powstaniu listopadowym.-amerykańskich.4.czas (obok trzech wymiarów przestrzeni). a zwł. Czwarty stan . Wielki (Tydzień). Obiady czwartkowe . Wielki Czwartek . święta narodowego. czwarta część spadku po ojcu.nazwa amer. Czwarta Republika .Czwartak .dawn. która ogłosiła niepodległość i niezawisłość (od Wielkiej Brytanii) trzynastu kolonii płn. Republika (Fr. .jeden z wymiarów róŜnych typów przestrzeni.w dawnej Polsce od końca Xvi w. lit. Czwartek.zob. Minkowskiego. czterogroszówka. Stan(y Generalne). czwarcizna. H. przypadająca wg. do Galerii Reporterów w Izbie Gmin. moneta o wartości 4 groszy. 1800-59.). Człowiek.zob. Czwarty grosz . w geometrii . Cztery (cytaty na końcu). który był Czwartkiem . Człowiek. pułk piechoty liniowej Królestwa Polskiego. stosowana pierw. poczwórny grosz. wg. Czwartacy . rodzaj utworu epigramatycznego złoŜonego z 4 elementów. 1729-97. podatek płacony przez kupców od wywoŜonych i przywoŜonych towarów. por. uŜyta później przez historyka ang. por.dawn.zob. Czwarty lipca . prawa spadkowego w dawn. Edmundowi Burke.prasa. Tłusty.

Zjednoczył wszystkie plemiona mong. Czarnego. ale z obojętności. a nie praktycznym).łac. Z nm. która ze względu na niską wydajność pracy cofała się w Xviii-Xix w.Czworaki . Zins 'danina. 11) . umysł dziecka nie tknięty jeszcze przez wpływy zewnętrzne (wg Locke'a). census 'oszacowanie majątku. Czysta sztuka . spraw otaczającego Ŝycia. w Galicji 1848. śydzi (Biblia. kształt obozu wojskowego. TemudŜyn.od staroŜytności do poł. nauka) oderwana od bieŜących zagadnień. Ludnością podbitą rządził przez namiestników. ugrupowanie obozujących wojsk. pierw. tabula rasa 'wygładzona tabliczka (woskowa)'. 1155-1227. produktach składanych przez chłopów na rzecz właścicieli gruntów za uŜytkowanie ziemi. przeznaczony dla słuŜby dwoiskiej. folwarcznej. w Królestwie Polskim 1864.właśc.mieszkalny budynek folwarczny. Czysty. zastąpiony przez pańszczyznę (odrobek-prace i posługi na rzecz pana). Czyngis-chan . spis ludności'. przenikający z Zachodu system oczynszowania jako forma cięŜarów feudalnych został na przełomie Xv i Xvi w. o czterech mieszkaniach (stąd nazwa).(filozofia. ok. aŜ do uwłaszczenia chłopów w zaborze pruskim 1811-18.hist. Miód (pitny). Czwórniak . opłata' z łac. twórca imperium mongolskiego. Bezwzględne okrucieństwa zdyscyplinowanego wojska współistniały z tolerancją religijną wewnątrz granic imperium. w procesie wtórnego poddaństwa. Lev. szyk bojowy powszechnie stosowany w Europie do czasu wpiowadzenia tyraliery i broni szybkostrzelnej w 2 poł. wynikającą zresztą nie z wysokiej kultury. Xix w. organizator i administrator.. w scentralizowane panstwo ze stolicą w Karakorum. wybrzeŜy M.. utalentowany wódz. w Polsce od Xii w. Xix w. słuŜąca wyłącznie celom estetycznym (poznawczym. Czynsz . które się rozciągało od Oceanu Spokojriego do płn. Czysta (nie zapisana) Karta .StaroŜytni.zob. stałe świadczenia w pieniądzach a. Czworobok . znów na rzecz czynszu. Czyste i nieczyste zwierzęta .

gęstwa. jak w czasach nieskomplikowanych. mrok. 3.zob. 10000. ciemność. Król Ćwieczek . 9-11 i I. bo nie są przeŜuwaczami. Nieczyste były teŜ ptaki drapieŜne i stworzenia Ŝyjące w wodzie. Świnie i wielbłądy były nieczyste. . etym. "tonem Abrahama". 15.Jak za króla Ćwieczka. wielkie mnóstwo. Ŝe duszom wolno przez rok po śmierci odwiedzać swe ciało oraz ukochane osoby i miejsca. Purgatorio. Czyściec . Dante. motyl nocny. mrowie. zwł. Apok. pomroka.dawn. a trydencki w 1562 uznał ją za dogmat (odrzucony przez protestantyzm i prawosławie).z Biblii. Króliki i zające były niejadalne.zob. odpusty i modlitwy mogą przyspieszyć ich wejście do nieba. zob.Pewien rodzaj wiary w czyściec. Krew. bajecznych czasach.dawn. 6. bo nie mają rozdzielonego kopyta. chmara. część Ii Boskiej Komedii Dantego. gotowy) grosz . dopóki nie oczyszczą się z grzechów.uwaŜali zwierzęta przeŜuwające o rozdzielonym kopycie za czyste i jadalne. wg której dusze zmarłych cierpią przez czas jakiś. gotówka. "górną Gehenną". Czyściec . Komedia. Zarys tej doktryny przejęli wcześni ojcowie kościoła opierając się na pewnych ustępach z Biblii. mimo Ŝe przeŜuwacze. 18-19. choć parzystokopytne. a nie mające Skrzel i łusek. w dawnych dobrych. pieniądze. Patryka . Liście Piotra Ap.wł. np. ciŜba. 1. (św. "ogrodem Edenu". a msze. Ten stan pośredni nazywano rozmaicie. Czyściec św.) legion. staromodnie. 6666. nie był obcy juŜ staroŜytnym śydom: UwaŜali oni. Czystym wszystko czyste . Pierwszy dekret o niej ogłoszono na soborze ferraro-florenckim w 1439. Ć Ćma . List do Tytusa.) Patryk. purgatorium 'czyściec'. pełnych prostoty. Czystej krwi . Określa on czyściec jako miejsce. (Xv w. Czysty (a. kalka językowa z łac. gdzie dusze zmarłych pewnych zbawienia ponoszą karę za grzechy jeszcze nie odpokutowane na ziemi.

0 .Pamir. właśc. Chin i Afganistanu.w Polsce Xviii w. na terytorium ZSRR. np. korzec. 1361. Ćwik (1) . ani przez obawę roztycia się. Czerwony jak ćwik . z awest. miara objętości ciał sypkich.. jary. dakhmak. bywały. przebiegły. 1829-1901. ze śr.w Polsce śrdw.rumiany. kogut tuczony. docha.obszerna szuba. szczwany. Dachma .-pers. czerstwy. wysoko połoŜone pastwisko leśne'. Ćwierciakiewiczowa Lucyna . pers. z ros. daxma 'cmentarz'. kuty na cztery nogi. której nazwisko przetrwało jednak jako synonim autorki ksiąŜek kucharskich. kirgiskie pamir 'zimne. rześki. WieŜa (Milczenia). D Dach Świata . doświadczony. autorka szeroko uŜytkowanych ksiąŜek i artykułów o gospodarstwie domowym i modzie. Dacha . krakowski. gra w karty. ok. człowiek wytrawny. Dagobert. wyroczni w sprawach sztuki kulinarnej nie ograniczanej ani przez moŜliwości finansowe adeptek. wyŜyna w południowo-zachodniej części Azji środkowej o średniej wysokości 40007m nad poziomem morza. od Xviii w. dawniej okrycie wierzchnie podczas zimowych podróŜy.zob. por.krzepki. prymitywnie.archaicznie. (2) kapłon. Ćwierczakiewiszowa. Zdrów jak ćwik .z Bachmanów. Ćwiertnia . o zdrowej cerze. podbita futrem.

twórca i główny bohater poezji pasterskiej (bukolicznej): nieszczęśliwy w miłości. od 'niech da' +'bog(actwo)' albo z irańskiego.opera (1708) G.F. Villa Borghese. z Lesbos) zwanemu Sofistą.rzeźba: Bernini. Popularność w . Dafnis i Chloe.Daćbóg. rozmiłowana tylko w łowach w kniei leśnej. pne.bohaterowie greckiej powieści pasterskiej. którzy na koniec odnajdują swe dzieci i łączą je ślubem. czująca wstręt do męŜczyzn. dziewictwa. Dafne . młodych. Poussina i in. gr. skarŜy się na swój los w smutnych pieśniach. gr. słowiańskie bóstwo słoneczne. Gregor. Wergiliusz w 5. gdy miał ją juŜ dogonić. daphne 'wawrzyn'.Dadźbog . towarzyszki łowów Diany. Dafnis . pasterz sycylijski. który odtąd stał się jego świętym drzewem. Giorgiona. Apollo i Dafne . Owidiusz w Metamorfozach.stąd imię. DaŜbog. historia miłości Apollina do uroczej Dafnidy. gr. gr.sielanka dramatyczna (1638) Samuela Twardowskiego. 452. nimfa. jak Dafne. Obrazy: Pollaiuola. Apollo zaś uplótł sobie wieniec na głowę z liści wawrzynu. Dafnis w poezji: Teokryt z Syrakuz w pierwszej Idylli. Rzym. Schiavona. będące przedmiotem autentycznego kultu lub moŜe tylko zmyślone przez kroniki. uciekając przed zakochanym w niej Apollinem. aŜ do perwersji niewinnych i naiwnych. jednej z pierwszych tego rodzaju. porzuconych jako niemowlęta przez rodziców. oślepiony przez zakochaną w nim bez wzajemności.mit. matka porzuciła go w krzaku laurowym . córka boga rzecznego Peneusza. Florindo i Dafne . identyfikowane niekiedy ze SwaroŜycem. mit. A. Hitndla. por. N. (Drezno 1938) Richarda Straussa. Dafni . o którym nic nie wiadomo (Ii-Iii w. zazdrosną nimfę. Scarlattiego.symbol miłości niedostępnej. niechętna miłości. syn Hermesa i nimfy. Dafnis i Chloe . Dafne . w końcu zabrany przez ojca do nieba. Eklodze (Bukolice). Dafnis drzewem bobkowym . ubłagała swego ojca o ratunek i została przez niego przemieniona w drzewo laurowe (wawrzyn). libretto: Hinsch. Owidiusz w Metamorfozach. libretto: J.). Idealna para pięknych. opowaada. a czule zakochanych w sobie pasterzy.opera. 1. przypisywanej Longosowi (prawdop. daphne 'wawrzyn'.opera (1700) A.

w tzw. poj. pol. zamieszczony w 1270. wynalazca pługa.. oddającego posiadłości Mieszka I.-włoskiego. a ty odpocznij'. po którego śmierci właściwe rządy przejęli majordomowie. J. Ćwieczek. Amyota (1559). l. Daphnis et Chloe . co mogłoby wynikać z nieporozumień etymologicznych. ale prostoduszny i mało królewski. w najstarszej części kroniki klasztoru w Henrykowie pod Wrocławiem. Pierwszy zachowany zapis całego zdania w języku polskim. a ty poczywaj' staropol. Księdze Henrykowskiej (zob. w Europie zachodniej. Kronikarz zapisuje słowa da ut ia pobrusa a ti poziwał pewnego Czecha imieniem Boguchwał. Daga . 600-39. ostatni wybitny władca dynastii Merowingów. Fokin.czasach nowoŜytnych powieść zawdzięcza przekładowi na jęz.ok. Dagon . ParyŜ 1912. a moŜe teŜ łotewskie świeckie pieśni ludowe Xiii-Xvi w. legendzie i piosence ludowej jako "dobry król Dagobert". występując w niej wraz ze św. a wg Biblii bóg Filistynów. wyobraŜany jako człowiek z rybim ogonem zamiast nóg. starosemickie bóstwo rolnicze. 'Dagome sędzia'. francuski J..dajny. Parandowskiego. dobrotliwy i szczodry. por. Warszawa 1926). hebr. daina.średniowieczny sztylet o trójkątnym ostrzu. ze st. libretto: M. litewskie. muzyka: Maurice Ravel. pod którym pojawia się Mieszko I w regeście (streszczeniu) nie zachowanego dokumentu zwanego Dagome iudex łac. pod opiekę papieŜa Jana Xv.balet (1909. Samon. uŜywany do połowy Xvii w. Eligiuszem (St. W trosce o zbawienie własnej duszy wzbogacił opactwo St. pol. wystawionego ok 990-992. wyst. Eloi).imię. w Polsce rzadki. Dagobert I . 1925. patronem rzemieślników. załoŜonego w 1227 przez księcia Henryka Brodatego. czczony juŜ u Sumerów. śyje we fr. tł.Dagan. dagan 'zboŜe' i dag 'ryba'. "Daj. od 632 król Franków. a takŜe zręcznym złotnikiem. 'daj. Księga) zawierającej spisane przez cystersów po łacinie dzieje ich opactwa. Dagome . opiekun urodzaju.. niech ja pokręcę Ŝarna. który . Dainy . Denis. czym zyskał przychylną pamięć kościoła. ać ja pobruszę. swoim podskarbim i doradcą.

Rajnolda Suchodolskiego (1804-31). trójsylabowa stopa wierszowa o pierwszej sylabie długiej (a. hebr. bracia. tęskniąca'.zob. 16. wyst. Warszawa 1902) Bedricha Smetany. 4-20). tkwiący w jego włosach "nie tkniętych nigdy przez Ŝelazo" (Ks. Dalimil . mielącą zboŜe na Ŝarnach. Śpiew rewolucyjny. Kronika (Dalimila). złoŜony z 1 długiej i 2 krótkich kości'. Daj buzi. Akcja rozgrywa się w Pradze Xv w. do bułata . akcentowanej) i pozostałych krótkich (a. przekupiona przez Filistynóv. mong. Dalibor . Gorze się nam stało.opera (Praga 1868. Tytułowy bohater to na pół legendarny rycerz.lituje się nad Ŝoną. Ŝe Sarmata jeszcze wolnym umie być! 1-4. Daktyl . Sędziów. KaŜdy z nich był uwaŜany za ponowne wcielenie (reinkarnację) swego zmarłego poprzednika i rozpoznawany przez komisję dostojników lamajskich juŜ jako niemowlę po pewnych tradycyjnych znakach. Dalajlama . pol. wydobyła od niego sekiet siły. ukochana mocarza Samsona (zob. 'delikatna. Poskromienie złośnicy. wieśniaczką grubą i bardzo niezdamą. dalaj 'morze. wszak nam dzisiaj tylko Ŝyć! PokaŜemy.zob. Dalej. obcięła śpiącemu czuprynę i wydala go wrogom.owoc (jadalny) palmy daktylowej.). tybet. do bułata.w Biblii Filistynka. z gr. . ocean'. stopa wierszowa trójdzielna jak palec. por. który podczas buntu przeciw moŜnowładcom stanął po stronie uciśnionego ludu. Dalila . daktylos 'palec.początek popularnej pieśni powstania 1831. (b)lama 'kapłan'. bracia.. Dalej.najwyŜszy zwierzchnik duchowy lamaizmu i głowa państwa tybetańskiego 1578-1959. kate! . nie akcentowanych).

Czarna Dama . Pikowaja dama. 6). znalezione 1897 w Elche (Murcja. o tancerce lekkich obyczajów. opowiadanie (1833) Aleksandra Puszkina. Artur) Czarodziejka występująca takŜe jako Vivien. teŜ Duplessis Marie. Z czasem jednak opera zatriumfowała na całym świecie. 1810) Walter Scotta. w Turyngii. 1901). nie ma z poprzednią nic wspólnego. pol.fr. wykonanych w końcu Xv w. Porwała Lancelota jako dziecko. pol. zaprowadziła go na dwór króla Artura. a kiedy skończył 18 lat. gdyŜ lubiła te kwiaty. Modna kurtyzana Marguerite Gautier. tł. Dama kameliowa . fr. Musee de Cluny. pol. Dama od Maxima . na kaŜdym gobelinie figuruje biały jednoroŜec. ang. Nimiane a. Verdi wyprzedził o kilkadziesiąt lat w tej operze kierunek zwany weryzmem (naturalizmem). Piave libretto opery La Traviata (Wenecja 1853.. ParyŜ.w legendzie arturiańskiej (zob. wyst. którego zamknęła w dębie. Zob.jedno z najwspanialszych dzieł sztuki staroŜytnej. Dama Jeziora . gdy nauczyła się jego zaklęć. dziś w muzeum Prado w Madrycie. Ŝe przestała go kochać.zob.ros. a Armand Duval nazywa się Alfredem Germont.cykl 6 gobelinów. The Lady of the Lake. aby mu nie zniszczyć kariery. uwodzicielka Merlina. popiersie strojnej damy z wielkimi baranimi rogami. Warszawa 1865) Giuseppe Verdiego. wyst. nazywana "damą kameliową". Dama z Bath. Georgesa Feydeau. Dama z jednoroŜcem . La Dame de chez Maxime. aby został rycerzem. sztuka ta dała początek "komedii obyczajowej". tajemnicza wapienna rzeźba staroiberyjska z Iv-Iii wieku pne. zob. komedia (wyst. La dame aux camelias (1848. pol. Młodzi Ŝyją szczęśliwie w wiejskim ustroniu. Czarny.Dama. młodzieńcu z dobrej rodziny. symbol dziewictwa. Ellen.powieść. pol. . słynna. Warszawa 1900) Piotra Czajkowskiego. 1899. Nimue. i naraŜając się na jego wzgardę). 1870) Aleksandra Dumasa-syna. stąd początkowe fiasco opery u całkiem nie przygotowanej do takiego dzieła publiczności. wyst.zob. Dama z Elche . Na niej oparł Francesco M. Hiszpania). Dama pikowa . Opowieść (Opowieści kanterberyjskie. libretto: Modest Czajkowski wg Puszkina. Biały. Dumas adaptował powieść na scenę (ParyŜ 1852. Biała Dama . Warszawa 1879). Opera (Petersburg 1890. w której bohaterka nosi imię Violetta Valery. jednak na prośbę ojca Armanda Marguerite wyrzeka się i porzuca ukochanego (udając. Wife of Bath. wyst. bohaterka poematu Dama Jeziora (ang. zakochuje się szczerze w Armandzie Duval. po czym umiera na suchoty.

zob. The Lady of Shalott. Damokles . Dama z Shalott .w legendzie arturiańskiej (zob.stolica Syrii. Dzieje Ap. floryzowanie brązu lub Ŝelaza przez inkrustację drutem złotym lub srebrnym.obraz (1483-85) Leonarda da Vinci. która umiera z nie odwzajemnionej miłości do Lancelota. Droga do Damaszku aluzja do biblijnej sceny nawrócenia Szawła (św.demeszka. kwiecenie. (Las) Meninas. Czartoryskich. zob. Omajjadzi (Meczet). moŜe portret Cecilii Gallerani. prawdop. W poemacie Alfreda Tennysona (ang. zob. 9. zwł. Biblia. gdy pod panowaniem Omajjadów Damaszek przeŜywał czasy świetności. Till Damaskus . Damy dworu . Muz. księcia Mediolanu. rozwinięta w krajach islamu. Kalifat damasceński . ceniona m.Dama z gronostajem (Dama z łasiczką) .zob. ok. jedno ze "świętych miast" islamu. Kraków. zob. Stal demasceńska .okres w dziejach kalifatu. Pan I (Damazy).). Dziwer. Artur) dziewczyna. Omajjadzi.in. Stąd miecz . szabla ze stali damasceńskiej.. w dawnej Polsce. DamaskinaŜ . Dionizjosa I Starszego. kochanki Lodovica Sforzy (zob. tworzącym delikatny ornament linearny. ten pozwolił mu zakosztować szczęścia monarchy: zaprosił Damoklesa na ucztę i dal mu miejsce przy stole pod zawieszonym u powały na końskim włosie obnaŜonym mieczem.dramat (1898) Augusta Strindberga. Kiedy z zawiścią wychwalał władcę jako najszczęśliwszego ze śmiertelników. 405-367 pne. dawny słynny ośrodek produkcji stali do wyrobu broni białej i luf broni palnej. technika znana w staroŜytnej Azji.hartowna i elastyczna.faworyt i pochlebca na dworu tyrana Syrakuz. 1852) nosi ona imię Elaine. Damazy . Pawła) po usłyszeniu na drodze do Damaszku głosu z nieba: "Szawle! Czemu mnie prześladujesz?". 4. wytwarzaną we wczesnym średniowieczu w Indiach sposobem udoskonalonym następnie przez Arabów i Persów.demeszkowanie. Damaszek . Damascenka . w Damaszku (stąd nazwa) i Hiszpanii mauretańskiej. na którego dworze Leonardo pracował 1482-99. 661-750. 1400 rozpowszechnionym takŜe w Europie.

Gdy mija termin i Damona prowadzą juŜ na szafot. Rembrandt. Gregor wg scenariusza Hugona von Hofmannsthal. I lub Ii. zamiast na szubienicę. A. Jan Gossart. 1652-1715. Tuskulanki. króla Argos. Tiepolo.nm. Die Liebe der Danae. brat króla wyspy. Cicero.).). jako zakładnik. zob. Miłość Danae .tren Simonidesa z Keos (Vi-V w. 'Zeus spływa deszczem. Damon oddaje się w ręce tyrana. pne. aby umoŜliwić uporządkowanie spraw rodzinnych Fintiaszowi. 61. córka Akrizjosa. skąd przywiózł interesujące materiały. zwalczywszy piętrzące się w drodze powrotnej przeszkody. o zacięciu literackim i naukowym. Schillera wg Bajki nr 257 Hyginusa. Danae stała się matką Perseusza. które wyrzuciło ich na brzeg wyspy Serifios na Cykladach. Fintiasz. balladę Rękojmia (nm. Tycjan. Burne-Jones (Danae i spiŜowa wieŜa). Wtedy Akrizjos kazał zamknąć córkę z wnukiem w drewnianej skrzyni i spuścić na morze. skazanemu na śmierć za rzekomy udział w spisku. Dampier William . Van Dyck. 1798) Fr. Wzruszony tymi dowodami niezłomnej przyjaźni tyran darowuje Ŝycie im obu. filozofowie pitagorejscy z Syrakuz. tekst: J. Danae (wym. Danaidy . Dionizjosa. gr. Damon i Fintiasz . Tintoretto. malarstwo pompejańskie. Inteligentny.mit. trudnił się piractwem na wybrzeŜach hiszpańskich i portugalskich Ameryki i na Pacyfiku aŜ do Chin.w greckiej legendy nierozłączni przyjaciele. Admiralicja wysłała go na prawdziwie badawczą ekspedycję na wybrzeŜa Nowej Holandii (dzisiejszej Australii) i Nowej Gwinei. 1 w. Polidektesa. opera (Salzburg 1940) Richarda Straussa. pne. deszcz pada') i jako bóg płodności. 21. Die Brgschaft.Ŝeglarz angielski. bo wyrocznia delficka przepowiedziała mu. zakochany w Danae. . przybywa jeszcze na czas. Zeus występuje w micie w dwóch swoich waŜnych funkcjach: jako dawca deszczu (gr. po czym. gr. E. Danae . który przyrzekł swemu . pne. Ŝe zginie z ręki wnuka.a-e) mit. 50 córek Danaosa. po powrocie do Anglii opublikował PodróŜ dookoła świata.Damoklesa stał się symbolem gróźb zatruwających kaŜdą chwilę szczęścia. króla Argos. Por. por. Skarga Danae . gdzie zaopiekował się nimi Diktys. aby uratować przyjaciela i złoŜyć własną głowę. Ale Zeus. przedostał się do niej w postaci złotego deszczu. Ojciec zamknął ją w spiŜowej wieŜy. 5. Selkirk Alexander.. Obrazy: Correggio. Dzeus hyei dosł..malarstwo wazowe czerwono figurowe (Vi-V w.

królowi Egiptu. libietto: Calzabigi. przynoszący nieszczęście. przywódca Iv krucjaty. Koń (trojański).opera (1742) Glucka. Heroides . Legenda niewiast przykładnych. pierwotnie drewniany koń trojański. 1108-1205. zob. The Legend of Good Women. Błagalnice . z których 14. Dandolo .) Owidiusza. jest listem Hypermestry do Linkeusa.bratu Ajgyptosowi. Danaowie . 490 pne. jako ślepy juŜ.gr. 1532) Geoffreya Chaucera podejmuje legendę Hypermestry wg Owidiusza.Homer określa tą nazwą. która pomogła swojemu męŜowi. Danaide . wyd.stary ród wenecki. libretto: Pietro Metastasio. teŜ Achajowie. Tak teŜ uczyniły z wyjątkiem najmłodszej. jeden z twórców jej potęgi. kazał córkom zasztyletować swych męŜów w noc poślubną. Hypermestry. a przez rozszerzenie znaczenia-wszystkich Greków.opera (ParyŜ 1784) Antonia Salieri. 1386. ang. zdobyte fortelem. Greków walczących pod Troją pod dowództwem Agamemnona. Les Danaides .w greckim malarstwie wazowym i rzeźbie. Według legendy Dandolo pierwszy miał wedrzeć się na mury zdobywanego Konstantynopola (1204). wielu admirałów i inne wybitne osobistości. .zbiór fikcyjnych listów miłosnych mitycznych heroin (ok. króla Argos. zob. łączoną tradycyjnie z mitem o królu Argos Danaosie. od 1192 doŜa Wenecji. ratować się ucieczką.trud nie kończący się i bezowocny. Dar Danaów .) Ajschylosa. Danaos. miasto wówczas u szczytu potęgi pod panowaniem dynastii macedońskiej. 96-letni starzec. dowodził flotą wenecką przy szturmie na Konstantynopol. wydać je za jego pięćdziesięciu synów. Enrico Dandolo .złowieszczy.rzeźba (1890) Augusta Rodin. który wydał czterech doŜów. Danaidy . Hiketides. poemat cykliczny (ok. najstarsza z zachowanych tragedii (ok. pokłóciwszy się z bratem. 15 pne. Beczka (lub praca) Danaid . Morderczynię po śmierci musiały w Tartarze napełniać wodą beczkę z przedziurawionym dnem. Linkeusowi. obrabowane i spalone przestało być konkurencją Wenecji w handlu morskim. Ipermestra .ok.

KsiąŜęta perscy.Danebrog . której autorstwo mu przypisywano. Daniel w lwiej jamie . Uczta (Baltazara). Daniel i Bel . z duń. miedziane i Ŝelazno-gliniane (złota głowa posągu. Biblia. Ks. zob. Jego proroctwa i czyny mieszczą się w księdze jego imienia. Daniel .Daonebrog państwowa flaga duńska: biały krzyŜ na czerwonym polu. brog 'płótno'. wróŜący mu zwycięstwo nad Estończykami. Zob.Daniel odgaduje sen Nabuchodonozora i wyjaśnia jego znaczenie: posag. nakłaniają podstępnie króla Dariusza do wydania prawa.zob. po spędzeniu tam całej nocy. skąd. 605 przez Nebokadnezara Ii (Nabuchodonozora) do niewoli babilońskiej. (początkowo jakoby na okup dla duńskich najeźdźców albo na obronę przed nimi) jako podatek gruntowy. Daniela. tak zniszczone zostaną owe królestwa. Mędrcy. danina'. zdobył wykształcenie na dworze króla i zajmował wysokie urzędy w państwie babilońskim.podatek ściągany corocznie przez królów anglosaskich od końca X do Xii w. srebrne. które Daniel. Daniel w lwiej jamie . Obraz (1849) Delacroix. przedstawia 4 kolejne królestwa na ziemi babilońskiej: złote.zob.aram. Bel. Danegeld . śył w Vii-Vi w. 2. teŜ Kolos (na glinianych nogach). a później perskim. wychodzi nietknięty. rozdzielono . thekel.obraz (1618) Rubensa. Smok. por: KrzyŜ. "większych proroków" i bohaterów biblijnych. 6. uprowadzony ok. Dan 'Duńczyk'. biodra z miedzi i nogi Ŝelazno-gliniane). który się śnił królowi. Daniel i smok . zwaŜono. pne. śr. musi naruszyć. Policzono. geld 'haracz. srebrna pierś. aby dotrzymać wiary swemu Bogu. jak spadły z góry kamień skruszył nogi posągu.zob. .jeden z tzw. Posąg o glinianych nogach . Ks. Mane. fares. Drugi Daniel . Daniela. Danne 'Duńczycy'.zob. za co zostaje wrzucony do jamy pełnej lwów. Biblia. Mont Dellier. wg legendy król duński Waldemar Ii ujrzał w 1219 na niebie ognisty krzyŜ.-ang. zawistni o stanowisko Daniela. Misach i Abdenago . Sydrach.

ok. 8. poeta włoski. paniką. wiole). ok. syn (?) Jana. jedna z wielkich postaci literatury światowej. Głównym jego dziełem jest Komedia (zob. Barka Dantego: (1822) Delacroix. Dankwart . Słowackiego (Anhelli). plafon w Kaplicy Sykstyńskiej. podobne do. Rafael. Danse Macabre . skazało go na doŜywotnie wygnanie z rodzinnego miasta w 1302. ParyŜ. w warunkach chaosu. mauzoleum Agostina Chigi. Rzym. z których najsławniejszy był wileński Baltazar I.) od 1555 (wydanie weneckie) zwana Boską Komedią. zm. syn (?) poprzedniego. sceny wstrząsające. 1622 (skrzypce. sprzyjających papiestwu. makabryczne. katastrofalnej. Toruniu i Kwidzyniu).Michała Anioła.. Zmarł w Rawennie. wileński (?).zob. brał udział w Ŝyciu politycznym Florencji jako stronnik Białych gwelfów. Dante uwieczniony został w wielu dziełach sztuki. osobna baszta wysunięta za obręb murów i połączona z nimi krytym mostem. Zuzanna i starcy . 1625-po 1682. którą zobaczył po raz pierwszy w 1274. Wywarł znaczny wpływ na Mickiewicza (przekład Ugolina z Piekła). zawierające dzieje jego miłości do Beatrycze (zob:) Portinari. Jan. 'Nowe Ŝycie' prozą i wierszem. w sytuacji trudnej. Rzym. rodzina lutników polskich. gdzie znajduje się jego grobowiec. Brąz (1657) Berniniego. Maria del Popolo. Zuzanna. Komedia. . Piekło. 28. Watykan. S. opisywanych przez Dantego w Piekle (zob.Uczta Baltazara . Dante Alighieri . koszmarne. Prorok Daniel . Komedia). zamieszania.1265-1321. Zwycięstwo Czarnych. Muzyka: Symfonia Dantejska i sonata-fantazja Po lekturze Dantego Ferenca Liszta. Uczta. rozpaczą. Taniec (śmierci). Andrea del Castagno. Benezzo Gozzoli. Dantejskie piekło (lub sceny) . ur. Florencja. Luwr. Dansker . Florentyńczyk. fantazja orkiestrowa Francesca da Rimini Czajkowskiego.zob. warszawski. Krasińskiego (Nie-Boska komedia) i in. W 1292 napisał La vita nuova wł. Montefalco.zachowanie się tłumu ludzi ogarniętych strachem. por. Obrazy: Giotto. 1600.w obronnych zamkach krzyŜackich wykusz a.zob.Danquart. dramatycznej. Baltazar Ii. słuŜąca jako klozet (zachowane przykłady danskerów w Malborku.

we Francji jako "Colbert". karczmarz. wybitny członek Konwentu. obdarza pewnego biedaka magicznymi przedmiotami. jako najlepszy środek obrony. Pan Bóg. Tajemnicza istota a. jeden z przywódców Rewolucji. W czasie 2. encore de l'audace et toujours de l'audace.. Warszawa 1931) Georga Buchnera. Śmierć Dantona . zgilotynowany za sprawą Robespierre'a. wojnie świat. znakomity mówca. jeden z najpiękniejszych Ŝaglowców pływających obecnie na morzach. Tołstoja. Przedmioty te wyłudza od biedaka sąsiad. słuŜył w latach 1930-81 jako okręt szkolny polskiej marynarki handlowej. na którym na wezWanie zjawiają się wyszukane potrawy. załoŜyciel klubu kordelierów. Zakupiona w 1929 przez Pomorski Komitet Floty Narodowej i podarowana państwu: Statek ten.poŜywienie. 1931) Stanisławy Przybyszewskiej. Sztuka (1919) A. Il nous faur de l'audace.jedna z Bajek (1910) Wacława Sieroszewskiego. człowiek niepoŜytej energii. biedak zwraca się raz jeszcze do swego dobroczyńcy.1759-1794.sztuka (wyst. 1792) zalecając atak na Prusaków. sztuka (1835. et la France est sauvee). wyst. podróŜ dookoła świata w 1934-35. jak wiatr. gdy w Ii Zgromadzeniu Narodowym. wyst. . mróz.fregata trójmasztowa zbudowana w 1909 w Hamburgu jako "Prinzess Eitel Friedrich".ogromnie popularna w Europie i Azji. Dar. diabeł. stolik.nm.N. Dary wiatru północnego . wojny świat. władca. bajka ludowa. One wymuszają zwrot zagarniętych przedmiotów. Dary wiatru północnego . internowany w Szwecji. Piotr. św. Pierwszym jego kapitanem (do 1938) był kpt. siła. adwokat. Opera (1947) Gottfrieda von Einem. Fr. Hamburg. chleb. 19I0. który daje mu tym razem "kije-samobije". pol. Ŝeglugi wielkiej Konstanty Matyjewicz-Maciejewicz. a Francja będzie uratowana" (fr. odbył wiele dalekich rejsów. Dantons Tod. po bitwie pod Longwy (Ix.dramat (1900) Romain Rollanda. działacz klubu jakobinów. z którego sypie się złoto. odwagi i jeszcze raz odwagi. jak sakiewka. minister sprawiedliwości.Danton Georges Jacques . m. Do legendy przeszły jego słowa. zwierzę. "Dar Pomorza" . Danton .wciąŜ na nowo napełniająca się złotem.in. po 1. wg Buchnera. powiedział: "Do zwycięstwa trzeba nam odwagi. Sprawa Dantona . Dary boŜe .

