Władysław Kopaliński

Słownik mitów i tradycji kultury

PWZN Print 6 Lublin 1997

Przedruku dokonano na podstawie pozycji wydanej przez Państwowy Instytut Wydawniczy Warszawa 1985

(c) Copyright by Władysław Kopaliński 1985

Isbn 83-06-00861-8

Redakcja techniczna wersji brajlowskiej: Piotr Kaliński

Skład, druk i oprawa: PWZN Print 6 sp. z o.o. 20-218 Lublin, Hutnicza 9 tel./fax: 0-81 746-12-80 e-mail: print6@lublin.top.pl

Wstęp

Jest prawdą niemal banalną, Ŝe warunki Ŝycia współczesnego, rozwój nowych dziedzin nauki i techniki, a takŜe rosnąca specjalizacja coraz bardziej oddalają nas od naszego dziedzictwa kulturowego. I to właśnie dziś, w czasach, kiedy mamy w kraju więcej ludzi wykształconych niŜ kiedykolwiek przedtem. Coraz trudniejszy staje się dostęp do niematerialnej schedy przekazanej nam przez liczne pokolenia przodków. A przecieŜ świadomy udział w tej schedzie, którego znaczenie łatwo się gubi w krzątaninie dnia powszedniego, jest sprawą niezmiernej wagi (choć nie dającą się zwaŜyć), bo stanowi o poczuciu przynaleŜności do kultury narodowej, europejskiej, śródziemnomorskiej, bo decyduje o uczestnictwie w zbiorowej świadomości społecznej. Słownik niniejszy zrodził się z chęci przeciwdziałania, choćby w najskromniejszej mierze, temu procesowi rwania się więzi kultury. Znam z własnego doświadczenia kłopoty czytelnika, widza czy słuchacza, pragnącego pójść tropem jakiegoś słowa, w którym domyśla się ukrytych znaczeń rodem z naszego dziedzictwa humanistycznego. Spróbowałem więc, kierując się własnym rozeznaniem i doświadczeniem, dokonać wyboru haseł w zakresie mitu i tradycji kultury w najszerzej rozumianym sensie tych dość zresztą płynnych pojęć. Granice wyboru zakreśliła konieczność pomieszczenia się w jednym, choćby obszernym tomie. CóŜ zatem weszło do Słownika? Jego główne tematy moŜna by ująć w szereg wątków. A więc: - postacie i wydarzenia z Biblii, - bóstwa i bohaterowie mitologii śródziemnomorskich i północnych, - bohaterowie legend, sag, epopei, romansów, poematów, pieśni, Ŝywotów, bajek, folkloru, tradycji ludowej, - bohaterowie narodowi i ludowi, otoczeni legendą historyczni władcy, wodzowie, buntownicy, zbójcy, - legendarni i historyczni nosiciele cywilizacji, odkrywcy nowych lądów i nowych dziedzin wiedzy, - słynne (w świecie rządzonym przez męŜczyzn) kobiety,

- słynne dynastie i rody, - słynne bitwy, - miejsca i budowle historyczne, arcydzieła architektury, malarstwa, rzeźby, muzyki, zwłaszcza jako ilustracje mitu lub historii, - popularne pieśni ludowe i narodowe, opery, operetki, musicale, - postacie literackie, te zwłaszcza, które pozostają Ŝywe i znaczące równieŜ poza kontekstem ksiąŜki czy sztuki teatralnej (przynajmniej zdaniem autora Słownika), - wyrazy o znacznej liczbie odniesień do kultury, historii i tradycji (por. Imię, Jabłko, Diabeł, Pierścień), o szczególnym znaczeniu dla tradycji polskiej (por. Szabla, Szlachta, Koń), - grupy znaczeniowe (por. Rodzina, Prowincjonalizmy, Głosy ptaków), - wyrazy polskie rzadko juŜ goszczące w słownictwie czynnym, których nie ma potrzeby uŜywać, ale które powinno się znać i rozumieć. Ta lista jeszcze wszystkiego nie wyjaśnia. NaleŜy tu stwierdzić, Ŝe Słownik niniejszy nie jest ani encyklopedią, ani leksykonem w tym znaczeniu, w jakim potocznie rozumie się te słowa, a zatem mniej lub bardziej pełnym kompletem wiadomości. Nie zdziwi nas przeto, Ŝe choć znajdziemy wśród haseł Dantego ("dantejskie sceny", "dantejskie piekło") i Homera ("homeryckie boje", "homeryczny śmiech", "kwestia homerowa"), nie doszukamy się tam stu innych znakomitości literackich z Szekspirem i Mickiewiczem włącznie; Ŝe hasłem jest Platon ("bryły Platona", "cykl platoński", "jaskinia Platona", "miłość platoniczna"), a nie Arystoteles, Kartezjusz, Kant czy Marks; Ŝe wśród haseł znajdą się ci, a nie inni królowie, wodzowie, męŜowie stanu, uczeni, bohaterowie powieści i dramatów; Ŝe Słownik poświęca nieraz więcej miejsca i uwagi postaciom z dawnych bajek, legend i romansów oraz ich współczesnym odpowiednikom ksiąŜkowym, filmowym, operowym czy operetkowym niŜ niejednemu bohaterowi wielkiej literatury. O umieszczeniu nazwy dzieła sztuki, utworu lit., archit. itd. jako hasła głównego decyduje w większości wypadków wartość nazwy jako sygnału. Znajdziemy tam więc imiona własne, takie jak np. La Scala, Kórnik, ErmitaŜ, Łazienki, Appassionata, Mona Lisa, Iliada; nie znajdziemy natomiast imion pospolitych, takich jak np. Koncert fortepianowy a-moll Schumanna czy Martwa natura Wyczółkowskiego. Opowieści kanterberyjskich szukać trzeba pod hasłem Opowieść, kościoła św. Katarzyny - pod Kraków, a śurawia nad Motławą - pod Gdańsk. Chronologia postaci i wydarzeń Słownika kończy się w zasadzie około połowy Xix wieku, wraz z pojawieniem się prasy popularnej, telegrafu i reportaŜu fotograficznego, choć nie brak od tej zasady wyjątków.

UŜyteczność słownika ujawnia się dopiero w dłuŜszym z nim obcowaniu, w praktyce; zwłaszcza jeśli to słownik gatunkowo nowy, a przy tym autorski, a więc nieco subiektywistyczny, mimo Ŝe, jak wszystkie słowniki, czerpie z setek najróŜniejszych źródeł. Dlatego w pracy nad jego kolejnymi wydaniami szczególną wartość będą zapewne miały uwagi i spostrzeŜenia Czytelników pierwszego wydania.

Władysław Kopaliński 15 V 1979

Wymowa

Wymowę obcojęzycznych haseł głównych podawano zaraz za hasłem, w nawiasach ze skrótem "wym.", przy czym nieraz jest to wymowa tylko części wyrazu hasłowego albo, przy hasłach kilkuwyrazowych, wymowa tylko jednego z tych wyrazów. Wymowę tę podano w sposób uproszczony i przybliŜony. W języku francuskim akcent pada zawsze na ostatnią sylabę wyrazu.

Hasła i odsyłacze

Słownik wyróŜnia dwa rodzaje haseł: Hasła Główne ułoŜone są w porządku alfabetycznym. Podhasła ułoŜone są w zasadzie równieŜ w porządku alfabetycznym, od którego wszakŜe odstępowano w wypadkach, gdy praktyczniejsze było zastosowanie innego porządku, np. chronologicznego bądź rzeczowego, czy nawet mieszanego.

Odsyłacze oznaczane są skrótem zob. (tzn. zobacz dalszy ciąg wyjaśnienia) albo por. (tzn. porównaj z pojęciem pokrewnym, podobnym, równoległym itd.). Odsyłacz: Tajemnica (stanu) lub (Tajemnica: stanu) oznacza odesłanie do podhasła Tajemnica stanu w haśle głównym Tajemnica. Cytaty z Biblii pochodzą z róŜnych przekładów.

Skróty

a. - albo amer. - amerykański anat. - anatomia, anatomiczny ang. - angielski anglos. - anglosaski Ap. - Apostolskie Apok. - Apokalipsa (Objawienie św. Jana) arab. - arabski aram. - aramejski archeol. - archeologia archit. - architektura, architektoniczny art. - artystyczny astr. - astronomia atm. - atmosferyczny

austr. - austriacki awest. - awestyjski b. - bardzo belg. - belgijski białorus. - białoruski biol. - biologia bizant. - bizantyjski bot. - botanika, botaniczny Brit. Mus. - British Museum (zob.) bryt. - brytyjski bułg. - bułgarski C - Celsjusza celt. - celtycki cerk.- - cerkiewnochem. - chemia, chemiczny chiń. - chiński chrześc. - chrześcijański cz. - część czes. - czeski d.- - dolnodawn. - dawniej Deut. - Deuteronomium (zob.) dł. - długość dosł. - dosłownie dpn. - dopełniacz

druk. - drukarstwo duń. - duński egip. - egipski ekon. - ekonomia, ekonomiczny etn. - etnografia etym. - etymologia europ. - europejski Ew. - Ewangelia Ex. - Exodus (zob.) farm. - farmacja filoz. - filozoficzny fiń. - fiński flam. - flamandzki fr. - francuski g.- - górnoGen. - Genesis (zob.) geogr. - geografia, geograficzny germ. - germański gł. - głównie, główny godz. - godzina gr. - grecki gram. - gramatyka, gramatyczny gwar. - gwarowy handl. - handlowy hebr. - hebrajski

hist. - historyczny hiszp. - hiszpański hol. - holenderski i in. - i inne (inni) ind. - indyjski irań. - irański irl. - irlandzki iron. - ironicznie isl. - islandzki jap. - japoński jęz. - język językozn. - językoznawstwo, językoznawczy jid. - jidysz jug. - jugosłowiański jw. - jak wyŜej (wyjaśniono) kat. - katolicki Kor. - (do) Koryntian kośc. - kościół, kościelny ks. - księga, księgi Kunsthist. Mus. - Kunsthistorisches Museum (zob.) lekc. - lekcewaŜąco Lev. - Leviticus (zob). l.mn. - liczba mnoga l.poj. - liczba pojedyncza lud. - ludowy

łac. - łacina, łaciński Łuk. - Łukasz m - metr M. - Morze Mat. - Mateusz Maurits. - Mauritshuis (zob.) med. - medycyna Metrop. Mus. - Metropolitan Museum of Art (zob.) m.in. - między innymi mit. - mitologia Mł. - Młodszy Mus. Naz. - Museo Nazionale (zob.) muz. - muzyka, muzyczny muzułm. - muzułmański n.- - nowonar. - narodowy Nat. Gall. - National Gallery (zob.) ne. - naszej ery nm. - niemiecki n8M - nad Menem NMP - Najświętsza Maria Panna norw. - norweski np. - na przykład npm. - nad poziomem morza NRD - Niemiecka Republika Demokratyczna

Num. - Numeri (zob.) O. - Ocean ok. - około ONZ - Organizacja Narodów Zjednoczonych org. - organizacja, organizacyjny osm.-tur. - osmańsko-turecki Pal. - Palazzo pers. - perski pierw. - pierwotnie, pierwotny plast. - plastyka, sztuki plastyczne pl. tant. - plurale tantum (rzeczownik występujący tylko w l.mn.) płd. - południowy płn. - północny pne. - przed naszą erą poet. - poetycki pogard. - pogardliwie pol. - polski polit. - polityczny poł. - połowa pop. - popularnie, popularny por. - porównaj port. - portugalski pot. - potocznie późn. - późno-, późny prawn. - prawniczy, prawo

prawdop. - prawdopodobnie prowans. - prowansalski pryw. - własność prywatna przen. - przenośnie, w przenośni przes. - przestarzały przysł. - przysłowie psych. - psychiczny psychol. - psychologia publ. - publiczny r. - rok reg. - regionalizm relig. - religia, religijny RFN - Republika Federalna Niemiec RFSRR - Ros. Federacyjna Socjalistyczna Republika Rad Rijksmus. - Rijksmuseum (zob.) r.m. - rodzaj męski r.nij. - rodzaj nijaki ros. - rosyjski rozszerz. - przez rozszerzenie znaczenia RTV - Radio i Telewizja rub. - rubaszny rus. - ruski rz. - rzymski rz.-kat. - rzymskokatolicki r.Ŝ. - rodzaj Ŝeński

sanskr. - sanskryt sąd. - sądownictwo sem. - semicki serb. - serbski skand. - skandynawski skr. - skrót słow. - słowiański słowac. - słowacki społ. - społeczny sport. - sportowy st.-(St.) - staro-, Starszy Staatsmus. - Staatsmuseum (nm. Muzeum państwowe) staroŜ. - staroŜytność, staroŜytny stpol. - staropolskie szer. - szerokość szkoc. - szkocki szw. - szwedzki szwajc. - szwajcarski śr.- - średni(o)śrdw. - średniowiecze, średniowieczny środk. - środkowy św. - święty teatr. - teatralny techn. - technika teol. - teologia

tj. - to jest tł. - tłumaczenie, przekład Tow. - Towarzystwo tur. - (języki) turecki(e) TV - Telewizja tybet. - tybetański tzn. - to znaczy tzw. - tak zwany uk. - ukończony ukr. - ukraiński ur. - urodzony USA - Stany Zjednoczone Ameryki w. - wiek walij. - walijski wewn. - wewnętrzny węg. - węgierski wg - według: z podanego źródła, ale w formie nieco zmienionej wł. - włoski właśc. - właściwie woj. - wojenny wojsk. - wojskowy W.P. - Wojsko Polskie wsch. - wschodni wulg. - wulgarny wyd. - wydany, wydanie

(wym: ...) - wymowa zach. - zachodni zał. - załoŜony zazw. - zazwyczaj zbud. - zbudowany zdrobn. - zdrobniały zewn. - zewnętrzny zgrub. - zgrubienie zm. - zmarł(y) zob. - zobacz ZSRR - Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich zwł. - zwłaszcza Ŝart. - Ŝartobliwie Ŝegl. - Ŝeglarski Ŝyd. - Ŝydowski * (gwiazdka) - przypuszczalna postać wyrazu nie zaświadczona przez źródła

A

Aachen - zob. Akwizgran.

Aar(e) - Aara, gł. rzeka Szwajcarii, wypływająca z lodowców Alp Berneńskich, dopływ Renu. W szwajcarskich górach jest jedna kaskada, Gdzie Aar wody błękitnymi

spada. (J. Słowacki, W Szwajcarii, 7-8 (1839).) A gdyś nazbyt stęskniony ojczyzny swej starej Do późnych gwiazd wśród szumu zadumał się Aary, Musiałeś czuć się wtedy nad tą obcą rzeką Jak emigrant, gdy wracać mu juŜ za daleko. (K. Wierzyński, Pamiątka z Solury, 13-16; do Tadeusza Kościuszki, który w Solurze spędził ostatnie lata Ŝycia.)

Aaron - w Biblii, syn Lewiego i starszy brat MojŜesza, patriarcha Ŝyd., pierwszy arcykapłan, współdziałał z MojŜeszem, gdy Bóg spuszczał dziesięć plag na Egipt, i wyprowadzał Izraelitów z Egiptu. Laska Aarona - w Biblii, nazwa laski plemienia Lewi uŜywanej przez Aarona; połoŜona przed arką przymierza cudownie zakwitła i zaowocowała migdałami, co wyjaśniono jako oznakę, Ŝe Aaron ma zostać arcykapłanem; Num., 17, 8.

Abaddon - w Biblii, Apok., 9, 11, szatan, anioł przepaści, "którego imię po hebrajsku Abaddon, po gr. Apollyon, a po łac. Exterminans ('niszczący, pustoszący, rugujący')".

Abaris - zob. Strzała (Abarisa).

Abaton - w staroŜytności nazwa nadawana róŜnym trudno dostępnym miejscom; z gr. a- 'nie-', bainein 'iść'.

Abbasydzi - dynastia kalifów arabskich, następna po obalonej przez Abul'l-Abbasa dynastii Omajjadów, panująca 750-762, ze stolicą w Damaszku, a 762-1258 w Bagdadzie, pochodząca jakoby od Abbasa, 566-652, najstarszego stryja Mahometa. Osiągnęła rozkwit najwyŜszy za czasów Haruna ar-Raszida (zob.) i jego syna Al-Ma'muna, 813-833. Kres dynastii połoŜyła w 1258 inwazja Mongołów.

Abdera - staroŜytna kolonia nadmorska w Tracji, załoŜona w poł. Vii w. pne. przez Jonów. Wg mitu gr. załoŜył ją Herakles dla upamiętnienia swego przyjaciela Abderosa, poŜartego nie opodal przez konie Diomedesa (zob. Herakles, 8. praca). Wg innego mitu załoŜyła ją Abdera, siostra Diomedesa. Mieszkańcy Abdery uchodzili u Traków za prowincjonalnych głupców, choć

abderytami byli tak znakomici ludzie, jak Demokryt, Protagoras (wielki sofista), Anaksarchos (filozof i przyjaciel Aleksandra W.) i Hekataios (historyk); zob. Śmiech (abderycki); por. Beocja; Gotham; Krhwinkel; Osioł (Abderyci); Pacanów; Schildburg.

Abel - hebr. Hebhel 'tchnienie, opar', w Biblii, młodszy syn Adama i Ewy, pasterz owiec, zabity przez swego starszego brata, Kaina (zob.); Gen., 4.

Abelard - zob. Heloiza i Abelard.

Abenceragowie - hiszp. Abencerrajes, szlachecki ród mauretański w Grenadzie, którego rywalizacja z rodem Cegries stała się jednym z powodów upadku królestwa Grenady w 1492; zob. teŜ Grenada; Almanzor; Alpuhara. Historia de los bandos de Cegries y Abencerrajes - cz. I (1595) historycznego dzieła pisarza hiszp. Gines Perez de Hita, ok. 1544-ok. 1619. El hidalgo Abencerraje - dramat Lope de Vegi. Almahilda, czyli Królowa-niewolnica - powieść (1663) panny de Scudery (zob.). Przygody ostatniego z AbenseraŜów - fr. Les aventures du dernier Abencerage, nowela rycerska (1826, wyd. pol. 1932) F.R. Chateaubrianda. Les Abencrrages - opera (1813) L. Cherubiniego; libretto: J.E. Jouy.

Abigail - W Biblii Dawid, kryjąc się na puszczy Faran przed gniewem Saula, posyła sługi do bogatego, ale nieuŜytego właściciela stad, Nabala, z prośbą o Ŝywność; spotyka się jednak z odmową. Płonąc Ŝądzą zemsty, uzbraja swoich ludzi i wyrusza przeciw Nabalowi, ale mądra i piękna Ŝona Nabala, Abigail, wychodzi Dawidowi naprzeciw z darami i potępia postępek głupiego męŜa. Dawid rezygnuje z zemsty, a gdy Nabal umiera, proponuje Abigail małŜeństwo, ona zaś zgadza się, mówiąc: "Otom słuŜebnica twoja"; I. Ks. Król., 25. Stąd w lit. ang. imię to oznaczało 'garderobianą, pokojówkę'.

Abisag - w Biblii, 3. Ks. Król., 1, 1-4, dziewczyna, Sunamitka, którą słudzy króla Dawida wybrali spośród dziewcząt całego kraju, aby "spała na łonie króla i zagrzewała go", gdyŜ był juŜ bardzo stary i nie zagrzewał

się, mimo Ŝe okrywano go szatami. Była to "panienka bardzo piękna i sypiała z królem, i słuŜyła mu, ale król z nią nie obcował".

Dame Abonde - (wym. dam abąd) francuski Ŝeński odpowiednik św. Mikołaja, dobra wróŜka, przynosząca grzecznym dzieciom prezenty w czasie ich snu w Noc Sylwestrową; zob. (św.) Mikołaj.

Abraham - w Biblii, syn Tarego, protoplasta i patriarcha narodu izraelskiego; wraz z Ŝoną Sarą (zob.), bratankiem Lotem (zob.) i swym półkoczowniczym plemieniem przeszedł (2000-1600 pne.?) z Ur Chaldejczyków a. z Charanu do ziemi Kanaan w Palestynie, gdzie osiadł. Zwany "ojcem wiernych"; zob. Melchizedech. Grób Abrahama - zob. Hebron. Łono Abrahama - odpoczynek sprawiedliwego po śmierci (Ew. wg Łuk., 16, 22, o Łazarzu: "A stało się, Ŝe umarł Ŝebrak i zaniesiony jest przez aniołów na łono Abrahama"). Stąd zwroty przysłowiowe: "Pójść na łono Abrahama"; "Do Abrahama na piwo" itd. Ofiara Izaaka - Aby wypróbować jego wiarę, Bóg kaŜe Abrahamowi ofiarować swego syna Izaaka (zob.) na całopalenie. Abraham spełnia rozkaz, ale gdy podnosi miecz, aby zabić syna, powstrzymuje go anioł i podsuwa mu w zamian na ofiarę barana (Gen., 22, 1-18); por. Córka (Jefty). Ofiara wielokrotnie przedstawiana w sztuce śrdw. i nowoŜytnej, m.in.: Ghiberti, Brunelleschi, Andrea del Sarto, Tycjan, Caravaggio, Rubens, Rembrandt, William Blake. Przymierze z Bogiem - Jahwe zawiera z Abrahamem przymierze, obiecując mu liczne potomstwo i ziemię Kanaan w zamian za posłuszeństwo ("Chodź przede mną"), doskonałość i trzymanie się nakazu obrzezania chłopców; Gen., 15, 1-21; 17, 1-27; zob. teŜ Przymierze. Trzej aniołowie - Trzej wędrowcy ukazują się Abrahamowi. On przyjmuje ich gościnnie w swoim namiocie. W czasie posiłku jeden z nich przepowiada mu, Ŝe Sara mimo podeszłego wieku urodzi mu syna. We wczesnej sztuce chrześc., sztuce bizantyjskiej i ruskiej aniołowie ci stanowią symbol Trójcy św. Mozaiki: w Santa Maria Maggiore (V w.), Rzym; w San Vitale (Vi w.), Rawenna; w Monreale (Xii w.), Sycylia. Obrazy szkoły Rafaela, Rzym, Watykan, Loggie; Rembrandt, Leningrad, ErmitaŜ i in; Murillo, Ottawa, Nat. Gall.; Tiepolo, Madryt, Prado. Widzieć Abrahama - mieć ponad 50 lat. Ew. wg Jana, 8, 57: "Pięćdziesięciu lat jeszcze nie masz, a Abrahama widziałeś?" Ibrahim - arab. forma imienia Abraham. Wg jednej z wielu muzułm. legend o Ibrahimie archanioł Gabriel daje mu spadły z nieba czarny kamień, nad

którym Ibrahim wznosi w Mekce Kaabę (zob.).

Abraham Jakubowic - zob. Ibrahim ibn Jakub.

Abrakadabra - słowo kabalistyczne mające wyraŜać nieskończoność, uŜyte po raz pierwszy w poemacie łac. Severusa Sammonicusa (Ii w. ne.), umieszczane w śrdw. na amuletach (w formie równobocznego trójkąta jako zaklęcie czy formuła magiczna przeciw febrze itp.) noszonych przez 9 dni i wrzucanych do rzeki.

Abraksas - słowo kabalistyczne, którym gnostycy późnej staroŜytności oznaczali Istotę NajwyŜszą, źródło 365 emanacji, a. władzę w ogóle; ryte na drogich kamieniach, uŜywanych potem jako amulety i talizmany, często z wizerunkiem bajecznej istoty o korpusie człowieka, głowie koguta i węŜach zamiast nóg. Abraxas - balet (Monachium 1948), libretto na podstawie napisanego w 1847 scenariusza Heinricha Heinego do pomysłu tanecznego Doktor Faust; muzyka: Werner Egk, choreogr.: Marcel Luipart. Pierwszy pełnospektaklowy balet nm. po 2. wojnie świat. Faust, dąŜąc do poznania prawdy, podpisuje pakt z wysłanniczką Szatana, piękną Bellastrigą.

Absalom - w Biblii trzeci syn króla Dawida. Musiał uciekać z domu ojca, gdyŜ zabił swego przyrodniego brata, Amnona, z zemsty za zgwałcenie ich siostry, Tamary. Po powrocie, mimo pojednania z ojcem, organizuje przeciw niemu spisek i zbrojny bunt, ale ponosi klęskę w "lesie Efraim" i w czasie ucieczki na mule zawisa długimi włosami (gdy muł pobiegł dalej) na gałęzi dębu, a ścigający go Joab (zob). przebija mu serce włócznią. Król, usłyszawszy o tym, zapłakał mówiąc: "Absalomie, Absalomie! synu mój! Obym ja był umarł zamiast ciebie!", co stało się klasycznym wyrazem miłości i Ŝałości ojcowskiej; 2. Ks. Król., 13-19. Absalomie, Absalomie! - powieść (1936, wyd. pol. 1959) Williama Faulknera, kronika upadku ubogiej białej rodziny Sutpen w Jefferson, w stanie Mississippi. Czupryna jak u Absaloma - długa, bujna; zwrot przyst. w Biblii, 2. Ks. Król., 14, 25-26; 18, 9. Pojednanie Dawida z Absalomem - obraz (1642) Rembrandta, Leningrad, ErmitaŜ.

Absolutum Dominium - łac., 'nieograniczona władza', określenie, którym szlachta piętnowała próby wzmocnienia władzy królów w Polsce Xvi-Xviii w.

Abu Hassan - bohater Opowieści o Abu al-Hassanie śpiącym i przebudzonym (zob. Tysiąc: i jedna noc), kupiec z Bagdadu, który, oszołomiony narkotykiem, pogrąŜony we śnie, przeniesiony zostaje do pałacu Haruna ar-Raszida (zob.), gdzie wmawiają mu, Ŝe jest kalifem. Motyw ten występuje u wielu autorów, jak Szekspir (Poskromienie złośnicy, 1, 1-2; Sen nocy letniej, zob. Sen), Baryka (zob. Z chłopa król), Calderon (zob. śycie: snem), Bohomolec (Grzegorz chłop, mniemany ksiąŜę), Fredro (Pan Jowialski), Słowacki (Balladyna) i in.; por. KsięŜyc(owy świat). Abu Hassan - opera (Monachium 1811) C.M. Webera.

Abukir - staroŜ. Canopus, wieś w Dolnym Egipcie nad M. Śródziemnym, na płn.-wsch: od Aleksandrii; 1 Viii 1798 admirał ang. Nelson niespodzianym atakiem na redę Abukiru rozbił flotę francuską, która przetransportowała fr. korpus ekspedycyjny do Egiptu; 25 Vii 1799 gen. Bonaparte rozgromił tu desant turecki, trzykroć liczniejszy od korpusu fr.

Ab Urbe Condita Libri Cxxxxii - zob. Sto czterdzieści dwie księgi.

Abu Simbel - miejscowość nad Nilem, w dolnej Nubii, w Egipcie, gdzie w Xiii w: pne. wykuto w skale dwie wspaniałe świątynie, większą Ramzesa Ii, mniejszą jego małŜonki, Nefertari, z olbrzymimi posągami w fasadach; w latach sześćdziesiątych Xx w. świątynie wycięto ze skały i przeniesiono o 60 m wyŜej, aby uchronić je przed zalaniem wodami jeziora utworzonego za Zaporą Asuańską. Nadzór nad pracami sprawował komitet specjalistów UNESCO pod przewodnictwem prof. Kazimierza Michałowskiego.

Abydos (1) - Abodu, w staroŜytności miasto w Górnym Egipcie; ośrodek kultu pośmiertnego, gdzie wg mitu pochowana być miała głowa Ozyrysa; najbardziej czczone miejsce Egiptu ze świątyniami od I do Xxx dynastii; w najlepiej zachowanej świątyni Seti I znaleziono listę faraonów.

Abydos (2) - dziś Avido, w staroŜytności kolonia gr. we Frygii, w Azji

Mniejszej, po azjatyckiej stronie Hellespontu (dziś Dardanele), naprzeciw Sestos. Tam Kserkses w marszu na Grecję zbudował w 480 pne. most z okrętów przez cieśninę. Tam w 411 pne. flota ateńska pod wodzą Alkibiadesa zwycięŜyła Spartan; zob. teŜ Hero i Leander. Narzeczona z Abydos - poemat (1813) Byrona: Zulejka, córka Giaffera, paszy Abydosu, jest zaręczona z Selimem, ale Giaffer zabija go i Zulejka umiera ze złamanym sercem. Nie płyń do Abydos bez powodu - przysłowie gr., nie podejmuj niebezpiecznej podróŜy bez istotnej przyczyny.

Achab - siódmy król państwa Izrael, 873-854 pne.; w Biblii król Izraela, którego imię stało się synonimem niegodziwości, pamiętny wrogością okazywaną prorokowi Eliaszowi (zob.), wprowadzeniem kultu Baala i skazaniem na śmierć Nabota z namowy swej Ŝony, królowej Jezabel (zob.), za nie popełnione winy; zob. Winnica (Nabota); por. teŜ Moby Dick (kapitan Ahab).

Achajowie - pierwsza grupa plemion greckich, która ok. r. 2000 pne. przybyła do Grecji z północy, podbijając miejscową ludność pochodzącą z Azji Mniejszej, i pod wpływem Krety stworzyła kulturę mykeńską. Podbici ok. 1100 pne. przez nową falę plemion gr., Dorów, zajęli w płn. części Peloponezu krainę nazwaną od nich Achają. Rzymianie nazwą tą (łac. Achaia) określali równieŜ całą Grecję. W epopei Homera wszyscy Grecy biorący udział w wojnie z Troją noszą honorową nazwę Achajów, gr. Achaioi; por. Danaowie.

Achates - zob. Wierny (Achates).

Acheloos - staroŜytna nazwa rzeki, dziś Aspropotamos, w zach. Grecji, i bykogłowego boga tej rzeki, który wg mitu walczył z Heraklesem o Dejanirę i utracił przy tym jeden z rogów oraz ukochaną. Kiedy Alkmeon, ścigany przez erynie za matkobójstwo, szukał kraju nie istniejącego w chwili morderstwa, znalazł go w delcie Acheloosu, na nowo utworzonych osadach rzecznych.

Achemenidzi - dynastia perska wywodząca się od Achemenesa (Hacha-manisz), księcia Parsua, Vii w. pne., załoŜona przez Cyrusa Starszego ok. 550 pne. Znani władcy: syn Cyrusa, Kambyzes, Dariusz I Wielki, Kserkses, Artakserkses I, Ii i Iii oraz ostatni panujący, zwycięŜony w 330 pne. przez Aleksandra Wielkiego Dariusz Iii Kodomanus.

Achernar - gwiazda alfa (najjaśniejsza) konstelacji Erydanu, widoczna w Polsce zimą; z arab. achir' al-nahr 'koniec rzeki', tj. gwiazdozbioru.

Acheron - mit. gr. rzeka (moŜe z achea rheon 'rzeka smutku') oddzielająca w Hadesie świat Ŝywych od świata zmarłych (por. Styks), do której wpadają dopływy: Kokytos, Lete i (Pyri)flegeton; roz. szew. podziemne państwo boga Hadesa, np. w Eneidzie, 7, 312, Wergiliusza: "Flectere si nequeo superos, Acheronta movebo" łac., 'jeśli nie nakłonię niebios, poruszę piekło'.

Achilles - mit. gr. legendarny bohater tesalski, król Myrmidonów we Ftyi (gr. Phthia), syn Peleusza (a. Peleja, stąd zwany Pelidą) i nereidy Tetydy, (Thetis), główny bohater i centralna postać Iliady Homera, prototyp gr. koncepcji męskiej odwagi i urody, ideał młodzieńca, który przekłada krótkie, ale pełne chwały Ŝycie nad długą i gnuśną egzystencję, natura popędliwa, porywcza, namiętna, dumna. W Iliadzie ukazany jako wspaniały półbarbarzyńca, jakby spoza kręgu cywilizacji achajskiej (choć dzielność jego budzi taki podziw, Ŝe Achilles staje się wzorem dla niezliczonych pokoleń, m.in. dla Aleksandra Wielkiego). On jeden tylko spośród bohaterów Homera trzyma się archaicznego obyczaju składania kosztownych ofiar, takŜe z ludzi, przy pogrzebie (Iliada, 23, 171), wywołuje oburzenie (24, 15) wlokąc ciało Hektora przywiązane do rydwanu (22, 395). Jego nieopanowany gniew z powodu odebrania mu przez Agamemnona niewolnicy-konkubiny Bryzejdy jest osią tematyczną Iliady,; w przystępie pasji Achilles nie ma respektu nawet dla widzialnego boga (22, 15); cechuje go teŜ jednak, prócz męstwa w walce, niezłomna przyjaźń dla Patrokla i nie znana innym Grekom Homera pogarda dla kłamstwa (9, 312). Achilles i Pentesilea - zob. Pentesilea. Achilles w dziewczęcym przebraniu - Kiedy, mobilizowano Greków na wojnę trojańską, rodzice, wiedząc, Ŝe przeznaczone mu jest na niej zginąć, posłali go na dwór Likomedesa na wyspie Skyros, gdzie w dziewczęcym stroju przebywał wśród córek króla; ale wg innej wyroczni nie moŜna było zdobyć Troi bez jego pomocy, Odyseusz więc w przebraniu kupca rozłoŜył przed córkami Likomedesa klejnoty i broń; Achilles zdradził swoją płeć chwyciwszy za miecz. Zaraz teŜ wyruszył z Odyseuszem. Jedna z córek Likomedesa, Deidameja, miała z Achillesem syna, Neoptolemosa (zob.). Grób Achillesa - W Sigejonie, na płn.-zach. przylądku Azji Mniejszej, miał być pochowany Achilles wraz z Patroklosem; wg Pliniusza, 10, 24, nad miejscem tym nie przelatuje Ŝaden ptak. Konie Achillesa - zob. Koń (Balios; Ksantos).

Nauczyciele Achillesa - Feniks, syn Amintora, wychowawca Achillesa i jego towarzysz pod Troją; centaur Chiron, który nauczył go poŜytków z roślin. Pięta Achillesa - Tetyda zanurzyła go; jako dziecko, w wodach Styksu, dzięki czemu ciało jego prócz pięty, za którą trzymała go matka, stało się odporne na ciosy. Zginął ugodzony strzałą (w pierwotnej wersji mitu niewątpliwie zatrutą) w piętę przez Parysa (i Apollina); przen. czyjaś słaba strona. Stąd: Ścięgno Achillesa - anat. końcowe ścięgno mięśnia trójgłowego łydki, z przyczepem na guzie piętowym. Tarcza Achillesa - sporządzona dla niego na prośbę Tetydy przez boga Hefajstosa i ozdobiona cudownymi płaskorzeźbami; Iliada, 18, 479. Włócznia Achillesa - Telefos, zięć Priama i król Myzji, usiłował przeszkodzić lądowaniu Greków w drodze do Troi i został zraniony przez Achillesa. Gdy wyrocznia orzekła, Ŝe wyleczyć go moŜe tylko sprawca rany, Telefos udał się do obozu Greków, którzy tymczasem dowiedzieli się, Ŝe wg wyroczni pomoc Telefosa jest im niezbędna do zdobycia Troi. Dlatego Achilles wyleczył go, przykładając do rany rdzę z ostrza włóczni; por. Henryk Vi, cz. 2, 5, 1, Szekspira. Krwawnik pospolity, łac. Achillea millefolium, jest prastarym lekiem przeciwkrwotocznym; por. teŜ Melampus (nóŜ). Achilles i Ŝółw - zob. Paradoks (Zenona). Epopeje: "Iliada" (Viii w. pne.) Homera; "Achilleis" P. Papiniusa Statiusa (I w. ne.); "Achilleis" Goethego (1799). Dramaty: "Achille" Comeille'a (1673), "Achilleis" Wyspiańskiego (1903). Opery: "Achille et Polyxene" J.B. Lully'ego (1687), "Achille e Deidamia" A. Scarlattiego (1698), "Deidamia" G.F. Handla (1739), "Achille nell'assedio di Troia" Cimarosy (1797). Balet: "Achille in Sciro Cherubiniego" (1804). Plastyka: malarstwo wazowe, Vii-V w. pne.; czara Sosiasa, Bertin; amfora Eksekiasa, Watykan. Achilles i córki Likomedesa - fresk pompejański, Neapol, Mus. Naz. Obrazy van Dycka, Rubensa, Tiepola. Oratorium "Achilles" M. Brucha (1885).

Achitofel - w Biblii, 2. Ks. Król., 17, 15-23, zaufany doradca króla Dawida, którego zdradził, przyłączając się do sprzysięŜenia Absaloma (zob).

KsiąŜę Achmad - Ahmad, bohater Opowieści o księciu Achmadzie i wróŜce Pari Banu, zob. Tysiąc (i jedna noc). Achmad nabył jabłko z Samarkandy,

którego zapach leczył wszystkie choroby, i otrzymał od wróŜki namiot, mogący pomieścić cały dwór króla i jego wojsko, a tak lekki, Ŝe moŜna go było nosić w kieszeni.

Achtel - ośmina, dawn. ósma część większej miary; w Polsce Xvi w. 62 garnce, tj. pół beczki piwa, później beczułka, antałek, ósma część beczki piwa; z nm., 'ósma część'.

Acis i Galatea - postacie mitu i literatury gr.-rz.; Acis (Akis) był synem boga Pana (Fauna) i Symety, 16-letnim pasterzem sycylijskim, kochankiem pięknej nereidy Galatei (od gr. gala 'mleko' a. galene 'cisza morska'). W Metamorfozach, 13, 750, Owidiusza kochankowie ukryci pod skałą słuchają miłosnej pieśni zalecającego się do Galatei potwornego cyklopa Polifema (zob.), który nagle ich dostrzega i grozi im; Galatea znika w morzu, Acis ucieka, ale zostaje przygnieciony skałą przez cyklopa; nereida zamienia płynącą krew Acisa w źródło i rzekę, a jego w boga tej rzeki. Galatea - (przed 1514) Rafaela, Rzym, Famesina. Obraz Tiepola, Triest, Gal. Sartorio. Acis i Galatea - obraz (1657) Cl. Lorraina, Gal. Drezdeńska. Obraz Poussina, Dublin, National Gall. of Ireland. Opera (1686) J.B. Lully'ego, libretto: Campistron. Opera (1720) G.F. Hndla, libretto: J. Gay. Opera (1763) J. Haydna, libretto: Migliavacci.

Acqua Tofana - zob. Manna (św. Mikołaja).

"Acta Diurna" - łac., 'wydarzenia dnia', pierwsza gazeta codzienna, załoŜona w 59 pne. przez Juliusza Cezara, ukazująca się aŜ do chwili przeniesienia stolicy do Konstantynopola w 330. Nie zachował się Ŝaden egzemplarz, wysokości nakładu nie znamy, "Acta" zawierały wiadomości o wydarzeniach państwowych, budowach, podróŜach dygnitarzy, wydarzeniach w rodzinie cesarskiej, katastrofach Ŝywiołowych; ogłoszenia o narodzinach, ślubach, nekrologi itp. Z przymiotnika diurnalis 'dziennikowy', utworzonego od diurnus 'dzienny', z dies 'dzień', pochodzą wyrazy oznaczające gazetę: wł. giornale, fr. journal i polska kalka tych wyrazów: dziennik.

Acta Tomiciana - zbiór pism z kancelarii królewskiej Zygmunta Starego z 1507-34, zebrany przez Stanisława Górskiego, nazwany dla uczczenia ówczesnego podkanclerza biskupa Piotra Tomickiego, wydawany z fundacji

Dziatyńskich (t. 1-13, 1852-1912); w Bibliotece Kórnickiej PAN.

Adalberg - księga przysłów polskich; od nazwiska Samuela Adalberga, 1868-1939, paremiografa polskiego, autora pierwszego polskiego nowoczesnego zbioru przysłów pt. Księga przysłów, przypowieści i wyraŜeń przysłowiowych polskich 1889-94. Nowy Adalberg - oparta na poprzedniej, 4-tomowa Nowa księga przysłów i wyraŜeń przysłowiowych polskich (1969-78) pod redakcją J. KrzyŜanowskiego.

Adam - w Biblii, pierwszy człowiek na Ziemi, ojciec całej ludzkości, którego Bóg stworzył na swoje podobieństwo z mułu i tchnął w niego dech Ŝycia. Imię to wymienia dopiero Gen., 2, 19, choć jego stworzenie opisuje Gen., 1, 27 i 2, 7. Adamie, ty BoŜy kmieciu, ty siedzisz u Boga w wiecu - polska pieśń wielkanocna z Xiv w., włączona w Xv w. do Bogurodzicy, przenosząca Ŝywcem ówczesne polskie stosunki do królestwa niebieskiego. Adam i Ewa - Pierwsza kobieta, pramatka Ewa, utworzona w czasie snu Adama (aby nie dokuczała mu samotność) z jego Ŝebra, nakłania Adama z namowy węŜa-Szatana do skosztowania wspólnie z nią zakazanego owocu z drzewa wiadomości dobrego i złego, za co Bóg skazuje Ewę na poród w boleściach, Adama na zdobywanie chleba w pocie czoła, a oboje na wygnanie z Raju; Gen., 2, 21-25 ; 3, 1-24; zob. teŜ Drzewo (wiadomości); Ewa; Gdy Adam ziemię kopał; Grzech (pierworodny); Jabłko; Lilith; Nagi (A byli oboje...); Raj; Zakazany (owoc). Drugi (a. Nowy) Adam - Chrystus. Jabłko Adama - anat. chrząstka tarczowata tworząca wyniosłość krtaniową, widoczna zwł. u szczupłych męŜczyzn; legenda twierdzi, Ŝe to kawałek zakazanego owocu uwiązł Adamowi (i jego potomstwu) w gardle; łac. pomum Adami, tł. z hebr. tappuah haadaam 'jabłko męŜczyzny'. Krewny po Adamie - nie krewny. Na święty Adam - nigdy; bo brak takiego świętego. Od Adama i Ewy - od samego początku; od dawien dawna. Stary (praojciec) Adam - natura ludzka nie dająca się zmienić ani poprawić; człowiek grzeszny, ułomny, niedoskonały, nie odkupiony, Biblia, List św. Pawła do Rzymian, 6, 6; do Efezjan 4, 22-24; do Kolosan, 3, 9-10.

Strój Adamowy - nagość; Biblia, Gen., 2, 25; 3, 10-11. Szczyt Adama - góra (2243 m) na wyspie Cejlon, gdzie wg legendy muzułmańskiej Adam opłakiwał wygnanie z Raju, stojąc na jednej nodze przez 200 lat, aby odpokutować swój grzech, po czym archanioł Gabriel przeniósł go na górę Arafat, gdzie Adam znów spotkał Ewę. Zakon Adama - małŜeństwo. śebro Adama - z którego Bóg stworzył Ewę, Gen., 2, 22. Plastyka. Postacie Adama i Ewy dawały śrdw. twórcom wyjątkową sposobność do przedstawiania nagości ludzkiej, jak np. w skali monumentalnej w Portalu Adama katedry bamberskiej (ok. 1230, zob. Bamberg); w Xv i Xvi w. temat ten był pretekstem do studiów aktu męŜczyzny i kobiety, po raz pierwszy ukazanego ze wszystkimi szczegółami w 1432 przez Jana van Eycka w Ołtarzu (zob.) Gandawskim. Wygnanie z Raju - fresk (ok. 1427) Masaccia, Florencja, S. Maria del Carmine, kaplica Brancaccich. Grzech pierworodny - obraz (skrzydło dyptyku, ok. 1470) Hugona van der Goes, Wiedeń, Kunsthist. Mus. Adam i Ewa - miedzioryt (1504) Albrechta Drera; artysta przedstawiał w wizerunkach pierwszych rodziców proporcje idealnie pięknego człowieka. Obraz Tintoretta, Wenecja, Akademia. Obraz Palmy Vecchia, Brunświk. Obraz L. Cranacha St.. Warszawa, Muz. Nar. Upadek pierwszych rodziców - drzeworyt światłocieniowy (1511) Hansa Raldunga (zwanego Grien), studium aktu męŜczyzny i kobiety o doskonałych proporcjach. Stworzenie Adama - fresk (1512) Michała Anioła, Rzym, Watykan, Kaplica Sykstyńska, plafon.

Adamastor - duch niebezpiecznych wód Przylądka Burz (przemianowanego na Przylądek Dobrej Nadziei, zob. Dobry) opisany przez poetę portug. Camesa, w Luzjadach (wyd. 1574) jako straszliwe widmo ukazujące się Vasco da Gamie i prorokujące zgubę kaŜdemu, kto przedsięweźmie podróŜ do Indii.

Adam Bell - legendarny angielski bohater lud., wyjęty spod prawa wraz z towarzyszami Clymem z Clough (Cleugh) i Williamem z Cloudesley, Ŝyjący współcześnie z ojcem Robin Hooda. Równie słynni w płn. Anglii z mistrzostwa w strzelaniu z łuku, jak Robin w Anglii środkowej. Zamieszkiwali las Englewood niedaleko Carlisle. W końcu poddali się królowi, który ich

ułaskawił, gdy William, podobnie jak Wilhelm Tell, przestrzelił z łuku jabłko umieszczone na głowie syna.

Adelajda - ang. Adelaide z nm. Adelheid od st.-g.-nm. adul+ hait ('szlachetny + sposób bycia'), imię znane w Polsce od pierwszych czasów chrześcijaństwa; miała je nosić rzekoma siostra Mieszka I i kilka innych piastowskich księŜniczek; przez stulecia zapomniane, wróciło pod wpływem modnego romansu pani de Genlis, 1746-1830, pisarki ir., który w tł. pol. ukazał się w 1788 jako Adela i Teodor, czyli Listy o edukacji. Adelaida - pieśń opus 46 (1796) Beethovena. Adelaide-Konzert - koncert D-dur napisany jakoby przez 10-letniego Mozarta w Wersalu na cześć jednej z córek Ludwika Xiv, wydany dopiero w 1933.

Św. Adelaida - ok. 931-999, cesarzowa niemiecka, córka króla Rudolfa Ii z Arles (burgundzkiego). Po śmierci pierwszego męŜa, króla Włoch, Lotara, zmuszana do małŜeństwa z synem jego następcy, osławionego Berengara Ii, odwołała się do Ottona I niemieckiego, który ją poślubił w 951; w 991-95 była regentką w czasie małoletności wnuka, Ottona Iii. Fundatorka instytucji religijnych, okazała się w rządach państwem kobietą o wielkim rozumie politycznym. Głowa Adelajdy - rzeźba w katedrze w Miśni (Meissen, płd.-wsch. NRD) przedstawiająca uśmiechniętą cesarzową.

Adelajda - ok. 1324-71, córka landgrafa heskiego Henryka Ii śelaznego, od 1341 królowa pol., Ŝona Kazimierza Wielkiego, narzucona mu, po śmierci Aldony Gedyminówny, przez alians polityczny. Nie mając jeszcze rozwodu z Adelajdą oŜenił się z Czeszką Krystyną, wdową po praskim rajcy miejskim. Zmuszony z kolei do rozwodu z nią, wziął rozwód z obiema jednocześnie. Adelajda starała się potem w Rzymie o uniewaŜnienie późniejszych małŜeństw Kazimierza i zwrot posagu, ale bezskutecznie.

Adept - początkujący, praktykant; wyznawca (sekty), zwolennik (doktryny); wtajemniczony; śrdw. alchemicy nazywali vere adeptus 'prawdziwie wtajemniczonego' (od łac. adispici 'dostąpić, doścignąć') w sekrety eliksiru Ŝycia i kamienia filozoficznego; twierdzili oni, Ŝe na świecie byto zawsze tylko 11 adeptów, ni mniej, ni więcej.

Adhara - Adara, podwójna gwiazda konstelacji Psa Wielkiego, widoczna w Polsce zimą.

Les Adieux (wym. lezadje) fr., 'PoŜegnania', sonata fortepianowa opus 81a Es-dur (1804-10) Beethovena.

Admei - bohater mitu gr., król Ferai w Tesalii, uczestnik wyprawy Argonautów i polowania na dzika kalidońskiego, zyskał wdzięczność Apollina za miłą gościnę, gdy bóg, wygnany przez Zeusa z Olimpu, musiał przez rok słuŜyć u Admeta jako pastuch. Apollo pomaga mu w zdobyciu Alkestis, córki Peliasa, i wybłaguje u mojr długowieczność Admeta (któremu przeznaczona była wczesna śmierć), pod warunkiem, Ŝe ktoś z jego bliskich zgodzi się umrzeć za niego. Gdy chwila nadeszła, nikt nie chce się poświęcić, nawet starzy rodzice, tylko Alkestis idzie na śmierć bez wahania. Wg mitu, Persefona, przejęta tym przykładem wierności małŜeńskiej, zwraca ją Ŝywą męŜowi. W tragedii Eurypidesa Alkestis (438 pne.) Herakies, wdzięczny Admetowi za gościnę, wyrywa bogu śmierci, Tanatosowi, ofiarę i przyprowadza ją z podziemi do męŜa. Opery: Alceste (1674) J.B. Lully'ego; Admeto re di Tessaglia (1727) Handla; Alceste (Wiedeń 1767) Glucka.

Admiralicja - Pałac Admiralicji, olbrzymi, dł. przeszło 400 m, pałac dowództwa floty nad Newą w Leningradzie, gł. dzieło klasycyzmu ros., z wieŜą bramną zwieńczoną słynną iglicą, rozbudowany 1806-17 wg projektu Andrieja D. Zacharowa, 1761-1811.

Adolf - bohater tytułowy fr. powieści (1807, wyd. 1816) Benjamina Constant, stanowiącej punkt zwrotny w dziejach powieści psychologicznej. Powieść daje analizę rozwoju i kresu namiętnego uczucia, pod wieloma względami przypominającego więzy łączące autora z panią de Stael.

Adonai - w Biblii jedna z zastępczych nazw Boga, wyraz hebr., znaczący 'Panowie moi'; uŜywana w liturgii Ŝyd. zamiast niewymawialnego (zob. Dekalog, 2. przykazanie) imienia Jahwe; zob. teŜ Imię (Imiona sekretne).

Adonis - mit. gr. piękny młodzieniec; zrodzony z kazirodczej miłości

Kinyrasa, króla Cypru, i córki jego. Mirry (a. Smyrny), ukochany przez Afrodytę, zabity w czasie łowów przez dzika (a. zazdrosnego Hefajsta lub Aresa w postaci dzika). Wg innej wersji Afrodyta powierzyła Adonisa jako dziecko Persefonie, która nie chciała go jej zwrócić do czasu, gdy Zeus postanowił, Ŝe Adonis przebywać będzie u kaŜdej z bogiń przez część roku. Adonia - doroczne parodniowe święto Adonisa, jako bóstwa wegetacji czczonego w Fenicji i innych krajach Wschodu (imię prawdop. od semickicgo tytułu adon 'Pan', por. Adonai), równieŜ pod imieniem Tammuz, przeniesione wraz z kultem Adonisa do Grecji. Kobiety naprzód opłakiwały śmierć Adonisa, a potem cieszyły się z jego zmartwychwstania; Biblia, Ezechiel, 8, 14. Kwiat Adonisa - powstały z przelanej krwi myśliwego: róŜa a. anemon, a. mak polny, a. miłek szkarłatny, łac. Adonis flammeus, fr. goutte-de-sang 'kropla krwi'. Ogródek Adonisa - skrzynki i doniczki z szybko rosnącymi i szybko więdnącymi kwiatami, symbolizującymi prędko przemijającą młodość, jakimi w czasie adonii obstawiano złoŜoną na marach figurę Adonisa; przen. rzecz łatwo niszczejąca, szybko przemijająca; por. Henryk Vi, cz. 1, 1, 6, Szekspira; Raj utracony, 9, 440, Miltona. Wenus i Adonis - pierwszy opublikowany utwór Szekspira (1593), długi poemat, w którym Adonis odrzuca zaloty Wenery i zostaje zabity przez dzika; por. Metamorfozy, 10, 522, Owidiusza; Teokryta 1, 109; 15, 127. Rzeźby: Canova, Thorvaldsen, Rodin. Obrazy: freski pompejańskie, Tycjan, Carracci, Guercino, Domenichino, Rubens, Ribera.

Adramelech - w Biblii, bóstwo babilońskie, któremu palono dzieci w ofierze; 4. Ks. Król., 17, 31; jeden z upadłych aniołów, w "Raju utraconym" Miltona strącony przez Uriela i Rafaela (6, 365); por. teŜ balladę "Tukaj", w. 182, Mickiewicza.

Adrast(es) - mit. gr. bajeczny król Argos, teść Polinika (syna Edypa), wraz z którym podjął wyprawę siedmiu przeciw Tebom; zob. Siedem; z nich sam tylko pozostał przy Ŝyciu, ratując się ucieczką na cudownym koniu Arionie. W 10 lat później Adrast poprowadził synów poległych wodzów na tzw. wyprawę Epigonów przeciw Tebom i zniszczył je; por. Polinik; z gr. adrastos 'nieunikniony'.

Adrienne Lecouvreur - zob. Lecouvreur Adrienne.

Adwent - w liturgii katol. okres czterech tygodni przed BoŜym Narodzeniem, symbolizujący okres oczekiwania na przyjście Mesjasza-Odkupiciela; z łac. adventus 'przyjście'.

Adwersarz - dawn. przeciwnik; z łac. adversarius.

Adwokat Diabła - łac. advocatus diaboli, pop. nazwa kardynała promotora wiary, łac. promotor fidei, tj. rzecznika publicznego w procesie beatyfikacyjnym a. kanonizacyjnym przed Kongregacją Obrzędów, S. Congregatio Rituum, w kościcle rz.-kat., zgłaszającego zarzuty przeciw wnioskowi i osobie kandydata; przen. obrońca sprawy niesłusznej a. złej; z łac. advocatus 'wezwany (na pomoc)'.

Adyton - miejsce w sanktuatium gr. i rz. (łac. adytum), do którego miały dostęp tylko osoby bezpośrednio związane z kultem, święte świętych; miejsce w świątyni gr., gdzie mieściła się wyrocznia; z gr. od adytos 'do którego się nie wchodzi'.

AdŜanta - wieś w Indiach, w stanie Maharasztra, koło której znajduje się wielki zespół trzydziestu buddyjskich świątyń jaskiniowych wykutych w skale, ozdobionych licznymi rzeźbami i płaskorzeźbami, a przede wszystkim wspaniałymi malowidłami ściennymi (sceny z Ŝycia Buddy) z okresu od ok. r. 200 pne. do ok. 600 ne.

Aedon - mit. gr. córka Pandareosa (por. Homer, "Odyseja", 19, 518), Ŝona tebańskiego króla Zetosa, z którym miała syna Itylosa. Zawistna o szczęście swej wielodzietnej szwagierki Niobe, Ŝony Amflona, postanowiła zgładzić jej pierworodnego syna, ale przez nieuwagę zabiła swego własnego jedynaka, Itylosa. Zeus zamienił ją w słowika, wiecznie opłakującego śmierć syna; por. teŜ Filomela i Prokne.

Aegir - mit. skand. bóg morski, który wraz z małŜonką Ran podejmował na podwodnych ucztach nie tylko topielców, ale i bogów; miał 9 córek olbrzymek.

Aelia Capitolina - nazwa nadana Jerozolimie przez wojska rzymskie w czasie 2. wojny Ŝydowskiej, 133-35 ne.

Afrodyta - mit. gr. bogini miłości zmysłowej, piękna i wdzięczna, opiekunka Ŝeglarzy, bóstwo pochodzenia asyro-babilońskiego (zob. Wenus), małŜonka Hefajstosa, którego zdradzała z Aresem. Pewnego razu kulawy, ale zręczny mąŜ przyłapał oboje w łoŜu, przykrył metalową siecią i wystawił na śmiech bogów. Matka (z Aresem poczętych) Harmonii, Erosa i Priapa, (z Anchizesem) Eneasza, (z Hermesem) Hermafrodyty. Jej atrybuty: mirt, róŜa, jabłko, jaskólka, gołąb, baŜant, łabędź, wróbel, zając, kozioł, delfin. Zob. teŜ Adonis; Anehizes; Eris; Pafos; Parys (Sąd Parysa). Afrodyta Afrogeneja - przydomek bogini wg Hezjoda, dosł. 'urodzona z piany morskiej'; gr. aphros 'piana morska'. Afrodyta Kallipygos - przydomek bogini, dosł. 'Pięknotyła'; gr. kallos 'piękny', pyge 'pośladki'. Afrodyta Pandemos - bogini miłości ogarniającej wszystkich bogów i ludzi, małŜeństwa i Ŝycia rodzinnego, później bogini miłości zmysłowej, wreszcie opiekunka nierządnic, pospolita, wspólna, wulgarna; gr. pandemos 'powszechny; wspólny'. Afrodyta Thalassia (a. Pontia) - opiekunka Ŝeglugi, okrętów i portów (gr. thalassa, thalatta, pontos 'morze'), równieŜ Limnesia 'Opiekunka Portów' (od gr. limen 'port') i Euploia 'Szczęśliwej śeglugi' (od eu- 'dobry' i plein 'Ŝeglować'). Afrodyta Urania - bogini nieba, potem wyŜszej, czystej miłości; gr. ourania 'niebiańska'. Afrodyzjak - środek, roślina, lek itd. pobudzający popęd płciowy; łac. aphrodisiakos 'kamień mający pobudzać seksualnie' od aphrodisios 'rozkosz płciowa' od imienia bogini. Kipryda - przydomek bogini, znaczący 'urodzona na Cyprze', skąd wschodni kult Afrodyty przeszedł do Grecji. Pas Afrodyty (a. Wenery) - pas wdzięków, talizman bogini, zapewniający powodzenie w miłości; gr. krestos, łac. cestus. Afrodyta - rzeźba (2. poł. V w. pne.) Alkamenesa, zaginiona; jej kopią jest Afrodyta z Frejus, ParyŜ, Luwr. Inna kopia, Neapol, Mus. Naz. Tron Afrodyty - Rzym, Mus. Naz. Romano, oparcie tronu a. ołtarza, dzieło gr. (ok. 460 pne.) z reliefem, który prawdop. przedstawia narodziny Afrodyty z morza, podtrzymywanej przez dwie nimfy.

Afrodyta z Kapui - rzeźba Lizyppa z 2. poł. Iv w. pne., Neapol, Mus. Naz. Afrodyta Anadyomene - słynny obraz (Iv w. pne.) Apellesa, dosł. wynurzająca się z morza. Afrodyta Knidyjska - sławny posąg, rzeźba Praksytelesa dla świątyni w Knidos (Iv w. pne.) znana tylko z rz. kopii; Rzym, Watykan; Warszawa, Muz. Nar. Afrodyta Medycejska - zob. Wenus (Medycejska). Afrodyta na muszli - malowidło ścienne (poł. I w.) w Pompei, wykopane w 1952. Afrodyta przykucnięta - brąz Doidalsesa Bityńczyka (po 250 pne.) nie zachowany; marmurowa kopia rz. znaleziona w willi Hadriana (zob. Hadrian); Rzym, Mus. Naz. Romano. Afrodyta z Cyreny - rzeźba z I w. pne., kopia oryginału z Iv w. pne. znaleziona w Łaźniach w Cyrenie (gr. Kyrene, dziś Cirene w płn. Libii, Afryka), Rzym, Museo Naz. Romano. Afrodyta z Melos - zob. Wenus (z Milo).

Afryka - łac. Africa, tak nazywali staroŜ. Rzymianie podbite terytoria w płn. Afryce, później całe płd. pobrzeŜe M. Śródziemnego (bez Egiptu), które Grecy zwali Libią, długo uwaŜane za część Azji, ale juŜ przez Herodota traktowane jako oddzielny kontynent. Afrykanka - opera (ParyŜ 1865, Warszawa 1870 w wersji wł.) Giacomo Meyerbeera, libretto: Eugene Scribe. Tytuł jest nieporozumieniem, bo gł. bohaterka, niewolnica Selika (sopran), jest Hinduską, a nie Afrykanką. Afryko, biorę cię w posiadanie! - zob. Omen. Z Afryki zawsze coś nowego - łac. ex Africa semper aliquid novi, wg "Historii naturalnej", 2, 8, 42 (ok. 70 ne.) Pliniusza St., cytowane jako przysłowie gr.

Afryt - efryt, ifryt, w wierzeniach muzułm. okrutny demon, zły duch; zob. DŜinny.

Agada - zob. Hagada.