Miltiades. Naprawdę zaś Dzieje zburzenia Troi Daresa Frygijczyka. ne. Dariusz i Hystaspes . z młodszej linii dynastii Achemenidów.darmocha.Daradzka . ok: 550-486 pne. Królem został Dariusz. Wraz z rzekomym dziennikiem wojny trojańskiej Diktysa z Krety stały się one najpopularniejszym źródłem średniowiecznych opowieści o wojnie trojańskiej. Dardanos . którego koń zarŜy pierwszy. bez wynagrodzenia i nie z powinności. zob. w Xvi i Xvii wieku w Polsce krótki oszczep do rzucania. łac. oryginalnym utworem rzymskim. 5. por.. Fr. KsiąŜęta i rŜenie konia . Tł. Darda . dard dawn. znany jako Dariusz Wielki. . dziesięcina z produktów gospodarstwa i łowów. Dryavush. w dawnej Polsce doraźne świadczenia chłopa na rzecz pana. gr. człowiek cnotliwy i moŜny.zob. bo kazał koniuszemu przyprowadzić koniowi klacz. były prawdop.Wg legendy Dariusz był jednym z siedmiu ksiąŜąt perskich. 11: śył w Troi Dares. 'dzida'.mit. Jako syn rywalki Hery ściągnął na Troję nienawiść bogini. Daremszczyzna . Ojciec dwu synów. był protoplastą królów Troi. której podarował palladion (zob. Następna wyprawa na Grecję w 490 zakończyła się klęsk4 jego wojsk pod Maratonem. Behistun. król perski od 522. która "da rada". kapłan Hefajsta poboŜny. a pośrednio takŜe Odprawy posłów greckich (1565-66) Jana Kochanowskiego. dodatek do pańszczyzny. Rozszerzył granice imperium perskiego i zbudował potęŜną stolicę Persepolis.staropers. którzy się umówili. wspomniany przez Homera w Iliadzie. z fr. Napis z Behistun .legendarny rzekomy autor dziejów wojny trojańskiej. Daretis Phrygii de excidio Troiae historia. córki Atlasa. Atena). Dmochowskiego. Ŝe ten z nich zostanie królem. Przekład tego przypisywanego mu dzieła na łacinę ukazał się zapewne w V w.w średniowieczu krótki oszczep o dwóch ostrzach. syn Zeusa i Elektry.tak nazywano w dawnej Polsce panią swobodnych obyczajów. Dardanus . świetny administrator. W 492 wysłał do Grecji wielką armię na statkach.tragedia liryczna (1739) J. Rameau.Ph. które rozbiła burza u przylądka Atos. Dares Frygijczyk . Dorotea (Panna Dorotka).

Neapol. szlachcic gaskoński Charles de Baatz. 380-330 pne.zob. wspomina Biblia. Dar. z czasem generałem brygady. Waza Dariusza . dając do zrozumienia. aby mu.z Iv w. O nim prawdop. gdy Aleksander wstąpił na tron Macedonii.obraz (1565-67) Paola Veronese. Muszkieterowie w dwadzieścia lat później itd: Postać oparta na Pamiętnikach pana d'Artagnan Courtilza de Sandras.Panie. w 1611 w Lupiac. pamiętaj o Ateńczykach . które go czekają. ostatni z dynastii Achemenidów. ilekroć zasiądzie do stołu. Złote jaja. d'Artagnan . poległ przy oblęŜeniu Maastrichtu w 1673. Na koniec król perski posłał mu gorzki melon jako symbol zmartwień. pne. Rodzina Dariusza u stóp Aleksandra . PodróŜ (na okręcie "Beagle"). pokonany przez Aleksandra Wielkiego nad rzeką Granikos (334 pne. Ks. Nehemiasza." Król perski wysłał mu więc kij palantowy z piłką. ur. Dary wiatru północnego . O powstawaniu gatunków.Kiedy Dariuszowi doniesiono o spaleniu Sardes przez Ateńczyków.ok.zob. pod Issos (333) i Arbelą (Gaugamelą. gdzie Dariusz musi ich poszukać. Ŝe ma go za niedorostka.. Mus.). Gall. Na to Aleksander oświadczył.Wg legendy śrdw. poselstwo po tradycyjną daninę . Uciekł do Baktrii i został zasztyletowany przez satrapę Baktrii. 12. 331). 22.. Nat. Naz. Trzy). Lecz Aleksander powiedział posłom. palant i melon . przedstawia radę tronową przed wyprawą na Grecję. Darwin(izm) . Dariusz Iii Kodomanus . odleciał na tamten świat. Londyn. seigneur d'Artagnan. . gdzie okazał się nieudolnym wodzem i tchórzem. ale Aleksander odpowiedział: "Ptak. Ŝe zmusi Persa do spoŜycia tego owocu. Ŝe kijem wytrąci piłkę władzy z rąk Dariusza. wydanych w 1700 w Kolonii. Dariusz Iii wysłał do niego. Bessosa. miał być zresztą postacią autentyczną.bohater powieści Aleksandra Dumasa-ojca Trzej muszkieterowie (zob. kapitanem muszkieterów Ludwika Xiv. trzykroć powtórzył to wezwanie.złote jaja. "Beagle". który je złoŜył. jako o Dariuszu Persie. król perski od 336. zlecić miał jednemu ze słuŜących.

(hebr. ok. w tradycji Ŝydowskiej idealny władca. oraz Marche des "Davidsbndler" contre les Philistins z Karnawału (zob. (Das) Wohltemperierte Klavier. domą) reprezentacyjny pojazd czterokołowy z zaprzęgiem a Ja daumont. często imię niewolnika w sztukach teatralnych greckich i rzymskich.zob. Baffina. dejwis) Ŝeglarz brytyjski. 1550-1605. Był wynalazcą oktantu. Davis John . Zabity przez piratów japońskich w czasie jednej ze swych dalekowschodnich podróŜy. opus 6. lub powinszowaniem szczęśliwych łowów. stowarzyszenie istniejące tylko w wyobraźni Roberta Schumanna. Jam Davus. Das Wohltemperierte Klavier . 1. wprowadzony we Francji za czasów Restauracji przez księcia d'Aumont.dawne zawołanie myśliwych i leśników. Terencjusza. z którego rodu powstać ma wybawiciel . 1012-ok.nm..Mesjasz. 972 pne. nieuczony sługa. zob.(wym. 'Związek Dawidowy'. będące powitaniem albo Ŝyczeniem. cieśninę między Grenlandią a Ziemią. zbadał wybrzeŜa Ameryki Północnej i nawiązał kontakt z Eskimosami. z którymi jego załoga grywała wielokrotnie w piłkę noŜną.(wym.prosty. przedsięwziął trzy wyprawy w poszukiwaniu przejścia północno-zachodniego z Atlantyku do Pacyfiku. z komedii Dziewczyna z Andros. Davus . drugi król izraelski. nie Edyp jestem prostak. nie umiem rozwiązywać zagadek. W czasie podróŜy na morza południowe odkrył w 1592 Wyspy Falklandzkie. 23. przyrządu do mierzenia wysokości słońca na morzu. nazwaną potem jego imieniem.). Stąd wzięły się tytuły jego kompozycji: Davidsbndlertnze. odkrył na nowo Grenlandię. Edyp. Mimo Ŝe celu nie osiągnął. Davidsbund . Daumont . powoływał się na nie w swoich esejach i recenzjach w "Neue Zeitschrift fr Musik". Kult Dawida przejęły: chrześcijaństwo i islam. opus 9. aŜ do czasu wynalezienia sekstantu przez Hadleya. którym posługiwano się przez sto lat z górą. 2. walczące z konserwatyzmem i przeciętnością "filistynów" muzycznych. 1762-1831..Darzbór . Dawid . 4 konie powoŜone z siodła przez dwóch forysiów. Według . 'ukochany') w latach ok.

Ŝony Uriasza. Bądź męŜczyzną! . Bargello.umrzeć. Ukochany syn Absalom (zob. Wóz (Dawida).) siejąc popłoch wśród nieprzyjaciół.. Św.). Florencja. czyli psalm symf. pierwszy akt męski w rzeźbie chrześc. Mantegna. Davidsbund. Florencja. Bronzino. Michał Anioł (plafon Sykstyny). gdy Saul jeszcze władał.zob. Król. Guido Reni. Salomona. to stare dzieje. Po śmierci Saula ogłasza się królem.. a zatruwała rosnąca zawiść Saula.. Biblia. Tintoretto.najstarsze wizerunki króla Dawida z Iii w. Tycjan. Najmłodszy syn Izaja (Jessego). syn księcia z południowej Walii. nad Arno.(1785) Mozarta. Dawid na łoŜu śmierci do swego syna. Król. Posąg (1501-04) Michała Anioła.). L. Akademia. 2. Psalm(y Dawida).) podnosi bunt przeciw ojcu i ginie. nic w tym nowego.. Ujazdowskich 13. mistrza Heinricha.Biblii był za młodu pasterzem i lutnistą. Por. Veronese. 1465) Andrea Verrocchia. Ks. I. załoŜyciel klasztorów. Michol. Claude Lorrain. witraŜe. Domenichino. arrasy. Dawid pokutnik oratorium. Jego młode lata opromieniała przyjaźń z Jonatanem (zob. (1921) Artura Honeggera. Król Dawid oratorium. "Schner Brunnen". odlew w ogródku przed dawnym pałacem Sobańskich w Warszawie. Malarstwo: Pollajuolo. patron Walii. 2. W wojnie z Filistynami zabija z procy olbrzyma Goliata (zob. Dawid . Ks. Mus. Caravaggio. Szeroko o tym Dawid pisał . miniatury. Achitofel. Morax. Ks. Norymberga. Ale równieŜ grą na harfie nie moŜe ułagodzić Saula.. Król. 2. Posąg (ok. Zob. . Tańce Związku Dawida zob. Dawid oratorium .to było dawno. Tańcować jak król Dawid przed arką .wg Biblii. Naz. 1440) Donatella. Król. później rzekomym autorem psalmów biblijnych. przy Al. Dawid biskup z Vi w. Abigail. Jaskinia (Odollam). Posąg (ok. 3. okrywając Dawida Ŝałobą.. Abisag. Rembrandt. namaszczony w tajemnicy przez proroka Samuela. Ratując Ŝycie ucieka z kraju na wiele lat. kopie: plac przed Palazzo Vecchio i Piazzale Michelangelo. transkrypcja mszy c-moll z 1783. Florencja. 16-30. Średniowieczne cykle ikonograficzne. W późniejszych latach oddany grzesznemu uczuciu do Betsabee (zob. Pójść z Dawidem na harfie grać . synem Saula. Cranach St. 1-2. Volterra. Ostendorfer.. Chagall i in. 3. Posągi: 1385-96. Gwiazda (Dawida). święto 1 marca. Ks. tekst: R. Rafael.(1954) Dariusa Milhaud.

przedsięwziętego dla zdobycia zapasów mięsa na wyprawę grunwaldzką.tytułowy bohater jednej z najpopularniejszych powieści (1850) Charlesa Dickensa. broniąc wdów i sierot.. Dąb się powalił.in.królewskie okazy starych dębów w rogalińskim parku-rezerwacie. Mickiewicz. miał pod nim sprawować sądy Kazimierz Wielki. Hentleya (1912-14). Unieśmiertelniony w refrenie Mazurka Dąbrowskiego. woj. kieleckie. W roli Dawida (1922). a trzcina została .(1755-1818). Dąb w Vincennes . "Jeszcze Polska. którą sam autor uwaŜał za najlepszą Ŝe swoich ksiąŜek zapewne dlatego. Czech i Rus" . 27. Dwunastu ludzi mogło wieczerzać za stołem..Dawid Copperfield .. w koszalińskiem. Ludwik sprawował sądy. temat wielu podań. liczący ok. Przenoszona wielokrotnie na ekran filmowy. Wielkopolsce 1806.. w Miłosławiu. Wiekami wydrąŜonym. nazwany ku czci poety. w USA przez G. uznanej za arcydzieło. koło Jastrowa. generał obrońca Warszawy w 1794. Dąb . w Anglii przez T.W. uczestnik kampanii napoleńskich 1806-07. Europy czczone jako święte drzewo boga piorunów. "Dąb Jagiełły" . organizator powstania w. drzewo.liczący ponad 6d0 lat. św. poznańskim. pomnik przyrody. Drzewa (święte). zob. zob. Dodona. Słynny tysiącletni dąb w Bordzie na śmudzi.) "Bartek" . w którego ogromie. m. największym w Polsce lesie dębowym. kilkusetletni dąb. Dewajtis. 4.w zespole miejskim ParyŜa.przysł.najsłynniejszy w Polsce i najstarszy dąb.drzewo w wielu krajach staroŜ. 1200 lat. "Dąb Słowackiego" .wielki Baublis. pod którym." . wywodzące się z bajki Ezopa O trzcinie z dębem.olbrzymi. jakby w dobrym domie. Cukora z Freddie Bartholomew w roli tytułowej (1935). we wsi Bartków koło Zagnańska. (A. twórca Legionów polskich we Włoszech 1797. Dąbrowski Jan Henryk . Ŝe zmienne losy i wydarzenia Ŝycia Dawida zawierały elementy autobiograficzne. wg legendy Jagiełło miał pod nim spoczywać w czasie słynnego polowania. Pan Tadeusz. "Hubert" . w woj. liczącym przeszło 700 starych "dębów rogalińskich". w Danii przez A. i śrdw.800-letni dąb w rezerwacie buków zwanym "Pod Dębem". zob. KsiąŜka wyjawia prawdę o traktowaniu dzieci w Anglii Xix w. w Puszczy Białowieskiej. "Lech. Sandberga z małym Martinem Herzbergiem. ścięty w 1812: . wg legendy. 1809 i 1812.

dąsa się okręt. (u Mickiewicza) ciskać się. zrywa się z wędzidła. czyli Arlekin i skąpiec (1828). trząść. sierdzić się na kogoś. Komedia). Mickiewicz. prorokini i poetka izraelska z epoki sędziów. Melissa. (dziś:) kaprysić.. kręcić nosem. I. Ks. rzucać (jak) w gniewie. wysławia zwycięstwo nad Kananejczykami.zob. a zarazem wzruszającego Pierrota i wymyślił dla niego nowy kostium.) Debora .A ja mam mojego mazurka . Wiatr! . Pieśń Debory. urazę. Debora oratorium (1733) G. 4-5. Charles Nodier napisał dla niego scenariusz Złoty sen. stroić fochy. Las. podziwiali go Chopin i Słowacki. Handla. 1125 r.Debrze zob. być naburmuszonym. tak jak gr. 2-31. cz. Przewróciwszy się na scenie w czasie spektaklu. gdy wyliczano mu pomniki stawiane innym zasłuŜonym męŜom. Humphrey. uwaŜana przez badaczy Pisma za najstarszy ustęp Biblii (prawdop. Nurt . Deburau . 1796-1846. Jean Louis Barrault sportretował go w filmie Komedianci (zob. debro). 1879. Przewala się. z hebr. Sędziów. 5-6. Dąsać się . napisany ok. kipieć gniewem. boczyć się. sonet śegluga. obruszać się. komicznego. umarł od doznanych obraŜeń. mim francuski pochodzenia czeskiego. Sędziów. szamotać się. miotać. w złości. właśc.odpowiadał pogodnie Dąbrowski. 'pszczoła'. zachowaniem okazywać niezadowolenie. Dąbrówka .wiatr! . Dobrawa.). jednym z "ludzi starodawnych" jest tu generał Dąbrowski. 5. pod którego sztandarami "dojrzewał duch nowego pokolenia". najsławniejszy mistrz swoich czasów. Ŝachać się. Jako gwiazda ludowego teatrzyku "Funambules" stworzył nowoczesną koncepcję usychającego z tęsknoty. tekst: S. nurkuje w pienistej zamieci (A. Ludzie strodawni) Wacława Berenta.eseje biograficzne (1934.F. George . Ks. Debr(z)a . Jan Kaspar Dvorak.Jean-Baptiste Gaspard (wym. Wypadek ten podsunął Edmundowi de Goncoun zakończenie powieści cyrkowej Bracia Zemganno. grymasić.dawn. pne.w Biblii.

. 7. rzymski ród plebejski. ale tu sprawa jest juŜ bardzo wątpliwa. 8. propagator wprowadzenia kalendarza gregoriańskiego do Anglii. Wsławił się jednak z powodu innych swych zainteresowań. Publius Decius Mus dokonywał bohaterskich. wg późniejszej tradycji miał to być takŜe wypadek devotio (jeśli któryś z nich jest historyczny. do morza zwanego odtąd Ikaryjskim. Mus. a następnie rzucając się na wroga. wzbił się za wysoko. wbrew ojcowskim radom. cenzor w 304 pne. sporządził sobie i synowi skrzydła z piór i wosku. udał się na Kretę. ojciec. zbyt blisko słońca.i geograficzne nowo odkrytych lądów. PejzaŜ z upadkiem Ikara . syn i wnuk. przy których pomocy poleciał na Sycylię. magii. które zastosował na przedstawieniu Pokoju Arystofanesa w Trinity College (w Cambridge). Ŝe "poświęcił się" Hadesowi. poświęcili Ŝycie za ojczyznę. gdzie zbudował drewnianą krowę dla Ŝony króla Minosa. traktowanych jako hobby: astrologii. uczony brytyjski.. Liwiusz. w rzeczywistości zapewne nie brał w Iej bitwie udziału.). którego był członkiem. a potem Labirynt dla jej syna. poległym w bitwie z Pyrrusem pod Ausculum. głoszono równieŜ.łac. Liwiusz. ale prawdop. rzemieślnik'. O jego synu tegoŜ imienia. Historia miłości konsula Decjusza Musa seria sześciu obrazów Rubensa (1617). faworyt królowej ElŜbiety I. które stopiło wosk. wybitny matematyk.. 9. wojnie z Samnitami (343 pne. Royaux des Beaux Arts. legendarnych czynów jako trybun wojskowy w nie całkiem pewnej historycznie 1. po czym spadł. Decjusze . gr. piłę i cyrkiel.wczesny obraz Pietera Broegela St. przypisywanych. Ŝe zapewnił Rzymowi zwycięstwo składając swe Ŝycie w ofierze bogom podziemnym (tzw. Kurcjusz. Jego syn tegoŜ imienia. Minotaura. por. którego trzej przedstawiciele. wg legendy. . Jako konsul wsławił się w bitwie z Latynami w Kampanii (340). 34. Napisał wiele dzieł naukowych. wieść gminna głosiła jednak. Uwięziony wraz z synem Ikarem przez Minosa. por. Bruksela. wygnany z Aten za mord na tle zawiści zawodowej popełniony na siostrzeńcu. Doktor Dee John . 308. zginął w bitwie pod Sentinum. devotio). Perdyksie (tub Talosie). di:). na zachód od Samos.równieŜ Van Dyckowi.mit.Sand i Theophile Gautier jako legendarne niemal wcielenie prawdy i piękna ludowej sztuki scenicznej. to juŜ raczej ten). który wynalazł koło garncarskie.(wym. dzięki czemu patronem jego był przez czas pewien cesarz Rudolf Ii. Dedal . dla której sporządzał cenne mapy hydro. konsul w 312. Pasifae. Decii. por. Jego olbrzymia sława jako maga rozpoczęła się od efektów scenicznych. bajecznie zręczny rzemieślnik i wynalazca ateński. konsulu w 279 pne. daidalos 'artysta. gr. jasnowidzenia z kuli kryształowej (przechowywanej dziś w Muzeum Brytyjskim). 297 i 295. Ikar. 1527-1608.

. bezpośrednia przyczyna wojny 30-letniej. Il n'y a que le premier pas qui coute.) po egzekucji na Montmartre.ang. niańka ulega jej prośbom i sprowadza go do ich domu. a zatrudniona przez nią jako lektorka panna de Lespinasse wdziękiem swym zdołała skaptować licznych gości salonu markizy. co wywołało wiele sporów i szumu. 1697-1780. Opowieści niańki o Noisim. Wreszcie. któremu pozostawiła całą swoją korespondencję. 1717-97. Ŝe będzie najpiękniejszą kobietą w Irlandii.tragedia wierszem (1907) Williama B. W wieku późniejszym zaniewidziała. Deirdre of die Sorrows . twórcę rodzaju powieści zwanego romansem grozy lub powieścią gotycką (Zamek Otranto. Synge. do Szkocji. aby uniknąć gniewu Conchobara. Deirdre odbiera sobie Ŝycie na ich grobie. ddefą). rozpalają jej wyobraźnię. z dala od ludzi. gdy dorośnie. Wyrzucenie z okien magistratu praskiego siedmiu radców katolickich na początku wojen husyckich 30 Vii 1419. dęrdre) bohaterka najsłynniejszej opowieści miłosnej z irlandzkiej legendy cyklu ulsterskiego. ale i przywódcy Oświecenia. harfiarza króla Ulsteru Conchobara. ze swą ściętą głową w ręku. gdzie trzej bracia zostają zdradziecko zamordowani. Deirdre . wyraŜającemu podziw dla długości drogi (6 mil).Defenestracja Praska .(wym. w której salonie w 1753. Yeatsa. wracają do Irlandii. otrzymawszy zapewnienie. Deirdre . du Deffand Marie . Przy jej urodzeniu przepowiedziano. i oddaje ją na wychowanie niańce w ustronnym doma w lesie. Młodzi zakochują się w sobie i uciekają. jedna z najsławniejszych Francuzek swego wieku. a zarazem przyczyną przelewu krwi. córka Felima.. fr. jaką miał odbyć wg legendy św.80 bywali nie tylko arystokraci. 'Deirdre bolesna'. Conchobar postanawia poślubić ją. defensorów (przedstawicieli stanów czeskich) jako wyraz protestu przeciw pogwałceniu swobód religijnych. wraz z dwoma braćmi Noisiego. Tylko pierwszy krok jest trudny. oparta na motywach legendy. Miała młodość burzliwą: Mając lat 65 obdarzyła gorącym uczuciem i przyjaźnią pisarza angielskiego Horacego Walpole'a. Ŝe im przebaczył. dirdri. jak d'Alembert i inni "filozofowie".wyrzucenie przez okno jednej z sal zamku na Hradczanach w Pradze 23 V 1618 dwóch namiestników cesarskich i sekretarza przez tzw.markiza (wym. 1765). odpowiedź markizy du Deffand kardynałowi de Polignac. nie dokończona tragedia (1910) Johna M. Dionizy (zob. 1661-1742. bratanku króla.

męczarnie.. Gdy w drodze do domu zatrzymał ich wezbrany strumień. tragedia niesceniczna Seneki Młodszego. Dejeuner Sur L'Herbe . Dejanire opera . Jordaensa. i siostra Meleagra.zob.rosyjscy-rewolucjoniści szlacheccy lat dwudziestych Xix w. próbował ją zgwałcić. Okazał się nim Herakles i poślubił Dejanirę. ok. od których nie ma ucieczki. Konający. Przywódców: BestuŜewa-Riumina.podtytuł dramatu Fantazy Juliusza Słowackiego. Śniadanie na trawie. dąŜący do obalenia samowładztwa. na wprost Kamaku. na lewym brzegu Nilu. Herakles i Dejanira . Dekabryści .obraz P.coś. co sprawia największe cierpienia. W pobliŜu znajduje się podziemny grobowiec Senmuta. centaur Nessos podjął się przeniesienia Dejaniry na drugi brzeg.łac. zaprojektowana przez jej faworyta. 1520-1484 pne.obraz Guido Reniego. Ŝe Herakles po włoŜeniu szaty zmarł w męczarniach. Nessos dał Dejanirze swoją splamioną krwią tunikę. Tytuł i podtytuł nadany przez wydawców. Kachowskiego. Obraz (1649) J. Trachinki .) Sofoklesa.miejscowość. Luwr. Nowa Dejanira . . Dejanira popełniła samobójstwo. piękna córka Ojneusa. Szata (suknia. gdzie znajduje się świątynia grobowa królowej Hatszepsut. króla Kalidonu. Deianeira. twierdząc. wprowadzenia konstytucji i zniesienia pańszczyzny w Rosji.tragedia (przed 416.gr. jego zatruta krew sprawiła. ParyŜ. Ściany świątyni pokrywają barwne reliefy ze scenami z Ŝycia władczyni. mit.Dejanira . Dejr El-Bahari . Widząc to. w górnym Egipcie.(1911) Saint-Saensa. Ŝartobliwa aluzja do próby porwania Ŝony Heraklesa. Ŝe zapewni jej ona miłość męŜa. Wiedeń. gr. Gdy Herakles zakochał się w Joli. Veronesa..pne. Ojciec postanowił wydać ją za najsilniejszego z zalotników. Herakles na górze Oita . architekta Senmuta. Dejanira posłała mu tunikę centaura. kiedy dotarli tam. Herakles posłał mu zatrutą strzałę i ranił go śmiertelnie (scena ta jest ulubionym tematem malarzy archaicznych waz gr. koszula) Dejaniry . Hercules Oetaeus. Porwanie Dejaniry .).

ani osła. drugą . 2. 20. 6. innych bogów) w celach kultowych. a drugie zabrania czynienia podobizny rzeźbionej. a dziesiąte pozostałych jego rzeczy. Dla protestantów pierwsze przykazanie brzmi: "Nie będziesz miał bogów cudzych przede mną". wg Biblii. . 7. Ex. objawionych MojŜeszowi na górze Synaj w 3 miesiące po wyjściu z Egiptu i wyrytych na wręczonych mu kamiennych tablicach. dziewiąte przykazanie zakazuje poŜądania domu. co jest na niebie w górze i co na ziemi nisko. Dziesięć) przykazań. Deut. obie. i ewangelicko-augsburski. która jego jest. i większość protestanckich. Boga twego.-kat. Dziesięcioro . przechowywanych później w świątyni jerozolimskiej. ani wołu. a przeszło stu dekabrystów zesłano na Syberię. nie pragnij Ŝony jego ani sługi. ani słuŜebnicy. 5. ani z tych rzeczy. Przykazania: 1. 9.Apostoła. Istnieją dwie staroŜytne tradycje podziału przykazań. Nie kradnij. Nie poŜądaj domu bliźniego twego. nadaremno. łączy te nakazy w jedno. 3. które są w wodach pod ziemią.(zob. 4. Dekalog. pne. Prawa te w rzeczywistości spisano zapewne w Viii-Vi w. skazano na śmierć przez powieszenie w 1826. Nie będziesz brał imienia Pana. Kościół rz. 5. ani Ŝadnej rzeczy. wsch. stanowiących podstawę moralności Ŝyd.-kat. Nie zabijaj.Murawjowa.-kat. czyli praw. od daty powstania zbrojnego: 14 Xii 1825. abyś długo Ŝył na ziemi.kośc. Pierwszą przyjęły kościoły: rz.. pochodzenia Ŝyd. diekkbr' 'grudzień'. Ŝony. Ŝe Bóg nie zakazuje tworzenia obrazów w ogóle. Nie mów fałszywego świadectwa przeciw bliźniemu twemu. abyś dzień sobotni święcił. Protestanci łączą oba te przykazania w jedno dziesiąte. i chrześc. Nie będziesz miał bogów cudzych przed mną.. od ros. Nie uczynisz sobie obrazu rytego ani Ŝadnej podobizny tego. Pamiętaj. sług i zwierząt bliźniego. Nie cudzołóŜ. 10. pierwsze przykazanie. ale tylko wizerunków Boga (a. komentując. W tradycji rz. 8. Rylejewa i Pestela.. Czcij ojca swego i matkę swoją.

przekłady polskie: W. Musset itd.. Prawo jest wyrazem woli ogółu. 1471) Giovanniego Boccaccio.zredagowana przez Tomasza Jeffersona.. oparty na teoriach J. 6. wolności.obraz (1786-94) Johna Trumbulla. m. Szekspir. Wolny przepływ myśli i poglądów jest najcenniejszym prawem cziowieka. Independance Day 'Dzień Niepodległości'. Deklaracja Narodów Zjednoczonych . Deklaracja.).zob. facecje Xvi w.. Dzieło miało ogromny wpływ na literaturę europejską (Chaucer. Wolność..in. . Wolność polega na moŜności czynienia wszystkiego. Polski. Ordon (właśc. 2. Szancer. złoŜony ze wstępu i 17 artykułów głoszących m. którzy uciekli w 1348 z miasta przed zarazą do willi podmiejskiej. członków Kongresu. co nie szkodzi innym. stał się odtąd głównym amerykańskim świętem narodowym.: 1. Deklaracja Niepodległości Stanów Zjednoczonych . "księga. róŜnice społeczne oparte być mogą tylko na powszechnym poŜytku. 11. wyd..Deklaracja waszyngtońska. Waszyngton..Dekameron . stwierdzająca odłączenie się ich od Wielkiej Brytanii i utworzenie Stanów Zjednoczonych: Dzień 4 lipca. Deklaracja Praw 1689 . podpisany 1 I 1942 przez przedstawicieli 26 państw.. Deklaracja Praw Człowieka . Edward Boye (1930). bezpieczeństwo i opór przeciw uciskowi. to prawa przyrodzone i niezbywalne. podzielona na 10 dni (gr.rezolucja uchwalona przez Zgromadzenie Ogólne ONZ 10 Xi 1948 stwierdzająca m.J. uchwalony przez Konstytuantę 26 Viii 1789 na wniosek La Fayette'a. przy czym kaŜda z osób opowiada jedną historię dziennie. uchwalona 4 Vii 1776 przez przedstawicieli 13 północnoamerykańskich kolonii. Deklaracja Niepodlegtości . Ŝe ludzie rodzą się wolni i równi. hemera 'dzień'). z poprawkami Benjamina Franklina.. Deklaracja Praw Człowieka i Obywatela . deka 'dziesięć'... 4.). P. Kapitol. następny po Karcie Atlantyckiej podstawowy dokument przygotowujący utworzenie Organizacji Narodów Zjednoczonych (ONZ). Ŝe mają prawo do Ŝycia. pracy i wypoczynku. Ustawa o prawach. własność. Chmielowski (1925).podstawowy dokument programowy Rewolucji Francuskiej. 1875).(1349-53.. w której zawiera się sto nowel opowiedzianych przez siedem białogłów i trzech młodzieńców" florenckich. w tym równieŜ polską (Figliki Reja. Ludzie rodzą się i pozostają wolni i równi wobec prawa.in. Rousseau i wzorowany na amerykańskiej Deklaracji Niepodległości. Johna Adamsa i in.in. ang.