Agamemnon - mit. i lit. gr. syn Atreusza (stąd zwany Atrydą), mąŜ Klitajmestry, ojciec Ifigenii, Elektry i Orestesa, brat Menelaja (męŜa porwanej przez Parysa Heleny), król Myken i Argos, naczelny wódz wyprawy gr. na Troję, dumny, odwaŜny, pasjonat, naduŜywający swej pozycji, dąŜący do władzy absolutnej, a przy tym niezdecydowany i łatwo się zniechęcający. Zabierając Achillesowi niewolnicę-konkubinę Bryzejdę, wywołuje jego gniew, który jest osią tematyczną "Iliady" Homera. Gdy wojska gr. nie mogą wypłynąć z Aulidy z powodu ciszy morskiej, poświęca Ŝycie swej córki, Ifigenii, na ołtarzu Artemidy. Mszcząc tę śmierć, Klitajmestra wraz z kochankiem swym, Egistem, zabija Agamemnona w kąpieli, tuŜ po jego powrocie do domu z wojny; zob. Król (Zarazem i król...). Vixere fortes ante Agamemnona multi - (Pieśni, 4, 9, 25, Horacego) 'wielu było dzielnych i przed Agamemnonem (ale, nie opiewani przez poetów, utonęli w nocy zapomnienia)'. Agamemnon - 1. część trylogii Ajschylosa Oresteja (458 pne.); zob. Ifigenia; Orestes. Tragedia (I w. ne.) Seneki, która zainspirowała teŜ tragedię V. Alfierego (1783) i tetralogię "Atrydzi" (1941-48) G. Hauptmanna. Grób Agamemnona - jeden z najlepiej zachowanych zabytków sztuki mykeńskiej z ok. 1400 pne., budowla podziemna koło Myken w Argolidzie z potęŜną kopułą o 15 m średnicy, dziś pusty czerep kamienny zwany przez legendę lud. Skarbcem Atreusza a. Grobem Agamemnona, dawn. prawdop. dzieło o bogatej architekturze wnętrza w typie orientalnym. Niech fantastycznie lutnia nastrojona Wtóruje myśli posępnej i ciemnej; Bom oto wstąpił w grób Agamemnona I siedzę cichy w kopule podziemnej, Co krwią Atrydów zwalana okrutną. (J. Słowacki, Powrót do Ziemi Świętej z Neapolu, pieśń Viii. Grób Agamemnona, 1, 1-5.)

Aganippe - mit. gr. źródło w Beocji u stóp góry Helikon, poświęcone muzom, gdyŜ pobudzało natchnienie; stąd nazywano muzy niekiedy aganippidami; por. Hippokrene.

Agar - zob. Hagar

Agincourt - (wym. aŜękur) wieś w płn. Francji, dziś Azincourt, gdzie 25 X 1415, w czasie wojny stuletniej, król ang. Henryk V pobił liczniejsze siły francuskie, gł. dzięki przewadze zmasowanych pieszych łuczników ang. nad cięŜkozbrojnym rycerstwem fr. Bitwa ta dowiodła, Ŝe metody wojenne czasów

rycerskich juŜ się przeŜyły. Gł. temat dramatu Szekspira "Henryk V" (1600).

Agni - indyjskie bóstwo ognia, światła słonecznego i piorunów, opiekun domowego ogniska; z sanskr. 'ogień'.

Agnuski - medaliki z wosku z wyciśniętym wizerunkiem baranka, poświęcane przez papieŜy; przechowywane po domach w dawnej Polsce od czasów Zygmunta Iii jako świętość chroniąca od pioruna, poŜaru i powodzi; z łac. Agnus Dei 'baranek boŜy', tj. Chrystus, Ew. wg Jana, 1, 29.

Agon - w Grecji, a później i w Rzymie igrzyska, na których uczestnicy współzawodniczyli o nagrodę w sporcie, dramacie a. muzyce. Miały charakter sakralny; większość z nich odbywała się pod patronatem jakiegoś boga a. herosa. Najsłynniejsze z ogólnogreckich były igrzyska (gr. agones, łac. ludi) olimpijskie w Olimpii ku czci Zeusa, pytyjskie ku czci Apollina w Delfach, istmijskie ku czci Posejdona na Istmie Korynekim i nemejskie ku czci Zeusa w Nemei. Agon balet - (Nowy Jork 1957) Igora Strawińskiego, choreografia: G. Balanchine.

Agora - w staroŜ. Grecji zgromadzenie ludowe, zwł. w przeciwstawieniu do Rady (Bule); centralny plac-rynek w miastach gr., miejsce obrad zgromadzenia lud., ośrodek Ŝycia handlowego i polit. Najsłynniejsza była agora ateńska; por. Forum.

Agra - zob. TadŜ Mahal.

Agramant(e) - saraceński bohater poematów epickich Xi-Xiii w. (fr. chansons de geste), król Afryki, potomek Aleksandra Wielkiego, który przedsięwziął szaloną wyprawę do Italii i został pobity przez Karola Wielkiego i Rolanda. Występuje teŜ w "Orlando innamorato (1506) Boiarda i w "Orlandzie szalonym (1532) Ariosta. Pierścień Agramanta - zaczarowany, dany przez niego karłowi Brunello, któremu skradła go Bradamante i dała Melissie. Potem dostali go Rogero i Angelika, która nosiła pierścień w ustach.

Agrypina Starsza - Vipsania Agrippina, ok. 14 pne.-33 ne., wnuczka Oktawiana Augusta, córka Marka Agryppy i Julii, Ŝona wodza rz. Drususa Germanika, matka Kaliguli i Agrypiny Mł. Towarzyszyła męŜowi w Germanii i w Syrii, gdzie zmarł nagle w 19 r. ne. Zabrała jego prochy do Rzymu. Tacyt wzruszająco opisuje jej przybycie do Brundisium i powszechny smutek. Jej nienawiść do Tyberiusza, w którym widziała, pewno niesłusznie, przyczynę śmierci męŜa, była powodem wygnania jej wyrokiem senatu na wyspę Pandaterię, gdzie dobrowolnie zamorzyła się głodem. Choć jaśniała wszystkimi cnotami republikańskiej Rzymianki, nie ona jednak stała się tematem lit., ale jej córka, Agrypina Młodsza.

Agrypina Młodsza - Julia Agrippina, 15-59, córka Germanika i Agrypiny St. Mając 12 lat, wyszła za Gnejusza Domicjusza Ahenobarba, z którym miała syna Nerona. Po śmierci męŜa oskarŜona o udział w spisku na Ŝycie swego brata, cesarza Kaliguli, skazana na wygnanie, spędziła 14 lat na wyspie Pantei. Odwołana przez swego stryja, cesarza Klaudiusza, poślubiła go i skłoniła do zaadoptowania Nerona. Pomawiano ją o otrucie Klaudiusza, aby jej syn mógł szybciej objąć władzę. Sprzeciwiała się jego planom małŜeńskim, za co Neron kazał ją zabić. Gdy próba zatopienia statku, którym wracała z odwiedzin u syna, nie powiodła się (bo Agrypina dopłynęła do brzegu), została zamordowana w swej willi przez nasłanych zbirów. Umierając wołała: "Uderzajcie w brzuch!", tzn. w łono, gdzie niegdyś nosiła swego wyrodnego syna. Śmierć Agrypiny - tragedia (1653) Cyrana de Bergerac. Brytannik - tragedia (wyst. 1669, wyd. pol. 1809) Racine'a. Agrippina - opera (1709) G. F. Handla, libretto: wicekról Neapolu, kardynał V. Grimiani.

Ahab - zob. Moby Dick.

Ahaswer(us) - w Biblii - król Medów i Persów, hebr. Ahaszwerosz, identyfikowany z Kserksesem lub Artakserksesem I, w polskich przekładach (Księga Estery) - Aswerus. W legendzie średniowiecznej - jedno z imion śyda Wiecznego Tutacza; zob. śyd.

Ahenobarbus - Miedzianobrody, przydomek znakomitego rodu rzymskiego

Domicjuszów. Wg legendy Dioskurowie, donosząc jednemu z przodków tego rodu o zwycięstwie Rzymian nad Latynami nad jeziorem Regillus (496 pne.), aby dowieść swej nadprzyrodzonej mocy, pogłaskał jego czarną brodę, która natychmiast przybrała czerwoną barwę. Przydomek ten, i prawdop. takŜe rude owłosienie, miało wielu członków rodu, jak: Gnejusz Domicjusz, pierwszy mąŜ Agrypiny Młodszej, i jego syn, Neron; łac. ahenus poet. 'miedziany'; barba 'broda'.

Ahura Mazda - zob. Ormuzd

??? Aida - opera Giuseppe Verdiego, którą kedyś egipski, Izmait Pasza, zamówił dla uświetnienia otwarcia Kanału Sueskiego; wyst. 24 Xii 1871 (w 2 lata po otwarciu Kanału) w nowym gmachu opery w Kairze, z librettem fr. Camille du Locle'a; tł. na jęz. wł. A. Ghislanzoniego. Aidę, córkę króla Etiopów Amonastro, niewolnicę na dworze faraona, łączy miłość z wysłanym przeciw Etiopom naczelnym wodzem wojsk egipskich, Radamesem, którego kocha takŜe Amneris, córka faraona. Po triumfalnym powrocie z wojny Radames otrzymuje od faraona w nagrodę rękę córki, ale postanawia zbiec wraz z Aidą; za zdradę stanu zostaje wszakŜe Ŝywcem zamurowany w grobowcu, gdzie czeka juŜ na niego pragnąca z nim umrzeć Aida.

Aigistos - zob. Egist.

Aigospotamoi - w staroŜ. nazwa miasteczka i strumienia na wsch. wybrzeŜu Chersonezu Trackiego (obecnie Indjelimen na półwyspie Gallipoli), gdzie w 405 pne. rozegrała się ostatnia bitwa wojny peloponeskiej: wódz spartański Lizander zagarnął podstępem znaczną większość floty ateńskiej, co przypieczętowało klęskę Aten.

Aisza - ok. 613-678, jedna z czterech Ŝon proroka Mahometa, zwana Matką Wiernych i Prorokinią, córka Abu Bekra, kupca, pierwszego, poza rodziną proroka, nawróconego na islam, później pierwszego kalifa. Mahomet poślubił ją, gdy miała 9 lat. Uroda i inteligencja zapewniły jej znaczny wpływ na męŜa. Zmarł na jej rękach 8 Vi 632. Dla muzułmanów jest ona jedną z "czterech niezrównanych kobiet"; zob. Cztery. Aisza i Ali - Podczas nocnego marszu Aisza zabłądziła i utraciła kontakt z karawaną; przyłączyła się do niej dopiero rano w towarzystwie męŜczyzny. Wtedy Ali, kuzyn i adoptowany syn proroka, odezwał się do niego: "Czemu się trapisz? Jest tyle innych kobiet na świecie!" Wprawdzie widzenie, które

nawiedziło Mahometa, upewniło go co do niewinności Aiszy, ona jednak znienawidziła odtąd Alego. Gdy nie udało się jej przeszkodzić wyborowi na kalifa w 655, przez 100 dni agitowała przeciw niemu. Uwięzioną, potraktował Ali z najgłębszym szacunkiem i kazał ją odprowadzić do Medyny z eskortą kobiet przebranych za rycerzy.

Aix-La-Chapelle - zob. Akwizgran.

Ajakos - Eak, mit. gr., syn Zeusa i Eginy, ojciec Peleusa, Telamona i Fokosa, słynny z poboŜności i prawości. Dzięki jego modłom ustała susza na wyspie Eginie, ale Ŝe ludzie zdąŜyli tymczasem wymrzeć, Ajakos uprosił Zeusa o pomoc. Bóg zmienił mieszkańców mrowiska w ludzi, których nazwano Myrmidonami (gr. myrmeks 'mrówka'). Po śmierci Ajakos został, wraz z Minosem i Radamantysem, sędzią w Hadesie.

Ajaks Mały - gr. Aias, mit. i lit. gr., syn Ojleusa (a. Ojliadesa), uczestnik wojny trojańskiej, przywódca Lokryjczyków, walczący często u boku Ajaksa Wielkiego, najszybszy biegacz gr. po Achillesie, odwaŜny, ale brutalny i antypatyczny, znienawidzony przez Atenę. W drodze powrotnej z wojny zabity przez Posejdona, gdy chełpliwie bluźnił bogom, dopłynąwszy jako rozbitek do brzegu; zob. Kasandra.

Ajaks Wielki - gr. Aias, mit. i lit. gr., syn Telamona, króla Salaminy, stąd zwany Telamończykiem, szorstki, flegmatyczny, ale nieustraszony olbrzym, "przedmurze Achajów", najdzielniejszy po Achillesie, pierwszy w ataku, ostatni w odwrocie, z charakterystyczną olbrzymią tarczą. Gdy po śmierci Achillesa zbroję jego przyznano Odyseuszowi, a nie jemu, rozgoryczony Ajaks w przystępie szału porąbał stado baranów, wziąwszy je za Greków, a kiedy oprzytomniał, pozbawił się Ŝycia ze wstydu. Ajaks - tragedia (prawdop. 424 pne.) Sofoklesa. Trylogia Ajschylosa na ten temat nie zachowala się, por. Metamorfozy, ks. 13, Owidiusza. Tragedia (Mediolan 1811) poety wł. Ugo Foscolo, zdjęta z afisza po premierze jako dzieło antynapoleońskie, w którym Agamemnon przedstawiał rzekomo Napoleona, Odyseusz - ministra Fouche, a Ajaks - generała Moreau.

Aja Sophia - zob. Hagia Sophia.

Ajjubidzi - dynastia muzułmańska pochodzenia kurdyjskiego, panująca w Syrii i w Egipcie, zał. w 1171 przez jej najwybitniejszego przedstawiciela, Salah ad-Dina, sławnego w Europie jako Saladyn (zob.). Obalona 1250 przez Mameluków.

Ajolos - zob. Eol.

Ajschylos z Eleusis - 525-456 pne., najstarszy z trzech wielkich tragików gr., właściwy twórca klasycznej tragedii gr. Napisał ok. 70 tragedii i 20 dramatów satyrowych, z których zachowało się w całości 7 tragedii (w wyborze dla szkół z Ii w.) i wiele fragmentów. Śmierć Ajsehylosa - Wg ludowej legendy zabił go orzeł, zrzuciwszy mu Ŝółwia na łysą czaszkę, którą omyłkowo przyjął za kamień, chciał bowiem rozbić skorupę Ŝółwia. Legenda ta wsparta jest wzmianką o przepowiedni wyroczni, Ŝe zgładzi go cios z nieba.

Ajudah - góra (572 m npm.) i przylądek na płd. wybrzeŜu Krymu, na zachód od Aluszty; ros. Aju-Dag; ukr. Aju-Dah; tur., 'niedźwiedź góra'. "Lubię poglądać wsparty na Judahu skale... (A. Mickiewicz. sonet. Ajudah, I.) Portret Adama Mickiewicza na skale Judahu - obraz (1827-28) Walentego Wańkowicza, Warszawa, Muz. Nar.

Akacja - Istnieje ok. 500 gatunków akacji właściwej, rosnącej w strefie zwrotnikowej i podzwrotnikowej Afryki i Australii. Nasza pospolita Robinia hispida, popularnie, ale błędnie, zwana akacją parkową, pochodząca z Ameryki Płn., nie ma nic wspólnego z właściwymi akacjami. Jej botaniczna nazwa grochodrzew nie przyjęła się. Nazwę akacji rozciągnięto, równieŜ błędnie, na karaganę, nazywając ją pot. akacją syberyjską a. Ŝółtą. Natomiast prawdziwa akacja, sprowadzana z Riwiery (gł. akacja srebrzysta), cięta, o Ŝółtych, niewielkich główkach kwiatowych, nazywana jest powszechnie, ale błędnie, mimozą; z łac. acacia.

Akademia - gr. Akademeia, miejsce na płn.-wsch. od Aten nad rzeką Kefisos, początkowo poświęcone herosowi Akademosowi. W gaju platanów i drzew oliwnych (gaj Akademosa), później gimnazjon załoŜony przez Kimona; tu otworzył ok. 387 pne. Platon szkolę filozoficzną, nazwaną od miejsca

powstania Akademią (Platońską). W pobliŜu, ale na zewnątrz murów, znajdował się grób Platona i stara wieŜa zamieszkiwana przez mizantropa Tymona. Akademia oszczędzana była nawet przez wrogów. Dopiero Sulla, oblegając Ateny, kazał ściąć gaj, a drewno zuŜyć na machiny oblęŜnicze. Ale drzewa znów odrosły (widział je Horacy, gdy studiował w Atenach). Akademię zlikwidował Justynian w 529 jako ostatnią placówkę pogańskiej myśli greckiej; przen. instytucja zrzeszająca najwybitniejszych przedstawicieli nauki a. sztuki; przen. system filozoficzny Platona. Akademia Argonautów - Accademia degli Argonauti, pierwsze na świecie towarzystwo geograficzne, zał. we Włoszech przez geografa Vincenzo Maria Coronelli, 1650-1718; król Jan Sobieski był członkiem i opiekunem Akademii. Akademia Arkadyjska - Accademia dell'Arcadia, włoska akademia literatury, zał. w 1690 w Rzymie z inicjatywy szwedzkiej królowej Krystyny; nazwa od gr. Arkadu. Akademia Carraccich - Akademia Bolońska, Accademia dei Desiderosi, Accademia degli Incamminati, prywatna uczelnia artystyczna zał. w 1585 w Bolonii przez Lodovica, Agostina i Annibale Carraccich; wł. desideroso 'pragnący, Ŝądny'; inramminato 'wyruszający w drogę'. Accademia della Crusca - we Florencji, zał. w 1582 przez pisarza wł. Antona Fr. Grazziniego, która pracowała nad oczyszczeniem języka wł. z "plew" (wł. crusca 'otręby, plewy, piegi') i w 1612 wydała słownik jęz. wł., Vocabolario della Crusca. Akademia drybińska - W Drybinie na Białorusi istniała szkoła dla niedźwiedzi i niedźwiedników, Ŝartobliwie zwana akademią; zob. niŜej Akademia (smorgońska). Akademia Francuska - Academie Francaise, ok. 1630 prywatne kółko literatów, o którym w 1634 usłyszał kardynał Richelieu i zaproponował przeobraŜenie kółka w ciało oficjalne, rozszerzone do 40 osób. Zatwierdzone w 1637 przez parlament wraz z nazwą stało się najwyŜszą publiczną instytucją naukową we Francji, pierwszą tego rodzaju instytucją w nowoŜytnej Europie. Jej główną funkcją jest układanie i rewizja słownika jęz. fr.; zob. Nieśmiertelny (Nieśmiertelni). ??? Akademia Goncourtów - fr. stowarzyszenie lit. złoŜone z dziesięciu osób, działające od 1903, którego gł. zadaniem jest doroczny wybór najlepszego dzieła prozatorskiego w jęz. francuskim (przede wszystkim powieści), jakie ??? ukazą się w minionym roku, i ofiarowanie autorowi nagrody (fr. Prix Goncourt) ufundowanej w 1896 testamentem pisarza fr. Edmonda de Goncourt. Akademia Krakowska - pierwotna nazwa Uniwersytetu Jagiellońskiego. Akademia Lubrańskiego - Kolegium Lubrańskiego, szkoła średnia w Poznaniu

zał. w 1519 przez biskupa Jana Lubrańskiego, jedna z pierwszych szkół humanistycznych w Polsce; zamknięta w 1780 przez Komisję Edukacji Narodowej. Accademia Platonica - wł., 'Platońska', Akademia Florencka, szkoła filozoficzna zał. przez Cosima de Medici, działająca w 1459-1521, pragnąca oŜywić tradycje platońskie, stąd nazwa. Akademia smorgońska - Ŝartobliwa nazwa głównego ośrodka tresury niedźwiedzi w Smorgoniach w oszmiańskim powiecie, z którymi obchodzono domy po całej Rzplitej i pokazywano sztuki przy dźwiękach głośnej muzyki; por. wyŜej Akademia (drybińska). Akadema św. Cecylii - zob. (św.) Cecylia. Akademia św. Łukasza - Accademia di San Luca, załoŜona w Rzymie w 1577 z inicjatywy Girolamo Muziano akademia malarstwa i rzeźby (druga po Accademia del Disegno, zał. w 1563 we Florencji), dziś Reale Accademia Romana di San Luca; godłem akademii jest trójkąt równoboczny utworzony z pędzla, dłuta i cyrkla, a dewizą "aequa potestas" łac., 'z równą siłą'. Akademia Umiejętności - w latach 1873-1919 nazwa Polskiej Akademii Umiejętności w Krakowie (1919-1951). Instytucja przejęta przez Polską Akademię Nauk. Wyraz "umiejętność" w znaczeniu 'nauka, wiedza', Ŝywy jeszcze w czasach Oświecenia, w 1873 był juŜ archaizmem. Akademia Wileńska - pierwotna nazwa Uniwersytetu Wileńskiego. Akademia w Rakowie - uczelnia ariańska na wysokim poziomie, dzięki której Raków nazywano "polskimi Atenami", zał. w 1602, zamknięta juŜ w 1638 wskutek reakcji antyreformacyjnej. Akademia Zamojska - uczelnia załoŜona w 1595 w Zamościu przez Jana Zamoyskiego, pośrednia między szkołą średnią i wyŜszą, rywalizująca ze szkołami jezuickimi; zamknięta w 1784 przez rząd austriacki. Galerie Akademii - wł. Gallerie dell'Accademia, najwaŜniejszy zbiór malarstwa weneckiego w gmachu Akademii Sztuk Pięknych w Wenecji, nad Canal Grande. Ne cedat Academia! łac., 'niech Akademia nie ustępuje!', napis umieszczony po 2. wojnie świat. na drewnianym portalu, jednej z sal krakowskiego Collegium Maius, odnowionego wg projektu Karola Estreichera, 1906-84, historyka sztuki, bibliografa, dyrektora muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Akant - stepowo-pustynna roślina azjatycka i śródziemnomorska o wielkich, kolczastych liściach, pierwowzór motywów dekoracyjnych w formie splotu (np.

na kapitelach korynckich i kompozytowych) kwiatu a. liści. Wg legendy akant wyrósł wokół koszyka z kwiatami złoŜonego przez rzeźbiarza gr. Kallimachosa (V-Iv w. pne.) na grobie jego córki, co tak poruszyło wyobraźnię artysty, Ŝe umieścił tę roślinę na głowicy korynckiej, której, wg Witruwiusza, miał być twórcą; z gr. akanthos od akantha 'cierń; oset; kręgosłup ryby'.

Akcjum - przylądek na M. Jońskim, na zach. wybrzeŜu Grecji (Akarnania), u ujścia Zatoki Ambrakijskiej, gdzie w 31 r. pne. Oktawian, późniejszy August, odniósł w bitwie morskiej zwycięstwo nad flotą Antoniusza i Kleopatry. Bitwa, która uczyniła Oktawiana władcą Rzymu, jest zarazem końcową datą republiki rzymskiej. Na pamiątkę zwycięstwa zbudowano na przeciwległym brzegu Akcjum miasto Nikopolis, gdzie August wzniósł świątynię Apollina, na którego cześć odbywano tam co 4 lata igrzyska; gr. Aktion, łac. Actium.

Akerman - Akkerman, od 1944 Białogród nad Dniestrem, port nad limanem Dniestru, o 20 km od M. Czarnego; tur. akkerman 'biały gród'. To błyszczy Dniestr, to weszła lampa Akermanu. (A. Mickiewicz, sonet Stepy Akermańskie, 8.)

Akis - zob. Acis i Galatea.

Akontios i Kidyppe - bohaterowie jednej z najsłynniejszych gr. historii miłosnych, opisanej w dystychach elegijnych przez Kallimacha, ok. 310-ok. 240 pne., w Heroidach Owidiusza i Listach miłosnych Arysteneta (Iv w.). W czasie uroczystości w Delos, w świątyni Artemidy, młody Akontios zakochuje się od pierwszego wejrzenia w pięknej Kidyppe, ciska jej do stóp jabłko, na którym skreślił słowa: "Przysięgam na Artemidę, Ŝe poślubię Akontiosa", które ona czyta, wiąŜąc się w ten sposób, mimowolnie, przysięgą; Kidyppe, zaręczona z innym, choruje, a wyrocznia delficka oznajmia jej ojcu, Ŝe jedynym lekiem dla córki jest ślub z Akontiosem.

Akrizjos - zob. Danae.

Akropol(is) - w staroŜ. Grecji część miasta na wzgórzu, niegdyś warowna, później miejsce kultu; najsławniejsza Akropolis ateńska (w Tebach - Kadmea, w Koryncie - Akrokorynt) na skalistym wzgórzu 157 m npm.; zob. Atena

(Promachos i Lemnia); Erechtejon; Nike; Partenon; Propyleje; gr., 'górne miasto'.

Akrostych - gr. akrostichis, popularny niegdyś rodzaj wiersza, w którym pierwsze litery, sylaby a. wyrazy wersów tworzą wyraz a. szereg wyrazów o sensie panegirycznym, relig. lub, jak w poniŜszym akrostychu Andrzeja Morsztyna (Xvii w.), obraźliwym: (K)iedyć powiedzieć to, na coś zasłuŜył, (P)rzy ludziach trudno, Ŝebym się nie dłuŜył, (I)eśli masz dowcip domyślny i Ŝartki, (E)xorcyzm czytaj po kraju tej kartki.

Aksakówna - Bohaterka przysłowia z Xvii w.: "Nawet Turczyn Aksakówny nie ima" (por. Jąć), Gertruda Aksakówna, osoba brzydka i stara, po upadku Kamieńca wzięta przez Turków w jasyr, została przez nich, mimo jej protestów, czym prędzej odesłana do kraju.

Akta Ziemskie - od końca Xiv w. w Polsce - księgi sądowe sądów ziemskich i grodzkich.

Akteon - gr. Aktaion, mit. gr. syn Autonoe, córki Kadmosa, wychowany przez centaura Chirona na dzielnego myśliwca. W czasie łowów podpatrzył raz Artemidę i jej nimfy w kąpieli, za co rozgniewana bogini zmieniła go w jelenia, a wtedy został rozszarpany przez własne psy. Owidiusz w Metamorfozach, 3, wylicza imiona 37 psów Akteona. Wyliczanie takie, tak jak miejscowości czy bohaterów, jest stałym rekwizytem techniki epickiej. Artemis i Akteon - metopa z fryzu świątyni Hery (V w. pne.) w Selinuncie na Sycylii; muzeum w Palermo. Diana i Akteon - obraz (1559) Tycjana, Londyn, Gal. Bridgewater. Obraz (1635) Rembrandta, Anholt, zamek Salm-Salm. Obraz Tiepola, Wenecja, Akademia.

A kto chce rozkoszy uŜyć - początek starej pieśni wojskowej, którą Władystaw Tarnowski (Ernest Buława, 1836-78) opracował na nowo i wzbogacił motywami powstańczymi (Pieśni Ŝołnierza, 1863). Najsłynniejsze dystychy: A kto chce rozkoszy uŜyć, Niech idzie w wojence słuŜyć! Na wojence tak to ładnie, Kiedy ułan z konia spadnie. [...] Śpij, kolego, a w tym

grobie Niech się Polska przyśni tobie.

Aktor - Za pierwszego aktora, który był zarazem tragediopisarzem i dyrektorem teatru objazdowego, uwaŜa się Greka Tespisa (zob.), który pierwszy wygłaszać miał swoje kwestie indywidualnie, a nie w chórze. Pierwszymi polskimi aktorami-amatorami znanymi z nazwiska byli Ŝacy krakowscy, którzy w 1522 odegrali Sąd Parysa, łac. Iudicium Paridis, J. Lochera. Pierwszy polski stały zespół zawodowy grający publicznie powstał w 1765. Aktor (jak powiadają) mógłby pouczyć plebana - nm. ein Komdiant knnt' einen Pfarrer lehren, z tragedii Faust, cz. I, Noc, Goethego. Aktorowi (mimowi) potomność nie splata wieńców - nm. dem Mimen flicht die Nachwelt keine Krnze, z tragedii Wallenstein, cz. I, Prolog, 41, Fr. Schillera.

Akwilon - zob. Boreasz.

Akwizgran - nm. Aachen, fr. Aix-la-Chapelle, miasto w Nadrenii Płn.-Westfalii (zach. RFN), od I w. kolonia rzymska Aquae Grani (od imienia celt.-germ. boga wojny, Granusa), następnie waŜny ośrodek państwa Franków. Kaplica pałacowa - najstarsza część kościoła katedralnego (Viii-Xix w.), zbudowana ok. 790-805 przez Oda z Metzu na wzór kościoła San Vitale w Rawennie, o randze katedry od 805, najwaŜniejszy istniejący przykład architektury karolińskiej, mimo przebudowy z 983, późniejszych dodatków gotyckich i restauracji z 1881; najbardziej godny uwagi monument Akwizgranu; budowla ośmiokątna otoczona 16-bocznym obejściem, nad którym wzniesiono wysoką emporę z kolumnowymi arkadami. Pierwsza wielka zachowana budowla kamienna w sztuce nm. Skarbiec katedry jest jednym z najznaczniejszych na płn. od Alp; jego najcenniejszym przedmiotem jest relikwiarz Karola Wielkiego ukończ. w 1215.

Al Adha - zob. Wielbłąd(y Mahometa).

Aladyn - Ala ad-Din. słynny bohater "Opowieści o Ala ad-Dinie i zaczarowanej lampie" (zob. Tysiąc i jedna noc), nieposłuszny piętnastolatek, syn ubogiego krawca chińskiego. Złowrogi czarownik mauretański posyła go do podziemnej jaskini, aby mu wyniósł z niej lampę,

ale chłopiec nie chce mu jej dać, a odkrywszy jej magiczną potęgę, staje się bogaczem i poślubia córkę sułtana, księŜniczkę Badr al-Budur (zob.), dla której przy pomocy "sługi lampy" wznosi cudowny pałac. Czarownik w przebraniu wędrownego handlarza wyłudza od Ŝony Aladyna cudowną lampę, ofiarowując "nowe lampy za stare", po czym przenosi pałac wraz z Badr al-Budur do Afryki; Aladyn, posłuŜywszy się zaczarowanym pierścieniem, odnajduje i zabija czarownika, a Ŝonę i pałac przenosi z powrotem do Chin; zob. teŜ Lampa (Aladyna); Pierścień (Aladyna).

Al Araf - arab. 'przegroda', wg Koranu miejsce między Rajem i Piekłem, dla duchów ludzi moralnie obojętnych, ani dobrych, ani złych, takich jak dzieci, wariaci i głupcy a. dla tych, których dobre i złe uczynki się równowaŜą i którzy oczekują tam na ostateczne przyjęcie do Raju; por. Limbus. Al Araaf - poemat (1829) tytułowy drugiego zbiorku poezji Edgara Allana Poe, gdzie poeta opisuje narodziny cudownej, przeczystej gwiazdy; natchnieniem autora było odkrycie przez Tycho de Brahe w 1572 supernowej (w gwiazdozbiorze Kasjopei), którą astronom nazwał Al Araaf.

Alaryk - ok. 370-410, wódz wojsk Wizygockich na słuŜbie cesarza Teodozjusza I Wielkiego, które po jego śmierci (395) zbuntowały się i obwołały Alaryka swoim królem. W szeregu wypraw wojennych spustoszył Trację, Macedonię i Grecję, a od ok. 400 kilkakrotnie najeŜdŜał Italię, w 410 zdobył i splądrował Rzym, po czym pomaszerował na Sycylię i popłynął do Afryki. Burza zniszczyła jego flotę. W czasie odwrotu z Sycylii Alaryk zmarł. Grób w Busento - Wg legendy towarzysze broni pochowali Alaryka wraz ze złupionymi skarbami koło Cosenzy (Kalabria w płd. Italii), w łoŜysku rzeki Busento, kierując jej wody na czas pogrzebu w sztucznie wydrąŜone zakole. Der Grab in Busento - ballada (1820) poety nm. Augusta von Platen, 1796-1835. Alaric ou Rome vaincue - fr., 'A. albo Rzym zwycięŜony', poemat (1654) Georgesa de Scudery.

Alaska - zob. Szaleństwo (Sewarda).

Alastor - gr., duch-mściciel, ścigający zbrodniarza a. podŜegający go do dalszych zbrodni; łac. genius ultor; deus vindex.

Alastor, czyli Duch samotności - poemat (1816, wyd. pol., tł. J. Kasprowicza, 1907) Shelleya.

Al-Azhar - meczet w Kaine (970-72) ze sławną medresą (muzułm. uniwersytetem teol.-prawniczym) załoŜoną w 988, będącą od tego czasu gł. ośrodkiem nauki muzułm.; arab., 'najjaśniejsza', jeden z tytułów Fatimy (zob.).

Alba - folwark pod NieświeŜem, gdzie ksiąŜę Karol Radziwiłł Panie Kochanku załoŜył rodzaj stowarzyszenia zwanego "bandą albeńską", której członkowie nosili specjalny barwny strój ("mundur towarzyski"). Słynęli z hulaszczych, pijackich zebrań i najazdów na sąsiadów.

Albert - dziedziczny wójt Krakowa od 1290, przedstawiciel patrycjatu nm., zwolennik czeskich rządów w mieście, pozornie i na krótko lojalny względem Władysława Łokietka, w 1311 stanął na czele buntu przeciw niemu. Po zgnieceniu buntu przesiedział 5 lat w więzieniu w Opolu; zmarł na wygnaniu w Pradze po 1317. Pieśń o wójcie krakowskim Albercie - poemacik łaciński napisany po 1320 przez nieznanego Polaka a. Czecha. Gdybym wiedział, co się stanie, Byłbym wiernym niezachwianie Polskiemu monarsze. Na cóŜ wyszła wierność słaba, śe pragnąłem mieć od Szwaba Urzędy najstarsze? (w. 85-90; tł. L. Kondratowicz.)

Albertina - Grafische Sammlung Albertina, słynna kolekcja rysunków i grafiki w pałacu Albertina w Wiedniu, powstała w 1793 ze zbiorów księcia sasko-cieszyńskiego Alberta (Albrechta, syna Augusta Iii, króla polskiego), połączonych w 1922 z kolekcją księcia Eugeniusza Sabaudzkiego. UwaŜana za najwszechstronniejszą kolekcję starych mistrzów zebraną kiedykolwiek przez osobę prywatną. M.in. wspaniały zbiór rysunków Drera kupiony w 1769 od cesarza Franciszka Ii.

Albertus - postać z polskiej odmiany commedia dell'arte z końca Xvi w., klecha i bakałarz wiejski wyprawiany na wojnę przez plebana posłusznego uchwale sejmowej, bohater kilku utworów farsowo-satyrycznych, np. Wyprawy plebariskiej (1590), gdzie pleban nabywa dla Albertusa rynsztunek wojenny i starą szkapę na kleparskim targu ze starzyzną w Krakowie, a. "Albertusa z

wojny" (1596), opisującego przygody marszowe owego rycerza-samochwała, niezgrabiasza, tchórza-kurołapa, a po trosze staropolskiego Szwejka. Imię Albertus, zlatynizowany Albert, w dawnej Polsce mylone zazwyczaj z Adalbertem i Albrechtem, którym miał odpowiadać swojski Wojciech (zob.), w tym wypadku oznacza prawdop. właśnie wiejskiego Wojtka.

Alberyk - Albrich, Alberich, mit. germ., król elfów; w "Pieśni o Nibelungach", eposie germ. z Xii8Xiii w., karzeł, któremu Zygfryd porywa czapkę-niewidkę, przydatną w czasie walki z Brunhildą. Zygfryd powierza Alberykowi zdobyty skarb Nibelungów, a po śmierci bohatera Alberyk lojalnie oddaje skarb wdowie. W tetralogii Richarda Wagnera "Pierścień Nibelunga" (1868-76) Alberyk, zręczny i obrzydły gnom, wykuwa ze złota dobytego z dna Renu proroczy pierścień obdarzający wszechmocą. Loki i Wotan wykradają pierścień, ale przekleństwo Alberyka towarzyszy odtąd posiadaczom pierścienia wszędzie; zob. Nibelung; Oberon.

Albi - miasto nad rzeką Tarn w dawnej Langwedocji (płd. Francja); rzymska Civitas Albigensium; w Xii-Xiii w. jeden z gł. ośrodków ruchu albigensów; miejsce urodzenia Henri de Toulouse-Lautreca (1864). Katedra św. Cecylii - główne i najsłynniejsze dzieło katalońsko-płd.-zach. francuskiego gotyku, obronny kościół halowy, rozp. w 1282, potęŜna wieŜa (78 m) w 1485; jedna nawa bez podpór wewnętrznych, z bocznymi kaplicami między przyporami występującymi do wnętrza katedry; bez zewn. łuków odporowych; piękny, późnogotycki portal boczny z 1535, freski szkoły wł. z Xv-Xvi w.; witraŜe z Xiv-Xvi w.; najwspanialszy kościół fr. późnego Xiii w., wyglądający z zewnątrz jak potęŜny, zwarty blok skalny znaczony pionowymi liniami masywnych półfilarów. Albigensi - sekta chrześc. Xii w. w Langwedocji (płd. Francja), nazwana od miasta Albi (choć Tuluza była ich właściwym ośrodkiem), wyróŜniająca się poboŜnością i cnotami w wieku rozwiązłości. OskarŜeni o manicheizm, stali się celem krucjaty ogłoszonej przeciw nim przez papieŜa Innocentego Iii, przeprowadzonej z krańcowym okrucieństwem (1209-13) przez Simona de Monfort, a potem bezlitośnie wytępieni przez inkwizycję.

Albion - staroŜytna, poetycka nazwa Wysp Brytyjskich, potem Anglii lub Szkocji czy nawet tylko Pogórza szkockiego, pochodząca moŜe z celt. alp, ailp 'skała, góra' a. z łac. albus 'biały', od kredowych skał wybrzeŜy Dovru: wg legendy od syna Neptuna. Albiona, olbrzyma, odkrywcy tego kraju, który rządził nim przez 44 lata; wg innej legendy od Albii, najstarszej z 50 córek króla Syrii, które jednocześnie zabiły swoich męŜów w noc poślubną (por. Danaidy) i za karę puszczone na statku na otwarte morze dobiły na

koniec do zachodniej wyspy, i poślubiły półdzikich krajowców. Perfidny Albion - hasło odzwierciedlające rozgoryczenie republikanów fr. z powodu przyłączenia się Anglii do antyfrancuskiego przymierza mocarstw europ. po straceniu Ludwika Xvi dn. 21 I 1793.

Alborada Del Gracioso - hiszp., 'Poranna pieśń trefnisia', impresjonistyczny utwór fortepianowy z cyklu Miroris (fr., 'Zwierciadła', 1905) Maurice Ravela.

Albośmy to jacy tacy - popularna krakowska taneczna pieśń ludowa rozpoczynająca się od słów: Albośmy to jacy tacy, chłopcy krakowiacy, czerwona czapeczka na cal podkóweczka i biała sukmana, danaŜ moja, dana! (1-6.)

Albrecht Hohenzolern - (wym. hoencollern), 1490-1568, ostatni wielki mistrz krzyŜacki. W 1525 przeprowadził sekularyzację zakonu i złoŜył 10 kwietnia w Krakowie hołd Zygmuntowi Staremu jako dziedziczny ksiąŜę lenny Prus. Rozwijał działalność wydawniczą takŜe w jęz. polskim; załoŜył w 1544 uniwersytet królewiecki; zob. teŜ Hołd (pruski).

Alcala - arab. al kala 'twierdza'. Calle de Alcala - główna ulica Madrytu. Alcala de Henares - miasto w środk. Hiszpanii nad rzeką Henares, miejsce urodzenia (1547) Cervantesa.

Alcazaba - (wym. alkafaba) nazwa twierdz, cytadel mauretańskich w miastach płd. Hiszpanii (Almeria, Malaga).

Alchwarizmi - al-Khwarizmi, al-Chorezmi, Muhammed ibn Musa, matematyk i astronom arabski, z pochodzenia Uzbek, na dworze kalifa al-Ma'muna w Bagdadzie ok. 820; autor licznych prac naukowych. Znaczna część wiedzy matematycznej śrdw. Europy pochodzi z łac. przekładów jego dzieł, które przyczyniły się równieŜ do upowszechnienia cyfr hinduskich, zwanych później arabskimi.

Algebra - Wyraz pochodzić ma od tytułu jego traktatu o równaniach: (Hisab al-dŜabr wa'l-mukabala) arab., 'Podręcznik algebry', dosł. 'o odtwarzaniu i przeciwstawianiu'. Algorytm - Wyraz pochodzić ma od imienia Alchwarizmi.

Alcyna - siostra Morgany i uosobienie rozkoszy zmysłowych w Orlando innamorato (1506) Boiarda i Orlandzie szalonym (1532) Ariosta, gdzie panuje, jak Kirke, na wyspie zapomnienia, pełnej niesamowitych czarów; por. Armida. Alcina - opera (1736) G.F. Handla.

Aldebaran - czerwonopomarańczowa podwójna gwiazda najjaśniejsza w konstelacji Byka, jedna z najbliŜszych gwiazd, widoczna w Polsce jesienią i zimą. Z arab. al-dabaran od dabar 'iść za kimś', bo gwiazda postępuje za Plejadami.

Aldobrandyńskie Wesele - zob. Wesele (Aldobrandyńskie).

Aldona Anna - 1309 a. 1310-39. Aldonę, królową polską, córkę księcia litewskiego Giedymina, od 1325 Ŝonę Kazimierza Wielkiego, ochrzczono po przyjeździe do Polski jako Annę (Hannę). Imienia Aldona nie uŜywano do czasu romantycznej mody na imiona pogańskie; por. imię bohaterki "Konrada Wallenroda" Mickiewicza.

Aldrin - Edwin E. (wym. o:ldrin), ur. 1930, kosmonauta amer., pułkownik lotnictwa, drugi człowiek na KsięŜycu, wylądował na powierzchni "Morza" Spokoju, dn. 21 Vii 1969; zob. Armstrong N.A. Piękny widok... wspaniałe pustkowie - ang. Beautifull view... magnificent desolation, pierwsze słowa Aldrina po wylądowaniu na KsięŜycu.

Aldyny - wydania klasyków gr. i rz. drukowanych w Wenecji i in. miastach przez humanistę wł. Aldo Manuzio (Aldus Manutius, 1450-1515) i jego rodzinę od 1490 do 1597. Wygodny format ksiąŜek (mała ósemka) i naukowa staranność edytorska spopularyzowały je w Europie. Nazwa od imienia

wydawcy.

Alegoria - wyraŜenie (w mowie, piśmie a. sztuce) prawd a. uogólnień o ludzkim postępowaniu a. doświadczeniu za pomocą symbolicznych, fikcyjnych postaci i działań, zwł. bajek, przypowieści. Parabel nm., 'Parabola', wiersz (1868) Friedricha Rckerta, mimo tytułu nie jest parabolą, lecz wzorowym przykładem alegorii. Mowa w niej o podróŜniku wędrującym pieszo i trzymającym wielbłąda za uzdę. Złośliwe zwierzę wpada we wściekłość, podróŜny ucieka i napotyka głęboką studnię, a widząc, Ŝe zwierzę go goni, wskakuje do studni. Nie spada jednak w głąb, bo chwycił się krzaka jeŜynowego, wyrastającego ze ściany studziennego szybu. Trzymając się mocno krzaka spogląda w górę i widzi tuŜ nad sobą pysk rozwścieczonego wielbląda; wtedy patrzy na dno: tam ujrzał smoka rozdziawiającego głodną paszczę. PrzeraŜony tym wszystkim zagląda tam, gdzie korzenie krzaka trzymają się ściany, i dostrzega dwie myszy, czarną i białą, które na przemian podgryzają owe korzenie. Zrozpaczony podróŜny daremnie rozgląda się za ratunkiem. Nagle dostrzega na gałązkach krzaka dojrzałe jeŜyny; nie mogąc powstrzymać oskomy, sięga po owoce i zjada z apetytem jeden za drugim, aŜ wreszcie zapomina o strachu i swej rozpaczliwej sytuacji. Zapytasz, czytelniku: "KtóŜ to jest ten głupiec, któremu tak łatwo wywietrzała z głowy myśl o jego połoŜeniu?" Wiedz zatem, przyjacielu, Ŝe tym człowiekiem jesteś ty sam; smok na dnie studni to ziejąca otchłań śmierci; wielbłąd groŜący z góry - to zgryzoty i niedole Ŝycia, ty zaś musisz, w zawieszeniu między Ŝyciem a śmiercią, chwytać się co sił zielonego drzewa świata; obie myszy, czarna i biała, które na przemian podgryzają korzenie krzewu, to noc i dzień. Ciebie zaś tak pociąga urok owoców Ŝycia, Ŝe zapominasz o wszystkich okropnościach, chcąc tylko zerwać i popróbować moŜliwie jak najwięcej słodkich jeŜyn.

Aleja - Aleja Szucha symbol zbrodni hitlerowskich popełnianych w czasie 2. wojny świat. w Warszawie, ulica w śródmieściu, nazwana imieniem Jana Chrystiana Schucha, 1752-1813, architekta i ogrodnika pol. (obecnie Aleja I Armii W.P.), przy której mieściła się siedziba gestapo. Aleja w Middelharnis (1689) najsłynniejszy krajobraz pejzaŜysty hol. Meinderta Hobbemy, Londyn, Nat. Gall.

Aleksander - najsłynniejsze imię greckie wsławione przez Aleksandra Macedońskiego, noszone przez papieŜy, carów, królów Szkocji. Zdrobnienie Sandy oznacza w jęz. ang. (Ŝart.) Szkota, podobnie jak Paddy (Patrick) Irlandczyka, a Taffy (Dawid) Walijczyka. Aleksandros, gr., 'obrońca, pomocnik ludzi', zdrobn. pol. Olek; wł. Alessandro, Sandro; ros. Aleksandr, Sasza; łac. skr. Alexis, Alexius; pol. Aleksy; ros. Aleksjej; węg. Sandor

(wym. szandor), tur. Iskandar, Iskender; szkoc. skr. Alastair, Alister. Popularność tego imienia w Polsce ustaje po powstaniu styczniowym: ludność unika imienia cara. Aleksander - zob. Parys.

Św. Aleksander Newski - 1220-63, ksiąŜę nowogrodzki od 1236, wielki ksiąŜę włodzimierski od 1252, syn Jarosława Wsiewołodowicza włodzimierskiego, ros. bohater narodowy, święty prawosławny. Przydomek zawdzięcza świetnemu zwycięstwu, odniesionemu 1240 nad Newą w bitwie ze Szwedami pod wodzą potęŜnego, Birgera Jarla. W 2 lata później pokonał rycerzy zakonu inflanckiego na lodzie pokrywającym jezioro Pejpus. Aleksander Newski - kantata (1938) Prokofiewa, uŜyta jako muzyka do słynnego filmu (1938) Siergieja Eisensteina pod tymŜe tytułem, z Nikołajem Czerkasowem w roli gł.

Aleksander Wielki (Macedoński) - syn Filipa Ii Macedońskiego i Olimpiady, ur. 356 pne. w Pelli, wychowanek Arystotelesa, król macedoński od 336. Wymógł na państwach gr. obranie go naczelnym wodzem wyprawy na Persję, rzekomo dla wyzwolenia miast gr. w Azji Mniejszej, a w istocie dla zdobycia całego cywilizowanego Wschodu. W 334 przekroczył Hellespont, pokonał nad rzeką Granikiem satrapów małoazjatyckich, zdobył Gordion, stolicę Frygii, w 333 pobił Dariusza Iii pod Issos; zdobył po 7 miesiącach oblęŜenia Tyr. Zajął Egipt; załoŜył w 332 Aleksandrię, dotarł do słynnej świątyni i wyroczni boga Ammona w oazie Siwa, gdzie kapłani powitali go jako boga (za którego się odtąd uwaŜał). Zwycięstwo w bitwie między Arbelą i Gaugamelą w Mezopotamii (331) zdecydowało o upadku państwa perskiego. Aleksander zajmuje Babilon, Suzę, puszcza z dymem Persepolis, w 329-327 zdobywa wsch. Iran (obecny Afganistan), w 326 dociera do rzeki Indus. Rezygnuje z dalszych zdobyczy pod naciskiem swego wojska. W czasie odwrotu umiera w Babilonie w 323 w wieku 32 lat. Aleksander nie był Grekiem, ale Macedończykiem; jego ambicją było przewyŜszyć wielkiego ojca; był wychowany na Homerze (zob. niŜej), który zaszczepił mu ideał bohatera szukającego chwały w walce, "w Ŝyciu krótkim, lecz pełnym sławy", na wzór Achillesa, a radości w namiętnych przyjaźniach i hucznych biesiadach. Był wyjątkowo odwaŜny, brał osobiście udział w bitwach, a przy tym był genialnym wodzem, mówcą i przywódcą ludzi. Jako władca imperium perskiego Ŝył z iście wschodnim przepychem i wspaniałością budzącą niezadowolenie jego macedońskich przyjaciół, choć naturalną dla Persów; daremnie usiłował zbratać i zrównać arystokrację zwycięzców i zwycięŜonych. Poślubił Roksanę, córkę sogdiańskiego księcia, a następnie Statirę, córkę Dariusza. Mimo siły charakteru i opanowania wybuchał niekiedy przeraŜająco gwałtownym gniewem, nie oszczędzając Ŝycia nawet najserdeczniejszych przyjaciół, takich jak Kallistenes, Klejtos, Filotas,

Parmenion; zob. teŜ Dariusz Iii Kodomanus; Dhu'lkamain; Falanga (maced.); Owca (Rzeźnik). Aleksander i Anaksarchos - W czasie wyprawy do Indii towarzyszył Aleksandrowi filozof Anaksarchos z Abdery, uczeń Demokryta; gdy raz opowiadał królowi o nieskończonej liczbie istniejących światów, ten rozpłakał się, a zapytany o przyczynę łez, wyjaśnił: "CzyŜ nie jest to godne Ŝałości, Ŝe gdy liczba światów jest nieskończona, nie zostaliśmy jeszcze władcami jednego?" To miał na myśli Juwenal, pisząc w swoich "Satyrach", 10, 168: "Jeden glob nie wystarcza młodzieńcowi z Pelli", łac. unus Pellaeo iuveni non sufficit orbis. Aleksander, Apelles i Kampaspe - Król czcił i wielbił swego nadwornego malarza, wielkiego Apellesa; powiadał: "Jest tylko dwóch Aleksandrów - syn Filipa i niezrównany portret bohatera, pędzla Apellesa"; nie pozwalał się teŜ portretować nikomu innemu. Gdy piękna nałoŜnica króla, Kampaspe, pozowała Apellesowi do obrazu Afrodyty Anadyomene, malarz zakochał się w niej, a król, zauwaŜywszy to, ofiarował mu ją. Historia ta jest tematem komedii prozą "Alexander and Campaspe" (1584) Johna Lyly. Aleksander i bieg olimpijski - Kiedy przyjaciele pytali Aleksandra, który biegał bardzo szybko, czy wziąłby udział w biegach olimpijskich, odrzekł: "Owszem, ale pod warunkiem, Ŝe do wyścigu ze mną stawać będą tylko synowie królewscy." Aleksander i brody - Ironia losu sprawiła, Ŝe Aleksander najtrwalej moŜe zapisał się w Ŝyciu następnych pokoleń tym, Ŝe wprowadził do Europy obyczaj golenia brody, którą w czasie walki wręcz łatwo pochwycić mogła krzepka dłoń nieprzyjaciela. Aleksander i Bucefał - Gdy Filipowi Ii zaproponowano kupno ogiera tesalskiego, Bucefała (gr. Boukephalos, dosł. 'bykogłowy'), a Filip odmówił z przyczyny nieokiełznania i dzikości konia, 18-letni Aleksander dosiadł go i ujarzmił, a gdy zsiadł, Filip rzekł mu: "Synu, szukaj równego ci królestwa, bo Macedonia dla ciebie za ciasna." Był to ulubiony koń Aleksandra, który śmierć jego w bitwie z Porosem w 326 zniósł bardzo cięŜko; załoŜył nad Hydaspesem miasto i nazwał je Bukefalia; zob. teŜ Apelles (Bucefał i Aleksander). Aleksander i Diogenes - zob. Diogenes. Aleksander i Filip z Akarnanii - Gdy Aleksander cięŜko zachorował, lekarze, straciwszy nadzieję uratowania go, nie śmieli go leczyć, aby po jego zgonie móc zachować głowy na karku. Jedynie wielki przyjaciel króla, Filip z Akamanii, lekarz, odwaŜył się przyjść mu z pomocą i przygotować lek. Wtedy Parmenion (zob. niŜej) posłał Aleksandrowi z obozu pismo, w którym ostrzegał go przed Filipem, przekupionym jakoby przez Dariusza obietnicą małŜeństwa z jego córką i zamierzającym Aleksandra otruć. Król nie pokazał listu nikomu, a gdy Filip nadszedł z lekarstwem w kielichu, podał mu to pismo do przeczytania, a sam w tym czasie popijał lek bez lęku.

Była to dramatyczna i zdumiewająca scena, gdy jeden pił, a drugi czytał, a wreszcie obaj popatrzyli sobie w oczy. Aleksander i Homer - Kiedy Aleksander wylądował w Azji pod Troją, uczynił libację - ofiarę z wina - bohaterom "Iliady" Homera i zgodnie ze starym zwyczajem wziął udział nago, wraz z przyjaciółmi jako współzawodnikami; w biegu ku czci herosów. O Achillesie powiedział wtedy, Ŝe błogosławiony to mąŜ, który w Ŝyciu znalazł wiernego przyjaciela, Patrokla, a po śmierci wielkiego piewcę swojej sławy, Homera. W najkosztowniejszym ze zdobytych skarbów Dariusza - kasetce na pachnidła - umieścił otrzymany od Arystotelesa egzemplarz "Iliady" (zwany odtąd "egzemplarzem z kasetki"), którą uwaŜał za "codzienny pokarm swej dzielności wojennej". Aleksander i Kallistenes - Kallistenes z Olintu, krewniak Arystotelesa, towarzyszył królowi w wyprawie na Wschód w roli korespondenta wojennego; w swoich sprawozdaniach wysyłanych do Grecji przedstawiał króla jako wybrańca bogów i cudotwórcę; kiedy jednak Aleksander, zostawszy władcą Persji, wymagał od Greków i Macedończyków czołobitności i wschodnich ceremoniałów, Kallistenes, który wypowiadał się o tym z przekąsem, wypadł z łaski i został wtrącony do więzienia, gdzie zmarł. Aleksander i Parmenion - Gdy przybyli do Aleksandra wysłani przez Dariusza przyjaciele jego i wręczając mu pismo króla prosili, by zatrzymał w swych rękach wielki obszar leŜący na zachód od Eufratu, zaprzestał wojny i stał się jego sprzymierzeńcem, Pamienion, jeden z przywódców macedońskich, oświadczył, Ŝe on, gdyby był Aleksandrem, przyjąłby tę propozycję. Na to król: "Owszem, i ja bym przyjął, gdybym był Parmenionem." I dodał jeszcze: "Na niebie nie ma miejsca dla dwóch słońc, a na ziemi dla dwóch władców." Aleksander i Poros - Gdy Aleksander w Indiach, przekroczywszy rzekę Indus, pokonał w 326 armię króla Porosa i wziął go do niewoli, zapytał go pełen podziwu dla jego dzielności, postawy i urody - jak ma z nim postąpić; Poros odparł: "Po królewsku." Aleksander i Pytia - Przed wyruszeniem na Persję król wybrał się do Delf, aby zasięgnąć rady wyroczni, ale tego dnia była ona nieczynna; udał się jednak na poszukiwanie Pytii i mimo jej protestów zaprowadził ją siłą do świątyni. "Synu - rzekła kapłanka - nie ma na ciebie rady." "Dość - zawołał Aleksander - to mi starczy za wyrocznię!" Aleksander i rozbójnik - Gdy przyprowadzono do króla pochwyconego pirata Diomedesa, Aleksander zapytał go, jak śmie uprawiać rozbój na morzu. "A jak ty śmiesz go uprawiać na lądzie? - brzmiała odpowiedź. - Nazywają mnie piratem, bo mam jedną galerę; ciebie zaś, który pustoszysz świat wielkimi armiami, zwą królem." Aleksandrowi rozumowanie to tak przypadło do gustu, Ŝe uczynił Diomedesa księciem i sędzią; legenda z "Gesta Romanorum", 146. Aleksander i Tais - Po zdobyciu Persepolis Aleksander kazał je spalić wraz z pałacami królewskimi, aby przypieczętować tym kres dynastii

Achemenidów; powiadano, Ŝe rozkaz ten wydał po pijanemu, w czasie uczty, na prośbę równieŜ pijanej kurtyzany ateńskiej Tais. Aleksander i Talestris - zob. Talestris. Aleksander i zasłonięte ucho - Gdy zapytano króla, dlaczego rozsądzając sprawy gardłowe, zakrywa dłonią jedno ucho w czasie przemówienia oskarŜyciela, odrzekł: "Chcę zachować jedno ucho wolne od uprzedzeń dla wysłuchania oskarŜonego." Aleksander na rzece Hydaspes - w Indiach, wezbranej przez burzę, przeprawiając się w bród z oddziałem wojska, aby napaść na obóz króla Porosa, miał wykrzyknąć: "O Ateńczycy, czy uwierzylibyście, na jakie się naraŜam niebezpieczeństwa dla zdobycia u was sławy!" Apelles, Bucefał i Aleksander - zob. Apelles. Dhul Karnain - arab., 'Dwurogi', nazwa, pod którą Aleksander Wielki, arab. Iskandar ar-Rumi, występuje w Koranie, 18, 83-98, i wznosi mur przeciw atakom Goga i Magoga (zob.). Znaczenie jej tłumaczą rozmaicie, np. Ŝe określa Aleksandra jako władcę dwóch stron świata: Wschodu i Zachodu. Nadzieja - Przed wyruszeniem na Persję Aleksander rozdał i zapisał niemal wszystkie dobra królewskie przyjaciołom; wtedy Perdykkas, wybitny wódz Filipa Ii i Aleksandra, zapytał króla, co zatrzyma dla siebie. Ten odpowiedział: "Nadzieję". Nic nie zostanie do zdobycia dla mnie - mruknął młodziutki Aleksander, gdy doniesiono mu o licznych zwycięstwach jego ojca, Filipa Ii. Nie chcę kradzionego zwycięstwa - rzekł Aleksander, gdy radzono mu zaskoczyć wojojsko perskie nagłym atakiem w nocy. Rzeźnik nie boi się... - zob. Owca. Węzeł gordyjski - zob. Węzeł (gordyjski). Biografowie greccy: Diodor Sycylijczyk (I w. pne.), Biblioteka historyczna, ks. 17; Plutarch, śywoty sławnych męŜów (Aleksander Wielki); Anabuza Aleksandra zob. Anabaza 2; rzymscy: Kurcjusz Rufus (I w.), De rebus gestis Alexandri. Historia Aleksandra Wielkiego - najsłynniejsza z aleksandreid (powieści a. poematów ujmujących dzieje Aleksandra jako szereg czarodziejskich i fantastycznych czynów i przygód), napisana w Egipcie po grecku, przypisywana błędnie Kallistenesowi z Olintu, 360-327 pne., pochodząca z Iii w. ne., przełoŜona na łacinę w X w. Tłumaczona na wiele języków, rozpowszechniła się na Bliskim Wschodzie i w całej Europie; powodzenie jej stworzyło śrdw. legendę Aleksandra w setkach przeróbek i wariantów; przekład polski z 1510 nie opublikowany; inny, anonimowy, wyd. 1550 w

Węgierski. m. Powieść (o Aleksandrze). moŜe pędzla Filoksenosa z Eretru. Aleksandryn .tragedia (1665) Racine'a. 50 partytur. z komedii Rewizor. 1 (1836) Gogola. Ŝyje w poboŜnej biedzie w syryjskiej Edessie przez 17 lat. na pal wbity ginie.jeden z popularniejszych świętych na Wschodzie. oparta na wczesnohellenistycznym obrazie. Gluck (1745).melodramat (1727) Pietra Metastasia. Powieść (o Aleksandrze).mozaika odkryta w 1831 w Pompei w tzw. Bitwa pod Arbelą . Aleksander i rodzina Dariusza . Juliana Tuwima.obraz (1529) Albrechta Altdorfera. Do "Monitora" Bohomolca. (T..obraz Jana Brueghela zwanego Aksamitnym. Neapol. Nat. Historia o Ŝywocie i sprawach znamienitych Aleksandra Wielkiego. Cimarosa (1781). porzuca w noc poślubną Ŝonę i ojczyznę. Londyn. nieznanego autora. Aleksy . Św. aby wrócić przed bramę domu ojcowskiego i tam Ŝebrać nie poznany. Zob. 1. 63-64. Aleksander świat złupił i wielkim stąd słynie. z ok. Aleksego . Alexander's Feast or the Power of Music . lecz po cóŜ (zaraz) łamać krzesła? . a uŜyty świadomie jako metrum odpowiednie do epopei w "Powieści o Aleksandrze". Thibault de Vernon. Monachium. Domu Fauna. Xii w. syn zamoŜnego patrycjusza rzymskiego. ulubiony obraz Napoleona I. śywot św. Rozbójnik wieś zrabował. jeden z najpopularniejszych w Xviii w. wznawiany aŜ do poł. w Edessie (Syria). St. Bitwa Aleksandra Wielkiego z Dariuszem Iii pod Issos . Xviii w. 1040. Aleksandr Makiedonskij gieroj. Hndla. Pinakoteka. Bitwa Aleksandra .in. Vie de saint Alexis. jeden z najstarszych pomników jęz. zastosowany po raz pierwszy w chanson de geste: Pielgrzymka Karola Wielkiego do Jerozolimy (prawdop. Mus.F. K. 12-zgłoskowy jambiczny z akcentem na zgłosce szóstej i średniówką po niej.obraz (1565-70) Paola Veronese. zob.) Aleksander Macedoński był (niewątpliwie) bohaterem. Aleksy. no zaczem Ŝe stulja łomat?. przed śmiercią spisuje na . Alexandre le Grand . stąd nazwa. do którego jako libretta napisano ok. patron Ŝebraków i włóczęgów. przypisywany kanonikowi z Rouen. francuskiego..oratorium (1736) G. tł. poemat w 125 strofach po 5 dziesięciozgłoskowych wersów asonansowych.Krakowie.fr. Cherubini (1784).). Alessandro nelle Indie .ros. Naz.francuski wiersz klasyczny. Gall. Ŝył w V w.

gr. opartego na łac. największa rzeka Peloponezu. do alkoholu. jest gwiazdą najbliŜszą Słońca. al-anbik. początek i koniec. Jeden z najdawniejszych zabytków jęz. wódka przepalanka. wszedł do literatury nie przez klęskę. 41.1030-1109." Alfejos . król Leonu i Kastylii. z gr. Alfa i Omega . dziś Rufta.dawny aparat destylacyjny. Alembik . Źródło (Aretuzy). wszystko od A do Z. wersjach "śywota". król Kastylii. którą poniósł od Maurów pod Alarcos w 1195. ja powiem. wg Proroctwa Izajasza. 1.1155-1214. Sant' Alessio. Aleksym .Pierwsza i ostatnia litera alfabetu greckiego. 4: "Ja. pierw. przez nieznanego autora. ani przez wspaniałe zwycięstwo nad nimi pod Navas de Tolosa w 1212. 8. alembicum 'destylator' z arab. w staroŜytności część koryta rzeki biegła pod ziemią. Alfons Vi . kopia wcześniejszego przekładu wierszem.pergaminie historię swego Ŝycia. Alfa Centaura . Proxima Centauri. gdzie zamieniła się w źródło. gr. Alpheios.potrójny układ gwiazd konstelacji Centaura. liczącego 241 wersów. Alfejos. Alfons Viii Szlachetny . w Biblii o Istocie Boskiej (Apok.. dających najobfitszy materiał legendzie. bóg rzeki. łac. zakochany w nimfie Aretuzie ścigał ją tak długo. aŜ uciekla pod ziemię i pod dnem morza przedostała się na wyspę Ortygię. i nm. por. przen. 13). Pan. ze śrdw. w mit. 22. Cztę w jednych księgach o niem: Kto chce słuchać. przepływająca przez Arkadię i Elidę. sporządzona w Xv w. zdobywca Toleda na Maurach (1085). 7-10.wersja polska. zwł. z których jedna. ani nawet nie dzięki załoŜeniu pierwszego uniwersytetu w Hiszpanii. ale przez swój romans . CoŜ milował Boga swego. jestem pierwszy i ostatni.. niewzruszony autorytet. polskiego. a po zgonie znaczonym cudami zostaje rozpoznany juŜ jako święty. zob. wraz z Cydem i królem Rodrygiem naleŜy do głównych bohaterów epopei hiszpańskiej. w Polsce niewidoczną. śywot jednego świętego. Legenda o św.