połoŜony w głębokiej szczelinie skalistej na południowo-zachodnim stoku Parnasu w Fokidzie. Gnothi seauton). tytuł najstarszego syna króla Francji od 1349 do 1830. w której Czechy znajdują się nad morzem) Szekspir czyni Delfy wyspą. Choć wiele było wyroczni w greckim świecie. odstąpił w 1349 swój kraj królowi Francji Karolowi Valois. stały skarbce państw greckich. które.. 'pępek. listy papieskie. jako pochodzące od Apollina. wypowiadała słowa bez związku. 1150 przydomkiem władców Dolnej Burgundii (ze stolicą Vienne). zob. Matce Ziemi i strzeŜony przez smoka lub węŜa (Python). Według legendy Apollo miał go zabić i ustanowić w Delfach wyrocznię. Klasycy Delfina . Na frontonie świątyni widniał napis: "Znaj siebie samego" (gr. wydanych w 1674 we Francji przez 39 uczonych pod kierunkiem Montausiera.nazwa publikacji okrojonych. Dauphine. Encyklika. kamienny stoŜek uwaŜany za środkowy punkt Ziemi. takich listów od V w. (epistola) decretalis '(list) rozporządzający'. Delphoi.dekretały..) Po obu stronach świętej drogi. pod warunkiem Ŝe odtąd dla uwiecznienia nazwy następcy tronu będą mieli tytuł delfina. ostatni bezpotomny władca Delfinatu. nazywanej odtąd Delfinatem. niekiedy zawierające błędy w metrum i stylu. por. późniejszemu Karolowi V. dziwiły Greków. szukając azylu przed ścigającymi go eryniami. z łac. łac. Delfi .miecz obosieczny. Delfin .Dekretalia . boga poezji. Miecz delficki . zwłaszcza w sprawach religii.). dauphin. w odpowiedzi na pytania błagalników. tj. in usum Delphini). które moŜna było sobie róŜnie tłumaczyć. zbiory. w czasach prehelleńskich poświęcony prawdop. w którym oczyszczali się pątnicy przed zasięgnięciem rady wyroczni. Delphinatus. Bossueta i Hueta.fr. z których kapłan-prorok układał odpowiedzi. dziś Kastri.w świątyni Apollina w Delfach kapłanka boga. uprzyzwoiconych. przypisywany Solonowi i . teŜ Wyrocznia.gr. zawierające normatywne wyjaśnienia prawne w odpowiedzi na czyjeś zapytanie (od Iv w. Poprzednio delfin był zwierzęciem herbowym. zwany kiedyś Pytho. W Opowieści zimowej (tej samej sztuce. siadała na trójnogu i w boskiej ekstazie. a od ok. zwykle w formie heksametru. W przenośni . delficką uwaŜano za najwyŜszy autorytet. zagadkowości i niezrozumiałości wielu proroctw Pytii. W (lub obok) świątyni znajdował się omphalos (gr. aluzja do dwuznaczności.seria klasyków łacińskich. ocenzurowanych. 1313-59. (W pierwszej części Eumenid Ajschylosa Orestes przypada do omphalosa. zwana Pytią. fr. środek'). na uŜytek Delfina (łac. Wyrocznia delficka . słynny święty okrąg kultu Apollina i jego wyroczni. Humbert Ii. Na zewnątrz murów znajdowało się źródło kastalskie. łączącej bramę wejściową ze świątynią. syna Ludwika Xiv.

z duŜym futrzanym kołnierzem. który miał na nim wyruszyć na Kretę. kto radził się wyroczni. dotarła do ujścia Leny. przez szlachtę. słynny z partyzanckich walk z Tatarami. trzecia. teglej. który w 1879 wyruszył z San Francisco na statku "Jeannette" dla przepłynięcia Cieśniny Beringa i dokonania próby dotarcia do bieguna północnego. z tur. stąd pochodziły olbrzymie skarby świątyni. Ŝe z czasem nie pozostała w nim ani jedna oryginalna deska. za które był wielokrotnie sądzony. Delorges . która dryfowała przez niemal dwa lata.wierzchnie okrycie męskie. Melville'em. takŜe przez mieszczaństwo: długi płaszcz narzucany na Ŝupan. amerykański badacz Arktyki. De Long George Washington . na znak.1844-81. zbudowany wg legendy przez Tezeusza. "Delias" . głodu i wyczerpania. Cieśnina De Longa . prowadzony do ostatniej chwili. by zgładzić Minotaura. po czym zginęła z zimna. kazał nimi podbić swoją delię.między Syberią a Wyspą Wrangla. Jedna łódź zatonęła.Samuel Łaszcz (Xvii w. degle. Delia . Jednak lody uwięziły "Jeannette". przynosił kosztowne podarunki. por. W czasie trzydziestodniowych obchodów na Ŝadnym Ateńczyku nie wolno było wykonać wyroku śmierci.). aŜ w końcu uległa zgnieceniu i zatonęła. Z końcem V w. autorytet i reputacja wyroczni znacznie zmalały. odłoŜono do powrotu świętego okrętu. Delia Łaszcza . z szerokimi rozciętymi rękawami.okręt delijski (z Delos). pod dowództwem De Longa. podbity futrem. jak równieŜ z gwałtów i łupiestw. a w Xviii w.W.in. teŜ Aleksander Wielki (Aleksander i Pytia). Melville odnalazł ciała De Longa i towarzyszy oraz dziennik De Longa. Powróciwszy w roku następnym. noszone od Xvi w. Kunigund. Zwyczajowo. RównieŜ wypicie trucizny przez Sokratesa. lekko wcięty w pasie.zob. skazanego na śmierć w tym okresie. obsada drugiej. gdyŜ w myśl ówczesnej teorii prąd japoński powinien był unieść statek na północ. z G. uratowała się. pne. Ŝe sobie nic nie robi z wyroków sądowych. Na pamiątkę tego wydarzenia wysyłano ten okręt co 4 lata z uroczystą deputacją do delijskiego Apollina. Załoga na trzech łodziach wkrótce została rozdzielona. Okręt był juŜ tylekroć naprawiany. .

Wg legendy wyspa krąŜyła po morzu.Delos .).eleuzyński relief trzyfigurowy znaleziony w Eleusis. Triptolemos i Kora . Triptolemos. postanowiono więc. Ceres. 19. Boginie wysyłają Triptolemosa. Misteria. dawna Ortygia (dziś Mikri Dilos). Demeter z Ŝagwią w ręku szukała córki wszędzie. zakotwiczył ją Zeus. Czerwony (kasztelanic). Demeszka . d'merite 'przestępstwo'. Demetriusz . i pasterz (3. a ziemia stała się jałowa i bezpłodna. co się z Korą stało. Damaszek. co wywołało zawiść innych miast-państw greckich i przyczyniło się do wybuchu wojny peloponeskiej. pne.-fr. Gdy Korę porwał Hades do swego podziemnego królestwa.grecka bogini płodności.in. Wyspa. wraz z Delfami najwaŜniejszy ośrodek kultu Apollina. który wywołał rozruchy w Efezie (Dzieje Ap.najmniejsza wysepka archipelagu Cykladów na M. 340 pne. zwanego odtąd Delijskim.ksiądz skazany przez władzę duchowną za wykroczenia przeciw swemu powołaniu na pokutę w odosobnieniu. matka Persefony (Kory). "Matka Bolesna antyku" (ok. aby przyjęła Leto (ściganą przez zazdrosną Herę).zob. Brit. Jana. PoniewaŜ Persefona zjadła pestkę granatu w podziemiach. Zagniewana bogini opuściła Olimp. ze śr. Mus. a zwłaszcza zboŜa. V w. równieŜ ośrodek handlu. rolnictwa. 1. Ateny. zob.jeden z wielkich świętych kościoła wschodniego.opłakująca Persefonę.. Egejskim. aŜ wreszcie Helios powiedział jej. Demeryt . utworzonego po bitwie pod Salaminą w 478-477 pne. PrzeraŜony tym Zeus zwrócił się do Hadesa. które czerpały z niego na budowę Propylejów i Partenonu. Dembowski Edward . aby wspólnie z nim znaleźć wyjście z sytuacji. Demeter . która urodziła tu Apollina i Artemidę. Ŝe dwie trzecie kaŜdego roku spędzać będzie na ziemi z matką. m. . w celu uwolnienia od Persów miast jońskich w Azji Mniejszej. Demeter z Knidos .zob. nie mogła juŜ opuścić ich na stałe. Eleuzynia: Jazjon. niewolnikami. dom demerytów w klasztorze na Łysej Górze istniał do 1870. uwaŜana przez wszystkich Greków za świętą. kopia: Londyn. stała się siedzibą i skarbcem Ateńskiego Związku Morskiego. Demeter. W 454 przeniesiono skarb do Aten. 12). Pelops. w Biblii: rzemieślnik wyrabiający srebrne świątyńki Diany. 23-40).. aby ludziom dał kłosy. List św.

Sophia). który mieszkał w Himalajach i co 5 lat zwoływał je do siebie. Na przyjęciu na cześć nieznanego wędrowca (Odyseja.Demiurg . króla Feaków. 2. Boccaccio w Genealogii bogów określą go jako pierwotne bóstwo mitologii antycznej. 460-370 pne. dusza jest rodzajem ognia. nazwa wysokich urzędników niektórych greckich państw-miast. oŜywiającego ciała ludzkie. iŜ gość jego to właśnie Odys. budowniczy świata. Demodok . Edmund Spenser w Królowej wieszczek. dając w zamian dar śpiewu. Milton w Raju utraconym. Panna (Panny z Awinionu). a łzy.. najwszechstronniejszy uczony staroŜytności przed Arystotelesem.zob. natchniony przez bogów śpiewak dziejów i bohaterów. Laktancjusza (?). o miłości Aresa i Afrodyty i o koniu trojańskim. formujący go z bezkształtnej pramaterii (por. mówi o "strasznym imieniu Demogorgona". poezji. wg Ariosta był on królem elfów i wróŜek. idealna siła twórcza. technice. mistrz rzemiosła. atomy są wieczne. medycynie. rolnictwie. lub Śmiejącym się . który przedstawił w Demodoku rzekomo siebie samego. lecz ciała podlegają zniszczeniu. sprawiły. sławny filozof grecki z Abdery w Tracji.ok. Demokryt .postać z Odysei Homera. Nazywano go Abderytą lub Mądrością (gr. umieszcza go z trzema boginiami losu na dnie przepaści. 2. piszący o etyce. któremu muza odebrała wzrok. Ŝe Alkinoos domyślił się. wypowiedzenie jego imienia przynieść mogło najokropniejsze skutki. Szlachta. twórca'. Wymienione po raz pierwszy przez pisarza chrześcijańskiego z Iv w. Stąd początek legendy o ślepocie Homera.. Rozwinął przejętą od Leukippa teorię materializmu atomistycznego: świat złoŜony z atomów poruszających się w przestrzeni i formujących się w ciała. 47. Demoiselles D'Avignon .w filozofii platońskiej: twórca. 956. z gr. które Odyssowi popłynęły z oczu. Demokracja szlachecka .zob. 8) śpiewa pieśni: o sporze Odyssa z Achillesem. malarstwie i sztuce wojennej. Zwiedził cały znany wówczas Grekom Wschód. "boski aojda" na dworze Alkinoosa.straszliwe bóstwo. 'pracujący dla ludu. Demogorgon . demiourgos dosł. podobnie określają go teŜ późniejsi. dialog Timaios Platona). 4. studiował u magów babilońskich i kapłanów egipskich.

Ŝe wyłupił sobie oczy. aby widok świata nie rozpraszał mu myśli. dola. tł. los ludzki. m. którą ktoś uczynił. rozróŜniano: boginki (rusałki). uboŜęta i skrzaty (krasnoludki) pilnujące domu.w filozofii . takŜe miedzianych. zwanych dlatego Filipikami. 194) jako przeciwieństwo melancholijnego Heraklita. O pokoju. Sława jego zdobyta wymową i siłą osobowości. latawce fruwający na wietrze.in. Demon . dla Arystotelesa. Demon . 1. Chrypka spowodowana gorączką złota . O wieńcu. o cechach na wpół boskich i na wpół ludzkich. Diabeł.w dawnych wierzeniach ludowych istota nadprzyrodzona. z łac. Opera (1875) Antona Rubinsteina. przypołudnice pojawiające się w polu w czasie upału.postrach dzieci. Z gr. wreszcie "bobo" . najsłynniejszy mówca grecki. samotny. 1859) Michaiła Lermontowa. wyd. . Mowy Olintyjskie. Linia Demokryta . Filipiki. Juwenal. porywające dziewczęta i dzieci. od Xvi w. Wg legendy ćwiczył wymowę pokonując niedostatki głosu i niewyraźną dykcję. aby nie wpaść w ręce wysłanników macedońskich. Demostenes . 10. Zachowało się 61 jego mów politycznych i sądowych (z tych 20 wątpliwej autentyczności). regent Macedonii po śmierci Aleksandra Wielkiego.uwaga.poemat (1829-41. gdy Demostenes opłacony. przekrzykując szum fali morskiej. . NajwaŜniejszymi demonami były diabły (zob. daimon 'nadprzyrodzona potęga. w średniowieczu nazwa drobnych monet srebrnych. jego zły (lub dobry) duch.(gr. mimo braku bogactwa i pozycji społecznej. Gelasios) filozofem (por. groźna lub rzadziej dobrotliwa. opiera się zasadniczo na przemowach mających przekonać Ateny o groźbie zaboru Grecji przez Filipa Macedońskiego. topielice wciągające ludzi do wody. a takŜe dla Cicerona był równie wielki jak Platon. denarius 'dziesiątak. od Iii w. 1856. Ŝe stracił głos.miano nadawane przez Lenina materializmowi. pol.384-322 pne. Platon przemilczał go i wszystkie jego dzieła zamierzał spalić. Legenda głosiła. ten uciekł na wyspę Kalaurię i otruł się. por. z kamykami Ŝwiru w ustach. Listy. na plaŜy. bóstwo opiekuńcze'. Denar (1) . Horacy. charakter człowieka. Gdy po klęsce zjednoczonych Greków Antypater. za republiki równa 10 asom.mała srebrna moneta rzymska. Teofrasta. później deprecjonowana. 33.miedziak. płanetnicy w chmurach. tekst wg Lermontowa.. zawierający dziesięć' od deni 'po dziesięć'. zaŜądał wydania mu Demostenesa. aby nie mówił przeciw Harpalosowi. udawał. ne. 2.) W demonologii słow.

. wstawienie się za kim modłami. Deprekacja .deska kładziona na całą długość wozu gospodarskiego.najjaśniejsza gwiazda w konstelacji łabędzia. Petri . Dendera .druga co do jasności gwiazda w konstelacji Lwa. trzecia część dzieła. Denis . Diotima.(wym. z nm. (św. 'boŜy grosz'.) Dionizy. spowiedź autobiograficzna. St. deprecatio 'prośba. które Oscar Wilde wysłał z więzienia w Reading lordowi .zob. Denar (2) .dawny ośrodek kultu bogini Hathor (zob.łac. Piotra'. 'ogon'. Deneb el Asad 'ogon Lwa'...łac. odbywane w dawnej Polsce publicznie. Świętopietrze. z arab. przewaŜnie w kościele. z łac.Denarius Dei . przeproszenie'.łac. biały nadolbrzym.dynar. kuchenny trójnóg Ŝelazny. zob. 'Z otchłani'. na którym stawiano w ogniu garnek. De Profundis .) z zachowaną jej świątynią. Deneb . arab. Deotyma . sę doni) zob. kocioł. Dennica . rondel. drobna moneta dawana niegdyś jako zadatek przy transakcji kupna lub przy najmowaniu słuŜby.uroczyste przeprosiny. polegające na głośnym odczytaniu tekstu przeprosin. 'denar św. Denebola . między drabinami. we wschodnim Egipcie. Diener 'słuŜący'. nad Nilem. zredagowanego przez sąd polubowny. Denarius S.

podła lura.ang. Zakon derwiszów tańczących załoŜył perski poeta mistyczny DŜalal ad-Din Rumi. Tytuł dzieła to dwa pierwsze wyrazy łac. na której uczniów chłostano w szkole. Jeden z pierwszych władców słowiańskich znanych z imienia. z węg. por Fakir. kiepskie wino. da:by) doroczny wyścig o "Błękitną Wstęgę Toru". ogłoszona w 1905.) po jego zwycięstwie nad królem Dagobertem I (zob. brudnoczerwonobiałej. a od ok. O obrotach sfer niebieskich. ang. zazwyczaj w pierwszą środę czerwca w Epsom Downs w hrabstwie Surrey w południowo-wschodniej Anglii. deres 'koń deresz'. Walk of Fame. De Republica Emendanda . od nazwiska lorda Derby. przechowywany w Muzeum Brytyjskim. w biegu płaskim dla trzyletnich koni na półtorej mili ang. gdzie znajdują się odciski stóp gwiazd filmowych. z pers.ksiąŜę Sęrbów połabskich (Vii w.).). rozwiązany przez Atatrka. Deresz . członek muzulm. psalmu Wulgaty: De profundis clamavi 'z głębokości wzywałem'.zob.zob. ławka. Blue Ribbon of the Turf. wym. darwisz 'odwiedzający drzwi'. De Revolutionibus Orbium Coelestium . tekstu 129. Kompletny manuskrypt. O poprawie Rzplitej. .. Derby (ang.Ŝebrzący mnich muzułmański. który w 1780 zapoczątkował wyścig. dziedziniec przed Chińskim (Kino)teatrem Graumana w Hollywood. Derwan . (w Polsce 24007m). w pięć lat po śmierci Wilde'a. Derwisz . O naturze wszechrzeczy. mógł być opublikowany dopiero w 1960. 633 Samonowi (zob. Deptak Sławy . De Rerum Natura .koń o maści dereszowatej. 1207-73. który podlegał Frankom.Alfredowi Douglasowi. bractwa religijnego mistyczno-ascetycznego. cienkie.zob. zazw. zakon przetrwał w Turcji do 1925.

który by jednoczył duchowo wszystkich Niemców rozczłonkowanej Rzeszy.mit. de gri) zob. wyrocznia kazała Deukalionowi rzucać za siebie kości swojej matki. Niemcy ponad wszystko'. despectus. aŜ wody opadły. z porady ojca.. 1792-1806). Księga Powtórzonego Prawa. Deutschland. kościach Matki Ziemi. a arka osiadła na górze Parnas. oznaczających 'kopię lub odpis tego prawa'. napisana przez Heinricha Hoffmanna von Fallersleben jako utwór. 'widok (z góry). syn Prometeusza.potop. przez Pyrrę . mąŜ Pyrry. pieśń znana jako Deutschlandslied 'Pieśń Niemiec'. Genesis. dekalog i większość praw zawartych w Ex. 17. Despekt . Deukaliońska powódź . Hellen.).zob. Z kamien rzucanych przez Deukaliona powstawali męŜczyźni. ujma czci. Deukalion domyślił się. Deukalion.nm. 18. z gr. gr. deuteros 'drugi'.łac. ustanowiona jako niemiecki hymn narodowy w 1922 przez prezydenta Eberta i po raz wtóry w 1952 dla Rubliki Federalnej Niemiec przez prezydenta Heussa. Des Grieux . z komentarzami. piątej księgi biblijnego Pięcioksięgu. córki Epimeteusza i Pandory. pochodzący z błędnego przekładu hebrajskich słów w Deut. jednak bez pierwszej . zob. od czasów potopu. jak odbudować ludzkość. por.zob. Deutschland Ueber Alles . Dewarim. a Deucalione. Des Knaben Wunderhorn . Deuteronomium .kobiety. z łac. dyshonor. tytuł ostatniej.. (Des) Knaben Wunderhorn.Desdemona . obraza. pogarda'. zbudował arkę i pływał na niej wraz z Ŝoną przez 9 dni. gdyŜ nie mógł ścierpieć dłuŜej grzechów wieku brązu lub zbrodni Likaona (zob. Księga powtarza. łac. afront. Gdy Zeus spuścił na Ziemię potop. Na pytanie. Manon Lescaut. ubliŜenie. opublikowana w 1841 z melodią Haydna do pieśni Gott erhalte Franz den Kaiser (na cześć cesarza rzymsko-niemieckiego Franciszka Ii. uchybienie (komu).przest.hebr. Deukalion . 'Niemcy. Od czasów Deukaliona . Otello. Ŝe mowa tu o kamieniach..(wym. nomos 'prawo'. 21-24. od bardzo dawna.

pierwotnie przechowywany w beczkach dębowych. co ich niegdy lisawczykami zwano. z uwagi na jej szowinistyczny wydŜwięk. wieś w widłach Dunajca i Białki. zjawisk i sił przyrody. Dewajtis . utworu nagrodzonego na konkursie w Warszawie. bojowego hasła rycerskiego.. z 2.). demon. Gdy jesienią dąb tracił liście.(krótkie zdanie traktowane programowo jako) zasada postępawania. od których nabierał specjalnego aromatu i cierpkiego smaku. umieszczane dawniej na tarczy a. franciszkanin. 1585-ok. pamiętnikarz. olbrzymi prastary dąb w dąbrowie połoŜonej w widłach Dubissy i Ejni.). dasi 'niewolnica lub słuŜąca hinduska.nazwa staro-indoaryjskich bóstw. kobieta niskiej kasty'.podhalańskie w woj. sentencja. 'słuŜebnica boga'. krakowskim. śmudzini szeptali: "Dewajtis opłakuje stare czasy.bajadera. znany jednak przede wszystkim z najosobliwszej pracy etymologicznej: Wywód jedynowłasnego państwa świata.zwrotki.złośliwa istota nadprzyrodzona.bohater tytułowy powieści (1888) Marii Rodziewiczówny. Dewiza heraldyczna . Dębołęcki .filialny Michała Archanioła. prawo i wolność'.. tancerka świątyni hinduskiej. Dębniak . sanskr. 1646. poł. 'Jedność. z Konojad. figuralnych i roślinnych. gotycki. divisus 'podzielony'.w wedyzmie ... prawdop. obok dębu stała niegdyś świątynia boga Aleksota. Bogata polichromia o motywach geom. w którym pokazuje . godło. Dewiza .in. Dewa .. Dewadasi . drewniany. dzieła Przewagi elearów polskich.hasło. z fr. deva 'dewa'. Dewiza orderowa . w mazdaizmie .wytrawny. w 1621-22 kapelan lisowczyków (zob.(Dembołecki) Wojciech. zawołanie' z łac. Xv w. wstędze herbu... kompozytor. devise 'godło.umieszczana na insygniach orderów. wystały miód pitny. Hymn RFN zaczyna się więc od słów: "Einigkeil und Rechl und Freiheit" nm. Kościół . motto. Dębno . o konstrukcji zrębowej. autor m. (1623). wywodzące się niekiedy od dawnego zawołania (zob. archit. zwany teŜ kwarcianym lub obozowym. osławiony przez gorszący i awanturniczy tryb Ŝycia." Powieść przyniosła autorce trwałą popularność. zły duch.

. autor . wyd. śliczna dziewczyna o ostrym. pol. prawo moralne. alleluja . natura.(. Młyn. Dharma . chce tańczyć.lita rzecz itd.zob. gr. dzięki którym rzeczywistość istnieje. libretto: Adolf Wenig. Wielki mówca Daniel Webster. której na zabawie chłopcy unikają. Bacchus. Robert (Diabeł). ale tam wkrótce Lucyper i diabły mają jej po same uszy. diavolo cartesiano. hosanna to właściwie "popsowana" BoŜenna. Dębołęcki wywodził w swym dziele. prawo naturalne. kusiciel. zły duch. zabawki wyrabiane dawn. tzw. pisarza Valeza de Guevary Diablo cojuelo (1641). Diabeł i Daniel Webster . Wreszcie odsyłają Kasię na Ziemię. A gwoli temu i to się pokazuje.w hinduizmie: obyczaj religijny kasty. szukając. 1782-12. Aleksander Wielki.wł. Sześć (Pal go sześć). obiecuje znieść w swoich dobrach pańszczyznę. Kasia. w Murano (Wenecja). Piotra. Cert a Kaca. w panowaniu światu od Boga w raju postanowionym.. Ten porywa ją w tańcu do piekła.dał tor. figurki małych diaełów. List św.zob. Diabeł i Kasia . diavoletli di Murano. religia. a księŜna. choćby z samym diabłem.zob. litera . warunkujący doskonalenie się w kolejnych wcieleniach. Le Diable boiteux (1707. Adwokat diabła . który zastosował bas cyfrowany dla organów. 5. pierwszym kompozytorem polskim. jak się zdaje. powstała teŜ na ten temat sztuka teatralna i musical. kąśliwym języku. Diabeł kartezjański .) Ŝe nastarodawniejsze w Europie królestwo polskie lubo scytyckie: samo tylko na świecie ma prdziwe successory Jadama.szatan.Heczkoś. Diabelski młyn . zob. Fra Diavolo.fr.zob. Róg (Diabeł rogaty). diabeł wenecki. teŜ Belfagor. sprawiedliwość. która za złe uczynki miała być potępiona. Diabeł kulawy . opera komiczna (Praga 1899) Antonina Dvoraka. demon. Diabeł. potępiony i strącony do piekieł. biblijny Abram to słowiański Obran. Jabez Stone. Selha i Japheta. Diabeł . i Ŝe dlatego Polaki Sarmatami zowią.Biblia.chwałę luja. Dębołęcki y. Akcja rozgrywa się we wsi czeskiej Mokra Lhota. łacina i insze języki ze słowiańszczyzny są wypsowane". półdiablę weneckie. w buddyzmie: prawda idealna przekazana przez Buddę. Ŝe język słowieński pierwotny jest na świecie (1633). Dhu'L-Karnain . kanon zasad kosmicznych. naśladująca treścią i tytułem powieść hiszp. Diabelska Wyspa . Na podstawie tego opowiadania Douglas Moore napisał i wystawił w 1938 operę. 8. 1. 1804) powieść Lesage'a. diabolos 'oszczerca'. sprzedaje duszę diabłu dla doczesnych korzyści. poruszające się (przy zmianie ciśnienia atm. farmer z Nowej Anglii (USA).) w okrągłym słoiczku wypełnionym wodą i zamkniętym. A zatem np.czes.słynne opowiadanie (1937) Stephena Vincenta Beneta. Don Cleofas . kogo by poŜerł . postępowanie zgodne z prawdziwą naturą człowieka. jako lew ryczący. wygłasza mowę obrończą przed sądem piekielnym i uzyskuje zwolnienie Stone'a z obowiązku dotrzymania umowy. Wyspa (Diabelska). krąŜy. Ŝe "greczyzna. upadły anioł.

. Lucyfer. Milos). księciem duchów nieczystych. okrutnika i grabieŜcy.) Walenty. (Św. pisarza i humanisty wł. kusiciel. ptolemeuszowym i kopernikowym . Samael. piekielnik.cecha diabła częsta na jego wizerunkach. Lelek. 104-05. Loudun. Dialogi Platona . Duch (przeczenia). Aby zabawić swego wyzwoliciela. 84-116. KsiąŜę tego świata . w utworze lit. Asmodeusz. Ew. Posłowie. w szeregu krwawych wojen rozszarpywali między siebie jego imperium. mając w pogotowiu wojsko i flotę wojenną.od 323 do 281 pne..). Lilith. filozoficzny w formie rozmowy. powiedzieć król Władysław Jagiełło. Iii. Tukidydesa między posłami ateńskimi i radnymi miasta Melos (na wyspie Melos. Przechera-frant. Attalidzi) i Macedonia (zob. Apollyon. licho. Dialogo delle lingue. kaduk. z butelki. SłuŜ Bogu. 12. 9. Dialog melijski .). 5. Lewiatan. por. Antygonidzi).. wg Mat.. Voltaire.wg. polecając zapalić "Bogu świeczkę i diabłu ogarek" (por. a diabła nie gniewaj . Marcin(ek). słynna ksiąŜka (1542) Sperone Speroniego. 12. gdzie go uwięził pewien astrolog. Wyspa. Okres diadochów . Abaddon. gdyŜ kozioł był wcieleniem nieczystości. Mefistofeles. Astarotte.. WąŜ.słynna dyskusja w Wojnie peloponeskiej. zwł. czart. które odmówiło poddania się Atenom. propują Melijczykom zaniechanie obrony (416. teŜ Epigoni. Ew. Szatan.. Rogaliński.wł.miał tak. 31. pokuśnik. Wyganiać diabła Belzebubem . Dialog . obłudy i wojowniczego szowinizmu. Galileusz. 24-27. dwóch osób. Legio sum. po śmierci króla w 323 pne. który zwodzi cały świat . Daje to autorowi sposobność do przedstawienia satyrycznych obrazków paryskiego towarzystwa. dialogos 'rozmowa'. diabeł otwiera przed nim dachy domów madryckich.. wg legendy. zarwaniec. Ów smok wielki. Amaimon. 1551-1610. (A. Paskuda-Zalotnik. Syria (zob. 'kozły'). Wyspa Dabelsk zob.rozmowa. pne. gdy w farze poznańskiej. zob. Legio(n). alter Frilz. Belzebub. Boruta. głoszącego równorzędność języków narodowych (w .zob. Rozszczepione kopyto .. w święto Wniebowstąpienia. Mickiewicz. dziś Milo.zob. r. Bóg).zob. a. Saligia. wg Jana. Diabły z Loudun .następcy (gr. przyglądał się obrzędowi wyciągania figury Pana Jezusa na wieŜę kościelną i zrzucania z niej diabła. Platon. 3. Nazwy diabła . 12. ukazując mu. ok. Ptolemeusze). Duch). Ein' feste Burg.) Diadochowie .diabeł wg Biblii.bies. Smołka. Dialog o językach . warchoła. Ks. W końcu utworzyły się 4 mocarstwa: Egipt (zob. co się w nih dieje. DziaJy. Smętek. którzy.Biblia. Rabini okeślal diabła i diabły jako serrizim (hebr. diasek. Omówienia eufemistyczne . utwór lit. Chowniec Demon. z gr. awantumika. jednego z przywódców rokoszu Zebrzydowskiego (zob. Piotr: Ktoś ty? Duch: Lukrecy. Diabeł łańcucki .zob. cz. Belial. Apok. demona zwanego "diabłem kulawym".. duch nieczysty (zob. Pergamon (zob. diadochoi) Aleksandra Wielkiego. przewaŜnie generałowie jego wojsk. kiedy ustaliły się główne granice państw świata hellenistycznego na najbliŜsze stulecie. wąŜ starodawny. Biblii. Seleucydzi). zły itp.przydomek Stanisława Stadnickiego. dając zarazem wykład ateńskiej Realpolitik. Rokita.Zambullo wypuszcza Asmodeusza. Dialog o dwu najwaŜniejszych układach świata. starosty zygwulskiego.

z pers. później kupiony przez Henryka Iii. Portugalczyk brazylijski.5-karatowy diament w USA.. stu innych diamentów. Vargas . po 1747 zaginiony. W 1728 odkryto złoŜa diamentów w regionie Minas Geras w Brazylii. a ok. znaleziony w Indiach w 1701.. największy niebieski diament świata. Orłow .naleŜący podobno do Karola Śmiałego. widziany w 1304 na dworze radŜy Malwy. Gwiazda Południa . Pocięty na mniejsze: Gwiazda Afryki. uwaŜany za najczystszy ze sławnych. ofiarowany królowi Edwardowi Vii na 66. 127 k. ofiarowany królowej Wiktorii w 1849. regenta Francji.zakresie sprawnego wyraŜania myśli i pojęć) z łaciną.. Spomiędzy najsławniejszych diamentów wymienić warto następujące: Wielki Mogoł 280 karatów po oszlifowaniu. Regent . .piąty co do wielkości diament świata. Cullinan Ii. kuh-i nur 'góra światła'. kupiony przez księcia Grigori Orłowa i w 1776 ofiarowany Katarzynie Ii. The Hope . 530 k. 44.piękny Ŝółty diament 140 k. Najazd ten przyczynił się z czasem do wybuchu wojny burskiej. na południe od Delhi.. wyłupiony z oczodołu posągu boga w świątyni indyjskiej w 1750. Pocięty w 1941 na 23 kamiene. 1850 między Kimberley i Pretorią w Transwalu w Afryce Południowej. w berle brytyjskim. gdzie poległ. o historii sięgającej 1688 r. Diamenty . Florentyn . oraz ok. Indie były jedynym dostawcą diamentów. Waszyngton D. urodziny. NaleŜał do księcia Orleanu. uprzednio 793 k. znaleziony w Transwalu w 1905.jeden z najdawniej znanych. Cullinan .kształtu połowy jaja.Ŝółty olbrzym 137 k. 'Nadzieja'. w koronie. zamieszkałe dotąd przez potomków Holendrów. obecnie w Smithsonian Institution. Legenda łączy go z Karolem Śmiałym. w Xvi w.największy diament świata 3016 karatów. 317 k.AŜ do Xviii w.znaleziony w 1853 w Brazylii. zakupiony w 1830 przez bankiera londyńskiego Thomasa Hope (stąd nazwa).C. co spowodowało po roku 1870 najazd poszukiwaczy pochodzenia anglosaskiego na te ziemie. wagi 200 k.) ze znalezionych w Brazylii (w 1938). naleŜący do szacha perskiego.ang. największy (726 k. księciem Burgundii. najsłynniejszy. który miał go nosić na palcu w bitwie pod Nancy. Sancy .. 1432-77. Kohinur ...