. Al-HadŜar Al Aswad ." Algebra . w której ramiona pchnęła go oziębłość jego Ŝony. Ghul. z arab. Z jego inicjatywy 50 astronomów. ale juŜ w Xiii w.z piękną śydówką Rachelą. król Kastylii. ułoŜyło planetarne "Tablice Alfonsyńskie" (1252). Alchwarizmi. al-ghul 'demon bezczeszczący groby'.A. jednostajnego ruchu. budował szkoły.. Niezbyt fortunny jako polityk.zob.hiszp.nm. utworzył kolegium uczonych tłumaczy arabskich dzieł astronomicznych. epicykli. powieść (1955) Liona Feuchtwangera. zwane teŜ Toledańskimi. Księga (Księgi wiedzy. Kopernik "istnym monstrum". zdobywca Kadyksu (1262). historycznych i prawniczych na łacinę oraz Biblii na hiszp. Ten obraz świata nazwał w Xvi w. córki Henryka Ii. 1888) Franza Grillparzera.nm.zob. jesienią i zimą. król Alfons X Mądry powiedział o nim: "Gdyby Bóg poradził się mnie przy budowie świata. mógłby otrzymać nieco poŜytecznych wskazówek. Algol .pierwsza znana zmienna gwiazda zaćmieniowa. Spanische Ballade. Raquel . popierał naukę i sztukę. beta konstelacji Perseu Sza (w Głowie Meduzy). Alehwarizmi.zob. . zasłaniana na krótko przez ciemnego satelitę co 2 dni i 9 godz.tragedia (1837. Garcia de la Huerta. rosły szybciej niŜ jego dokładność. Angielki Leonory. deferensów i ekwansów. zob. Ballada hiszpańska .). Die Jdin aus Toledo. których zgromadził w Toledo. astron. w Polsce widoczna latem. Komplikacje geocentrycznego układu planetarnego w Ptolemeuszowskim systemie idealnych kól. będące rewizją tablic Ptolemeusza. śydówka z Toledo . Czarny (Kamień). Alfons X Mądry . przyczynił się do rozwoju Ŝycia kulturalnego. Algorytm . zob. sztuka (1778) V. 'Rachela'.1221-84. wyst.

al hamra 'czerwony' od barwy murów zbudowanych z tapii. arcydzieło budownictwa mauretańskiego. dawn. zespół ulegał potem licznym przebudowom. Alicja .bohater Opowieści o Ali Babie. Eleonora Akwitańska. otwórz się!". Generalife. Obie ksiąŜki przedstawiają najdziwniejsze przygody senne małej dziewczynki Alicji. ale zamknięty w jaskini nie moŜe sobie przypomnieć magicznego hasła i zostaje poćwiartowany przez rozbójników. wzniesiony w Xiii w. jak herszt bandy. czterdziestu rozbójnikach i niewolnicy MardŜanie (zob. Alice in Wonderland. Alienor D'Aquitaine . dostrzega z ukrycia.-wsch. po odejściu rozbójników powtarza te wyrazy. . MardŜana. Hiszpanii. Tysiąc: i jedna noc).warowny zespół pałacowy na szczycie wzgórza w Grenadzie (Hiszpania). z arab. zalewając zbójców wrzącą oliwą. przechytrza go za kaŜdym razem. i Dziedziniec Lwów (tzw. córka H. część zniszczyło trzęsienie ziemi. zdobywa dostęp do skarbów i staje się bogaczem.2 zespoły sal: Dziedziniec Mirtów z wieŜą Comares. por. rozbudowywany w ciągu Xiv w.alakant. przeŜyte w cudownych krajach na dnie króliczej nory i po drugiej stronie lustra. ubogi drwal. Through the Looking-glass. Jego zamoŜny brat Kasim wykrywa tajemnicę Ali Baby.zob. tj. wapna i gruzu. od Alicante. 1871. po czym zabija całą bandę. herszt próbuje róŜnymi sposobami odnaleźć nieproszonego wspólnika. ale wierna niewolnica Ali Baby. o architekturze wnętrz pełnej fantazji. alkant. Alikant . Liddella. L. część zburzył Karol V.gł. rzymskiego Lucentum. napisanych przez C. dziekana Christ Church (Oxford 1855-91) i współautora słynnego Słownika greckiego Liddella i Scotta (1843). 1865. a w niej Salą Ambasadorów.G. do dziś dotrwała głównie puścizna Xiv w. Ali Baba . a wreszcie przebija chandŜarem hetszta przebranego za kupca. Dwóch Sióstr i Abenceragów. bohaterka nasłynniejszych w świecie anglosaskim ksiąŜek dla dzieci "Alicja w krainie czarów". lekkości i olśniewającego bogactwa dekoracji. i "Po drugiej stronie lustra". Dodgsona. przez królów dynastii Nasrydów. ang. Prototypem Alicji była Alicja Liddell. rodzaju betonu z ziemi. hiszpańskie wino czerwone słodkocierpkie. matematyka oksfordzkiego. rozbójników otwiera drzwi tajemnej jaskini przy pomocy magicznych słów: "Sezamie. miasta w płd. od 12 marmurowych lwów wokół fontanny) z Salą Trybunału. który wydał je pod pseudonimem Lewis Carroll. wino alkońskie.. ukrytą w skórzanych buklakach. Gdy brat pochował zwłoki Kasima. .Alhambra .

wewnątrz) kilku wyrazów.. ukuty przez Paracelsa. 161-63: samogłoska o (ą). Lecz młodość . w Segowii z Xi. w Badajoz (ruiny. Aljaferia . Xix w. zamek zbud. Ta jest najlepszą obroną dziewicom. ad litterum 'do litery'. Hiszpania). z soku jagód fitolakki. olejek a. Wielbłąd(y) Mahometa. To jest kochanków młodość.. stosowany dawniej na wzmocnienie. mogący jakoby rozpuścić kaŜdą substancję. proszek z owadów czerwców i licznych innych składników. później klasztor chrześc. alchaferija).dawne wyraŜenie przysłowiowe. Czerwony jak alkiermes .o! ta.zob. castellum 'twierdza'. Beniowski. z łac. kopułowy meczet z Xi w.(wym. Castillo de la Aljaferia.. 2. Xvi-Xviii w. Admet.-wsch. Xv. barwnik czerwony z owadów czerwców a. Al-Kaswa . szaleństwu i melancholii. Alkiermes . 1030-81 rozbudowany przez nich.mityczny "uniwersalny rozpuszczalnik" alchemików. z arab. przeciw przypadłościom sercowym. hiszp. miejsce akcji opery "Trubadur" Verdiego. .zob. alcazar 'zamek ksiąŜęcy' kasztel rufowy statku' z arab. wieŜa Torre de Espantaperros). dla efektu art. w 864 przez Maurów. w czasie szturmu Saragossy przez wojska Napoleona I mocno uszkodzony: wewnątrz mały. w Saragossie (płn.. al kasr 'zamek' od łac. (J.w poezji i prozie powtarzanie się jakiejś głoski na początku (a. najsłynniejsze: w Sewilli z Xii-Xv. dawn. al-kirmiz. w Toledo z Xiii..Siedziba inkwizycji. po połączeniu z Kastylią . wyraz pseudoarabski. wreszcie pałac królów Aragonii.Aliteracja .owad czerwiec. Xix w.warowny pałac mauretański w Hiszpanii. Xviii. pomimo dewotek. w. Xiv. Alkazar . Alkestis . Alkahest . Słowacki.

dawn. mądry król Feaków. gr. wnuk Posejdona. Alcinoo poma dare . Alkor .zob. 7). Siedem) wymógł na niedorosłym synu zemstę na zdradzieckiej Eryfili. Homer. izbę panieńską. córka tessalskiego króla wiatrów Eola. Alkowa. z czes. Ojciec jego przed śmiercią w nieszczęsnej wyprawie Siedmiu przeciw Tebom (zob. Historia opowiedziana Alkinoosowi . matka Ifiklesa i Heraklesa. aluzja do opowieści Odyseusza. por. izdebka kobieca w domu wiejskim.mit. Alkmeon . 6-13. wyprawy Epigonów przeciw Tebom. ściągające na posiadaczy zgubę. Ŝe matka nakłoniła go do udziału w ekspedycji przekupiona tym razem peplosem (szatą) Harmonii . mit. Mizar. długa. rzekomych potomków Heraklesa.Alkierz . Korfu?). Alkmene. syn Amfiaraosa i Eryfili. zawiła. za co bogowie zmienili ich w ptaki: ją w zimorodka. słuŜący w dawnych dworach za sypialnię a. dumni ze swego szczęścia małŜeńskiego. jedno z licznych przysłowiowych określeń czynności bezuŜytecznej. boczny pokoik. Erker z łac. gr. który przyjął gościnnie wyrzuconego przez morze na brzeg rozbitka Odyseusza i kazał go odwieźć do domu. teŜ Acheloos. gr.gr. 7-12. Alkione . przekupiona naszyjnikiem Harmonii (zob. zob. dawać Ŝabom pić. izba w takim naroŜniku. dowiedział się. samowary do Tuły.tj. właścicielowi pięknych sadów (Odyseja. wieźć sowy do Aten. unosząc z sobą ślubne dary Harmonii. arcus 'łuk'. którego spłodziła z Zeusem. 'dawać jabłka Alkinoosowi'. mąŜ Arete. Alkinoos .mit. ludu Ŝeglarzy na wyspie Scheria (dziś Korkyra a. ojciec pięciu synów i córki Nauzykai.i zabił ją. węgiel do Newcastle. Powracając z następnej wyprawy. Dzień (Dni zimorodków). Alkmena . nm. np. czworoboczny naroŜnik budynku kryty osobnym dachem. kiedy odwiedził ją. arker.gr. zob. Odyseja.). Alkyone. Zwana matką Heraklidów. Ŝona Amfitriona. która namówiła męŜa na tę wyprawę.łac. Ŝona Keyksa. jego w nurka. tzw. nazywali się wzajem Zeusem i Herą. przybrawszy postać jej męŜa. a więc i Dorów. mit. juŜ jako jej przywódca.. . wysunięty. gr. a ścigany przez mściwe erynie błąkał się po wielu krajach.

104-6. 140 ne. z hebr. idźmy). matematyka i geografa gr.(Xvii-Xix w. por.. Ks. miłosiernego opiekuna wszelkiego stworzenia. pisany pod wpływem dzieła Hipparcha. 115-17.). 19. mieszczący łóŜko.). Biblia. Sfera. jakie do czasów Kopernika ttumaczyły ruchy ciał niebieskich i pozwalały ustalać i przewidywać ich pozycję na niebie.zob. Jest to pierwszy i najkompletniejszy traktat astronomiczny w dziejach. dies ater łac.F. 827 w Bagdadzie. tzw. z arab.w islamie imię stworzyciela świata. części oratorium Mesjasz (1742) G. wg muzułm. al-. z fr. gr. 111-13. gdzie w 390 pne. zawierające całokształt ówczesnej wiedzy astronomicznej i wykład geocentrycznej budowy świata. Rzymie nazwa lewego dopływu Tybru. Almagest . na polecenie kalifa Al Mamuna.liturgiczny okrzyk radości. 'Nie ma Boga prócz Boga'. Klaudiusza Ptolemeusza (ok. 'Wielka wykładnia'. Boga Jedynego.. Koran.) pokoik bez okna. 'dzień Allijski.a. Megale syntaksis.w judaizmie i chrześcijaństwie . Sext. 135. . słynna końcowa partia chóralna 2. Apok. przyśpiew triumfalny. 'naprzód (dosł. dies Alliensis. Przekład arab. Handla. gr. sędziego nad sędziami. łaciński 1515 w Wenecji. por. Allia . 13-tomowe dzieło astronoma.w staroŜ. Allons. 1.). Wg legendy bóstwo (mające odtąd miejsce kultu na Palatynie) kazało jednemu z Rzymian ostrzec urzędników o zbliŜaniu się nieprzyjaciela. Dzień bitwy. megiste 'największy'. ok. Psalmów. początkowe słowa "Marsylianki" (zob. Allah . Alkierz. wyznania wiary: La iraha illa Llahu arab. Alleluja . Alkowa . 18 sierpnia (Xv Kalend. Enfants de la Patrie ... Gallowie pod dowództwem Brennusa zadali pamiętną klęskę Rzymianom... dzieci ojczyzny!'. przylegający do sypialni. w okresie wielkanocnym. 146-50.fr. alcove. hallelu-Jah 'chwalcie Boga'. zwł. zob. czarny dzień' uwaŜany był później za datę feralną. a przedstawiający najcelniejsze hipotezy.Alkoran .

'Matka śywicielka'. zwł.. Sen (Almaszara).. roczników informacyjnych. Almanach . The Conquest of Granada or Almanzor and Almahide . i dzięki intrygom swego dawnego sługi. słuŜących zwł. arystokracji europ. zbiorów twórczości poetyckiej minionego roku. zwł. odbija Bartolowi . Almanach Muz . 1770. zwł. pierwszy w Getyndze za r. później kalendarzy z róŜnymi poŜytecznymi wiadomościami.in. nazwa łacińska tablic dni i miesięcy z danymi astronomicznymi.zob. Almanzor. młody grand hiszpański. i fr. biografie i genealogie domów panujących. 754-75) i hadŜiba (naczelnika dworu) kalifatu Kordoby. przydomek wielu muzułmańskich władców i wodzów. Figaro) i Matka występna.łac.ogólna nazwa roczników poetyckich wydawanych w Xviii w. Almaszar . tragedia w dystychach heroicznych w 2 częściach po 5 aktów (1670-71) Johna Drydena wg powieści panny de Scudery. cyrulika Figara. uniwersytetu.. młodej poezji.arab. w balladzie Alpuhara (zob. antologii utworów róŜnych pisarzy. jeden z najsławniejszych wydawany staraniem Goethego i Schillera 1795-1800. w jęz. król muzułmanów. 940-1002). Almanach Gotajski .postać z trzech komedii Beaumarchais'go: Cyrulik sewilski (zob. zawierający m.. spisy dyplomatów i informacje ekon. al-Mansur 'Zwycięski'. wroga chrześcijan (Muhammad ibn Abu Amir al-Mansur. nazwa dawana przez Rzymian wielu boginiom. 'Zdobycie Grenady albo Almanzor i Almahida'.śrdw. Wesele Figara (zob. zaleca się pod imieniem Lindor do Rozyny.ang. Hrabia Almawiwa . Almanzor . ale największą rolę odegrały almanachy niemieckie. uŜywana od średniowiecza jako podniosła nazwa wyŜszej uczelni. bohaterski Almanzor jest postacią fikcyjną. sławnego wodza. pupilki doktora Bartolo (z którą ten chce się Ŝenić). Ceres i Kybele.Alma Mater . drugiego kalifa Abbasydów (Abu DŜafar abd-Allah al-Mansur. W pierwszej z nich Almawiwa.rocznik wydawany w 1764-1944 i od 1956 w Gotha w Niemczech. nm. i polit.) z poematu "Konrad Wallenrod" (1828) Mickiewicza równieŜ nie jest postacią historyczną. pierwszy ukazał się w ParyŜu.. Cyrulik).

sukulenty o grubych. 180 gatunków o wysokości od kilkunastu cm do rozmiarów drzewa. Alpujarras z arab. Przypowieści. odstraszający owady. z którego otrzymuje się senes): Ks. gorzkiego soku z liści (środek przeczyszczający. ze wsch. wg Jana. panująca w Maroku w 1036-1147 i w mauretańskiej Hiszpanii w 1090-1149. garderobianej hrabiny i narzeczonej Figara.) rosyjskich. gr. stepowa roślina Arabii. 17. Ew. 39. Aloes .dynastia muzułm. Almorawidzi . 4. Pieśń nad Pieśniami.-indyjskiej Aquilaria agallocha. . 17-18. 14. Tuharyna śmijewicza. Aloes wspominany w Biblii w związku z nardem. Słowacki. prawdop. Afryki i Madagaskaru. 9. to aromatyczna substancja otrzymywana z drewna innej rośliny. Almohadzi .dziewczynę i Ŝeni się z nią. Alpenhorn . cynamonem i kasją (strączyniec. Niech przyjaciele moi w nocy się zgromadzą I biedne serce moje spalą w aloesie. Psalmów. Testament Mój.) Alosza Popowicz . al baszrat 'pastwiska'. Róg (alpejski). krajach dla b. czerwonych a. 19. aloe. uprawiana w obszarze M. stosowany przy balsamowaniu. pochodzenia berberyjskiego. przejrzysty barwnik uŜywany w malarstwie miniaturowym). ale zainteresowane osoby udaremniają te zamysły.hiszp. szafranem.dynastia muzułm. Muzułmanie po powrocie z pielgrzymki do Mekki wieszają gałązkę aloesu nad drzwiami. w staroŜ.zob.trzeci po Ilii Muromcu i Dobryni Nikityczu bohater cyklu kijowskiego ludowych bylin (zob. Alpuhara . Hiszpania). róŜowych kwiatach. panująca w Maroku w 1147-1269 i w mauretańskiej Hiszpanii w 1149-1230. ciemięŜcę Kijowa. Śródziemnego i w in. muzułmanie stawiali opór aŜ do 1570. 7. ostatniego emiratu Maurów. (J. W drugiej jako niewierny mąŜ zaleca się do Zuzanny. pochodzenia berberyjskiego. mięsistych liściach z kolczastymi brzegami i o Ŝółtych. górzysty teren w Andaluzji (płd. 44. a hrabia pogodzony z Ŝoną zaprzysięga jej wierność. gdzie po upadku w 1492 Grenady.rodzaj bylin z rodziny liliowatych obejmujący ok. Ks. który zabił w pojedynku złowrogiego olbrzyma.

odbywanie się sejmów na przemian w Koronie i na . Al Tair . pokrzyk' od śrdw. al ta'ir 'latacz.zob.jaskinia w płd. bizonów. Fryderyka Ii Hohenzollerna (zob.jedna z najbliŜszych gwiazd. (A. przydomek króla Prus. Altea .).dawn. altyn 'złoto' i bez 'płótno'. 'Stary Fryc'. z Ŝycia zwierząt. z tur. Konrad Wallenrod. rozpoczynają historię sztuki.nm. gł. wierzący przekroczą go pewnie i bez trudu. ostry jak miecz.w legendzie muzułmańskiej most z ziemi do Raju. 650-51 (1828). cieńszy niŜ włos.) Alrauna .Broni się jeszcze z wieŜ Alpuhary Almanzor z garstką rycerzy. Lascaux. widoczna w Polsce latem i jesienią. zwanego Fryderykiem Wielkim.zob. pierwszeństwo przyznawane kolejno na przemian stronom uwaŜającym się za równe. Alraune 'mandragora. stopa niewierzących pośliźnie się na nim i spadną w ogień. Alternata . por. w balladzie Alpuhara przedstawiona jest jako miasto. z nm. rozpięty nad ognistą czeluścią Piekła. ballada Alpuhara. Alter Fritz . Te rytowane i wielobarwnie malowane przez ludzi z epoki wczesnego paleolitu (ok. Meleager. Mandragora. gdy jego mała córeczka dostrzegła na ścianach i sklepieniach "wielkie zwierzaki". Pirenejach w pobliŜu Santander (w Hiszpanii). Marcelino de Santuola. Mickiewicz. złotogłów. Al Sirat . którą w 1879 badał archeolog hiszp. Altamira . ptak'. odmiana brokatu z przewagą koloru ztotego. Altembas .. najjaśniejsza (alfa) w konstelacji Orła (Aquila).dawn. z arab. imienia Ŝeńskiego. 15000 lat temu) znakomite sceny o charakterze magicznym.

osławiony podręcznik gramatyki łacińskiej "De institutione grammatica" (1572) portugalskiego jezuity Emanuela Alvarusa. Diabeł. Król. opiekunka małego Zeusa. łac. Ałuszta . znany dlatego jako Doncet del Mar. Amaltea . wierności i czystości. pochodzącego z Portugalii a. równieŜ iron. skompilowanego i rozszerzonego w 1508 przez Garcię Ordoneza de Montalvo. Porzucony przez matkę w kolebce na wodzie. Orianie i ku jej chwale dokonuje niewiarygodnych czynów.pot. Amadis De Gaula . 1. bohater słynnego romansu rycerskiego pod tym tytułem.. Amalekici . Kastylii Xiv w. 'Dziecię Morza'.jeden z głównych diabłów demonologii śrdw. uratowany. Historia: sekretna) jako Allustion. 17... Amaimon . z którym Izraelici walczyli od czasów Jozuego do czasu. Z Alwara się uczył . koczownicze plemię arabskie mieszkające na południe od Judy. Powieść zdobyła ogromną popularność w Europie i miała liczne naśladownictwa. rozcina dwóch olbrzymów na pól jednym zamachem miecza. mimo Ŝe usunięty z programów przez Komisję Edukacji Narodowej. wybrzeŜu Krymu. romans rycerski uratowany z całopalenia i oceniony jako "najprzedniejszy w swoim rodzaju" w dyskusji proboszcza z balwierzem w Don Kiszocie. m. wychowuje się na dworze szkockim. 30. przełoŜony Asmodeusza. Palmerin..in.przysł. (1779) Johanna Christiana Bacha. ze śrdw. Cervantesa. tęgi z niego łacinnik.gr.uzdrowisko na płd. Romans zawiera wiele elementów bretońskiego cyklu Okrągłego Stołu. ukrytego przed . alternare 'odmieniać' od alter 'inny'. gr. jeszcze i w Xix w. Mickiewicz poświęcił jej dwa sonety krymskie: "Ałuszta w dzień" i "Ałuszta w nocy".w Biblii. król wschodniej części piekła. stąd zwany Rycerzem NiezwycięŜonego Miecza. Ks. zakochuje w królewnie ang.Opera w stylu fr. kiedy Dawid rozgromił je ostatecznie.Litwie. por.-wsch.Amadis z Walii. uŜywany powszechnie w dawnych szkołach Europy. 6. Alwar . miejscowość znana z Prokopa z Cezarei (zob. kilkadziesiąt razy przedrukowywany dla uŜytku szkół polskich. zob. Amaltheia. I. 1. mil. Amadis de Gaules . Amadis uosabia rycerskie ideały odwagi..

1535-80. Najwybitniejszy był wnuk. czerwień karmazynową (populamą w Polsce przedrozbiorowej) pod wpływem mody francuskiej. Amarant . .) Thomasa More'a. amarantos 'nieśmiertelny. Galeria Borghese. stale napełniający się płodami ziemi ułamany róg kozy Amaltei. Amati . syn Girolama. nie więdnący'. 1620) L. wprowadza Utopię i "wielkie miasto Amaurotów". z gr.imię pasterki. 'rozświetlająca niebo'. Amaurote . Berniniego. który na chorągwiach polskich i w barwie mundurów zastąpił w Xix w. wiejskiej ślicznotki u Teokryta. Tell el-Amarna. faun i koza Amaltea ..kolor wiśniowofioletowy. Koza Amaltea karmi małego Jowisza . Luwr. 1596-1684.Kronosem na Krecie przez Gaję. ZałoŜycielem kremońskiej szkoły lutniczej był Andrea Amati.). bot. Hieronymus) prowadzili pracownię po ojcu. a skórą jej obił swoją egidę (zob. Róg Amaltei . roślina zielna. Niccolo. Wergiliusza. niewyraźny'. Ruggiera. łac. często czerwonawa. oblegane przez Dipsodów. bogactwa. Synowie Antonio i Girolamo (a. bogini słońca. nauczyciel A. ParyŜ.jap. którą wdzięczny Zeus po jej śmierci umieścił na firmamencie jako gwiazdę Kozę (łac. ks.obraz J. Rabelais w Garganlui i Pantagruelu.róg obfitości. Amaryllis . Capella). obfitości. ok. Owidiusza i późniejszych poetów. Jordaensa. keras Amaltheias.stolica Utopii (zob. A. amarylek. szarłat. cornu copiae 'róg obfitości'. amauros 'ciemny.rodzina słynnych lutników włoskich w Cremonie w Xvi8xvii w. młodej. najwyŜsze bóstwo sintoizmu. a wg innej wersji koza-karmicielka. Guarneriego. Amaterasu . Rzym.zob. jap. który ostatecznie ustalił do dziś obowiązującą postać skrzypiec. z gr. 2. pramatka rodu cesarskiego. gr.mit. 23. nimfa. Mały Jowisz. atrybut Plutosa i Dionizosa jako patronów płodności ziemi. r. Stradivariusa i Fr. Amarna . powstałej na skutek wprowadzenia koszenili jako przemysłowego barwnika tkanin.rzeźba (ok.

) w kształcie pótksięŜyca i podwójnym toporem o półksięŜycowych ostrzach. Mattei. St. czapce scytyjskiej. Rzym. Chętnie przedstawiano równieŜ walki herosów gr. Pinakoteka. bajdy) z łac. ambages 'manowiec. Pentesilea. pne. ambicja. skąd. niedorzeczności' (etym. gdzie Ŝyły bez męŜczyzn. zob. wybieg. nawa obiegająca prezbiterium kościoła od tyłu. Chłopców zabijały lub kaleczyty. a 'bez'. TakŜe malarstwo baroku (Rubens) i sztuka Xix w.zob. pne. zamieszkały na krańcach znanego świata. późniejsze dają im strój scytyjski. pycha'. z łukiem. na wazach i płaskorzeźbach od Vii w. tzw.dawn. Monachium. a zwł. Mus. lud. Heraklesa. WyobraŜano je w spodniach. w mit. Fryz ze świątyni Apollina z Bassai (ok. obejście.. ambitus 'okrąŜenie. Dionizosa. kopia marmurowa. V w. okres mowy. Muz. pne. gr. Antiopa 1. Brit. Amazonki . od Vi w. Kapitolińskie (tzw. galeria.. tzw.fryz z Mauzoleum w Halikarnasie (Iv w.Amazis . w Azji Mniejszej nad rzeką Termodont. obcisłej szacie z rękawami. dwuznacznik'.) Skopasa i in. aby łatwiej naciągać cięciwę łuku. Bellerofonta. wg etymologii lud. Ambit . Talestris. Londyn.dawn. Bitwa Amazonek .). ich nazwa: gr.obraz Rubensa. Tezeusza) z Amazonkami. Watykan. Starsze wizerunki przedstawiały je jako greckich wojowników. pne. Walka z Amazonkami . (Actullesa. Hippolita. tamŜe. kopia. 420 pne. tarczą (zob. a podtrzymywały ciągłość rodu dzięki sezonowym spotkaniom z męŜczyznami z sąsiednich krajów. . Obcinały sobie prawą pierś. kryty kruŜganek. Rzeźba Fidiasza (?). pociągający twórców kontrastem między kobiecą urodą Amazonek a ich wojennym rzemiosłem. mazos 'pierś'. z łac. Bardzo popularny temat we wszystkich okresach sztuki staroŜ.. ambicja. Ranna Amazonka . poł.. miejsce spacerowe. 'brednie. poniewaŜ uchodziły za sąsiadki Scytów. dawn. Polikrates. Ambaje . przez skojarzenie z bajać. amazonomachie. Sosiklesa).Polikteta (V w. brąz.bajeczny lud wojowniczych kobiet. Rzym. z wyjątkiem archaicznego. dziś tylko w zwrocie: wziąć na ambit 'uznać coś za punkt honoru.). androny. postanowić osiągnąć coś trudnego'.

Homera Iliada. tak jak ich napojem byt nektar. 93.zreformowana przez św. ParyŜ. Kair. najśmielszy nowator spośród faraonów. zob. Kolumb. niech się tak stanie". Tutenchamon. 339-397. uŜywana w diecezji mediolańskiej. Biblioteka. Św. Ichor. Stan (Stany Zjednoczone). śpiew ambrozjański a. Nowy (Nowa Anglia.13 hymnów ułoŜonych i prawdop.gr. chroniło ciało od zepsucia. Biblioteka Ambrozjańska . którego zasady ustalił św. galijskiego. 19. Rzeźba: Głowa posągu (czerwony piaskowiec). Amen . Amenhotep Iv . Nowy Jork).zob. wapień. gałęzi (obok choralu gregoriańskiego. . Wg niektórych uczonych są one wyidealizowaną postacią kaszy jaglanej i miodu pitnego. Ameryka . "Amenhotep całujący córkę" a. AmbroŜy. 38. mit. faraon staroŜ. róŜniąca się znacznie od rytuatu rzymskiego. AmbroŜego. Luwr. który dla osłabienia potęgi tebańskich kapłanów Amona spróbował pod imieniem Echnaton ('światłość Atona') zdetronizować starych bogów i wprowadzić kult jedynego boga tarczy słonecznej. Amenofis. końcowa formuła liturgiczna oznaczająca solenne potwierdzenie wygłoszonej modlitwy: "Niech tak będzie. Egiptu ok. zagorzały przeciwnik arianizmu. "Uznanie następcy tronu". por. od 374 biskup Mediolanu. gr. Muzeum. Waszyngton.rodzaj śpiewu liturgicznego uŜywany dziś tylko w diecezji mediolańskiej. ambrosia 'nieśmiertelność'. Kair. SpoŜycie ambrozji i nektaru zapewniało nieśmiertelność. z Xviii dynastii. teŜ Neferetiti. Posąg siedzący.. Liturgia ambrozjańska .zob. 1370 pne. mediolański . 1375-58 pne. 341. zaprawdę'.Ambrozja .). pokarm bogów olimpijskich. mozarabskiego) chorału kościoła chrześc. ok. z hebr. nie naleŜy do nich błędnie przypisywane mu Te Deum. Vespucci. Hymny ambrozjańskie . 5. por. Odyseja. Hollywood. skomponowanych przez św.. ok.gr. Po jego śmierci reformy te anulowano. 4. AmbroŜego.. Jedna z gł.w judaizmie i religii chrześc. jeden z ojców i doktorów kościoła zach. ok. Atona. 445.. reformator liturgii i śpiewu kościelnego. ich woń zagłuszała przykre zapachy. 5. Muzeum. Chorał. amen 'zaiste. Grób jego znajduje się w Tell el-Amarna (zob. 192. Lincoln. 18..Aurelius Ambrosius. 1370 pne. AmbroŜy .

amphitheatron. Amfion i Zetos . Tragedia amerykańska .kontemplacyjnej (Amfion) i praktycznej (Zetos). Objęli rządy Teb i otoczyli je siedmiobramnym murem: przy jego budowie Zetos uŜył swych potęŜnych sił. nie akcentowane. Amfiteatr . z którą miał liczne potomstwo. JeŜeli nie lękasz się pieśni stłumionej. Ŝe układały się same w mur siedmiobramny (od 7 strun liry).staroŜ.). gr. od amphi 'wokół' i theatron 'teatr'. Amfion . widownia wznosząca się schodkowato i półkoliście (teatr gr. zaraz po urodzeniu wyniesieni w góry Kiteronu. budowla w ksztalcie koła a. elipsy z areną i wznoszącymi się stromo miejscami dla widzów (cyrk n. uwolnili uwięzioną przez stryja Likosa matkę.poetą i muzykiem grającym na lirze otrzymanej od Hermesa. Byk Farnezyjski) jego Ŝonę. Kolos(eum). Amfibrach . królewny tebańskiej. z gr. pozostałe krótkie a. Amfion i Zetos . Broniewski. W. Amfiteatr Flawiuszów . gdy serce masz męŜa i jeśli pieśń kochasz swobodną .powieść (1925. córka Tantala. Dirke. wychowani przez pasterza. 1929) Theodore'a Dreisera.stopa wersyfikacyjna złoŜona z trzech sylab. śoną jego byla Niobe (zob. . zwani tebańskimi Dioskurami. 1-4.płaskorzeźba rz.-hellenistyczna.posłuchaj. synowie Zeusa i Antiopy. Rzym.mit. akcentowana. bliźnięta. a Ŝycie poświęcił muzom. Od czasu Antiopy Eurypidesa uwaŜani przez staroŜytnych za wcielenie dwóch przeciwnych postaw Ŝyciowych .).fantazja symf. Łazienki. wyd. pol. Zetos stał się atletą i myśliwym. z których środkowa długa a.).zob. Elegia o śmierci Ludwika Waryńskiego.Amerykanin w ParyŜu . Amfion zaś grą na lirze tak czarował kamienie. z gr. złowrogiej i głuchej. zabijając go i przywiązując do rogów rozszalałego byka (zob. amphibrachys 'krótki z obu stron'.zob. (1928) George Gershwina. Amfiteatr na Wyspie . Palazzo Spada.

wyst. Okeanosa). Francji. 42 m. mit. nie mogąc rozpoznać prawdziwego Amfitriona. Les Deux Sosies.obraz (ok. małŜonka Posejdona. von Kleista. gdy udał się na wojnę. W transepcie figura Złotej Madonny. wsławione potem w komedii Moliera Amfitrion (1668) słowami: "Prawdziwym Amfitrionem jest ten. drzwiami. Amfitrion . szer. Amofitrion . zbud.Amfitrion . Teniersa Mł. 1740) Tiepola. Amphitrite. fundator (przyjęcia)'.. wersję dramatyczną mitu. Wysokie okna wypełniają po raz pierwszy całą ścianę. Przyjaciel (Ludu). 214 pne. liczne rzeźby na portalach fasady.zob.gr. przyjmuje kryterium. Legenda ta jest tematem wielu komedii. . jako władczyni mórz jeździ po nich w wozie z muszli w towarzystwie trytonów i nereid. aŜurowe triforia. bogaty tympanon nad środk. Boy). ksiąŜę tebański. amię) miasto i port nad rzeką Sommą. szczyty z pinaklami. Drezdeńska. Dwa sobowtóry . '(gościnny) gospodarz. Amfitrion 38 . mit. w płn.33 m. dł.(wym.obraz (ok. gr.sztuka (ParyŜ 1929.komedia (ok. w fasadzie głównej 3 wielkie portale. Katedra Notre-Dame uwaŜana za najwspanialszą budowlę dojrzałego gotyku fr.tragikomedia (1805-07) H.opera Henry Purcella (1659-95) wg sztuki (1690) Johna Drydena.) Plauta. uosobienie piękna morza. wys. 118 m. stąd imię to znaczy w przen. mąŜ Alkmeny. wnuk Perseusza. "L'ami du peuple" . komedia (1636) Jeana de Rotrou. Obraz D. odrestaurowana w 1849-74 przez Viollet-le-Duca. Amphitryon. nawy gł. przede wszystkim Sąd Ostateczny z postacią Beau Dieu. co na obiad prosi" (tł. Triumf Amfitryty . Le veritable Amphitryon est l'Amphitryon ou I'on dine. trójnawowa bazylika z transeptem (3 nawy) i wydłuŜonym 5-nawowym chórem z wieńcem kaplic promienistych. fr. Amfitryta .gr. nereida.fr. najpiękniejsza z córek Nereusa (a. wielka rozeta witraŜowa. Łódź 1947) Jeana Giraudoux. oraz 22 posągi "galerii królów". przez Roberta de Luzarches i Renauda de Cormont w 1220-70. wzorowanej na Molierze. olbrzymia. pol. naw . 1620) Rubensa. dwie wieŜe. który zastaje swój dom zajęty przez swego sobowtóra. szereg nieporozumień wywołanych sytuacją gospodarza. słuŜba. gr. Amfition . Zeus przybrał jego postać i spłodził z Alkmeną Heraklesa. stanowiąca wg autora 38. matka Trytona. Gal. Amiens . Neptun i Amfitryta .

nawet po ślubie. Sława urody Psyche rozeszła się tak szeroko. sława wyroczni w oazie Siwa rywalizowała ze sławą Delf i Dodony. uosobienie miłości. Kokoschki. pochodzącym ze Wschodu. omnia vincit Amor z Eklogi 10. Triumfyjący Amor . łac. Baśń rozpowszechniona w klasycznej lit. Miłość zwycięŜa wszystko .dwaj serdeczni przyjaciele we fr.łac.S. złączony z bogiem słońca Ra. Luwr. w formie chanson de geste.B. Amon . ne. gr. 4-6. zmusza rodziców Psyche do wydania jej za kogoś. Obraz (1955) O.) Apulejusza "Metamorfozy".rzymski bóg miłości. a szczyt jej wpływów przypada zapewne na czasy. pierwotnie lokalne tebańskie bóstwo powietrza i urodzaju. Amor i Psyche . przekonuje się potem. ks. Rzeźba (1806) Thorvaldsena. dziele (Ii w. jako taka w milionach reprodukcji zdobiła w Xix w. 'miłość'. gr. kogo nie wolno jej zobaczyć. poemacie z Xii w. Greuze'a. Amor . najkompletniej zachowana w łac. Muz. i sztuce. Amil podstępnie zastępuje przyjaciela w sądzie boŜym (próbie pojedynku) i za to szlachetne oszustwo ukarany zostaje trądem. Wergiliusza.staroŜytna baśń o przygodach królewny Psyche. Kopenhaga. przedstawiany jako baran. Litle. Ŝe to pewno straszny potwór. uśmierca je i przywraca Amila do zdrowia. Eros (i Psyche). Gerarda. Obraz G. Amon stał się głównym bóstwem państwa i panteonu bogów pod nazwą Amon-Ra.Amis i Amil . syn Wenery. ale przyłączonym do cyklu o Karolu Wielkim. Muzeum. Po licznych przygodach kochankowie łączą się na Olimpie. 'dusza'. Ŝe dzieci tylko zasnęły. człowiek z głową barana a. Erosem. która mszcząc się. Thorvaldsena. Obraz (1798) F. utoŜsamiany z gr. Luwr. Pojawia się w lit.).rzeźba (1814) Thorvaldsena.mit. wyobraŜenie. W epoce Nowego Państwa. Ŝe tylko krew jego dwojga dzieci uleczyć moŜe przyjaciela. por. Siostry jej utrzymują. Psyche zapala w nocy lampę wbrew zakazowi i widzi pięknego boŜka miłości. głównie w związku z jego kultem w oazie Siwa. egip. Rzeźba (1893) Rodina. Amor i Psyche . 69. ParyŜ. mieszkania mieszczańskie. i Amora. . Amis dowiaduje się. znanym Grekom od czasu kolonizacji Cyreny (gr. w czapce z dwoma długimi piórami. Ŝe ucierpiał na tym nawet kult bogini Wenus.. czyli Złoty Osioł. o wdzięku i gracji figurki porcelanowej.rzeźba (1793) Canovy. kiedy odwiedził ją Aleksander Wielki (zob. 1570-1085 pne.P. Kyrene. ParyŜ.

rozbił się na lodach Północy. przeleciał nad Biegunem Północnym w 2 dni po Richardzie E. chorób i nieszczęść.-Zach. Kunsthist.brucho) .we wsch. ind. kwaskowaty.Wychowanie Amora . z gr. Amundsen Roald (1872-1928) . ambrozją. pryw.. u płn. Amor wyrzyna łuk . z łac. magiczną moc chronienia noszących je osób od niebezpieczeństw. Amor . W 1903-06 na 47-tonowym starym kutrze "Gja" przebył po raz pierwszy w dziejach jednym statkiem Przejście Płn.obraz (ok. Davida. . 15 Xii 1911 pierwszy w historii dotarł do Bieguna Południowego (na saniach zaprzęŜonych w psy). z Atlantyku do Pacyfiku. pierw. Kupido i Psyche . Zatoka Amundsena . 1525) Correggia. Morze Amundsena . prawdop. El Amor Brujo (wym. Kiedy jednak w dwa lata później Nobile na sterowcu "Italia". Wiedeń. wyruszył takŜe na ratunek Amundsen i zaginął bez wieści i śladu. jednego z siedmiu otaczających Ziemię. od Grenlandii do Cieśniny Beringa.norweski badacz polarny.mit. po czym wszczął zaciekły spór z Nobilem o to. Scotta.przybrzeŜne morze Pacyfiku u wybrzeŜy Antarktydy. Mus. Nat. równieŜ językowo. wybrzeŜa Kanady. mleczny sok indyjskich bezlistnych pnączy soma. na 35 dni przed tragicznie zakończoną wyprawą Roberta F.obraz Guido Reniego. a 16 statków i 21 samolotów róŜnych krajów pospieszyło na poszukiwanie zaginionych. zaczerpnięty przez nich z oceanu mlecznego. Beauforta. któremu dawniej przypisywano.zob. spokrewniony. Londyn. Schleissheim. części M. komu z nich większa zasługa przypada w tym sukcesie.drobny przedmiot. ParyŜ.. eliksir Ŝycia i nieśmiertelności. napój bogów.spływający z biegunowego płaskowyŜu Antarktydy. i do dziś przypisuje się pod nazwą maskotki. zbudowanym i pilotowanym przez Umberta Nobile. Sarcostemma acidum. Byrdzie. Amrita .obraz (1817) J. Lodowiec Amundsena . usiłując powtórzyć ten przelot. W maju 1926 na sterowcu "Norge". Amulet . Miłość (czarodziejem). zob. amuletum 'lek od czarów i uroków noszony na szyi'. Gall.L. .obraz (1614) Rubensa. teŜ "Maud".

Milczenie (amyklajskie). 95-175." Widok ten zapowiadał im szybki powrót do ojczyzny. ana. w którym nie mogły istnieć. na początku wyprawy prosty Ŝołnierz. pojęć. przeciw bratu. opisuje (ks. potem jeden z dowódców. w 400-399 pne. wg Herodota. ne. Anabaza . pióra Arriana z Nikomedii w Bitynii. wystawiło ich na prześladowania.nowochrzczeńcy. Anachronizm . dla studiów obyczajowych. ogólna.Amyklaj . W okresie idealizowania ludów północy zaliczano go do siedmiu mędrców (zob. bezcenne źródło informacji o panowaniu króla. królowi Persji. np.) Rychło usłyszeli Ŝotnierzy wołających: Morze! Morze! (gr.-łac. które pojawiły się w Niemczech w Xvi i Xvii w.dzieło hist. co m. szczególnie krwawe po załamaniu się powstania anabaptystów w 1535 w Monasterze.. o wyprawach i podbojach Aleksandra. wyd. Autor. Anacharsis . powstał wielki krzyk (.. łączyły się na ogół w przekonaniu. 1819-25) Jean Jacques Barthelemy'ego. który. Artakserksesowi Ii. i o odwrocie dziesięciu tysięcy zacięŜnych Greków po śmierci Cyrusa. pol. pne. Czamym. Brat (Bracia polscy). PodróŜ młodego Anacharsisa po Grecji w połowie Iv w. budził oddźwięk w niŜszych warstwach. gdy po powrocie do Scytii próbował ją zhellenizować. .'znów'.sławna opowieść prozą Ksenofonta o wyprawie (gr. 4. Wg Plutarcha spotkał się w Atenach z Solonem. ok. por.uczony Scyta z ksiąŜęcego rodu. 7): "Skoro straŜ przednia weszła na szczyt góry Teches. 'podejście' w głąb kraju) Cyrusa Mł. baptista 'chrzciciel'. rzeczy w czasie. późn. thalatta! thklatta!). błędne umiejscowienie wydarzeń. Miał zginąć z ręki brata.słynny niegdyś romans historyczny (1788. a Lukian z Samosat napisał dialog między nimi. początkowo pogardliwa. nazwa wielu sekt protestanckich. anabasis dosł.. doliną rzeki Tygrys i przez wyŜynę Armenii do Trapezuntu nad M. u Szekspira w .in. Choć skłócone z sobą. osób. Ŝywy obraz staroŜytności klasycznej czasów Filipa Macedońskiego i Demostenesa. praktykowały chrzest dorosłych. zwiedził Grecję i inne kraje w Vi w. Anabaptyści . Mędrcy) i przypisywano mu wynalazek koła garncarskiego i kotwicy. z gr. Anabaza Aleksandra Wielkiego . Prorok (Meyerbeera). r. Ich radykalizm społ.błąd w chronologii.zob. Ŝe reprezentują pierwotną czystość chrześcijańskiego kościoła.

Kochanowski. biesiadnej. wg legendy Anakreon miał umrzeć od udławienia się pestką winogronową. (J. teŜ (Arthenice z Catherine) Rambouillet. jedno z dzieł Czteroksięgu (zob. 'rzeczy wybrane'. Francois Rabelais ogłosił "Gargantuę i Pantagruela" pod pseudonimem stanowiącym anagram imienia i nazwiska: Alcofribas Nasier. słychać bijącą godzinę. 38: Quid est veritas? 'Co to jest prawda?' .. Afrodyta. opiewające radość Ŝycia. rzadziej kilku autorów. ujaw mi!" jest anagramem imienia i nazwiska Julian Tuwim.wybrane fragmenty dzieł jednego autora.Juliuszu Cezarze. carmina Anacreontea. przez stulecia wykuwany na pamięć przez kaŜdego ucznia w Chinach.zob. Fraszki Ii. zdanie "Lutni. był dziełem wywierającym najsilniejszy wpływ w dziejach myśli chińskiej.wyraz a. 18.) Anacreon . gramma 'litera'. Anakreontyki . pne. ana. Anakreon.'nad'. nawiązujące takŜe w metrum wiersza do nielicznych fragmentów pozostałych z twórczości liryka greckiego Anakreonta z Teos w Jonii (Vi w. Ew.fr. krótki. z gr. zdanie utworzone przez przestawienie wszystkich liter innego wyrazu a. . Analekta . Anagram .) Śmiej się: bo twe imię dawne I dziś między ludźmi sławne. 2. pokłosie literackie pisarza.. a Kasjusz odpowiada: "Zegar wybił trzecią". choć bijące zegary wynaleziono dopiero w jakie 1400 lat po Cezarze. 1-2.pogodne wiersze o tematyce miłosnej a. do licznych naśladownictw rzymskich. opera Luigi Cherubiniego. collectanea. zdania. Anadyomene . 'Przelotna miłość' (1803).. nie usystematyzowany zbiór fragmentów przypisywanych Konfucjuszowi i jego szkole. por. Brutus pyta: "KtóraŜ to bije?". z gr. najsławniejszy zapewne jest anagram pytania Piłata i odpowiedzi Jezusa z Wulgaty. 1.Vir est qui adest 'Człowiek. Anacreon ou L'amour fugitif . anachronidzein 'spóźnić się' od chronos 'czas'. Cztery) kanonu Konfucjusza. z gr.Lun-ju 'dialogi'. Analekta Konfucjańskie . wg Jana. Do Anakreonta.balet heroiczny (1754) Jeana Philippe Rameau.) a. 9-10. który jest przed tobą'. zdrajca stary. Nie masz w swym łotrostwie miary! (..

ceremonialna ekskomunika.'Niech będzie przeklęty!' wg Wulgaty. przen. Węzeł).popiołem. 1. 1-11. nazwany przez niego "ścianą pobielaną". akcentowanej. Eneasza. Na sprowadzenie prochów Napoleona. Dzieje Ap. anathema 'rzecz poświęcona'. 1-2. Jedno kalinowe. konieczność'. gr. 5. Ananke . A na onej górze . zwł. daktylos anapaistos 'daktyl odwrócony'. Ananiasz (2) . który kazał swym ludziom uderzyć apostoła Pawła w twarz. (J. mit. w którego urodzie zakochana Afrodyta miała z nim syna. co ma być. wbrew . poświęcona czemukolwiek. gr. I wydarto go wierzbie płaczącej.mazowiecka odmiana ballady o śmierci dwojga kochanków. rozbitkowie . pierw. List do Kor.Ananiasz (1) . oj i kalinowe. Dzieje Ap. Ŝe przynosi wszystko. z gr. dosł. fatum.najwyŜszy kapłan.. 2. Słowacki.trójsylabowa stopa wersyfikacyjna o dwóch sylabach krótkich a. i rz. a więc przeklęta). mąŜ Safiry. uosobienie konieczności. oj i jaworowe. Gordios i zawiesza jarzmo i dyszel wozu (zob.przeznaczenie. który przyniósł apostołom tylko część pieniędzy uzyskanych ze sprzedaŜy swojej roli. tak np. 16.. fatum. Anapest .. kłamca. nie akcentowanych i trzeciej długiej a. poświęconych bogu opiekuńczemu. A na onej górze .) Anatema .w Biblii. twierdząc. Zdradziwszy po pijanemu. i wg słów Piotra "kłamiąc Duchowi Świętemu".przemoczone ubrania itd. ananke 'to. bogini przeznaczenia. I wydarto go z ziemi . drugie jaworowe. o przedmiotach zawieszanych w świątyni gr. 22. Anathema sit! . 'odbity'. gr. los. z gr. oboje z Ŝoną pokarani zostali nagłym i natychmiastowym skonem. 1-4. łac.mit. równieŜ bogom (później tylko złu. konieczności. ksiąŜę trojański.uroczysta klątwa kościelna.na jedwabnym sznurze dwoje drzewa pływa. 23. Anchizes ..

od 1360 ksiąŜąt. Jako starzec. wyd. kazał sporządzić 11 identycznych tarcz dla zmylenia ewentualnego świętokradcy. udał się z nim na tułaczkę i zmarł na Sycylii. 1762-94. aŜa). notatki i zdjęcia.). Andegaweni . 1907) Umberta Giordana. która wg legendy miała spaść z nieba w Rzymie za panowania Numy Pompiliusza. (wym. szlachetny stronnik rewolucji. pol. budzi w bogatej hrabiance Madeleine. andrę) .fr. gdzie znajduje się owa tarcza. Anchizes został tknięty paraliŜem. idąc za radą Egerii.1854-97. dawny system rządów. ilustrowanych dokonanymi przez członków ekspedycji fotografiami.-zach. 1931 notatek wyprawy Andree'go. gdzie zmarli z wyczerpania i głodu. idzie zamiast innej kobiety na stracenie razem z nim. Przechowywano je w świątyni Marsa pod opieką saliów (zob. w Neapolu 1266-1442 i Sycylii 1266-82.. Atena (Palladion). który sprzyjał rewolucji. która w śrdw. i losach poety fr. Ancile . Andre Marie Cheniera. asję reŜim).tł. szwedzki badacz polarny. tajemnicę tego związku. co zaprowadziło go na gilotynę.łac. premiera pol. szenię) najsłynniejsza opera (Mediolan 1896. gdy wyrocznia obwieściła.fr.zakazowi. Ancien Regime . owalna tarcza. w Anglii jako Plantageneci 1154-1458. na Węgrzech (Karol Robert i Ludwik Węg. libretto: Luigi Illica. 3. który pierwszy próbował dokonać arktycznej wyprawy badawczej balonem. Po niemal trzech miesiącach podróŜy saniami po lodzie uczestnicy wyprawy dotarli do płd. ale oponował przeciw terrorowi jakobinów. wyruszył w 1897 na balonie "rnen" (szw. wylądował o 800 km od bieguna. Wyprawy ratunkowe nie znalazły po nich śladu. Ŝe stolicą królestwa będzie zawsze miejsce. dopiero w 1930 odnaleziono szczątki ekspedycji. nie mogąc uratować ukochanego. którzy nosili je w dorocznych procesjach marcowych. ks. W operze wątek ten wiąŜe się z miłością.. por. król. Wergiliusza. por. (1308-82) i w Polsce (Ludwik Węg. 'Orzeł'). Tragedia wśród lodów . w odniesieniu do Francji Burbonów przed 1789. dynastia pochodząca od francuskich hrabiów Andegawenii. zwęŜona w środku. zwł. osnute na wydarzeniach Rewolucji Fr. stary ład. Andree Salomon August (wym. poemat Eneida. wyniesiony na ramionach syna z płonącej Troi. . objęła trony kilku państw: w Królestwie Jerozolimskim 1131-86. Andrea Chenier (wym. krańca Wyspy Białej. którą Chenier. i Jadwiga 1370-99). Anjou (wym.

najtragiczniejsze wydarzenie rozstanie Andromachy z synem. Neoptolemosa (Pynosa). zob. którego konstrukcja pozwalała mu na wykonywanie ruchów naśladujących czynności człowieka. Shawa oparta na wątku Gelliusa. rodzaj automatu w kształcie figury ludzkiej. zob. Davida. którego Grecy postanowili zabić. spotkał tam lwa. schwytany i rzucony w cyrku na poŜarcie dzikim zwierzętom. Gesta romanorum i in. Przykutą do skały zauwaŜył Perseusz i. i jako matki jego syna. który go poznał jako swego dobroczyńcę (Androkles usunął mu na pustyni kolący cierń) i zaczął się do niego łasić.małŜonka Hektora. ne.) Eurypidesa. śelazny (człowiek). ParyŜ. Ecole des Beaux Arts. teŜ Perseusz. Wszystkich uczestników tych wydarzeń Atena umieściła po śmierci jako gwiazdozbiory na niebie: Cefeusza. za co boginki namówiły Posejdona. Androkles i lew . Niewolnikowi i zwierzęciu zwrócono wolność. . Andromedę.w średniowieczu i aŜ po Xvii w.niewolnik rzymski z I w.tragedia (po 431 pne. córka króla Etiopów Cefeusza i Kasjopei. Sosnowiec 1956) G. 6). Molossosa. andros 'człowiek'.) Eurypidesa: losy wdowy po Hektorze jako branki syna Achillesa.komedia (Berlin 1912. jak w słynnej scenie poŜegnania przy Bramie Skajskiej z Hektorem idącym w bój (ks.obraz (1783) Jacques L. uwolnił ją i poślubił.mit. zbiegły do Afryki. Kasjopeję. Andromacha nad ciałem Hektora . Andromacha . dla przebłagania nereid wyrocznia zaŜądała złoŜenia potworowi ofiary z królewny. Perseusza i Cetusa. szlachetnej w nieszczęściu. uśmiechającej się przez łzy. matka Astyanaksa. Trojanki . pustoszącego kraj. potwora morskiego. Ŝe jest piękniejsza od nereid. wg Jules Lemaitre'a.).B. Andromeda . piękny typ matki i Ŝony. gr. i namiętnej miłości. -oid od gr. Andromaque .Android . oczarowany jej urodą. aby zesłał na Etiopię potwora morskiego. Aulusa Gelliusa (Ii w. Andromacha . Historia znana z Eliana. aner dpn.tragedia (415 pne. młodym Astyanaksem. eidos 'kształt'. pol. Matka chełpiła się.tragedia (1667) Jeana Racine'a.. wyst. Androkles . pierwsze pojawienie się w tragedii realizmu psychol.w "Iliadzie" Homera . z gr.

przez króla Stanisława Augusta w 1767 na miejscu wsi istniejącej od Xiv w. Andvari .najwyŜsze odznaczenie w Rosji carskiej. cynę na wodę. dziewczęce wróŜby małŜeńskie odbywane wieczorem 29 listopada. 'pierwszy wezwany'.. zał. 1634) Rembrandta. por. w wigilię św. a przynajmniej.Andromeda . 1638) Rubensa. Andrzejki . rybak z Betsaidy (Galilea). protokletos. ErmitaŜ. Obraz (ok. Dziewczęta wylewaly roztopiony wosk a. Andrzeja. Andrzej . patron Grecji i narodów słowiańskich.tradycyjne. przemysłu włókienniczego. ustanowione przez Piotra I w 1698. najdalsze zbiorowisko materii widzialne gołym okiem. Haga.obraz Tintoretta. Andrzej . łac. a z kształtów. przy którego pomocy mógłby zgromadzić nowe bogactwa. jakie zastygając przybierze.tragedia (1650) Pierre Corneille'a. chocaŜ lichy. od Xvii w. Metamorfozy. przyodziewa świat w drelichy . Berlin. Andrzeja .tragedie Sofoklesa i Eurypidesa zachowane w niewielu fragmentach. ludowe. Order św.mit. ośrodek rękodzielnictwa tkackiego. 'męski'. Andrychów . gr. cruxdecussata. Muzeum. właściciel wielkiego skarbu złota. bielskim. w kształcie litery X. Pierścień . Andreas. Leningrad. wnioskowały. magiczne. szczególnie ulubione od czasów Potopu (postać Andrzeja Kmicica. kto będzie przyszłym męŜem. miasto w woj. Owidiusza. imię popularne w Polsce juŜ w średniowieczu. Jędrzychów.. 4. Andromeda .apostoł.gwiazdozbiór nieba północnego. Andromeda .dawn. Św. nie pozwalając mu nawet na zatrzymanie jednego pierścienia. dosł. 2.obraz (ok. chorąŜego orszańskiego) Sienkiewicza (1886). Uwolnienie Andromedy .3 mln lat świetlnych. odległą o ok. zw. galaktykę. wg tradycji poniósł śmierć na krzyŜu ustawionym pochyło. Andrzeja. skand. późn.gr. jak będzie wyglądał.przysł. Nasz Andrychów. Loki zmusił go do oddania skarbu. zawierający Wielką Mgławicę spiralną. krzyŜem św. Andromede . karzeł.

od 379 siedziba biskupstwa. z ogromnym bogactwem rzeźb i reliefów. Xii w. Lecocqa. teŜ Kronika (anglosaska).stolica państwa Khmerów w środk. na wyspę brytyjską.jedna z najpopularniejszych operetek (1872) A. z pięcioma wieŜami.największa świątynia Khmerów. spopularyzowany. Angkor . zob. dzięki sile komicznej jej osobowości i języka. Anglowie . wraz z Sasami i Jutami. z 1.ten stał się w końcu przyczyną śmierci Sigurda (Zygfryda). bohaterka Orlando innamorato (1506) Boiarda i Orlanda szalonego (1532) Ariosta. Ostatnie wybryki pani Angot (1803) . dowiedziawszy się. Pani Angot na Malabarze . Angouleme . urodziwych jeńców brytyjskich. jej przybycie z Kataju na dwór Karola Wielkiego skłóca ze sobą paladynów. ordynarnej. Francja). przesiedlił się. Nie Anglowie. od Anglów pochodzi nazwa Anglii.francuski typ swarliwej. ale Ŝywy takŜe i za cesarstwa. agulęm) miasto nad rzeką Charente w dawnej prowincji Akwitanu (zach. 595 na widok jasnowłosych. Angelika . libretto: Clairville. pełnej Ŝycia i wigoru. który w V w. KambodŜy w 802-1432. zwłaszcza Rinalda i Orlanda. handlarki ryb. i Dyrektoriatu. Madame Angot (wym. wystawionych na sprzedaŜ na targu niewolników w Rzymie. rzymska Iculisma. wat 'świątynia'. w . Ch.dwa wodewile Josepha Aude. w okresie Rewolucji Fr. Por. Skrucha pani Angot albo MałŜeństwo Mikołaja (1799). W 1860 odkryto ruiny pałaców i świątyń.. wzbogaconej przekupki.łac. sed angeli. Siostra (Angelika).trzy wodewile Maillota (Antoine-Francois Eve). Pani Angot w seraju konstantynopolitańskim (1803). Córka pani Angot .(wym. Non Anglii. Wodewile: Pani Angot albo Wzbogacona przekupka (1797). angkor 'wielka'. Siraudin i Koning. jedna z największych na świecie. ago) . kambodŜ.młoda i piękna. Angkor Wat . Ŝe Angelika zakochała się w mauretańskim prostaczku Medoro i wyjechała z nim do Kataju.lud germański z okolic dolnej Łaby. poł. ale aniołowie! . wykrzyknąć miał papieŜ Grzegorz I Wielki ok. który na czas pewien traci zmysły. choć wyrachowana i zmienna w uczuciach księŜniczka.