Pawła zaszkodzą jego ineresom. Z czasem popadła w ruinę. Cyntia. W Eneidzie. od 1504 w skarbcu katedry wawelskiej. Plastyka: obrazy i freski przedstawiające Dianę jako łowczynię z nimfami. Wergiliusza Eneasz urywa złotą gałąź przez zstąpieniem do Hadesu. w poł. kupiony w 1957 przez armatora greckiego Stavrosa S. Niarchosa.6. właśc. najstarszy wizerunek Ateny w Atenach.zob. Maria (Antonina). 19. por. Diana Nemorensis .Niarchos . słynnym posągiem Artemidy Efeskiej. przez Herostratosa (zob. ozdobiona rzeźbami Skopasa i Praksytelesa. Ŝe kazania św. posąg z biustem o kilkunastu piersiach. Popiół. który wyrbiał srebrne świątynki Diany i przestraszył się. lasów.. Spalona w 356 pne. . Drzewo (Diany). i diament najczystszej wody wagi 10 k. opiekunka kobiet i ich płodności. Naszyjnik diamentowy zob. Diana . wielka budowla o głównym pomieszczeniu kultowym otoczonym dwoma rzędami kolumn. Stanisława. okrzyk złotnika Demetriusza (zob. znany z kopii rzymskich. Sens tego dziwnego obyczaju tłumaczy James Frazer w Złotej gałęzi. 23-8. pne.in. Demeter). w koronie monstrancji Jana Kazimierza. 135. Na dnie popiołu gwiaździsty dyjament . jeśli ułamał gałąź pewnego drzewa i zabił nią w pojedynku dotychczasowego kapłana. Wielka jest Diana Eteska! . zbud. Golden Bough. Biblia. połączonym ze zdrojowiskiem. gór i księŜyca.) później odbudowana. Dolną część kolumn pokrywały płaskorzeźby.staroitalska bogini łowów. Nowa świątynia zaliczana przez staroŜytnych do siedmiu cudów świata. Dzieje Ap..(łac. Jej ołtarz w gaju pod Arycją w Górach Albańskich w środkowej Italii był miejscem najsłynniejszego kultu Diany. święte tarcze Rzymian i ołtarz Matki Boskiej w Loreto. por. podobnie jak trojańskie palladium. Właśnie widok tej gałęzi zmusza Charona do przewiezienia Eneasza przez wody Tartaru. 'z gaju') opiekunka cudzoziemców i wyjętych spod prawa. od 1672 w skarbcu jasnogórskim.(właśc.symbol opinii uwarunkowanej własną korzyścią. ang. miał wg legendy spaść z nieba (moŜe był to obudowany hebanem meteoryt?). Świątynia Diany . przez Chersifrona z Knossos. Diana z Efezu (na południe od dzisiejszego Izmiru w Azji Mniejszej). Artemidy) w Efezie. Artemizjon. wcześnie utoŜsamiana z grecką Artemidą (zob. posągi Artemidy w Taurydzie i Kybeli w Pessinus w Galacji.).znaleziony w 1954 w Transwalu. Kapłanem zostawał zwyczajowo zbiegły niewolnik. gdzie kapłani stosowali m. wzniesiona na planie prostokąta 111 na 517m. Artemida efeska. zabiegi balneologiczne. Selene. Największe diamenty w zbiorach polskich: czarny diament w złotej puszce św. górnabyła Ŝłobkowana pionowo. Vi w. zwł.

Diana i Endymion . 1. Diaz Bartolomeu . w kąpieli. Diana De Poitiers . Rubensa. podroŜy. w drodze z Brazylii do Indii. dziennik. Po śmierci króla resztę Ŝycia spędziła w swoim wspaniałym zamku w Anet. 'dziennik'. Dobry). łac. Grainne. A.Ŝadnego. towarzysz podróŜy Vasco da Gamy i Cabrala. utonął w pobliŜu Przylądka w czasie burzy razem ze swym statkiem. Bocklina. rozproszenie jakiejś narodowości na obczyźnie lub wyznawców. podający ich przebieg dzień po dniu..in. List Jakuba Apostoła. . m. (publiczny) zjazdów. Rembrandta.I. Bouchera. 1. Z jej powodu imię Diana stało się popularne we Francji. wojenny. Diarmait o Duibhne .ok. diaspora 'rozproszenie'. ParyŜ). Vinckelboonsa. Lucasa Cranacha Mł. Królowa Katarzyna (zob.z Akteonem. (diariusz prywatny) domowy. Diaspora . faworyta króla Francji Henryka Ii. Pozostwia interesującą korespondencję. jakiejś religii wśród innowierców. sejmowy.in.obraz Francois Cloueta. Tycjana. diarium 'racja dzienna' (Ŝywności itp. por. gr.. Galut. stała się kanonem urody kobiecej Xvi w. przy toalecie. 1450-1500. Ŝeglarz portugalski.zob. por. kompozycja mitologiczna z portretem Diany de Poitiers. Biblia. zbudowanym dla niej na polecenie Henryka przez sławnego architekta Philiberta Delorme'a. śpiącą. 1499-1566. puatję) księŜna de Valentinois. Sama miała z Henrykiem dziewięcioro dzieci. Carracciego. Diana w kąpieli .). Corota. Scarlattiego. później takŜe o Ŝydowskich chrześcijanach zamieszkałych wśród pogan. z której tylko część ludności wróciła do Palestyny.zapis wydarzeń. Tintoretta. D.(wym. Diariusz . z Endymionem. Correggia. Diana . Vermeera. podziwiana i sławiona przez artystów i poetów. z horami itd.) Medycejska musiała się pogodzić z tym trójkątem małŜeńskim. odkrywca m. Przylądka Dobrej Nadziei (zob. Diana z jeleniem rzeźba (przed 1554) z zamku w Anet (Luwr. Domenichina.opera (1670) A.w staroŜytności: rozproszenie śydów wśród innych narodowości w następstwie niewoli babilońskiej.

Jego syna Ambroise. Didyma . o Homerze. Synowie Firmina kontynuowali prace ojca. konkwistador hiszp. Imieniem Didymos (gr. ruiny odkryto w 1872. przebudowywana. dido) rodzina księgarzy i drukarzy francuskich. Pierre. drukowane.Diaz Del Castillo . wyd. są one zapewne źródłem wielu ocalałych komentarzy antyznych. gdyŜ Tomasz to aramejskie Te'oma 'bliŜniak'. i Firmin.. wydawali wzorowe edycje klasyków oraz tanie popularne ksiąŜki. 'zapominacz ksiąg'. Didot . na miejscu pierwszej. pierwszy zasłynął w swym rzemiośle.ok. 1730-1804. której zawdzięczał przydomek Bibliolathas. 1764-1836. Ok. zwł. wpływając z kolei na dzieło Bodoniego. umoŜliwiając tym normalizację wymiarów czcionek i sprzętu. zburzonej 494 przez Persów. ze stereotypów. ZałoŜyciel firmy drukarskiej (1713) Francois. na południe od Miletu. Choć zachowały się tylko fragmenty jego prac.jońska świątynia ku czci Apollina. jedna z największych w Grecji. Tomasza z Akwinu.. Kunst der Fuge. ok. syn drukarza Denisa. 'bliźniak') nazywano równieŜ św.. cykl wokalnych miniatur lirycznych opus 48 (1840) Roberta Schumanna do słów Heinego. 65 pne. Pod wpływem Baskerville'a stworzył czcionkę w pseudoklasycznym styłu moderne. 10 ne. mający Sitzfleisch .Bernal. nazywano najlepszym drukarzem swoich czasów. 1761-1853. Die Kunst Der Fuge . 331 pne.w staroŜytności miejscowość na zachodnim wybrzeŜu Azji Mniejszej..-ok. pol. sławnego z ogromu swej produkcji literackiej (ponad 3500 pozycji) i krótkiej pamięci (nieraz się powtarzał lub zwalczał własne opinie).umiejętność przysiadywania fałdów) greckiego filologa i komentatora z Aleksandrii. wzniesiona ok. w wyborze 1962). Didymos Chalkenteros .. nie ukończona. słynna z wyroczni Apollina. . Didymaion . czyli Prawdziwej historii podboju Nowej Hiszpanii (1632. 1775 ustalił wymiar punktu drukarskiego.zob. 'Miłość poety'. towarzysz i kronikarz Hernana Cortesa z wyprawy w 1519 do Meksyku. 1689-1757. w Didymie. gr. Dichterliebe . spisanym na starość w Guatemali.nm. Wynalazł cienki papier welinowy Syowie jego. Ŝywym i prostym językiem mówiącym o wypadkach i ludziach znanych osobiście. przydomek (znaczący 'o spiŜowych jelitach'. której dzieje odmalował w monumentalnym Pamiętniku Ŝołnierza Korteza. 1492-1581.(wym. po raz pierwszy we Francji. tzn.

. 'dzień gniewu'. 'Teodoryk z Werony' zob.Dies Irae . Stała się tematem wielu kompozycji muz. który pierwszy opłynął wybrzeŜe Azji płn. o charakterze prostszym i mniej konwencjonalnym niŜ greckie.hymn z tomu Ginącemu światu (1902) Jana Kasprowicza.nm. siłacza i uwodziciela.ok. włączona do mszału. łac.Nazywana największym hymnem średniowiecza. jak Berlioz. Dygesty. Digesta . tytuły itd.) ku czci DieŜniewa. 1253).bohater anonimowej bizantyjskiej epopei białym wierszem Czyny Digenisa Akritasa. Testet David cum Sibylla. Mowa w niej o fantastycznych czynach Digenisa. Dies irae . Przylądek DieŜniewa odkryty przez niego. świadczy o tym Dawid i Sybilla'). 1672. do melodii z chorału gregoriańskiego. '(pisma) podzielone (na księgi. W Xiv w. Rachmaninow. napisanej na przełomie Xii-Xiii w. ('dzień gniewu. DieŜniew Siemion I. wizja ginącego świata.łac. która w dzisiejszym kształcie jest kompilacją sześciu redakcji greckich z okresu 928-944 ne. Solvet saeculum in fevilla.. najdalej na północny wschód wysunięty punkt Azji. jeślim ja zaginął?" Kompozycja (1967) Krzysztofa Pendereckiego o Oświęcimiu.)'. wg Mat. Liszt. Dytryk z Bern. Ŝeglarz rosyjski... Cherubiniego. ów dzień. Dies iree. Saint-Saens. por.-wsch.zob. Dietrich Von Bern . przypisywana takŜe św. . Sąd). zaś melodii chorału uŜyło jako motywu wielu innych. Utwór wywarł wpływ na słowiańską poezję ludową. 10. Isinieje równieŜ wersja ruska. a od 1564 (sobór w Trydencie) śpiewana we mszach Ŝałobnych liturgii rz. nazwany przez Nilsa Nordensklda (zob. Grzegorzowi i św. 1605-ok. początek rymowanej sekwencji kościelnej. dzień Sądu Ostatecznego (zob. Verdiego. co świat rozsypie w proch. Pandekty. Ew. 15. Bernardowi.-kat. . takŜe polską. od Kołymy do Zatoki Anadyrskiej (1648). Digenis Akritas Basilios . Wg Biblii. przez (?) Tomasza z Celano (zm. jak Mozarta.. dies illa. której sens oddaje przekleństwo: "Niech nic nie będzie! Amen! Bo cóŜ być moŜe.

" Pies . Przedmowa do ks.Diogenes Laertios (6. . zapytano go. sam ograniczał się teŜ do minimum." Pora posiłku ." Słońce takŜe kloaki odwiedza.odpowiedź Diogenesa na zarzut. co odmawiają.zob. czego szuka. arab. odpowiedział: "Bo łaszę się do tych.złota moneta płn. 412-323 pne. Czarnym. być moŜe. Rabelais. i zatapiam zęby w ciele hultajów. w Koryncie Diogenesa i spytał go. Ŝe człowiekowi do szczęścia wystarczy zaspokojenie tylko nąjelementarniejszych potrzeb." Beczka Diogenesa . niczego więcej nie pragnę". Hory. jadaj. Kubek .Kiedy zapytano Diogenesa o najlepszą porę posiłku.). a mieszkańcy gorączkowo rzucili się do przygotowań obronnych. Zapytany. aby nie wydać się bezczynnym. kiedy chcesz. Zachowany posąg starego kaleki-Ŝebraka z psem przedstawia.Dike . Kiedy król Filip Ii Macedoński zagroził Koryntowi. ok. De historia conscribenda ('Jak naleŜy pisać historię'). zob. odrzekł: "Jeśliś bogaty.z Synopy nad M. indyjska (Iii-Viii w. denarius 'denar'. Ŝe odwiedza plugawe spelunki.Kiedy Aleksander Wielki odwiedził w 335 pne. 3. Diogenes . waluta Jugosławii i niektórych krajów arabskich. ten odparł: "Nie zasłaniaj mi słońca.kiedy moŜesz. Aleksander i Diogenes .. odpowiedź miała brzmieć: "Szukam człowieka. obracał i toczył beczkę tam i na powrót. 37) opowiada. uczeń i następca Antystenesa. jak np. astronomię.Kiedy Diogenes spacerował w biały dzień z zapaloną latarnią. a nie maŜe się . arabska (Vii-Xiii). jak Diogenes wyrzucił swój kubek. Diogenesa. Dinar .Wg Seneki Diogenes miał mieszkać w wielkiej glinianej beczce. z łac. co uczyniło na królu takie wraŜenie. ujrŜawszy dziecko pijące z własnej dłoni. Iii. a gdyś jest biedakiem . co dają mi cośkolwiek. filozof grecki ze szkoły cyników. Złodziej (Wielcy złodzieje). Latarnia Diogenesa . głosił. Diogenes. szczekam na tych.Sposób Ŝycia filozofa sprawił. Ŝe nadano mu przydomek kyon ('pies'). chciałbym być Diogenesem. Potępiał wszelkie zainteresowania intelektualne nie poświęcone oczywistym celom praktycznym. dlaczego nazywją go psem. czy ma jakie Ŝyczenie. Lukian. por. Ŝe powiedział: "Gdybym nie był Aleksandrem.

ceny stu wołów. słuchając raz wierszy Dionizjosa. syn Aresa i nimfy tesalskiej Kyreny. 6. niedoświadczony i prawdop. Dmochowskiego).łac. a zapytany. za to poezje jego wyśmiano na igrzyskach oimpijskich w 388. król Tracji. teŜ Rezos. zob.syn Dionizjosa I. księgę Iliady). który później. władca słaby.Diomedes (1) . wywęrwał więc do Italii. Ŝe zbroję złotą. juŜ na wolności. córki Adrasta. gr. Herakles (8. gdzie załoŜył liczne miasta w Apulii. targnął się w boju na Aresa i zranił Afrodytę. Odys chciał zgładzić Diomeda. ale przy tym jedna z najwybitniejszych indywidualności greckich. chciwiec. por. Damon i Fintiasz. dano pierwszą nagrodę w Atenach w 367. od 405 tyran Syrakuz. odrzekł tyranowi: "Z powrotem do kamieniołomów. Wraz z Odyseuszem wykrada palladion (posąg sakralny Ateny gwarantujący bezpieczeństwo miasta) z Troi. Ucho (Dionizjosa).. drŜący o własne Ŝycie." Zob. dokąd zmierza. Dionizjos Ii Młodszy . najdzielniejszy po Achillesie bohater grecki w wojnie trojańskiej (Homer poświęca mu niemal całą 5. rozwiązły. Schlemihl. który jednak odjechał w niełasce.mit. syn Tydeusza i Deipyle. tyran Syrakuz 367-357 i 346-343 pne. Ŝe jego Ŝona Aljgialeja za sprawą mściwej Afrodyty zdradzała go. Dionizjos I Starszy . wstał i ruszył ku wyjściu. choć jednej z nich. ze względów politycznych. władca podejrzliwy. absolutnie nieodparty. aby ujść za jedynego sprawcę tego czynu. teŜ. ale wykształcony. zob. Damokles.ok. Przygoda taka zdarzyła się poecie Filoksenesowi. Iliada. Diomedes 'boska chytrość'. praca). kupną wołami dziewięcią" (Homer. Diomedes był szybszy. Wg niektórych pojęcie to odnosi się do Diomedesa (2). pisał tragedie uwaŜane przez krytykę za dzieła mierne. jeśli nie chcieli spędzić nocy z jego córkami.w której cała korzyść przypada jednej stronie: "A Zeus zabrał Glaukowi tyle przytomności. Po powrocie z wojny dowiedział się. Powiadano. Diomedes (2) .mit. do udania się z nim do obozu Greków. . związał Odyssa i przymusił bijąc płazem miecza. tł. słynny z męstwa i zuchwałości. przywódca wojowników z Argos i Tirynsu. Ŝe za krytykę swych utworów wtrącał do więzienia. który oddawał swoim koniom na poŜarcie przybywających do niego w gościnę cudzoziemców. gr. 430-367 pne. Soczewica (Miska soczewicy). F. gościł u siebie Arystypa z Kyrene i Platona. Diomedowa zamiana .. Okup Hektora. Diomedea necessitas. Diomedowy przymus . 236. protektor sztuk i nauk. dał z chęcią (Diomedesowi) za zbroję z miedzi. Gdy Diomedes z Odyseuszem wykradli palladion z Troi. gr. osławiony jako okrutnik.

miejskie. w sanktuarium Dionizosa u południowo-wschodniego podnóŜa Akropolu. w której w sposób zwięzły i jasny usystematyzowal nauki poprzednich gramatyków. .). Ksenokrates. obaj jednak otrzymali dymisję. usiłował z Dionizjosa uczynić wzorowego monarchę państwą filozofów. wrócił podstępem na tron. kiedy otwierano naczynia z młodym winem. plonów. Donata. PodróŜował zaś na rydwanie. Priscianusa) aŜ do epoki Odrodzenia. Dziękijednemu z nich. ok. twórca podstaw krytyki literackiej. satyrów. Orgiastyczny. autor Techne grammatike. slenów. a wygnany po raz drgi mieszkał odtąd przez wiele lat w Koryncie. O zestawianiu wyrazów. pne. pochodzącego zapewne z Tracji. uczeń Arystarcha z Samotraki. płodnych sił natury. historyk (20-tomowe Dawne dzieje rzymskie. Lenaje w styczniu-lutym. Gdy przed urodzeniem Dionizosa.. które dały początek tragedii. Dionizos .gr. pierwszej zachowanej gramatyki greckiej. na prośby Semele.attyckie święta ku czci Dionizosa.Bakchos (rzymski Bachus) mit. do 264 pne. a Dion.. Semele zginęła spalona przez piorun. Tys. zachowały się takie cytowane tam utwory jak Oda do Afrodyty Safony i Danae Simonidesa. obchodzone w końcu grudnia. Lidii lub Frygii. Arystyp z Kyrene i in. hałaśliwym orszakiem bachantek. a takŜe entuzjazm i ekstaza jego wyznawców zostały z czasem złagodzone pod wpływem kultu Apollina (zob. zbudowany w V w. 5 pne.ok. Thraks. Teatr Dionizosa . a jej wpływ pośredni trwa do dziś. Wiele świąt Dionizosa miało specjalne nazwy. Jego ministrem był historyk Filistos. retor grecki. a Rzymianie ze swym boŜkiem wina Liberem (Bachusem). koźli. z wesołym. Dionizjos z Halikarnasu . wiejskie. bóg wina. Usunięty przez Diona.autor rozpraw filozoficznych i poematów. podobno jako nauczyciel. Dionizje Wielkie. 60-ok. tłumnym. syn Zeusa i Semele. falliczny charakter obrzędów jego kultu.. Dionizos wprowadził uprawę latorośli winnej i uczył wytłaczania gron i fermentacji wina w wielu krajach. z występami chórów męŜczyzn i chłopców. Dionizjos Trak . Grecy utoŜsamiali go z egipskim Ozyrysem. poparty przez Platona. małŜonek Ariadny. Menady. Melampus). w teatrze greckim.w Atenach. Zeus wszakŜe uratował dziecko i donosił je. Zeus objawił jej swą boską postać. nimf. wiosenne. Stała się ona obowiązującym wzorem wszelkich studiów gramatycznych (m. autor licznych traktatów z tej dziedziny. a potem i komedii. 170-90 pne. Oschoforie (winobranie). z których zachowało się 9 pierwszych tomów). jak Antesterie w lutym-marcu. gr. zaszyte w udzie. zob.-rz. który przebywał przez 22 lata w Rzymie w czasach Augusta.in. Zagreus. gościł na swym dworze filozofów (Platon. Dionizje Małe. gramatyk grecki. Dionizje ..

królem Teb. od Vii do Xi w. Dipylon . na wzgórzu Montmartre. Sokrates opowiada tam o rozmowie z nią. Dionizos w literaturze. miała być wg. Dionizy . Prawdop. W śabach. Deotyma pseudonim literacki Jadwigi Łuszczewskiej. Kastor i Polluks. poszukuje w Hadesie niedawno zmarłego Eurypidesa.Deotyma.. srebrna moneta bita w krajach muzułm. nie znajdując dobrych pisarzy tragedii. z arab. bóg teatru. 'podwójna brama'.gr. potem róŜnej wartości. Bachantki. Homera . z ławami audytorium wykutymi w skale Akropolu. na rydwanie zaprzęŜonym w pantery. 1834-1908. Dirhem . wagi 1 dirhema. W Hymnach homeryckich do Dionizosa . zob. Denis) apostoł Galii. w której odkryła mu swoje zdumiewające poglądy na miłość jako tęsknotę za pięknem i za filozofią.. zob. Bachus. przedstawiają krwawy triumf Dionizosa nad Penteuszem. Łuszczewska Magdalena. pierw.gr. 6. a pochowany 6 mil na północ od miasta. dokąd. ale i miejsce uroczystości i zgromadzeń publicznych. na płn. która przez 10 lat odwracała od Aten groŜącą im zarazę. dirham od . Dioskurowie . Dionizos. Diotima . por. Uczty Platona wieszczką. główna brama miejska staroŜytnych Aten. pucharem i tyrsem. W plastyce do Iv wieku przestawiany jako brodaty męŜczyzna. wg legendy. był to biskup wysłany za panowania rzymskiego cesarza Decjusza.jednostka wagi w krajach muzułm. Friedrich Nietzsche w pracy Narodziny tragedii (1872) analizuje znaczenie Dionzosa i jego kultu dla narodzin tragedii greckiej.legenda o Dionizosie i Likurgu. zanieść miał po egzekucji swą własną głowę i gdzie merowiński król Dagobert (zob. uŜywany nie tylko jako teatr. patron Francji. na 27000 widzów. zachód od miasta..) wzniósł w 626 opactwo Saint-Denis. pierw. ustalona w Arabii jako równa 2/3 attyckiej drachmy. Wraz z dwoma towarzyszami został ścięty w 280 r. królu Tracji. tragedia (406 pne) Eurypidesa.. dla nawracania Parizjów (na wyspie Sekwany).(St. ozdobiony posągami poetów.) Arystofanesa. przepisując odpowiednie ofiary. Wg Grzegorza z Tours. 249-51.).młodzieńcze przygody u piratów. Św. zob. kapłanka z Mantinei.. (du) Deffand (Tylko pierwszy..przebudowany w 330 pne. komedii (405 pne. 'synowie Zeusa'. później piękny nagi młodzieniec z wieńcem na głowie. postać fikcyjna. W Iliadzie.

marke 'pogranicze') na pograniczu.łac. diznejland) obszerny. Disneyland . zabitej przez synów Antiopy za brutalne traktowanie ich matki i przemienionej przez Dionizosa w źródło.zob. fr. ułoŜona w 1859 . z których kaŜde oddane było pod władzę komesa.-nm. ale raczej "błogosławionych" czy "świętych". hrabiego (fr. łac. comte z łac. co na konec usankcjonował edykt Karola Ii Łysego z 877 r. Diuków cesarz powoływał. drachma. stanowiska te stawały się coraz częściej doŜywotnie. Źródło nazwano imieniem legendarnej Dirke.(wym. Łabędź dirkeński (tzn. na kresach cesarstwa.ksiąŜę nie krwi królewskiej. Byk (Farnezyjski). 518-438 pne. w Anaheim pod Los Angeles. markizą i komesa były czasowe. margraf (fr. Markiz. otwarty w 1971. od nazwy źródła Dirke w okolicach Teb (Beocja). Zob. Amfion i Zetos. comte z późn. comes 'towarzysz' cesarza). Disneyworld . beocki) przydomek liryka greckiego Pindara. marche ze śr. margrabia. nadawany przez senat. Urzędy diuka. Disney World Amusement Park.-g. jeden z najwyŜszych tytułów feudalnych we Francji i Włoszech oraz za Napoleona I. rzekomego miejsca urodzenia poety. USA.łac. teŜ Arystokracja. Cesarstwo Karola Wielkiego podzielone było dla celów administracyjnych na hrabstwa (fr. nadawano je wybranym dworzanom cesarza. a nawet dziedziczne. Dirke . Dixie . fantastyczny park zabaw otwarty 1955 przez Walta Disneya. słynnego producenta filmów rysunkowych.. Terytorium takie mogło ulegać zmianie stosownie do łaski lub niełaski cesarza. Pod koniec Ix w. obowiązki jego miały zatem równieŜ charakter militarny. dux 'przywódca'. mieszczący się pod Orlando na Florydzie (USA). stosownie do potrzeb chwili. diks-i) amerykańska pieśń patriotyczna. comitatus).(wym. marquis) był to komes. wraz z osłabieniem monarchii. Divus . tebański.. duc z łac. dla rządzenia kilku hrabstwami. Diuk . 1901-66.. diznejua:ld) właśc. 'boski'. park zabaw na wzór Disneylandu.kóremu powierzono terytorium jednej z marchii (fr. RównieŜ niektóre zmarłe Ŝony cesarzy otrzymywały tytuł diva.(wym. tytuł przysługujący od czasów Juliusza Cezara zmarłym cesarzom rzymskim. nie dziedziczne. nie czyniący z nich jednak bóstw.

. Emmetta.Ŝart. Nazwa oznacza stany Południa. Fr Elise. której część opublikowano 1614-15.. do dziś lubiana. 1090-1157. utwór fortepianowy (1810) Beethovena. najwybitniejszy dziejopis polski swego wieku. który z Charlesem Masonem w 1763-67 wytyczał granicę między stanami Maryland i Pennsylwanią (ang. Fontanną Neptuna. 23-35): król darowuje dług 10000 talentów dłuŜnikowi. w 12 księgach. wg. Dla Elizy . poprawny przekład polski od 1961. Dwór: Artusa).olbrzymie działo nm. Długi. Dławiduda . 460-445 pne. 18.przez Daniela D. popularna wśród wojsk konfederatów w czasie amerykańskiej wojny domowej. ok. organista. a po odbudowaniu ostatecznie zniszczone przez Rzymian w 86 pne. rub. syna Włodzimierza Monomacha. oddzielającą później stany niewolnicze od wolnych. Długa ręka .1415-80. zbudowane przez Kruppa. Długie mury . czyli Kroniki sławnego Królestwa Polskiego). biskupa krakowskiego.przypowieść biblijna o potrzebie miłosierdzia (Ew. Domem Ławników. Długosz Jan . Długi Targ .główny plac zabytkowego śródmieścia Gdańska z Dworem Artusa (zob. sekretarz i powiernik Zbigniewa Oleśnickiego.. Mat. a całość 1701-02. Roczniki.nm. Długi Maks . Zburzone w 404 przez Spartę przy dźwiękach fletów.(Dołgoruki) przydomek charakteryzujący inicjatywę i rzutkość polityczną Jerzego. kanonik krakowski. łączyły szerokim korytarzem Ateny z Faleronem i Pireusem. por. Głównym jego dziełem jest łacińska Historia Polonica (1455-80) zwana takŜe Annales seu cronicae inclyti regni Poloniae (łac. Jej pochodzenie jest niepewne. . kraj bawełny. moŜe od Jeremiasza Dixona. Mason-Dixon line). Złotą Kamienicą i Zieloną Bramą. ostrzeliwujące ParyŜ w 1918 z odległości 1207km. zapewniając wolny dostęp do portów i tworząc obszerne schronienie dla wszystkich mieszkańców Attyki w czasie oblęŜenia. wielkiego księcia kijowskiego. DłuŜnik niemiłosierny . Gruby (Gruba Berta).zbudowane ok.

ludy! Powstańmy wraz I bratną sobie podajmy dłoń! Zetrzeć . Zginął w 1745. Ŝony Wratysława Ii. ten wszakŜe bezlitośnie wsadza do więzienia swojego dłuŜnika. które pozostawały w ich posiadaniu przez wiele pokoleń. Władysława Hermana i Świętosławy. Do Broni.. Ŝona Mieszka I. który strzelił i zranił śmiertelnie Dobosza. "uczonego" (tj. Kto przyjmuje spadek z dobrodziejstwem inwentarza. dla którego małŜeństwo z nią było prawdop. nie mogącego mu wypłacić stu denarów długu. napisana przez Ludwika Mierosławskiego. Ludy! Powstańmy wraz . napadając i rabując dwory. Dobrawa . Dobrodziejstwo Inwentarza .(Doboszczuk) Aleksy (Ołeksa) głośny zbójnik karpacki. Franciszka. 1012-1087.zwana później Dąbrówką lub Dubrawką. związków wyznaniowych lub fundacji.Sygrydy. w chwili narodzin jego syna. Dobra Martwej Rzeki . księŜniczka czeska. majątki ziemskie naleŜące do kościołów. ale jedynie w granicach wartości stanu czynnego (aktywów) spadku. który dowodził bandą opryszków w lesistym paśmie Czarnohory. albo teŜ całym majątkiem.prawn. zwana teŜ Marszem Mierosławskiego. królowej czeskiej. Do broni.ok. Znany jest jego napad na dwór Jędrzeja Karpińskiego na Pokuciu w 1741. miasteczka i wsie.popularna pieśń powstańców 1848 r. córka Bolesława I czeskiego. temat śpiewek i kołomyjek huculskich. rozdającego biednym. dowiedziawszy się o tym król oddaje okrutnika katom. Była matką Bolesława Chrobrego i Świętosławy . zabity przez chłopa ze wsi omacz. zmarła w 977. Dobosz . księŜniczka ruska. jednym z elementów zamierzonego przedsięwzięcia politycznego: przyjęcia chrztu i chrystianizacji kraju. Ŝona Kazimierza Odnowiciela. matka Bolesława Śmiałego.dawn. Dobronega . gdy ten drągiem wyłamywał zaparte drzwi jego chaty. przyszłego poety.który znalazł się w cięŜkich tarapatach. umiejącego czytać i pisać). córka wielkiego księcia kijowskiego Włodzimierza. Legenda uczyniła z Dobosza bohatera biorącego od bogatych. ten odpowiada za długi spadkowe albo tylko spadkiem.

np. Dobry anioł . Dobra wiara . Dobry bój (stoczyłem) .1520-1602. Marcjalisa. 1419-67. przekonanie o zgodności własnego postępowania z prawem lub zasadami współŜycia społecznego. Trzej bogowie schodzą na ziemię szukając "dobrego człowieka". 1956) Bertolta Brechta. Dobry król Rene . W przebraniu męskim. powiedzenie (1775) Samuela Johnsona. ale wrodzona miłość bliźniego doprowadza ją do bankructwa. 1350-64. 13. List do Tymot.Biblia. która udzieliła im schronienia. Jan Ii. 2. uczciwe zamiary. 1434-80.zob. 8. Dagobert I. król Norwegii. 1-4. Dobrymi chęciami piekło jest wybrukowane. ksiąŜę Andegawenii i hrabia Prowansji. z Epigramów. Za pieniądze otrzymane od bogów otwiera ona sklep.. semper homo bonus tiro est. Wieńcem wolności ozdóbmy skroń. ok.starania jakiegoś państwa a.łac. prawn. Biblia. wyd. Dobre usługi .przydomek wielu władców. 5. przez bezwzględne postępowanie w interesach odzyskuje pieniądze. Rene. sztuka (1938-40. Ew. ułatwiające stronom spierającym się lub walczącym z sobą samodzielne podjęcie rokowań i zawarcie układów. bona fides. Biblia. grupy państw. Eklezjastes. 27. Zły (Zła wiara). Tobiasza. Rene.. Dobry . działający w Krakowie."(Nasienie) padło na dobry grunt i owocowało".zob.w prawie międzynarodowym . 51. Der gute Mensch von. 2. Dobry człowiek z Seczuanu . Sezuan. ale jedyną osobą w Seczuanie. 7. jako swój kuzyn Szui Ta. wg Mat. ang.nm. 4. Ks.: Haakon I. jeden z najstarszych znanych z nazwiska lutników polskich.dobra opinia. Dobry człowiek wiecznym nowicjuszem . jest prostytutka Szente. przytoczone przez jego biografa. 935-61. . król Francji. pol.tyranów juŜ nadszedł czas. Dobry grunt . Jamesa Boswella (1791). Dobrucki Mateusz . Filip.łac. Dobry król Dagobert . por. ksiąŜę Burgundii.Biblia. reputacja. "Lepsze jest imię dobre niŜ maści drogie". hell is paved with good intentions. 12. 7. Dobre imię .

który przyleciał z egipskich Teb. 11. kien dpn. pol.zbójnicy tatrzańscy. Przylądek Dobrej Nadziei . Samarytanie (Miłosierny). Dobry wojak Szwejk . Dobry uczynek .Biblia. Ew.drugi po Ilji Muromcu bohater cyklu kijowskiego bylin (zob. kień. An die ferne Geliebte.. Milites Christi de Prussia. 'Przylądek Burz').siedziba prastarej wyroczni Zeusa w górach Epiru w Grecji. Dobrynia Nikitycz . bez reszty. 10. afrik. Dobry Samarytanin . Do Cna . Skrą i Drwęcą. moŜe z pierwotnego do kna od st. do szczętu'). Szwejk. Do Dalekiej Ukochanej . cykl pieśni opus 98 (1816) Beethovena. wg Mat. Ew. Zły (Złem za dobre). kłoda' (wyciąć w pień 'zupełnie.) rosyjskich. Wg mitu gołąb. aby nie odstraszać Ŝeglarzy. obszaru między Wisłą.ang. Kaap de Goede Hoop.ośrodek dawnej kasztelanii. Dobrzyń . Cape of Good Hope. lute Horynisko" o trzech głowach i dwunastu ogonach.zob.Biblia.. Dodona .nm. ziemi dobrzyńskiej.Dobry pasterz . i obrony ziemi dobrzyńskiej przed najazdem Prusów. kna 'pień. prowadzonej w Prusach. Złem za dobre zob. który pokonał "złe Ŝmiisko.) opłynął po raz pierwszy południowy kraniec Afryki w 1487 i nazwał go Cabo Tormentoso (port. harnasie. 10. 26. zupełnie.Pruscy Rycerze Chrystusowi. Zakon dobrzyński .całkowicie. tak niegdyś nazywani przez górali. zakon rycerski osadzony w ziemi dobrzyńskiej w 1228 przez Konrada Mazowieckiego dla zbrojnego wsparcia misji cysterskiej. jednak król portugalski Jan Ii zmienił później tę nazwę na optymistyczniejszą. siadł na dębie w Dodonie i . doszczętnie. łac. etymologia niepewna. śeglarz portugalski Bartolomeu Diaz (zob. Dobrzy chłopcy .zob. wg Jana.