w religiach Wschodu . Archanioł. którzy (jak to określa Mickiewicz w Epilogu Pana Tadeusza) "utraciwszy rozum w mękach długich. podpatrzonych w czasie krucjat. Anhelli. Kraków.). blada. wysłannik. energia. smutna. brawura. otwierający poemat (łac. Nar. wybrany spośród wygnańców syberyjskich przez Szamana.obraz (1883) Jacka Malczewskiego. zwiastun. reliefowe rzeźby pokrywają fasadę z ok.) apostrofą umierającego do swojej duszy: Animula Vagula Blandula. młody. dusza. Ad animam suam. pullidula rigida nudula. Śmierć Ellenai .Xvi w.Początek słynnej strofy. Nar. kopalni i miejsc zesłania wygnańców. Malczewskiego.. dokąd się wybierasz teraz. Anioł . substancjonalnego muru ukazana za pomocą schodkowego profilowania. angelos 'poseł. Wrocław. zapewne wg wzorów bizantyjskich. quue nunc abibis in loca. ziemskie piekło syberyjskich więzień. Hermes. jako wybrane naczynie poezji narodowej. kuraŜ. Cherubin.. pośrednicząca między bóstwem a ludźmi. miejsca męczarni narodu polskiego. zwiedza pod jego przewodem. Anjmula Vagula Blandula . z łac. odwaga. anielsko czysty. Śląskie. miła. niezrównany jest powaŜny majestat kopuł kryjących jednonawowe wnętrze wraz z transeptem. Morientis. judaizmie. werwa. Serafin. kontenans. fantazja. kilkakrotnie zdobywana przez hugonotów. Hadrianowi. 1125-36. 138 ne.romański kościół kopułowy z Xi-Xii w. Katedra św. nec ut soles dabis iocos? ('Duszyczko ulotna. Obraz (1892) Witolda Pruszkowskiego. przekazać ma najwyŜsze wartości swego pokolenia przyszłym generacjom. .zapał. Muz.bohater tytułowy symbolicznego poematu prozą biblijną (1838) Juliusza Słowackiego. poseł bogów Olimpu'. por. Piotra . aby je związać z tradycją przodków. Po śmierci swego przewodnika usuwa się na odludzie wraz ze zbrodniarką-pokutnicą Ellenai. Anglowie (Nie Anglowie. Obraz (1908) J. druhu mego ciała. oprowadzany jak Dante przez Wergiliusza. Muz. chrześcijaństwie i islamie. przypisywanej przez Aeliusa Spartianusa (śycie Hadriana) cesarzowi rz. Muz. z gr. grubość cięŜkiego. śmiałość'.. Polak. zagubiona. Kraków. Anhelli . plwają na siebie i Ŝrą jedni drugich". bez swej dawnej wesolości?') Animusz . Po jej zgonie samotnika odwiedzają piastowscy aniołowie wróŜący rychły zgon wygnańcom. gościu. hospes comesque corporis. animus 'duch. rezon.istota niematerialna. szlachetnego władcę-kapłana plemienia syberyjskiego. wysłannik boga w mazdaizmie.

odstawiwszy nietknięty .in. Ręka (Na rękach nosić). 12. pytaniu. Księstwa.zob. Trąba.gr. Zamek św. zob. Anioł przeleciał . indywidualnie przydzielony anioł czuwający nad człowiekiem od chwili jego narodzin. Anioł Pański . m.zob. Ŝe dzik pustoszy winnicę. Zwierzchności . św. który w swojej Summa theologiae (1269-73) poświęca mnóstwo miejsca i pomysłowości domniemaniom o naturze aniołów. Siedem trąb siedmiu aniołów . Ogień. Biblia. Ankajos wziął w rękę puchar młodego wina i poszedł z nim do wieszczka. Ankajos. Londyn.zob. List św. (3) Mocarstwa. Archanioł. Hermes epeiselthe dosł. nm. (2) Państwa.. gr. odmawiana rano. 'Hermes przeleciał'.zob. 16: (1) serafini. por. listę upadłych aniołów podaje Milton w "Raju utraconym". w róŜnych wariantach. por. w południe i wieczorem na głos dzwonów. król Lelegrów na wyspie Samos.powiedzenie przypisywane. aniołowie . w tejŜe chwili nadbiegł sługa z nowiną. archaniołowie. czy wielu z nich moŜe przebywać jednocześnie w tym samym miejscu. Chóry anielskie .zob. Kiedyś przepowiedział mu wieszczek. Anioła . Trony .zob. Pozdrowienie anielskie . Średniowieczne wyobraŜenia o tych hierarchiach ilustruje obraz Botticellego "Wniebowzięcie Dziewicy". Walka z aniołem . 1.modlitwa zaczynająca się od tych słów. Lucyfer. grupuje aniołów w trzech hierarchiach i dziewięciu chórach.zob. ein Engelflog durchs Zimmer 'przez pokój'.wg wierzeń chrześc. Bernauer Agnes.kontemplują Boga. gdy winnica dała obfity plon. multa cadunt inter calicem supremaque labra. Gall. zob.wypełniają polecenia szczególne. Nat. Anioł stróŜ . Mirt. Ŝe nie będzie pił wina z posadzonej przez siebie winorośli. Upadły anioł . Apok. Ognisty Anioł . Hadrian (Mauzoleum). łac.. Pawła do Kolosan. aby z niego zadrwić. cherubini. Jakub. ten odpowiedział mu: "Wiele się moŜe zdarzyć między ustami i brzegiem pucharu". zwanemu teŜ Doktorem Anielskim. syn Posejdona. Ave Maria.rządzą światem. 9.zob. 392. Gromada aniołów moŜe tańczyć na ostrzu szpilki . Ankajos . Tomaszowi z Akwinu.Angelologia chrześc. Biblia.mit. 1.Anioł augsburski . nagła cisza w ogólnej rozmowie. Woda anielska .

wiersz wpisany do albumu Henrietty w kwietniu 1830.nie wspomniana w Biblii. patronka stolarzy. Anna Samotrzeć . wg tradycji chrześcijańskiej Ŝona św. Joachima i matka Najśw. Luwr. 36-40. cz.obraz Leonarda da Vinci.. aby zabić dzika.wizerunek św. Anny .pod koniec 1829. 1830. Mój cziczerone! dziecinne masz lice. 22. Motyle wkoło. częsty temat malarstwa Xv i Xvi w. Antinoos i puchar. Iii.(Sen w Dreźnie) marzenie senne z 23 Iii 1832. ona między niemi Zdala się wznosić i nie tykać ziemi. o moja miła! Tam był mi raj. tam. królowa polska i szwedzka. zanotowane wierszem zaraz po obudzeniu się. ale niechętny poecie ojciec. 10-12.1573-98. Hanna dost. Najbardziej znany: Św.puchar. Bruksela. Do mego Cziczerona . 'łaska'. groby i świątnice Tyś przewodniczym był dla mnie aniołem. Do H+++. Anna . W białej sukience i ubraną w róŜe. Marii Panny. ParyŜ. Mickiewicz pisał o Ankwiczównie w lirykach i umieścił ją jako Ewę w Dziadach. poznała Adama Mickiewicza. córka arcyksięcia styryjskiego Karola Habsburga. parafraza pieśni Mignon z powieści Wilhelm Meisters Lehrjahre 'Lata nauki Wilhelma Meistera'. Legenda św.. między obojgiem zrodziło się uczucie. Śniła się zima .hebr.) Ach. od 1592 Ŝona Zygmunta Iii Wazy. przez rzymskie bramy. 4. Lecz mądrość stara nad twym świeci czołem. matka Władysława Iv. hrabia Ankwicz. Anna Austriaczka (1) .wielki tryptyk (1509) Quentina Metsysa. Anny z Marią i Dzieciątkiem. por. jaką widziałem na Albańskiej górze.ujrzałem Ewę. Wezwanie do Neapolu . 17-20. Św. Gdzie cytryna dojrzewa'! (. Anna . . Znasz-li ten kraj. sam jednak został przez niego pozbawiony Ŝycia.Naśladowanie z Goethego. teŜ Homera "Odyseja". 8.. w czasie swego pobytu w Rzymie. Ankwiczówna Henrietta Ewa (1810-79) . pobiegł. Pókiś ty ze mną była! 1-2.. Anna Samotrzecia . nie dopuścił do małŜeństwa. .

po 1380-1416. bulin) . matka Ludwika Xiv. uspokoili Annę i trzymali w Polsce przez cały rok. zobowiązanego. W 5 lat potem oskarŜył ją podkanclerzy koronny i doradca króla. który wziął z nią potajemny ślub w 1533. oskarŜył ją o wiarołomstwo. Anna Boleyn (wym. Klemens z Moskorzewa. poślubił Jane Seymour. okrzykniętej 1575 królową polską. wplątana w intrygi. Trzech muszkieterów (czasy Richelieu) i Dwadzieścia lat później (czasy Mazarina) Dumasa-ojca. zwł.Anna Austriaczka (2) . córka Filipa Iii Habsburga. król spojrzał na młodą damę. Portret Rubensa (ok. hrabiego Cylly. chcąc mocniej zalegalizować Jagiełłę na tronie polskim przez związek z krwią Piastów.ok. 1625). obmyślili ich małŜeństwo. Luwr. utracił swe godności. aŜ doprowadzili do ołtarza w 1402.fr. z pomocą kardynała Mazarina. córka Zygmunta I Starego i Bony. odegrała wybitną rolę w trzech bezkrólewiach. ozdobiła Kaplicę Zygmuntowską na Wawelu wspaniałymi rzeźbami. jako elekt. infantka hiszp. ParyŜ.. Katarzyny Aragońskiej. córka Wilhelma. skrzywił się i od razu zawrócił konia. 1507-36. Anna Jagiellonka . ale panowie nie dali za wygraną. do poślubienia jej jako ostatniej przedstawicielki rodu Jagiellonów. od 1576 Ŝona Stefana Batorego.były wdzięcznym tematem sensacyjnych powieści płaszcza i szpady. panowie małopolscy. Anna Karenina . wnuczka Kazimierza Wielkiego. Anne d'Autriche. Romani. królowa Francji przez małŜeństwo z Ludwikiem Xiii w 1615. ale nie mogąc udowodnić oskarŜenia. o wiarołomstwo. spotkanie zapoznawcze zaaranŜowano pod Krakowem. w stroju z białej satyny. 1601-66. Wraz z pięcioma jej rzekomymi kochankami została skazana i stracona. W 11 dni potem Henryk. druga Ŝona Henryka Viii. pierwszego ministra. Anna Cylejska . a Anna została królową. tekst: F. Jej nieszczęśliwe małŜeństwo i jej stosunek do obu wielkich męŜów stanu Richelieu i Mazarina . wkrótce zwróciła na siebie uwagę króla. w kilka miesięcy później pierwsze malŜeństwo króla uniewaŜniono. 1844-45. poronieniem i martwo urodzonym synem. regentka (1643-61) w czasie jego małoletniości. Ambitna. i Anny Kazimierzanki.bohaterka tytułowa drugiej po Wojnie i pokoju wielkiej . Rozczarowany przyjściem na świat córki (późniejszej ElŜbiety I).opera (Mediolan 1830) Donizettiego. Jako dama dworu jego pierwszej Ŝony. królowa Anglii. Anna Bolena . opiekowała się Akademią Krakowską.1523-96.

jednej z najsłynniejszych powieści psychologicznych Xix w. nie miała szczęścia w miłości i zmarła w staropanieństwie. opuszcza dom. wykorzystując znajomość spraw publicznych i wolny dostęp do archiwów cesarskich. przybyła do Polski z bratem. obaj brali udział w procesie i przesłuchaniach Jezusa. spisek odkryto. utoŜsamiana z siostrą Dydony Anną. uciekła i poślubiła boga rzecznego Numicjusza. 13-24. rzucając się pod koła pociągu. równieŜ kapłana. festynem ludowym połączonym z ucztowaniem. aleksias) w 15 tomach. schroniwszy się pod opiekę Eneasza w Lacjum. stworzone przez kobietę. intelektualne.zob. Zygmuntem Iii Wazą. . Annales Seu Cronicae Incliti Regni Poloniae .1083 . Anna Perenna . Henryk Viii. Anna Wazówna . Aleksego Wrońskiego.mit. odsunięta od Ŝycia na dworze. rz. spiskowała. Anna Komnena . największej księgi wydanej w Polsce przedrozbiorowej. 18. 1898-1900) Lwa Tołstoja.powieści (1873-77. Długosz Jan. która. kobieta uczona i ambitna. będące cennym źródłem wiadomości o tym okresie. w gaju pod Rzymem. aby osadzić go na tronie zamiast swego brata. załoŜyła wielki ogród botaniczny pod Golubiem. prześladowana zazdrością jego Ŝony Lawinu. córka cesarza Aleksego I i Ireny. a jej wybaczono. męŜa i małego synka. zajmowała się botaniką. a w końcu poświęca Ŝycie. napisała Aleksjadę (gr.. sfinansowała wydanie w 1613 olbrzymiego Zielnika Szymona Syreńskiego. miała wpływ na króla.w Biblii kapłan Ŝydowski. pierwsze gr. obejmujące panowanie jej ojca i 1. księŜniczka i historyczka bizantyjska.ok. krucjatę (1095-99). poślubiwszy Nikefora Bryenniosa. Ŝona wysokiego urzędnika ministerstwa. córka Jana Iii szwedzkiego i Katarzyny Jagiellonki. zielarstwem i przyrodolecznictwem. która dla wielkiej miłości do przystojnego oficera. Annasz . Ew. tł. Treścią jej Ŝycia były badania naukowe. osadzona w klasztorze.zob. dzieło hist. Kobyła (Flandryjska). której święto obchodzono w Idy marcowe. Jana Ii. Choć tak nieprzeciętnie wyksztatcona i urodziwa. Aleksego Karenina. staroitalska bogini roku i długowieczności. pol. teść Kajfasza. Anna Kliwijska (de Cleves) . inteligentna i aktywna. 1155. wg Jana.1562-1625. opieka nad uczonymi.

8. który zmuszał podróŜnych do walki wręcz i kaŜdego zabijał. Hartford. 130 ne. Obraz Tintoretta. 112 ok. dawn. zabił go w walce Herakles. Athenaeum (USA). który dąŜył do władzy w Itace i do zgładzenia Telemacha: zginął od strzały z łuku Odyseusza. Antares . Antares 'podobny do Aresa'. z gr. urodziwy młodzieniec gr. podwójna. Uffizi. miara wina a. por. kiedy podnosił do ust puchar z winem.. w Odysei Homera najzuchwalszy i najbezecniejszy z zalotników Penelopy. ensemble 'całość. najjaśniejsza (alfa) w konstelacji Niedźwiadka (łac. Florencja. Obraz Pollaiuola.przest. syn Posejdona i Gai (Ziemi). antalag 'ćwierć a. z Bitynii. Conn. zwana teŜ Sercem Skorpiona. w Polsce od Xvi w. faworyt cesar Hadriana. pół beczki'. do czerwonej planety Mars. naboŜeństwo Ŝałobne w rocznicę śmierci: z łac.mała beczułka. scena zbiorowa w sztuce teatr. z fr. harmonia. z węg. mit. Scorpio). Florencja. odległa o 400 lat świetlnych.Antinous. towarzysząc mu w czasie podróŜy po . był nie do pokonania. Antinoos (2) . uniósłszy przedtem w górę. zgodność. w operze. Antinoos (1) .dawn. 22. zespół aktorów a.(odsyłać.. zestrojenie składników dzieła art. Obraz Tiepola. zespół'. bo dopóki dotykał Matki-Ziemi. Anteusz . gigant libijski. gr.. anniversarilis 'doroczny'. chodzić bezskutecznie) od jednej instancji do drugiej. o średnicy 285 razy dłuŜszej od średnicy Słońca. ok.jedna z najczerwieńszych gwiazd nieba. Antaios.Antinous. Herakles i Anteusz .Od Annasza do Kajfasza . piwa objętości od 6 do 18 garnców. tj.rzeźba Pollaiuola. Ansambl .gr. muzyków. Castelgomberto. Odyseja. Ankajos. An(n)iwersarz . rocznica. Antał(ek) . Bargello..

. 560).Antiope. Antiopa . ułoŜony przez poetę gr. gr.(2) mit.L. 900 ne. królowa amazonek. Muzeum. Plastyka antyczna przedstawia go z atrybutami Dionizosa i Wertumna albo jako nagiego. monetach. porwana do Aten przez Tezeusza (co spowodowało najazd amazonek na Attykę i walki zakończone pokojem).. Sens. jego "kuszenia" przez złego ducha były materiałem dla wielu pisarzy i malarzy. ParyŜ. Naz. Antoni . Davida. Prado. uwaŜanego za inicjatora ascetyzmu zakonnego. ParyŜ. Antiopa . epigramów róŜnych autorów. drugi . nazwał jego imieniem gwiazdozbiór. Stephanos. przez nadwornego kapłana Konstantyna Kefalasa w Bizancjum. r. Przedstawiano go na posągach. Popiersie. Antologia Palatyńska a. 40 ne.obraz (ok. Jordaensa. najwaŜniejsze były: zbiór epigramów ponad 40 dawniejszych poetów pt. tj. Sen Antiope . matka Amfiona (zob.Nilu utonął (wg niektórych. imię dwóch popularnych świętych: Egipcjanina z Iv w. których spłodziła z Zeusem. Luwr.wybór (fragmentów) utworów gł. 1768) J. Grenoble.obraz (ok.. Watteau. Neapol. ParyŜ. zwana teŜ Hippolitą. Luwr. Agatiasa z Miryny (ok. 1560) Tycjana. anthologia 'zbieranie kwiatów'. gdy nawiedził ją w postaci satyra. . Silvestre'a. Płaskorzeźby. Madryt. Villa Albani.łac. gemmach. odnaleziony w 1606 przez 19-letniego filologa fr.) i Krąg. z Padwy. Antologia . Obraz (ok. oddając Ŝycie za cesarza). Grecka . została jego Ŝoną i matką Hippolita. Olbrzymi posąg w Neapolu. Obraz L. melancholijnego młodzieńca. Mediolan. Luwr. Jego przyjaźń z Hadrianem i tragiczna śmierć przyniosły mu legendamą niemal sławę: cesarz zaliczył go w poczet bogów. a. Wieniec Filipposa z Tessalonike (ok. Salmasiusa w Bibliotece Palatyńskiej w Heidelbergu. wznosił mu świątynie. K. gr. zebrany ok. gr. łac. Wieniec. Mus.A. Jowisz i Antiope . z gr. Meleagra z Gadary (Palestyna) ok. na powyŜszych antologiach. miasto Antinoopolis (Szeioh Abadeh) w środkowym Egipcie. pochodzący z rodu Antoniuszów. Kyklos. gr. 1231).obraz (1650) J. 1521-25) Correggia. Antonius. florilegium.zbiór epigramów gr. tj. Brera itd. z pierwszych antologii gr. Rzym. (1) mit. 70 pne. Obraz J. oparty gł.Antoni Padewski (zm.) i Zetosa. Jowisz jako satyr i Antiope .

zły duch. 440 pne. która wg oczekiwań wczesnego kościoła ma kierować nieszczęściami poprzedzającymi koniec (zob. "człowiek grzechu. nowy władca Teb. Wal Antonina . Liście do Tesal.tragedia (410 a. 140-142.. Der Antichrist . Antygona . gdzie przedstawiony jest jako bluźniercza bestia o 7 głowach i 10 rogach. i jego matki (i Ŝony).. 2. gr.) świata. boskich. zwł. przedsięwzięcie. 3. Vallum Antonini. a takŜe pomocą w odnajdywaniu przedmiotów zagubionych. nad państwowymi. Jana. jak Kaligula. 2. siostra Ismeny. przen. do której naleŜeli: Antonius Pius. dawn. oparty na 1. często łącznie z okresem panowania poprzednich cesarzy: Nerwy. Trajana i Hadriana. króla Teb.). Neron.tragedia (Ateny ok. Liście św. uznając wyŜszość praw moralnych. Fr. Okres ten zwykło się nazywać "złotym wiekiem cesarstwa".zob. czyniąc cuda. brat Jokasty. Edyp w Kolonie .. dla obrony przed plemionami północy. usiłując omamić ludzi czterykroć: udając Mesjasza. kojarząca się z mistyczną liczbą 666.dawn. grzebie brata. córka Edypa. przedsiębiorstwo. Mahomet. kiedy jej bracia giną we wzajemnej walce o tron ojca.) Eurypidesa.franciszkanin słynący cudami. nie pozwala pochować Polinika jako zdrajcy ojczyzny.mit. towarzyszy oślepionemu ojcu na wygnaniu aŜ do jego śmierci. Antychryst . Eteoklesa i Polinika (zob. Edyp. termin biblijny. szatan. Antygona. Antoninowie . 409 pne. wyst.. . Kraków 1888) Sofoklesa. obronny wał (limes) wybudowany w Brytanii przez Antonina Piusa ok. Kommodus. pol. Fenicjanki . z fr.(1888) esej krytyczny o moralności chrześc. Kreon. postać apokaliptyczna.dynastia cesarzy rzymskich Ii w. Antrepryza . 18. za co zostaje Ŝywcem zamurowana i odbiera sobie Ŝycie. spór z Kreonem.łac. łącząc go z takimi postaciami. umniejszała jego grozę. jego adoptowani synowie Marek Aureliusz i Werus. cyrkowe. ludzkimi. 1-12 i Apok. między dzisiejszymi zatokami Firth of Forth i Firth of Clyde. na 2. entreprise. Jokasty. Antygona . Listu do Tesal. teatralne. ne. zły człowiek. 13. rozdzielając dary i trapiąc mękami. 2. syn zatracenia" z 2. Propaganda kościelna i polit. Fryderyk Ii Hohenstaufen czy Napoleon.. Legendy o nim opierają się gł.archetyp osobistego przeciwnika Chrystusa i Królestwa Jego. Nietzschego.

Przeciwnik logiki i dialektyki. człowiek z głową szakala lub dzikiego psa. Cocteau. trinitas 'trójca'. pod imieniem Hermanubis.tragedie (1783) Vittoria Alfieri. Polinice i Antigone .mit. nie uznające bóstwa Chrystusa. uwaŜał. socynianie.sekty chrześc. sporadycznie do poł. widzę zawsze konia. Tragedia (ParyŜ 1943.. który był uwaŜany za wybranego kanonicznie. w Polsce (Xvi-Xvii w. pierwsza tragedia (1664. a nie rzeczywistość. Macedonii od 276 do 168 pne. opiekun balsamistów i grobów. Kraków I957) Jeana Anouilha. 'odprowadzającym dusze'. uczeń Gorgiasza. 1922) Jeana Cocteau. Platonie. Xv w. odprowadzający ich dusze na sąd. wyd. Antygonidzi . którego zewnętrznie bardzo przypominał. unitarianie. bóg zmarłych. . Antigone . Anubis . reszta to słowa. jego stosunki z Platonem były wrogie (walka o puściznę Sokratesa między dwoma najwybitniejszymi uczniami mistrza). potem Sokratesa. było ich łącznie 39 (gł.). Cynik). 1806) Jeana Racine'a.papieŜ wybrany przez opozycję w stosunku do papieŜa. Antystenes z Aten . załoŜyciel szkoły cyników (zob.Tebaida. Opera (1927) Honeggera wg sztuki J. twierdził. Koń (jaki jest.dramat (1917) Waltera Hasenclevera. wyst. Sztuka (wyst. pol.dynastia panująca w staroŜ. załoŜona przez Antygonosa I Monoftalmosa ('Jednookiego')..ok. egip.arianie. Ŝe istnieją tylko konkretne rzeczy..La Thebaide . Antytrynitarze . a nigdy nie widzę "końskości" . gdy w bitwie pod Pydną król Perseusz poniósł klęskę i dostał się do niewoli. koniec jej nastąpił w czasie 3.. przeciwne dogmatowi o trójosobowości Boga. jednego z wodzów Aleksandra Wielkiego. w Grecji utoŜsamiany z Hermesem Psychopomposem.-łac. przedstawiany jako szakal a.słynne powiedzenie Antystenesa. przed 1059. AntypapieŜ . z późn. por. odrzucał naukę Platona o ideach.) lewy odłam reformacji . pol. 436-365 pne. wojny macedońskiej z Rzymem. Ŝe jedynym dobrem i celem Ŝycia jest cnota. bracia polscy.).

PiorunodzierŜcy w świątyni Diany Efeskiej) i alegorii Potwarz. ksiąŜka kucharska "De re coquinaria" pochodzi prawdop. zdaje się lepiej od ciebie znać na malarstwie. a malarz zamówienie wykonał. Ale gdy Bucefał ujrzał siebie na obrazie. Ręce precz od obrazu! . Był nadwornym malarzem Aleksandra Wielkiego i Ptolemeusza I. Iv w. nulla dies sine linea. (np.Kiedy Aleksander Wielki zamówił u Apellesa swój portret na koniu.łac. Znane są tylko z opisów. bez posunięcia choćby odrobinę naprzód pracy twórczej.zob.łac. . 36. które stało się juŜ wtedy synonimem smakosza. Przypisywana mu najsłynniejsza rz. tj.in. Bucefał i Aleksander . malarstwa monumentalnego. 12. król wyraził niezadowolenie ze sposobu. Dlatego kazał przyprowadzić do obrazu Bucefała. poprawiwszy but na swym obrazie pod wpływem fachowych zarzutów szewca. aojda. poj.łac." Apelles i Kampaspe . zarŜał. wstrzymaj się wreszcie od dalszych poprawek i ulepszeń! Okrzyk Apellesa pod adresem kolegi-malarza. pne. aby wskazać Apellesowi na kilka uczynionych przez niego błędów.Marcus Gavius bogaty smakosz i sybaryta rzymski. miał się powiesić ze strachu przed widmem głodu. królu. aoidos 'śpiewak. Aleksander Wielki. l. Bard. tj. Geniusz koloru i wdzięku. por. 35. najsławniejszy malarz staroŜytności. Apelles. gdy zostało mu tylko 50000 sestercji. pedanta Protogenesa. i dla lepszego zbytu opatrzona jest nazwiskiem.). manum de tabula!. z którego dzieł i pism nic nie pozostało. mistrz gr.): "(Niech) szewc nie (osądza) powyŜej obuwia!" Apicius . którzy przy dźwiękach formingi czy kitary opiewali na dworach moŜnych panów czyny bohaterów. Apelles z Kolofonu . trzymaj się kopyta! .w Grecji przedhomerowej zawodowi poeci-pieśniarze. w jaki przedstawiony został na obrazie jego ulubiony koń. Szewcze. na co Apelles odezwał się z uśmiechem: "Twój koń. roztrwoniwszy na przysmaki większą część majątku. z gr. Ŝyjący w czasach cesarza Tyberiusza. dopiero z Iii8Iv w.Aojdowie .2. Bucefał. gdy ten zaczął ganić udo namalowanej postaci. powiedział (dosł. por. Afrodyty Anadyomene (zob. wielu portretów Aleksandra W. ne sutor supra crepidam! Apelles. pieśniarz'. Ani dnia bez kreski . Zeuksis. powiedzenie przypisywane Apellesowi przez Pliniusza w Historii naturalnej. twórca m. poł..

Dies irae. nabrały z czasem charakteru literatury ludowej. zawierająca proroczą wizję wydarzeń towarzyszących końcowi świata.. gdzie uwaŜano go za wcielenie Ptaha (zob. o utworach wątpliwego autorstwa. Inscenizacja (1968) Teatru Laboratorium Jerzego Grotowskiego. freski Giotta w kaplicy Peruzzich w Santa Croce.. 200 pne. apokalypsis 'odsłonięcie. braci Van Eyck. Apocalypsis cum figuris. Grecy utoŜsamiali go z Hadesem. na biblijnej Apokalipsie. Stare byki uroczyście topiono. por. Apokalipsa w obrazach .). włączone do greckiej (Septuaginta) i łacińskiej (Wulgata) wersji Biblii. a później Ozyrysa (zob. zaś w Biblii.. do ok. Monachium. Gandawa.łac. termin zastosowany do literatury relig. dla pokrzepienia serc w cięŜkich czasach. Londyn. ok. językiem mistycznym. z Ii-Iii w. . cykl drzeworytów (1496-98) Albrechta Drera. Apokryfy Nowego Testamentu. podrobiony'. Oficjalna Ŝałoba trwała 2 miesiące. balsamowano i grzebano w Sakkarze z królewskim ceremoniałem. apokryficzna (od ok. Pinakoteka itd. ezoteryczną. Celem Apokalipsy było przedstawienie. 185 . boga Nilu. pochodzące z najwcześniejszego okresu piśmiennictwa chrześc.Apis . jak wierzono. Był on równieŜ czczony pod postacią byka w Memfis. na wyspie Patmos 93-96. nie uznane za "natchnione". zwł. przypisywane niekiedy Janowi apostolowi. nieautentycznych.księgi biblijne niekanoniczne. umoralniającej. Objawienie św. a z czasem i do Rzymu. apokryphos 'ukryty. symbolicznym. Ptolemeusz I Soter przeniósł główny ośrodek kultu do Aleksandrii. dlatego został bóstwem podziemnym. 150 ne. zrozumiałym dla wtajemniczonych. który miał je napisać na zesłaniu. zrodzony. w hellenistycznych religiach misteryjnych i systemach filoz. objawienie'. Florencja. związanym z minerałami i klejnotami. Nowego byka rozpoznawano po 29 znakach. Cztery (Czterej jeźdźcy Apokalipsy). i Signorellego w katedne w Orvieto. Rubensa. Seria miniatur na rękopisach śrdw. skąd kult dotarł do Aten. Objawienie. z gr. niedostępną dla profanów. wydany w formie ksiąŜki. falsyfikatach. ale nie istniejące w oryginale hebrajskim. ostatecznego triumfu Dobra nad Złem. Jana.). miał dwór w pobliŜu bramy świątyni Ptaha w Memfis. z promienia słonecznego. (hermetyzm) księgi zawierające wiedzę tajemną.grecka forma egipskiego imienia Hapi. Apokryfy . freski Cimabuego w górnym kościele w AsyŜu.). Byk kultowy.ok.. 254. z gr. przez Orygenesa. UwaŜany był za wyrocznię. przen. oparta gł. obrazy Velazqueza.u śydów i chrześcijan księga kanoniczna a. Apokalipsa .

tj. Apolliński . Marsjasz. bliźni brat Artemidy. gr.posąg młodzieńca ścierającego skrobaczką kun i oliwę z ciała po zawodach sportowych.). nie znany jeszcze Homerowi. pne. Delacroix. z Pieśni. J. powściągliwy. Balet: Apollo i muzy. bóg śmierci. neque semper arcum tendit Apollo. Rzym. racjonalny. Belweder Watykański. Kasandra. jeden z najpotęŜniejszych bogów Olimpu. Obrazy: L. przynoszącą takŜe zarazy. a śpiewakom . mającym znaczny wpływ na kulturę gr.. Wyspiańskiego do Iliady. Rzeźba Thorvaldsena.. zabijający młodzieńców i męŜczyzn strzałą ze srebrnego łuku. Wenecja. kopia marmurowa. G. Lizyppa z ok. marmurowa kopia rz. teŜ: Admet. Veronese. bóg ziemi. Hiacynt. Cranach St. Nar. identyfikowany z Heliosem. kopia znaleziona w 1495. Tityos. Asklepios. Marpessa. 10. Sybilla. bóg oczyszczenia z win. Ilustracje St. Apollo . 1540-45) J.rzeźba Leocharesa (Iv w. Igora Strawińskiego . Sansovina. którą teŜ sam uprawiał. strzegący stad. Apollo . Horacego. Rzym. bóg mądrości (przekazujący wyrocznie przez Pytię delficką.mit.. Nie znwsze Apollo napina łuk . Rzeźba (1900) Rodina. Nietzschego (Narodziny tragedii. de Vos.rzeźba. Reni.łac. Ribera. Muz. łuk i wieniec laurowy. 2. 1871): harmonijny. M. Delos. zob. nie zachowane dzieło rzeźbiana gr. bóg-lekarz chorób ciała i duszy. bóg poezji.przen. pne.głosu) i muzyki. Domenichino. 'Jaszczurkobójca') rzeźba Praksytelesa (Iv w. od apoksyein 'zdrapywać'. o szeroko rozpowszechnionym kulcie. Warszawa. Watykan. Niobe. syn Zeusa i Latony..wg Fr. Apollo . o harmonijnej budowie ciała i klasycznych rysach. Pyton. Turner. nie zawsze wysyła śmiercionośne strzały. przewodnik muz. czczony świętami obchodzonymi w róŜnych porach roku. fr. Lully'ego. uwysmuklonego kanonu ciała ludzkiego: wysokość głowy stanowiła ósmą część wysokości ciała. M. rolnictwa i roślinności. przeciwstawny dionizyjskiemu. Thorvaldsena.. pne. Apollo Sauroktonos . gr. Delfy. odlew w brązie.Apoksyomenos . Opery: Apollo et Daphne (1698) J. Schiavone. Koronis. występuje dopiero od V w. Kopenhaga.W. Muz. Apollo Belwederski . Watykan. z gr. praktyczna realizacja jego nowego. A. udzielający wieszczkom daru przepowiadania. 325-300 pne. Mousagetes. brąz (ok. bóg nowo załoŜonych miast i kolonii. Phoibos 'błyszczący'. Pan. jako bóg słońca Febus.). męŜczyzna młody i piękny. umiarkowany. Jego atrybuty: lira. Rzym.B. Apollon Musagete.(gr. Apollo et Hyacinthus (1767) Mozarta.. gr. Dafne.

choreogr. sarkofagi. Bonifacego. 604. 1). i św. Apologia . miodu. z gr.?" (C. Filip (długa laska zakończona krzyŜem).). jak np. brat Piotra (krzyŜ w kształcie litery X). np. duŜy kielich do wina. Tadeuszem (pałka). Monachium. pierwszy papieŜ (symbol: pęk kluczy. Apostołami nazywano teŜ później tych. "Czemu. apostoła Armenii . zwł. . Tomasz zw. 256-331. ręce złamawszy na pancerz.figura retoryczna polegająca na zwracaniu się do idei. przedstawiona na piśmie. po jego śmierci wybrano Macieja (topór wojenny). Pinakoteka. Walii .obrona sprawy. ad limina apostolorum . Czterej apostołowie . (A. Do progów apostolskich . Cieniu. wg Mat.św.łac. Mickiewicz. Drera.św. Ireneusza. "Litwo! Ojczyzno moja! ty jesteś jak zdrowie". Łuk. St. 11. przekazana przez Platona i Ksenofonta "Obrona Sokratesa" (zob. niewiernym (lanca). osoby nieobecnej czy nieŜyjącej.(Waszyngton 1928). kogut). Marka..: Adolf Bolm. odjeŜdŜasz. Dawida. 130-200. symbole odnoszą się przewaŜnie do narzędzi męczeńskiej śmierci. czy wy macie takie trumny. Apostoł . zm.wg Biblii. Słowacki. Patryka. ok. tzw. Brytanii . t. księcia piekieł i anioła przepaści. Andrzej. Augustyna z Canterbury. Irlandii . Szymon (piła).podróŜ sprawozdawcza biskupa (pot. pojęcia. 1). 9. 338-401. Ew. Marcina z Tours. 601. Apollyon . halabarda). "Pan Tadeusz". później dołączono Pawła (miecz). "Bema pamięci Ŝałobny rapsod". w Biblii.. osoby." (J. Norwid. zm. zasady a.. 1 ). Jakub Starszy (muszla.. Apostrofa . 680-755. butla z tykwy). którzy nawracali na chrześcijaństwo całe ludy i kraje.dwa obrazy (1526) A. wszelka pielgrzymka) do Rzymu.grecka nazwa Abaddona (zob. Grzegorza. kij pielgrzymi.św.. Juda zw. Apok. 373-463. 12 uczniów Jezusa: Piotr.dawn. piwa... apostolos 'wysłaniec'. wygłoszona a. przedmiotu a. Jakub Młodszy (wałek pilśniarza). apologetów chrześcijańskich.św.. Z gr. "Rozmowa z piramidami". Galii . Sokrates) i pisma obrońców chrześcijaństwa z Ii w. jego brat Jan Ewangelista (kubek z wylatującym zeń uskrzydlonym węŜem). Judasz Iskariota (sakiewka). Mateusz Ewangelista (toporek a. Dziejów Ap.św. Germanii . Apostołowie . "Piramidy.św. Bartłomiej (nóŜ)..

powidła). w dawnych dworach szlacheckich schowek na leki (sadła. później cały Półwysep Arabski.1. staroŜytnej stolicy Nabatejczyków. korzenie itp.nazwa określająca pierw. 13 uncji = funt = 0. nalewki.." Zob. gwałtowna'. likiery i przysmaki (konfitury.dla Greków Arabia była ojczyzną kadzidła i perfum: W Makbecie.zob. póŜniej. L'Apres ." Arabia . Eklezjastyk.apostrophe 'odwrócenie się' pozorne od słuchacza do kogo innego. zwł. 8 drachm = uncja. pochodzą z Indii. marynaty. tylko Arabię Północną. 5. 1. . 'namiętna. octy itp.wagi przed wprowadzeniem systemu metrycznego system norymberski z 1546. szatka. Appiusz i Wirginia . 3 skrupuły = drachma. Aptekarskie jednostki . Aptekarska dokładność . Cyfry arabskie . 3 itd. ale do Europy Zach. Appassionata . wł.Midi D'un Faun . Apteka .36 kg.zob. Wonności Arabii . 7: "Aptekarz uczyni przyjemne lekarstwa i maści zdrowe sporządzi. 2. zioła. przez Arabów.precyzyjna drobiazgowość. dzielony następnie na urodzajną "szczęśliwą" Arabię (łac.). Faun (Popołudnie Fauna). i nie będzie końca pracom jego. wymienia się jeszcze Arabię petrejską (Arabia Petraea) od Petry. uŜywane współcześnie. obowiązujący w Polsce we wszystkich zaborach do 1918: 20 granów = skrupuł. magazyn'. do osoby zmarłej. Tysiąc (i jedna noc). Wirginia.z gr. Szekspira Lady Makbet mówi: "Zapach krwi! Wszystkie wonności Arabii nie odejmą go tej małej ręce. dziś Wadi Musa w Jordanii. przeniesione zostały w X-Xiii w. Apteczka domowa izdebka. 38. apotheke 'skład.nazwa sonaty fortepianowej f-moll.w Biblii. wódki. Arabia felix) na wybrzeŜach i pustynną (Arabia deserta) w głębi półwyspu. u Ptolemeusza. opus 57 (1804-05) Beethovena. teŜ Farys. Aptekarska praca .

. a sznur w pajęczynę. Pallas i Arachne . ale bogini zmieniła ją w pająka. Aramis . tł.(wym. Trzy (Trzej muszkieterowie). aby w I w. 1657) Velazqueza. nad Tagiem.granitowe wzgórze na płd. Ŝe podarła materię w strzępy. wezwała Pallas Atenę do współzawodnictwa i wyobraziła na swym dziele miłostki bogów. wg tradycji muzułmańskiej. ustępuje pod naporem aramejskiego.dziś niemal wymarły język semicki Syrii. co tak rozzłościło boginię. Palestyny i Mezopotamii. stać się językiem literackim i religijnym śydów. moabicki. Mickiewicza. Wenecja. farbiasza z Kolofonu w Lidii. tkaczka słynąca z doskonałości swojej sztuki. językiem tym posługiwał się Jezus i apostolowie. por. Pałac DoŜów. pryw. Die schonen Tage in Aranjuez sind nun zu Eade. Aramejski język . ogarnięta pychą. córka Idmona. A. letnia rezydencja królów hiszp. 'pająk'.gr. W ciągu 1. wg Mateusza. Aranjuez . na którym.obraz (ok. mit. Ŝe mit ten jest echem konkurencji w handlu morskim artykułami włókienniczymi między Atenami a lidyjsko-karyjskimi eksporterami farbowanej wełny.jeden z czterech gł.Arachne . Aram. pieczętowanej wizerunkiem pająka jako znakiem fabrycznym przędzalni. Talmud Jerozolimski i Babiloński. 'góra łaski'. hidŜra) z Mekki do Medyny w 622. początkowe słowa sztuki Fr. bohaterów słynnej trylogii powieściowej A. Dumasa-ojca. zob. zwany takŜe DŜebel-el-Rahm. Po aramejsku napisano ostatnie partie Starego Testamentu. Madryt. tysiąclecia pne. Hiszpanii.obraz P.. 'Zbiegły dni wesołego w Aranchwes pobytu'.. Ew.obraz (1636-38) Rubensa. arab. Niektórzy uczeni sądzą. Adam (Szczyt Adama). gr. Veronesa. 'dawna nazwa Syrii'. Arachne . akadyjski i hebrajski. cel pielgrzymek. Arachne powiesiła się z rozpaczy. który od czasu zburzenia Jerozolimy w Vi w. Arafat . pne. Tkaczki kobierców . aranchuef) miasto w środk. Bruksela. Prado. od Xvi w.-wschód od Mekki. Adam spotkał Ewę po dwuchsetletnim karnym rozłączeniu i gdzie się zatrzymał Mahomet w czasie swej ucieczki (arab. wyparł z uŜycia języki: fenicki. z hebr.

dedykowany przez senat rzymski w roku 9 pne. przy ceremonii dedykacji. Dariusza Iii. Masis. ormiań. później prokonsula Bitynii. tak nazwał Tacyt Tytusa (a. pisarza rz. tonu. rozjemca'... w której Aleksander Wielki pokonał w 331 pne.miejsce. "Dzień przepędzał on na spaniu . 38. (.-wsch. 27.Schillera "Don Carlos" (1787).łac. Ara Pacis Augustae . 1859 i 1903. prastarej krainy nad górnym Araksem.. Gen.miasto w staroŜ. 51. o dwu bazaltowych szczytach (5156 i 3914 m npm. lecz za wytwornego znawcę zbytku... Arbiter . im bardziej nosiły na sobie cechę pewnej niedbałości.wygasły wulkan na WyŜynie Armeńskiej w Turcji... 'Ołtarz Pokoju'. dziś Arbil (Erbil) w płn. sędzia sportowy. Arbela .) przybrany został do grona nielicznych powierników Nerona jako mistrz dobrego smaku.. 17-19 Tacyta. prawdopodobnie autora zręcznych epigramów i wspaniałego. łac. ara 'ołtarz'. 'świadek. Aghri Dagh. Ararat .rozjemca. konsula. w Biblii . podawana niekiedy jako miejsce bitwy (zamiast pobliskiej Gaugameli). Jego słowa i czyny.. tym chętniej brano je za domniemaną naturalność. autorytet w sprawach dobrego smaku.) niczego . zachowanego we fragmentach (zob. Kuh-e Nuh 'góra Noego'.).noc wśród zajęć i rozkoszy Ŝycia. Arbiter elegantiae . znawca. z ołtarzem ozdobionym płaskorzeźbą przedstawiającą suovetaurilia. im były swobodniejsze. Asyrii. pax dpn. z łac. w 66 ne. w wyniku niełaski cesarza. a jak inni dzięki pilności. co zdecydowało o upadku dynastii Achemenidów. na którym się zatrzymała arka Noego po opadnięciu wód potopu. Izajasz. budynek wzniesiony na Polu Marsowym w Rzymie. skąd dowiadujemy się o samobójstwie Petroniusza przez przecięcie Ŝyt. pacis 'pokój'. 8. Nie uchodził jednak za hulakę (. Trymalchion) współczesnego romansu obyczajowego "Satyryki w 20 księgach". ile Ŝe tamten (. cesarzowi Augustowi dla upamiętnienia jego szczęśliwego powrotu z Galii i Hiszpanii. nazwa od Urartu. Kajusa) Petroniusza. zm. tak on przez swą gnuśność doszedł do rozgłosu. Iraku. 16. 4..pisze Tacyt . zrekonstruowany w 1939 na podstawie fragmentów odnalezionych w 1568. Jeremiasz. sędzia polubowny. ofiarę ze zwierząt. tur. Jedynym niemal historycznym świadectwem jego istnienia są Roczniki..łac.. 37. jednego z najwybitniejszych utworów literatury rz. pers.) pokrytych wiecznym śniegiem.

nie uwaŜał za przyjemne i subtelne. Archeus(z) . największy mechanik siaroŜytności. Jofaela i Zadkiela. S. Archanioł Rewolucji .. Historia i tradycja znają go gł. Przypisywano mu teŜ budowę planetarium.ok. Jerahmeela. przeciwnik Szatana.) odrębny pierwiastek (zasada) Ŝycia. Wieniec (grochowy). Gabriel. w których nie sposób oddzielić prawdy od legendy. por. inne źródła . i jeść (h)arbuza dawn. z gr.zob. anioł śmierci. Eureka! . mędrzec gr. archos 'przywódca'. uzdrowiciel. dostać od kosza. W Koranie czterej archaniołowie to: Michał. biegnąc nago przez ulice Syrakuz do domu z łaźni. Czarny (Czarna polewka). Heureka! 'Znalazłem!'. Arbuz .-łac. twórcy zasady dźwigni. i Uriel. Gabriel. śruby bez końca itd. nazwane .. Azrael. i Israfel.gr. n. Jest teŜ waŜną postacią w powieści "Quo vadis?" (zob. Sariela. otrzymać odprawę.Dostać. Saint-Just. wg anegdoty. z gr. Kosz. w Ŝydowsko-chrześcijańskich pismach i legendach jest ich czterech: Michał. por.-podolskiego obyczaju częstowania niemiłego konkurenta (ubiegającego się o rękę panny) arbuzem. herold. charpuz. Anioł (Chóry anielskie). gł. wojownik. którego zbadanie umoŜliwiłoby wpływ na przyrodę i dowolne jej przekształcanie. jak tylko to.wg witalistycznego poglądu Paracelsusa (zob. który zadmie w trąbę zmartwychwstania. Rafał. co mu Petroniusz zalecił" (tł. Archimedes z Syrakuz . tkwiący w kaŜdej Ŝywej istocie.dumne oświadczenie przypisywane Archimedesowi. jako wynalazcę śruby wodnej (przenośnika ślimakowego) i pomysłowych machin obronnych.Chamuela. rekuzę.) Sienkiewicza. apokryf Enocha wymienia jeszcze Raguela. od ukr.główny anioł.. odmowę przy oświadczynach. a poruszę z posad Ziemię . archangelos. okrzyk radości. które mieli jeszcze jakoby widzieć Cicero i Owidiusz. na którym mógłbym stanąć. z tur. gdzie nagle udało mu się sformułować prawo hydrostatyki. Archanioł . obrońca wiary. który. dawca światła. Jego olbrzymia sława przyczyniła się do powstania wielu opowieści o nim. anioł objawień. Daj mi punkt oparcia (poza Ziemią). Hammera). 287-212 pne. Szary (Szara gęś). a takŜe wielokrąŜka. wydać miał Archimedes. właśc. uŜytych jakoby przeciw Rzymianom. a którego wzmacnianie jest istotą kaŜdej skutecznej terapii lekarskiej.

Pomnik Archimedesa . de Ribera. słowa wypowiedziane rzekomo przez Archimedesa do Ŝołnierza rzymskiego. Bonaparte poprowadził osobiście. Rekurs z Indiej do Niderlandu. Noli turbare circulos meos!. gdy mię do wschodu.łac. ile waŜy ciecz przez nie wyparta".zob. Włochy). zawiły. było to w czasie 2.1592-1656. Prado. brał udział w bitwie pod Piławcami. Nie ruszej moich kół! . w 1623 za zabójstwo skazany na infamię i banicję. Arciszewski.. walcząc w Brazylii z Hiszpanami dosłuŜył się stopnia generała i admirała w 1638. Arcole . Arciszewski Krzysztof . Chwała bądź Bogu! Prędzej rarogu nawy latały. z Cicerona Ad Atticum. gdy z armat męŜnie z szturmów potęŜnie mnie wynaszały. Uczony został zabity wbrew wyraźnemu rozkazowi Marcellusa. to do zachodu zdrowo stawiały.obrońcy miasta.wieś w prowincji Werona (płn. w. 12. Śmierć Archimedesa E. który zbliŜał się. aby go zabić. kiedy po dwuletnim oblęŜeniu Syrakuz wojska konsula Marcellusa wdarły się do miasta i plądrowały je. śołnierz zapewne nie wiedział. W 1646 przyjął ofiarowane mu stanowisko "starszego nad armatą koronną w Polsce" (generała artylerii koronnej). Prado. Arct Michał . wygrywając jedną z pierwszych bitew z Austriakami w kampanii lombardzkiej.1840-1916. Madryt.później zasadą Archimedesa: "Ciało zanurzone w cieczy traci pozornie tyle na cięŜarze.niezmiemie trudny do rozwiązania. Delacroix. Ŝołnierz pol. (K. J. 4. w 1622 debiutował wierszami. gdzie 17 Xi 1796 gen. na bulwarze nadmorskim Syrakuz. kim jest ów starzec kreślący figury geometryczne na piasku. skomplikowany. Palais Bourbon. gdy usiłował znaleźć sposób określenia zawartości złota i srebra w koronie sporządzonej dla króla Hierona Ii. Maurycego Orleańskiego i w zdobywaniu La Rochelle w 1629 przez wojska Richelieugo. ze sztandarem w ręku. 67-75) Arcite i Palamon . Problem Archimedesowy . Ŝołnierzy do ataku przez most na Adydze. kierował obroną Lwowa. ParyŜ. w 1623-25 uczestniczył w oblęŜeniu Bredy przez ks. polski księgarz i wydawca. Madryt. 1636-37). Palamon i Arcite. wojny punickiej. działał w Warszawie i . Obrazy: Rubens (ok. wstąpił do słuŜby holenderskiej.

synu Posejdona. Gallego. gr. Arcypoeta . Słownik wyrazów obcych (1882). i Słownik ilustrowany języka polskiego (przy udziale H. Fryderyka I Barbarossy. Areopag . uczestnik wyprawy Adriena de Gerlache'a do Antarktyki wraz z A. którego protektorem był Reinald z Dassel. złóŜcie mnie w oberŜy. sadu. praw. kanclerz nm. ogłosił ponad 400 prac naukowych.dawn. ut sint vina proxima morientis ori. . kochanku córki Aresa. poboru podatków. bądź mitościw temu pijusowi".tytuł przysługujący monarchom Francji.) Arenda . majątku a. Dobrowolskim w 1897-99. 'Gdy umierać będę. Arctowski Henryk . arendare 'dzierŜawić'. Areios Pagos.. Tunc cantabunt letius angetorum chori: "Sit Deus propilius huic' potatori. Po czym zaśpiewają chórem aniołowie: "Panie...Lublinie. dzierŜawa dóbr. ArcyksiąŜę . uŜywany dziedzicznie od czasów Karola V Mądrego (1364-80). łac. by od beczki kurek w trupie usta mierzył.in. od 1438 tylko austriackim. młyna. prowadził w 1910 prace badawcze na Spitsbergenie. geograf i geofizyk polski. wydał m. arcybiskup Kolonii i doradca polit. gdzie wg legendy sądzono Aresa za mord popełniony na Halirotiosie.B..1871-1958. na zachód od Akropolu ateńskiego.przydomek nieznanego poety niemiecko-łacińskiego. 1118 a. 1120-67. łac. z dynastii Habsburgów. Słownik ortograficzny (1906) Słownik staropolski (1914). której jedna ze strof stała się później pieśnią przy kielichu: Meum est propositum in taberna mori. Najpopularniejszym utworem Arcypoety jest jego ironiczna "Spowiedź". Arcychrześcijański Król . propinacji.wzgórze Aresa. zachęcił Marię Konopnicką do pisania dla dzieci i młodzieŜy. np.. wg innej legendy. jeden z najlepszych polskich znawców krajów polarnych. 1916). karczmy. (Śrdw. opłat itp. poświadczony źródłowo w Xii w.tytuł nadawany od 1356 niektórym ksiąŜętom niemieckim. podróŜnik. śrdw.

Mars.). bóg wrzawy bitewnej. mająca do V w. Alfejos. 'Strachem i Trwogą'. zwłaszcza zaś przez Atenę. niszczycielskiej. z którą spłodził Harmonię.. boginię wojny sensownej. obradująca tam najdawniejsza rada państwowa złoŜona z byłych archontów. Poświęcono mu psa.(wym. syn Zeusa i Hery. zob. Chory (z urojenia).). Grecji mieszkańcy Argos. Ares Ludovisi . męstwo. grono osób rozstrzygających jakieś sprawy w sposób autorytatywny. Argan . doskonałość.gr.. zaŜartej wojny. Arete . Erosa. pne. Ares . Boncampagni. sprawność. wilka i sępa. Aretuza .w staroŜ. brąz. gardzący prawem. Ares Borghese . (Iv w pne. kopia: Rzym. Zeusa. arŜatoi) słynny obraz (1874) Edouarda Maneta. pot. por. Deimosa i Phobosa. Argenteuil . suma zalet tworząca charakter. Muzeum w Tournai (Floury).rzeźba gr. najwyŜszą władzę sąd. areopagitów."chory z urojenia" z komedii Moliera. w Iliadzie nazwa rozszerzona na wszystkich Greków.źródło Aretuzy zob. rzucający się w wir najgorętszej walki po jednej czy drugiej stronie wraz ze swą siostrą Eris (zob. fr. Obrazy: zob. Ares i Afrodyta . Źródło (Aretuzy). i polit. atrybutami jego były miecz i włócznia. przedstawia parę wioślarską nad Sekwaną. zob.mit. cnota. Argos 1. trybunał obywateli ateńskich sądził tam Orestesa za zabójstwo Klitajmestry. gr.pompejańskie malarstwo ścienne. Argiwowie .) i synami Deimosem i Phobosem. ParyŜ. niesyty mordu.ukazanej w Eumenidach Ajschylosa. . Ares był kochankiem i przyjacielem Afrodyty. a nawet przez ojca. Argenteuil: Les Canotiers. Luwr. dzielność. identyfikowany z rzymskim Marsem (zob. Znienawidzony przez ludzi. Sophrosyne.rzeźba. Mus.

a Hera rozsypała oczy potwora na pawim ogonie. Arganautika (I w. mit. podejrzliwe. Die Argonnuten . m. walka z Bebrykami. kochanki Zeusa. Augiasz) na statku "Argo". . wracają po długotrwałej podróŜy (przekazywanej w róŜnych wersjach) do Grecji. teŜ Argus. W podróŜy spotykają ich liczne przygody: na Lemnos wstrzymywani przez piękne kobiety. zob.królestwo Diomedesa. baczne. kolonizacyjne i handlowe Greków. wielooki (trzy-. po złote runo. gr. Valeriusa Flaceusa. Jądro historyczne mitu to zapewne wyprawy czarnomorskie. 1879) G.). Mahlera.gł. zazdrosna o Zeusa. Ŝeglarzy Miletu.czy nawet stuoki).Pindara (518-438 pne. porwanego przez nimfy źródlane sprawiła.). Pies (Argos). Grecja) u stóp wzgórza Larisa. 4.. kazała strzec zamienionej przez nią w jałówkę lo (zob. zob.) i jego 50 towarzyszy wyprawy (bohaterów gr. nad M. Oda pytyjska . por.opera (ok. mykeńskiego i klasycznego akropolu. wzniesiono świątynię Hery (Herajon) z posągiem bogini dłuta Polikteta. Tezeusz.) C. Czarnym.Argonauci . z Jolkos w Tesalu do Kolchidy u stóp Kaukazu.mit. gdzie w V w. ne. pne.). ne. miasto Argolidy na Peloponezie (płd. Glaukos. Argos (2) . Argonautika orfickie (Iii8Iv w.mit. zob. Orfeusz. pięknego chłopca.) epos Apolloniosa z Rodos. Po zdobyciu przez Jazona złotego runa przy pomocy czarodziejki Medei (zob. utrata Hylasa. uwolnienie Fineusa od harpii i przepłynięcie Symplegad. budowniczy statku "Argo" (z pomocą Ateny). teŜ Akademia (Argonautów). Hypsipyle. z jego polecenia Hermes zabił Argusa i zmienił go w pawia. Herakles. gr. któremu Hera. teŜ Argos. zakochanej w nim córki króla Kolchidy. cztero. Argus .Argos. zwł. Argiwowie. w Iliadzie Homera .czujne. Argos (1) . Ŝe kochający go Herakles zaniechał dalszego udziału w podróŜy. olbrzymi potwór. Meleager.in.: Kastor i Polluks.(przed 270 pne. gr. Argonautika . Argusowe oko . Jazon (zob.).

F. córka Minosa. zob. wykonany przez Hefajstosa. Arianna in Creta (1733) G. za nieposłuszeństwo uwięziony w rozszczepionej sośnie przez czarownicę Sykoraks. siostra Fedry. pne. w Raju utraconym. Ariel . 256-336. duch w literaturze kabalistycznej. kierunku w teologii chrześcijańskiej. wyzwala go. ale porzucił ją po drodze do Aten. aby uwolnić Ateńczyków od haraczu z chłopców i dziewcząt poświęcanych bykogłowemu Minotaurowi. mit. malarstwo wazowe. Ariadne auf Naxos (1912) Richarda Straussa. w Burzy (ok.. sposób wybrnięcia z zawiłej sytuacji. Miltona jeden ze zbuntowanych aniołów. ale za sprawą Rinalda łączy się znów z panią swego serca.. Ariadne. Jordaens. v. Arianie . 1611) Szekspira "duch powietrzny". Danneckera. po jej śmierci uwolniony przez Prospera.rzeźba (1814) J.wyznawcy arianizmu. Rzym. obrazy: Tycjan.gr. Nić Ariadny . 371. Opery: Arianna (1608) Monteverdiego.ślubny dar Dionizosa. Haydna. aŜ wreszcie mistrz. ścienne malarstwo pompejańskie. samej świątyni. Zeus osadzii na niebie jako gwiazdozbiór Korona Północna. StaroŜ. z hebr. jak równieŜ Jerozolimy. w niezliczonych reprodukcjach gipsowych. Guido Reni. Handla. przen.Ariadna . Watykan. dzięki czemu mógł trafić z powrotem do wyjścia. "ognisko boŜe". który rzekomo popełnia samobójstwo z powodu jej niewierności. spopularyzowana w Xix w. anioł. Ariadna na panterze . gdzie przybył po nią i poślubił ją Dionizos. który zapoczątkował kapłan aleksandryjski Ariusz. śpiącą.). określenie ołtarza świątyni jerozolimskiej. Tintoretto. rycerz. słuŜy mu wiernie przez 16 lat. nić przewodnia. Bethmann Mus. Bohater uwiózł z sobą na statku Ariadnę. . Śpiąca Ariadna . Frankfurt n8M. Arianna in Nasso (1791) J. Kauffmann. przybyłego na Kretę.H. Ariodante . Corona Borealis. z miłości dla Tezeusza. A. króla Krety i Pasifae. aby go zabić. libretto: H. na wyspie Naksos. gr. łac. i zaprzeczającego boskiej naturze Chrystusa.ukochany Ginewry z Orlanda szalonego (1532) Ariosta. 6.w Biblii. który za jej radą umocował koniec nitki u wejścia do Labiryntu.słynna rzeźba (I w. podwaŜającego dogmat Trójcy Św. J. po czym kłębek rozwijał. Diadem Ariadny . ok.kiębek nici wręczony przez Ariadnę Tezeuszowi. Brat (Bracia polscy). Hofmannsthal. wyrzekłszy się magii. pomogła Tezeuszowi dostać się do ukrytego w Labiryncie potwora.

teŜ Salomon (Świątynia). pomnik Tyranobójców dłuta Antenora. Handla. skrzynia. zachwycony pieśnią. Ateńczycy wystawili Tyranobójcom w 477 inny monument. złoŜona w jerozolimskiej świątyni Salomona w miejscu zwanym "świętą świętych". odśpiewawszy uprzednio pieśń na cześć Apollina.pozłacana skrzynia z drzewa akacjowego. Gdy w 3 lata później obalono tyranię. Grecji górski.Ariodante . 10. Akademia (arkadyjska). Symonides napisał o nich poemat. którzy na skutek prywatnej urazy dokonali w 514 pne. 1. W czasie Wielkich Panatenajów udało im się zabić Hipparcha. noszona przez Izraelitów w ich wędrówkach (Num. zob. Aristogejton i Harmodios .w staroŜ. symbolizująca obecność boską. zawiózł poetę zdrowego i całego do brzegów Koryntu. Arkadia . a Hippiasz uszedł cało. Tyranobójcami.wg Dziejów. Arka . na ateńskiej agorze postawiono im w 510 pne.Vii8Vi w. kufer'. aby zawładnąć jego pieniędzmi. wykonany przez Kritiosa i Nesiotesa.. a więc. lesisty kraj na środk. Przepływający delfin. Nic nie zachowało się z jego twórczości. który spędził większą część Ŝycia na dworze tyrana Koryntu Periandra. lud sądził. pne.Arka Noego zob.. ozdobiona dwoma złotymi cherubami (Ex. zamachu na Ŝycie tyrana Hippiasza i jego młodszego brata Hipparcha. Uchodził za twórcę dytyrambu jako formy literackiej. . zawierająca kamienne tablice praw (Deut. Herodota Arion. wraca na Korynt statkiem. Arka Przymierza .F. wg poezji bukolicznej Wergiliusza kraina prostoty i szczęśliwości. takŜe tragedii gr. Zob. 10-22). a potomków ich uczczono prawem ucztowania w Prytaneum. 10. Peloponezie. libretto: Antonio Salvi wg Orlanda szalonego Ariosta. Arion . wzbogaciwszy się w podróŜy po Italii. Arion i delfin . Arka oryginalna zaginęła po upadku Jerozolimy w 586 pne.. których nazywano stąd Oswobodzicielami a. zamieszkały przez ubogich pasterzy. Ŝe stało się to za sprawą czynu zamachowców. gdy Ŝeglarze. półlegendarny poeta liryczny i grający na lirze śpiewak z Metymny na Lesbos. 1-5). 33-36) i w bitwach. Harmodiosa na miejscu zasiekła straŜ.opera (Londyn 1735) G.. z łac. uczynii to. Noe. arca 'kosz. 24. kazali mu skoczyć w morze. pośrednio. 25. w istocie rzeczy zacofana i prymitywna. a kiedy w 480 rzeźbę wywieźli Persowie.Ateńczycy z arystokratycznych rodzin. Aristogejtona aresztowano i stracono.