. 397. 'czcigodny'). Atanazy z Aleksandrii. 1622 i in. invincibilis . benedyktyn anglosaski. por. zachodniego: św. honorowy stopień naukowy nadawany przez wyŜsze uczelnie osobom szczególnie zasłuŜonym na polu nauki i kultury. cysters francuski. Franciszek Salezy. Zachowane tabliczki z ołowiu. tłumacz Wulgaty. św. d. Grzegorz z Nazjanzu. na których wypisywano pytania.ludzkim głosem polecił załoŜenie wyroczni. szemrania świętego źródła i gruchania świętych gołębi.k. 1153. łac. wydawały dźwięki. 1274. d. 4 wielcy d. św. doctor angelicus. d. zawieszone na gałęziach dębu. Doctor honoris causa . wyróŜniający się szczególną uczonością lub świętością. miodopłynny. mellifluus . Bernard z Clairvaux. d. subtilissimus .łac. 604. 23. mirabilis-Roger Bacon. Dąb ten był ośrodkiem kultu: kapłan odgadywał wolę boga z poszumu liści dębu. ok.Aleksande z Hales franciszkanin ang.. 420. doktor anielski. dawny tytuł naukowy: doktor prawa kanonicznego i cywilnego. Doktorewie nauki. 735. Doktorowie i faryzeusze obłudnicy. biskup Mediolanu.lekarskich dawny tytuł naukowy doktora medycyny. zwł. jak np. d. Ew. w Biblii. Bernard z Clairvaux. oraz d. hipokryci.. doctor utriusque iuris. św. Augustyn. 430. papieŜ: Poza tym tytut ten nadawano świętym teologom takim. niezłomny. Doktor wszech nauk . poboŜności itd. na dawnych dworach szlacheckich członek słuŜby łowieckiej opiekujący się psami myśliwskimi (ogarami. zakonnik franciszkański. kaznodzieja francuski. chartami) i ścigający z nimi zwierzynę na łowach. św. bijące o siebie.. wschodniego: św.AmbroŜy. gr.Johannes Duns Scotus.łac. świętoszkowie. Doktor. wykładowców w szkołach klasztornych i katedralnych nazywano doktorami. d. papla. zm. teologów. Selloi. niezwycięŜony.k. 373. 407. najdociekliwszy. Grzegorz Wielki. (?) 379. Ŝe radzono się tu równieŜ w całkiem banalnych sprawach. Dąb. Stąd określenie "spi dodoński". biskup Hippo Regius. Tomasz z Akwinu. wg Mat. Bazyli Wielki z Cezarei. arcybiskup Konstantynopola. Antoni Padewski. irrefragibilis .13-36. . Niektórych z nich określano specjalnymi tytułami. 1274. gaduła. poruszane wiatrem. Doktorowie kościoła niektórzy wcześni "ojcowie" kościoła. Tomasz z Akwinu. z których kapłan dorozumiewał się woli boga. 1231. składali śluby niemycia nóg i spania na gołej ziemi. RównieŜ naczynia i gongi ze spiŜu. Drzewa (święte). 1175-1245. Hieronim. i złotousty św. św. tj. Kapłani Dodony.objezdnik.św. d. d.św. d. Jan Chryzostom. 376. Bonawentura. DojeŜdŜacz . cudowny. o czym wspomina juŜ Homer w Iliadzie 16. 1266-1308. Doktor obojga praw .Średniowiecznych uczonych. świadczą. jak: Beda Venerabilis (łac. 235. d. szkocki teolog franciszkański.

nazwa grupy poetów włoskich Xiii-Xiv wieku. La Dolce Vita . w 1922. gdzie odkryto kilkadziesiąt grobowców skalnych. Dolina łez . węgierska kurtka wojskowa..-wsch. przeniósł do plastyki polskiej zdobycze formalne Odrodzenia i manieryzmu weneckiego. Guido Guinizelli.. od Jerozolimy. Dantego. szamerowana. ye (ho saphat '(Jahwe) osądził'. Guido Cavalcanti. malarz włoski. noszony teŜ przez Słowaków. 3.in. długi. pieśń 24.wł. utoŜsamiane zazw.Wilhelm Ockham. Dolman . takŜe w Polsce Xvii-Xviii w. 20-26) podsunęła zapewne symbolika tego imienia: hebr. d. 1570-1650. ten świat. m. Dolina Jozafata . takŜe szamerowaną. 2. Beatrycze. Joel. Dolce Stil Nuovo .zob. 20. słynny grobowiec faraona Tutenchamona (zob. z obcisłymi rękawami. podszytą a. Cino da Pistoia). jako miejsce cierpień człowieka. Tintoretta. ziemski padół. Kroniki. Franciszek z AsyŜu. dynastii (opisanym jeszcze przez Strabona w 27 r. obszyta barankiem. Węgrów i w Polsce Xvi w. z doliną Cedronu na płn. d. Padół (płaczu). seraphicus . Dolina Królów . W ich twórczości idallizacja uczucia miłości do kobiety oparta jest na rozległej kulturze filozoficznej poetów. Dolina Szczęścia . . działający od 1602 w Krakowie. 2-16) odbędzie się Sąd Ostateczny. Nazwa wzięta z Boskiej Komedii. zwł.). w zachodniej części Teb. powstałej we Florencji (Dante Alighieri. 'słodki nowy styl'. ziemia.). Bonawentura i św.płaczu przen. Dolina. por. seraficki. stał się jednym z krzewicieli baroku w malarstwie polskim. w którym wg proroctwa Joela (Biblia. z węg.Józafata. z wielkim cmentarzyskiem faraonów 18-20. por.. angielski teolog franciszkański. nazwę tę (od króla Jozafata.wąwóz w Górnym Egipcie. Dolabella Tomasz . drugą kurtkę (mentyk). 1300-49. Słodkie Ŝycie..ok.dołman. obramowaną barankiem zarzucano na dolman na lewe ramię i spinano pod szyją. Józefata miejsce. zob. turecki ubiór męski pod futro. Szczęście. Biblia.zob. pne. Czyściec..św.

naleŜał od końca Xviii w: do rodziny matki malarza. Dom boŜy . kościół.zob. Dom Jana Matejki w Krakowie . . Dolmen . fasada budynku z 1872 projektu J. imieniem Liwii. Wg tytułu mowy Cicerona O swoim domu. pałac Oktawiana Augusta na Palatynie rzymskim. Dom Moliera . Homer opisuje w 5.zob. modlitwy świątynia. Ŝony cesarza. dolama 'owijanie. Dla własnego domu . w Bretanii i Irlandii.pop. zob. gr.łac.wł. Penaty. De domo sua. złoŜony z dwóch lub więcej płyt kamiennych.Floriańska 41.grobowiec megalityczny z okresu neolitu.zob. D. Menhir. jak. Dom radości .M. przebudowany w Xviii i Xix w. Nora. nazwa Komedii Francuskiej. .Francaise. po czym ginie z ręki Diomedesa. Schwytany przez Diomedesa i Odyseusza. kierowana od 1423 przez pedagoga i humanistę wł. stosunkowo dobrze zachowanych w wielu pomieszczeniach. ustawionych na sztorc i przykrytych wielkim płaskim blokiem. gł. Comedie .. Matejki i T. np.Pański. oratio. dolman'. por. Trojańczyk Dolon podejmuje się pójść na zwiad do obozu Greków. nadworna szkoła w dobrach księcia Gianfrancesca Gonzagi pod Mantuą. szkołę udostępniono równieŜ młodzieŜy plebejskiej. Casa Giocosa. Domowe bogi .O. Prylińskiego. który. mieści muzeum Matejki. pro domo sua. wprowadził tam nowe metody nauczania rozwijające samodzielność myślenia.. za obietnicę darowania Ŝycia zdradza im połoŜenie wojsk trojańskich i plany Hektora. Dom lalki . we własnej sprawie. Vittorino da Feltre. a takŜe lekcje wychowania fizycznego. łac. Dolon . przemówienie. łac. Bóg DOM. i lit. Dom Liwii zwany pop.dolmany z tur.mit. Lary. dla własnej korzyści. pieśni Iliady. z Xvi w. słynny z malowideł ściennych. znęcony wysoką nagrodą ogłoszoną przez Hektora. 57 pne.

9. Złoty (Dom Nerona).w staroŜytnym Egipcie nazwa instytutów kultury istniejących przy świątyniach.łac. przen. Domus Aurea .wizje nowej cywilizacji i cudownego Ŝycia w Polsce.z ang. 7. małŜeństwa. 6. 4. dom Ŝycia. rzecz nietrwała. Złoty dom . nieprzyjació. 2. czes. 6. dzieci. 5. 14. Ca'd'Oro. my house is my castle. jadąc pociągiem Carycyn-Moskwa. 73. biblioteki. zob. 11.budynek ze szkła i Ŝelbetu na wystawie "Werkbundu" w Kolonii 1914. czeska pieśń narodowa (1834). szkoły itp. Ca'd'Oro.tj. Edwarda Coke'a (1552-1634). Dom Ŝycia . zatrzymywanych przez policję. 3. 7. Atlantyda (Nowa Atlantyda). KaŜdy dom ma własne funkcje: 1. 26. ujemnie na jego funkcję. godności. słowa: Józef Tyl.Dom Salomona .. Mój dom jest moją twierdzą . Szczepkin Michaił. Szklany dom . dzieło architekta nm. przyjaciół i dobroczyńców.pop: nazwa Teatru Małego w Moskwie. tj. 12. a zawierających archiwa. jakie Seweryn Baryka roztaczał przed synem Cezarym (Czarusiem). (w Polsce od Xviii w. śmierci.w powieści Przedwiośnie (1925) Stefana śeromskiego. wg Mat. 2. rodziców i krewnych. Dom zbudowany na piasku . Domus Aurea zob. Kde domov muj?. Łuk. Złoty (Dom Nerona). .zob.części nieba na drodze Słońca. zdrowia. w drodze do ojczyzny ..zob.początek słynnego Mazura kajdaniarskiego (1885). z Biblii. Dom Szczepkina . Ew. KsięŜyca i planet słuŜące w astrologii do określania połoŜenia tych ciał niebieskich. 10. przez które ciała niebieskie przechodzą co 24 godziny. religii. a utworzone przez wielkie koła (przecinające północne i południowe punkty horyzontu). wg Jana. Do Mazura stań wesoło . W domu ojca mego jest mieszkań wiele .z Biblii. 8. muzyka: Franciszek Skroup. 49. moja ojczyzna. szczęścia i bogactwa. bez fundamentów. por. Brunona Tauta. "ludzi luźnych". gł. wg Third Institute.). którym miały zapewnić tanią siłę roboczą. Szklane domy . Domy przymusowej pracy . braci. Gdzie (jest) mój dom?. Wg układaczy horoskopów astrologicznych planeta pojawiająca się w "domu" wpływa dodatnio a. Domy astrologiczne . Ew.w początkowym okresie produkcji kapitalistycznej w Europie istniały najczęściej przy manufakturach. por.

Ammonites Domeykanus. gdzie stworzył podstawy naukowe eksploatacji bogactw naturalnych i przyczynił się do rozwoju kultury i organizacji oświaty. w środkowych Włoszech.przepojonej Ŝarliwym optymizmem. od anglosaskiego dom 'sąd'. przyjaciel Mickiewicza. liczbie dzierŜawców.pieśni więziennej Ludwika Waryńskiego. 1640) i w kościele Matki Boskiej Loretańskiej w Warszawie (ok. geolog i alpinista. Domeykit mineral.. źródło historyczne i językowe. Domeyko i Doweyko .znajdujący się w bazylice Santuario della Santa Casa (wł. pol.(wym.dwaj szlachcice z opowieści Wojskiego w Panu Tadeuszu. Bartscha Schwammerl. m. zestawiona z muzyki Schuberta przez Heinricha Berto do libretta Willnera i Reicherta. rzecz dziwna. Góry Domeyki. wyst. wg powieści R. Cordiliera Domeyko. 'Księga Dnia Sądu Ostatecznego'. łac.twórcy i przywódcy I Proletariatu . uczestnik powstania 1830. Wg legendy domek ten. czyniące z niego bezcenne.operetka (Wiedeń 1916. zawierający dane o własności. Warszawa 1917) o Schubercie. dalej w koło Warszawo i Karo! (1-4. z nazwisk podobieństwa". śr. 1856-89 .in. najczęściej grywana na świecie po Wesołej wdówce i Mikadzie. nazwa wzorowanych na nim domków w (lub przy) innych kościołach. urzędowy rejestr (kataster) gruntów sporządzony w Anglii w 1086 na polecenie Wilhelma I Zdobywcy. dosł. doomsday.) Domek. hiszp. nazwa. archiczny wariant ang. cel licznych pielgrzymek. Domeyko Ignacy . Do mazura stań wesoło.. rąk roboczych. 'Przybytek św. wartości ziemi. buntownicza wiaro! Suń wesoło. . domzdej buk). od 1838 w Chile. 4. Kara. następnie emigrant.1802-89 polski mineralog. Amonit chilijski. Domesday Book . pasmo górskie w Andach. nadana pierwotnie przez lud Księdze będącej rozstrzygającym autorytetem w sprawach własności ziemskiej. ang. był mieszkaniem Matki Boskiej przeniesionym cudownie z Nazaretu w 1295.. I645). najstarszym zabytku Pragi. jakości gleby. 874-923 i 973-1002. trzody itd. Domek trzech dziewcząt . uŜywana od Xii w. filomata. Domek Loretański . Mickiewicza. w Gołębiu (ok. H. Domku') w Loreto. napisanej w X Pawilonie warszawskiej Cytadeli. domesday. obszarze. zob. których "wszystkie sprzeciwieństwa pochodziły.

od 81 cesarz. niepewnych juŜ swego Ŝycia. Brali wybitny udział w procesach. napisany prawdop. DomokrąŜca . Dominus Vobiscum .. w Krakowie. Bóg. Znów rozkwitło donosicielstwo Czasów Kaliguli. popłynęła krew niewinnych. ustępująca w popularności światowej tylko. 1170-1221.dak).Domicjan . Senat przeprowadził damnatio memoriae łac. rzemieślnik biorący z domów rondle do bielenia.Titus Flavius Domitianus. . postać z filmów rysunkowych Walta Disneya. Brytanii i w wojnie z Dakami. zarząd domem'. rządził sprawnie. 51-96 syn Wespazjana. Ale od czasu buntu L. 'urządzanie domu. ang. garnki do drutowania. Zakon Kaznodziejski.zob. W Polsce od 1223 r. obnoszący po domach towary na sprzedaŜ lub skupujący uŜywane rzeczy. duck 'kaczka'. zob. a w 95 z Italii jako podŜegaczy do opozycji przeciw rządom absolutnym. . 'potępienie jego pamięci'. szerzącemu się w południowej Francji: Choć jako zakon Ŝebrzący przestrzegali ubóstwa indywidualnego. w Xv w. młodszy brat Tytusa. odnosił na początku panowania sukcesy w Germanii. Antoniusza Saturnina w 88 stał się podejrzliwy. Mysz. Dominik Guzman. w państwie moskiewskim. pierwotnie celem jego było przeciwstawienie się ruchowi albigensów.(1216) nazwanego później od jego imienia dominikańskim (dominikanie. Myszce Miki.wędrowny kramarz. dominikanie stali się wkrótce jednym z najbogatszych zakonów. 1901-66. Najsłynniejszym członkiem zakonu był filozof. cenny zabytek literacki i kulturalno-historyczny. Domostroj . w 89 skazał filozofów na wygnanie z Rzymu. Donald Duck (wym. Tomasz z Akwinu. W 96 zamordowany w wyniku spisku najbliŜszych krewnych. Domicjan domagał się kultu boskiego eszcze za Ŝycia. prawno-obyczajowych i moralności dla rodziny bojarskiej.. wzmagał się absolutyzm. łac. noŜe do ostrzenia itp.. Św.prześladowaniach i egzekucjach inkwizycji. Kaczor Donald.. Uporządkował zwłaszcza wymiar sprawiedliwości. załoŜyciel zakonu. św. zaczęły się prześladowania chrześcijan i śydów. przekupień. uniewaŜnił zarządzenia i kazał zetrzeć jego imię z monumentów i tablic. ros. Ordo Fratrum Praedicatorum). choć surowo.staroruski podręcznik praktycznych wskazań Ŝyciowych.

co podręcznik d nauka języka łacińskiego. czyni z niego bojownika liberalizmu. ofiarę nieszczęśliwej miłości do młodej macochy. dŜowanni) wł. 14) wykpiwa oryginalnego Donata. Doniec .moneta. sztuki. Rabelais (1. uwięziony przez ojca w 1568. albo propedeutyka. wg sztuki Schillera. zamordowany. Warszawa 1876) Giuseppe Verdiego. du Locle. wyst. Don Carlos. Don Carols . teatralnych. Donatywa . Don Juan. przez Gdańsk i inne miasta pomorskie jako dar-upominek dla króla polskiego. geogr. jako jedno z dzieł.. pol. wynagrodzenie pienięŜne lub dobrami ziemskimi. Don Giovanni . Wkrótce umiera w więzieniu. Kozak znad Donu. dla początkujących. prawdop.Donat . w przeddzień zamierzonej ucieczki do Niderlandów. zwł. pol.. traktująca w pytaniach i odpowiedziach o ośmiu częściach mowy. ksiąŜę Asturii. a przy tym. złoty. które mistrz Tubal Holofemus czytywał młodemu Gargantui.opera (ParyŜ 1867. (Doniec Siewierski) prawy dopływ Donu.. dar(owizna). syn i następca tronu Filipa Ii. medal. Mery i C. psychicznie chory.Don Karlos. nauczyciel św. który idealizuje swego bohatera. 'Wady i zalety przemówienia'. która zainspirowała wiele utworów. i Ars maior lub secunda. zob. wyst. zazw.Ŝuan lub chuan) młody szlachcic andaluzyjski. wprowadzenie do jakiejś dziedziny nauki a. Ii wersja Mediolan 1884. zazw. i Marii Portugalskiej. inflanckie. wybijany w większej liczbie przez miasta pruskie.. Don Juan (wym. . donativum 'podarek pienięŜny od cesarza dla Ŝołnierzy'. jak sądzili niektórzy współcześni. Don Juan . Kraków 1818) Friedricha Schillera. libretto: J. napisał komentarze do Terencjusza i Wergiliusza oraz podręcznik gramatyki w dwóch częściach: Ars minor. infant hiszpański poemat drmatyczny (Hamburg 1787. króla Hiszpanii.Aelius Donatus. z łac. 1545-68. Osoba księcia i jego tajemniczy zgon stały się przedmiotem legendy romantycznej namiętności i bohaterstwa. z okazji wjazdu.hist. gramatyk i retor rzymski z Iv w. Don Carlos . Dzieła te były ulubionymi podręcznikami szkolnymi łaciny w średniowieczu: donat(us) znaczyło tyle. obszerniejsza.(wym. zawiera równieŜ Vitia et virtutes orationis łac. Hieronima. w Polsce Xvi-Xvii w. ElŜbiety de Valois.

wreszcie w zakresieposzukiwań historycznych. wśród szlachty Hiszpanii.. i art. wyd. Ŝe najwyŜsze jego wcielenie powstało w społeceństwie. jej imienia i legendy był dominikanin i przeor klasztoru w arcykatolickiej. grane teŜ pt. Nic dziwnego więc.ze zbioru Obrazki fantastyczne w stylu Callota. jak Alkibiades czy Owidiusz. a ubocznie równieŜ w sztuce muzycznej. libertyn. poeta-teoretyk wolnej miłości w Sztuce kochania. opanowany nieludzką pychą. zdradliwy w przyjaźni. ojca uwiedzionej przez siebie Anny. Don Juan. Uczta Piotra. zaprasza na wieczerzę kamienny posąg komandora. Warszawa 1783).hiszp. Postać legendarna. bohater hiszpańskich romansów lud. piszącemu pod pseudonimem Tirso de Molina. psychologicznych i etycznych. socjologicznych. wyd. komedia prozą Moliera (ParyŜ 1665.T. w ciągu stuleci. 1618) przypisywana bratu Gabrielowi Tellez. zabija w pojedynku komandora. Gluck.czyli Kamienny Gość. piękny i zmysłowy. uwodziciel i rozpustnik. Don Juan ou Le festin de pierre. wiarołomny w miłości. Don Juan . muzyka: C. an Epic Satire. kładącemu tamy jego pragnieniom. dramatycznych i innych. po czym. tetru barokowego i licznych dzieł lit. Hiszpanii. Libertyn ukarany. dramatopisarz Tirso de Molina. Wilno 1925). aŜ po śmierć. pol. wierszem (ok. tragiczny balet-pantomima (Wiedeń 1761. Ŝe twórcą tej postaci. który sprzeciwia się. ustalonemu porządkowi rzeczy. RównieŜ i odleglejsza przeszłość znała ów typ człowieka zbuntowanego przeciw światu. jak Zeus i Tezeusz. ale przede wszystkim człowiekiem. poemat w 16 pieśniach (z fragmentem siedemnastej. pol. Hoffmanna. poŜeracz serc i cnót. Don Juan . gdzie szalała inkwizycja i gdzie przewalały się bogactwa zdobyte na krańcach świata przez śmiałych straceńców. de Calzabigi (wg Moliera). 1885) . Płodność tego wzorca tłumaczy się jego zadziwiającą podatnością na zmiany. którego zwyczaje i osądy starały się ograniczyć jego nienasyconą zmysłowość. 1819-24. jedna z Opowieści muzykalnych (1814-15) E.A. Zemsta komandora. komedia w trzech dniach. Temat Don Juana objawił się jako jeden z najpłodniejszych w dziejach literatury. Ale dopiero moralność chrześcijańska przez potępienie "grzechu cielesnego". Angiolini i R. Pod tym względem przewyŜszył nawet Fausta (nazywano go zresztą "śródziemnomorskim Faustem"). jego świętokradcze upodobanie w sprawdzaniu swych moŜliwości ciągle na nowo. Z dziennika podróŜującego entuzjasty . był jednak nie tylko kobieciarzem czy uwodzicielem. El Burladorde Sevilla y Convidado de piedra. uczynienie z małŜeństwa sakramentu i rozbudowany system kar na tamtym świecie nadała temu typowi iście piekielną wielkość. fr. hiszp.Tenorio. Uwodziciel z Sewilli i Kamienny Gość . wielu narodów.satyra epicka. wyst. DonŜuanizm jako rozlunienie obyczajów. wyst. ang. Gość z tamtego świata. Don Juan. które zarazem potępia pragnienia i zachęca do nich. który przychodzi i porywa z sobą Don Juana w ognistą czeluść piekła. dumny i kłamliwy.W. jako bunt przeciw tradycyjnej moralności monogamicznej dostrzec juŜ moŜna w takich postaciach mitologicznych. historycznych. pol. jakim podlegał w nieprzeliczonych dziełach. Nie jest teŜ przypadkiem. libretto: G.

Kamienny gość . zob. wyd. pol. tł. mianując panią swego serca Dulcyneę z Toboso. którego bierze za kasztelana. zwany "dobrym". Don Kiszot . Opera (Petersburg 1872) Aleksandra DargomyŜskiego.lub Don Kichote (hiszp. pióra anonima występującego jako Alonso Femandez de Avellaneda. w towarzystwie giermka Sancho Pansy.zob. Na swym równie jak on chudym koniu Rosynancie. czyli Don Juan'. Kamiennyj gost'. Pasowany na rycerza przez oberŜystę. Don Juan Poznański . dziewczynę z sąsiedniej wioski. Następuje szereg groteskowych przygód z najsmutniejszymi skukami dla Don Kiszota. o rozumie tak otumanionym lekturą ksiąg o błędnych rycerzach. Don Kiszot jest zaz tylko wariatem. pol.Byrona. wg Moliera. Warszawa 1789) Mozarta.tylko wiejskim prostakiem ulegającym dziwactwom zbakierowanego umysłu swego pana. Ale wkrótce autor . 1786). X) bohater powieści hiszp. tkliwy i prostoduszny. wesoły dramat (dramma giocoso) muzyczny (Praga 1787. Po ukazaniu się pierwszej części ksiąŜki opublikowano jej dalszy ciąg. Don Carlos. tragedia Aleksandra Puszkina (1830. część Ii 1615. wg Puszkina. Cervantes nadał swemu dziełu formę parodii romansów rycerskich (które zaczęły juŜ wówczas tracić popularność w Hiszpanii). Szlachcic Alonso Quijano z Manczy. W obłąkanej wyobraźni rycerza najpospolitsze przedmioty przybierają formy romantyczne lub groźne. Don Juan . łagodny i pełen godności. przeobraŜa się w Don Kiszota z Manczy. jedna z "małych tragedii".1605. El ingenioso hidalgo Don Quijote de la Mancha 'Przemyślny szlachcic Don Kichote z Manczy' Cervantesa (część I .poemat symfoniczny opus 20 (1888) Richarda Straussa. Film (1979) Josepha Loseya. Don Kiszot stał się autentycznym mitem literackim. cudacznej mieszaninie łatwowierności i sprytu.. oparty na fragmencie poematu dramatycznego Don Juan (1844) Nikolausa Lenaua.wł. Postanawia więc pomścić uciśnionych i zwalczać ih ciemięzców.dramat wierszem (1844. Don Juan Tenorio . wyst. opublikowana pośmiertnie). 1925) Josego Zorilli.poemat satyryczny (1844) Ryszarda W. To piractwo literackie pobudziło Cervantesa do napisania własnej drugiej części dzieła. Il dissoluto punito ossia Don Giovanni 'Rozpustnik ukarany. a Sancho . wyrusza w świat. Ŝe uwierzył w swoją misję naprawienia krzywd całego świata. libretto: Lorenzo da Ponte. Kraków 1913) Tadeusza Rittnera.sztuka (Wiedeń 1909. Don Quijote. Berwińskiego.ros. najgłębszym i najuniwersalniejszym z całej literatury hiszpańskiej. pol. Don Karlos . Don Juan . Don Juan .