7. Ŝe śmierć obecna jest nawet w najidealniejszym ziemskim Ŝyciu.słynny romans pasterski prozą (1590) Philipa Sydneya.cięŜka lontowa broń palna piechoty Xv-Xvi w. który znowu nadał tej nazwie dawne. Et in Arcadia ego .)..łac. Helenę Radziwiłłową między Nieborowem i Łowiczem. ParyŜ. w sensie 'obaj poeci i muzycy'. od czasu zburzenia Radogoszczy w 1068 do zniszczenia Arkony przez króla duńskiego Waldemara I Wielkiego w 1168 gł. Fr. i tatar. 7. Arktur . "I ja byłem kiedyś szczęśliwy". Arkan . dziś w znaczeniu nadanym przez Byrona: obaj warci siebie. 'i ja (Ŝyłem) w Arkadii'. obraz Giovanniego Guercina.park romantyczno-sentymentalny załoŜony w 1778 przez ks. 'I ja urodziłem się w Arkadii'. słynniejszy jeszcze. Arcades ambo . z tur. wart Pac pałaca. Poussina Pasterze arkadyjscy (ok. 'Rezygnacja'. Arkabuz(a) . Wergiliusza. znaczącym zapewne.lasso tatarsko-kozackie. jak w wierszu Resignation. rzemień z ruchomą pętlą.mieszkańcy Arkadii jako grubiańscy prostacy u Plauta. Arkebuz(a). Arkadia . Luwr. bydła i ludzi. która wpłynęła na rozwój tego gatunku w lit. europejskiej. zaprojektowany gł. uŜywany przez ludy pasterskie i koczownicze do chwytania zwierzyny. przez Szymona Bogumiła Zuga. długi sznur a. ze śr. Arkadia . Schillera: "Auch ich war in Arkadien geboren".. zob. Rzym. koni. uwiązany do siodła. 3. Jeden (za 18). 5. Zwierzęta arkadyjskie . .. Arkona . 'obaj Arkadyjczycy' z Eklogi. Napis rozumiano błędnie w sensie: "I ja byłem w Arkadii (za Ŝycia)".-fr. ośrodek kultu relig. Pliniusza. Wergiliuszowskie. znaczenie kraju sielankowej idylli. przedstawiający grobowiec z tym napisem. ośrodek kultu Świętowita (zob.druga pod względem jasności gwiazda północnego nieba. 9. poprzedniczka muszkietu. tj. 1650). Gal. 'sznur lasso'. (h)arquebuse. i późniejszy. Jacopo Sannazzaro (1456-1530). 4.Arkadia . Persjusza. Corsini..gród słowiański na wyspie Rugii.łac.alegoryczna powieść pasterska (1504) humanisty i poety wł. Słowian nadbałtyckich. i Rabelais'go.

równieŜ gwiazdozbiór.muzyka okolicznościowa (1726) Jeana Ph. amfiteatr (walki byków). wsparty na kolumnach portal bogato dekorowany rzeźbą figuralną. Servitore di due padroni. rombów. podobnie jak w St. 1748) Carla Goldoniego.hiszp. od arktos 'niedźwiedź. arl) miasto w Prowansji (płd. A. Vincentem van Gogh (wym. ma wspaniały. komiczny sługa. Mała'.fr.R.). uzbrojona w drewnianą szablę. niedźwiedzica. figury portalu stoją na lwach. Arlecchino. jak Drake. Trophime .czerwonawoŜółta.. dramat (1872) Alphonse Daudeta. Xii w. Lesage'a i P. we włoskiej w "Słudze dwóch panów" (wł. wschodnia nieco późniejsza. Frobisher i Hawkins. białe pończochy. 'flota wojenna'. bardzo prosta. Arlecchino oder Die Fenster . Ferrara itd. Mediny-Sidonii. postać włoskiej commedia dell'arte pochodzenia antycznego a. NiezwycięŜona armada flota hiszp. francuskiego.(wym. który przywędrował za chlebem do Wenecji i poszedł na słuŜbę do Pantalona. z gr. Arktouros 'niedźwiednik. L'Enrolement d'Arlequin . Północna część kruŜganku takŜe sprzed 1150. często widzialny tylko dla ukochanej Kolombiny.F. z fragmentów muzyki napisanej do tej sztuki Georges Bizet zestawił suitę koncertową. najjaśniejsza (alfa) konstelacji Wolarza. zachowany rz. w pierwszej . Arlesienne. pajac. Rameau. rywal Pierrota lub innego klauna. fasada z 2. czarną piuskę. ouros 'straŜnik'. W literaturze fr. wiosną i latem. miasto związane z malarzem hol. aby dokonać inwazji Anglii. odziana w obcisły pstry ubiór uszyty z kolorowych trójkątów a. Drugą suitę z Arlezjanki ułoŜył Ernest Guiraud po śmierci Bizeta. który tu w 1888-89 ostatecznie ukształtował swój styl. Regnarda. nekropola Alyscamps. została na kanale La Manche pobita i rozproszona przez flotę angielską pod dowództwem Charlesa Howarda i takich komandorów. prostak z gór Bergamo. Armada . Arlezjanka . akrobata. Kościół St. Ankona. która stała się jego największym sukcesem za Ŝycia. choch).bazylika romańska ze sklepieniem beczkowym. 4 filary naroŜne kruŜganku ozdobione wielkimi figurami i reliefami. gwiazda Arktur'. Francja). w Polsce widoczna zimą. Gilles i wielu kościołach włoskich (Werona. złoŜona z przeszło 130 okrętów. 'Pola Elizejskie'. Arlekin . Marivaux. Wielka a. rzymskie Arelas.. wysłana 1588 przez Filipa Ii pod dowództwem ks.wł.opera (1917) Ferruccio Busoniego. wg tradycji postać błazna w czarnej masce. poł. wolarz. pochodzi sprzed 1150. Arles . postać w wielu komediach J.

K.: "Gdyby samowładny. wojny świat.olbrzymie działo wagi 40 t (z 1585).nowoczesnej bitwie morskiej. Ostateczny argument królów . potęŜny monarcha Północy wiedział.zob. 16. 9. AŜeby całość na przyklad narodu Nie miała innej w sobie konstelacji Nad kilka dachów stołecznego grodu I kilka armat .-łac. gdzie przed Dniem Sądu Ostatecznego królowie Ziemi przegrają wojnę z Bogiem. 16.łac. napis na najbardziej znanym medalu pamiątkowym bitwy. jak niebezpieczny wróg grozi mu w dziełach Chopina. zakazałby pewnie tej muzyki. Dzieła Chopina to ukryte wśród kwiecia armaty. Pozostałe okręty armady zdziesiątkowała burza na płn. 745-6. Armageddon .. Apok.w Biblii. 'uzbrojona'. wielka. pole wielu bitew. Flavit Deus et dissipati sunt . 'Bóg dmuchnął i zostali rozproszeni'. krwawa wojna. zapewne z wymienionych przez Schumanna powodów." Publicznego wykonywania dzieł Chopina zabronił dopiero jednak okupant hitlerowski w czasie 2.). z motyką na słońce. Na armaty z kociubą . od Szkocji. 33-37. w której decydującą rolę odegrały działa i która rozpoczęła okres panowania Anglii na morzach. O historii.. Norwid. Dama (kameliowa). napisał m. śebyś nigdy na Lachów nie chodził bez armat!" (A. Armand Duval . z gr. w Generalnym Gubematorstwie. Nazwa symboliczna.tej ultima-racji! (C.zob. Armata . miejsce.. gdzie odbędzie się ostatnia wielka bitwa między dobrem i złem. Nie wierzę. góra Karmel' wznosząca się nad doliną Megiddo. Armaty w kwiatach . Ostatni (Ostateczny argument). Mickiewicz. por.z łac.. późn. Pan Tadeusz. na Kremlu w Moskwie.) Dobrze mówił Suworow: "Pomnij.in. Ryków kamrat. z pogrzebaczem. w recenzji z koncertów Fryderyka Chopina opus 11 i 21. Har Magedon 'góra Megiddo a. przen. Geniusz (Czapki z głów. jedna z pamiątek hist.tj.. Car Puszka .Robert Schumann w 1836 w nr 33 pisma "Neue Zeitschrift fr Musik". wielka rzeź.) . w pełnych prostoty melodiach mazurków.

.Armia Zbawienia . symbolizuje obezwładniające działanie zmysłów na rozum. pierwsze słowa Armstronga po wylądowaniu na KsięŜycu. 21 Vii 1969. działająca od początku gł. Opera (Florencja 1782) Luigi Cherubiniego.w Jerozolimie wyzwolonej (1580) Torquata Tassa piękna czarodziejka. Nazwę. W. Opera (Wiedeń 1771) Antonia Salieri. Kirke. wylądował na powierzchni "Morza" Spokoju. przen. religijno-charytatywna organizacja chrześc. uciekając przed Rinaldem. Renaud et Armide . Opera (1902-03) Antonina Dvoraka.magiczny pas niezrównanej piękności i ceny. ale przekonana przez niego.E. w Londynie w 1865 przez misjonarza metodystę Williama Bootha. Winkelried. Armide . To ledwie jeden kroczek dla (przybyłego tu) człowieka.dramat (1943) Jeana Cocteau. źródło jej czarodziejskiej potęgi. powierza mu swoje losy. . Pas Armidy . Alcyna. lekkomyślna kokietka. Armstrong Neil A. kąpiących się nimf. piękna. przyjęto w 1878. w którym się zakochuje. . Ogród Armidy .zaczarowany ogród zamkowy. alkoholików itd. W ostatecznej bitwie o Jerozolimę. kosmonauta amer. w obliczu klęski.zob. 1629) Poussina. 1930. ona podpala swój pałac. Opera (Neapol 1817) Gioacchino Rossiniego. wraz z mundurami i orkiestrami dętymi.krok olbrzymi. Londyn. por. Gdy Rinaldo wyzwala się spod jej władzy. przestępców. Dulwich Gall. który zabije Rinalda. dla ludzkości zaś . That is one small step for a man. ang. Działalność Armii rozszerzyła się na wiele krajów. Haydna. wśród nich Tankreda i Rinalda d'Este.opera (1686) Lully'ego. anglosaskich. one grant step for mankind. czarami i kłamstwami większość dowódców. zał. wśród biedoty miejskiej. Aldrin E. dn. ucieka do obozu Egipcjan i ofiarowuje się kaŜdemu szermierzowi.ur. Obraz (ok. Armida . Opera (1784) J.ang. libretto: Quinault. gł. gdzie uwięzięni bohaterowie zapominają o swoich obowiązkach. pierwszy człowiek na KsięŜycu. pełen zmysłowych rozkoszy. ofiarowuje swą pomoc Jerozolimie obleganej przez chrześcijan pod Godfrydem de Bouillon. cudownych kwiatów i owoców. zob. Arnold Winkelried . Salvation Army. usiłuje się zabić. półwojskową organizację i dewizę "Przez krew i ogień". Glucka do tegoŜ libretta. Opera (ParyŜ 1777) Ch. dostaje się do ich obozu i uwodzi swą urodą.

3. Francji. wyrabianych techniką gobelinową.zob.dynastia węgierska wywodząca się od na wpół legendamego Arpada. 3.zob. weneckim Danielim. dar-sina'a 'dom manufaktury a.(wym. oddający bieliznę do prania w Londynie. 3. a następnie w okresach zaborów i wojen znacznie uszczuplony.cekhauz. arsenale. którzy znają go pod róŜnymi kryptonimami. MałŜeństwo (Portret małŜonków Arnolfini). tapiserii (dekoracyjnych tkanin ściennych) przedstawiających sceny biblijne. słynny ośrodek manufaktur kobierców zwanych arrasami.zbiór.(wym. 890 wodza Madziarów (Ugrów. 4. arra) miasto w płn. pierw. arsen lupę) dystyngowany dŜentelmen włamywacz. Maurice Leblanca. Arsenał .zob. . Arringatore . przemysłu'. 1864-1925. tracący majątek na perfumy od Guerlaina (dla siebie). Arrasy wawelskie . Arsenał warszawski odegrał znaczną rolę w powstaniach 1794 i 1830 (zdobycie go przez podchorąŜych było jedną z gł. złoczyńca zaabonowany w Operze paryskiej. później powiększony. jak to czyni Szekspirowski Falstaff w Wesołych kumoszkach z Windsoru. okupantem w 2. zbrojownia (zob. nabyty w 1548-67 we Flandrii przez Zygmunta Augusta do dekoracji wnętrz zamku wawelskiego. Mówca. ok. a. w londyńskim Savoyu. Poloniusz w Hamlecie. mitologiczne. mieszkający u Ritza. Z wł. zabity pchnięciem szpady przez tkaninę. bohater powieści kryminalnych pisarza fr. Arria . Arras . Paetus Caecina. ród wygasł w 1301 ze śmiercią Andrzeja Iii. od ok.). 350 sztuk. z arab. Węgrów). których księstwa plemienne zjednoczyli wiadcy z rodu Arpada: Gejza i Stefan I Święty. W salach o ścianach osłoniętych arrasami łatwo było skryć się za nimi. w Polsce pierwszy w 1533 w Krakowie. w Xiv-Xv w. Arsene Lupin . zwierzęta i krajobrazy. akcji bojowych) i w walce z nm. wojnie światowej. Arpadowie . składnica broni.Arnolfini . na "ty" z wielkimi tego świata.

dawczyni szybkiej śmierci. jego dwór jest w Caerleon. zdobywa Szkocję i Irlandię. Wezwany przez cesarza rzymskiego Lucjusza do . dzikich zwierząt. rolników i hodowców.Arsene Lupin . zabija Childrika mieczem Ekskaliburem. Ifigenia. poł. Vi w.rzeźba (Iv w. uzdrowicielka. Artemizjon . mit. Mauzoleum. bajeczny król Celtów. Niobe. gr. Persji. łac. Turcji. Piktów i Sasów. główny bohater cyklu legend arturiańskich. ParyŜ. Artemida z Wersalu rzeźba gr.) Praksytelesa. Artemis.film (1957) J. Beckera. władczyni lasów. 71 do 81 cm). bogini łowów. dux bellorum. mnicha benedyktyńskiego z Monmouth. zdobywa wiele krajów na kontynencie.) nadał definitywny kształt Arturowi jako bohaterowi. opiekunka rodzących (jako dawne bóstwo płodności. niedźwiedź. Jej atrybuty: łuk. 2.zob. ros. Luwr. Xii w. Luwr.). córka Zeusa i Leto. Kallisto. Artemida. Artemida z Gabii . prawdop. uŜywana w Rosji. bogini księŜyca. Diana.Artus. Diamant-Bergera. przylądek na Eubei ze świątynią Artemidy. z tur. 320 pne. 3. jeleń.miejsce kultu Artemidy: 1. (ok. wieszczka. ParyŜ. UtoŜsamiana z rzymską Dianą (zob. i inne postacie legendy arturiańskiej odnieść naleŜy raczej do bohaterów dawnego panteonu Celtów i do wyobraźni Goffreya. wschodnia miara długości (od ok. bliźniacza siostra Apollina.staroruski wielki łokieć dzielący się na 16 werszków.gr. zob. kopia. Artur w wieku lat 15 zostaje królem Brytanii i gromi Szkotów. strzały. kopia. zob. Artemida . opiekunka Ŝeglarzy. ale i jego. Arszyn . który w swej na wpół baśniowej kronice królewskiej Historia Regum Britanniae (1. pne. Przygody Arsena Lupin . jej zwierzęta: łania. z V a. Artur . pasmo górskie między Argolidą i Arkadią ze świątynią Artemidy. teŜ Akteon.). ma zapewne jakiś związek z rzeczywistą postacią dowódcy.film (1937) H. świątynia Artemidy w Efezie. Bułgarii i Afganistanie przed wprowadzeniem miar metrycznych. Artemizjon .zob. potem dziewica wymagająca dziewictwa od całej swojej świty) i młodzieŜy. serial telewizyjny. Artemizja . zwycięŜa pogan. Endymion.. Orion. poślubia Guinevere.

jak św. pol. Król Artur . zabija Modreda w bitwie.'Śmierć Artura'. zostawiając kraj i Guinevere pod opieką Modreda. Dwór Artusa . swego siostrzeńca. Artykuły . z adaptacjami z in. odlany w 1512-13 z brązu przez Petera Vischera St. 1154.powieść (1889. 1485).posąg będący fragmentem grobowca cesarza Maksymiliana I w kaplicy pałacowej w Innsbrucku (Austria).. King Arthur . Morte Arture . starościńskie określone przez statut warcki w 1423 cztery przestępstwa . zakończone klęską grzesznego Lancelota i sukcesem Galahada. Do legendy dodał wiele szczegółów pisarz normański Wace ok. Gawaina. zbrojny najazd . w 4300 aliteracyjnych wersach o ostatnich latach Artura. Po drodze zabija olbrzyma z Góry Św.. dokonany przez Thomasa Malory: panowanie Artura kończące się katastrofą. włączony później do cyklu Idylls of the King ang. 'Idylle królewskie'. w 3800 wersach w ośmiowersowych rymowanych strofach. źródeł. Wraca do kraju. Okrągły Stół (zob.poemat (1842) Artura Tennysona.opera (1691) Henry Purcella i Johna Drydena. 1200 dodaje wiele fantastycznych elementów legendzie: miecz i włócznia Artura mają właściwości magiczne. przy narodzinach jego obecne są elfy.zob.zapłacenia haraczu. 1469. Dwór. wyd. Tristana i Izoldy i in. TuŜ przed wkroczeniem do Rzymu dowiaduje się. Okrągły). Kronikarz Layamon ok. postacie Parsifala. Morte d'Arthar . poemat ang.. a nie ziemski. Artur czeka w Avalonie na właściwą chwilę powrotu do swego państwa. czarodziejki Morgan le Fay.Artykuły grodzkie a. treściowo podobny do Historii Geoffreya z Monmouth i Layamona. śmiertelnie ranny. wyd. m. Guinevere wstępuje do klasztoru. . Michel we Francji). Graala. w 21 księgach (ok. rozbój na drodze publ.poemat z Xiv w. 1901) Marka Twaina.gwałt na kobiecie. o miłościach Lancelota i ostatnich bitwach Artura.in. Le Morte Arthur .. rozwiązanie Okrągłego Stołu i poszukiwanie św. we Francji i Niemczech włączyły do legendy arturiańskiej liczne wątki obce. Le Morte Darthur . Jankes na dworze króla Artura . Rycerskie romanse Xii i Xiii w.za które posesjonaci byli sądzeni przez sąd grodzki. z końca Xiv w. przypisywany poecie szkockiemu Huchounowi. który zakończył spory rycerzy o pierwszeństwo przy stole. Michała (Mont St. Merlina. wypowiada mu wojnę i rusza na Rzym. Graala.przekład prozą z fr. podpalenie. Ŝe Modred przywłaszczył sobie jego królestwo wraz z królową. Lancelota. zawieziony zostaje na wyspę Avalon. a sam. z Norymbergi.

Ahriman ze st. Artykuły hetmańskie a. Angra Mainju 'wrogi.-irań. pierwszy dokonał stosunkowo udanej próby wyznaczenia odległości i rozmiarów Słońca i KsięŜyca. Arystarch z Samotraki. wsławiony znakomitymi wydaniami krytycznymi klasyków.przepisy prawa wojskowego ogłaszane w Xvi w. 217-145 pne. a skodyfikowane i potwierdzone przez sejm w 1609.podstawowe prawa szlacheckiej Rzplitej. Imię jego stało się synonimem powaŜnego. zobowiązywał się nie decydować o wojnie i pokoju bez zgody senatu i nie zwoływać pospolitego ruszenia bez zgody sejmu. Artykuły sądowe . wychowawca ksiąŜąt na dworze Ptolemeuszów i dyrektor Biblioteki Aleksandryjskiej. sławny uczony aleksandryjski.takŜe sejmu. edycją Homera (Iliadę i Odyseję podzielił na 24 księgi i opatrzył komentarzem. sformułowane w czasie bezkrólewia w 1573.najwyŜsza warstwa społeczna w ustroju niewolniczym a. Arystokracja . Artykuły marszałkowskie . mazdaizmie) przywódca zastępów złych duchów. bronił tezy. ok. Ŝe są one dziełem jednego poety). pierw. zły duch'. Ŝe teoria miała niewielu zwolenników do czasu. Aryman .. Arystarch z Samos . przez hetmanów. zatwierdzona przez konstytucję z 1678. astronom i matematyk gr.ok. Odstępstwo od tych zasad zwalniało szlachtę od obowiązku posłuszeństwa królowi. z łac. zwł. zachowany tylko w przekładzie polskim. bóg zła i ciemności. pers. Ŝe Ziemia i planety obracają się dokoła Słońca. rzetelnego uczonego. na której opierały się wszystkie późniejsze wydania. we wczesnych monarchiach feudalnych dostojnicy dworscy. 320 .. zaprzysięŜone przez Henryka Walezego (i przez kolejnych elektorów). wodzowie i starszyzna plemienna. 250 pne. Xv w. poł. kłamstwa i zniszczenia. wróg Ormuzda. a od czasów Zygmunta Augusta .ok.. prawdop.. feudalnym.ustawa o obowiązkach i prawach marszałka wielkiego koronnego przy czuwaniu nad bezpieczeństwem króla. co było tak niezgodne z ówczesnym obrazem budowy świata.Artykuły henrykowskie . zrzekał się tytułu dziedzica. dowódcy . Twórca filologii jako dyscypliny naukowej i twórca obowiązującej do dziś terminologii gramatycznej. na mocy których król uznawał wolną elekcję. w monarchiach i republikach.w religii staroirańskiej (Ŝoroastryzmie. z lat 1474-93. pierwszy teŜ wyłoŜył teorię.. gdy w 1800 lat później wrócił do niej Kopernik. wojenne .spis prawa zwyczajowego sądowego ziemi krakowskiej z 2.

aristokratia 'władza najlepszych'. aby wysokość składek. Ateńczycy i wolność . w Polsce moŜnowladcy. później jednej a. wnoszonych przez związkowe miasta-państwa. brał udział w bitwach pod Salaminą w 480 i Platejami w 479.Plutarch w śywocie Temistoklesa opisuje. z gr. ZasłuŜył sobie na ten przydomek niezwykłą prawością na stanowisku marszałka trybunału koronnego w 1774. gdyby się udało.zob. Głosujący wyjaśnił przy tym. by odciąć Persom odwrót. Na co Arystydes odparł. teŜ Diuk. nie mówiąc. Ŝe ów nieustannie powtarzany przydomek "Sprawiedliwy" nazbyt go juŜ draŜni. parowie. Ateński Związek Morski. Ŝe uwaŜa za właściwe.. jeden z dziesięciu strategów w bitwie pod Maratonem w 490.starorzymski funt.. miedziak.. nawet połowie uncji. . ok. margrabiowie. Arystydes i analfabeta . Ŝeby Kserkses mógł tym szybciej wycofać się z Europy. Ateny. jednostka wagi = 12 uncjom (ok. za co został wygnany przez zgromadzenie ludowe sądem skorupkowym (zob. jak ksiąŜęta. napisał swoje imię. i poprosił o napisanie za niego imienia Arystydesa na skorupce. udał. początkowo funtowy kawał miedzi.wojsk. 273 g). wybudować drugi. mającej słuŜyć jako głos za jego banicją na sądzie skorupkowym. marszałka Sejmu Czteroletniego 1788-92. ateński wódz i mąŜ stanu. którego nie poznał. jednomyślnie przystał na to. Ŝe zamiast niszczyć most.). Most dla odstępującego nieprzyjaciela . moneta rz.Aristeides. przeciwstawiał się dąŜeniom Temistoklesa do rozbudowy floty wojennej. Odwołany z wygnania w 2 lata później na podstawie amnestii. zwani później magnatami. za czasów Cicerona juŜ moneta zdawkowa. baronowie. Jego nieposzlakowana bezstronność. kim jest. Zmarł w niedostatku.. ustalił Arystydes. źródłem dochodów była renta feudalna składana przez chłopów. 540-467 pne. uczciwość i nieprzekupność zyskały mu jeszcze za Ŝycia przydomek "Sprawiedliwego".. Arystydes. grandowie. As . por. Arystydes . rządcy prowincji i krajów podbitych. których gł. zob. lordowie. Szlachta. Srebro (Otwierajcie zawŜdy. Polski Arystydes . w systemie lennym posiadacze ziemscy. jak po bitwie pod Salaminą Temistokles. hrabiowie. aby popłynąć do cieśniny Hellespontu i zniszczyć most Kserksesa.Powiadano. na Rusi i w Moskwie warstwę tę tworzyli kniaziowie i wielcy bojarzy. Ŝe pewien niepiśmienny Ateńczyk podszedł do Arystydesa. chcąc wybadać myśl Arystydesa. 1736-1809. Sąd) w 483882.nazywano tak Stanisława Małachowskiego. Tę górną warstwę określano róŜnymi tytułami rodowymi. którego był współtwórcą. naleŜałoby raczej.

roślina liliowata o małych podziemnych bulwach. znany tor wyścigowy w Ascot Heath. Sektę wytępili Mongołowie pod Hulagu-chanem w 1256 i mamelucy egipscy w 1272. Grecji na cmentarzach jako pokarm dla dusz zmarłych. Hadesu. odbywają się dorocznie z początkiem czerwca. Asauł(a) . Asgard . zał. Embla. opium. bogów skandynawskich (odpowiednik Olimpu. syn Eneasza i Kreuzy.mit.tajny zakon muzułmańskiej sekty izmailitów. as 'bóg'. zapoczątkowane przez królową Annę w 1711. dwór'. sadzona w staroŜ. a potem tylko ubogim. rozkosze haremu mistrza. Ascot . za co nagrodą było.niebiańska siedziba Azów. z arab. 539. Vili i Ve. gdyŜ asasyni dokonywali skrytobójczych mordów takŜe na krzyŜowcach. wg legendy. Pól Elizejskich.Julus mit. po których przechadzają się cienie zmarłych. Askaniusz . jasauł. wyścigi konne. skand. z tur. podstępne mordowanie nieprzyjaciół przez karnych i fanatycznych wyznawców. umieszczony w środku wszechświata). ok. 11.. jednym z najsłynniejszych pałaców Asgardu była Walhalla. Wielki mistrz zakonu i władca absolutny Szeich al-DŜabal znany jest w folklorze europ. Łąki asfodelowe .Asasyni . pierwszy człowiek stworzony z jesionu przez Odyna. Zakon charakteryzowały nie tyle doktryny. słuŜących powszechnie Grekom czasów archaicznych. ile metody działania: bezwzględne. Ask . gard(h) 'miejsce ogrodzone. do której dostać się moŜna tylko po moście utworzonym z tęczy. esauł. rz. 1090 przez Persa Hassana Sabbaha w górskiej twierdzy Alamut w Persji. za poŜywienie. stopień oficerski (odpowiadający stopniowi namiestnika w husarii polskiej) w wojskach kozackich do 1917. Homera łąki świata podziemnego. ze skand. skąd fr. askot) wieś w Berkshire (Anglia). assasin 'morderca'. haszszaszijfuna 'pod wpływem haszyszu'. asphodelos.asawuł(a). Asfodel . jako Starzec z Gór. por. wbrew nazwie. z gr.(wym. wyszedł wraz z ojcem z płonącej Troi i towarzyszył mu w wędrówkach. legendarny załoŜyciel miasta . a.wg Odysei. zastępca atamana koszowego u Kozaków zaporoskich. odłamu szyitów.

8. Alcybiades i Perykles. Zeus zabił go piorunem. niedokładny. aby uczynić z Aspazji doŜywotnią kochankę. Za poradą anioła Rafaela Tobiasz egzorcyzmuje Asmodeusza dymem z serca i wątroby ryby spalonej na Ŝarzących się węglach i Ŝeni się z Sarą. Eskulap) za poradą ksiąg sybillińskich w czasie zarazy w 293 pne. Ascanio in Alba . Ks. Ksenofont.. podobny do Zeusa.w legendach i apokryfach Talmudu król szatanów. daewa 'demon'. zob. ty mi odsłonisz z mgieł i oparów piękny Sandomierz. który zakochał się w Sarze. wykształcenia i dowcipu hetera.. 8. zły demon. rozdzielający nowo zaślubionych. w Biblii. Asklepios . aeszma 'gniew. Iwaszkiewicz. assonans 'współbrzmiący. obawiając się o porządek świata.. 2-3. gdzie na podstawie marzeń sennych pacjenta w czasie inkubacji (pierwszej nocy spędzonej na kruŜganku świątyni) lekarze-kapłani stawiali diagnozę i wyznaczali terapię. i na Podwalu. 19. Wietrze wiosenny.świątynie Asklepiosa w ośrodkach jego kultu (Epidauros na Peloponezie. w Iliadzie Homera jest śmiertelnym lekarzem. z irań. Przedstawiany jako dojrzały. Asonans . teŜ Diabeł (kulawy). Gdy rozszerzając swą praktykę zaczął wskrzeszać zmarłych. Polityczni wrogowie Peryklesa wyolbrzymiali jej wpływ na jego politykę i atakowali go . Rozdmuchasz kwiaty i bzy zapalisz I na Browarnej.) będące rodzajem sanatoriów przyrodoleczniczych. córce Raguela. z laską owiniętą węŜem i z czarą leków.) Aspazja . prawo zakazywało poślubiania cudzoziemek. jak Sokrates. zob. u Hezjoda i Pindara jest synem Apollina i Koronis.6. gr. nauczonym swej sztuki przez centaura Chirona. Aesculapius. heros i bóg sztuki lekarskiej.. 3. Tobiasza. Julia. 1-4. odzywający się'. Knidos i Pergamon w Azji Mniejszej. W Rzymie wprowadzonojego kult (łac."serenada teatralna" (Mediolan 1771) Mozarta. wyspa Kos i in. polegający tylko na zgodności samogłosek. Asklepiejony . szał'. z łac. (J. gdyŜ wydane przez niego samego w 451 pne. w długiej szacie.mit.Alba Longa i protoplasta rodu julijskiego. który rozszedł się z Ŝoną. Asmodeusz . Przybyła do Aten z Miletu i gromadziła w swym domu najwybitniejszych ludzi swego czasu. i zabił kolejno siedmiu jej męŜów w noc poślubną.rym niepełny. Wietrze wiosenny. brodaty męŜczyzna. Oddawano mu takŜe cześć pod postacią świętego węŜa i składano w ofierze koguty.słynna z urody.

populamy w całej Europie romans pasterski (1607-27) Honore d'Urfe. Astarotte . urozmaicona rozsypanymi w tekście madrygałami i sonetami. pięknej. czas. teolog i filozof w heroikomicznym poemacie Morgante (zob. inaczej Dike. Po śmierci Peryklesa w 429 wyszła za Lizyklesa. jeden z gwiazdozbiorów Zodiaku. oskarŜając ją w 432 o bezboŜność i niemoralność. demagoga. Biblioteka (Assurbanipala). któremu pomogła w karierze. Ŝe Astrea schroniła się w wiekach brązu i Ŝelaza do nieba jako Panna (łac. Virgo). którego miał z Aspazją. skąd św.Asztarte zob. reputacje. Bogini sprawiedliwości.) Luigi Pulciego. córka Zeusa i Temidy. tam teŜ Astolfo znajduje zmysły utracone przez Orlanda. wesoły i przystojny rycerz angielski. więzień na wyspie Alcyny (dokąd przypłynął na wielorybie). .szatan. ambitnej i inteligentnej. Astrea (1) . póki się czarodziejce nie znudził.). Gdy stracił dwóch synów swej Ŝony. mit. Sardanapal.w Orlando innamorato (1506) Boiarda. Jan zawozi go na KsięŜyc. dworny. okazje. gr. Astrea (2) . Astree . która. wymógł uznanie legalności syna.pośrednio. Na hipogryfie Rogera odwiedza Raj. historia sentymentalnej miłości wyidealizowanego pasterza Celadona (zob. Jednak zbrodnie ludzi sprawiły. zdaniem poetów.Astraia 'gwiezdna'. jedna z hor (zob. Wiek (Astrei). Ŝyła na Ziemi w wieku złotym. jeden z zalotników Angeliki. Astolfo .imię pasterki.zob. Orlandzie Szalonym (1532) Ariosta i Morganre Większym (1483) Pulciego szczodry. nadzieje. kobiety z krwi i kości. protektorki literatury i sztuki. uniewinnienie zawdzięczała jedynie cudom wymowy Peryklesa. zob. Stała się legendamym wcieleniem typu towarzyszki Ŝycia władcy. gdzie w dolinie zebrane są wszystkie rzeczy stracone na Ziemi: królestwa. Assurbanipal . uwaŜany za rzecznika poglądów autora. humor. które zwraca właścicielowi we flaszeczce.) do pasterki Astrei. Isztar. Astarte .

6.Hippomenes). w końcu zwycięŜył ją podstępem. 10. 2. por. jako dziecko opuszczona w lesie. 842-836 pne. wspomniany w Biblii (Gen.. króla Ochozjasza. Zeno. 27). wyd... ją zaś tłum uśmiercił na progu świątyni jerozolimskiej.w greckim micie arkadyjskim piękna.Skamandrios. Neoptolemosa. postawiła warunek. rabini określali Germanów. w okresie talmudycznym. nakłaniana do niego przez ojca. Hndla.dramat poetycki (1865. Athalie . Prado. Milanion (w beockiej wersji mitu . 22-23. władzy obcej (Samaria) z rodzimą. córka Jezabel i Achaba. W czasie polowania na dzika kalidońskiego pierwsza zadaje mu ranę. Iliada. tracąc czas w biegu. rzucając za siebie otrzymane od Afrodyty a. Obrazy: Krajobraz z polowaniem Atalanty Rubensa. I-Iv w. Aszkenazim 'nieokreślony bliŜej szczep Askenez'. Symbolizowała walkę pogańskiego Baala z Jahwe. gr. Później oboje jako małŜeństwo zmienieni zostali w lwy przez jakieś obraŜone bóstwo. Aralanra i Hippomenes (1646) J.opera (1736) G. 51. po zdobyciu Troi strącony z murów miasta przez Odyseusza a. którego nazwą.nazwa śydów środkowo. Madryt. Ks. wykarmiona przez niedźwiedzicę (symbol arkadyjskiej Artemidy). Wnuk jej Joas. pokonanych zabijała.. 4.język jidysz.oparta na biblijnych dziejach Atalii i Joasa ostatnia i. Pinakoteka.Astyanaks . Atalia .F. przesądów z religią. Jordaensa. 3. libretto: A.okrutna królowa Judei. . Neapol. Król. syn Hektora i Andromachy (Homer. Zob. Hesperyd złote jabłka. aby kandydat do ręki prześcignął ją w biegu. śmigła łowczyni. 11. pol. wg wielu. Wyścig Atalanty i Hippomenesa Guida Reniego. najlepsza klasyczna tragedia (1691. uratowany z rzezi i ukrywany przed nią przez 6 lat. które Atalanta podnosiła. Sefardyjczycy. Łowy (Kalidońskie).i wschodnioeuropejskich. Wielu zginęło. w siódmym został obwołany prawowitym królem. i Jeremiasz. Atalanta w Kalidonie . Aszkenazyjczycy . 1907) Algernona Swinburne'a. aby królewska dynastia trojańska nie mogła się odrodzić. Jabłka Atalanty .Niechętna małŜeństwu dziewica. mit. z hebr. Kroniki. która po śmierci syna. 1859) Racine'a. Ŝona Jorama. Biblia. zagarnęła tron mordując 42 ksiąŜąt domu Dawidowego. za co otrzymuje od Meleagra trofeum: głowę i skórę zwierzęcia. 402). tł. Atalanta . pol. Atalanta . wśród których powstał w X w.

siczowy . Ataman kaszenny . opiekunka bohaterów. Atena Ergane . miejsce zgromadzeń'.dowódca kurzenia (zob. z gr. Atena Glaukopis . sowa. grabie. 'zaślepienie. . 'pracownica'. W wojnie trojańskiej stala po stronie Greków.Ataman . agora 'rynek. Ataman nakaźny . wąŜ. zob. ślepy impuls. drzewo oliwne. w późnej fazie mazdaizmu-uosobienie ognia (u parsów Atesz). córka Zeusa i Eris.gr. patronka Aten. Atena . gr. pers. krosno tkackie (zob. Ate . Athene. Atar . dziewicza bogini pokoju i wojny słusznej.zsyłająca mówcom dar wymowy. z pol.. początkowo obieralny. z gr. Aton.. Marsjasz) i nauczyła ludzi ciesiołki.przywódca wojska zaporoskiego na Siczy w okresie zaleŜności od Rzplitej. a od 1723 mianowany przez carów. poświęconego bogini. hełm.zob. Aten .) z węŜami i głową Gorgony Meduzy. kądziel. pług. bezrozumna pycha prowadząca do zguby'.mit. WieŜa (Milczenia). Atena Agoraja . Achillesa i Diomedesa. Athena. gr. bo widzącego nawet po ciemku. 'sowiooka. lśniącooka' od sowy.zastępca atamana koszowego.mit. Zeusa. utoŜsamiana z rzymską Minerwą. uosobienie błędu i lekkomyślności. zwł. hetman. ptaka mądrości. zbrodniczego zaślepienia i kary za występek. mit. później wojskowo-polityczno-administracyjny naczelnik osiedli kozackich Ukrainy do 1918. ukr. dzida. ulubienica swego ojca. uosobienie mądrości. Wizerunek sowy wybity był na monetach ateńskich. Odyseusza i Telemacha. dała ludziom koło gamcarskie..gr. Ataman koszowy. które otaczały ją szczególną czcią i wzniosły wspaniały ośrodek jej kultu na Akropolu at eńskim. Arachne). równieŜ okrętowej.).przywódca Kozaków. z którego głowy wyskoczyła w pełnej zbroi.gr. Jej atrybuty: egida (zob. flet (zob.

Atena i Marsyasz (V w. fragmenty. tzw.źródło wytrysłe ze skały. Atena Ksenia . z gr. przez cesarza Hadriana w 133 ne.L. Rzeźby fryzu Partenonu.I. Varvakion.). Muzeum. Obrazy: Botticelli. Atena Promachos . pierwsza państwowa wyŜsza uczelnia w Rzymie. w rzymskiej świątyni Westy. filozofię i literaturę. w Argos. ośrodkach. pop. J.. Nike Apteros . Panatenaje . 1542) J. Ancile. zbrojnej dziewicy.gr. Rembrandt. uroczystą procesją na Akropol i załoŜeniem utkanej przez Atenki szaty (peplosu). Tintoretto.. drzewo oliwne. por. Wenecja.) Myrona. prawo.. Loggetta.o prawo nadania własnego imienia stolicy Kekropii (zob. dłuta Fidiasza. Mus. zał. dzieło Fidiasza. pierwsza. w Wilnie w 1841-51 przez J. Athenaion. głowa. kopia. świątynia Ateny w Atenach. Atena Lemnia .. pne. podobne uczelnie w Konstantynopolu (zał. pan.ze słynnym posągiem bogini. nazwa Ateny Nike (gr. Sansovina (brąz). gdzie działał klub poetów i uczonych.. Kekrops) wygrała Atena. Muz. Londyn. bo jej dar.. Bolonia. "Athenaeum" .patronka praw gościnności. której poświęcono najwspanialszą świątynię Akropolis ateńskiej . nazwana na cześć bogini mądrości. Ateneum .Partenon .zob.Sowy do Aten . Praca (NieuŜyteczna: Sowy. nowoŜytna rekonstrukcja wg marmurowej kopii rz. symbol Aten. trojańska. .gr. wykradziona przez Diomedesa i Odyseusza. stąd: Palladion rzeźba sakralna przedstawiająca Pallas Atenę w zbroi. 'gościnność'. łac. 'zwycięskiej'). równieŜ palladion w Atenach. Athenaeum. Atena Partenos . 427) i in. Kraszewskiego. z igrzyskami i popisami młodzieŜy męskiej. z gr. na której wykładano retorykę. Spór z Posejdonem . stojący przed Partenonem.dwumiesięcznik kulturalny wyd. Frankfurt n8M. Rubens.'wszech-'.przydomek Ateny jako mocarnej. Veronese. nie zachowany.walcząca na przedzie.zaginiona rzeźba Fidiasza. Pallas (ok. co pozwoliło Grekom zdobyć Troję. kopia.dziewicza. świętość gwarantująca bezpieczeństwo miasta. widoczny z dala przez Ŝeglarzy. Ateńczycy ocenili wyŜej niŜ jego . Ateny.największe i najstarsze święto ateńskie ku czci Athene Polias (opiekunki miasta). David. Brit. olbrzymi posąg bogini z brązu. Nar. Liebighaus. 'bezskrzydła'. Pallos Athene .

Rzym.. 637 i Rycerze. zob. w gmachu Zw. teatrów stolicy w okresie międzywojennym. Trzy (Trzej muszkieterowie). Partenon. Stoa. Nazwę tę stosowano w róŜnych okresach do Kordowy. ion 'fiołek' i Ion (zob. Ateny . Akropolis. Miasto fiołkami wieńczone . Stanisławy Perzanowskiej. iostephanos. jakie jest na ziemi i pod ziemią" . Sowy do Aten . Weimaru."Ateńczycy nie sprzedadzą swoich swobód za wszystko złoto. w 1951. Belfastu. z gr. Zaw. Dionizos (Teatr).) Lacedemończykom. Odeon.fresk Rafaela ze Stanza della Segnatura. miasto będące potęŜnym ośrodkiem kultury. Dumasa ojca. legendarny. Athos .zob. Athenai dosł. moŜe gra słów: gr.). Erechtejon. Liceum. Nowy. Kopenhagi. Pszczoła ateńska . 'posągi bogini Ateny (ustawiane na Akropolu)'. Pszczoła. wybud. Atena. Praca (NieuŜyteczna: Sowy.jeden z czterech gł. Długi (Długie Mury). Akademia. połoŜone w Attyce. Edynburga. w 1929 dla masowego widza. Bostonu."Ateneum" . Iwo Galla i Władysława Daszewskiego. jedno z głównych miast-państw staroŜ. Spór (Ateny) z Posejdonem . jeden z gł. Puław (1784-1812).zob. Grecji. w 1876-1901 w Warszawie.stolica Grecji. Nowe Ateny . teŜ Góra (Athos). Watykan.zob Atlas (podpora).teatr w Warszawie na Powiślu. Atlant . Arystofanes nazywa tak Ateny w komediach Acharniacy.. zob. 1323 i 1329.gr.powiedział Arystydes (zob. Areopag. Zurychu. Propyleje. przez Włodzimierza Spasowicza. przen. Ruiny ateńskie zob.). Szkoła ateńska . Ateńczycy i wolność . Bagdadu. Corku.miesięcznik krytycznoliteracki wyd. podobnie Pindar w jednym z dytyrambów. Kerameikos. zob. wg Plutarcha "śywot Arystydesa". odbud. bohaterów słynnej trylogii powieściowej A. w 1930-33 i 1935-39 pod dyrekcją Stefana Jaracza ze współudziałem Leona Schillera. Spalony przez Niemców w 1944. eponimiczny protoplasta Jonów i król Aten. . sztuki i nauki.zob. Ateneum . zał.zob. Kolejarzy. Agora.

. Perseusz.ang. Atlas . New Atlantis.rzeźba hellenistyczna. MoŜe wzbogacone przez fantazję ludową wspomnienie relacji fenickich czy punickich statków handlowych zagnanych przez prądy i burze na Wyspy Kanaryjskie czy nawet Antyle lub Florydę? Poszukiwana przez podróŜników średniowiecznych. gr. zdobiącego zbiór map. tytan. na skutek zepsucia moralnego mieszkańców Atlantyda zapadła się w głąb Oceanu w ciągu jednej doby. Atlas i nimfa (Atena?) . Atlantis. posąg atletycznego męŜczyzny uŜyty jako podpora belkowania. praca).zob. Atlas Farnese (dźwigający sklepienie nieba) . Nowa Atlantyda . 'który wiele wytrzymuje'. Olimpia. skazany przez Zeusa na dźwiganie sklepienia niebieskiego na barkach.). UtoŜsamiany juŜ przez Herodota Dzieje. Muz.Atlantyda . olbrzymia wyspa na Oceanie za Słupami Heraklesa (naprzeciw Cieśniny Gibraltarskiej). brat Prometeusza. kopia.gr. na 9000 lat przed Solonem. Mus. Atli .zbiór map wydany w formie ksiąŜki. hesperyd i (wg Homera) nimfy Kalipso. Kritias. ojciec plejad. balkonu. telamon. gigant. zawierający relację z odwiedzin fantastycznej wyspy Bensalem na Pacyfiku i z panujących tam stosunków społecznych. Jak opisuje Platon (Timaios. Herakles (11. do dziś przedmiot amatorskich dociekań. na której miało prosperować bogate państwo.płaskorzeźba (V w. wg prastarej legendy przekazanej Solonowi przez kapłanów egipskich. gdzieś na dalekim zachodzie. 1626) Francisa Bacona. gr. uczelni poświęconej studiom filozofii naturalnej. Attyla. oraz Domu Salomona. 184. 1512-94).zob. . traktat filozofii politycznej w formie fikcji poetyckiej (wyd. wydawany od 1585 przez geografa flam. Neapol. temat rozwaŜań filozofów Odrodzenia i Oświecenia. Atlas i Herakles . nazwa od wizerunku tytana Atlasa. obróciwszy ku niemu twarz Meduzy.-zach. hyad. 113-126). Atlas .mit. Herakles. Mercatora (Gerharda Kremera. z systemem gór w płn. Afryce. metopa ze świątyni Zeusa w Olimpii. niegościnnie przyjęty. 4. 23-25.atlant. Naz. Atlas . zamienił go w skalistą górę. pne.

była praprzyczyną wielu przeraŜających zbrodni. dusza. poczęstował go w czasie uczty potrawą z ciał jego zabitych synów. najgłębsza istota osobowości człowieka.tragedia historyczna Ajschylosa na temat wydaneń współczesnych autorowi. jedyne tego rodzaju. Persowie . napisany na atłasie. twórczości dramatycznej. Atretis. podobnie jak pod Maratonem. w której autor brał udział. brat Tyestesa (z którym został wygnany przez ojca za mord popełniony na przyrodnim bracie). osią sztuki jest nieszczęście i rozpacz klęski. z arab. skończyła się katastrofą.w hinduizmie jaźń nie zmieniająca się w cyklu reinkarnacji.gr.Ŝona Dariusza i matka Kserksesa I. syn Pelopsa i Hippodamii. jakie zachowało się z gr. Faraon Amenhotep Iv . którego wyprawa na Grecję w V w. bo rzecz tego nie warta. NajwyŜszy Duch'. 'tchnienie. odbyła się 29 Ix 480. od 6 Iii 1976 muzeum Szymanowskiego. Atossa .Agamemnona i Menelaosa.Atłas . oceniając przyniesiony mu kiepski panegiryk pewnego poety.. mit. mit. z promieniami sięgającymi ziemi. jaźń.(zob. przypisywane królowi Stanisławowi Augustowi powiedzenie. małŜeństwa . egip. Jaźń Uniwersalna. wiernie oddane. Atman . Sztukę wystawiono na wiosnę 472 pne. atlas 'gladki'.Szkoda czasu i atłasu szkoda starań i mozołu. króla perskiego. za co zginął z ręki ich .. wczesne odzwierciedlenie boga słonecznego. sanskr. wyraŜone w postaci szkarłatnej tarczy słońca w południe. stąd zwanych Atrydami. którą Pelops rzucił na obu synów. w którym świeŜe wypadki historyczne. pne. gdzie w 1930-36 mieszkał Karol Szymanowski. a z 2. Aton . i jej nowoŜytnych naśladowców.dom góralski w Zakopanem na Kasprusiach. stanowiących jeden z głównych tematów tragedii gr. stolicy pokonanego zaborcy. a bitwa pod Salaminą. O niej właśnie przynosi posłaniec Ŝałobną wieść Atossie i chórowi starców pozostałych w domu.Aten. ojca wszystkich bogów. Rzecz dzieje się w Suzie. potęŜne dzieło poetyckie. a centralną postacią Atossa. ojciec Plejstenesa. "Atma" . biorąc na Tyestesie odwet za uwiedzenie Ŝony. królowa matka. gr. którego miał uŜyć. kłątwa. Atreusz został królem Myken. Atreusz . ale kult ten skończył się po śmierci faraona.) Echnaton uczynił z niego jedynego boga. wzniesione zostały na wyŜyny mitu. zakończonymi ludzkimi dłońmi.

przyjaciel Cicerona (zachowaio się ok. Egista. kopia w Rzymie. zwł. Attalos I Soter.kraina historyczna w Grecji środkowej.zob. Pierwszy znany nam księgarz-wydawca rz. Skarbiec Atreusza . Atreusz. prototyp jej gorliwych dewotów-kastratów.dynastia rządząca w 283-133 pne. Agamemnon (Grób Agamemnona). dotknięty bolesną i nieuleczalną chorobą. jej stolicę - . frygijskie bóstwo wegetacji wiosennej. młodzieńczy małŜonek Wielkiej Macierzy. jak np. załoŜył Bibliotekę Pergamońską. połoŜona na trójkątnym. Gall zabijający Ŝonę. historyk. Był wielkim opiekunem nauk i sztuk. ZałoŜyciel dynastii. bogaty ekwita rzymski.zob. za Klaudiusza. marmur. przekazał w testamencie swoje państwo Rzymowi. Muz. Attycki . Pergamon). który spędził 20 lat w Atenach. wysuniętym na wschód półwyspie. Attyka (1) . Umierający Gall.brata.Titus Pomponius Atticus. Mojry. autora jego Ŝyciorysu. Attyk . Szanowany i ceniony przez wybitnych ludzi róŜnych stronnictw. bogini płodności Kybele. został jednak przez Kybele przywrócony do Ŝycia. 400 listów Ad Atticum 'Do Attyka' z lat 68-44) i Korneliusza Neposa. Attalos Iii Filometor. upiększył Pergamon budowlami i posągami. urodziwy pasterz. Wschodzie i w Rzymie.. Kapitolińskie.przypominający Attykę okresu klasycznego a. zagłodził się na śmierć.Attys. Nar.zob.: wykształceni niewolnicy kopiowali dla niego dzieła jego przyjaciół. Atropos . Muz. stąd przydomek Attyk. W przystępie obłędu zesłanego przez boginię pozbawił się męskości i umarł. Atrydzi . ostatni z rodu. znawca literatury i filozofii. państwem pergamońskim w zachodniej części Azji Mniejszej. 110-32 pne. Kult Attisa i Kybele rozpowszechniony był na staroŜ. Attis . Attalidzi . zawarł w 211 przymierze z Rzymem. z głównym miastem Atenami. w Rzymie. Eumenes Ii wzniósł wielki ołtarz Zausowi (zob.

ParyŜ. Bibl. powściągliwy.tragedia (1667) Comeille'a. Filomela i Prokne. Stanza d'Eliodoro. Obrazy Delacroix. a w sagach skandynawskich jako zdradziecki Azjata Atli. elegancji i ostrości dowcipu. którego styl był wzorem elegancji. Ateńczyk. W 447-50 spustoszył Bałkany.połączenie subtelności. Aude . gł.. pobity przez Aecjusza na czele Rzymian i Wizygotów.zwana teŜ "piękną Aude". flagellum Dei. z półmilionową armią Hunów i sprzymierzeńców. W 452 ruszył na Italię. UwaŜany przez niektórych kronikarzy za protoplastę królów węg.niespokojny i niebezpieczny. cicha bohaterka cyklu o Karolu Wielkim i innych chansons de geste. Państwo Hunów rozpadło się po jego śmierci.Ateny: prosty. popierał wykształconych Rzymian na swym dworze. ale nie dotarł do Rzymu z powodu wybuchu zarazy w wojsku a. siostra Oliwiera i narzeczona Rolanda. dzięki wysiłkom dyplomatycznym papieŜa Leona I. budzące przeraŜenie w Europie. Watykan. łac. Attyla . stał się bohaterem narodowym Węgier. ale poniósł druzgocącą klęskę w tzw. W pogańskich legendach germańskich przewaŜa podziw. Z ośrodka swego państwa w Pannonii przedsiębrał zaborcze wyprawy.Ksenofon.fresk (1512-14) Rafaela. (ozdobna) ścianka a. najechał Galię. w 451. która umiera z Ŝalu u stóp Karola Wielkiego na wieść o śmierci ukochanego w . Chalons). Wierność attycka . wytworny. a Attyla w tradycji chrześcijańskiej. poddasze.archit.niezłomna. Jednak Hun stał się synonimem barbarzyńcy. Rzym. Sąsiad attycki . a zapewne mniej niszczył na szlakach swych wypraw niŜ inni zaborcy przed nim i po nim. Izby Deputowanych. otrzymał przydomek Bicza BoŜego.(gockie 'ojczulek') król Hunów.zob. Sól attycka . w przeciwieństwie do punickiej. za sprawą kościoła. "bitwie Hunów" na Polach Katalaunijskich (zob. Attyla występuje w "Pieśni o Nibelungach" jako łagodny król Etzel. Ptaki attyckie . Attyka (2) . Attila . balustrada wieńcząca elewację budynkU i przesłaniająca dach. Muza attycka . Leon I nakłania Attylę do odstąpienia od Rzymu . po powrocie do Pannonii w 453 zmarł nagle w czasie swych uroczystości ślubnych. Był władcą sprawiedliwym dla ludu.

zob. słuchacz. Oktawian August. myśl Katona Starszego wg Cicerona De divinatione. nie poświęca jej ani jednej myśli. później odczytujący wolę bogów z lotu ptaków (auspicje). dawn. teŜ Ptak (WróŜby).starorzymscy kapłani w najdawniejszych czasach spełniający obrzędy urodzaju. załoŜony w 1256 we Włoszech przez papieŜa Aleksandra Iv. 'gdy augur (spotka) augura' (uśmiechają się do siebie porozumiewawczo). i nm. przez teologa Philippa Melanchtona. aprobowanych przez Lutra i wręczonych cesarzowi Karolowi V dla zatwierdzenia przez sejm augsburski 25 V 1530. w dawnej Polsce uczeń szkoły zakonnej przesłuchujący kolegów z zadanych lekcji.. z łac.konfesja augsburska. Aufforderung Zum Tanz . 51. 2.zob. z wyglądu wnętrzności zwierząt ofiarnych a. Auerbacha Piwnica . zob.zob.. na podstawie jego pism. Augiasz . ze zdarzeń losowych. . choć Roland. Zaproszenie do tańca.. Audytor . praca).zakon oparty na tzw. Augustianie . określających podstawowe tezy luteranizmu i róŜnice między luteranizmem a katolicyzmem. do . Herakles (6. powiększać'. Augustyna. August(us) . kościelnego.Stajnie Augiasza zob. płodzić. ułoŜonych w języku łac. Augsburskie Wyznanie Wiary . regule św. Powstał z połączenia kilku kongregacji pustelników. zbiór 28 artykułów wiary. z błyskawic i grzmotów. ustanowionej w Xii w. stąd nazwa od łac.łac. augere 'mnoŜyć. Piwnica. uczeń'. umierając. Augurowie .. auditor 'słuchacz.członek sądu wojskowego a. 24. Si augur augurem.bitwie w dolinie Roncevaux.

Agamemnon. herbata itd. rozwiązały władze kośc. pomnoŜenie. Ostatni i od dawna jedyny klasztor augustiański w Polsce. a kiedy rano zaczęto rzucać na niego nowych nieboszczyków. aby zapęwnić przedsięwzięciu jej poparcie.w staroŜytnej Grecji najpopularniejszy obok kitary instrument muzyczny. wszystko przepadło!' Der liebe Augustin .'O mój miły Augustynie. dawn. odróŜniająca ją od kraju dolnego. wybrzeŜu staroŜytnej Beocji.na wpół legendarna lokalna postać wiedeńska.. Aulida . skóry. jak wełna. po 2. z łac. obudził się i ku przeraŜeniu grabarzy zaśpiewał swą nieśmiertelqą balladę na melodię pierwszego jakoby w świecie walczyka. który w tragicznym roku zarazy 1679. zwł. jako jeden z nielicznych. od 1736 częstokroć wysuwane na sejmach Polski przedrozbiorowej. towarów niestandardowych. zachować zdołał nieco humoru.Polski (Chojnice) sprowadził ich w 1342 Kazimierz Wielki. wojnie świat. wyruszającej pod Troję. wcielenie "wiedeńskości". górnej. oboju. Będąc pod dobrą datą miał on wpaść do dołu. Aulos . 'powiększenie) licytacja'. punkt zborny floty gr. Auksztota . futra. tj. Augustyn . ze sławną świątynią Artemidy. lieber Augustin. czyli śmudzi (z lit. auctio (dosł. śomojten od Ŝemas 'niski').powiększenie stanu liczebnego wojska. z refrenem: du. hasło reform wojskowych. port na wsch. Aukcja wojska . Wg mitu gr. przy kościele św. uliczny piosenkarz i dudarz. Katarzyny w Krakowie. Aulis 'obozowisko'.gr. gdzie składano trupy zmarłych na zarazę. auleta posługiwał się jednocześnie dwoma aulosami. złoŜyć tu miał w ofierze swoją córkę Ifigenię na ołtarzu Artemidy. powiększenie czegoś. Auksztote od auksnas 'wysoki'. dawna nazwa Litwy właściwej.operetka (Wiedeń 1905) Leo Falla.przetarg publiczny. alles ist hin! nm. cylindryczna piszczałka z podwójnym stroikiem. Aukcja . . Wódz wyprawy.lit. . podobna do szałamai a. ich muzyka towarzyszyła obrzędom kultu Apollina. król Myken.

Callota Wilanów. P. od 1923 krąŜownik byt okrętem szkolnym. urok. 1622) Giovanniego Guercino. rz. od aureolus 'złoty' z aurum 'złoto'. zob. cierpienia itd. wielkości.ros. Pyrrus(owe zwycięstwo). Eos.. Mandorla. a w 1948 został przycumowany w stałym stoisku na Newie. krąŜownik rosyjski.zob. otok wokół postaci bóstw i świętych. Obraz (1896) E. Marek (Aureliusz). Aurora . Silvestra Mł.opera (1811) E.zob. "Aurora" . ogromnymi stratami. Włochy).mit.Aureliusz . świetlisty owal. Auskulum . obwódka blasku. r. Ptak (WróŜby). będący sygnałem do szturmu na Pałac Zimowy. blask. krąg. . Aurora . okupione. i rozpoczynający Rewolucję Październikową. A. śrdw. świetne zwycięstwo nad armią rzymską. obrzeŜe świetlne wokół jakiegoś przedmiotu.. Auster . T.Marek zob. siedzibę Rządu Tymczasowego w Piotrogrodzie 7 Xi 1917. Plafon (ok. jej odpowiednik na płd.Ŝ. splendor. Arkadia. Aurora Borealis .obraz (1715) L. z którego oddano historyczny ślepy strzat armatni. często utoŜsamiany z nimbem. Plafon J. Aurora budząca Lunę . Norblina. zob. koło której król Epiru Pyrrus odniósł w 279 pne. półkuli . Ausculum. 'płn. łac. Świątynia Diany.fresk na plafonie (1614) Guida Reniego. zwycięstwa. pałac Pallavicini-Rospigliosi. miejscowość w Apulii (płd. gloria bohaterstwa.łac. Aureola . Aurora . zorra polarna'. Rzym.gloria.łac. Burne-Jonesa. Plafon C. Auspicje .-wsch. bogactwa. chwały. por.. wg historyków rz. Villa Ludovisi. Rzym. przen. Wiatr(y). bogini Jutrzenki. pałac. Hoffmanna. Awrora. z łac.Aurora Australis.

Napoleon I. "Gdy słońce zupełnie wyłoniło się z mgły. szynk. (cesarz) zdjął rękawiczkę z pięknej. Niech inni prowadzą wojny. typ.bez większego znaczenia. ty.(wym.miasto na Morawach (dziś Sławków. okolicę zalegała gęsta mgła i nie rozpraszała się przez kilka godzin.dawn. wyrok sądowy'. 3. W dniu bitwy o czwartej rano. zabronionych ksiąŜek. 1440-90. zawieraj małŜeństwa łac. Austria . słowa króla węg. moda. w Hiszpanii i Portugalii. Austriacka warga . Czechosłowacja). 14). osteria 'jadłodajnia'. cz. karczma. otoj) dawne miasteczko dep.Austeria ..port. Austriackie gadanie . felix Austria. czcze. w Xv-Xviii w.dawn. od 1860 dzielnica ParyŜa ze słynnym hipodromem do gonitw przeszkodowych i płotowych w Lasku Bulońskim. Mayerling.zob. przez spalenie na stosie heretyka a. Wojna i pokój. La Fontaine'a. Moliera. ulubione miejsce pobytu Boileau. zwł. Wiedeń. Macieja Korwina. . Autorament . nube!. białej dłoni. dowodzone przez Franciszka Ii i Aleksandra I. Auto-Da-Fe . Anna Austriaczka.zob. gdzie Napoleon w wielkiej bitwie 2 Xii 1805 pokonał połączone armie austriacką i rosyjską. niepowaŜne. Habsburgowie (Habsburska warga). niegodne uwagi. gdy Napoleon opuścił swój namiot. oberŜa. Sekwany. później Condorceta itd. Bella gerant alii. 13. mało warte.. z wł. 84. wykonanie wyroku. ceremoniał procesu publicznego inkwizycji przeciw heretykowi (kacerzowi) i ogłoszenie wyroku. zajazd. r. dał nią znak marszałkom i wydał rozkaz. Auteuil . pokrój. Heroidy. tu.zob. gospoda. szczęśliwa Austrio. Austerlitz . Stąd nazwa: "bitwa trzech cesarzy". rodzaj. aby wam odpowiedziano: "Oto zuch"" Oto słońce spod Austerlitz! . t. 'akt wiary. parafraza Owidiusza. by zacząć bitwę" (Lew Tołstoj. dosł. I. Jego odezwa do Ŝołnierzy po bitwie kończyła się słowami: "Wystarczy wam powiedzieć: "Byłem pod Austerlitz".

poetka śrdw. niewprawne wiersze ukazują ją jako kobietę dobrą. w 1127. do pierwszego naleŜały: rajtaria. znana pisarka niemiecka. petyhorcy). bez zbytniej niecierpliwości oczekuje chwili. Brodziński.Autorament cudzoziemski i narodowy . od Auzonów. zbud. 93-94. nm. świątyń Apollina. 'wyspa jabłek'. kiedy jego kraj znajdzie się w potrzebie. Katedra St. Minerwy i Janusa. jazda wołoska i tatarska. w pobliŜu dawnej stolicy Bibrakte. jako pustelnica w okolicach Melku (w Dolnej Austrii).wyspa. poboŜną i prostoduszną. w środk.. zał. Italii. do drugiego: husaria.) Ava . pancerni (kozacy. Francja). wkrótce po 1120 przez biskupa Etienne de Bage pod silnym wpływem bazyliki w Cluny. staroitalskiego szczepu zamieszkałego pierw. w I w. Była to pierwsza tworząca w jęz. wraz z krótką autobiografią.. . arcydzieła fr.romańska trzynawowa bazylika typu burgundzkiego. aby przyjść mu z pomocą. z auzońskich ogrodów Pójdę przez ostre Alpy i zastępy lodów. Słynny relief Sądu Ostatecznego w tympanonie bogato rzeźbionego portalu gł. Avalon . niemiecką. Lazare . (1178). Te bezpretensjonalne. na której król Artur (zob. w 1870 Garibaldi odniósł tu zwycięstwo nad Prusakami. pne. z łac. naiwne. arkebuzerzy i piechota zw. Po 1776 autorament cudzoziemski zmienił się w wojsko regularne.). Augusta Aeduorum. otę) miasto nad rzeką Arroux w dawnej prowincji Burgundii (środk. stolica Eduów. jedno z waŜniejszych miast Galii. celt. rzymskie Augustodunum. Ausonia. dawna poetycka nazwa Italii. Autun . powinność'. zabawiany przez liczne przystojne czarodziejki. i płd. ruiny rz.Frau Ava. Jej zbiór poematów zawiera "śycie Jezusa" i dwa krótsze utwory: Antychryst i Sąd Ostateczny. teatru.zapoczątkowane przez Władysiawa Iv w 1633 reformy wojskowe doprowadziły do podziału wojska polskiego na dwa autoramenty: cudzoziemski i narodowy. Wyspa Błogosławionych. mury miejskie z dwiema bramami. ziemski raj na Morzu Zachodnim. Wiej wietrze! ku Pólnocy. auctoramentum 'kontrakt Ŝołnierski. Wiersz pisany na Alpach. Auzonia . zm. celt. dragonia.łac. (K. rzeźby romańskiej. w mit. a narodowy w kawalerię narodową i pułki przedniej straŜy.(wym.

-zach. który w Vi w. a od Xvi w. Avernus . Eneida. Słowiańska nazwa Obrzy przybrała z czasem znaczenie 'wielkoludów'. avatara 'zstąpienie'. 126. z nich najpopularniejsze Schuberta opus 52 nr 6 (1825) i Gounoda Ave Maria. Włochy). kompletne ucieleśnienie się w kimś jakiejś tradycji. Facilis descensus Averno (a.. 5. 'Zdrowaś Maria'. Siedem (wzgórz Rzymu). 1515-82.Ave Maria . Wergiliusz.. w hinduizmie: zstąpienie bóstwa a. pierwsze zdania oparte są na słowach pozdrowienia archanioła Gabriela (Biblia. teksty religijne wyznawców mazdaizmu.gł.średniowieczne miasto-zabytek urbanistyczny w środk. w Vi w. I. 28. staroŜytna Abyla. Awatar .ale powrót trudny)'. Teresy. jego wcielenie (inkarnacja) w kształt doczesny. wypełniające krater wygasłego wulkanu. zniszczone w 796 przez Karola Wielkiego. Awesta . były przyczyną miejscowej legendy. zapisane w dialekcie wschodnio-irańskim prawdop. które unosiły się z niego w staroŜytności. zwierzęce i ludzkie wcielenia boga Wisznu.łac..łac. dziś Lago d'Averno. obrzymowy.. ElŜbiety. Pozdrowienie Anielskie. Avila . Ŝe jest to jedno z zejść do piekła. jezioro w Kampanii Neapolitańskiej (płd.azjatycki turecki lud koczowniczy. z sanskr. Obecny kształt ustalony w Xvi w. Meditation sur le premier Prelude de Bach (1859). idei. zwiastowanie). 2.. miejsce urodzenia św. Averni) .łac. dalsze na słowach jej krewnej. filozofii itp. modlitwa do Matki Boskiej. Liczne opracowania muzyczne. Awarowie .. 42. Awentyn . z których zachowały się . przen.. Hiszpanii z Xi-Xii w. olbrzymi i olbrzym.Zend-Awesta. polskie obrzymski.. Trujące opary. Ew. wg Łuk.. 'łatwe jest zejście do (jeziora) Avernu (do bram Hadesu . stworzył państwo (chanat awarski) na terenie późniejszych Austro-Węgier.zob.4 km murów obronnych z 8 bramami i 88 granitowymi wieŜami. granitowa katedra romańsko-gotycka z Xii-Xiv w. pne. Łuk. 1.

Eblis. fr. Jan Xxii. w Awinionie pod opieką królów francuskich.fr. symbolizujące złego ducha zamieszkującego pustynię. Benedykt Xii. drugi. Babilon). synowie Aymona z Dordogne. drugi dla Azazela. Rinaldo. Alard i Richard. 16.. Azowie . Azincourt . wymienione w związku z obrzędami Dnia Przebłagania. Innocenty Vi.tylko fragmenty po zniszczeniach dokonanych przez Aleksandra Wielkiego ok. ginie jako prosty robotnik przy budowie przybytku św. mieszkających w niebiańskim Asgardzie (odpowiedniku Olimpu): 1. i przez Arabów w Vii w. miasto w Prowansji nad Rodanem (Francja) z warownym zamkiem papieŜy z Xiv w. Klemens Vi. takŜe "niewolą babilońską" (zob. władca bogów i ludzi.w Biblii. W poemacie Raj utracony (1667) Miltona jest to imię chorąŜego zbuntowanych aniołów. 2. azękur) zob. Czterej synowie Aymona. wypędzony na pustynię. po dalszych czynach. zob. zob. pierworodny syn Odyna. Lev. Renaud. uciekają z dworu cesarskiego. 332 pne. Zob. Urban V i Grzegorz Xi. O czynach Renauda we włoskich romansach zob. Tyr (Tiu) syn Odyna.francuska chanson de geste z Xii8Xiii w.1309-77. Cesarz prowadzi z nimi długą wojnę. Mściwy cesarz kaŜe utopić rumaka w rzece z kamieniem młyńskim u szyi. bo Renaud w bijatyce zabił bratanka Karola Wielkiego... Odyn. teŜ Panna (Panny z Awinionu). 3. 8. .(wym. al-Azhar . NaleŜało wylosować 2 kozły: jeden w ofierze Bogu. Avignon. ale koń uwalnia się od cięŜaru i ucieka. najwaŜniejsza od Xii-Xiii w.(wym. okres przebywania siedmiu papieŜy: Klemens V. Awinion . musi teŜ oddać swego cudownego ogiera Bajarda. por. Wreszcie jego paladyni skłaniają go do ugody. emą). Awiniońska niewola papieŜy . z 972 r. na którego głowę kapłan składał wszystkie przewinienia. Thor.panteon bogów skandynawskich. w Kairze. Zaratustra. Sąd(ny Dzień).uczelnia arabska przy meczecie al-Azhar. bóg piorunów. Renaud i jego trzej bracia: Guiscard. ten nazywany był kozłem ofiarnym. 4. Aymon . Agincourt. placówka naukowa całego Wschodu muzułmańskiego. Piotra w Kolonii. imię hebr. Renaud de Montauban . pierwszy miał być zabity za grzechy ludu. zw. na mocy której Renaud udaje się do Ziemi Świętej na wojnę z Saracenami. Les quatre fils Aymon a. Azazel . bóg wojny.

Heliopolis 'miasto boga słońca'. w dolinie Bekaa. Lokiego-Siguna. por. a istota jej związana jest z bykiem. Ali Baba. Bragiego-Iduna. bóg milczenia. Baalbek . Baal . zachowane ruiny świątyń rz. bóg zła i kłótni. syn i poseł Odyna. zabójca Baldura. fenicki ośrodek kultu Baala jako boga słońca. śoną Odyna była Freja (Frigga). dosi. anioł śmierci.cień. Baba Ali . ośrodek relig. później miastami. zob. 5. najmłodszy syn Odyna. tchnienie zbliŜającej się śmierci. Rodzi się w chwili śmierci człowieka. jak Belfegor. z arab. pne. 'Azra'el'. 10. takŜe bóg przyrody. Bragi. szatan. nazywane wg tł. Belzebub. Nazwa występuje w niezliczonych połączeniach. który czuwa nad umierającym i oddziela duszę od ciała. kiedy drugi raz zabrzmi trąba archanielska. Wanowie. Zwalczany przez proroków izraelskich jako bóstwo pogańskie. bóg poezji. 7. B Ba . Libanie. w Iii-I w. Ka. miasto w środk. Vidar. Apis. staroŜ. egip. indywidualna dusza przedstawiana jako sokół z ludzką głową. 9. Azrael . Loki. Odnir (Odr. skandynawski Apollo. I-Iii w. Vali. ślepy Hdur.w teologii Ŝyd. kultu Jowisza-Baala. jeden z czterech najwyŜszych aniołów przy tronie Allaha. 'Azra'il'. Wenus-Asztarte i Merkurego. zob. baalim 'panowie') opiekujących się róŜnymi miejscami. umrze ostatni. teŜ Bel. boŜyszcza. i muzułm. Baldura-Nanna. mn. płodności i rolnictwa. epitet wielu bóstw semickich (równieŜ w formie Bel. Skrzydła Azraela .Baldur. któremu słuŜy jako poseł.zob. na akropolu. idola. 6. stąd stał się synonimem fałszywego boga. Hermod. 11. 8. 'Bóg pomógł'. zob.semickie: 'miasto Baala'. od hebr. gr.mit. w 1. w Ii w. Hannibal. Thora-Sif. Othr). .nazwa a.

.czarownica. Herod-baba . grubo wyciosane w kamieniu wyobraŜają stojące postacie kobiet. osnuty na rosyjskiej baśni lud. Kołysała baba dziada od poranka do obiada .zob.łac. Babel . flisakom pierwszy raz pomagającym w spławie. Baba z woza. Ladowa.(wym.impresjonistyczny poemat symfoniczny (1904) Anatola K. koniom lŜej . babit) typ mieszczucha amerykańskiego. przedsiębiorcza. choć diabeł go skłócić nie potrafił. Firleje. tj.przysł. rzadziej męŜczyzn. mulier vincit. Babbitt . dwie babki . która rozbiła przykładne małŜeństwo. człowieka bez wyobraźni. stanowcza. Brama (Łez). opowiastki o wiedźmie. o duszy prozaicznej. słuŜący jako słup cumowniczy.zob. z tur.o urojonym pokrewieństwie a. Bab El-Mandeb .kobieta energiczna. Moja babka i twoja babka to były. . od nazwiska George F. wystrugany w kształt głowy ludzkiej. Pocałujesz ty babę! . guod non potest diabolus. uprawia kult powodzenia materialnego i sam przedstawia doskonały wzór "amerykańskiego człowieka interesu".). powinowactwie.przysł. silna. Babbitta. "Była babula". których b. aluzja do znanej w Polsce od Xv w. tam babę pośle .. Baba Jaga a. Reduta (Masz.figura kamienna o znaczeniu kultowym. który ulega bezmyślnie i ochoczo przyjętym ogólnie normom. Baba Jaga .zob. Babi.wyraŜenie flisackie: babą nazywano kloc drewniany. Baba Jędza . balbal 'ojciec'. Gdzie diabeł nie moŜe. wiedźma mściwa i swarliwa.Baba . który dawano do całowania frycom. WieŜa (Babel). wiele znajdowano na grobach na obszarze stepów środkowoazjatyckich i nadczarnomorskich. babo . bohatera powieści Babbitt (1922) Sinclaira Lewisa. Babiniec. Baba . trzymające kubek w złoŜonych rękach.

Niech moja swej nauki ręka zapamięta. Strój babiloński . miasto w Mezopotamii. pełnej imion bluźnierczych. 74. Niechaj mi język uschnie. Jerozolima. 1. "złotej polskiej" jesieni. 9-12. Nabuchodonozor)."babylonica vestis". w 605-562 pne. Horacy. zburzone przez króla asyryjskiego Sanheriba w pocz. od Xvii w. Szkarłatna wszetecznica . 8. A na piękne syjońskie wspominając grody. kiedy cię przepomnię."I widziałem niewiastę siedzącą na bestii szkarłatnej.szczyt w Beskidzie śywieckim. Siedzac po niskich brzegach babilońskiej wody. Nie wiadomo. mającej 7 głów i 10 rogów. zwanej równieŜ niekiedy babim latem. Babilon . nad Eufratem.. podbiwszy Babilonię. najwyŜsze wzniesienie Beskidów Zach. Awinion. Król perski Cyrus Starszy."Nec Bahylonios temptaris numeros". odbudowane przez Nebokadnezara Ii. Chaldejczycy byli najsłynniejszymi astrologami. strój barwny. Folklor babiogórski wytworzył wiele pieśni. zapamięta . Kochanowski. słonecznych dni wczesnej. stolica Babilonii. bajek i podań. kiedy wywieziono z Palestyny politycznie aktywne warstwy ludności. Co nam inszego czynić. o kraino święta. z dwoma wierzchołkami: Diablakiem i Małą Babią (1725 i 1515 m) rozdzielonymi przełęczą Brona. Pieśni. czy nazwa łączy się z jakimś rzekomym bóstwem słowiańskim baba 'jędza. zob. Psalm 136. dalsze jego dzieje to historia stopniowego upadku. zezwolił ok. A . matkę Antychrysta. ale jest powszechna na Słowiańszczyźnie.staroŜ. czarownica'. który udaje się na Babią Górę po złoto strzeŜone przez wiedźmę Sywilię. na granicy czechosłowackiej. 536 roku śydom na powrót do kraju. uŜywają ich jako latawców-spadochronów dla przenoszenia się na inne miejsce w czasie ciepłych. jedno z największych i najwspanialszych miast staroŜytności.długie białe nitki wysnuwane przez drobne pająki. 2-3. pne. 'nie ufaj liczbom babilońskim': astrologicznym obliczeniom i horoskopom wróŜbitów.. po zdobyciu Jerozolimy w 597 i po jej zburzeniu w 586 przez Nebokadnezara Ii (zob.zapomni.. Motyw spopularyzowany przez Henryka Sienkiewicza w opowieści "Jak się p. Babie lato . znane juŜ w Iii tysiącleciu pne. i zdobywa je podstępem.zapomnę.) Por. pne. przeŜywało szczyt swego rozkwitu. (J. Vii w.. Lubomirski nawrócił i kościół w Tarnowie zbudował". pstry.pobyt śydów na wygnaniu w Babilonii w Vi w. utkany z róŜnokolorowej przędzy.Babi. tj. przepomnię . Babel. jednak większość z tego zezwolenia nie skorzystała. Pliniusz. Powieszawszy po wierzbach niepotrzebne lutnie? (. akadyjskie Babili 'brama boga'. Niewola babilońska .) Jeślibych cię zapomniał. jedno z nich opowiada o zuchu. Babia Góra . hebr. jedno płakać smutnie. 1-4. Kiedy cię na Początku wesela nie wspomnię. Liczby babilońskie .

zwł.. Londynie. o ParyŜu. Tomasza w Lipsku. koliba. dawn. z zawodu młynarz. zazw. Biblia. Siedem (cudów świata). pokus. najwybitniejszy z rodu. a papieŜa z antychrystem. Bach .) Wiszące ogrody Babilonu . Jan miał tu na myśli Rzym.) trzymała puchar złoty w swej ręce. instrumentalistami. Rzeczpospolita (Babińska). Ap. 14. kierownikami kapel dworskich i miejskich. słuŜąca bacy i juhasom za schronienie od wiosny do jesieni... przedsionek kościelny." Biblia. w pobliŜu wodopoju. Babiniec .zob. Św. gospodarz w szałasie. od 1723 "nadwomy kompozytor króla polskiego i elektora saskiego" Augusta Iii. Pierwszym muzykiem-amatorem w rodzinie był Veit Bach. ale takŜe i dziady. przy pomocy młodszych pasterzy (juhasów) wypasający na górskich halach stado (kierdel) owiec. i organistów-wirtuozów. 6. 3-5. utoŜsamiali Rzym z "merchą babilońską" (ladacznicą. matka rozpusty. 8 itd. purytanie. Ap. Babin . piętnowanego przez kościół. z miejscem ogrodzonym (koszarem) dla owiec i brogami na siano. KrzyŜowcy nazywali tak Kair róŜnowiercy.niewiasta przyobleczona była w purpurę i karmazyn (. Potocki. Nowym Jorku. 9. przeciwstawianego Jeruzalem. Nalewa babilońska swacha. Spi świat Pijany. Turyngia i Frankonia). Ŝe nazwisko to stało się symbolem zawodu muzyka.. hist.Ŝart. Współcześnie nazywają Babilonem wielkie miasto pełne bogactw. kruchta. Jeremiasz. W śrdw. 1550-1619.zob. czart go toczy.1685-1750. Babilon był symbolem miasta zła i despotyzmu władzy. Baca . kantorami. 51. jeden z największych twórców muz.rodzina muzyków niemieckich (płd. 1-2.szałas. zamruŜywszy oczy. Johann Sebastian Bach . Bacówka . . pełny obrzydliwości i plugawej rozpusty swojej. część mieszkania dla kobiet a. która odegrała tak wielką rolę w muzyce nm. Śpi świat pijany winem. W Xvii i Xviii w. byli w Niemczech środkowych organistami. dla słuŜby Ŝeńskiej. Semiramida. Izajasz 21.starszy pasterz owiec. (W. ok. a na czole swoim napisane imię: Tajemnica. z szopami (strongami). nierządnicą).. w której siadywały baby Ŝebrzące. 17. zbiorowisko kobiet. rozwiązłości. owczarz. por. Babilon wielki. kantor kościoła św.

najmłodszy syn Johanna Sebastiana. hamburski Bach .Johann Christian Bach. 1735-82. kompozytor i pianista. po poŜarze odrestaurowany dla Katarzyny Ii. kompozytor.górmistrz. rozbudowana przez chana tatarskiego Mengli Gireja. oznaczane skrótem BG. S. . Robert Schumann w 6 Fugen uber Bach. kompozytor i organista. Bergmeister.7. które w latach 1850-1900 opublikowało kompletne wydanie dzieł J. S.litery składające się na nazwisko Johanna Sebastiana. B-a-c-h . podlegającego Ŝupnikowi. obecnie muzeum. Berliński a. Bacha i wydaje Rocznik Bachowski.niemieckie towarzystwo. z nm. najstarszy syn Johanna Sebastiana. hallski Bach . przez J.staropolska nazwa niewielkich. magisier montium. np. Fontanna. 1454-1783. sonet krymski Mickiewicza. Ferene Liszt w Fantazji i fudze na temat Bach.Drezdeński a. Max Reger w Fantazji i fudze na temat Bach. Bach-Gesellschatt . krępych koni tatarskich. SSR.Johann Christoph Friedrich Bach. odpowiadające nazwom czterech dźwięków. 1900 sprawuje opiekę nad nowymi wydaniami dzieł J.6. w 46 tomach. syn Johanna Sebastiana. syn Johanna Sebastiana. Bakczysaraj w nocy . stolica chanatu krymskiego ok.zał. staropolska nazwa przełoŜonego górników w kopalniach soli. Bckenburski Bach . Bachczysaraj . 1714-88. kompozytor i instrumentalista. silnych. Bacha w nie dokończonej ostatniej fudze z Kunst der Fuge. Bach-Jahrbuch.Wilhelm Friedemann Bach.Carl Philipp Emmanuel Bach.dziś w Ukr. londyński Bach . zob. Bachmaty . S. z tatarskiego. Mediolański a. Pałac chanów z 1519. Neue Bach Gesellschaft . Bakczysaraj . 1732-95. uŜywanych jako temat przez wielu kompozytorów. Bacha. łac. 1710-84. Bachmistrz . sonet krymski Mickiewicza.

Masseneta. Baczmegi . Mus. hulaszcze zabawy. Bacchus . Prado.Bachus .balet (1931) Alberta Roussela i Abla Hermanta. Prado. Menady. zob. Kopenhaga. Mały Bachus Guida Reniego. Bachus i Ariadna (1523) Tycjana. Madryt. Rzym. Farnese. Nar. Bachanalie (1611-12) Rubensa. 1628) Velazqueza. Prado. wychowawczynie Dionizosa (Bachusa). z której wydostał się przebrany za robotnika o tym nazwisku. Gałczyńskiego. Lugano. misteria ku czci Dionizosa (Bachusa). Bachus demokracji .łac. które z Wielkiej Grecji przeniosły się do Rzymu. modne w Polsce dla kobiet i męŜczyzn w Xvii w. N. Bachus i pijacy (ok.baczmogi. Bachus i Ariadna (1632-36) Poussina. Akademia i (1613-15) Leningrad. orgie. I. później towarzyszki jego wędrówek i zabaw. zob. Mendes. Londyn. Muz. Bachanalie . badęgę) przezwisko księcia Ludwika Napoleona. buty tureckie z cholewkami ściętymi ku tyłowi. Carracciego. tragedia Eurypidesa. bacchanalia. odnoszące się do jego ucieczki z twierdzy Ham w 1846. baczmagi. Badinguet . F. Triumf Bachusa A. Thorvaldsena. Thorvaldsen. Obrazy: Die Herrschaft des Bacchus Altdorfera.Ŝartobliwy autoprzydomek K. późniejszego cesarza fr. Bachanalie (1518-19) Tycjana.sztuka (1951) Jeana Cocteau. baszmagi. Luwr.(wym. Bachantki . Bachus rzeźby: Michał Anio1.opera (1909) J. Bacchus . 1946-47. Bruksela. Jordaensa. Metrop. Bacówka . staroŜ. Pal. Wychowanie Bachusa (przed 1609) Poussina. Sansovino. przen. Napoleona Iii. Bacchus et Ariane . 1497. Baca. Dionizos. Gall. ErmitaŜ. Bachantka z panterą (1855-60) Corota. Wiedeń. Muz. Madryt. Nat. Bargello. Florencja. libretto: C. Madryt. ParyŜ. Jork. Triumf Bachusa J. pijatyka. Florencja.zob.nimfy.zob. . Muz. Dionizos.

błahostka.Badr Al-Budur . Bagdad Sindbada śeglarza. gdy udzieliła gościny czarnoksięŜnikowi przebranemu za świątobliwą Fatimę.. pawilon w ogrodzie. Przewodnika dla pośpiesznie podróŜujących prof. drugim przerobionym wydaniem PodróŜy po Renie z Moguncji do Kolonii. Arktycznego między Grenlandią i Ziemią Baffiina. Bagatela . w 2. w 1836. Było to miasto bibliotek. wojny świat. bagatelle. na arabski. Viii w. Karl Baedeker.Almanzora. Ziemia Baffina . lit. odŜywający w Baśniach z tysiąca i jednej nocy. po raz wtóry.1584-1622.w Opowieści o Ala ad-Dinie i zaczarowanej lampie (zob. J. zginął w wyprawie przeciw Portugalczykom przy oblęŜeniu Kiszmu w cieśninie Ormuz. a przy tym poboŜne i pełne poezji. z czasem wydawnictwo przeniosło się do Lipska.drobnostka. Ŝeglarz i odkrywca ang. ksiąŜek-przewodników dla turystów. Pauzaniasz. w Warszawie nazwa posiadłości Bacciarellego z końca Xviii w. drugiego kalifa Abbasydów. Bagatela . szkół prawa. Bagdad . raz. z lat 1771-81.. z fr. będeker) pop. z Atlantyku do Pacyfiku.część M. ośrodek przekładów staroŜ. nazwa serii obszernych nm. modna na przełomie Xviii i Xix w. istniejącej.miasto zał. por. W 1612-16 brał udział w poszukiwaniach Przejścia Płn. Nazwa od pałacyku księcia d'Artois w Lasku Bulońskim w ParyŜu.największa wyspa Archipelagu Arktycznego połoŜona między Basenem Foxe'a i M. gdy zamieniła zaczarowaną lampę na zwykłą. między obecnymi ulicami Bagatelą i Klonową. wg jednolitego planu przez kalifa al-Mansura (wg kronik chrześcijańskich .pałacyk a. piękna brunetka.(wym. miniatura fortepianowa (Beethoven). Baffin William . poł. od podstaw. za Haruna ar-Raszida i Ma'muna. . stosującej system gwiazdek do oznaczania miejsc szczególnie wartych zwiedzania. Jej lekkomyślność dwukrotnie omal nie spowodowała jego śmierci. do wybuchu 2. które ukazują miasto handlowe. Serię rozpoczął księgarz z Koblencji.). Baffina. gr. Tysiąc i jedna noc) córka sułtana chińskiego. ruchliwe. a potem do Hamburga. A. przeŜyło okres wspaniałego rozkwitu i dobrobytu w Ix i X w. zob. Baedeker . zwł. jako kawiarnia. Kleina. "której twarz jaśniała niczym słońce lub wielka perła". Ŝona Aladyna (zob. Morze Baffina . drobiazg. w 1616 zaciągnął się na słuŜbę Kompanii Wschodnio-Indyjskiej.-Zach.).

Orlanda Szalonego Ariosta i Orlando innamorato Boiarda. . magiczny rumak ofiarowany przez Karola Wielkiego Renaudowi a. chwiejnego centrum (por. iron. bayadore od port. "Bagno" . oblegał Konstantynopol.syn sułtana tur. Bayard Pierre. pop. por. miasto zaczyna chylić się ku upadkowi. zob. mieszczańskiego. Nikopol. w której zabił czterech siepaczy. zakochuje się od pierwszego wejrzenia w primadonnie paryskiego teatru Chatelet. dokonał rozległych podbojów prowincji cesarstwa wschodniego. Bajazet .europejska nazwa hinduskiej tancerki kultowej. Rinaldowi. bohaterowi Czterech synów Aymona. z fr. po zajadłej obronie. wychowany w seraju. Bajazyt (2) . nazwa umiarkowanego. byle co. Rumak umiał się wydłuŜać i skracać w zaleŜności od tego.przest. Bajazyt (1) . Ahmeda I. a wg innej Bajard jeszcze Ŝyje.punkt przecięcia komunikacji lądowej i morskiej środk. od 1921 stolica Iraku. Bajadera .Bajazyt I zwany Jyłdyrym. Kantata (1859) kompozytora fr. bailadeira 'tancerka'. 1789. sułtan turecki od 1389. ilu synów Aymona chciało go naraz dosiąść. Słynna aria księcia z I aktu: "O Bajadero!" Bajard(o) . a rŜenie jego usłyszeć moŜna w Lesie Ardeńskim w noc świętojańską. Le Marais. sułtana Murada Iv (Amurata u Racine'a).). Wschodu. nic waŜnego. zalety jego wzbudziły zawiść jego brata. Od 1055. KsiąŜę Lahory. 1354-1403.operetka (1921) Imre Kalmana. Bajazyt zginął uduszony w 1635. Ernesta Guiraud. Góra) w Konwencie Narodowym w czasach Rewolucji Fr. Ŝart. Bajadera . Wg legendy ślad jego kopyta dotąd widać na skale w lesie w Soignes i w pobliŜu Dinant. synowi Aymona (zob. który kazał go zgładzić. Odetcie Darimonde. Timur. RadŜami. ale został pobity i wzięty do niewoli w 1402 przez Timura. Bajbardzo . który wg legendy miał go aŜ do jego śmierci wozić ze sobą w Ŝelaznej klatce (był to zapewne palankin).'Gniadosz'. kiedy zajęli je Turcy seldŜuccy. 'Błyskawica'.tragedia (1672) Racine'a.fr. tur.

J. Mickiewicz.. sonet krymski Mickiewicza. Lech.). symbolizują typowe cechy charakterów i postaw ludzkich. Jan Lemański. za byle kogo. Stanisław Trembecki. Wójcicki.in. sonet krymski. fantastyczna. Sędziów. Bajdary . E.Mieć kogo za bajbardzo . bajka epoki nowoŜytnej takich autorów jak: La Fontaine (Xvii w. bei 'piękny'. wypływająca z podnóŜa Czatyrdahu). wybitnymi bajkopisarzami byli: Ignacy Krasicki. w świecie ludzkim.. 1500 pne. Warsz. w Biblii: bajka Joatama o drzewach szukających sobie króla.romantyczna dolina na płd. Zbieraczami bajek folkloru polskiego byli m. Krak. bezpokładowa.: K. Litwo! piały mi wdzięczniej twe szumiące lasy NiŜ słowiki Bajdaru.rzeka na Krymie. Bajdary . Podanie) o początkach określonych zjawisk w przyrodzie a. Mam tego za bajbardzo jako się on zowie. dziś pragnąca zabawić a. brzegu Półwyspu Krymskiego. Gliński. u Hezjoda (o jastrzębiu i słowiku w Pracach i dniach) w Viii w. Czarnym. A. Który duszkiem nie wypił przyjacielskie zdrowie. R. Bajka dla dzieci .). KrzyŜanowski. Salhir . Aleksander Fredro. największy statek Dniepru i Prypeci słuŜący do przewozu towarów. (A. do końca Xix w. Rzymianin Fedrus (I w. Romulus. 8-15. pne. rośliny itd. Benedykt Hertz i Julian Ejsmond. twardo umoralniająca. z tatar.opowiadanie fikcyjne (a. Ks. Salhiry dziewice. Berwiński.za nic. Bajka alegoryczno-moralizująca o zwierzętach . jednomasztowa łódź Ŝaglowo-wiosłowa o nieco zwęŜonym przodzie. W. pne. dere 'dolina'. pobudzić wyobraźnię..10. W lit. O. polskiej. zob. . Adam Mickiewicz. Pielgrzym. Bajdak . Bajka Bajka ajtiologiczna . z ukr. Kolberg i J. J. por. Grek Ezop (zob.dawn. R. uŜywany teŜ przez Kozaków do awanturniczych wypraw na M. dawniej. 9. Pojawia się w papirusach egipskich ok. Lompa. 14.w której zwierzęta.) w Vi w. G. Lessing (Xviii w. duŜa płaskodenna. oparta w znacznej mierze na autorach staroŜ. zawierające jakiś szczegół rzeczywisty.przykrojona na uŜytek dziecka.. Kryłow (Xviii w. oprocz Biernata z Lublina. 5-6. uprzyzwoicona bajka ludowa a. (Napis na staropolskich pucharach).). Zmorski.). pne.

'Opowieść zimowa'. zob.fr. 1786-1859.. a społeczeństwo jako rój pszczół. Tomcio Paluch. zob. 1697 (wyd. o Kopciuszku itp. fr. wyd. bajki zebrane przez Charlesa Perrault. Bajka ludowa . Brzydulka. Riquet a la Houppe. Czerwony kapturek. Bajka o pszczołach. zob. a wreszcie. jak opowieści mitologii grecko-rzymskiej. zw. fr. nieco wbrew pierw. Bajek jest dziesięć: Czarodziejki. Ŝyjąca w przekazie ustnym. próby boŜe. Moja matka Gęś . Cesarzowa pagód. z własnych wspomnień dzieciństwa. Riquet Kosmyk. bajki z Tysiąca i jednej nocy.baśń. Rozmowy Pięknotki z Potworem. zamierzony przez autorów jako pomnik twórczości ludu nm. fr. The Fable of Bees. zakazane komnaty. Bajki Babci Gąski . fr. La Belle au bois dormant. Ośla skóra. 5 utworów dziecięcych. Kot w butach.. Le Petit Chaperon Rouge. Kinder . pol.ang. Ma Mere l'Oye. albo Przywary osobiste korcyścią ogółu . szaty rytualne. "właściwa" bajka ludowa. Bajka o carze Sałtanie . Cendrillon. zob. Sinobrody. zob. Ŝe zajmowanie się bajkami dla dzieci nie przystoi pisarzowi serio i członkowi Akademii. takŜe Histoires ou Contes du remps passe 'Opowieści a. bajki z dawnych czasów'. Bajka o kamiennym kwiatku . w trzech tomach) braci Jacoba Ludwiga Karla. Bajki braci Grimm . Czerpali oni z Ŝywego folkloru. Ge Chat Botte. Bajka . Osioł.. Śmieszne Ŝyczenia. przedstawiająca zło jako istotną cechę natury ludzkiej. fr. Zaczarowany ogród.nm. Contes de ma mere l'Oye. utrwalona w pamięci pokoleń i zarazem ulegająca ciągłym odmianom. orkiestrowa suita koncertowa (na 4 ręce 1908. zob. Peau d'Ane. fr. średniowiecza nm. Les Souhaits ridicules. Kot. przeznaczona dla słuchacza zbiorowego. i śrdw.. zbiór przeszło dwustu bajek (1812-22.opera (1950) Sergiusza Prokofiewa. satyra wierszem z komentarzem prozą (1705-29) Bernarda de Mandeville (zob. Tom(asz). 1961) pod imieniem syna autora. staroŜ. Grimmów. Tematy tych bajek Ŝyły od dawna w tradycji ludowej wielu krajów Europy i Azji. La Barbe Bleue. takŜe ze .tradycyjna. podtytuł Conte d'hiver fr. fr. Śpiąca królewna. klechda. Les Fees. zob.fr. sny magiczne. fr. Le Petit Poucet. Współcześni odczytali ją jako cyniczną pochwałę egoizmu. or Private Vices.Bajka fantastyczna (magiczna) . Czerwony.und Hausmrclien 'Bajki dla dzieci i domu'. prosperujący na zasadzie wzajemnej drapieŜności. Z czasem uznano ją za antycypację leseferyzmu. Śpiący. później zorkiestrowana) Maurice'a Ravela wg Perraulta: Pawana Śpiącej Królewny. i Wilhelma. 1785-1863.).uwertura fantastyczna (Wilno 1848) Moniuszki. Tomcio Paluch..zob. Public Benefits. fr. z pozostałości bogatej twórczości lud. 'Bajki mojej mamy Gęsi'. Car. nie pozbawione elementów magicznej wiedzy hermetycznej. np. gdyŜ uwaŜano wówczas. załoŜeniom. metamorfozy. fr. Kopciuszek.

rzadziej ze źródeł literackich. wymienić trzeba: Królewna ŚnieŜka.. Słowik). Dziewica Lodów. Dzielny ołowiany Ŝołnierz. zob. Baśnie Andersena . zob.in.zbiór bajek pisarza duńskiego Hansa Christiana Andersena. Rotkppchen. Heinsel und Gretel. por. KsięŜniczka na ziarnku grochu.źródeł lit. Śpiąca królewna. Jung-Stilling i in. wątki innych zaczerpnął autor z lit. z których liczne opowiedział juŜ Ch. niekiedy pełne okrucieństwa lub mówiące o Ŝyciu poety. Kalosze szczęścia. pilotowany przez Jurija Gagarina. legend i sag skandynawskich. zob.-zach. Strach. jasny. Muzyka. z którego m. prócz wspomnianych. Czerwony Kapturek. Czerwony. Blaubart. Holger Danske (zob. zob. i o sprawach społecznych i moralnych (Nowe szaty cesarza. co chciał zaznać strachu.zob. Dornrschen. Ogier Duńczyk). Kopciuszek. zob. Die Wichtelmnner. Tomcio Paluch. zob. Neapol (Sumy neapolitańskie). zawrotne sumy pieniędzy. Perrault. Dumling. Rumpelstilzchen. większość z nich oparta jest na własnych pomysłach pisarza. "Wostok I".: Mały Klaus i duŜy Klaus. Cape Canaveral. zob. Muzykanci miasta Bremy. Genialną innowacją braci było zachowanie charakteru i stylu narracji ludowej. Syrenka. Luter. Brzydkie kaczątko. Die Bremer Stadtmusikanten. Bajońskie sumy . Śpiący. Przyniosły one autorowi sukces światowy i niezliczonych wielbicieli wśród dzieci i dorosłych. Aschenputtel. Bajki tłumaczono na wiele języków. Bajka o takim. wystartował 12 Vi 1961 pierwszy w historii Ziemi statek kosmiczny z załogą ludzką. pesymistyczne. Schneewittchen.. zob. odstąpione przez Napoleona I Księstwu Warszawskiemu na mocy układu w Bajonnie (Bayonne.43 mln franków wierzytelności pruskich. Królowa śniegu. melancholijne.. Marchen von einem derauszog um das Frchten zu lernen.in. "Bajońskie sumy" okazały się nieściągalne. Krasnolodki. por. ukazujących się sukcesywnie między 1835-72. jak Hans Sachs. Car (Bajka). ironiczne. na które rząd Księstwa musiał zaciągnąć poŜyczki. Francji) z 1808. zob. zob. Baśń o carze Sałtanie . Bajki braci Grimm przełoŜono na niemal wszystkie języki. Świniopas.osmańsko-turecka nazwa dwu wielkich świąt muzułm. Bajkonur . ludowej. . Do najsłynniejszych. naleŜą m. przepojony poezją styl udostępnia równieŜ dzieciom bajki liryczne.. oczyszczonej z upiększeń literackich. kosmodrom radziecki. płatnych w ciągu czterech lat. jak Cień. Autor daje Ŝycie i mowę roślinom. zob.. miasto w płd. Sinobrody. Tom(asz).miejscowość w Kazachstanie (ZSRR). Prosty.. w zamian za 21 mln fr. Bajram . Dziewczynka z zapałkami. Jaś i Małgosia. Spośród najsłynniejszych. zwierzętom i przedmiotom w sposób właściwy bajce. odtąd określa się tak fantastyczne. Moscherosch.

otrzymywany po dwu co najmniej latach studiów na wydziale artium (filozoficznym).zob. o czapce: krzywo na głowie. Bachczysaraj. kończące miesięczny okres postu ramadan. lekc. Niemcy i Kozacy. backbord). Bakczysaraj . Bakbuk . flisackie: na lewą burtę (z dolnonm. zawadiacko. Bakfark . pamiętał z lat dziecinnych egzekucję Bajuraka w Stanisławowie: zbójnik. Świecić komu bakę . jak przewaŜnie szlachta. moŜe od ukr. dawn..schlebiać.czterodniowe święto ofiary.zob. Ŝart.obchodzony w 70 dni po DuŜym. nauczyciel. zuchwale. ze śrdw. wygrywał na fujarce smutne góralskie melodie. trwające 3 dni. 1741.DuŜy Bajram . Mały Bajram .zbójnik wschodniokarpacki.w wyraŜeniu na bakier pierw. śydzi. Bekwark. nauczyciel szkoły elementamej. belfer.. ur. Baka. Bajurak . Dionizos. na ukos. pot. chłopi. baccalaureus 'starszy student. Wyrocznia (Boskiej Flaszy). nadskakiwać komu.zob.zob. bakałarz'. Poeta Franciszek Karpiński. Bakier . łac. baky 'oczy'? Bakałarz . na lewe ucho. święto cukrowe. a.najniŜszy stopień akademicki na uniwersytecie śrdw. . pedagog. jak nosili flisacy. Bakchos . idąc na miejsce stracenia. na prawe.

1475-1517. Bal w Savoyu . opera Verdiego. napiwek. konkwistador hiszpański. pierwotnie dla Aubera. Musette. Xx w. Un ballo in maschera. Azji. być z kim na bakier . Libretto napisane przez Scribe'a.zob. Piave i A. usunąwszy nieudolnego Encisa.podarek pienięŜny. romansach rycerskich.w niezgodzie.: Ja kochać umiem tak jak Tangolita. Bal musette . libretto: Alfred Grnwald i Fritz Lhner-Beda. We wrześniu 1513 stanął jako pierwszy Europejczyk na wschodnim wybrzeŜu O. Balboa odznaczał się mniejszą chciwością i okrucieństwem niŜ inni konkwistadorzy. z pers. którego odesłał jako więźnia do Hiszpanii. Afryce i płd. M. uciekając przed wierzycielami. Warszawa 1865). hrabia Warwick. Bal.operetka (Berlin 1932. w 4 lata potem.imię potęŜnego i dzielnego olbrzyma w wielu śrdw. Balan(t) . ukrył się na statku wiozącym Martina Enciso do Darienu (Panama).-zach. Balaam . zwł. oparte było na autentycznych wydarzeniach: miłości szwedzkiego króla Gustawa Iii do Ŝony przyjaciela i spisku magnatów zakończonym zasztyletowaniem króla na balu maskowym 29 Iii 1792. Somma wg Eugene Scribe'a (Rzym 1859. de Balboa . paladyn na dworze Karola Wielkiego. a króla zastąpił gubernator Bostonu. popularny przebój w Europie lat 30. ojciec Sir Fierabrasa. jałmuŜna. który nazwał Południowym. Bakszysz .brat Balina (zob.wł. Warszawa 1933) Paula Abrahama. którzy towarzyszyli mu w marszu w poprzek przesmyku. Osioł (Oślica Balaama). słowa Ottavia Rinuccini. w cyklu arturiańskim .wł. oskarŜony . Spokojnego. libretto: F.). przeniesiono je więc do Bostonu okresu kolonialnego.śyć. śpiewana i tańczona pantomima na głos i instrumenty (Mantua 1608) Claudia Monteverdi. Ballo delle ingrate.opera-wodewil (1780) Macieja Kamieńskiego. pol. ok. Bal maskowy . Bal niewdzięczników . w płn. wyst. bchszisz 'podarek'.zob. w 1510.Vasco Nunez. zdołał zyskać zaufanie Indian. Balik gospodarski . a po wylądowaniu objął dowództwo. Cenzura papieska z powodów politycznych zaŜądała zmiany miejsca i czasu wydarzeń.

Misteleinn ('jemioła').3. La ballade des .1058-1118. a. dowódca 1200 jeŜdźców w sprzymierzonej armii chrześcijańskiej. dramatyczna pieśń solowa (z akompaniamentem fortepianu). Frigga. W Jerozolimie wyzwolonej (1580) Tassa Baldwin występuje jako ambitny diuk Bolonii. ballade. Ballada wisielców . Balder.liryczno-epicki utwór poetycki. o niezwykłej tematyce. 1923) Oscara Wilde'a.. oparte na własnych przeŜyciach autora. pol. Jego matka.imię jednego z rycerzy Okrągłego Stołu w legendzie arturiańskiej. związała wszystkie rzeczy ślubem. opublikowane pod pseudonimem C. W innej legendzie Hodur rywalizuje z Baldurem o piękną Nannę. Zgon jego wstrząsnął Azami (zob. jedna z najbardziej rozsławionych na świecie ballad ang.a. fr. Ballada o chłopcu . Na ich prośbę Merlin chowa ich w jednym grobie.) i stał się zapowiedzią zmierzchu bogów. bóg słońca letniego i światła. studium skazanego na śmierć. historycznej a.3. Saba (Królowa Saby). uczestnik I krucjaty. utworzył księstwo Edessy. tł.poemat (1898.zob.kantata (1942-43) Sergiusza Prokofiewa.. skandynawski Apollo. ukochany przez bogów i ludzi. Nagrobek w formie ballady. art. Ballada . został stracony. gdzie panował od 1098. skand. Loki skłonił ślepego boga Hodura (Hodera). a po śmierci Godfryda został pierwszym koronowanym królem jerozolimskim w 1100. utwór fortepianowy w nastroju ballady poetyckiej. fantastycznej. Pchła. Ŝe go nie skaleczą.Baldr. Balkis . ale zagroŜony śmiercią. Artur) Mallory'ego bracia przypadkowo spotykają się w walce i zabijają się nawzajem. lud. W Morte Darthur (zob. poznawszy się dopiero w chwili śmierci. co spowodowało jego śmierć. aby cisnął w Baldura gałęzią jemioły. Ballada o pchle . i zabija nim Baldura. o charakterze dramatycznym. któremu nikt się nie oprze. (numer. brat Sir Balana. Baldur .zob. przeoczyła jednak jemiołę. Ballada o więzieniu w Reading . Baldwin I . legendamej. ksiąŜę lotaryński. zdobywa miecz Miming a. pod jakim Wilde przebywał w więzieniu w Reading). z fr. Sir Balin . syn Odyna. mit.o zdradę. brat Godfryda de Bouillon.

wskutek czego "w krótkim czasie wsie opustoszały. pragnienia i głodu". tł. Nm. 4 (1726) Swifta kraj podległy królowi Laputy. (fr.. dosł. gdzie w kaŜdym mieście działa akademia wynalazców. a następnie urzędowi kanclerza Austrii. zaczynającego się z reguły od słowa "KsiąŜę" (zabytek turniejów śpiewaczych). późn. 'plac (z domem) do gry w piłkę'. a lud wszystek umiera z zimna. Boy-śeleński.austro-węgierskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych. Najsłynniejsza z ballad Villona nie zawartych w Wielkim Testamencie. envoi). pałac przy tym placu zbudowany w 1716-21 dla kancelarii dworu. 37. 1917. miała wyłączny przywilej ich wydawania. dramat (1917) Gerharta Hauptmanna. wyd. spalony przez słońce.aromatyczne. do 1918 .austriacki urząd kanclerski. ze stolicą w Lagado.a. Msz. która od 1551 do wybuchu Rewolucji Fr. poeta w oczekiwaniu kary widzi się juŜ z towarzyszami na szubienicy. ostro gorzkie roztwory (w olejkach eterycznych) Ŝywic (sub)tropikalnych drzew balsamowych. i błaga o miłosierdzie dla swych braci i siebie: "Lecz proście dla nas wszystkich odpuszczenia!". od 1923 . tł. Ballada zimowa .: czy nie ma pomocy dla ludu mojego? Por. 22. tj. plac w Wiedniu. Ballhausplatz .3 utwory fortepianowe (1910) Claude Debussy'ego. przekazany austro-węg.. w 1814-15 obradował tam kongres wiedeński. ludzi systematycznych. Balnibarbi . stosowane w lecznictwie i kosmetyce. 8. poemat Francois Villona. złoŜonej z trzech strof 8. pol. tzn. Proroctwo Jeremiasza.pendus. 10wierszowych i krótszego od nich przesiania. 3. w poezji formie starofrancuskiej ballady (róŜniącej się zasadniczo od niemieckiej czy polskiej ballady romantycznej). domy się walą. Ballard (wym. Winterballade.w Biblii.nm. spłukany deszczem. teŜ Gen. Ballady Francois Villona . baląr) paryska rodzina księgarzy i wydawców druków muzycznych.Ballplatz. . nowe narzędzia do wszystkich rzemiosł i manufaktur". 25. przen. a panującej w Xv w.w PodróŜach Guliwera. Czy nie ma balsamu w Galaadzie? . Epitaphe Villon. Balsam . napisany w ulubionej przez poetę. którzy "powynajdywali nowe sposoby rolnictwa i budowli. 1489.

Rzeźba (1897) Rodina. opatrywał rany. najęty woźnica.. z wł. . 738-9. stawiał pijawki i bańki. Balzac . barba 'broda'. na Ukrainie 1 poł.dawn.Balsamo . Kobieta trzydziestoletnia powieść (1831) Balzaca. oczajdusza. Baltazar Castiglione . rwał zęby.zob. wąs sumiasty.trzydzieści do czterdziestu lat. hulaka. Mickiewicz. wóz z furmanem. ParyŜ. Bałaban . London. Vautrin. czupryna bałabańska. .Giuseppe zob. (A.ród rycerski. Kuzynka Bietka). zob.Honore. Cagliostro.barwierz. Baltazar . o lichym produkcie krajowym. podawanym za zagraniczny: "Sagalas.-wsch. furman. Mina a. Ojciec (Goriot). por. leczył przymiot parząc pacjentów w dębowej wannie itd. później wygasły i zapomniany. 1799-1850. koniarz. kresach Polski w Xvi i pierwszej połowie Xvii w.mina. Trzy. fryzjer' od łac.obraz Rafaela. Cesar Birotteau. teŜ Hańska Ewelina.młody człowiek ze "złotej młodzieŜy". Muzeum Rodina. zuchowała.. wąs bałabański . Musee Rodin. stąd wyraŜenie iron. pisarz fr. barbiere 'golibroda. chirurga i felczera: puszczał krew. cyrolika. Pan Tadeusz. buńczuczna. najęty. zawiesisty. 4. w Polsce od średniowiecza spełniał funkcje golibrody. Wiek balzakowski (kobiety) . Filadelfia. Komedia (ludzka). zob. Eugenia Grandet.) Bałaguła . (Trzej królowie). Xix w. Napis: Sagalas London a' Bałabanówka. de kowal de Bałabanówka". Kuzyn (Pons. Balwierz . bywalec jarmarków. czupurna.wieś w dawnym województwie bracławskim. Uczta (Baltazara). de Balzac . Luwr.. prawdziwa to Sagalasówka.rzeźba (1893) Rodina. Bałabanówka . który wydał znakomitych Ŝołnierzy działających na płd. czupryna zawadiacka. ParyŜ. Tęga strzelba.

bandouliere. ze śrdw. Bamberg . Jerzego . Słynna monumentalna dekoracja plastyczna. magnatów. 'ryba'. Jerzy a. KtóŜ dziś o karczmach. jeden z Trzech Króli. Czerwieński (1851-88).dawn. Ostarni bałaguła.Zaprzęg bałagulski . banderium 'proporzec'. broń palną a. trzynawowa bazylika z transeptem.. . Jerzego) romański. Cesarzowa Kunegunda (zob. Katedra św. Chorągiew. bandelette 'przepaska'. w dawnym oporządzeniu Ŝołnierza szeroki pas skórzany przewieszony przez lewe ramię. w Portalu Adama-Adam i Ewa. hist. 25-28). sieczną (w kawalerii). Bałyk . z fr.. 2 apsydami i 4 wieŜami.na czworakach.). wystawiana przez króla. na planie poprzedniej. z tur. raczkiem.bandolet. Bandolet . O batagulskich cnotach wie? GdzieŜ bałaguły? GdzieŜ tryngieldy? Gdzie stare ideały. Piotra i św. obie rzeźby sprzed 1237. postajennem. zwł. w Polsce Xvii w. łac.reg. z hiszp.orszak konny asystujący uroczystemu pochodowi a. powitaniu dostojnych osób.miasto w Bawarii (RFN). czołgając się (o psie). uŜywany głównie przez dragonów.). ok. obecna budowla z Xiii w. . węgierska chorągiew jazdy. w wyraŜeniu: na bałyku (posuwać się) . gdzie? (B. Podolu i Ukrainie .muszkiet z krótką lufą. Bandolier .. dwuchórowa: pod kaŜdym chórem krypta. z Xi w. 1230. św.zob.Najstarsze fragmenty pochodzą z czasów Henryka Ii (Xi w. Kościół i Synagoga. miasta itd. na Wołyniu. Bandera .czwórka w poręcz (4 konie obok siebie). Jeździec bamberski interpretowany jako cesarz Henryk Iii. Banderia . pozostałe części kościoła pod silnym wpływem wczesnego gotyku francuskiego. katedry w Laon. Nawiedzenie Marii. chór wschodni (św.bandolier. podtrzymujący ładownicę (w piechocie). z fr.

Pisarze stanisławowscy (Węgierski. równieŜ za granicą. Bośni (Jugosławia). bannitio 'banicja'. troje niewidy. Bank PoboŜny . więc jakby . rodzaj banku połączonego z lombardem. skąd wyraz nabrał znaczenia 'ksiąŜki (pisma) bez sensu' a. imię prawdop. podczas gdy Ŝona jego. tj. Przedstawia bankiera waŜącego złoto. bohaterki pierwszej drukowanej bajki polskiej "Historia ucieszna o zacnej królewnie Banialuce wschodniej krainy" (ok. Jerzego . szarpany instrument muzyczny pochodzenia azjatyckiego. głupstwa. ze śrdw. Banita . Słynne arcydzieło przeciwstawia wartości prawdziwe . Od imienia królewny Banialuki. dla poŜyczania ubogim pieniędzy pod zastaw drobnych rochomości. bez procentu. Bankiet oficerów św. wówczas pod władzą Turków. wygnanie z ojczyzny. 1650) Hieronima (Jarosza) Morsztyna. gł. Bankiet . wykpiwając go jako wzór złego smaku (bajkę fantastyczną zrehabilitowali dopiero romantycy). w okolicach odległych od swego miejsca zamieszkania. uŜywany na Ukrainie. 'łąka bańska'. z łacińska. Rijksmus. zdrobn.obraz (1514) Quentina Metsysa.a.fałszywym i symbolizuje sprawiedliwość. Jubilerzy. od banco 'ławka'.lutnia kozacka. Bankier z Ŝoną . koszałki opałki. z gr.w wyraŜeniu: "pleść (prawić) banialuki". znany teŜ niegdyś pt. przez Piotra Skargę w Krakowie w 1585 przy powstałym o rok wcześniej Bractwie Miłosierdzia. łac. z wł. wielostrunowy. kartkująca Godzinki. od miasta Banja Luka. zwane równieŜ. Podobne instytucje istniały teŜ w Warszawie i Wilnie. Banialuka . sezonowy robotnik rolny najmujący się do pracy. Zabłocki.Bandos . Bandura .uczta. Luwr. pandoura 'lutnia trzystronna'. w płn. bancherto. pleść jak o Ŝelaznym wilku. 'bredni. Amsterdam. bzdury. zał.człowiek skazany na banicję. Mons Pietatis. niedorzeczności'.obraz (1648) Bartholomeusa van der Helsta. latem i jesienią. Krasicki) spopularyzowali ten wierszowany romans.-zach. ma wzrok utkwiony w złotej monecie. Komora Potrzebnych. ukr. brednie.dawn. ParyŜ.

Por. Złote runo było potem celem wyprawy Argonautów. Baran . Uwalnianie jednego więźnia na Paschę na Ŝądanie pospólstwa było zwyczajem Ŝydowskim.w Biblii rozbójnik i przywódca buntu.. zob. 27. zob. pierwotnie zwane Rów. początek modlitwy odmawianej w czasie mszy. Ew. Święty (monogram).. Duch (Banka). samiec (baran) nie kastrowany. gr. Konfederacja. baptista 'chrzciciel'.. który przeniósł Fryksosa (zob.Chrystus. stał się Bar silną twierdzą na pograniczu turecko-tatarskim. Barana poświęconego Zeusowi bóg umieścił po śmierci na niebie jako gwiazdozbiór. wg Mat. uskrzydlony baran o złotym runie. Baranie. Aries. Biblia. koŜuch barani. Woda (Mącić wodę).jeden z odłamów wyznania protestanckiego. a w 1672-99 naleŜącą do Turcji. 1. 53. tryk. Złoty: Złote runo). Ew. zob. Ichthys. zob. powstały w Anglii na początku Xvii w. łac. przemianowane przez królową Bonę na pamiątkę jej dziedzicznego Księstwa Bari we Włoszech. Owca). wg Jana. mit. Agnus Dei. 9. przejętym takŜe przez Rzymian. 11-23. Banquo. znak Zodiaku. . Barabasz . nie mąć wody . którego Piłat zwolnił z więzienia zamiast Jezusa.ang.. Baptyści . łac. 29: "Oto Baranek BoŜy. w Polsce widoczna jesienią i zimą. SRR). wg wzoru włoskiego monte di pieta 'lombard'. wzięty!" . Baranek BoŜy . Baran . "Bar . pod wpływem menonitów.-łac. z późn. Bar . symbol przyjęty w liturgii i w plastyce. baranica. który gładzi grzechy świata".miasto na Podolu (obecnie Ukr. Taran. nazwa. nad Hellespontem do Kolchidy. 29 Ii 1768 zawiązano tam konfederację barską. Izajasz. Banko .'góra poboŜności'.słynne ostatnie słowa pierwszego tomu powieści "Ogniem i mieczem" (1884) Henryka Sienkiewicza. tak jak i sama instytucja. Skop.konstelacja zodiakalna. uznający chrzest tylko dorosłych.zwierzę domowe o wełnistej sierści (por.zob. kilkakrotnie zajmowaną przez Tatarów i Kozaków. Jej staraniem ufortyfikowany i rozbudowany.

głęboka czeluść skalna za Akropolem ateńskim. śrdw. poł. drukarnię. rozbudowane przez Tylmana z Gameren. dewastacja w czasie 2. z połączenia trzech kamienic gotyckich. Powróćmy do naszych baranów . budowla obronna murowana.w powieści Don Kiszot Cervantesa .przy Bramie Floriańskiej. . Barbakan krakowski . Barataria . zazw. Tarpeja. wysunięta przed linię murów miasta. wojny świat. do rzeczy. ośrodek róŜnowierców. zachowany.-łac. przez Santiego Gucci. Wielopolskich. revenons a nos moutons. tj. Siedziba Krakowskiego Domu Kultury. Xiii w. Barbakan w Carcassonne . Wilk(i w owczej skórze).zob. barato 'tani' a. największy w Polsce. przez Rafała i Andrzeja Leszczyńskich.wyspa. Tajget. najstarszy w Europie zach. zob.jeden z najpiękniejszych zabytków przełomu polskiego renesansu i manieryzmu. Baratron .-zach. nazwa od hiszp.w płd. zwiększająca pole obstrzału nieprzyjaciela. Owca (Owce Panurga). por. barbacana. z arkadowym dziedzińcem otoczonym kruŜgankami na dwóch piętrach. ze śrdw. w 1628 zał.Barany Panurga . Pałac Pod Baranami . stronie Rynku Głównego w Krakowie. umoŜliwiająca wypady załogi. krytym przejściem (szyją). w 1695 skrzydło zach. Barbakan .na płn.fr. NaleŜał do Ostrogskich. zał. otrzymało prawa miejskie w 1354. na której Sanczo Pansa (zob. do której w staroŜytności wrzucano ciała zbrodniarzy. połączona z nim mostem a. zaopatrzona w strzelnice i machikuły.miasto w woj. Radziwiiłów.umieszczono nad bramą. Pathelin.) kabaret "Piwnica". od baratero 'złudny'. zbudowany za Jana Olbrachta. okrągła. zbudowany w 1579-1602 na wzór Wawelu. mostu.zob. broniąca dostępu do bramy a. powstał na przełomie Xvi i Xvii w. do tematu.. godło domu baranie głowy . w 1848 i 1898 poŜary. do sprawy. Wilki w baraniej skórze . tarnobrzeskim nad Wisłą. Francji z 1. w piwnicy (sklepienia gotyckie z Xv w. Baranów Sandomierski . Potockich.rondel. Zamek w Baranowie Sandomierskim .) zostaje wielkorządcą. prawdop.