Zob. Moniuszko (1843) i Zygmunt Noskowski (1890). 3). . budzą się dobre cechy prymitywnej natury. Don Kichot . Obaj stają się uosobieniem kontrastu między poezją i prozą Ŝycia. komików film.poemat (1965) Antoniego Słonimskiego. Antona Rubinsteina (1829-1912). libretto: Henri Cain wg Lorraina. Opera (Monte Carlo 1910. duchowość i cielesność. Sherlock Holmes i dr Watson.hiszp. wyst. ludzi cnotliwych i mądrych. Rycerz smętnego oblicza . wyst. Warszawa 1964).uŜycza obu postaciom coraz więcej własnej inteligencji. libretto: Marius Petipa (wg Cervantesa). mózgowość i intuicyjność. Don Kichot do Dulcynei .zob. Vida de Don Quijote y Sancho. Don Kichot . Minkus. Epos nasza . zwanych w Polsce Flip i Flap). Rosynant.krotochwila wierszem. a takŜe Stan Laurel i Oliver Hardy (para amer.widowisko muzyczne (ParyŜ 1848) Florimonda Herve. linia prosta i koło. ksiąŜę Walii. pol. Obaj stają się tak nierozłączni jak dusza i ciało.balet komiczny (Moskwa 1869.tłumaczy postępowanie Don Kiszota jako rozstanie się z logiką na korzyść uczuć. otyły pyknik. muzyka: Ludwig A. muzyka: St. Mania Don Kiszota jest cechą wszystkich reformatorów nie zrozumianych przez współczesność. ascetyzm i zmysłowość. pol. 19) przez Sancha. w dialektyce ich niepodzielności znajdujemy dwa archetypy zawarte w kaŜdym z nas: wysoki. Don Kichote i Sancho Pansa . i Falstaff. Kukiełki mistrza Piotra . jak: Don Juan i Leporello.wrodzony zdrowy rozum. pierwsza nowoczesna operetka. Sam Weller i Pickwick (z odwróceniem cech fiz. Henryk.wiersz (1848) Norwida.Don Kiszot. Don Kiszotowi daje wzniosłe poczucie sprawiedliwości i miłość cnoty. czyli Sto szaleństw .). Kraków 1962) Julesa Masseneta. rzekomy obłęd zaś jako dąŜenie do nieśmiertelności w pamięci potomnych. ostatnie dzieło kompozytora.. Kukiełka. a jego słudze . śycie Don Kiszota i Sancha . których występne i zdemorlizowane społeczeństwo uwaŜa za obłąkanych. teŜ Koń (Drewniany. połączeni w szlachetnie absurdalnych dąŜeniach.utwór na orkiestrę opus 87 kompozytora ros. Tę wą zasadę konfiguracji przedstawiają takie pary lit. Sąd nad Don Kichotem . esej filozoficzny (1905) Miguela de Unamuno . chudy astenik i korpulentny. ze śpiewami (1822) Aleksandra Fredry.trzy pieśni (1932) Maurice'a Ravela. W ich wzajemnych stosunkach. Nowy Don Kiszot. Poemat symfoniczny opus 35 (1897) Richarda Straussa. Szlachetność jego ducha wpływa w pewien sposób i na Sancha. nazwany tak (1.

fr. G. wyzywa króla i zmusza go do oddania mu miasta Vauclere w Saksonii. Plastyka: pomnik Don Kichota (na Rosynancie) i Sancho Pansy (na ośle) na Plaza de Espańa w Madrycie. na Wawelu). ale z reguły wyraŜają na koniec skruchę. które Doon zdobywa. Pabsta (1934). złoŜona z ok. libretto: Angelo Anelli. Doon ratuje całą rodzinę i wiesza zdrajcę. zawierająca skarbiec. Doon z Moguncji. ukochaną swego siostrzeńca Ernesta. a śmiertelnie ranny Isembard uznaje swój błąd. DonŜon .stołp (np. staje się pustelnikiem. niesprawiedliwie potraktowany przez króla Ludwika. Madryt. z której tylko część się zachowała. Natychmiast po podpisaniu kontraktu ślubnego Sofronia przeobraŜa się w wiarołomną jędzę i awanturnicę. W 2 części Doon. Gdy jego ojciec.film fr. PrzeraŜony Don Pasquale kaŜe jej opuścić swój dom i zgadza się na małźeńso Ernesta z Noriną. pol. 1 opiewa młodość Doona.W. wznoszona wewnątrz zamku lub przylegająca do murów.zob. stanowiąca ostatni punkt oporu w czasie szturmu. Grigorija M. średniowieczna wieŜa obronna okrągła lub kwadratowa. kreacja Nikołaja Czerkasowa. młody rycerz fr. . 11500 aleksandrynów. najeźdźców spotyka klęska. pochodzi w obecnym kształcie prawdop. w której Isebard walczy z własnym ojcem. donjon. Doon de Mayence. Cz. daje się namówić do fikcyjnego małŜeństwa z Noriną (występującą jako Sofronia). Film ros. Ilustracje Gustawa Dore. udaje się do pogańskiego króla Gormonda i nakłania go do napaści na Francję. 1130 Gormond i Isembard. Doppelgnger . Najstarszą z nich jest opowieść z ok. Najlepsza opera komiczna Donizettiego (napisana w 11 dni!): bogaty stary kawaler. Don Pasquale . zdradliwy seneszal Herchembaut planuje popełnienie mordu na Ŝonie i dzieciach hrabiego. Obraz Rodrigueźa de Miranda. hrabia Gui. scenariusz: Paul Morand i Aleksander Amoux.Don Kichote . W wielkiej bitwie. Akwaforty i rysunki Honore Daumiera..opera komiczna (ParyŜ 1843. Sobowtór. oblęŜonego przez Duńczyków. z Xiii w. Kozincewa (1957). zniewaŜony przezKarola Wielkiego. Prado. wyst. Inna chanson de geste tej grupy. którzy przynajmniej przez czas pewien buntowali się przeciw władzy króla. z fr. Isembard. ogólna nazwa grupy chansons de geste (zob. Don Pasquale.) o czynach bohaterów. Warszawa 1846) Gaetano Donizettiego. nosząca równieŜ tytuł Doon z Moguncji.

z fr. LAbii reatum Sancre Johannes! (łac. ang. znanego od Xii w. SOLve polluti. Jana. Dorothea 'dar Boga'. REsonare fibris MIra gestorum.obraz Agnola Bronzina. Dorian Gray . ros.1466-1560.we Francji w 1. FAmuli tuorum.system zgłosek uŜywany od wieków w nauce śpiewu. "Wyzwolicielem Genui". "Ojcem pokoju". mi. UT gueant laxis. W języku polskim i w niektórych innych ok. re. Franciszka I i Karola V. Dorotea . Dorrit. ułatwiający odczytanie melodii z nut. doŜa Genui od 1528. podobnie jak pani Daradzka (zob.. uwolnij skaŜoną wargę od winy. Dorothee. Andrea Doria . Jest on jedną z głównych postaci tragedii.. łatwa. papieskiej. lub przez Guido d'Arezzo ok. zob. 'Aby twoi słudzy mogli opiewać rozluźnionym gardłem twe niezwykle czyny. Dormeza . Panna Dorotka . irl. Mediolan. jeden z najwybitniejszych dowódców floty królów Neapolu. Dorofieja. Doris. dormeuse 'kanapka. szezlong'. gr. . przystosowany do spania w czasie jazdy nocą. 1026 dla skali sześciodźwiękowej. najsłynniejszy przedstawiciel arystokratycznego rodu genueńskiego Doria. który utonął 25 Vii 1956 po zderzeniu się na Atlantyku ze szwedzkim statkiem "Stockholm". dla Goethego typowa dziewczyna niemiecką dla typowego młodzieńca niemieckiego. Hermanna Dora jest zdrobnieniem od Doroty i Teodory. wprowadzony rzekomo przez papieŜa Sylwestra Ii (Gerberta z Akwitanii) w X w. ułoŜonego jakoby przez Paulusa Diaconusa.Do.).Dorota imię greckie. Są one pierwszymi zgłoskami półwierszy pierwszej strofy łacińskiego Hymnu do św. imię popularne w Niemczech.zob. W 1951 nazwano jego imieniem luksusowy transatlantyk włoskich linii okrętowych. poł. . Dolly.. Święty Janie!') Doria Andrea . Portret.. Schillera SprzysięŜenie Fieska w Genui (1784). zwany "Ojcem ojczyzny".w dawnej Polsce kobieta lekkich obyczajów. to samo co Teodora. zwany solmizacją. kryty pojazd konny dwumiejscowy. Xix w. fryzyjskie Dortje. Fiesco. Brera. Doreen. 1650 zastąpiono ut z niską samogłoską łatwiejszym. do zaśpiewania do. fr.

Apolloniosa z willi Pizonów w Pompei (Mus. Doświtka . ilustracja sławnego "kanonu" Polikleta o proporcjach ciała ludzkiego. Lakonii (Spartanie). zdąŜyć. Melos i południowe wybrzeŜe Azji Mniejszej. dauning stri:t) krótka. Megarze i Eginie. głupi chytrus. ślepa uliczka w Londynie. wspólne śniadanie pracowników folwarcznych o świtaniu. naprzeciwko Whitehallu (zob. dojrzeć. gr. Porządek dorycki w architekturze-cięŜki.słynny posąg dłuta Polikleta. postać z wł. stać się dojrzałym. Dośpieć . zebranie towarzyskie młodzieŜy przed świtem. z głowicą. Downing Street .Dorowie . w której kwadratową płytę (abakus) wspiera poduszka (echinus).dawn.Doryjczycy ostatni z północnych najeźdźców. być gotowym do czegoś.uroczystość zakończenia siewów. dorosnąć.w dawnej Polsce zebranie dziewcząt wiejskich przed świtem dla wspólnego spędzenia czasu przy pracy. w Neapolu). osiedlili się w Elidzie. Epidaurze. zawierająca oficjalną rezydencję premiera . po czym zajęli Kretę. 'doktor'.. zazw. Ŝe Dorowie byli plemieniem pokrewnym poprzednim najeźdźcom z Północy i Ŝe przed wędrówką mieszkali nad północną granicą świata mykeńskiego. 1200-1100 pne.był dialektem greckim. monumentalny.). W Muzeum Narodowym w Warszawie. doryphoros 'noszący włócznię'. nowoŜytna rekonstrukcja w brązie wg kopii rzymskich: tors wg kopii z Berlina i z Uffizi we Florencji. commedia dell'arte. głowa wg brązowej hermy rz. Język dorycki . stary "uczeniec" boloński. pokonawszy Achajów dzięki uŜyciu Ŝelaznej broni i zniszczywszy kulturę mykeńską. Dottore wł.. którzy wtargnęli do Grecji ok.(wym. Dosiewki . najprostszy i najsurowszy z trzech porządków greckich. Doryforos . przedstawiający młodzieńca z włócznią. co pozwala przypuszczać. nieszczęśliwie zadurzony. Argos. Koryncie. Spośród licznych kopii antycznych najlepsza w Museo Nazionale w Neapolu. Sykionie. Naz. O kolumnie bez bazy.

fasadą zachodnią zwrócony do Piazzetty. kiedy oba miasta zajęli Francuzi. 1475-1514.obŜynki.zapis na przeŜycie. Palazzo Ducale. w Polsce zwłaszcza gospodarstwa . Zaślubiny z morzem .. okręŜne.wł. plon") i muzyki do chaty czy dworu. obrzędowe. od końca Xviii w. przen. sekej).. Sposalizio del Mar. Marka. symbolizowała potęgę morską Wenecji począwszy od Xi-Xii w. do:Ŝo). w Wenecji nad Kanałem św. 11). którego władzę ograniczyła konstytucja z końca Xii w. Dozsa Gyrgy (wyn. z reprezentacyjnymi salami ozdobionymi przez malarzy weneckich. wł. działający w okresie powstania kościuszkowskiego. wieniec. wieńcowiny . dawna siedziba władz Republiki Weneckiej.naczelnik Republiki Weneckiej od 697 do 1797 zajmujący stanowisko księcia. DoŜynki . Dziesięć) i ministra skarbu (pod nr. postawiony na czele wojska mającego wyruszyć na krucjatę przeciw Turkom.doroczna ceremonia zaślubin Wenecji. zdobył Csanad. jak Tycjan. rozbudowany w Xv-Xvi w. pierwsi urzędnicy państwowi nie reprezentujący władzy dominialnej panów. dux 'ksiąŜę'.-muzeum. wł. od 1927 organizowane jako ogólnopaństwowe święto plonów wsi polskiej. DoŜa .: doŜa na barce "Bucentaur" wypływał w morze w dniu Wniebowstąpienia Pańskiego i wrzucał pierścień do wody. wszczynając antyfeudalne powstanie chłopów rumuńskich i węgierskich. pobił Stefana Batorego (ojca króla). i przeniesienie ich wśród śpiewów ("Plon niesiemy. z tyłu zakończona rogiem.(zob.uroczyste. zwrócił się przeciw szlachcie. Pałac DoŜów . tradycyjne ścięcie ostatnich kłosów.opiekunowie rządowi chłopów powołani przez Uniwersał połaniecki 7 V 1794. DoŜywocie . RównieŜ tytuł naczelnika Republiki Genueńskiej od 1339 do 1797. Tintoretto i in. splecionych w wieniec. gdzie je przechowywano. zazw. przywódca w węgierskiej wojnie chłopskiej 1514. doge z łac. Dozorcy . zwany Generałem Szekely (wym. wzniesiony w połowie Xiv w. po klęsce pod Temeszwarem 15 Vii 1514 Ŝywcem upieczony wraz ze swym bratem Gregorem i innymi przywódcami powstania. wymiar. "Narzeczonej morza". ok. Oznaką godności doŜy była okrągła czapka frygijska z długimi brzegami ze złotego brokatu. rząd bryt. z Adriatykiem. przeniesienie prawa własności nie ruchomej.. w stylu gotyckim. wymowa wycug. jego polityka. aby ziarno z nich wysiać w jesieni. umowa obopólna między małŜonkami co do doŜywotnie uŜywania dóbr po śmierci drugiego. Veronese.

probować 'dowodzić.. prawn. Drabina jestestw . Gen. roztrząsać. bliŜej nie znany.Ŝołnierz pieszy w wojsku polskim Xv i Xvi w. za Ŝycia właściciela na członków rodziny. Drabant . Papiery i szlachectwa papierem probować. Pan Tadeusz. 4. dziś: dryblas. Ŝe Pheidon. przez G. ciura obozowy. Lamarcka i Jędrzeja Śniadeckiego. Drabina. wyrok doŜywotniego więzienia.. i aniołów wstępujących i zstępujących po niej". Buffona. DoŜywocie .L.pionka w szachach) odpowiednik gemajna lub hajduka. gramatyk Orion utrzymywał. człowiek luźny. stosowany w biologii na przełomie Xviii i Xix w.wg Biblii. opryszek. śrdw. Mickiewicz. był tyranem Argos. taniec staropolski. trabant. zamian za doŜywotnie utrzymanie lub inne świadczenia.Ŝołnierz straŜy przybocznej monarchy lub dostojnika. Drzewa (Drzewo genealogiczne.dawn.100 lepta. waluta grecka . w Xvii w.in.starogrecka jednostka wagi 4. knecht. po wprowadzeniu okrągłych monet . scala naturae. tańczony na zakończenie zabawy. chciwy lichwiarz Łatka. Pieniądze wprowadzono w Grecji dopiero ok. (zwano tak równieŜ pieszka . Drab . drŜy o jego Ŝycie. sierpów lub roŜnów.liniowy układ systematyczny organizmów Ŝywych. 12. dlatego i później nazywano okrągłe monety ateńskie obolos od obeos 'roŜen (do pieczenia)'. podkupiwszy doŜywocie lekkoducha Birbanckiego. udowodnić') Drachma . angielskie i amerykańskie jednostki wagi. Dziś nam szlachectwa przeczą. pne. por. m. sięgającą nieba. Drabina Jakubowa . moneta srebrna na Bliskim Wschodzie. przeglądać. przetrząsać. kaŜą nam drabować. rzekomo połączenie poloneza z mazurem.B. 2). J. Były one okrągłe a.37g i moneta srebrna .komedia wierszem (Lwów 185) Aleksandra Fredry. miały kształt sztabek. łac. wertować. Vii w. nm. (A.rolne go. pop. 28. który w Vii w. patriarcha Jakub "ujrzał we śnie drabinę stojącą na ziemi. W 360 ne. 337-38. Drabować .6 oboli. drągal. szperać w czymś. z dawn.

Dracul ('Smok' z gr. piŜm. ze śr. ścinać. Dracula . A przecieŜ miał rację! W ruinach świątyni Hery znaleziono stare obole w kształcie roŜnów' długości 1207cm. 15. 144-48.zgubiona przypowieść biblijna. gdy znalazła ją po długich poszukiwaniach. winnych i niewinnych. 12. Lamer).) Dragoman . wg Łuk. poza tym nie wierzono wiadomościom późnych gramatyków gr. kaŜąc ich wbijać na pal (co było jego ulubioną karą). Zawrotne powodzenie ksiąŜki owocowało w postaci licznych serii czarnych romansów o Draculi. dragomanos od arab. stawiane na półmiskach pod koniec uczty. który rządził Wołoszczyzną. księcia wampirów (bo po śmierci miał się jakoby zmienić w wampira). konsulatach lub przewodnik turystów.. dragantów. jedną z nich zgubiła. ćwiartować. cyfry. porównuje ewangelista do radości z powodu jednego choćby grzesznika czyniącego pokutę. jak Nosferatu (1922) E. przydomki hospodara wołoskiego Vlada Iv.drogman. na Bliskim Wschodzie: tłumacz przy ambasadach. drakula). wieszać i Ŝywcem palić na stosie. Mickiewicz. Zgładził co najmniej sto tysięcy ludzi. przedstawiająca diabelską działalność hrabiego Draculi w górach Transylwanii. jej radość. brunelów. jedną dłonią moŜna ich uj akurat 6 sztuk! (H. pinelów. która mając dziesięć drachm.jak rehabilitujący Vladę Iv film Doru Nastase i Nosferatu-Wampir (1978) Wernera Herzoga. Murnaua. bo małych srebrnych oboli moŜna było zmieścić w dłoni znacznie więcej. w Niemczech pojawiały się setki sztychów z koszmarnymi okrucieństwami Draculi.(wym. herby. blemasów. 1430-77. Transylwanią i Mołdawią w latach 1455-62 i 1476-77. Dracula . 8-10. Ew. Drachma . figatelów. Kto zrozumie nie znane juŜ za naszych czasów. Tepes. zasłynąwszy jako straszliwy okrutnik. arkasów. Król na palach. Później Grecy twierdzili. Tepez ('Wbijacz na pal'). Ŝe moŜna było 6 oboli (a tyle była warta drachma) uchwycić dłonią. Dracula 1973 (z Christopherem Lee). dosł. domy. Dragant . Pan Tadeusz. gr. Sadyzm jego pasjonował umysły Europy zach. jak film Freddie Francisa (z Barry Andrewsem). 'pełna garść'.kał przechować w świątyni Hery w Argolidzie nieco starych monet roŜnowych na pamiątkę. Wołoski diabeł.. zwłaszcza Oriona. . Uczeni przeczyli temu.. Z ingredyjencyjami pomuchl. odległego od Pheidona o okrągłe tysiąc lat. smok'). zwł. Ŝe ich moneta drachme gr. powieść o wampirze (1897) Bram Stokera w formie dramatycznego dziennika głównych postaci.robione niegdyś z cukru lodowatego ozdobne baszty. a później takŜe filmów. długo po jego śmierci. o kobiecie.ang. Cybetów. Te półmiski kontuzów. W. Wojewodą na palach. drakon 'wąŜ. (A. została tak nazwana dlatego.

Drakońskie prawa . Dragoni . jednomasztowy Ŝaglowiosiowiec wikingów (Viii-Xi w.dragonia. zwł. Drakkar .drewniany. 'Złota Łania') odbył pierwszą po Magellanie podróŜ dokoła Ziemi w kierunku zachodnim. Solon (zob. w Polsce od ok.(kary. z fr.jeden z trzech głównych rodzajów literackich. smok'. prześladowania hugonotów we Francji 1680-85.prawodawca ateński. na miejsce dotychczasowych praw zwyczajowych. który w 621 pne. pozwalających na samowolę arystokratycznych urzędników. jędza' z łac. konna piechota walcząca pieszo. lekka jazda. 1540-96. przez kwaterunki dragonów i innych wojsk. por. Drakon . uzbrojenie: arkebuzy lub muszkiety. bezwzględne. wysmukły. z aram. od połowy Xviii w. okrutne. sztuka sceniczna. Jako wiceadmirał przyczynił się w 1588 do rozgromienia "NiezwycięŜonej Armady" hiszpańskiej.) o wysokiej dziobnicy rzeźbionej w kształt głowy smoka. Stał się bohaterem wielu legend. oparty na akcji i dialogu. W 1577-80 na stutonowym okręcie "Golden Hind" (ang. przepisy.iardŜuman. szpady lub szable i pistolety. smok. drekar 'smok'. Zasadniczym celem kodeksu było zastąpienie obyczaju prywatnej zemsty rodziny zabitego przez karę wymierzoną przez areopag lub trybunały. turgmana. zarządzenia) surowe. za panowania Ludwika Xiv. Dramat .. Komedia i Tragedia. najsławniejszy Ŝeglarz i korsarz angielski epoki elŜbietańskiej. Dragonady . dragon 'dragon. drejk). draco 'wąŜ. . za którą otrzymał szlachectwo.) uchylił wszystkie jego prawa z wyjątkiem dotyczących zabójstwa.prześladowanie jednostek lub ugrupowań niemiłych władzy przez kwaterunki wojskowe. skand.. 1610. we Francji od Xvi w. wysłanej przez Filipa Ii na podbój Anglii. sporządził kodeks karny i ustalił przepisy procedury sądowej i wysokość kar. o charakterze powaŜnym. zwł. jeden z twórców brytyjskich tradycji morskich. Drake Sir Francis . które zachęcano do gwałtów i bezprawia. ze st.(wym.

złoty pierścień magiczny wykuty przez gnomy Odynowi. . lecz łupana z pnia drzewa iglastego. Określenie po raz pierwszy w uŜycie w Niemczech ok. Drapichrust . jak mają się bronić przeciw inwazji wojsk Kserksesa. DyliŜans. w czasie dyskusji na temat zamierzonej budowy linii kolejowej z Berlina do Bagdadu.cienka. Draupnir .Dramat satyrowy . 1888. Ŝe bezpieczeństwo dadzą im drewniane mury.. Trzy. w bitwie morskiej pod Salaminą. nie dzięki wyroczni jednak. określająca niemiecką ekspansję na ziemie Słowian i Bałtów. ale dzięki Temistoklesowi. Drang Nach Osten .). 'napór na wschód'.. Dranica . Drewniany. Senat (Co senator. Mahabharata. Gdy staroŜytni Grecy zapytali wyrocznię delficką.zob. skand. flota wojenna (nim zaczęto stosować Ŝelazo do budowy i opancerzenia okrętów). Dreigroschenoper .. DrąŜkowy . Satyrowie. Krzesło. W 180 pne.dramatu(rgii) zob. otrzymać mieli tajemnicze zapewnienie.nm.zob.zob. mający tę własciwość. nazwa kierunku agresywnej polityki feudalnych i kapitalistycznych Niemiec. Drewniane mury .okręty wojenne. Ŝe w co dziewiątą noc wylatuje z niego osiem identycznych pierścieni. Szlachta (drąŜkowa). flota perska została rozgromiona. wąska deska nie rŜnięta. Chrust.zob.zob. Kasztelan..mit. Opera (za 3 grosze). Trzy jedności . Drapaudi .

Ten anonimowy list przypisano. wysłany został na Wyspę (zob. przez kolonizatorów nm. Ŝe prawdziwym przestępcą był niejaki major Esterhazy. pasów litych. Miejsce pobytu Kościuszki i .1859-1935. szopa. Drewutnia . Przekazany niemieckiemu attache wojskowemu w ParyŜu i wymieniający szereg tajnych dokumentów. proporców. zniszczone w czasie bitwy 26-27 Viii 1813 Napoleona I z armiami sprzymierzonymi oraz podczas bombardowania alianckiego 13 Ii 1945. i zaciekłego sporu poprzedzającego jego rehabilitację. za co skazano go na rok więzienia. Ale przeciw rewizji procesu rozpętano nagonkę o charakterze szowinistycznym i antysemickim (Dreyfus był śydem). Koń. rozkwit za panowania elektorów saskich i królów polskich Augusta Ii i Iii. Aresztowany.) Diabelską w Gujanie francuskiej. świadczący. Dreyfus Alfred . W 1894 list (znany jako bordereau fr. został pułkownikiem i otrzymał Legię Honorową. zrehabilitowany i przywrócony do słuiby wojskowej w randze majora. miasto w Saksonii nad Łabą (płd. w czasach Księstwa Warszawskiego) w celu przetopienia. sławny z powodu niesprawiedliwego wyroku sądowego. zaczarowany) zob.Dresden. Dreyfus został dopiero w 1906 uniewinniony przez sąd apelacyjny. w 1806-1918 stolica królestwa Saksonii.dreyfusistów i antydreyfusistów. galonów (zwł. część NRD). które mają mu być wystane. osądzony i skazany. oficer wojska francuskiego. Sprawa Dreyfusa. W czasie I. został wykradziony z ambasady i wręczony francuskiemu Ministerstwu Wojny. wojny świat.). na zasadzie podobieństwa charakteru pisma.Drewniany koń . Dreyfusowi. starych ozdób.wypruwanie. Drezlowanie . Drewniany ksiąŜę .balet (1914-16. W 1896 płk Picquart natknął się przypadkiem na dowód. Sprawa ta na wiele lat podzielila społeczeństwo francuskie na dwa wrogie obozy . słowiańska osada rybacka opanowana w końcu X w.. który spowodował jego uwięzienie.drwalnia.(trojański. wykręcanie złotych lub srebrnych nici z drogich tkanin. czapraków. przy uŜyciu fałszerstwa. miasto spustoszone w czasie wojny siedmioletniej 1756-63. gdzie składa się i rąbie drzewo. Drezno . J'accuse ('Oskariam') w "L'Aurore" z 13 I 1898. libretto: Bela Balazs. muzyka: Bela Bartok. Budapeszt 1917). zastraszania i gwałtownej kampanii prasowej. W tym czasie Emil Zola opublikował w obronie niewinnie skazanego swój słynny list otwarty do prezydenta Francji pt. który pracował w ministerstwie. od 1216 miasto na prawie magdeburskim.

24. 3 3 75 0 2 108 1 4b 1 74 1 Driady .in. skabioza. franc. Starą baśń.. ang. zapoczątkowana w 1560 przez elektora saskiego Augusta I. dryks od drys 'drzewo. powstała w 1907-08 (H. roznoszony i fałszowany przez olejkarzy słowackich lub driaczników.zob. piosenka wojskowa. który tu napisał Dziadów część Iii i Redutę Ordona. gr.. z gr. Tipperary . Lek(arstwo). hiszp. Williams i J.. Irlandii. (1914-23) Karola Szymanowskiego. nazwa miasta Tiobraid Arann w płd. theriakos (antidotos) '(środek przeciwzwierzęcy'. Zielony (Zielone Sklepienie). do kresu trudów. do domu rodzinnego.w Biblii. Damaszek. Obrazy: Rembrandt. Droga do Damaszku .. 23. 3 3 75 0 2 108 1 4b 1 74 1 Galeria Drezdenska . przen. dąb'.Driady i Pan . z pomocą m. Droga. Słowackiego 1830.. w czasie wojny 1914-18. Ir's long way to Tipperary.I. 16. pop.oddział Państwowych Zbiorów Sztuki w Dreźnie. Zwinger.ang. jedna z największych i najsławniejszych kolekcji malarstwa europejskiego.zob. Błędne drogi .utwór na skrzypce i fort. z gr. teŜ Emaus. rzekome antidotum na wszystkie trucizny i jady. Daleka jest droga do Tipperary . Ew.mit. . Driakiew . teŜ Frauenkirche. który tu napisał m. Błędny.w Biblii.średniowieczny "lek" uniwersalny z kilkudziesięciu składników. nimfy. zob. Heinricha von Brhla. do celu. Droga bez powrotu . a wzbogacona dalej przez Fryderyka Augusta I Mocnego. oraz J. Droga do Emaus . Judge). zwłaszcza zaś przez Fryderyka Augusta Ii. Via (Appia). Mickiewicza 1831-32. produkowany w Norymberdze i w Wenecji aŜ do Xviii w. roślina zielna z rodziny szczeciowatych. Droga Apposka .ang. Kraszewskiego 1863-83. Pillnitz.. boginki lasów. nm. miejsce objawienia Chrystusa po śmierci dwóm Jego uczniom: Kleofasowi i Szymonowi Piotrowi. mieszczą się w budynku Sempergalerie. wg Łuk. Hioba. część trzyczęściowych Mitów opus 30. Zbiory malarstwa wł. Ks. 15-31. zob.. hol. 3. niderl. Veitneer.zob.in. Staatliche Kunstsammlungen Dresden. zob.Kołłątaja 1792-94.

w której skład wchodzi teŜ nasz Układ Słoneczny. 13. trylogia powieściowa (1922-41) Aleksjeja N. por. łac. Tołstoja (ros. od domu Piłata do Golgoty. Drugi Adam . przez które przechodził Chrystus dźwigając krzyŜ. Droga na zatracenie . via Crucis. Mezopotamii. Droga Mleczna . Egipcie. Druga Migdzynarodówka . Ew. Golgota. wg Mat.zob. Drugi. consuetudo est altera natura utworzone wg De finibus. do Rewolucji).międzynar. Rzym. Via (Sacra).zob. zrzeszenie partii i organizacji socjalistycznych utworzone na I kongresie. 7. pochodzącego od miliardów gwiazd Galaktyki. śelazny. Republika (Fr.). droga cierniowa. Cicerona.w staroŜ.zob. Rzesza. 25. Drogman . droga Męki. Via (Flaminia). Druga natura . . później w Grecji nazwa dróg prowadzących do miejsc kultu religijnego. Przysłowie łac. Droga Królewska . Druga Republika . Droga Ŝelazna .łac.zob. Droga krzyŜowa . Męka (Pańska). ulicę Długą i Długi Targ do Zielonej Bramy nad Motławą.w Biblii. Obraz (1564. teŜ Kalwaria. Dragoman.zob. Stacja (Stacje Męki Pańskiej). Wiedeń) Pietera Bruegela. Wszystkie drogi prowadzą do Rzymu .zob. zwołanym 14 Vii 1889 w ParyŜu. via Dolorosa.Droga Flaminijska .w Gdańsku szlak wiodący od Bramy WyŜynnej przez Katownię i WieŜę Więzienną. Drogą do Częstochowy. a sporadycznie Drogą do Egiptu. następnie Złotą Bramę.postrzępiony pas mglistego światła na niebie. Wg legendy antycznej jest to droga do pałacu Zeusa (Jowisza). zob. Adam. Warszawy itd. Rzymu. wg Ewangelii ulice. 5.. W polskich gwarach ludowych nazywają ją: Drogą (Mleczną). 'Droga przez mękę' inteligencji ros. Druga Rzesza . 74. Zob. Gościńcem.zob. ChoŜdienije po mukam dosł. Droga święta .przyzwyczajenie.

zob.legendarny olbrzym z Antwerpii. i w licznych małych miejscowościach. Hochfeder. Sternacki. Kalisz. wierzyli w wędrówkę dusz i uprawiali magię. Zamość. Szarfenbergowie. Januszowski. Drugie ja . Częstochowa. z elastyczną spręŜynką umocowaną na osi geometrii.serdeczny przyjaciel.prymitywny instrument muzyczny pochodzący z południowo-wschodniej Azji. Sprawowali teŜ funkcje sędziów. jego prawicę z kolei obciął inny legendarny olbrzym. Haller.rządy cesarza Napoleona Iii we Francji od 2 Xii 1852 do 2 Ix 1870 (bitwa pod Sedanem). Koźminie. do 1795 funkcjonowało w Polsce blisko 500 drukarni. Przypisywane Pitagorasowi. Lublin. w Polsce od Xvi w. Ungler. kuzyn Juliusza Cezara.Drugi Daniel . Zakliczynie. zagiętą na końcu. nie w Galii. Dwie odcięte ręce w herbie Antwerpii wiązano z tą legendą. W ciągu Xvi i Xvii w. łac. wydobywa dźwięk. Drukarstwo polskie .zapoczątkowane w Krakowie w 1473. Fiol. Rakowie. Drugie Cesarstwo . jak Gdańsk. Toruń. czcili oni dąb i jemiołę. Po rozwiązaniu organizacji przez Rzym spadli do roli nieszkodliwych wróŜbitów. Od końca Xv w.międzyplemienny zakon staroŜytnych kaptanów celtyckich z siedzibą w Brytanii. Jedynym niemal źródłem literackim wiedzy o kulcie druidycznym są Pliniusz i Pamiętniki Cezara: obrządki religijne druidów odbywały się w dąbrowach leśych.. Poznań. Grający wkłada drumlę do ust i szarpiąc palcami koniec spręŜynki. Zob. które wytłoczyły kitkaset tysięcy druków. wkrótce jednak. por. Drumla . Fontannę Brabona (1887) przed ratuszem zdobi statua Brabona potrząsającego uciętą ręką Druona. przejąwszy rzymską wiedzę. oficyny drukarskie powstały prawie we wszystkich większych miastach Rzplitej. Druidowie . . alter ego. Wilno. w Brześciu Litewskim. Wietor Wirzbięta. Drumlę znano w Europie Xiv w. Straube. stali się nauczycielami i przyczynili się do szybkiego rozwoju kulturalnego Galii. Pińczowie. który obcinał prawą rękę Ŝeglarzom odmawiającym mu haraczu. NieświeŜu. Lwów. Jajo (druidów). jak np. Węgrowie. Salvius Brabo. lekarzy i magów. Mędrcy. obserwowali gwiazdy. Druon Antigonus . złoŜony z oprawki metalowej w kształcie greckiej litery omega.