Barbara Radziwiłłówna . wojewodę nowogródzkiego Stanisława Gosztołda. Maria Formosa. wyrachowani i bezwzględni. 1528). jak pracowników prochowni i arsenałów. Dopiero w rok później. zbudowany w 1.. Gdy ona usiłuje nawrócić go na chrześcijaństwo. zrekonstruowany w 1953. Niewątpliwie miłostka Zygmunta Augusta zamieniła się szybko w gorącą miłość do tej legendarnie pięknej księŜniczki. gasi zarzewie buntu i doprowadza wbrew niemal wszystkim. który z powodu jej urody zamyka ją w wieŜy. Wenecja. najwytworniejszej damy polskiego Odrodzenia. Basi Jeziorkowskiej z Pana Wołodyjowskiego Sienkiewicza.Barbakan warszawski . ale w tejŜe chwili ginie od uderzenia pioruna. Nastąpiła dwuletnia walka o uniewaŜnienie małŜeństwa z "bezecną rozpustnicą i czarownicą" Barbarą: przeciw osamotnionemu królowi wystąpiła królowa-matka Bona. Ŝe ma do takich doświadczeń takie same prawa jak ówcześni. po śmierci Zygmunta Starego. który nie Ŝył z cięŜko chorą na epilepsję Ŝoną. jak głosiła legenda. Imię (łac. Ŝe z nią zerwie. 4 grudnia). Mikołaj Rudy i (brat stryjeczny) Mikołaj Czarny. rybaków i Ŝeglarzy. górników (Barbórka. między ulicami Freta i Nowomiejską. uŜyli jej jako narzędzia awansu swego rodu: wymogli na Zygmuncie obietnicę. wówczas wielkiego księcia litewskiego i następcy tronu. Tradycja kościelna. Od 1543 kochanka Zygmunta Augusta.wg legendy Ŝyć miała w Iii8Iv w. ambitni. Św. Poł.ur. pierwszej. Nigdy teŜ nie przeczyia. do uroczystej koronacji Barbary. zaskoczyli go u niej i wymogli zawarcie potajemnego małŜeństwa w 1547 w Wilnie. król przedstawił ją oficjalnie jako małŜonkę. nie Ŝałujący sobie uciech panowie. który zmarł bezpotomnie w 1542. powstała w X w. Barbara jest patronką ludzi naraŜonych na wybuchy. zmarłą w 1545 w 19 roku Ŝycia. być moŜe. Św. pod wpływem "hajduczka".. szlachta obawiająca się wzmocnienia wpływów magnaterii i upatrująca w samowolnej decyzji króla przejaw absolutyzmu.obraz Palmy Vecchio (Starszego. równieŜ w Xx w. dowiedziawszy się. Xvi w. emancypowanej seksualnie niewiasty w Polsce. artylerzystów. ale teŜ flisaków. Barbara . jedno z najczęstszych. S. przedstawia ją jako córkę bogatego Dioskura w Nikodemii (Bitynia). Przedstawiana z wieŜą i kielichem. 'barbarzynka') popularne w Polsce od Xv w. wyrodny ojciec ścina jej głowę mieczem. ElŜbietą HabsbuŜanką. Bracia Barbary. w 17 roku Ŝycia wydana za 30-letniego. magnateria nie Ŝycząca sobie awansu litewskich "Radziwiłłów-Zdradziwiłłów" oraz pisarze (wśród nich Orzechowski i Rej) i pismacy podŜegający paszkwilami do coraz obłędniejszej nagonki. duchowieństwo. Król bohatersko i uparcie zwalcza tę opozycję.. 1520 córka kasztelana wileńskiego Jerzego Radziwiłła.na Podwalu. która (wbrew panującym wówczas poglądom nakazującym białogłowie być dziewicą lub wierną i chłodną seksualnie Ŝoną bądź wdową-abstynentką) uwaŜała. a w Xvi-Xvii w. a nie za starca. Ŝe spodziewa się dziecka (co nie było prawdą). a kiedy odwiedził ją.. Stąd św. Barbara . 7 Xii 1550. .

który samotnie waŜy się bronić miłości króla i Barbary.tragedia pseudoklasyczna (1811) Franciszka WęŜyka. Było to potęŜne wzajemne uczucie wspaniałej miłośnicy i urodziwego. nierządnicę (wielka meretrix). druga Xix-wieczna. Dialog o małŜeństwie Zygmunta Augusta . pełnego prawdziwej kultury. August Jagiełło . Barbara Radziwiłłówna . Stanisław Orzechowski wzywa szlachtę. Przetrwały po niej dwie sprzeczne legendy. reagując na paszkwile wzgardliwym milczeniem. ambitną rozpustnicę. wyst.(wyd. Na powtórne małŜeństwo Zygmunta i Rozmowa króla z Rzecząpospolitą anonimowe dialogi w duchu apeli Orzechowskiego. czarami zdobywającą miłość króla. osądzająca ją jako chytrą. Rzecz Pospolita Polska chramiąc tuła się po światu . Złote więzy . oba idealizują króla w przeszło 30 lat po jego zgonie i utrwalają pochlebny sąd o Barbarze.poemat w formie baśni ludowej Krzysztofa Kobylińskiego. Xvi-wieczna. Paszkwile ukazujące Barbarę jako rozpustnicę. jedna. Słynna tragedia narodowa (1809-11.paszkwil Andrzeja Trzycieskiego na Barbarę.środkowa część trylogii dramatycznej (Kraków 1913) Lucjana Rydla "Zygmunt August". pojawiły się juŜ w 154889 w Koronie i na Litwie. Zygmunt August. Warszawa 1817) Alojzego Felińskiego. w którym autor piętnuje zaślepienie miłosne króla i uleganie bezpłodnej kobiecie. brała środki przeciw własnej rzekomej bezpłodności.dramat (1783) Józefa Wybickiego idealizuje króla i Barbarę jako patriotkę i czułą Ŝonę. Nie mogąc dać potomka bezpłodnemu Zygmuntowi (co groziło wygaśnięciem obieralnej dynastii Jagiellonów) Barbara prawdop. aby nie dopuściła do "obskurnego" małŜeństwa.zwany teŜ "paszkwilem o orle i gęsi" Mikołaja Reja(?). 1930) ostatni. apoteoza Barbary i Polski Xvi w. aby jej zwłoki spoczęły w Krakowie. Sceny dramatyczne . mieście tak jej wrogim. romantyczna. które zapewne były przyczyną zakaŜenia i śmierci królovej 8 V 1551. szczytowe osiągnięcie poezji klasycyzmu warszawskiego. obie zapewne dalekie od prawdy. której "Ŝywot czart zapieczętował". Zygmunt zarządził pogrzeb w katedrze wileńskiej i sam odprowadził konno wóz ze szczątkami Barbary z Krakowa do Wilna. Nie chcąc. Zygmunt August . rycerskości i temperamentu (był na wpół Włochem po Bonie) kochanka.Ŝe miała kochanków. nie ukończony .wzbudzony poemat (1603) Stanisława Grochowskiego i "Chwała Zygmunta Augusta króla" poemat (1609) Krzysztofa Okunia. czyniąca z niej skromną i cnotliwą ofiarę Bony. Przemiana dziewczyny i chłopca .

który. moŜe na zamówienie owdowiałego Zygmunta Augusta. Dla mnie czwartego dnia listopada Błysnęło światło jasności dniowej. Nar. 5. Piotra w Rzymie. kazał stopić brązy portyku Panteonu na armaty dla Zamku św. Współcześni historycy (Decjusz. wśród barbarzyńskich Getów. Prawo.łac. Barbarossa . Prawa barbarzyńców . nieco później. 37. Muz. Matka Boska Ostrobramska obraz. fecerunt Barberini. a. Wilno. jako papieŜ Urban Viii. Bielski) głoszą jej sławę jako białogłowy pełnej cnót i poboŜności.obraz historyczno-rodzajowy (1860) Józefa Simmlera. lecz fatalnej miłości. Stanisław Górski. Chajr ad-Din. Ostra Brama. nieokrzesany. Oba dramaty młodopolskie przedstawiają małŜeństwo króla jako symbol unii Korony i Litwy. Warszawa. barbarus hic ego sum. kanonik i protonotariusz apostolski Carlo Castelli. tego dokonali Barberini . Wyspiańskiego. zdradzający wielkie podobieństwo Madonny bez Dzieciątka do bezdzietnej Barbary. quod non fecerunt barbari. 10.zob. Greków wszystkie ludy obcojęzyczne (gr. O sobie samym do potomności. Jestem barbarzyńcą. barbaros 'cudzoziemiec. u Rzymian . od 1512 pierwsza Ŝona Zygmunta Starego. powstały prawdop. w poł. ołtarza u św.zob. nabrała znaczenia ujemnego. w jego okolicach. quia non intelligor ulli. Syrokomla). Którą opłakał lud cały społem. bo nikt mnie nie rozumie . Xvi w. od bar-bar. królowa polska. obcokrajowcy. 1565-1639.łac. L. Barbara Zapolya .cudzoziemcy. pozostawiła córki: Jadwigę (1513) i Annę (1515). Janicki.dla staroŜ. ignorant' prawdop. o Maffeo Barherinim. kiedy śmierć blada Przerwała Ŝycie polskiej królowej. Śmierć Barbary Radziwiłłówny . nazwa od czasów inwazji perskich 500-449 pne. dobrej Barbary. (K. Anioła i na tabernakulum gł. Czego nie zrobili barbarzyńcy. Kondratowicz (Wł. 15-20 (1540). pisane przez Owidiusza z wygnania w Tomis (dziś Konstanca w Rumunii). . W tym samym roku. tł.utwór St. wzorowej małŜonki. Tristia. naśladownictwa niezrozumiałej mowy). Barbarzyńcy . córka wojewody siedmiogrodzkiego Stefana Zapolya. a Barbarę jako kapłankę wielkiej.1495-1515. 1623-44. Onej Zapolskiej. Fryderyk I Barbarossa. malowany w Wilnie a. Kromer.

poeta i pieśniarz staroŜ. Dawid Verocchia. bury niedźwiedź wyjadający miód z barci leśnych. śadna z wypraw nie osiągnęła celu. Giotta portret Dantego i terakoty Della Robii. przen. złoŜonym z 3 części. przesł. Pierwsze dwie ekspedycje wyruszyły. kłoda z takimŜ otworem. układający i recytujący wiersze. Prawo bartne . Bard . z towarzyszeniem harfy. z rozkazu Stanów GeneraInych. Trzykrotnie Barents dotarł do Nowej Ziemi. zazw. najdawniejszy z męczenników Arktyki. Morze Barentsa . Pałac.dziupla z gniazdem pszczół. (w Walii do Xiv w. Bartnictwo . . Bartodziej . trzeciej patronowali ławnicy amsterdamscy. Odkryto Spitsbergen i Wyspę Niedźwiedzią. mały. wziął udział w trzech wyprawach w poszukiwaniu Przejścia Płn.) Celtów. poeta. odkryć królestwa Chin i Kataju na północ od Norwegii i Moskowii. ku czci władcy bądź dawnych władców i ich czynów a. między 1254 i 1346.Muzeum Narodowe we Florencji w Palazzo del Podesta a. lit. "aby Ŝeglować na morzach Północy. nie dokończony Dawid Michała Anioła. Arktycznego między Europą a Nową Ziemią i Spitsbergenem. otwór wydrąŜony do osadzenia roju w drzewie rosnącym w lesie..in. bogaty zbiór arcydzieł rzeźby renesansowej (m. m. od strony Tartarii".(właśc. wieszcz.-Wsch.. z Atlantyku do Pacyfiku. zbud. Bard z Avonu . gdzie w 1597 pozostawił notatki (odkryte w 1871) i zmarł po miesiącach cierpień i bohaterskich trudów w drodze powrotnej łodziami. 'pałac burmistrza a. a częściowo i do Xvi w.część M.in. od 1865 muzeum sztuk i rzemiosł. Barents .pierwotna forma leśnej hodowli pszczół w barciach. ok. w Polsce do Xviii w. Bargello .zob. restaurowanym w 1865.Barć . brązy Celliniego i Pollaiuola) oraz innych dzieł sztuki. dzieła Donatella. opisujące genealogię lub prawa religijne plemienia. bo urodził się w Stratford-on-Avon. del Bargello (wł. naczelnika policji'). łącznie z jego Dawidem. stał się w 1574-1857 więzieniem. Ŝeglarz i podróŜnik holenderski. siedziba władzy miejskiej. Prawo.Szekspir.pszczelarz leśny uprawiający bartnictwo. 1550-97.wyrabiający barcie. Barentzoon) Willem. Bartnik .

w Lancashire nazywano go Trash. zwanego wojną Ŝydowską. von Barnhelm .Barghest. spisana w dziełach św. Treścią romansu jest nawrócenie indyjskiego księcia Jozafata na chrześcijaństwo przez Barlaama. w płn. DŜafar. Barlaam i Jozafat . 1688) księdza Mateusza Ignacego Kuligowskiego. Błyskawica. zakonnika Ŝyjącego w Viii w. schrystianizowana wersja dziejów Buddy. Bargest z Burnley. uznany za "króla Mesjasza". zdołał przejściowo wyzwolić Jerozolimę spod władzy Rzymu. Kulas z Wakefield.Minna zob. Skriker a. mnicha-ascetę z pustyni synajskiej. ale pobity przez Juliusza Sewera schronił się do twierdzy Betar..śrdw. która miała jakoby 160 lat. Barguest. Szymon. Polski przekład wierszem (Królewic indyjski w polski strój przybrany.zob. Pokrewnymi zjawami były: Demon z Tidworth. uzyskała wielką popularność. W . Barnum . Barmakida . w Yorkshire). a w 1850 "szwedzkiego słowika". Czarny Pies z Winchester. potworny. uwaŜano. Uczta (Barmakidy). Ŝe kto go zobaczy. Minna von Barnhelm. Piekielnik. słynnego hagiografa bizantyjskiego. Jana z Damaszku. w 1844 zawiózł generała Tomcia Palucha (Tom Thumb) do Europy.Phineas Taylor. walijski czerwonooki Gwyllgi. słynny amerykański impresario. widmowy pies o wielkich kłach i pazurach. Bar Kochba . Pies Ciemności. wódz powstania Ŝydowskiego przeciw cesarzowi Hadrianowi. Rozpoczął karierę pokazami rzekomej niańki Jerzego Waszyngtona.Bargest . Anglii (zwł. Jenny Lind (łączącą siłę komiczną i wspaniały głos z muzykalnością). wkrótce umrze. 132-135. Striker. 1810-91. organizator wielkich widowisk i cyrku. romans religijny. i Cwn Annwn. Zamieszczona w śywotach świętych Symeona Metafrasta. przy której obronie poległ. wierzeniach lud. załoŜył amerykańskie muzeum osobliwości i potworności. prawdop. W 1950-60 odnaleziono kilkanaście listów Bar Kochby. do USA. BARKA . ukazujący się tylko nocą.zob.właśc. w dawn.

w których tekst gra istotną rolę. lirykę. barokową uprawiali m. toccatę. Muzyka barokowa.nm. fugę. Lorrain we Francji. Był to okres niezwykłego rozwoju malarstwa: Velazquez. de Ribera. Bach).w śrdw. akcja dzieje się w okolicach węg. odrzutowców. W. Palloni w Polsce.1881 wszedł w spółkę ze swym najgroźniejszym konkurentem.. jak opera. określeniem przedmiotów wielkich rozmiarów. Jarzębski. pełen przepychu. ciekawość. urbanistycznej . tworząc słynne widowisko Barnum and Bailey. Dolabella. pałacowej . zrywa ze skomplikowaną polifonią zagłuszającą tekst i wprowadza nowe gatunki muzyki.. Szarzyński. Hndel. marinizm. Barok .najniŜszy angielski dziedziczny tytuł szlachecki. błyskotliwości. nazwa ta stała się pop. W Polsce muz. RóŜycki. Guido Reni. Piotra w Rzymie. kantata i oratorium. feudalny tytuł szlachecki bezpośrednich wasali królewskich. Potocki). passacaglię. Zigeunerbaron. Sarbiewski. Rembrandt. Twardowski. W malarstwie nurtowi akademickiemu (Domenichino. poł. Lekszycki. Vermeer.kolumnada Berniniego przed bazyliką św. dynamiczny. van Dyck. Rubens. przede wszystkim zaś w Rzymie.styl w lit. Baron .. dŜambou). Zieliński. G. Vivaldi. wariacje chorałowe. Guercino) przeciwstawiał się nurt realistyczny (Caravaggio). Banatu i w Wiedniu Xvii w. sonatę. koncert solowy (Corelli. A. honorowy tytuł szlachecki niŜszy od tytułu hrabiego. W 1882 zakupił w londyńskim ZOO olbrzymiego słonia Jumbo (wym. Styl ten łączył często przeciwstawne prądy art. Pękiel. Morsztyn. Poussin. F.Wersal. Jamesem A. J. dąŜący do bogatych efektów zewn. silnie działające na wyobraźnię.in. Baron cygański . Snyders. Warszawa 1886) Johanna Straussa. pol. ornamentów. grubas'. S. libretto: Ignaz Schnitzer wg opowiadania Saffi Mora Jokaia. operetka (Wiedeń 1885. przy pomocy form wyszukanych i niezwykłych. Xvi w. Frans Hals. Baileyem. jak np. gongoryzm). Gorczycki. W literaturze barok przybiera rozmaite postacie (eufuizm. Teniers we Flandrii. dlatego nie jest on pojęciem jednoznacznym. tytuł nadawany często przedstawicielom burŜuazji. głód nowości i sensacji publiczności amerykańskiej. Baronet . Stąd najbardziej typowy i charakterystyczny barok powstaje w krajach kat. i sztuce zapoczątkowany we Włoszech w 2. 'kloc. Pierwsza z serii operetek cygańsko-węgierskich. a w późnym baroku nowe formy instrumentalne jak concerto grosso. Ruisdael w Holandii. S. w charakterze bujny. Mielczewski. kontrastów. przede wszystkim we Włoszech. Geneza baroku wiąŜe się z kontrreformacją i pragnieniem jezuitów utwierdzania wiary przez wraŜenia wizualne. Wzorem baroku w architekturze kościelnej był Ii Gesu w Rzymie. w której forma góruje nad treścią (w Polsce J. ang. wyst. zajmujący w hierarchii miejsce zaraz po tytule barona. Zurbaran w Hiszpanii. chaconnę. w Xix w. wydając gł. . płynności.

Liczne stare kościoły były pod wezwaniem św.imię grecko-aramejskie Bartholomaios 'syn Tolmaja (Ptolemeusza)'. równieŜ z buraków. tylko roślina jadalna zwana teŜ niedźwiedzią łapą. Dąb. Jej uroda.zob. z rodziny baldaszkowatych. otworzyła salon i Ŝyła kolejno z kilku wpływowymi osobistościami. Bartoszu. która wprowadziła ją w sfery artystyczne. Bartłomiej . Bartoszu. Zostawszy kochanką tuluzańskiego szlachetki. hrabiego Wilhelma. Przedstawiona Ludwikowi Xv w 1768. malarką. zwanego teŜ Natanaelem. Słynna jest jej ostatnia prośba: "Jeszcze chwileczkę. Dąb Bartek . która namalowała jej portret. z której liści zbieranych w maju robiono w Polsce do Xvii w. Typowe imię chłopskie. otrzymała wykształcenie w klasztorze. Heracleum spondylinm. w 4 lata po śmierci pani de Pompadour. pani Vigee-Lebrun. umierając. nieogładzonego gbura wiejskiego. Bartek zwycięzca . sam kaŜe jej opuścić Wersal. dubari) Jeanne Becu. Dwa grzyby w barszcz . tautologia. kwaśna polewka z mąki Ŝytniej. apostołem w Azji Mn. zbędne powtórzenie. 1743-93. Wtedy Jean du Barry wydał ją za swego brata. wdzięk. Woltera. np. który dorobił się na dostawach amunicji. skąd jednak lekkomyślnie wróciła do ParyŜa po swoje klejnoty. w rok później stała się oficjalną faworytą króla. Głowacki Bartosz. niegdyś popularne w Polsce. W Polsce patron bartników przez podobieństwo imienia i nazwy zawodu. a w Armenii zostać obdarty ze skóry i ukrzyŜowany. Bartłomieja. Miał być. i w Indiach.zob. aby jej oszczędzić upokorzeń. Stała się królową mody. Marmontela. pleonazm..przen. wg późniejszych relacji. od Xviii w. w formie Bartek symbolizujące juŜ w Xviii w.. przedstawiające sytuację chłopa zmuszonego do słuŜby w wojsku zaborcy. od Xvii w. została aresztowana i stracona na gilotynie. . d'Alemberta. Bartłomiej. przyjaciółką artystów. Bartek . np. Jeana du Barry.opowiadanie (1882) Sienkiewicza. kwaśną polewkę zwaną takŜe barszczem.(wym. W 1792 emigrowała do Anglii. delikatność obejścia i wesołość działały dobrze na hipochondrię Ludwika.zob. Ale juŜ w 1774 król. Jako sprzedawczyni w ParyŜu zaprzyjaźniła się z Adelaidą Labille. opiekunką pisarzy. .pierw.du Barry . panie kacie!" Barszcz .

kto odrywa skórkę. Noc św.kapłani. nm. Bartłomiej. stąd nosić czyjąś barwę . po odzyskaniu niepodległości. błękitna. Farbe. ze śr. Prawo. nie były to wszakŜe barwy państwowe. reprezentujące złoto i srebro. proporce husarskie).naleŜeć do czyjegoś orszaku a. Głowacki Bartosz. stały się oficjalnymi barwami państwowymi Polski. a. (Zygmunt Iii. nieszrafowane). aluzja do rodzaju śmierci poniesionej przez św. Noc. niewinność (pole czyste. Władysław Iv. z nm. Symbolika barw: Biała: w heraldyce-srebrna. jako barwa pogrzebowa . nowsza poŜyczka: farba.zob. Barć. magnackim kolor i krój szat dworzan i czeladzi. bo chorągiew państwowa przedstawiała orła białego w czerwonym polu a. oznaczająca czystość. Sejm uchwalił ustawę o barwach narodowych biało-czerwonych (w okresie powstania 1863 popularniejsze były biało-amarantowe). Bartłomieja .Męczeństwo św.) z chorągwi.obraz (1630-39) Ribery. stronnictwa. Bartne Prawo . varwe.tynktury uŜywane w herbach.przysłowiowe.zob. g. które w 1919.zob. Barwy narodowe polskie . Madryt.zob. Bartłomieja . metal . punktowanie). niŜej. w czasie powstania listopadowego. w sztuce . Barwy biała i czerwona na chorągwiach i proporcach pojawiły się dopiero w Xvii w. prawdę. Bartłomieja.zob. oznaczano barwy równieŜ przez szrafowanie (zakreślanie pola równoległymi a. nie jedząc miękiszu chleba. Barwa . Dopiero 7 Ii 1831. do kogoś. Bartosz . zob. Nie rób Bartka z chleba! . Wojciech Bartos .srebro. przeniesione (w okresie ich powstawania w Xii w.nadzieja. kamień - . później oznaczała liberię słuŜby. Od Xvii w. Kolor. krzyŜującymi się liniami a. Prado.ustalony na dworze król. orła i litewską Pogoń. dodatkowo Ŝółta i biała. magowie. por. Bartnictwo . Barwy heraldyczne . druidzi (odziani na biało).nawiązują do barw (tynktur) godła (zestawienie bieli i czerwieni) wg zasad heraldyki. zielona i czarna. Były 4 tynktury podstawowe: czerwona.

kamień .wieczność. walka. poboŜność.Wenus. kamień .Saturn. w heraldyce . pokuta. kamień .perła. odrodzenie. np. toga praetexta .światłość myśli. nieskończoność. radość. błąd. wierność. w sztuce .) i letniego upału. planeta . w sztuce . związanym z dobrymi prognostykami.zwycięstwo). przezierającym z rumianej. radość. zaprzęganych do rydwanu rz. pokora. planeta . w Argos kolorem Ŝałoby był biały. szczerość. wiązała się z bogami chtonicznymi i Ŝałobą. pokuta. planeta . zmartwychwstanie sprawiedliwych.czerwień oznaczająca wspaniałomyślność. rewolucja. śółta: w heraldyce . nieśmiertelność. maść koni uŜywanych w czasie wielkich świąt i obchodów a.czerń oznaczająca rozwagę. obfitość (kreski skośne z prawa na lewo). skrucha. oznaczająca wiarę. przeciwnie.Ŝałoba. stałość. Szara: ubóstwo. radość. mądrość i stałość (kratka z linii poziomych i pionowych). ale takŜe jest źródłem a.KsięŜyc (Diana). młodość. (jako szata Madonny) skromność. męczeństwo. planeta . Czarna: w heraldyce . tęsknota. która łączy się ze śmiercią i światłem podziemnym. planeta . Zielona: nadzieja. poniŜenie. w sztuce królewskość.Trzy barwy miały szczególnie waŜne znaczenie sakralne . fałsz. szkarłat. metal-Ŝelazo. nicość.szafir. lojalność. nadzieja.szkarłat oznaczający umiarkowanie (kreski ukośne z lewa na prawo). niebieska: rozwaga. zazdrość. wiosna (u Greków i Maurów . był to kolor odzieŜy na radosne okazje. zdrowej twarzy.Merkury. w sztuce (jako szata anioła) wierność i wiara.rubin. zdrada.ołów. pokora. Purpurowa: sprawiedliwość.złota. wyniosłość. Grecji i Rzymu . wiara. Czerwona: miłość. mądrość. w heraldyce lazur oznaczający czystość. Święte barwy staroŜ. planeta Słońce (Apollo). fałsz. metal . w sztuce . przede wszystkim z krwią. w heraldyce .szmaragd. planeta .z pasem purpurowym wyŜszych urzędników i chłopów rz. triumfatora. metal . Biały był kolorem świątecznym.miedź. a nawet fiolet). czarna i czerwona (włączając tu purpurę. młodość.złoto. metal .biała. ze zmarłymi (Erynie odziewały się na czarno).ametyst. Czarna barwa. zło.hart ducha (kreski pionowe). nosicielem Ŝycia. łączy się więc z obrządkami płodności.zieleń oznaczająca miłość. jako barwa pogrzebowa . w heraldyce . kamień . metal .nadzieja. chwałę (pole kropkowane). metal cyna. radosnym. miłosierdzie. wierność (linie poziome). kamień . Błękitna a. niepowściągliwość.Mars. kamień . z ofiarami (białej barwy) składanymi bogom olimpijskim. Czerwona barwa ma bardziej zawiłe skojarzenia. jeśli krwista . bywały od tej reguły wyjątki.diament. . (w odzieniu) kontemplacja.Jowisz. cierpienie. z pojęciem opieki (np. Fioletowa: godność.topaz. niestałość.rtęć. władza królewska.

. barricade od barrique 'baryłka'. Baryłeczka . towarzystwo wraca do wzgardliwej wrogości w stosunku do Baryłeczki. z pamiątkową tablicą marmurową i herbem Baryczków. znana prostytutka.film (1934) reŜysera radzieckiego Michaiła Romma. Journee des Barricades.nazwisko patrycjuszowskiej rodziny warszawskiej. Boule de suif .beczułka. która spowodowała abdykację Ludwika Filipa i dymisję rządu Guizota. beczek. nazwa dawana we Francji rozruchom. 2 Xii 1851. Baryczka . zapora. w którym odbija się sala i publiczność. Berenta (1924) pierwszej noweli Guy de Maupassanta. Boule de suif 'Kulka łojowa'. a jej obfite wdzięki (stąd przydomek) zdobywają od pruskiego oficera zezwolenie na ich dalszą podróŜ do Dieppe. skrzyń. opublikowanej w Wieczorach Medańskich (Soirees de Medan). wał utworzony z róŜnych znajdujących się pod ręką cięŜkich przedmiotów (kamieni. tytuł przekładu W. typowego składnika barykad. znana bywalcom lokalu. z fr.fr. Londyn. policji. Gdy tylko strach minął. jednego z najmajętniejszych rodów miasta. Zimny Bar w Folies Bergere . wg . les trois glorieuses) rewolucji lipcowej. niekiedy na piwo. jej towarzysze odnoszą się do niej z czułością. jasnowłosa Suzon. pol.Zimne i ciepłe barwy .obraz (1881) Edouarda Maneta. Pierwsze wyd. Wojciech Baryczka. sekretarz królewski i owiesny stajni królewskiej. w Xviii w. 22-24 Ii 1848. pierwsze dni (fr. antałek na wino a. Dzień Barykad . zawierała 24 garnce wina. 1577-1642. Barykada . Courtauld Institute Gall. ok. Baryłka . dzień zamachu stanu księcia-prezydenta Ludwika Napoleona Bonaparte.przegroda. wraz z opowiadaniami innych pisarzy "naturalistycznych" w 1880. i rozruchom skierowanym przeciw Mazarinowi i Annie Austriaczce 25 i 26 Viii 1648. wozów. w Polsce Xvi w. która obaliła Karola X i rząd Polignaca. Nazywane tak bywają równieŜ: 27-29 Vii 1830. 15 garncy piwa. mebli) spiętrzony w poprzek ulicy dla zagrodzenia drogi wojsku a. Epizod z wojny franko-pruskiej: wśród grona uciekinierów z Rouen znajduje się Baryłeczka. 1884. dopóki wystarcza im zabranego przez nią przezornie jadła. stoi między kontuarem a lustrem. oliwę. w 1629-33 przebudował słynną odtąd "kamienicę Baryczków" przy warszawskim Rynku Starego Miasta.fr.zob. w czasie rewolucji lutowej. które zmusiły Henryka Iii do ucieczki z ParyŜa 12 V 1588.

twórca pięknych i nowoczesnych krojów antykwy i kursywy. Basior . basgak 'podatek'. fr. z tur. przest. zbić. plagi. niezgrabiasz. Baskerville ..dawn. kara sądowa. odlewnik czcionek i drukarz. Sprawić (komuś) basałyki . Bass .dawn. który drukował nimi dzieła Woltera. drugą Milton. Besserung 'poprawa'. pierwszy uŜywał do nich papieru welinowego. z Galiną Siergiejewną w roli tytuł. nawiązka (zob. cięgi. z tur. 1706-75. psotny. teksański Robin Hood.. mongolski wielkorządca. np. zarządzający podbitą prowincją. Czcionki Baskerville'a nie miały powodzenia u jego rodaków. Basarunek . wlepić baty. basałyk. . swawolny urwis.Sam." Zastrzelony przez policję konną. z nm. rodzaj lŜejszej kolubryny o krótszej lufie. manto.dać lanie. wały. angielski grawer. basyłyk 'bicz zakończony kulką ołowianą'. Ŝe co dziesiąty Teksańczyk ma "autentyczną" pamiątkę po Bassie.Maupassanta. Wielu ludzi odtąd szukało ukrytych przez niego rzekomo skarbów. powóz. Jego pierwszą ksiąŜką był Wergiliusz w oryginale (1757). ukr. lanie. baty. Basałyk .). baskerwil). który rabował i rozdawał z jednakowym rozmachem. Baskak . smarkacz.John (wym. 1851-78. Józef Poniatowski w 5 ogierów arabskich powoŜonych z konia przez postyliona w pąsowym Ŝylecie łosiowych spodniach i butach palonych. wyłoić skórę. którą jeździł ks. namiestnik tatarski.w Xvii w. Powiada się.dojrzały wilk samiec. bastarda ang. po śmierci twórcy sprzedano je Beaumarchais'mu. w Xviii-Xix w. przest. Christian-Jaque'a z Micheline Presle w roli tyt.dawn. działo. KsiąŜki jego naleŜą do arcydzieł drukarstwa ang. reg. dowódca wojsk. Bastarda . smyk. bicz. jak głosiła piosenka: "Serdeczniejszego chłopa nie znajdziesz na świecie. Film (1945) reŜ. nicpoń. bat.

. z osm. Baszłyk . stała się jednym z gł.kaptur z filcu a. libretto Friedricha Weiskerna jest przekładem libretta opery fr. Pasterka Bastienne zadręcza się obawą. w Egipcie zniesiony w 1952. Dla ludu nazwa ta stała się symbolem bezprawia i absolutyzmu. radością. Ŝe jej ukochany Bastien ulega zalotom bogatej dziedziczki. bastjęn) wodewil nm.. np. twierdza paryska wzniesiona w 1370-82 przy Bramie św.(wym. jako kobieta z głową kotki. zazw. Koty były jej poświęcone. w Bubastis istniał olbrzymi cmentarz kotów. w którym zamykano wielu znakomitych ludzi. Le devin du village. Lańcut 1967) napisany przez 12-letniego Mozarta na zamówienie słynnego wiedeńskiego lekarza-magnetyzera Antona Mesmera (prapremiera odbyła się na ogrodowej scenie jego domu). i cywilnych w niektórych krajach muzułmańskich. spiczasty. pilnowanych przez 95 inwalidów i 30 Szwajcarów. bóstw narodowych za czasów Xxii dynastii. J. aby odzyskać jego uczucie. bastję. Bastille. Basza . Renegat. Bastylia . 935-730 pne. w Turcji zdelegalizowany w 1934. było Wzięcie Bastylii 14 lipca 1789. a koszyczkiem w lewej ręce. wkładany na czapkę. egip.mit. pol. gdy Bubastis zostało stolicą Egiptu. noszony w Rosji od poł. J. 1-4).-tur. przedstawiana jako kotka a. Rousseau.fr. (Singspiel) w 1 akcie (Wiedeń 1768. z długimi patkami do owijania wokół szyi. stała się od czasów Richelieugo najgroźniejszym więzieniem państwowym. Co się niedawno stało w Iranie. Mickiewicz. jemu zaś obiecuje czarodziejską sztuką przywrócić łaski Bastienne. prahistoryczna bogini płodności. Jej świątynia w Bubastis była celem pielgrzymek. choć utraciła juŜ dawne znaczenie: zastano w niej sześciu kryminalistów i jednego obłąkanego szlachcica. 'Wiejski wróŜbita'. Dlatego pierwszym symbolicznym aktem Rewolucji Fr. Woltera. ok.Bast(et) . z sistrum w prawej. Bastien i Bastienne . W krótce rozpoczęto ostateczne burzenie Bastylii. związana ze szczęściem. Stary wróŜbita Colas radzi jej obudzić zazdrość w Bastienie. Rocznica wzięcia Bastylii jest od 1880 świętem narodowym Francji. po czym miłość triumfuje. Kult jej łączył się z radosnymi świętami rzecznymi i orgiami rytualnymi. Antoniego. bogini opiekuńcza miasta Bubastis.pasza. Była związana z księŜycem. uwaŜano ją za siostrę i Ŝonę boga Ra. a na jej miejscu załoŜono plac Bastylii. (A. Opowiem światu całemu: Na kaszemirskim usiadł dywanie Basza pośrodku haremu. grubego sukna. wyst. Pierw. tytut wysokich dostojników wojsk. zabawą i ciepłem słonecznym.

z tur. kościół stanowi mauzoleum królów port. z tur. Mosteiro de Santa Maria da Victoria.. w której Jan I Portugalski zwycięŜył w 1385 Jana I Kastylijskiego. wieŜa obronno-obserwacyjna. pochodzenie nazwy nieznane. Klasztor zdobyli w 1810 i częściowo zburzyli Francuzi. poprzedniczka bastionu. przest. Z fundacji grobowych najsłynniejsza Capela Imperfeita. Batalha .Xviii w. ..w Szczecinie. stoczonej w pobliŜu. przywódca'. w większej części odbudowane. łac. baszy bozuk 'Ŝołnierz nieregularny'. batalia) miasto w Estramadurze portugalskiej. gagatek. basz 'głowa. Baszybuzuk . port. zazw. śrdw.staroŜ. Arabów. łobuz. hultaj. ze śrdw. lwowskie baciar. Kabylów. Xii . oddzielna a. Baszta Siedmiu Płaszczy . z Xv w.. złoŜonych z Albańczyków.). Morze Czerwone . niezdyscyplinowanych wojsk tureckich Xviii-Xix w.1 poł. z węg. dalsza rozbudowa w Xv-Xvi w. czes.(wym. 'Niedokończona Kaplica'. Krzywa WieŜa . andrus. na naroŜnikach.baszty murów obronnych (2. Batiar .. spryciarz. Ŝart.przest. Monstrancja. Baśń . niesforne dziecko. Xiv w. Czerkiesów. w kształcie walca a.) Starego Miasta w Toruniu. betyar 'włóczęga'. Batalha . włączona w obręb murów obronnych.pop. od basz 'głowa'. ufundowanego przez Jana I dla upamiętnienia bitwy.zob. ros. urwipołeć.Ŝołnierz nieregulamych. Baszta . Od 1840 opactwo jest port. ulicznik. graniastosłupa. nazwa opactwa dominikańskiego NMP Zwycięskiej. zdeprawowany'. Bajka (fantastyczna). nazwa od bitwy (port. poł. bastia. huncfot. Kurdów. gwar. rozstrzygając w ten sposób o niepodległości Portugalii. Tysiąc (i jedna noc). Naprzód wzniesiono kościół i kruŜganek (claustro real). opodal Zamku Piastowskiego. Koci Łeb. bozuk 'zepsuty. batalha). pochodzenie nazwy nieznane. pomnikiem narodowym.jedna z baszt obronnych w systemie fortyfikacji miejskich Stargardu Szczecińskiego (Xvi w.

Skutkiem tej bitwy było zerwanie ugody polsko-kozackiej. 1778.zob. baryton włoski o światowej sławie. Krasicki w Myszeis.gr. Battistini . 'Bitwa Ŝabio-mysia'. Batorówka . The Battery . 1775. pne. SRR w obwodzie winnickim nad Bohem.park na południowym cyplu Manhattanu (Nowy Jork). 1712. W 1251 definitywnie zjednoczył terytorium Złotej Ordy. Ŝe odwołanie go w 1242 do Karakorum.Mattia.. migdałową głowicą i o nieznacznie zakrzywionej. 1857-1928. Twierdzi się niekiedy. Tassoni w "Wiadrze porwanym". Dalmację i Chorwację. brat Jana Iii. Batu Han . np. poniosły druzgocącą klęskę. i Monachomachii. zaskoczone przez przewaŜające siły kozacko-tatarskie pod wodzą Timofieja Chmielnickiego. przypisywany niegdyś niesłusznie Homerowi utwór nieznanego gramatyka ateńskiego. w 1237 napadł na Ruś. W czasie bitwy poległ Kalinowski. wnuk Czyngis-chana. Włoszech. w płn. zyskując sobie u . Boileau w Pulpicie. Ŝałobnym tle jako demonstracja polit. w 1241 najechał Polskę. typu węg. dostał się do niewoli tatarskiej i został ścięty wraz z innymi jeńcami polskimi. z otwartą rękojeścią. Wojska w Warszawie) ze szczególnie długimi jelcami. dla wzięcia udziału w obiorze nowego wielkiego chana. por.Batoh . Batory . wyrabiana gł. 1614.wieś w Ukr. Batrachomyomachia . pol. szabla pol. po śmierci króla często umieszczanymi na czarnym. a Marek Sobieski. I. mistrz belcanta w operze i na estradzie. często występował w Warszawie. zawartej rok przedtem w Białej Cerkwi. gdzie 2-3 Vi 1652 wojska polskie pod dowództwem hetmana polnego kor.zm.przypisywana Stefanowi Batoremu szabla (batorówka królewska. Stefan Batory. Węgry. Marcina Kalinowskiego. w 1235 stanął na czele armii mongolskiej mającej podbić Europę. dziś w Muz. popularystów (stronników Jana Zamoyskiego) przeciw królowi Zygmuntowi Iii Wazie. często naśladowany w lit. oznaczana cyframi (i datami związanymi z panowaniem) Batorego. W 1236 zdobył Bułgarię Wołgo-Kamską. Pope w Puklu włosów uciętym. ocaliło Europę od jarzma mongolskiego. (wyd. 1255.. komiczny epos bohaterski z Vi-V w. Wołoszczyznę i Mołdawię. Zygmunt Iii (Zygmuntówka). europejskiej. w 1240 wkroczył do Kijowa. 1674. szerokiej głowni z marką w formie lwa. 1588).

poległ w bitwie pod Romagnano w odwrocie z Lombardii.zachwycać. Baublis .Pierre du Terrail (wym. W 1946 wznowiona w Berlinie Zachodnim. teŜ Bajard(o). 445-47). niezwłocznie. Ŝe Bayard przeszedł do historii i legendy jako Rycerz bez trwogi i skazy. fr. bajar). słynny dowódca francuski.Staatliches Bauhaus. wcielenie ideału rycerskiego. zob. zabawiać.dawn. Bawić oko .zob. uczelnia artystyczna utworzona przez Waltera Gropiusa w 1919 w Weimarze. AŜeby po staremu bawić u wieczerzy. niebawem. uprzyjemniać czas. Jego samotna obrona mostu na Garigliano (w Królestwie Neapolu) przeciw dwustu Hiszpanom "wielkiego kapitana" Gonzalo Fernandeza do Cordoba w 1503 sprawiła.Ludwiga Mies van der Rohe. przebywać. ok. niezabawem . mile z kimś obcować towarzysko. Baucis . . Pan Tadeusz. która wkrótce zmienić miała oblicze wojny. zabawiać. przez połączenie Akademii Sztuk Pięknych i Szkoły Rzemiosł Artystycznych. od 1928 pod dyrekcją Hannesa Meyera. Nie milczeć i Ŝuć. Bauhaus . cieszyć (widokiem). Mickiewicz. Wojski zagaił: Śmiałbym upraszać młodzieŜy. wkrótce. w 1934 zamknięta przez władze hitlerowskie. Filemon i Baucis. cieszyć. zapewniającej organiczną jedność estetyczną i techniczną budowli. trafiony kulą z broni palnej. pozostawać gdzieś dłuŜej. Ludwika Xii i Franciszka I. Chevalier sans peur et sans reproche. 1473-1524. Nie bawiąc. 'Dobry. Legnickie Pole. który juŜ za jego czasów zaczynał blednąć. a takŜe przydomek Sain. 5. (A. zob.zob.Mongołów cześć i szacunek. Od 1925 w Dessau. Seigneur de Bayard . dla rozwijania nowoczesnej architektury funkcjonalnej. mieszkać. Dąb. Mądry'. od 1932 w Berlinie. śmieszyć. gościć. Bawić . od 1930 . który wyróŜnił się szczególnym bohaterstwem w kampaniach włoskich Karola Viii.przest. rozmawiać. W Europie budził przeraŜenie jako znakomity dowódca i przeszedł do legendy jako półdziki okrutnik.

Xvi w. Odbywają się tam słynne doroczne wagnerowskie festiwale muzyczne Bayreuther Festspiele.. Sobór powszechny bazylejsko-ferrarsko-florencki . znaczna część uczestników pozostała w Bazylei i powołała ostatniego antypapieŜa. gad z legend staroŜytnych i śrdw. złośliwy.. przen. zwołany do Bazylei przez papieŜa Marcina V w celu przeprowadzenia reform w Kościele i doprowadzenia do likwidacji schizmy wschodniej. wykładał tu w 1521-29 Erazm z Rotterdamu. zwany przęz niego świątynią sztuki. Biblia. podstępny. zał. arch. Bazuna . Szwajcarii.zob. 33. indyk z ogonem węŜa a. w którym w 1872-83 tworzył i działał Richard Wagner. kościół wielonawowy o nawie środk. por. archonta basileusa. 59.najstarszy w Szwajcarii. chrześc. Historia naturalna. nieŜyczliwe. Bawarii (RFN). smok. najsławniejszy w 1 poł.1431-49. 5. a potem do Floreneji. 29.kapturnik. po czym sobór uznał papieŜa Mikołaja V. Bazylea . w 1460. gdyŜ jaszczurkę uwaŜano za koronowaną z powodu białej plamki na głowie. nienawistne. świdrujące. Izajasz. Sobór zadania tego nie dokonał. .spojrzenie zabójcze. Kobierzec z Bayeux. 8. fr. wielka sala w pałacach rz. rodzaj duŜej amer.zob. przen. Ligawka. wyŜszej od bocznych.nm. Feliksa V. W 1876 otwarto tam Festspielhaus. Bazyliszek . Uniwersytet w Bazylei . gdy tylko na nich spojrzy"). Bale. Basel. człowiek przewrotny. hala sądowo-targowa na forum rz. Doszło natomiast do kompromisu z kalikstynami.Bayeux . bajrojt) miasto w płn.-zach. Pliniusz.. jaszczurki tropikalnej. 19 ("bazyliszek zabija ludzi. który abdykował w 1449. wielu Polaków. i zebrań publ. Bayreuth . wykluwający się z jaja złoŜonego przez 7-letniego koguta (!) i wysiedzianego przez węŜa. studiowało tu teŜ w Xvi w. urzędnika w Atenach. basiliskos 'azjatycka jaszczurka królewska' od basileus 'król'. Gdy papieŜ Eugeniusz Iv przeniósł sobór do Ferrary. na rynku ateńskim nazwana od gł. wielka hala posiedzeń sąd. wielki teatr przeznaczony do wykonań dramatów muzycznych Wagnera. miasto w płn. kogut a. Bazylika .(wym.staroŜ. śrdw.. z gr. Wzrok bazyliszka .jaszczurki i oczyma Ŝaby lub jaszczur a.

muz. puścił z rąk kieliszek. Wg podań polskich bazyliszek miał się znajdować w. pomyłkę. dziewięciu lat. 1. burczybas. a tam nalazł bazyliszka". W vita nuova opisuje swoją miłość do niej. mały. Fryga. Beatrycze (1) . odzywający się w okresie godowym potęŜnym. nygusować. zabawka dziecinna w kształcie stoŜka. czystą i czułą. który pod dowództwem komandora Roberta Fitzroya odbył podróŜ dookoła świata w latach 1831-36 z Charlesem Darwinem jako przyrodnikiem wyprawy. leniuchować. Opić się jak bąk . płochliwe ptaki o niesmacznym mięsie. palnąć bąka . pop.tj. próŜnować.nic nie robić. światłem duszy i przewodniczką Dantego.popełnić błąd.ukochana Dantego. bas. drugi raz w dziewięć lat później. Ŝerujący o zmierzchu. Na. bigl) ang. pocierany wydaje dudniące. piszczałka burdonowa w dudach. a unieśmiertelnił ją w dwóch swoich dziełach: Vita nuova i Boska Komedia.(wym. podziemiach krakowskich Krzysztoforów i w piwnicy jednego z warszawskich domów staromiejskich.) Bąk (1) . trudno dostrzegalny wśród trzcin. jak bąk krwi. Zbijać bąki . PodróŜ (na okręcie "Beagle"). "Beagle" . 235-tonowy statek. natchnieniem. Aleksander Wielki) w rozdziale "Jako Aleksander wszedł w padoł ciemny. wprawiana w szybki ruch wirowy wydaje buczący odgłos. muchówka. Bąk (2) . zob.owad dwuskrzydły. głuche dźwięki. Strzelić. wałkonić się jak ktoś zajmujący się tłuczeniem owadów.Historia Aleksandra Wielkiego (zob. gdzie ludzie schodzący do piwnicy nagle od wzroku jego ginęli.. 724-25. nie rozmawiał z nią nigdy. czarująco uśmiechnięte odbicie młodości poety. buk. zob. gdy mieli oboje ok. palnąć głupstwo (bo polowanie na bąki. w którym znajdował śmierć od własnego spojrzenia. tł. staje się pięknością doskonałą. zadni róg. 'pies gończy'. było męczące i nieopłacalne). Pan Tndeusz. muz. ludowy instrument w kształcie beczułki. pol. aŜ ukochana dziewczyna-dziecko. Zabijano go przy pomocy zwierciadła. Utopił w Tadeusza wzrok jak bazyliszek. raz. trzmiel a. (A. Mickiewicz. idealizując ją coraz bardziej. W Boskiej .ptak brodzący z rodziny czapli. to zadrŜał Asesor. basowym głosem. najpospolitszy: bąk bydlęcy. wypijający przez ssawkę krew zwierząt i ludzi. inny owad wydający w locie charakterystyczne buczenie. 1510. którą spotkał kilka razy w Ŝyciu.

Bechstein . z komedii "Wiele hałasu o nic" (1598. 19-20. bechsztajn) berlińska wytwórnia fortepianów o światowej . ukryte.. I wlaśnie jej nie ma. nazwa).Komedii prowadzi go przez Raj. kocha się w Benedykcie. (Baden-Baden 1862) Hectora Berlioza . Beatrice. wyst.).(wym. filmoteka itd. Pierwowzorem Beatrycze była zapewne młoda florentynka. ur. fr. Centrum Narodowe Sztuki i Kultury im. pol. (J. Spotkanie. 48 m. otchlani ni piekła. którzy uzyskali 1. ogrzewcze i klimatyzacyjne umieszczono na zewnątrz i wymalowano w kolorach. Centre National d'Art et de Culture Georges Pompidou. zob. Wewnątrz mieści się przeniesione tu Muzeum Sztuki Nowoczesnej (od 1905). chór ukończony w 1272. Beauvais . projekt po poŜarze w 1225. witraŜe z Xiii-Xv w. którego wszystkie elementy słuŜebne. Lechoń. lokatę na międzynar. Otwarte 31 I 1977. Beaubourg . zazw. Pierre) najwyŜsza ze wszystkich katedr. wys. nawy śr.opera.) Beatrycze (2) .68 m. Francja) zniszczone w 1940 (katedra nieco uszkodzona). Beatrice et Benedict . 1937). projektowania przemysłowego. zawalony w 1284. bowę) miasto w depart. 1287 poślubiła bankiera Somone di Geri de Bardi. wyrazem boskiej mądrości. Ŝe nie wyjdzie za mąŜ. jak generatory.(St. Beaubourg (stąd pop. teŜ Cenci Beatrice. 1933) i Renza Piano (Włocha. jakimi instalatorzy zwykle oznaczają poszczególne rodzaje przewodów. wieŜa zawalona w 1573. Piotra . pięcionawowe prezbiterium. z którym prowadzi rodzaj wesołej wojny na dowcipy. wieniec promienistych kaplic (Xiii w. która ok. po wojnie odbudowane. instalacje wodociągowe. stając się symbolem boskiego objawienia przez wiarę. biblioteka i wiele innych działów. zaprojektowane przez Richarda Rogersa (Anglika. 1820). Oise (płn. promieniem wiodącym ku niebiańskiej chwale wiecznej.jedna z najsłynniejszych bohaterek Szekspira. ur. synowica Leonata. konkursie na budowę Centrum.(wym. darem łaski. dachu . elektr. Choć ślubowała. jak muzyczny. Katedra św. ang. 5-piętrowy budynek ze szkła i stali.wg komedii "Wiele hałasu o nic" Szekspira. Beatryks.(wym. spokojna mieszczka Beatrice Portinari. 1265?-1290. Nie ma nieba ni ziemi. Jest tylko Beatrycze. bobur) właśc. późnogotycki transept i wieŜa nad skrzyŜowaniem 1500-37. windy. przy ul. Georges'a Pompidou w dzielnicy Marais w ParyŜu.

z blaszkami na spodniej stronie kapelusza. (św.zob. powszechnie uŜywana miara zboŜa. Śmiech. zresztą dość złośliwa i uŜywana jako postrach dzieci niegrzecznych. Beczka bez dna..) Tomasz (Becket). w Xv-Xviii beczka zboŜa była równieŜ miarą ładunku statków. a czuwające dzieci wołają Ecco la Befana! wł. teŜ Cynik. Beczka śmiechu . Bondar. "psim grzybem".(wym: bediwijer) w legendzie arturiańskiej jeden z dygnitarzy na dworze króla Artura. Becket . którym zamiast prezentów sypie do pończochy popiół. zniszczona w 1945. Bednarz . Diogenes. w 1853 przez Friedricha Wilhelma Carla Bechsteina. On teŜ na polecenie umierającego Artura rzuca miecz Ekskalibur do jeziora i zanosi króla na barkę. Sir Lucan. bedłka niejadalna bywa zwana "psią bedłką" a. przeŜyli wraz z królem ostatnią bitwę. pieszo roznosząc grzecznym dzieciom dary. święto Trzech Króli'. zob. która ma odpłynąć do Avalonu. Mikołaja. wróŜka o wyglądzie wiedźmy. jadalnych i trujących. Ktoś wchodzi wtedy do sypialni. gdy kładą się do łóŜka. nazwa licznych gatunków grzybów. 1469) Malory'ego tylko Bedivere i jego brat. Bedłka . od Epifania 'objawienie. La Befana . Sir Bedivere . zob.włoski Ŝeński odpowiednik św. Odwiedza domy włoskie dopiero 6 stycznia. 'Oto la Befana!'.drobiazg. 1826-1900. ukazanie się (Chrystusa).. zał. na Trzech Króli. w Morte Dartur (ok. Danaidy. por.w śrdw. (św.sławie. odbudowana w 1949 (Berlin Zachodni). piwa itd.zob.rzemieślnik wyrabiający beczki i in. fraszka. Beczka .pop. beczka Daoaid . kaszka z mlekiem. . Spędownik. naczynia z klepek i obręczy. To bedłka to drobnostka . bagatela.Thomas zob. błahostka.) Mikołaj.

właśc. staroperskim. . kroju węgierskiego. Nie zapomniano o tej skale .wieś w Iranie. coś monstrualnie. Później został nadwornym lutnistą cesarza Maksymiliana Ii w Wiedniu. połączona z ratuszem.(wym. fr. gdzie Zygmunt August przyjął go na swój dwór. Bekwark .zob. Lewiatan. Behemot . we Flandrii . 'dzwonnica'. nazw. 100 m. gdy jego sprawy wyszły na jaw. Przybył w 1549 do Polski. 40.wieŜa straŜnicza i dzwonnica miejska. z węg. słynny. nad drogą łączącą w staroŜytności Ekbatanę z Babilonem. przen. juŜ jako tajny agent księcia brandenburskiego. Greff Bakfark. Behistun . 10-19.płaszcz męski po kolana.w Biblii. ze stojącym kołnierzem. wolno stojąca a. 1507-76. polityka i dowódcy Kaspra Bekiesza. Niebo ("O niebo nie stoję. w Europie zach.. oznaczałaby zapewne hipopotama. Hiob. zwł. w 1551-54 podróŜował po Europie.. potęŜnego.Diodor Sycylijczyk w I w. skopiował napisy i umoŜliwił w ten sposób odczytanie tekstu babilońskiego. śrdw. Kodeks (Behema)."). Mezopotamią.. Opuścił ją pospiesznie w 1559.ale dopiero Sir Henry Rawlinson w 1835 wspiął się na skałę. w pobliŜu. pne.. wcięty w talii i szamerowany. na stromej skale. która gdyby miała przedstawiać realnie istniejące zwierzę. opiewany przez poetów największy w Europie lumista i kompozytor rodem z Siedmiogrodu. Bekiesz Kasper . potęŜna bestia mityczna. nad ziemią. wyryty na skale relief przedstawiający Dariusza I z grupą wziętych do niewoli wodzów.zob. por. Balint (Valentin). wojny świat. powrócił do Polski. Bekiesza . babilońskim i elamickim. modny w Polsce od czasów Stefana Batorego do 1.Legenda głosi. nadano mu indygenat. moŜe od węg. przypisywał te inskrypcje Semiramidzie . bekecs 'futro' a. Ŝe gdy odlewano "Zygmunta".Beffroi . wraz z inskrypcją klinową (kuneiformiczną) w jęz. na wysokości ok. Bekwark i dzwon "Zygmum" . deprymująco olbrzymiego. Behem Baltazar . i Renesansie. na futrze. befrua) w późn. co otwarło nowe perspektywy studiów nad staroŜ. po czym.. Zmarł w Padwie.

pozwalająca na stosowanie brawurowych i wirtuozowskich efektów. (J.in.w Biblii. a do Polski przybył w 29 lat później. rozkwitła w Xvii i Xviii w. ociosany pień drzewa. por. fraszka 1. od toczącej się beli sukna przemieszczanej z miejsca na miejsce. 14.do nieprzytomności.. Film (1954) Louis Daquina z Jean Danetem w roli tyt.Bekwark wrzucił do ciekłego metalu strunę ze swojej lutni. Do gospodyniej 14. Kochanowski.: Dziennikarz. w tł. Smok (Daniel i smok).przydomek tytułowego bohatera powieści (1884-85. we Włoszech. . Daniel i Bel . młodego. Daniel. Bel-ami . gdyŜ Bekwark miał w tym czasie (1520) około 13 lat. zwł. zataczający się przy chodzeniu. bez skrupułów jako drogi do wielkiej kariery. 1-21. 55. zwój materiału. 'piękny śpiew'. prorok Daniel wzbrania się oddać cześć Belowi jako martwemu bałwanowi. Oburzony król zabija kapianów i pozwala Danielowi zburzyć posąg Bela i jego świątynię. papieru itd.tajne drzwiczki.film (1939) Willi Forsta: scenariusz. sukna. jednostka miary (ba)wełny.wł. m. Bela . reŜyseria i rola tyt.) Bel .gruby. dosł. wyd. Daniel odkrywa podstęp kapłanów . babilońsko-asyryjskiej przydomek bogów. którymi wchodziło siedemdziesięciu kapłanów z rodzinami i zjadało ofiary. przystojnego dziennikarza Georges'a Duroy. Król perski Cyrus kaŜe swym kapłanom udowodnić. Piękny pan. fr.. wariant zach. Belcanto .-semickiej formy Baal. Zapewne w związku z tą legendą Jan Matejko umieścił Bekwarka z lutnią na obrazie Zawieszenie dzwonu Zygmunta (1874). pol. który znalazłszy się bez grosza w ParyŜu uŜywa swego powodzenia u kobiet.w mit. operowa technika wokalna. Bel-ami . 1887) Maupassanta. Nie kaŜdy weźmie po Bekwarku lutniej. 'piękny przyjaciel'. Ŝe Bel istotnie spoŜywa ofiarowane mu potrawy. aby dzwonowi nadać piękniejszy dźwięk. równieŜ u Ŝony i córki swego pracodawcy. dosł. pol. Pijany (spity) jak bela . Był to jednak anachronizm. Marduka i Enlila.