gra w karty polskie popularna u nas do końca Xviii i na początku Xix w. Budynek o tej nazwie mieścił pierwotnie arenę walki kogutów.. niezłe wierszowane powieści fantastyczne i lepsze jeszcze satyry. Ŝe i ja na to nie pozwalam. w Polsce do Xii w. .Drury Lane .w staroŜytności i wczesnym średniowieczu . 1794 i 1812. Była pierwszą Polką. W Drury Lane.siła zbrojna. bezatutowa. nazywana nawet "dziesiątą Muzą". teatr. czeladź. a od początku Xvii w.. przy pomocy której wodzowie i inni wybitni męŜowie kierowali pierwszymi organizacjami państwowymi plemienia lub grupy plemion w stadium demokracji wojennej. nazwana tak od rodziny Drury. DruŜbacka ElŜbieta z Kowalskich .). czteroosobowa. . Drybin . 'drozdobrody'. Dziewiątka Ŝołędna nazywała się starka. postać z bajki. panegirycznych.lejn) ang.. pne. wzgardzony kochanek i królewicz zdobywa w końcu wyniosłą i nieprzystępną księŜniczkę przecierpiawszy jednak wprzody wiele upokorzeń. Safoną (którą na pewno nie była). Co mi się nie zda.ne. pisała mierne wiersze i poematy religijne. Normanów Viii-X w. uliczka w Londynie. W wolnym narodzie mnie teŜ wolność dana Mieć głos. DruŜbart .. Akademia (drybińska). w której najwyŜszą kartą była szóstka winna (dola). przebudowany w 1662. Garrick. zorganizowany zespół ludzi. uboga szlachcianka z Wielkopolski. Germanów V-Viii w. najmniejsza jednostka organizacyjna wojska... Potem. Wtedy uzyskał oficjalną nazwę Teatru Królewskiego. po trzech poŜarach. w dawnej Polsce towarzystwo. DruŜyna kapitana Fransa Banninga Cocqa . z nm.. na najsłynniejszej scenie angielskiej. 1695-1765. chwalona przez Ignacego Krasickiego.zob. rodzina i domownicy. druŜyna weselna.(wym.ok. odbudowywany w 1674. Booth. w Polszcze wychowana. Bardzo ceniona przez współczesnych. mającej przy niej duŜy dom jeszcze za czasów Tudorów (Xvi w. pani Siddons. Drosselbari dosł. która domagała się równouprawnienia kobiety: W Polszczem zrodzona. Theatre Royal.. Zbiór rytmów duchownych. jak u Greków epoki Iliady Homera X-Viii w.. najznakomitsza poetka czasów saskich i jedna z pierwszych kobiet w literaturze polskiej. Bractwo (kurkowe). ang. poczet druhów pana młodego i druhen (druŜek) panny młodej. grywali m. Wybór jej poezji wydał w 1752 biskup Józef Andrzej Załuski pt.in. Minerwą. Kele i Kean. a po niej król czerwienny (druŜbart).zob.. moralnych i światowych. 'uliczka Drory'. DruŜyna .

wiązy i topole białe zdobiły cmentarze. Drzewo genealogiczae (1) . to niechaj was ogień pochłonie!" Drzewa Święte. rozpłodnika lub w ogóle ognistego rumaka. góry itd. popularne w 2. niŜej drzewo (Jessego).(a. Wycinając las. w stanie Bihar. abym był waszym królem. Zeszły się raz drzewa. konarach i gałęziach. a jeśli nie chcecie. platany często z Dionizosem. pod którym Gautama doznał "oświecenia" i stał się Buddą. 7-15. teŜ Brzoza gryŜyńska. schrońcie się w moim cieniu. juŜ tylko święte. dla których Diana była symbolem srebra. Buddy.najmłodszego syna króla Jerobaala. oliwki z Ateną. Cedr libański.-wsch. filozofów) amalgamat krystalicznego srebra otrzymany z roztworu rtęci w srebrze. symbolizowały więc takŜe świat podziemny. Dąb. ofiary).figowiec indyjski. Dafne). opowiedziana w biblijnej Księdze Sędziów. połowie Xix w. a on odpowiedział: "Jeśli naprawdę chcecie. nazywany tak przez średniowiecznych alchemików. Cyprysy. a w przenośni donŜuana. Indiach. U Greków drzewa i gaje. przechowywany starannie w rodzinach szlacheckich dawnej Polski. Ficus religiosa. (2) rodowe drzewo. Bajka Joatama . Wtedy drzewa ofiarowały koronę głogowi. a figowiec i winorośl . były mieszkaniem lub własnością bóstw. na Warmii i Mazurach) nazwa ogiera. ale spotkały się z odmową. Drzewo Bo. mądrości . zdobywcy serc. Drzewa.rodowód przedstawiony graficznie w kształcie rozgałęzionego drzewa z wizerunkami lub tylko imionami protoplastów (często bajecznych) u korzeni i kolejnymi potomkami coraz wyŜej na pniu. pozostawiano jedno drzewo lub kępę drzew. stadnika. dziś gwarowa (np. . łac. wawrzyn z Apollinem (por. często poświęcane Artemidzie. Pielgrzymki odwiedzają potomka tego świętego dla buddystów figowca we wsi na południe od świętego miasta Gaja w płn. jako bóstw zajmował waŜne miejsce (adoracja. wg legendy drzewo. Figa (Romulusa). Las. a nawet gałęzi. aby ustanowić nad sobą króla. graficzne przedstawienie stosunków pokrewieństwa grup zwierząt i roślin. 9. gdyŜ oliwka bardziej niŜ władzę ceniła swoją oliwę. por. zob.swoje owoce. Drzewo Diany . mirt z Afrodytą. figowcowi i winorośli. zob. Cyprys. tak jak źródła. Dęby łączono zazw. W dawnej religii kretenskiej kult drzew. nimf.drys. dawna. niŜej Drzewo (Ŝycia). i zaproponowały tę godność kolejno oliwce.Drygant . z Zeusem.

Drzewo wiadomości dobrego i złego . wiecznie zielony jesion podtrzymujący wszechświat. obwieszone flagami i emblematami. 2.). 9. Przekraczając ten zakaz (Gen. Bóg kaŜe Noemu zbudować przed potopem arkę (korab).przodków Chrystusa. Jakobini w ParyŜu sadzili je juŜ w 1790. por. dziadka Charlesa.zob. Owoc (Po owocach ich. kołami (symbol jedności).'cyprysowe' lub 'heblowane' (?).. trójkątami (równość) i czapkami frygijskimi. W Biblii. z którego w Biblii. Drzewo wszechświata . 33. Herakles (11. 3 3 75 0 2 108 1 4b 1 74 1 Drzewo Judaszowe . 6) Adam i Ewa (tj.Igdrasil. Drzewo Ŝycia . zdobiąc trójkolorowymi wstęgami. 1-17. równieŜ Włosi w czasie rewolucji 1848. Yggdrasill. na wierzchołku zaś umieszczano Marię z Dzieciątkiem. "wielkie drzewo świata". które rzekomo niszczy wszelką inną roślinność w promieniu 247km. Gen. por. wytwarzające trujący sok mleczny uŜywany przez krajowców do zatruwania strzał.. tj. 3. Mesjasz wyjdzie z rodu Dawida.wyobraŜenie drzewa genealogicznego Chrystusa: ze spoczywającego na ziemi Jessego (w Biblii ojciec króla Dawida. W USA w czasie wojny o niepodległość sadzono topole i inne drzewa jako symbol "wzrastającej wolności". weszło do europejskiej legendy jako drzewo. por.).przypowieść biblijna. z którego owoców Bóg nie pozwolił spoŜywać Adamowi.Drzewo Gofer . drzewo. Drzewo Jessego w plastyce . Konary jesionu obejmują Asgard. 6. ludzkość) utracili niewinność i nauczyli się rozróŜniać dobre od złego.rodzące złote jabłka. które by rodziło dobre". o ozdobnej półkolistej koronie. ani złego. Jtunheim i podziemny świat zmarłych. fresk w kościele św.. obciŜając się odpowiedzialnością moralną za swe uczynki. por. np.w biblijnym Raju. Uniw.zob.. 1. Drzewo złe i dobre . a korzenie Niflheim. Izajasz. wyŜej Drzewo genealogiczne (2). 14. 12. Gen. 1: "I wyjdzie róŜdŜka z korzenia Jessego". przez Erazma Darwina. wg Mat. Temat częsty w sztuce europejskiej Xi-Xvii w.drzewo zasadzone (lub słup postawiony) przez ludność. Łuk.). wysokie do 757m. Codex Vysehradensis (Xi w.. praca). Ew. Michała w Hildesheim (ok. ukoronowane czapką frygijską. w . 11. Praga. Judasz(owiec). Drzewo wolności . 43-6: "Nie ma drzewa dobrego. syn Booza i Ruth) wyrasta łodyga lub pień drzewa o gałęziach zakończonych wizerunkami królów Ŝydowskich . Prometeusz. teŜ Ew. 6. ołtarz Wita Stwosza w kościele Mariackim. Drabina (jestestw).(Antiaris loxicaria) gatunek z rodziny morwowatych rosnący na Archipelagu i Półwyspie Malajskim.. strzeŜone przez smoka w gaju Hesperyd na zachodnich krańcach świata... Drzewo rodowe . a wyrastający z ciała olbrzyma Imira (zob.. które by rodziło złe owoce. por. Bibl. 1200) w RFN. mit. witraŜ w Saint-Denis (1144) i w Chartres (1150). skand. wg Mat.. Drzewo Upas .

" Tytuł "przysłowia w jednym akcie prozą". przedtem.. uwaŜali je za przeciwstawienie drzewa wiadomości dobrego i złego (zob. patronie katedry. de Brueysa i Jeana Palaprata. Testamentu otoczonych bordiurą o motywach roślinnych i figuralnych. Il faut qu'une porte soit ouverte ou fermee (1845. wyŜej). kanclerz wielki koronny 1511-15. Polityka). i pyta: "Czy pan chce. trzeciego wyjścia nie ma. Z francuskiej komedii Le Grondeur (Zrzęda. Otwarte drzwi .rzecze słuŜący .dawn. Dla jego biblioteki wykonano pierwszy polski ekslibris (zob. doradca króla Jana Olbrachta. 1170) sztuki romańskiej w Polsce. teŜ Kain (Drzewiej).jedno z dwojga. podkanclerzy 1501. Otwarty (Otwarte drzwi. równieŜ Babilończyków i Asyryjczyków. Drzwi gnieźnieńskie . 1691) D. obejmuje 18 płycin ze scenami z Ŝycia . albo zamknięte . zawierające sceny biblijne.A. Teologowie chrześc. cóŜ będzie na suchym? Biblia. Aleksandra. Wichmana. sekretarz Kallimacha. dyplomata. arcybiskup gnieźnieński od 1531. Drzwi. Drzwi Raju . Ŝe poprzednim razem zbesztano go. wyst. znajdujący się w płd. Drzewicki Maciej . wizerunki biskupów . słuŜący odpowiada.1467-1535. 10 płaskorzeźb przedstawiających sceny ze St. który ofiarował je soborowi sofijskiemu w Nowogrodzie Wielkim w Rosji. złocony brąz i marmur. portalu katedry gnieźnieńskiej. łączyli je z drzewem KrzyŜa św. symbol Ŝycia i Ŝyciodajnych sił. tak nazwane przez Michała Anioła główne dzieło Lorenza Ghibertiego.wspaniały zabytek (ok. bo je zamknął. dawniej. oraz Bolesława Kędzierzawego (z Ŝoną).). Drzwi muszą być albo otwarte. Drzwi płockie . Porta del Paradiso. trzecie drzwi baptysterium florenckiego (1425-52). Drzewiej .legendy o św. 1152-55).drzwi muszą być albo otwarte. . 23."Nie!" . 31."Abym je zostawił otwarte?" "Nie!" .zob. Ŝe zostawił otwarte drzwi.wł. fr. abym je zamknął?" . Ew. gdzie znajdują się od końca Xiv w. albo zamknięte. wg Łuk.słynne romańskie drzwi brązowe z katedry w Płocku (ok. Pan gromi słuŜącego. a wreszcie przedstawiali je jako symbol zbawienia. Wojciechu. zob. w ramkach o ornamentacji roślinnej.mitologii wielu ludów.płockiego. 1848) Alfreda de Musset. i magderskiego. alegorie i symbole. Jeśli czynią to na zielonym drzewie.."CóŜ .

wiosłowo-Ŝaglowy statek rzeczny. właściwość odróŜniającą człowieka Ŝywego od nieboszczyka. moŜna było co najwyŜej giąć. pod którą 18 Vii 1792 Kościuszko stoczył bitwę z wojskami ros. doblon od doble 'podwójny'. 1883-1945. por. Dublon . mniejszy od szkuty i komięgi. Wóz (Drzymały). opisanie Warszawy (1643). (A. łac. wartości 8 złotych eskudów lub 2 (stąd nazwa) pistoli bądź (1848-64) stu reali. spirit. nm.wieś w woj. smalone nad płomieniem. chełmskim. pneuma.najjaśniejsza gwiazda w konstelacji Wielkiej Niedźwiedzicy. fr.(wym.) Dubhe . pod Ŝeglem szumiący.. jak wskazuje etymologia wyrazu i jego odpowiedniki w innych językach: gr. androny. Duby. tj. ang. 'przywódcą. doublon z hiszp. Duch . Dubas.zob. Duby smalone . esprit.Drzymała Michał . Dubienka . ducze) wł. fr. uŜywany do przewozu towarów Wisłą do Gdańska w Xvi-Xviii w. Caudillo. koszałki-opałki. gałęzie dębu (ruskie dub). .złota moneta Hiszpanii i Ameryki hiszpańskiej Xvi-Xix w. ale nie moŜna ich było pleść.dłubas.. w faszystowskich Włoszech o Benito Mussolinim. Il Duce . ładowności do 80 ton.zob. o załodze z 8-14 ludzi. wódz'. głupstwa. Geist. Dualis . tchnienie'.pleść mówić nonsensy. jak wiklinę czy brzezinę. ghost. Dubas . Gościniec albo.oznaczał początkowo '(od)dech. wzgórę i na dół bieŜący. spiritus... Liczba (podwójna). i dzięki właściwej taktyce nie dopuścił do rozbicia wojska polskiego nad Bugiem. Jarzębski.

Diabeł (Rozszczepione kopyto). Spiritus Sanctus. Pracownia) Goethego. Anczyc. Duchy słuŜebne . rz..w tragedii Makbet (ok. duch zaprzeczania. 1606) Szekspira Banko. List św. gdzie chce. nad materią). epoki.zob. Zaproszenie do tańca. ale ciało mdłe . władające czterema elementami (Ŝywiołami): Salamandry (ogień). niewidzialny dia innych biesiadników. 17. Litera.opera komiczna (Warszawa 1873) Ludwika Grossmana. 6. łac. 41.zob. Jana. diabeł.zob. Duch Banka ukazuje się później. gdyŜ wiedźmy przepowiedziały.pierwiastek duchowy oŜywia wszechświat (określenie przewagi inteligencji. 6. Wulgata.(tj. J. natchnienie od woli nie zaleŜy. w czasie uczty. L. Duch przeczenia .z Biblii.Paracelsa i róŜokrzyŜowców. Duch święty . 1. 14.-kat.Duch Banka . spiritus ubi vult spirat. ros. zazw.. Duch porusza materię . Grzech przeciw Duchowi św. Makbetowi.. wg Mat. 31-2. zostaje zamordowany na rozkaz Makbeta. wg. wg Mat. nie wiadomo.łac. der Geist. trzecia Osoba Trójcy św. Duch czasu. z Eneidy. duch oŜywia .. Duch. 8. Tuwima) z wiersza Anioł (1827) Puszkina. duch somnienija duch negacji. wieku . Wiatr (kędy chce. Ew. w Biblii. z Biblii. Banko. Duchch wprawdzie jest ochotny.działanie wbrew poznanej prawdzie. Sylfy (powietrze) i Ondyny (woda). mens agitat molem. 26. Ŝe potomkowie Banka będą rządzić Szkocją.z Biblii. tchnie . 12. der stets verneint. 727. wg . Gnomy (ziemia).nm. Wergiliusza: łac. skąd i jak przychodzi.). kędy chce. duch otricanija. Pawła do Efezjan. 3. Ew. Miecz ducha . Kronika) Holinsheda.objawia się tam. jeden z wodzów wojsk króla Szkocji. por. Duch wojewody. kośc. czyli U wód . Ew. Mefisto(feles) o sobie w Fauście (cz. choć wymieniany w Kronikach Anglii (zob. w formie: spirilus. Duchy elementarne . libretto: Wł. List św. Ew. Pawła do śydów.panujące w jakimś okresie poglądy i tendencje. duch wątpienia. Nieczysty duch .. Litera zabija. słabe) z Biblii. rozumu. nat ubi vult. I. duch bluźnierczy (tł. Duch róŜy . nie jest uwaŜany za postać historyczną. .

łac. KaŜdy dudek ma swój czubek . nie mnie! . oszukać. nadawane arystokracji.umrzeć. tubek. piszczałka. Dudka .przysł. du gleichst dem Geist.(właściwy. zob. den du begreifst. Wystrychnąć na dudka . hupka. Deffand. nabrać. 2. Mickiewicz. hutek. dudniącego monotonnie głosu. kiep. 10. prawdop. prastary ludowy instrument muz. Noc) Goethego. Kurek. coś. zdrowy rozum.'oddech. czym moŜe się pochwalić. dawn.) Duchna . młode w gnieździe. nazwa jest dość trafnym. z Satyr. 356. mens sana in corpore sano..omamić. Order Ducha św. 30. pierzyna. zwieść. 4. tj.dawn. . z Biblii. Juwenala: "Bogów prosimy tylko o zdrowy rozsądek w zdrowym ciele. czubaty). na główce ma rozkładany. Wyzionąć ducha . 664-65. nic nie pokazać. 3.. Równyś duchowi. Dudek .najwyŜsze odznaczenie monarchii francuskiej 1578-1791 i 1815-30. ośmieszyć. 12. zaniepokojone. wudwud(ek). wystrzykują z gruczołu tłuszczowego cuchnącą ciecz.fujarka. pierzynka (duchenka). . pokazać dudka na kościele . powietrze'." (Wojski) wciągnął w głąb pół brzucha I do płuc wystał z niego cały zapas ducha. naśladownictwem głosu dudka. Du Deffand . Treny Jerem. puchowy czepiec nocny.Marka. strojny czub.głupiec. błazna. Zdrowy duch w zdrowym ciele . od dukającego. 1.zob. Obiecać.nm. nicht mir! słowa Ducha z Fausta (cz. (A. szlafmyca. Pan Tadeusz. Dudek . coś go pojąć zdolny. pospolity. ptak zamieszkujący Stary Świat.zrobić z kogoś głupca. duch .

. pozostawiąc ją w swym pokoju. francuskiego. czątym.). zbankrutował w 1790. w Polsce za Łokietka w 1320. duena. uŜywany we wsch. instrument muz.gajdy. sztuki teatralne. z czego jakoby pochodzi nazwa. ona jednak kocha Antonia. duga (ros.(wym: drfu:r).srebma moneta bita w 1140 przez Rogera Ii (zob. Bytom 1966) Sergiusza Prokofiewa. na Ukrainie i Białorusi. ducato 'księstwo'. nosząca napis "R DX AP". Niedźwiędź zdechł.o ustępowaniu. 'Rogerus Dux Apuliae'. Ŝe duenna jest łączniczką między Luizą i Antoniem.przysł. W końcu Izaak poślubia duennę. duca 'ksiąŜę'. zwany czerwonym złotym a.' Opera komiczna (1775) Richarda B. drukarz.Dudy . dudarz) wydobywa dźwięki przez naciskanie worka ramieniem. Polsce. libretto kompozytora wg Sheridana. por. potem w wielu krajach.in. m. kiedy niedźwiednicy przygrywali na dudach do tańca tresowanym misiom. Don Jerome. Dufour Piotr . wydawał w Warszawie od 1773 druki w wielu językach. wł. ta wymyka się z domu w przebraniu duenny. . pol.ang. Jerome odkrywa. Dukat . a od 1785 takŜe w Łowiczu i Grodnie. Thomasa Linleya seniora i juniora. 'starsza kobieta słuŜąca jako guwernantka i towarzyszka młodych dam w rodzinach hiszp. Ŝe jego córka Luiza poślubi młodego i brzydkiego śyda Izaaka. tj. składaniu broni. oddala więc duennę i zamyka Luizę. z czasów. Kobza (instrument strunowy). burdonowych (dla dźwięków wytrzymywanych nad a. Duha . ukr. wybuchowy i uparty ojciec.) drewniany kabłąk nad chomątem słuŜący do umocowania uŜwy (rzemieni przy chomącie) i połączenia jej z dyszlami (hołoblami) w zaprzęgu jednokonnym. z których dudziarz (dawn. księcia Apulii. łac. dudy w miech . dudziarz po skończeniu gry owijał piszczałki w opróŜniony z powietrza miech. zwijaniu chorągiewki. Dudy w miech .ros. wyst.(białorus.). pod melodią). jedna z odmian dud nazywała się koza. Duenna . Pierwszy złoty dukat w 1284 w Wenecji. potem od 1528 do 1831. Zaręczyny w klasztorze . dawaniu za wygraną. i port. Sheridana z muz. króla Sycylii. a Luiza Antonia. księgarz i wydawca polski pochodz. 1727-96. zdecydował. złoŜony ze skórzanego worka z zapasem powietrza i piszczałek (piszczeli) melodycznych i bardunowych a. Obruczenije w monastyrie opera (Leningrad 1946. z hiszp.

Duma (1) . dzielący las na ostępy i oddziały. oraz poglądu.w dawnej Polsce .) lub obyczajowej. z towarzyszeniem bandury. ciasnota horyzontów i wysokie mniemanie o własnych walorach moralnych i obywatelskich. często w formie ballady. megiera atakująca piekło w krwawych blaskach ognia.Dukt . aby u jej stóp składać trofea swych zwycięstw. Janie Wyhowskim i in. 'Obłąkana Greta') obraz (1562) Pietera Bruegela St. ustanawiana. faryzeuszostwo. wybranka. Dulska . Tatarami. Dumka zachodnioukraińska ludowa piosenka liryczna.linia graniczna między posiadłościami prywatnymi bądź między prywatnymi a królewszczyznami.. właścicielki kamienicy.). krzepka dziewczyna z winiami. groŜących "szkandałów". półlegendarnej (walki i przygody Kozaków z Polakami. Dulle Griet . Bohdanie Chmielnickim. Ŝe pieniądz nie cuchnie. moralność Dulskiej. piękna dama serca Don Kichota (zob. wycięty w lesie pas. kobzy a. okno widokowe. Dulszczyzna kołtuńska . kształt. iron. o Bohunie. o charakterze elegijnym. o treści historycznej a.). z łac.(hol. prześwit w parku. ogranicza się do zasady prania swoich brudów we własnym domu i tuszowaniu. Turkami.mieszczańska hipokryzja. epicko-liryczny ukraiński utwór poetycki o charakterze smętnej pieśni ludowej. otwierający pośród drzew widok na dalszą perspektywę. Mazepie.) Orianę. pani serca. a wszystko to z nieustannym akompaniamentem moralizatorskim. śpiewanej od Xvi w. Sawie-Calińskim. Dulcynea z Toboso . jak Amadis de Gaula (zob. Muz. wytyczana i znaczona pod kierunkiem podkomorzego (od Xv w. krój. liry. ductus 'prowadzenie. . Antwerpia..tytułowa bohaterka tragikomedii kołtuńskiej Moralność pani Dulskiej (Kraków 1906) Gabrieli Zapolskiej. W istocie jednak była to Aldonza Lorenzo. Mayer van den Bergh. Neczaju. przest.lit. umiłowana. którą wybrał. charakter pisma.szlachetna. za wszelką cenę. młoda wieśniaczka z pobliskiej wioski. obłuda. ciąg'.

który wkręcił się w szprychy koła. aby zdobyć jego koronę. gdzie odkrył Ziemię Ludwika Filipa i wyspę Joinville. Gosudarstwiennaja Duma. tancerka amerykańska. Morzu Śródziemnym na Ŝaglowcu "Corvette" i przewozi do Francji pasaŜerkę.) w 40 lat po katastrofie. z Sergiuszem Jesieninem. i łaskawy król Szkocji. która wkrótce miała zasłynąć: Wenus z Milo. zamordowany przez dowódcę swoich wojsk. opracowała własny system tańca "wolnego". parlament w Rosji od 1906 do 1917. uduszona szalem. . Nie znalazła początkowo uznania w USA. ale w Europie zdobyła wielką sławę i wpływ na taniec współczesny. ruchy i kostium bosych tancerek antycznej Grecji. gdzie w 1828 odnajduje na płytkim dnie morza szczątki rozbitego statku La Perouse'a (zob.1878-1927. który miał odtwarzać technikę. ok. Dumont D'Urville Jules S. odbywa podroŜ na "Astrolabe" na Melanezję. Odchodząc od wzorów akademickich. Zginął jako ofiara pierwszej katastrofy kolejowej. W 1903-27 występowała we wszystkich stolicach Europy i Ameryki (w Warszawie w 1905). a odcinek wybrzeŜa wsch. 1040. danken) król Szkocji od 1034. Gordona Craiga. w 1819-20 bierze udział w 2 wyprawach hydrograficznych na wsch.Terre Adelie. aŜ wreszcie wziął z nią ślub w samolocie. następne jej małŜeństwo.Duma (2) . do 1547 rada feudałów wielkiego księcia moskiewskiego. Duncan Isadora . wnuk i następca Malcolma Ii. W 1826-29 i 1837-40 kierował wyprawami na wody antarktyczne. ros. 8 V 1842 w Saint-Germain-enLaye pod ParyŜem. Dunder . . Makbeta. niech go piorun strzeli.niech go licho porwie.C. 'Ziemią Adeli'. reformatorka tańca scenicznego. którego Makbet zabija. Ŝeglarz i podróŜnik francuski. Antarktydy nazwał imieniem swej Ŝony . dmą drwil).bojarska. 1790-1842. od 1547 do 1711 rada cara. Niech go dunder świśnie . Zginęła w czasie przejaŜdŜki otwartym autem. w tragedii Makbet (zob.z nm. Mianowany kapitanem fregaty. Duma Państwowa. Jako pierwszy oficer na "Coquille" odbywa podróŜ dokoła świata. Donner 'grzmot'. Mikronezję i Melanezję. Jego mapy Mórz Południowych zrewolucjonizowały ich hydrografię i wprowadziły podział na Polinezję. od Xv w.(wym. Duncan I . Była Ŝoną wielkiego teoreta i praktyka teatru.(wym.) Szekspira szczodry. było jednym z najgłośniejszych wydarzeń obyczajowych Europy lat dwudziestych: piewca chłopskiej Rusi ścigał gwiazdę tańca po całym kontynencie. ale ilustrował utwory nowoŜytnej muzyki powaŜnej.

w 1093. Romeo i Julia). Po raz ostatni wystąpiła w sztuce D'Annunzia Porta chiusa wł. sumy właściwości i procesów . Dupin Auguste . wyrazie twarzy. zał. duze). zrzędzić. burczeć. o melancholijnym.) krzyŜowo-Ŝebrowe sklepienia gotyckie. zarówno bohaterek Ibsena. dani:din) poetycka nazwa Edynburga. "racjocynacyjnych" (opartych na rozumowej analizie) Edgara Allana Poe: Zabójstwo przy rue Morgue (1841). celt.(wym.(wym. 'Zamknięte drzwi'.(wym.Dunderować . Duse Eleonora . Xii w. dupę) pierwsza w literaturze postać detektywa-analityka. ukończona w 1133. JuŜ mając 14 lat grała z powodzeniem Julię (zob.łajać. umiała z krańcową prostotą i brakiem sztuczności teatralnej oddawać najsubtelniejsze odcienie uczuć. Edwin . pierwowzór Marguerite Gautier. pana Lecoq. Duplessis Marie . rzuciła teatr. Sherlocka Holmesa. jak iDumasa-syna. bazylika trzynawowa z transeptem i trzynawowym chórem przebudowanym w 1235-89. Szczupła. Cartera. darem) miasto w płn. Szekspira. Tajemnica Marii Roget (1843) i Skradziony list (1844). tragiczka włoska ze starej rodziny aktorskiej. pomstować. Anglii. jedna z najpiękniejszych w Anglii.. w ParyŜu zaś w 1897 sława jej zaćmiła samą Sarę Bemhardt (zob. gromić. dun 'twierdza'.(wym. często występowała w jego sztukach. załoŜyciel miasta. słynna kurtyzana paryska 40. sobaczyć. Dama (kameliowa). pochodząca z ubogiej wsi normandzkiej. zmienna w nastrojach. Tu po raz pierwszy zastosowano (w pocz. W 1893 uwaŜano jej Damę kameliową za wydarzenie teatralne Nowego Jorku i Londynu. lat Xix w. Durham . zob. 1824-47. Edin. duplesi). Romantyczna miłość wiązała ją z poetą Gabrielem D'Annunzio.romańsko-gotycka. a kiedy się w 1909 rozstali. występująca w trzech nowelach detektywnych.. aby wrócić na scenę dopiero na 3 lata przed śmiercią. 1858-1924. Dusza . Katedra . Dunedin .).tradycyjna nazwa psychiki człowieka.(wym. nawa środkowa z obiema potęŜnymi wieŜami jest z Xii w. protoplasty Nicka. sztorcować.król Northumbrii.

w. 47-48.uzdrowisko w woj. spiritus movens (a. łac.) Dusza m(oj)ej duszy . Naga dusza . wędrując do Salamanki. Dusza głodna. siła sprawcza. do Ŝelazek do prasowania. przypowiastka w przedmowie do powieści (1747) Przypadki Idziego Blasa. 9.bardzo się bać.psychicznych. ale starszy odwalił kamień. Rogata dusza .serdeczny. (J. Pod spodem ukazał się skórzany trzos z setką dukatów i papier z napisem: "Przechodniu.zob. O Polsko! póki ty duszę anielska Będziesz więziła w czerepie rubasznym. komu czego braknie! Kto z was pragnie. płytka Ŝelazna rozgrzewana do czerwoności i wkładana dawn. uczynny. Lesage'a. Duszniki-Zdrój . nieustępliwy. Ŝyczliwy. główna spręŜyna (o człowieku). dawn. przen. aby zrozumieć napis na kamieniu. któryś miał cierpliwość. w piętach . łac. kobieta. kto z was łaknie? (A.) Dusza człowiek . człowiek. wychodzący z ciała w momencie śmierci. PodróŜ do Ziemi Świętej. Grób Agamemnona. weź te pieniądze i uŜywaj ich do woli. gdzie w 1826 przebywał na kuracji Fryderyk Chopin. Martwy (Martwe dusze).pieniądze.coś najdroŜszego. Słowacki. por. 91-93. Mickiewicz. poddany. np. Chór do ukazujacych się zjaw. poemat Fanfazja Ŝycia." Autor upomina czytelnika. Dusza świata . anima mundi. młodszy Ŝak poszedł dalej. Mówcie. poezja. 263. nieśmiertelny pierwiastek Ŝyciowy. wyciągnął z dzieła ukryte w nim nauki moralne. Dusza sprawy .-R. chłop pańszczyźniany. Dwaj Ŝacy. spostrzegli omszały kamień z napisem: "Tutaj jest uwięziona dusza licencjata Pedra Garcias". A. Krasińskiego. fr. Histoire de Gil Blas de Santillane. . Nagi. spragniona . łaknąca. Dusza Pedra Garcias . Psalm 106. zob. muzyka. psyche tou kosmou. Póty kat będzie rąbał twoje cielsko. Ii. od 1946 co rok w sierpniu odbywa się tu festiwal chopinowski. Mieć duszę na ramieniu.jej motor. w wielu religiach niematerialny. najbardziej ukochanego. wałbrzyskim nad Bystrzycą Dusznicką.człowiek hardy. w 1897 wystawiono mu pomnik w parku.w Biblii. Dziady cz. Z. aby jak rozsądniejszy z Ŝaków. rector).gr. niewidzialny.

Z dwojga złego mniejsze .nm.zob. Gdzie dwaj się kłócą.łac. rzeka jest obrazem zmiennej rzeczywistości. duo cum faciunt idem. operetka (1933) Roberta Stoltza.zob. tam trzeci się cieszy (a. Przypowieść o dwu synach . Dwa serca biją w walca takt . Foscari. bis dat qui cito dat. Gdy dwaj robią to samo. duobus daminis servire. ta sama natura jest ciągle inna. Dwaj panowie z Werony . Zwei Herzen im Dreivierteltakt. wg Mat. Liczba.łac. przysł. Drugi. to nie jest to samo .. Ew. teŜ Trzeci. Wojna (Białej i Czerwonej RóŜy). Syn. Dwaj ślepcy .). Dwa miecze . Ogień. przysł. Les deux aveugles. Dwa razy daje. non est idem. 6.sentencja Heraklita z Efezu (ok. do ręki Sylwii. równieŜ film dźwiękowy.Dwa . Liczba podwójna . wczesna (ok. przysł.tuzin.łac. korzysta) . 1594-95) komedia Szekspira o wątku wziętym z bukolicznego romansu Diana Montemayora. Dwaj Foscari .fr. The Two Gentemen of Verona. Dwa razy do tej samej rzeki wstąpić niepodobna . Wulgata.zob.zob. kto prędko daje . córki księcia Mediolanu. Dwaj panowie to Walentyn i Proteusz.zob. w której wszystko płynie. zob. .. Wojna Dwóch RóŜ . Sługa (dwóch panów). który chce ją wydać za Turia. krotochwila muzyczna. Zły. duobus litigantibus tertius gaudet.por. zrazu serdeczni przyjaciele. Dwa ognie . Dwóm panom słuŜyć . musiquette. Władysław (Jagiełło).zob. 480 pne. zob. Dwie wdowy . 24.opera (Praga 1874) Bedricha Smetany. Dwanaście . Offenbacha.zob. 540-ok. debiut operetkowy w I akcie (1855. wraz z Białą nocą) J. później rywale.łac.ang. protoplasta musicalu.

Górnicki przenosi miejsce akcji z dworu ksiąŜęcego w Urbino do willi Samuela Maciejowskiego.ros. aby nie powstało centrum tonalne. z materiałem dźwiękowym 12 półtonów oktawy ułoŜonych w dowolnie wybraną serię (szereg) bez powtórzeń dźwięków serii. podsystem systemu sześćdziesiątkowego. oddział czerwonej gwardii patroluje ośnieŜone ulice Piotrogrodu. Dwunastodźwiękowa (12-tonowa) technika . SłuŜebnica Lii.napisany z inicjatywy króla Zygmunta Augusta traktat prozą (1566) Łukasza Górnickiego. Dwunastu . gros = 12 tuzinów) itd. spolszczenie włoskiego arcydzieła renesansowego Il Cortegiano (1528) Baldassara Castiglione. w walucie bryt. dodekafonia. Ostap Bender. byli protoplastami plemion. System dwunastkowy . na grunt szlacheckiej... 41). Manasses i Efraim.których patronimicznymi protoplastami miało być potomstwo biblijnego Jakuba (Gen. Apostołowie. Lewiego (który nie dał początku plemieniu. Prawo dwunastu tablic . Lia urodziła mu jego jedyną córkę. w miarach stopniowych kąta. biskupa krakowskiego i kanclerza koronnego. Symeona.zob. Bilha urodziła mu Dana i Neftalego. 12 plemion Izraela . próba mająca wartość dokumentu kształtowania się ideałów humanizmu Odrodzenia w Polsce. 12 paladynów . ideału dworzanina. słuŜebnica Racheli. i sześciu synów: Rubena. postanowień' ułoŜonych przez Cyryla z Aleksandrii i przyjętych w 431 przez sobór efeski. V w.. potępiających naukę o dwóch osobach w Chrystusie.zob. Dwanaście krzeseł . w anglosaskich miarach i wagach jeszcze w Xx w. do dziś zachowany w rachubie czasu (12 godzin). z których dziesięcioro było załoŜycielami plemion Izraela. .numeracji. Paladyn.komponowania utworów muz. Judę (od którego pochodziło plemię Dawida i jego monarchia). z którą wystąpił patriarcha Konstantynopola Nestoriusz. Zilpa. Synami Racheli byli Beniamin i Józef. Prawo. (szyling =12 pensów) do 1971. Dinę. Dwienadcat'. Dworzanin Polski .zob. nadspodziewanie udana próba przeszczepienia wytwornego wzoru włoskiego człowieka Renesansu. synowie jego. urodziła mu Gada i Asera. "grubej" kultury polskiej. wprowadzonego przez astronomów chaldejskich ok. poemat (1918) Aleksandra Błoka. pne. Issachara i Zebulona. w niektórych gałęziach handlu (tuzin.słynnych 'rozstrzygnięć. ale był protoplastą Lewitów).zob.12 enatematyzmów . który nie załoŜył plemienia. 12 apostołów . Jakub miał trzynaścioro dzieci.

renesansowa fasada z attyką. zamek a. Dwór św. zrekonstruowany 1957 wg stanu z Xvii w. słuŜba dworska. brytyjski dwór królewski. niegdyś miejsce zebrań i zabaw mieszczan gdańskich. (król) Petaud. Dwójniak . Trójpolówka.późnogotycki. wielki dwór. stosowany w Polsce do Xiv w. rząd. a drugą ugoruje. rolniczy system gospodarowania. Artur). Dwór Artusa . Dwór Bractwa św. dwie sztuki drewna (z . Dworzyszcze .zob. zamek panującego a. Dwupolówka . James. spalony w 1945.pod Krakowem. gwiaździstym sklepieniem.gospodarka dwupolowa. uŜywanego przez dwór do przyjęć oficjalnych itp. por. z 1481. Dwór króla Petaud . później w krajach nadbałtyckich (nazwa od legend o królu Artusie. Dyby .zob. liczne facecje.. magnata. administracja.in. jego właściciele. gotycki Dwór Artusa przy Długim Targu w Gdańsku. 1616-17. mniejszej) posiadłości ziemskiej. Court of St. nieprzystojne anegdoty.ang. a więc np. trójdzielne halowe wnętrze z gotyckim.typ budynku cechowega a. magnat i jego otoczenie. korporacyjnego. rezydencja właściciela (zwł. w puszczy przed kolonizacją wsi na prawie polskim a. pastwisko. niegdyś bogato wyposaŜone. parcela osadnicza. spalony w 1945. rozmawiające uczenie kobiety. 1494. pęta drewniane. odmiana pręgierza. dyskusję o malarstwie. panujący. prcebudowa w 1552. pot.w dawnej Polsce osobna zagroda chłopska w polu a. budynek. Jakuba . nazwa od starego pałacu św. obok Złotej Bramy w Gdańsku. zob. co wg niego w oryginale jest nieodpowiednie dla Polaków. dodaje natomiast wiele z Ŝycia polskiego. niemieckim. Górnicki opuszcza wszystko. Jerzego . dworzanie. majątek ziemski.kłoda. w Xiii w. nad Prądnikiem. Jakuba. siedlisko. państwa z monarchą na czele. Dwór . w Anglii. niewielka siedziba ziemiańska wraz z zabudową mieszkalną i gospodarczą. w Polsce do 1945 dom mieszkalny. orszak. przeznaczonego na zebrania. świta. dzielący przestrzeń omą na 2 części. z których się co rok na przemian jedną obsiewa. folwark.w ustroju monarchicznym siedziba. Miód (pitny). zrekonstruowany. m.

rz. stalowy.opera (Londyn 1689) Henry Purcella. znękana jego groźbami. Europie. Gdy dowiaduje się o jej zaręczynach. która uciekła z Fenicji do płn. zakochany w córce bogacza Lei. w które zakuwano skazańca. dyba. dusza zmarłego grzesznika która zamieszkała w ciele osoby Ŝyjącej. 1-4). trójhalerzówka'. dzieło Owidiusza. pozostawiwszy go w biedzie. Pod wpływem egzorcyzmów rabina-cudotwórcy opuszcza ciało ukochanej. kiedy jej brat. dibbuk 'połączenie. Dido and Aeneas . Ŝe objęła nimi miejsce.Elissa. mit. odpycha atrętne zaloty króla Libii i wreszcie.dudek.. Ŝegl. król Tyru. 'skóra'). kara wymierzana w śrdw.tragedia (1594) Christophera Marlowe'a i Thomasa Nasha. Dybuk . jarzmo górne. Duttchen 'trójfenigówka. umiera. wyst. wierna pamięci zmarłego męŜa.fikcyjne listy miłosne kochanek z legendarnej przeszłości. zawierają list Dydony do Eneasza. zob. operę narodową. na którym stanęła Byrsa (łac. Dydek . z hebr.. Wg starszej wersji legendy. Hemidy . powstała w czasie wojen punickich. aby dostać Leę. Xviii w. gdy zmarł ojciec rodzina Chonena. Eneasz (Eneida.w folklorze Ŝyd. ale ojciec Lei nie dotrzymał obietnicy. zabierając jednak i jej duszę. Inna wersja legendy. pne. trojak. akropol Kartaginy.wyŜłobieniami na ręce i nogi). a po śmierci dusza jego wstępuje w nią jako dybuk. drobna moneta zdawkowa w Polsce w 2. i błaga. Młody jeszybotnik (uczeń szkoły talmudycznej) Chonen. później 6 groszy miedzianych. opowiedzianej przez Timajosa. uchodząca za ang. 1863-1920. mieszczanom i chłopom. Dydona . aby został u niej. pierścień drewniany a. cofa ją z Ix w. zwł. zamordował jej męŜa Sycheusa.sztuka (Warszawa 1920. poł. W Libii król Jarbas ofiarował jej taki obszar ziemi. Afryki. pol. legendarna córka króla Tyru. przywiązanie'. Ojcowie młodych przysięgli sobie niegdyś połączyć swe dzieci ślubem. do czasów wojny trojańskiej. łączący obie części masztu. Dydoria pocięła skórę na tak wąskie pasy. z nm. co dla niego uczyniła. Dydona. sprowadza do Kartaginy Eneasza. Łódź 1925) Salomona An-skiego. Dybuk . zaprzedaje duszę diabłu. The Tragedy of Dido . w którym przypomina mu wszystko. rozstaje się z Ŝyciem skacząc w płomienie stosu. aby zagarnąć jego majątek. jaki da się nakryć skórą wołu. Pigmalion. . który budzi w Dydonie miłość.

ParyŜ. pryw.). były wspólne dla całego królestwa polskiego. z łac. pryw. belka. pień drzewny (przepiłowany wzdłuŜ). gruba deska.duŜy. zamknięty.. Dyl Sowizdrzał . prymitywny piec o otwartym ognisku. uŜywany w Xvi-Xix w. diligence 'pośpiech. tekst: A. w dawnym prawie procesowym odroczenie rozprawy sądowej. Dygesty . Dymarka .obraz Mantegny. z łac. na podstawie statutów Kazimierza Wielkiego. DyliŜans . Scarlattiego (powtórnie skomponowana). Dido(ne) . Haydna. Londyn. 'w obłędzie'. Franceschi.obraz Rubensa (ok.gruba tarcica.zob.odkład. Londyn. DyliŜans drąŜkowy . przetłumaczone z łaciny na język polski w 1449 przez Świętosława z Wojcieszyna. Diele 'deska. digesta (zob. dyliŜans'.dymówka. z fr.opera (1853-63) Hectora Berlioza.Didone delirante wł. publiczny pojazd konny. tarcica'.. opera (1696) A.nazwa 7wodów (zbiorów praw) powstałych w Xv w. Reynoldsa. Sowizdrzał. Londyn. Śmierć Dydony .lekki. z nm. bez resorów. tekst: Pietro Metastasio. dilatio 'zwłoka. Dyl . Trojanie . Dylacja . słuŜący do wytapiania Ŝelaza z rudy przez jej odtlenienie przy pomocy węgla . bal. w całej Europie do przewozu (kilkunastu) pasaŜerów i poczty. 'opuszczona'. Didone abbandonata wł. którego pudło zawieszone było na drąŜkach. najszybszy (przed wprowadzeniem kolei Ŝelaznych) i najwygodniejszy środek komunikacji długodystansowej. odkładanie'. Opera (1778) J. z miechami. 1637). Scarlattiego. Turnera (1814). Obraz W. Obraz J. opera (1724) A.

po śmierci ojca w 1584 zesłany do Uglicza. Car Boris . stopniowo od Xiii w. który po śmierci nieudolnego i bezdzietnego Fiodora I (starszego brata Dymitra). zastępowany przez wielkie piece. nm.Ŝartobliwy zwyczaj polewania się wzajemnie wodą w poniedziałek wielkanocny.drzewnego. Po jego śmierci w 1605. Dymitr . Ostern 'Wielkanoc'. kontrybucja wojenna'. w 1598 sam został carem. bylina z rodziny rutowatych. syn cara Iwana Iv Groźnego i jego 7. (1834) Zygmunta Krasińskiego.).) od gospodyń dla chłopców chodzących po domach "po dyngusie". rabunku. Schmeckostern. 3000 pne. Dyngus.1581-91. w okresie wojny domowej i interwencji polskiej i szwedzkiej zwanym "smutą".. carewicz. ok. Tołstoja. Dyptam . podopieczny Jerzego Mniszchta. Śmigus uderzenie (na szczęście) rózgą wierzbową z baziami z Niedzieli Palmowej. równieŜ podający się za carewicza Dymitra. Car Samozwaniec . dawniej dwa róŜne obyczaje wielkanocne: Dyngus datek (jaja. bojarzy. zwanego Dymitrem Samozwańcem. dingnis 'okup. W Polsce stosowano go jeszcze w Xviii w. Ŝony Marii Nagoj. 'Wielki ksiąŜę moskiewski i cesarz prześladowany'. Dymitr Samozwaniec Ii. obwołali carem mniha Grigorija Otriepjewa (podającego się za cudem ocalałego carewicza Dymitra). śmigus .dramat (1908) Adolfa Nowaczyńskiego. tzw. gdzie zginął. dingnus. dramat (1617) Lope de Vegi.czyli Polskie na Moskwie gody .trzeci . schmacken 'bić'.powieść hist. Agaj-Han .człon (1870) trylogii dramatycznej Aleksjeja K.powieść (1928) Zofii Kossak-Szczuckiej poświęca sporo miejsca dziejom kariery i upadku Samozwańca. W 1607 pojawił się następny fałszywy pretendent do tronu. ostatniego z rodu Rurykowiczów. który panował 1605-06 i w kilka dni po ślubie z Maryną Mniszchówną (córką Jerzego.(jesionolistny) bot. Złota wolność . ze st. o duŜych . wojewody sandomierskiego) został zabity wraz z obecnymi na Kremlu Polakami przez lud podburzony przez bojarów. Schmackostern. wędliny itp. zapewne zamordowany na polecenie Borysa Godunowa (zob. z nm.). wykupno od podpalenia. zabity w 1610 przez własną straŜ tatarską EI gran Duque de Moscovia y Emperador perseguido hiszp. przy poparciu części magnaterii polskiej. najstarszy sposób otrzymywania Ŝelaza (Egipt.

diskos. nie zgadzający się'.) przedstawiający zawodnika w chwili poprzedzającej rzut dyskiem.dawn." F. Dystrakcja . Jutumę.zob. mającą moc wyciągania strzał z ran i gojenia ich. distractio 'rozłączenie'. Boy-śeleński. drewniany okuty metalem.krąŜek metalowy a. głowa z Palazzo Lancelotti. Porziano.(fr. W księdze Ix Jerozolimy wyzwolonej Tassa Godfryd zostaje przez nią uratowany.róŜnowiercy. a wykonawczą pięcioosobowy rząd (zw. tł. w Gliptotece w Monachium. Kobiety: tuniki. 1795-99. MęŜczyźni: frak. zwł. 450 pne. Gargantua i Pamagruel. w dawnej Polsce nazwa stosowana gł. krótkie spodnie. wydzielająca wonne. rozrywka. 62. Dyzunici. meblarstwa i kostiumologii. Rabelais. "Tym zielem Wenus uleczyła swego ukochanego syna Eneasza. kalwinów i arian. z fr.. okres trwający od rozwiązania Konwentu do zamachu stanu Bonapartego. Muz. Naz.. bufiaste rękawy. kamizelka. Dyskobol . Dysk . Nar. uŜywany w sporcie do rzutów w dal. roztargnienie. Dysk z Fajstos . z gr. szal. odszczepieńcy od dogmatów kościoła panującego. fular. Dysydenci . znany z kopii rzymskich w Watykanie. z łac. directoire) schyłkowy okres Rewolucji Fr. Dystrakt . coś.liściach. Dyrektoriat . uwaŜana niegdyś za leczniczą. kiedy władzę ustawodawczą miał dwuizbowy parlament (Rada Pięciuset i Rada Starszych). distraction od łac. Fajstos. skaleczonego w lewe udo strzałą wypuszczoną przez siostrę Turnusa. płaski krąŜek przypominający kształtem dysk sportowy. 4. Warszawa. co rozprasza uwagę. nie zachowany. rosnąca w Europie i Azji. gdzie rosła obficie. parzące olejki eteryczne. w Muzeum Brytyjskim. T. człowiek roztargniony. dissidens 'siedzący po przeciwnej stronie. Mus. . zwł. nowoŜytny odlew brązowy: tors z Castel. por. wąskie i długie suknie z trenem. w Museo delle Terme w Rzymie. przeszkoda w skupieniu uwagi. do luteranów.dawn. wysoki stan podkreślony paskiem. łącząca się z tym okresem faza rozwojowa klasycystycznej sztuki fr. Rzym. najlepsza z kolekcji Lancelotti. równieŜ dyrektoriatem).brąz dłuta Myrona z Eleuterai (ok. nazwa od góry Dikte na Krecie.

po lewicy zaś duchy. namiestnika. Rzemiennym dyszlem . zabierając się okazjami na spotykane wozy. Hołoble. śpiewana przez chóry przebrane za satyrów z orszaku boga.(Sulejmana) legenda muzułmańska oparta na Koranie. umoŜliwiający kierowanie pojazdem przy pomocy zaprzęgniętych do niego koni. aby go niósł miękko i spiesznie.drąg umocowany do przedniej części wozu. z towarzyszeniem aulosu. pobierana od przejeŜdŜających (po) wozów na drogach i rogatkach przez miasta średniowieczne.Dyszel .na utrzymanie ulic i bruków.(latający) księcia Husajna (zob. Dietrich von Bern. Turcji Osmańskiej. 38. Czarodziejski dywan . Dywan . król dawał sygnał. Dytyramb . Wielki Dywan) zespół wysokich dostojników zasiadający w obecności władcy. król Ostrogotów. . w literaturach Wschodu zbiór wierszy napisanych przez jednego poetę.) i wróŜce Pari-Banu. na usługi. Pieśni o Nibelungach. por. państwach tureckich (zwł. decydujący o sprawach wagi państwowej. podróŜować) często zbaczając z drogi dla odwiedzin a. silny. Thidrek. z nm. ksiąŜę pokoju.. prawdop.nm. 'Teodoryk z Werony'. kancelaria. a prócz króla mieściło się tam całe jego wojsko. 36 ("I oddaliśmy mu wiatr. do 2. dla osłony od słońca ptaki z rozpostartymi skrzydłami tworzyły nad nimi baldachim.kobierzec. występuje w Pieśni Hildebianda.) tragedii. z gr. jako bohater śrdw. Dywan króla Salomona . dokądkolwiek rozkaŜe"): na dywanie z zielonego jedwabiu ustawiano tron. dała początek (Vi w. dithyrambos. po prawicy męŜowie i kobiety. ku czci boga Dionizosa.(jechać. rozszerz. Dyszlowe opłata . poł. pieśń pochwalna. sag i pieśni niemieckich i islandzkich. sala posiedzeń. lecz powściągliwy. Dytryk z Bern . Thidrekssaga i w pomniejszych poematach śrdw.). panegiryk. Teodoryk Wielki (zob. w Persji. a dywan się unosił i lądował na wskazanym miejscu. grządziel (pługa) '. wezyra a.grecka pieśń chóralna. Deichsel 'dyszel. isl. narzuta. pne. Latający) z Opowieści o księciu Achmadzie (zob. Xix w.

pochodząca z czasów pogańskich.poemat dramatyczny (1823. Jana. staruch.) Dziadek do orzechów . Bardzo starzy oboje. Kraków 1901) Mickiewicza. mn.Ŝebrak odpustowy. fr. ona kaszląca.ros. nie zgodzili się na unię z kościołem rz. stary. po unii brzeskiej. prawdop. składająca się z uczty obrzędowej i uroczystego wywoływania dusz zmarłych. Dyzunici .I. ich owoce. balet-feeria (Petersburg 1892. wyst. ang. z czasem zastąpiona obrzędami Zaduszek.popularny wiersz J.Dyzma Nikodem . zwł. (w. pierwszy człon cyklu. Przemówił dziad do obrazu. Dumasa-ojca. dawn. pomyślany jako całość cykliczna. . Xx w. Casse-Noisette.. Czajkowski. wyst. stary Ŝebrak. słaba On skurczony we dwoje. Unici. obchodzona gł. na Litwie i Białorusi. sporządzana zwykle na św. oj. A obraz doń ani słowa. muzyka: P. Dysydenci. Nikodem Dyzma.T. WsiewotoŜski wg wersji A. 1-4. z pocz.przysł. Szczełkunczik. Taka byłla ich rozmowa. Hoffmanna.A. matki.) Dziad i baba . widowiska kultowego. Bydgoszcz 1958). libretto: M. Kraszewskiego: Był sobie dziad i baba. oj. przywoływane zaklęciami. stary człowiek.zob. baśni Dziadek do orzechów i Król myszy E. z komicznej. Dziad kalwaryjski .uroczystość ludowa ku czci zmarłych. w l. oj.ojciec ojca a. Dziady . czepliwe koszyczki kwiatowe łopianu. Nussknacker. jest rodzajem oratorium. kukła słomiana. 9-12. Petipa i I. nm.-kat. na którym pojawiają się duchy zmarłych. krzaki jeŜyn a. Dziad .wyznawcy kościoła greckokatolickiego w Polsce. którzy w 1596. kościelny. drwiącej pieśni dziadowskiej. Dziady . Stal się cud pewnego razu. (wersje sanocka. pol. nazwany Dziadów częścią Ii. lekcew. pochodzenia sowizdrzalskiego. The Nutcracker. Przemówił dziad do obrazu . oj. por. opartego na motywie dawnego święta dziadów ku czci przodków.

11.paradne konie rasy hiszpańskiej. Dzianety . z wł. Dziecko zrodzone bez matki . enfant prodige. Marek. Działolejnia .fr.) stanowisko ogniowe baterii artyleryjskiej złoŜone z platformy (ławy) działowej i schronów. 18. wg. opera (1925) Maurice Ravela.: w dziele) 'dzieło. L'Enfant et les sortileges. nm. tekst: G. the child is the father of the man. Cudowne dziecko . robota. Marsylianka. neapolitańskiej. Dzieci Beliala . 14. pika. dzida. 10. z tur.łac. łac. parafraza z Wulgaty. mantuańskiej.zob. nad wiek rozwinięte umysłowo..fr. do Korynt. Ew. Dzida .ang. 13. praca'. Xviii i Xix w. 14. fantazja ze świata wróŜek i czarów zamieszkujących wyobraźnię dziecka. Mat. z Wulgaty. 19. najdawniejsza broń drzewcowa z grotem.(zajmują się dzieciństwami). 16.. sunt pueri pueri. łac. Działobitnia w Polsce (2. Colette. tureckiej.-S. Dziecko jest ojcem człowieka . odlewnia dział. wybitnie uzdolnione.w dawnej Polsce ludwisarnia. Wunderkind. Dziecko. Dzieci ojczyzny . hodowane w stadninach królewskich w Polsce w Xviii w. jaki człowiek z niego wyrośnie. Dzieci raju . z . Dzieci są (przecieŜ zawsze) dziećmi i postępują dziecinnie .. Belial. moŜna po dziecku poznać.zob.Działo . Komedia(nci). prolem sine matre creatam.lekka włócznia. Łuk. poł. sinite parvulos venire ad me. czyn. z My heart leaps up Williama Wordswortha. Dopuśćcie dziatkom przychodzić de mnie. gianetto 'koń wyścigowy'. Dziecko i czary .'armata' i dzieło 'czyn' pierwotnie jeden wyraz: działo (miejsc. pueri puerilia tractant.. List 1.zob.

poczytanej w średniowieczu za pozostałość pogańskiej litanii. Dziegciarze . S. ok. Dziedzilia . sfera. bądź barbarzyńcy dokonali. m. arcydzieło lit. cytat uŜyty jako motto ksiąŜki O duchu praw (1748) Monteskiusza. nieprzebrzmiały bez echa. spadkobierca. . Historia. greckim. Podział Dziejów na 9 ksiąg i nazwanie ich imionami muz pochodzi prawdop. 484-425 pne.pierw. siedziba rodzinna. Autor śledzi od początku czasów historycznych spory między despotycznymi monarchiami staroŜ. właściciel majątku ziemskiego. kraina. dzięki któremu otrzymał miano "ojca historii". w dialekcie jońskim. jakich bądź Hellenowie.). przedstawiają okres od Wniebowstąpienia do pierwszego uwięzienia św. 'własność dziada'.zob. Ŝeby ani dzieje ludzkie z biegiem czasu nie zatarły się w pamięci. 553. sukcesor. 'potomek dziada'. Wschodu i miastami-państwami greckimi. (dziedziczna) posiadłość. Owidiusza. 2. posiadacz majątku po przodkach. wg Długosza słowiańskie czy polskie bóstwo miłości (odpowiednik gr. zatargi. gr. morałem Dziejów jest ostrzeŜenie przed hybris (nieposkromioną pychą. dla podkreślenia. Hammer). dzieło Herodota z Halikarnasu. dawn. 5. Dziedzina . od wydawców aleksandryjskich. ziemianin. Pawła. szczególnie wyjaśniając. Historiai. gospodarki itd. gałąź (nauki. które osiągnęły punkt kulminacyjny w wojnach perskich. Nadrzędny cel pracy wyjaśnia autor w pierwszych słowach Dziejów: "Herodot z Halikarnasu przedstawia tu wyniki swych badań. scheda. puścizna. zuchwałością) jednostek i narodów. ne puero gladium.Dziedzilelia. wg dawnej tradycji kościelnej napisana przez Łukasza Ewangelistę.pierw. Ewangelii.. kultury. wywołującą gniew i pomstę bogów. hist. dział. Afrodyty). dziś zakres. 'okolica'. Actus Apostolorum.Metamorfoz. w jęz. od kołysanki matczynej dzidzi-leli czy luli.in. Biblia). Ŝe dzieło to nie miało wzoru. łac. Nie dawaj dziecku miecza . prawdop. Wydarzeń czasów mitycznych utor nie uwzględnia. dlaczego oni z sobą nawzajem wojowali" (tł.łac. Dzieje. autora 3. Dzieje . majątek. Dzieje Apostolskie. ani wielkie i podziwugodne dzieła. księga Nowego Testamentu (zob. przysł. Dziedzic . Las (Osadnicy).por.

byś mógł łatwiej rządzić. z 14 ksiąg zachowały się 4 i część piątej.łac.. pięknej pogody w czasie zimowego przesilenia dnia z nocą. łac. divide et impera. "Kto nieskaŜonej prawdzie ślubował. ten musi mówić o kaŜdym bez miłości i bez nienawiści.). z gr. 14 dni stałej." Tacyt. okres trzech dni przed świętem Wniebowstąpienia. I. Apelies. czas pogodny i szczęśliwy. zdaję tylko sprawę z tego. 27. legein ta legdmena). 7.6.-kat. do 5. w cz. Babilończyków. alcyonei diesd ni spokoju i ciszy (morskiej). ok.kośc. Scytów. która przekazała potoności wspomnienie wielkich zmagań Rzymu z Kartaginą. Kronik. er sine odio dicendus est.W cz. króla Francji. Dni nasze jako cień na ziemi (a nie ma Ŝadnego przedłuŜenia) . (ok. Persów. Egipcjan. co mi opowiedziano.z Biblii. Dzieje. z Ptaków. 152.zob. Historia. Ii po przedstawieniu rewolty Jonów (5. 28 . łac. W Dziejach. Relata refero łac. i to odnosi się do wszystkiego. Arystofanesa. (zdobycie Koryntu). S. rz. monumentalne dzieło Polibiusza z Megalopolis w Arkadii. 48-140) następuje relacja z ofensywy Kserksesa przeciw Grecji (7-9). Dzień. Ani dnia bez kreski . dewiza królów: Filipa Ii Macedońskiego i Ludwika Xi (w postępowaniu z arystokracją). Herodot pisze: "Ja zaś muszę podać to. Łacina. przypisywana jednak na ogół Makiawelowi (zob. I. Dni krzyŜowe . w charakterze wprowadzenia. t.. w 1594. łac: Historiae. Dzieło kończy się opisem zdobycia twierdzy Sestos przez Ateńczyków. obejmująca okres od 264 do 146 pne. 118 pne. ale nie zawsze muszę w to sam wierzyć. "Dzieje. . 69-96) Tacyta. pierwsza historia powszechna. co się opowiada (gr. pierwsze z wielkich dzieł hist. 32) i pochodu Dariusza (6. Dni zimorodków. dni alkionowe . co tu opowiadam. necamore quisquam. 29. gr. Dzieje. 200-ok. Dziel i rządź . co sam słyszałem'. Ks.siej niezgodę.zob. Hammer. Libijczyków i Greków. dzieło obejmowało okres od Galby (69) do Domicjana (96). tł. 'powtarzam to. kiedy wyruszają z kościoła procesje do krzyŜa przydroŜnego. 15. sed incorrupram fidem-professis. przedstawiona jest. 1. tł. historia Lidyjczyków. Dzielnica Łacińska .

beztroska. Sto Dni . wg Mat. Dziergać . 11. Ŝe w tym dniu nie spełnił Ŝadnego dobrego uczynku. zimorodki wysiadywały jajka w gniazdach pływających po morzu. 8. za opłatą czynszu. Suche dni . 8. 1. carpe diem. Dzierlatka . tak miał wykrzyknąć cesarz rz. Dies irae. . quia nescitis diem neque horam.. por. cudzej własności nieruchomej. Alkione. dyrli. Suchy. Barykada. I. zob. gr. od dzierg 'węzeł' (Xvii w. diem perdidi. z Wulgaty. przy obróbce lnu: 'trzeć. Dzień Pojednania .z Biblii.. Dzień Barykad . gdy zdał sobie sprawę..zob. Izajasz. przen. czuwajcieŜ tedy . Dzień Sądu . Dzień pańszczyźniany. Sąd(ny Dzień).gdy wg mit. płocha. List do Tesaloniczan. Dzień gniewu . 'chwytaj dzień'. międlić.zob. Napoleon (I). od śpiewu ptaka: dyrli. dzień pańszczyzny . termin techn.zob.zob. Swetoniusza.łac. nie marnuj mijających chwil. szydełkować.ilość pracy wymaganej od chłopów pańszczyźnianych przez dziedzica. dźwiękonaśl. 13. z Boskiego Tytusa.łac. Sąd(ny Dzień). z Pieśni. Straciłem dzień . Dzień zapłaty .(dzień pomsty. DzierŜawa .(po) śmieciuszka. rok odpłaty) wg Biblii. z prawem pobierania przynoszonych przez nią dochodów (czerpania poŜytków). Korzystaj z (kaŜdego) dnia . roztrzepana. 34. Sąd (Ostateczny). figlarna dziewczyna. tak przyjdzie jak złodziej