25.. będąca satyrą na kobiety. który się oŜenił' (wyd. bałwan Fegor. kościół halowy z płaskim sklepieniem sieciowym. gdzie stał Dom śeglarza.Convento dos Jeronymos de Belem zbudowany przez króla Manuela I na miejscu. Belfagor bada sprawę. Fogor. z dwupiętrowymi kruŜgankami. Ŝe grzechom. legendy. któremu Izraelici oddawali cześć w Setim. Belfagor . podhalańska odmiana legendy.ze zbioru Bajek i opowiadań wierszem (1685) La Fontaine'a. gdzie dopiero moŜe odetchnąć od towarzystwa ziemskich niewiast. Klasztor . 'Arcydiabeł Belfagor'. kamień węgielny połoŜono jeszcze w 1499. i gdzie.humoreska góralska z cyklu "Na Skalnym Podhalu" (1903-10) Kazimierza Przerwy-Tetmajera. Phegor. Ŝeni się nawet. Baal-Fegor. czy słuszne są skargi potępieńców. Belfagor Arcidiavolo . wg Makiawela.)."stara gawęda" (1854) Lucjana Siemieńskięgo. Jak baba diabła wyonacyła . Belphegor. winne są kobiety. czyli MałŜeństwo diabła ..Torre de Sao Vincente. Pani Twardowska . legendzie łacińskiej (prawdop. pełna dowcipu i humoru.Belem . bakałarz. po jego powrocie w 1499. pochodzenia wschodniego) otrzymał diabeł posłany przez Plutona w ludzkiej postaci na ziemię. 1549) Makiawela (zob.. rozwija i popularyzuje szeroko temat śrdw. nazwy uŜywane w róŜnych przekładach Biblii. odkrywca drogi do Indii Wschodnich. aby się przekonać. Belfer .tragikomedia (1690) Johna Wilsona. Num. stylu manuelińskim.Belfegor. w przededniu wyruszenia w swą podróŜ (8 Vii 1497). w stylu manuelińskim z cechami architektury mauretańskiej. wolny przekład noweli Makiawela. lekc. w którym nocował Vasco da Gama. na oznaczenie bóstwa moabickiego Baal-Peora. 'pomocnik melameda w .przedmieście Lizbony (Portugalia). olbrzymia dwupiętrowa wieŜa forteczna wzniesiona w 1514-20 nad Tagiem.por. nauczyciel. z jid. przenoszący jej akcję do Polski.wł. nowela o diable. WieŜa św. aby w końcu ze zgrozą uciec na powrót do piekła.ballada Mickiewicza osnuta na głównej idei noweli Makiawela. za które cierpią męki. Imię to w śrdw. wg Makiawela. okrągłymi łukami i wspaniałym 30-metrowym portalem w tzw. Wincentego . witał go Manuel I. Belphegor . napisana pięknym językiem. Diabeł w Krakowie .

anioł ciemności. w średniowieczu. córki) Beliala . Dobrowolski.. poemat bizant. z hebr. List Korynt. 15. Dzieci (synowie.) sekretnej (gr. majątek jego skonfiskowano. gdzie Belizariusz pada ofiarą zemsty Teodory. por. Biblia. Ŝe niełaska wielkiego wodza była karą boską za usunięcie i wygnanie papieŜa Sylweriusza. Deut. de Volterra. 19. tj. Legenda twierdzi. Miltona . Behelfer 'pomocnik'.ok. i romansów gr. 1.. 6. Uwierzytelniona przez Volterrana (R. utalentowany dowódca wojsk cesarza bizantyjskiego Justyniana. 1451-1522) rozszerzyła się na cały Zachód. M. 12. Kościół posłuŜył się nią dla pouczenia wiernych przykładem zmienności losu ludzkiego. był Jan Tzetzes w Xii w. Historia cudowna człowieka zwanego Belizariusz .. opiewa niewinność nieszczęsnego bohatera. a po roku zapewne uwolniony. Anekdota). belgika) parowiec belgijski. Przebieg wojny z Ostrogotami opisał sekretarz Belizariusza. otaczane wieloma legendami. Sędziów. mąŜ Antonii.gr. Biblia. przytwierdziwszy do swego szałasu napis: "Daj obola biednemu Belizariuszowi.wcielenie nieprzydatności a. zła.). Bohaterskie czyny Belizariusza. a cesarz kazał go oślepić. Belial . bezprawia. "Belgica" . W wyprawie brali takŜe udział Polacy: Henryk Arctowski i Antoni B. 22. od nm. której uczuć nie chciał odwzajemnić. który wspomniał o tej legendzie (jako sprzecznej z faktami hist. historyk bizant. były ulubionym tematem pieśni lud.jeden z upadłych aniołów. niegodziwi. która przezimowała na Antarktydzie. tak Ŝe musiał jako nędzarz Ŝebrać na ulicach Konstantynopola.. nicponie. odbywały się wyprawy polarne. 2. wódz złych duchów. w latach 1897-1909. Wysłany dwukrotnie do Italii przeciw Ostrogotom. na którym kilkakrotnie. od (?) beli 'bez (czegoś)' + ja'al 'uŜytek'. nie mógł uzyskać decydującego zwycięstwa z braku poparcia i zaufania Justyniana. W 1897-99 słuŜył on międzynarodowej wyprawie na Antarktydę pod dowództwem Adriena de Gerlache de Gomery (którego zastępcą był 26-letni Roald Amundsen). choć zdobył Rawennę i Rzym. Prokop z Cezarei w swojej Historii (zob." Pierwszym autorem bizant.(wym. w 562 uwięziony. przyjaciółki cesarzowej Teodory. szkoły początkowej dla chłopców'. 13. por. 490 (1667). zawistnego o jego sławę wojenną. ksiąŜę piekieł.. uosobienie ducha zła.warchoły. 500-65. Ks.).chederze. Zniszczył w 533-34 państwo Wandalów w Afryce. ludzie nieprawi. wierszopisa rodyjskiego Emanuela Georgillasa Limenity (Xv w. 2. W 548 odwołany. Belizariusz .. pierwszej. szatan. ukazując. belija'al. Król. w Raju utraconym. Ŝe popadł w całkowitą niełaskę. oparty na wersji z wczesnego śrdw. Ks. ofiary . 13. nauczyciela Ŝyd. 1.

Mus. Spada. Lully'ego. równieŜ błędnie. . gr. Bellerophon . Zwycięstwo Bellerofonta nad Chimerą . zachowane tylko we fragmentach.kopia hellenistyczna reliefu gr. bohater grecki. Glaukosa. dramat Antonia Mira de Amescua. B. Comeille.mit. wg Iliady. Wysłany na wojnę z Amazonkami powraca z niej w triumfie. Betsabee.). Steneboja) zakochała się w nim. Jobatesa.. Projtos. dramat popularny (Wenecja 1734) Carlo Goldoniego. pne. z listem zawierającym polecenie zabicia oddawcy. Gdy wzgardził jej miłością. J.wł. Belizariusz .-L.niebieskawobiała gwiazda w konstelacji Oriona. przez omyłkę pod nazwiskiem Juan Perez de Montalban (przypisywany późn. La gloriosa cecita di gran Belisario. podobnie tragedia Sofoklesa Jobares. i Hippolocha. Największy przykład nieszczęścia . Bellerophonris linerae. Silvestra mł. Lille. wysłał Bellerofonta do swego teścia.tragedie Eurypidesa. który. króla Argos. Temat walki z Chimerą w sztuce antycznej od Vii w. Widząc to.opera (1679) J.). oskarŜyła go przed męŜem o próbę uwiedzenia jej (motyw Ŝony Putyfara. nie chcąc naruszyć praw gościnności. króla Likii. syn króla Koryntu. łac. 6. Bellerofon(t) . matki Sarpedona. Rzym. wyd.) w powietrze. uniusłszy się na skrzydlatym Pegazie (zob.intryg dworskich. tekst: T.obraz L. zabijając teŜ po drodze atakujących z zasadzki zbójców. Rzym. por. zob. Pal. El ejemplo major de la desdicha. Jobates daje mu córkę za Ŝonę. i potępia niewdzięczność Justyniana. wygnany za zabójstwo schronił się na dworze Projtosa. którego Ŝona Anteja (a. Doria. Opera (Wenecja 1836) Donizettiego wg dramatu E. Bellatrix . Chlubna ślepota wielkiego Belizariusza . Fontenelle i Boileau. pod Troją zamienił zbroje z Diomedesem. ojca Glaukosa. przez którą Bellerofon staje się ojcem Laodamii..powieść moralna i polityczna (1767) Jean Francois Marmontela. dramaturgowi Lope de Vega). Homera. 1632 w Saragossie. którą ten zabija. Gal. stąd wyraŜenie "list Bellerofonta". wnuk Syzyfa. Bellerofon i Steneboja . David (1781). Wicar. Schenka (1823). Obrazy: Salvator Rosa. Jobates wysyła bohatera do walki z Chimerą (zob. Bellerofon pojący Pegaza .hiszp.

która zapoczątkowała powstanie listopadowe pod dowództwem Ludwika Nabielaka. Belweder w Wiedniu . Konstantego nowy. Belweder w Warszawie . Belweder Watykański . 1. miejsce z pięknym widokiem'. W 1818 przeznaczono na siedzibę w.. podróŜnik ros. 1774-87 mieścił manufakturę fajansów króla Stanisława Augusta. składa się z dwóch stojących w ogrodzie pałaców: górnego. P. wyprawie morskiej dookoła świata. w 1490 dla papieŜa Innocentego Viii. 14) jako ksiąŜę czartowski. zwanych belwederami. W Raju utraconym.in. Konstanty zdołał w czas wymknąć się z pałacu. pawilon ogrodowy na wzniesieniu.1778-1852. jako bóstwo opiekuńcze flistyńskiego miasta Akkron bądź (Ew. Muz.zbud. ok. i dolnego (Austr.letnia rezydencja królewska na Hradczanach. przez duŜe okna. willa a.Beelzebub. semickie Baal Zebub 'władca much'. Belweder w Pradze . uwaŜany za najpiękniejszą świecką budowlę barokową świata.dziedziniec i galeria w Watykanie zawierająca m. mieszczącego Austr. zbud. wg Mat.Bellingshausen Faddiej Faddiejewicz . otwiera się piękny widok. część budynku wysunięta ponad dach. z której. Belzebub .grupa spiskowców ze środowiska inteligencji warszawskiej. F. Ks. Spokojnego. 29 Xi 1830 z miejsca zbiórki na moście Sobieskiego wyruszyli na Belweder. rz. Belwederczycy . Belweder . Kruzensztemowi w pierwszej ros. staroitalska bogini wojny.zbudowany w 1700-25 jako letnia rezydencja księcia Eugeniusza Sabaudzkiego.. który stał się wzorem setek dworków szlacheckich o gankach z kolumienkami i parterowych skrzydłach. Baroku. Krzysztofa Paca. Jakub Kubicki). Łazariewem opłynął kontynent antarktyczny. 12. z łac. bellum 'wojna'. Ŝona a. w 1819-21 wraz z M. ale w. w 1803-06 towarzyszyl I. w 1659 na wysokiej skarpie nad łazienkami dla kanclerza wielkiego lit. Bellona . Dziś reprezentacyjna rezydencja państwowa. badacz O.mit. jak Apollo Belwederski i Laokoon. zbudowany na tym miejscu pałac neoklasycystyczny (archit. 1. takie dzieła sztuki antycznej. 79 . 2. wzniesiona w 1536-63 w stylu renesansowym. z pięknym widokiem. ks. Jeden z naczelnych złych duchów demonologii chrześc. 4. Król. z wł. Galeria Xix i Xx w.pałac. ks.. siostra Marsa. belvedere 'piękny widok.). przedstawiony w Biblii.

Fujara z BełŜyc . wiąŜąc znaczne siły cesarskie. Bełt (2) . Armia siedmiogrodzka . Bema. Ostrołęką i w czasie obrony Warszawy. lekarstwo gorsze od choroby. węgierskich i tureckich. nasada strzały z piórami.wg Biblii. został muzułmaninem i wstąpił do wojska tureckiego. ręce złamawszy na pancerz.miasto w woj. Mały' (łączą M. Pacanów. dźwiękonaśl. 12. pocisk. odjeŜdŜasz. Belt 'Bełt (cieśnina) Wielki a. Ew.wiersz Sandora Petofi. cieśnina morska: z nm. lubelskim.pod tym imieniem występował gen. W 1848 kierował obroną rewolucyjnego Wiednia. przebudował Ossolineum we Lwowie. plusk. i móc walczyć dalej. Bełt (1) . drąg do naganiania ryb do sieci a..przesmyk morski. twórcy narodowej poezji węg. Norwid. strzała do duŜych łuków i kusz. Murat Pasza . Ojcem Bemem . 1794-1850. Cieniu. od bełtania. i ros. Brawurowo kierował artylerią pod Iganiami. Wygania (wypędzeć) diabła Belzebubem . Czemu. czart. Bem . bies. doznał poraŜki pod Temesvarem 9 Viii 1849. Zajmował się teorią i konstrukcją rakiet. szatan. Zwłoki jego sprowadzono do Polski w 1929 i pochowano w mauzoleum w Tarnowie.przysł. pop. w 1849 adiutanta gen. Bem w Turcji. tj. Jako wódz naczelny wojsk węg. Bałtyckie z Kattegatem). 1-2 (1851).Józef. uczestnik wyprawy Napoleona I na Moskwę w 1812 i obrony Gdańska. diabeł. BełŜyce .wiersz (1855) Konstantego Gaszyńskiego. Aby nie pójść do niewoli austr. zob. . następny po Szatanie. Miltona jeden z głównych władców piekła. internowany w Aleppo wkrótce zmarł.grot.. głupiec. wg Mat.) Pogrzeb Murada Paszy w Alepie . sławiący jego bohaterstwo. generał wojsk polskich. Przy pochodniach. zadając szereg klęsk wojskom austr. Bema uwielbiający go Ŝolnierze węgierscy.nazywali gen.(1667). 24-27. awansując na generała brygady. co skrami grają około twych kolan? (C. do popychania łodzi rybackiej: szum. dowodził rewolucyjną armią węgierską w Siedmiogrodzie i Banacie.. Bema pamięci Ŝałobny rapsod.

Towarzyszył posłowi papieŜa Innocentego Iv. ok. 'błogoslawiony'. imię wielu papieŜy. Benedicti stała się podstawą zach. Łęczycy. 9: "CóŜ to jest. w staroŜytności święte miasto Indów. wyd.. co potem będzie. 529) i zakonu benedyktynów. obecnie Waranasi. ne. co było? To samo." Benares .jedno ze świętych miast indyjskich połoŜone na lewym brzegu Gangesu w stanie Uttar-Pradesz (płn. 1. Italia) ok. Karola Gutzkowa. ZałoŜyciel klasztoru na Monte Cassino (w Kampanii. . od Xvi w.(w Umbrii. Benedykta .najstarszy likier. Mogilnie. Trzemesznie. Indie). w 1245-47. cierpliwa. Lublinie i na Łysej Górze. 40 ziół i korzeni. gdzie Budda słynnym swym kazaniem rozpoczął nauczanie. przez benedyktynów w Fecamp (Normandia. Benedyktyńska praca . Benedyktyn . pierwszy polski podróŜnik. mrówczo pracowita. na nalewkach i destylatach z ok. Benedykt z Nursji . czczony takŜe przez sikhów i dŜinistów. por. główna siedziba buddyzmu. wypowiadająca w róŜnych odmianach zdanie: "Wszystko to juŜ było".łac. Benedykt . Powieść rzeczy istej o załoŜeniu klasztoru na Łysej Górze braciej zakonu św. wyrabiany pierw. miejsce rytualnych kąpieli oczyszcząjących. Sambenito.drobiazgowo dokładna. wytrwała. Ośrodek hinduizmu. franciszkanin z Wrocławia. w latach 1194-1775 pod władzą muzułmanów. w podróŜy do Karakorum do chana Mongolii. na wzór pracy kopistów i iluminatorów rękopisów w dawnych klasztorach benedyktyńskich. Benedictus.Ben Akiba . Benedykt Polak . Francja). cel masowych pielgrzymek. Eklezjastes..Benedictus Polonus.-europejskiej organizacji klasztornej. Św. jego Regula S. ok. Biblia. Italia. alies schon dagewesen. do Ii w. por. w Polsce pierwsze opactwa w Tyńcu.legenda ułoŜona na podstawie kroniki Długosza przez nieznanego autora.. 1540. 480-553. . pne. Od Vi w. nm.postać Xvii-wiecznego rabina amsterdamskiego ze sztuki Uriel Acosta (1846) pisarza nm. Giovanniemu da Pian del Carpine.

aby mu się po drodze nic złego nie przytrafiło. najulubieńszy syn Jakuba i Racheli."kraina Kukania". Kraj ten opisują Calandrinowi przyjaciele. w zamian za słuŜbę wasalną. Nowa wersja Williama Wylera z 1960. łac. bitwa Rzymian z królem Epiru Pyrrusem zakończona jego klęską. w 275 pne. Włochy) z licznymi zabytkami staroŜytnymi: teatr z I w. czasowe a. łac. stąd przen. w której Manfred poległ.miasto w Kampanii (płd. w 268 pne. Gen. officium.gigantyczny film przygodowo-historyczny nakręcony w Hollywood w 1926 przez Freda Niblo z Ramonem Novarro w roli głównej. 4. Ben Hur . "Poczciwy Calandrino" (1353. na której ludzie zajmują się tylko wyrabianiem makaronu i nadziewanych pierogów" (wg tłum. Cudowny kraj obfitości. 'dobrodziejstwo.. a gęś za trojaka z gąsiątkiem w przydatku sprzedają.. który po dokonaniu szeregu heroicznych czynów przyjmuje na koniec wiarę chrześcijańską.. wyd. ze śrdw. 1471). w 1266 bitwa między wojskami króla Sycylii Manfreda i Karola Andegaweńskiego. wł. 42.. jako kolonia rzymska. Ŝydowski arystokrata z I w. przemianowana na Beneventum. dawna twierdza Samnitów Maleventum. przywilej'. ale dowiedziawszy się.: ulubieniec. Ŝe tam znajdzie czarodziejskie kamienie. gdzie "krzewy winne kiełbasami podwiązują. Plemię Beniamin . z Charltonem Hestonem w roli tytułowej. 3. Edwarda Boye). nadanie gruntu wasalowi przez seniora. faworyt. Calandrino rezygnuje z podróŜy. Ben Hur . pupilek rodziców.w Biblii najmłodszy. zob.. gdy Jakub wysyłał synów do Egiptu na zakup zboŜa w czasie głodu.bohater tytułowy popularnej powieści (1880) amerykańskiego pisarza Lewisa Wallace'a. jako honorowe wynagrodzenie a. Bencodi .Beneficjum . gdzie jest góra z tartego parmezanu. Benevento . paese di cuccagna. Ŝe do Bengodi jest dalej niŜ do Abruzzów. w 214 pne. zwycięstwo Rzymian pod wodzą Semproniusza Grakcha nad Kartagińczykami dowodzonymi przez Hannona. dochody z urzędu kośc.pochodzić miało od Beniamina. prawo doŜywotnie do dochodów związanych z jakimś urzędem kościelnym. członkami tego rodu byli . zatrzymał Beniamina w domu. Kukania. 8. przekonując go. w Dekameronie. Oba filmy wg powieści Wallace'a.-łac. doŜywotnie.. beneficium od łac. 'dobre wejście'.śrdw. Łuk Trajana i in. Boccaccia. łac.. Beniamin . 'złe wejście'. później dziedziczne.

Warszawa 1799 w Teatrze Bogusławskiego) Augusta von Kotzebue. Historia podróŜy Maurycego Augusta hrabiego Beniowskiego. umierając przy urodzeniu najmłodszego syna. mający tylko luźny związek. wyst. wyd. 34. Zmuszony do wyjazdu. projekt kolonizacji Madagaskaru i otrzymuje stopień pułkownika. albo Spisek na Kamczatce . syn szczęścia'. wyd. pośmiertnie ogłoszone w wielu językach pamiętniki. 'syn prawicy. tj. wyst. w 4 tomach.. w autobiograficzny pamiętnik literacki autora. Kilkakrotnie udaje się do Ameryki. Beniowski . nie wykończonych. gdzie przedkłada rządowi fr. organizuje bunt zesłańców. przeobraŜa się nieustannie z utworu historycznego. rozprawę z krytykami.. Poemat.bohater tytułowy poematu oktawą Beniowski Juliusza Słowackiego (w 1841 ukazało się 5 pieśni. tajemnicza postać podróŜnika. nawiązująca do Don Juana Byrona.Rachela. Gen. zrywa w 1776 z Francją. fragmentach i okruchach.tragedia (1792) Chrystiana Augusta Vulpiusa. pochodzenia węg. dalsze 10. albo Wygnańcy na Kamczatce . pierwszy król Izraela Saul oraz Szaweł z Tarsu. szlachcic. a. a potem z powieści o "epoce krwawej" buntu hajdamackiego. ale ojciec nazwał go Beniamin. w 1866). brał udział w konfederacji barskiej. pol. idzie na słuŜbę w wojsku austriackim. w gościnie u Józefa.głośna w swoim czasie sztuka (Hamburg 1794. wyd. romantyczna.. Syn prawicy . ok. heroikomiczna epopeja dygresyjna. w Egipcie. pol. Beniowski Maurycy Kaźmierz Zbigniew . o Beniowskim. libretto: Alexandre Duval.in.opera (ParyŜ 1800.największa. późn. poemat walki o jego ideały poetyckie i osobiste. z "Iliady barskiej". prócz nazwiska i udziału w konfederacji barskiej.m. Beniamin otrzymuje przy uczcie 5 razy większą porcję niŜ kaŜdy z pozostałych braci. a takŜe pamiętników pełnych fantastycznych zmyśleń. Ginie w czasie kolejnej wyprawy na Madagaskar. chcąc wziąć udział w walce o niepodległość. słowackiego. z historycznym Beniowskim. Beniowski. a stamtąd do ParyŜa. W 1773 wysłany na Madagaskar przez Francję dla załoŜenia tam kolonii. Porcja Beniamina . 1746-86.Maurycy August. anonimowo. 43. Warszawa 1817) Francois Adrien Boieldieu. wzięty do niewoli przez Rosjan i zesłany na Kamczatkę do fortecy Bolszeriecka w 1770. nazwała go Benoni. tj. głośnego z powodu niezwykłych przygód i burzliwego Ŝycia. w pojedynek . w wielu wariantach. 'syn boleści mojej'. 1797. Hrabia Beniowski. Hrabia Beniowski . ale usług jego nie przyjęto. Eugeniusza Oniegina Puszkina i Orlanda szalonego Ariosta. pierwszy utwór lit. obwołany przez mieszkańców władcą wyspy. po czym na zagarniętym statku Ŝegluje do Makau na wybrzeŜu Chin południowych. pol. napisany przez autora Rinalda Rinaldiniego (zob). apostoł Paweł.

śyciorys. zob.tępy. aliteracyjnego wiersza.znane od Xiv w. Hezjoda. nie dam się nabrać. ocięŜały.Mickiewiczem. Uszy beockie . spieszy na dwór króla duńskiego Hrothgara. Beocja .(. Iliada (Słynne ustępy). Ocean (1917). Beowulf 'wilk miodowy' tj. słynne niegdyś ze źle funkcjonującej poczty na kresach polskich. przez jednego nieznanego poetę chrześcijańskiego ok. odczepŜe się ode mnie. niedźwiedŜ. bejeuulf) skandynawski heros-wiking. Pisz do mnie na Berdyczów (drobnymi literami)! . Grecji środkowej kraina rolniczo-pasterska. o treści opartej na legendach skandynawskich połączonych z wydarzeniami historycznymi Vi w. Jakiś .powieść (1916) Wacława Sieroszewskiego..) Mnich przesuwał się przez mury.poetycki z "bogiem litewskim" ... 700 r. nękanego przez straszliwego potwora Grendela. Abdera. Plutarcha. zabijając go jednak przed śmiercią. SRR. por. niewykształconych gburów. w Danii. Korynny. rzecz skończona! Tam ci jakiś wiew dolatał Od Pól Dzikich i od Baru . Beocki . pamiętniki i opisy podróŜy hrabiego Maurycego Beniowskiego wspólny tytuł 2-tomowej zbeletryzowanej biografii Beniowskiego Mora Jokaia (i Janosa Janko) i 2-tomowego tł. Pindara. spisany został prawdop. po czym zabija szukającą pomsty mać Grendela w jej podwodnej jaskini. Mając lat 50 zostaje królem Geatów i rządzi dobrze i mądrze przez pół wieku. Beowulf. miastem były Teby.nieczułe na muzykę a. mimo Ŝe była ojczyzną m.. rani Grendela śmiertelnie. krasomówstwo. anglos. Beowulf (wym. rycerz idealny. miasto w obwodzie Ŝytomierskim Ukr.in. Ateńczycy kpili z jej mieszkańców jako rzekomo tępych. 1888-91. bohater tytułowy najwcześniejszego i jedynego kompletnie zachowanego epickiego poematu literatury staroangielskiej (anglosaskiej).gr.przysł. potomka Kaina. Pelopidasa i Epaminondasa. Boiotia. bywaj zdrów. prawdop. Poemat. pozbawiony fantazji. złoŜonego z ok.. w staroŜ. Berdyczów . sądząc z przysłowia. której gł. 3200 linijek nie rymowanego. Beniowski . wreszcie ginie w walce z pustoszącym kraj ognistym smokiem. zachowany w rękopisie pochodzącym zapewne z końca X w. ciąg dalszy. Pamiętników.

a po upadku Jerozolimy zabrał ją z sobą do Rzymu. walczy w kampanii 1805. barducium 'włócznia. w Legionach Dąbrowskiego.Berenike.. Gliński. jakiś Marek. Poległ pod Kockiem w potyczce z Austriakami. 7). w które uzbroili się w zdobytym arsenale ratuszowym. Mogiła Berka . Dzieje Ap. wnuka Heroda Wielkiego. łac. łac.fr. w legionie hanowerskim. w początkach panowania małoletniego Karola Vi. To kalendarz był . Kalendarz herdyczowski. ze śrdw. invitus invilam (Swetoniusz. kupiec Ŝydowski. I wsłuchałeś się. 157-58. od Ŝywności. 75. później zwanych rusałkami. Berek Joselewicz . imienia Pherenike 'przynosząca zwycięstwo' (por. Berenika . uŜywany przez piechotę w Xiv-Xvii w. Powstanie szybko stłumiono. Ej! kalendarz berdyczowski.. macedońska forma gr.) Berdysz . słow. Weronika).Jacek. w 1382. córka Heroda Agryppy I. nazwa boginek czy demonów wodnych.mit.ok. 161-66. uczestnicy powstania ludowego w ParyŜu. spotykana u księŜniczek egipskich dynastii Ptolemeuszów. wpatrzyłeś W te postaci. zakochał się w niej.. gdy prowadził wojnę w Judei. maillotins.. Jest to ta sama Berenika. króla Judei. 27 . Berenika (1) . poślubiła swego stryja Heroda. Beregirnie . 26. miała jakoby Ŝyć ze swoim bratem Herodem Agryppą Ii. 25.. która wg Biblii. ok. obiecując oŜenek. jako oficer brał udział w walkach legii włoskiej i naddunajskiej. wobec sprzeciwu opinii. pod Austerlitz.kopiec usypany w 1809 w Kocku na grobie Berka Joselewicza. w czasie powstania kościuszkowskiego uformował Ŝyd. We Włoszech. 23-27. Jednak. Późniejszy cesarz rz. Od 1803. Następnie wyszła za Polemona I. pułk lekkiej kawalerii. W wojsku Księstwa Warszawskiego w 1807 jest szefem szwadronu 5 pułku strzelców konnych. Tytus. rozpowszechniona na Rusi przed Xii w. była u boku Agryppy. m. w to wołanie.szeroki topór o silnie zakrzywionym ostrzu i długim drzewcu. "Berenikę natychmiast wyprawił z Rzymu wbrew jej woli i wbrew samemu sobie".księŜniczka Ŝydowska wielkiej urody. króla Cylicji. gdy . Boski Tytus. 1-32.mopanie! (K. toporek'. młodszy od niej o 13 lat. Berdysznicy . wywołanego wprowadzeniem nowego podatku. a gdy w 21 roku Ŝycia owdowiała. nazwani od berdyszów.1764-1809.in. gł.

miasto w Lombardii (płn. prawy dopływ Dniepru. Wkrótce po śmierci męŜa Berenikę zamordował jej syn. Berenice .ok. F.tragedia (ParyŜ. Zwycięstwo to.ok. w 1296-1427 pod władzą rodu Viscontich. Po tajemniczym zniknięciu warkocza ze świątyni nadworny astrolog Konon z Samos ogłosił. odbyła się okupiona poniesionymi w zaŜartych walkach cięŜkimi stratami przeprawa przez rzekę szczątków Wielkiej Armii atakowanych przez wojska rosyjskie.obraz J.tragedia (ParyŜ. pod którym 28-30 Vi 1651 sześćdziesięciotysięczna armia polska (w tym połowa pospolitego ruszenia) pod wodzą Jana Kazimierza pobiła stutysięczną armię kozacko-tatarską dowodzoną przez Bohdana Chmielnickiego. nie zostało wykorzystane: kampania zakończyła się 28 Ix 1651 ugodą w Białej Cerkwi. za sprawą księŜnej Orleanu. zainspirowała powstanie co najmniej piętnastu oper. Berenika Ii (2) . Ŝona i współregentka króla Egiptu Ptolemeusza Iii Euergetesa. oddziały polskiego 5 korpusu skutecznie osłaniały przeprawę. nie wiedząc wzajem o swych zamiarach. 258 . 21 Xi 1670) Racine'a. Tite et Berenice . Tragedię Racine'a oceniono znacznie wyŜej.in. 28 Xi 1670) Corneille'a.przesłuchiwał św. od 1428 do 1797 rządzone przez Wenecję. w pobliŜu ogona Lwa. zwaną Warkoczem Bereniki. Pawła. miejsce urodzenia . G.rzeka w Białoruskiej SRR. Ŝe wiatry uniosły warkocz do nieba. Ptolemeusz Iv Filopater. Warszawa. Wg legendy złoŜyła swój warkocz Afrodycie jako ofiarę wotywną za szczęśliwy powrót męŜa z wyprawy wojennej do Syrii. Włochy). 'królowa Egiptu'. jedno z najświetniejszych w dziejach Polski. ciekawej wyniku tego nieświadomego współzawodnictwa. Suchodolskiego.wł. Kallimach napisał ku jej chwale poemat. Handla.miasto nad Styrem w obwodzie wołyńskim Ukr. Coma Berenices. Berenice regina d'Egitto .in. opera (1718) Scarlattiego. łac. m. Londyn 1738. Berezyna . który Katullus przełoŜył z greckiego na łacinę. Beresteczko . Nar. Bergamo .. SRR. pod wsią Studzianką 26-29 Xi 1812. w czasie odwrotu wojsk Napoleona I z Moskwy. Przejście armii Napoleona przez Berezynę . Jak powiadano. 220 pne. Muz. m. Racine i Corneille podjęli jednocześnie temat tragedii oparty na cytacie z Swetoniusza. gdzie stał się konstelacją z siedmiu gwiazd.

Amadeo. but zimowy z futra a. w Xviii w. szkuta. na polecenie cara Piotra I.. Kamczatkę i cieśninę dzielącą Azję od Ameryki Płn. Cyrano de Bergerac. Morze Beringa .. goszcząc na swym dworze artystów i uczonych. W 1725-29.zob. z Ŝaglami. część Pacyfiku między Półwyspem Czukockim.płn. Berlichingen .zob. .Kondotier Bartolomeo Cofleoni. doszedłszy do majątku. w Xvi-Xviii w. pieśń taneczna z okolic Bergamo. Brenlatsche 'łapęć niedźwiedzi'. pergames(z)ka. tańczona teŜ w Polsce Xvii w. Sprawił sobie teŜ grobowiec za Ŝycia. wojłoku nakładany na zwykłe obuwie. Brighella. A. między Przylądkiem DieŜniewa i Alaską.Donizettiego. a ozdobił freskami G.). Brama (Brandenburska). z nm.dawn.zob. Kaplica Colleonich . wykonał w 1476 G. Gtz von Berlichingen. commedia dell'arte: Arlekin. Bering . 1680-1741. barka zboŜowa bez napędu a. resorowany.. ukończona Xviii w. Bergerac . podróŜny pojazd konny z 4 miejscami siedzącymi. Kaplicę. przebył Syberię. Wielką Ekspedycją Płn.między kontynentami Azji i Ameryki Płn. stąd teŜ pochodzą bohaterowie wł. Berlin . Cieśnina Beringa . Ŝeglarz i odkrywca duński w słuŜbie rosyjskiej. taniec w takcie 6/8. W 1741 Bering odkrył brzegi Alaski i Aleuty. Kamczatką i Alaską. Pantalone. Berlacz . w Xix w. Tiepolo. Berlinka . schronił się wraz ze swymi kombatantami w Bergamo. pierwsze powstały w Berlinie.dawn. Gorgibus. która badała wybrzeŜa Morza Arktycznego. Bergamasca . jedno z arcydzieł renesansowej rzeźby lombardzkiej. W 1733-41 kierował tzw. stąd nazwa.bergamasco.Vitus Jonassen. morze i cięśninę nazwano ku czci Beringa na wniosek komandora Jamesa Cooka. w drodze powrotnej zmarł na szkorbut. w takcie parzystym. w kaplicy (zbudowanej na miejscu zakrystii romańskiej) bazyliki Santa Maria Maggiore (1137. obok grobu swej córki Medei. czterokołowy kryty. bergamask.

zakończonej jakimś emblematem: berła konsulów rzymskich miały na szczycie orła. jęz.eleur de lis zob. przez grenadierów i kompanie wyborowe.Bernhard ze st.wysoka czapka futrzana noszona w Xviii i Xix w. przez augustianów. 1818-44. imię populame po św.-g. który ocalił czterdziestu kilku ludzi na przełomie Xviii i Xix w. ok. Biernat. który panował jako Karol Xiv. bero-. por. maści łaciatej. przez św. ferula. jako feruła (zob. cystersie. z X-Xi w. Reformaci).stąd nazwa zakonu w Polsce.bernard. i śrdw. prowadzonym od Xii-Xiii w. Pierwszy ich klasztor w Polsce stanął na Stradomiu w Krakowie w 1454 pod wezwaniem św. kulę a. czeskiego. w Brytanii reprezentacyjne nakrycie głowy gwardii królewskiej. Rzymian z Azji..-nm. rasa b.zakonnicy reguły św. na Zachodzie franciszkanami-obserwantami (zob. najsłynniejszym był Barry. kaznodziei (zw.. UŜywane niekiedy jako symbol władzy przez rektorów uniwersytetów. Bernadotte . królów fr. nazwa uŜywana tylko w Polsce na oznaczenie członków zakonu braci mniejszych.kark opasłego grubasa. doctor mellifluus łac. psy tej rasy hodowano w schronisku załoŜonym koło Przełęczy Wielkiej św. patronie pszczelarzy w Europie środk. zazw. Kark bernardyński . Bernarda z Aosty (a.). 1091-1153. od końca Xvii w. Cybele i Hery (zakończone kukułką symbolizującą zdradzaną małŜonkę). 'doktor miodopłynny'). drugi raz zapoŜyczone w Xv w. królów ang. bern + hart 'niedźwiedź + silny'. Bernarda z Clairvaux. krzyŜ. Bernarda w Alpach w X w. Barenmutze 'czapka niedźwiedzia'. staroŜ. Bernardzie z Clairvaux. Bernardyn . symbol władzy i jedno z insygniów królewskich w kształcie ozdobnej laski. za pośredn. z Montjoux). tresowano je do odszukiwania zasypanych śniegiem lub zbłąkanych podróŜnych. cystersi francuscy. silnych psów długowełnistych. . poŜyczka. przedstawianym z ulem. w czasie trzystu lat słuŜby psy uratowały Ŝycie 2500 osób.sceptr. mistyku. Bernarda ze Sieny . . teologu.. pochodzących zapewne od wielkich psów sprowadzonych przez staroŜ. Lilia: Berło było teŜ atrybutem bogów . z nm. krucjaty.Zeusa.Berło . Bermyca . inicjatorze 2. Bernard . dziś słuŜbę ratowniczą pełnią głównie śmigłowce. Bernardyni . duŜych.. z łac.dynastia szwedzka załoŜona przez marszałka napoleońskiego Jeana Bernadotte'a (adoptowanego w 1810 przez króla Karola Xiii). dawniej zw.

Bernauer .w dawnej Polsce zapasowa porcja jadła przy posiłku na wypadek wizyty kwestarza-bernardyna o wilczym apetycie. Ballada ludowa o "pięknej Bernauerce" z ok. Jej głos..Agnes zwana "aniołem augsburskim". a ja jestem jego!". Francuskiej w 1862 w Ifigenii Racine'a.na wpół mityczny bohater hiszpański z Ix w. magnetyczna osobowość i zerwanie z tradycyjną pompatycznością zapewniły jej powodzenie m. Coppee'go.. w roli napisanej specjalnie dla niej. ostatnio w 1922 w La Gloire Rostanda. gdyŜ odmówiła zrzeczenia się praw legalnej małŜonki jego syna jedynaka. nm. którą mogła grać w pozycji siedzącej. w męskiej roli w komedii wierszem "Przechodzień" Fr. metalicznym i nosowym. piękna i dumna córka golibrody Kaspra Bernauera. zwana "boską Sarą" o "złotym głosie" nieopisanej piękności.suto zastawiony. Marguerite w Damie kameliowej Dumasa-syna i rola syna Napoleona w Orlątku Rostanda. Agnes Bernauer . Stół bernardyński . Henriette Rosine Bernard. Bernardo Del Carpio . przedstawia teŜ ból księcia stojącego nad zwłokami utopionej. der Engel von Augsburg.Sarah.in. aktorka fr. .tragedia (Monachium 1852) Friedricha Hebbla obrazuje bunt miłości przeciw racji stanu. ale teŜ "królową pozy". Inne jej wielkie role to Adrienne Lecouvreur Scribe'a. a o jej sukcesie zdecydowała młodzieŜ Dzielnicy Łacińskiej. Debiutowała w Komedii. ale szerokiej publiczności dała się poznać w 1868 w "Odeonie". który czynom jego poświęcił wiele sztuk. ulubiony temat minstreli i Lope de Vegi. którą ksiąŜę Ernest Bawarski kazał 12 X 1435 zrzucić z mostu w Straubingu (Bawaria) do Dunaju. w roli Królowej w Ruy Blas Victora Hugo. Nawet po amputacji nogi w 1915 wracała na scenę. Bernhardt . przyjmowany na dworze Eleonory Akwitańskiej. właśc. kiedy bezbronna piękność w rękach oprawców nie chce wyrzec się swojej miłości: "KsiąŜę jest mój. czarująca.jeden z najsłynniejszych trubadurów prowansalskich Xii w.Na bernardyna . Bernard De Ventadour . jedna z najsłynniejszych na świecie.. jako Doni Sol w jego Hernanim i jako Fedrze Racine'a. 1844-1923. autor wielu pięknych pięśni miłośnych. przyszłego księcia Alberta Iii. 1750 maluje ów moment krytyczny.

). bóg urodzin i małŜeństwa. W jego świątyni w Abydos działała słynna wyrocznia tłumacząca sny. . bestia tkwiąca w człowieku.Ŝona króla Pepina Krótkiego (Małego) i matka Karola Wielkiego. ma wielkie stopy i Ŝelazny nos. opiekun domu i jego mieszkańców. Gruby. niemieckie wcielenie epifanii.dzikie. Gruba Berta .Berrecci Bartolommeo (wym. Bes . kończy zaś zagadką. ale jest postrachem niegrzecznych. Apok. bererczczi).) Mikołaj. jako groteskowy karzeł okryty lwią skórą z parą Ŝmij a. pozbawiona tronu. Jest bohaterką tytułową popularnej chanson de geste Adeneta le Roi (Xiii w. Albowiem jest to liczba człowieka.w Biblii. nad którą liczne pokolenia egzegetów łamały sobie głowę: "Kto ma rozum. 'błyszcząca'. Berta o wielkich stopach .). Bestia apokaliptyczna . błąka się po lesie i znosi wiele cierpień do czasu.fr. 1480-1537. niech zrachuje liczbę bestii. 'pani'. 1-18.-nm.. Berta . UwaŜany za największego architekta włoskiego w Polsce Xvi w. Włoch przybyły w 1516 z Florencji do Polski. Frau Berla . równieŜ na amuletach. wg której zdrajcy porywają Bertę w dzień ślubu.mit. podstawiając córkę jej niańki jako pannę młodą. Od 1530 kończył budowę pałacu wawelskiego (kolumnada arkadowa dziedzińca. kobieta o licznych zaletach serca i charakteru. ok. dawca spokojnego snu i patron kobiecych strojów.st.nm." Bestia ludzka . z łac. por: (św. która aŜ do śmierci w 783 wspomagała syna w jego działaniach politycznych. 13. Nieszczęsna księŜniczka. nadworny architekt i rzeźbiarz króla Zygmunta I Starego. św. Jan opisuje bestię wychodzącą z morza i drugą wychodzącą z ziemi. Bestia . egip. przedstawiany. aŜ jej matka odkrywa szalbierstwo. 'zwierzę'. drapieŜne zwierzę. tj. jeszcze w Xv w. wschodnie i południowe skrzydło). jest to pani która bezszelestnie zakrada się do dziecinnego pokoju. aby ukołysać dzieci do snu. noŜem w rękach. tytuł 17 tomu (1890) cyklu powieściowego Les Rougon-Macquart Emila Zoli. zbliŜona w charakterze do włoskiej Befany (zob. później takŜe z tarczą i mieczem.-g. dziełem jest kaplica Zygmuntowska (1519-33) w katedrze na Wawelu.zob. a liczba jego jest 666. Jego gł. La Bete humaine.

11-12. Ks. na płd. Palestynie. Horacy określa tak w Listach. bar-seba 'córka radości'.. fizjologus. hebr.sztuka (1927) Emila Zegadłowicza.Wielogłowa bestia . 1. od Jerozolimy.staroŜytne miasto w Palestynie. plast. Betsabee . 1-20. wygląd i zachowanie zwierząt prawdziwych i bajecznych. 2. bestiarium od łac. hebr. za traktaty zoologiczne i źródło nauki moralnej. z alegorycznym komentarzem moralizującym. bestia 'zwierze'. w śrdw.łac. gwiazda-olbrzym najjaśniejsza konstelacji Oriona. Joaba. ParyŜ.obraz (ok. Betsabee . Betsaba . pod wpływem napomnień proroka Natana. który ją jednak. Staatsgalerie. prozą. Ew. Ich synem był król Salomon. Ŝona Uriasza Hetejczyka. betelgez). cieszyły się wielką popularnością. 1485) Hansa Memlinga. o średnicy ok.Batszeba. 1. poślubił. Stuttgart.. nieregulama. miasto Dawidowe i miejsce urodzenia Chrystusa. wg Biblii miejsce zamieszkania Łazarza i jego sióstr: Marii i Marty.obraz (1654) Rembrandta. obraz przedstawiające grupę prawdziwych a. koło Jerozolimy. Betlejem . fantastycznych zwierząt (np. łac. Betania .traktat moralistyczny (1903) Andre Gide'a. wg Łuk. 76. 2. dom bogini Lahmu'. Król. zazw. por. Beteigeuse. iluminowane dzieło wierszem a. Bestiariusz . Betsabee została kochanką króla. . lud rzymski. często wymieniane w Starym i Nowym Testamencie jako miejsce śmierci Racheli zamieszkania Moabitki Rut i Noemi. cel pielgrzymek chrześcijańskich. Betelgeuse (wym. Betsabee . por.bestiarium. ze śrdw. wyprawił zatem Uriasza pod oblęŜoną Rabbę z listem do naczelnego wodza. scena rodzajowa ze szczególnie pięknym aktem kobiecym. belua multorum capitum. Bellerofon.miasto w Judei w staroŜ. rzeźba a. 400 razy większej od średnicy Słońca. w Biblii piękna Izraelitka. Luwr. opisujące. katedrach). król Dawid zobaczył ją w kąpieli i zakochał się. uwaŜane w śrdw. jaskrawoczerwona. Betsabee w kąpieli . Bet Lehem 'dom chleba a. zmienna. list zawierał rozkaz posłania Uriasza na pewną śmierć. często mających znaczenie symboliczne. Gdy Uriasz zginął.

gdzie ma się rozegrać epicka bitwa między Kaurawami i Pandawami. bud-zahr. powyŜej ujścia do jeziora Genezaret. lek ten uwaŜano zazw. hebd. Bzik.Gita. pad 'chroniący (od)'. Owcza Sadzawka. besi. skr. Bhagawadgita . Botanicy dali mu nazwę lilak. wprowadzony do medycyny europ. z których tylko 3 rosną w Polsce. z fr. sprowadzony ok. Gita wywarła wielki wpływ nie tylko na filozofię i literaturę indyjską. 1563 z Bałkanu przez Konstantynopol (i dlatego w Polsce nazywany bzem tureckim). kosztowny lek. brzegu Jordanu.staroŜ. Bez . z arab. na polu bitwy Kurokszetry. 2-3.Betesda.niezwykle atrakcyjna dzielnica Los Angeles (USA). gdy anioł poruszał jej wody.nazwa ta obejmuje ok. Ew. ang. Xix w. Data powstania . 5. ze słynnym Bulwarem Zachodzącego Słońca. nie ma z bzem nic wspólnego prócz pot. w pobliŜu Hollywood. wg Biblii miejsce urodzenia apostołów Piotra. za skamieniałe łzy jelenia. zahr 'trucizna'. besy. por. Andrzeja i Filipa. Bezik . badizahr od pers. por. wcieleniem boga Wisznu. w dawnej Polsce ceniony juŜ od średniowiecza równieŜ jako odtrutka (stąd nazwa). sanskrycki poemat religijno-filozoficzny. Awatar) i ArdŜuną. Noszący potocznie nazwę bzu krzew Syringa vulgaris z rodziny oliwkowatych. architekturze.).. miejscowość w Palestynie na wsch.gra w karty z pocz. ale takŜe na myślicieli i pisarzy europejskich. od świątyni jerozolimskiej. Bezoar . nazwy. wg Jana. będący częścią Mahabharaty (zob. złoŜony z 18 części i siedmiuset dystychów dialog między Kriszną (8. w śrdw. bez czarny i bez koralowy. która się jednak nie przyjęła. Betsaida (2) . przez Arabów. zbudowanymi przez gwiazdy filmowe.Betsaida (1) . połoŜona wg Biblii na płn. podobna do mariasza. miała uzdrawiać wchodzących do niej chorych. sirotka. Siloe. zwana teŜ ewangelią Kriszny. grupa kart w tej grze: dama pik i walet karo. por. przedstawicielem ludzkości. pad-zahr. 20 gatunków. Beverly Hills . często cudacznej. wyrabiany z kulistych tworów powstałych w przedŜołądkach kóz bezoarowych. besigue. bazahr. Sunset Boulevard i domami o oryginalnej.strutka.

nazwa Indii w języku hindi. np. por. Bharat . takich jak Ŝona (w sensie 'kobieta' do Xvi w. teŜ Bicz(ownicy).dawn. Lis(owaty). polska nazwa kobiety. Klęska ta pozbawiła Czechy niepodległości na trzy stulecia i poddała je germanizacji. odzieŜ lekką. Białe konie ofiarowywano słońcu.hist. pol. sanskr. Henryk Iii. zob. BiałowieŜa . przeciwnicy Czerwonych w czasie powstania 1863 r. Białokurowaty . kontrrewolucjoniści. wyd. w Polsce . Czeska armia protestancka pod wodzą Chrystiana. została pobita przez wojska austriacko-niemiecko-hiszpańskie obozu katolickiego pod dowództwem hr. konserwatyści. reakcjoniści.nieznana.wzgórze na zachód od Pragi. prostotę. delikatne. prządka. Biały . 'pieśń błogosławionego'. białe słonie były święte w Syjamie. Białoskórnik . jasnowłosy. polit.stronnictwo zachowawcze. Na Wschodzie kolor biały jest symbolem starszeństwa. kiedy jeszcze nazwę kobieta odczuwano jako ubliŜającą. . białe byki wybierali na ofiarę druidzi. niewiasta. StaroŜytni kapłani.zob. Przydomek wielu władców.białka. miękkie. Puszcza (Białowieska). bilokuryj. płowy.garbarz wytwarzający skóry jasne. uczciwość. gdzie 8 Xi 1620 stoczono pierwszą wielką bitwę wojny trzydziestoletniej. do Xviii w. albinos. z ukr. niewinność. Biała Góra . na rękawiczki. zob. Kobieta. bezwględnym represjom i absolutystycznej władzy Habsburgów.. Białogłowa . Biali . W staroŜ. równieŜ druidzi. od białego zawoju (podwiki) noszonego przez męŜatki.). prawdę.. Johanna Tilly. Barwa (Biała). 1910. blondyn. księcia Anhaltu. uŜywana obok innych nazw. nosili na ogół białe szaty liturgiczne. por. zamszową. Leszek Biały. wyŜszości.kolor symbolizujący zazwyczaj czystość. jasny. Egipcie głowę Ozyrysa zdobiła biała tiara. jak np. koŜuchy itp.

wł. 1300 we Florencji po wygnaniu gibelinów w Xiii w. Biała izba . a nawet do Wilanowa czy Jabłonny.widmo a. Biała Dama . starannie utrzymane. nie chcąc podporządkować się papieŜowi Bonifacemu Viii. legendy te zawędrowały teŜ do Polski. Królowa. aby móc skuteczniej stawiać opór cesarzowi. jak Grabów.broń sieczna a.zob. bogini przyjmująca dusze dziewic i dzieci. u brodów. podczas balotaŜu (tajnego głosowania) głos za przyjęciem do klubu. Biała gałka . Z wielu (zwł. policją itd. parlamentariusz z białą flagą jest nietykalny. w okresie wojny domowej w Rosji a. gościnno-sypialne.pot. Biała broń . Biała flaga . zwł. Biała gwardia . Biała królowa . Biała emigracja . Czarni byli zwolennikami pójścia na kompromis z papieŜem. chęci rozpoczęcia rokowań z nieprzyjacielem. por.wysoka temperatura ciała połączona z majaczeniem. W Normandii Białe Damy czaić się miały w parowach. na co dzień mało uŜywane. Potulice. śmierci. demonstrujące zamoŜność domu.Rosjanie. Czarny (Czarna izba). być moŜe. Biała (i) czerwona . jak i cesarza. a Biała Dama to dawna Holda czy Berchta.w dawnym domu szlacheckim i chłopskim pomieszczenie reprezentacyjne. Zjawa taka ma być zwiastunką nieszczęścia a. po) okresie Wojny Domowej 1918-20 udali się na emigrację. a gdy odmawiały ciskały go w zarosły pokrzywami dół. które utworzyły się ok. Rydzyna i in. Bianchi.Biali i Czarni .międzynarodowy znak poddania się a. opuścili w 1301 miasto (wśród nich Dante i ojciec Petrarki) i na koniec przyłączyli się do gibelinów. o nastawieniu antyradzieckim. Biała gorączka . niemieckimi) pałacami i zamkami łączy się legenda o pojawiającym się nocami duchu pokutującej morderczyni a. zagroŜeni przez zbliŜające się wojska Karola de Valois.dawn. czarodziejka w folklorze wielu krajów Europy. pozostałością mitów germańskich. niewinnie zamordowanej pani zamku.. Chorągiew. Biali chcieli utrzymać Florencję niezaleŜną zarówno od papieŜa. Opera komiczna (1825) Francois Boieldieu. Neri. mostków i w innych ciasnych przejściach. którzy w (a. Kopaszewo. aby się nauczył grzeczności. zapraszały przechodnia do tańca: jeśli się godzili nie czyniły nic złego. dwie frakcje stronnictwa gwelfów. rosyjskie emigracyjne związki polit.. . bredzeniem i halucynacjami jako skutek ostrego zatrucia alkoholem. Legendy te są. kłująca.zob. kontrrewolucyjne formacje wojsk. do rezydencji wielkopolskich.

państw.-kat. Biała Liga . subpolarnych w okresie przesilenia letniego. Biała RóŜa .biały pieniądz. śółty (śółta księga). amer. Biała magia . drób. Białe karły . Gęstość materii we wnętrzu białych karłów moŜe przekraczać 100 ton na 17cm sześcienny. zawierająca zbiór informacji na jakiś temat polit. Offenbacha. Ku Klux Klan. Białe kołnierzyki . Biała śmierć .działanie mające na celu wywoływanie zjawisk nadnaturalnych bez pomocy złych duchów. Biała niewolnica . White Paper. zwł.Biała księga ..w okolicach polarnych a. takŜe podobne publikacje rządów in. Biała pagoda . dynastii York.z 1651 r. od Zakazanego Miasta. ang. Białe małŜeństwo . kobieta sprzedana do domu publicznego. nie zachodzi wcale. w dawnej Polsce moneta srebrna. mariage blanc.ślad zwierzyny na śniegu. społ.gwiazdy o masie zbliŜonej do masy Słońca. Białe noce . w parku na płn. a. zmuszana do prostytucji... zob. white collars. Białe noce . Białe mięso . debiut operetkowy w 1 akcie (ParyŜ 1855. Biała niedziela . sentymentalno-sielski wodewil. Rośliny (Emblematy). do Ameryki Płd. zawarte w celu nabycia a. White League. zob. bez zamiaru współŜycia seksualnego. za granicę.ang.opowieść sentymentalna ze wspomnień marzyciela (1848) Dostojewskiego.w kościele rz. np. kiedy słońce zachodzi na krótko a.formalne.śniegi i lody groŜące śmiercią. kobiety. wraz z Dwoma ślepcami) J.cielęcina. ominięcia jakiegoś prawa. Une nuit blanche. niedziela pasyjna. publikacja rządu brytyjskiego przeznaczona do sprzedaŜy publ.dawn.emblemat ang.urzędnicy (w odróŜnieniu od robotników). Biała noc . późn. Biała płeć . fr. piąta niedziela wielkiego postu. Czarny (Czarna magia).fr.ang. Biała stopa .dawn. por. . lecz o rozmiarach podobnych do Ziemi. fantazja romantyczna. Biała moneta . w Pekinie.

zob. 7.mrozik. albo lapillo. Biały Dom(ek) . posiadłość niewarta pieniędzy łoŜonych na jej utrzymanie. z Satyr. 202. Biały balet . polityka prezydenta USA. wg islamu dusze sprawiedliwych śpią jako białe ptaki pod tronem Allaha aŜ do dnia Sądu Ostatecznego. przeniesiona późn. Biały kos .Białe szycie . a.zob. unikat. legendarnych królów Awy. sadź. których chcieli zrujnować. tańczony przez biało ubrane tancerki i tancerzy w białych spodniach i czarnych aksamitnych kurteczkach. wprowadzona oficjalnie przez prezydenta Teodora Roosevelta. gdy okopcone mury spalonego w 1814 przez wojska brytyjskie gmachu otynkowano na biało. bezuŜyteczna godność a. wg tradycji póŜniejsi władcy Syjamu obdarowywali białymi słoniami dworzan. od białych kostiumów graczy. Biały kamyk . Biały murzyn .tenis. rarytas. por.człowiek wyzyskiwany. dusza człowieka. Biały ptak . wnętrza: Jan Bogumił Plersch i Jan Ścisło.woda jako siła napędowa elektrowni wodnych. aby nadzorował gospodarkę jego dworu. kredą. Biały mróz .romantyczny. Biała moneta. zbudowany w 1774-76 przez Dominika Merliniego.łac. świętemu słoniowi przydawano urzędnika wysokiej rangi.sumienie a. Biały car . rara avis 'rzadki ptak. Biały sport . Biały mazur . w Waszyngtonie od czasu. szycie bielizny. Biały Dom . przen. Biały taniec . na carów Rosji jako carów moskiewskich. urząd.pop. nazwa siedziby prezydenta Stanów Zjedn. jako źródło . Biały węgiel .nazwa najstarszego spośród kniaziów Rusi powstała za czasów tatarskich.Rzymianie zaznaczali w kalendarzach szczęśliwe dni białym kamykiem. cięŜko harujący dla cudzej chwały.dawn. Biały pieniądz . szreń. szron. rzadkość'. Juwenala. Taniec.ostatni na balu.pierwszy pawilon wzniesiony w Łazienkach przez króla Stanisława Augusta. zamróz. przen. nędznie wynagradzany. łac.czarodziejski ptak folkloru baskijskiego. tańczony nad ranem. kosztowna. Biały kruk . fenomen. Biały słoń święte zwierzę Syjamu za czasów dawnych. gwizdanie jego przywracać miało wzrok niewidomym. Czarny (kamyk).

i pałacyk gościnny z 1771 uzupełniają zespół pałacowy. Za pałacem rozległy ogród tarasowy z fontannami. w 1691-97 przez Tylmana z Gameren w stylu barokowym. zbrojownia z Xviii w.. Trzykondygnacyjny korpus główny pałacu ma 3 ryzality od dziedzińca.zob. templariusze nosili czerwone krzyŜe. ok. zdanie: 'Wszystko co posiadam. Orzeł biały . m. końca Xix i pocz. które wg Cicerona (Paradoxa.ang.śrdw. Orzeł. spalony w 1944. pne. noszę z sobą'. eufemistyczne określenie kolonializmu Imperium Bryt. Rycerze Białego KrzyŜa .Potockich.energii w ogóle.łac. Bias z Prieny . części Niziny Mazowiecko-Podlaskiej. Wojna Białej i Czerwonej RóŜy . white man's burden. 8) powiedzieć . 2 wydłuŜone skrzydła boczne łączą się z korpusem za pośrednictwem galerii i pawilonów.miasto wojewódzkie nad rzeką Białą we wsch. Biały Wieloryb . 'między dziedzińcem a ogrodem' . fr. boczne przykryte hełmami.joannici (zob). Ponad śnieg bielszym się stanę .zob. śeromskiego. super nivem dealbabor. Mędrcy). z Vi w.. Prawa miejskie od 1749. Wojna. w Xiv w. Xx w. od 1659 w posiadaniu Stefana Czarnieckiego (z nadania królewskiego). gnome). KrzyŜacy .w Karii półlegendarny mędrzec gr. Moby Dick. 1. 1. od 1771 . 1919. (zob. Białystok .in. przez wielkiego księcia lit. któremu staroŜytni przypisywali autorstwo wielu pergaminów (gr. Giedymina.nie rymowany. Kiplinga.zob. 1899. Pałac . jest dziś siedzibą Akademii Medycznej.czarne. zameczek gotycko-renesansowy przebud. W 1760-71 wnętrza przyozdobiono klasycystyczną dekoracją malarsko-rzeźbiarską. tytuł wiersza R. jeden z siedmiu mędrców gr. z Biblii.. 1726 rozbudowany przez Jana Zygmunta Deybla dla Jana Klemensa Branickiego na wielkie załoŜenie pałacowo-ogrodowe . pawilonami i rzeźbami. Brzemię białego człowieka . odbudowany wg planów z 1726.które nazwano w Polsce Wersalem Podlaskim. Biały wiersz . tytuł sztuki St. Psalm 50.. Pałac. 9. Brama z 1758. usprawiedliwianego przez obrońców jako obowiązek moralny "wyŜszych" białych narodów w stosunku do "zacofanych" kolorowych ludów w koloniach. wieś załoŜona prawdop.z pałacem usytuowanym entre cour et jardin. później Branickich.

w niewielkiej części w koine. wersje istniejące opierają się gł.13 ksiąg. Pozostałe 7 ksiąg deuterokanonicznych uwaŜa się poza kanonem katolickim za apokryfy.9 ksiąg. 'prawo'.).. Prorocy. Księgi historyczne: 4 Ewangelie i Dzieje Apostolskie. Ii. greckim i aramejskim (Ew. 4.21 ksiąg. biblia 'księgi') uznane za święte przez judaizm. 3.. Numeri. zachowany tylko w jęz. Księgi dydaktyczne . teŜ Mit(y i legendy. Stary i Nowy Testament. . wg Mat. w jęz. Pawła i 7 listów powszechnych. newiim . łac. Kanon katolicki.. Przekład łaciński z Iv8V w. Pentateuch. jeden z najstarszych pomników lit. jest dotąd urzędowym tekstem Starego i Nowego Testamentu w kościele kat. uwzględniający treść ksiąg: 1. Genesis. a. Tekst oryginałów (autografów) zaginął.mn. Udzielił teŜ rzekomo mieszkańcom Jonii oryginalnej rady. Omnia mea mecum porto. Nowy Testament . tzw. zob.. hebr. 2. Leviticus. Księgi dydaktyczne: 14 listów św. Ludzie są przewaŜnie źli . Stary Testament . a przez chrześcijaństwo równieŜ za natchnione przez Boga.. Tora hebr.maksyma Biasa. pismo' w l. I w. gr.). a poł. napisany w jęz. grece hellenistycznej. 2. Deuteronomium.). zob.powstał między poł. Księgi prorockie . księgi (gr.miał porzucając ojczyznę. Kanon obejmuje 27 ksiąg: 1. Biblia . która wypisana była podobno na ścianie świątyni Apollina w Delfach.. ksiąŜka. pne.16 ksiąg. Pięcioksiąg. 3. Wulgata.powstał między Xii a Ii w. zob. najwcześniejsze manuskrypty pochodzą z Iii i Iv w..21 ksiąg. na Septuagincie i Masorze (zob. Prorok (Prorocy izraelscy). pierwotne teksty zaginęły.Pismo św. Pisma. biblion 'zwój papirusu. 2. Exodus. gr. hebr. Kanon Ŝydowski i chrześcijański z wyjątkiem katolicyzmu: 1. ketuwim .. aby zagroŜeni przez Persów uciekli na Sardynię. Księgi historyczne . hebrajskim i aramejskim.

Szarffienbergów pierwszy drukowany katolicki przekład polski Jana Leopolity.?). Księgę prorocką .. 1. kanoniczny tekst protestancki. niŜej Biblia Gutenberga. Biblia 42-wierszowa .. Biblia króla Jakuba a. właśc. starosłowiańska . polskiego Xv w.zob. Jest jeszcze w uŜyciu.) Biblia Leopolity a. wydany w 1611.Objawienie św. ale ziemia była nieuŜyteczna a próŜna.. z tego jeden w bibliotece Seminarium Duchownego w Pelplinie. słynny błąd: "kuszony do diabła" zamiast "od diabła". w 1563 nakładem Mikołaja Radziwiiła Czarnego. arcydzieło sztuki typograficznej. Cyryla (Konstantyna) w Ix w. Mazarina. dokonany 1604-11 przez grupę uczonych na zlecenie króla Jakuba I (James I). był ogromny.pol. przekład Starego Testamentu z tłumaczenia czeskiego dokonany dla 4. gdzie odnaleziono znaczną część przekładu. (Gen.wydana w 1561 na zlecenie nakładców M. szaroszpatacka . Biblia królowej Zofii (Sonki) a.in. Biblia królewiecka . a Duch BoŜy na świecie linad wodami. kapelana Jędrzeja z Jaszowic na zlecenie królowej-wdowy.przełoŜona przez św. wydruk. Jedna z najdróŜszych ksiąg świata. m. Jana. na utworzony przez Cyryla i Metodego język staro-cerkiewno-słowiański. w 1454855.in. m.największe osiągnięcie warsztatu Johanna Gutenberga. radziwiłłowska . stał się tekstem obowiązującym niemal dla wszystkich angielskich sekt protestanckich. 1. Jego wpływ na literaturę i język ang. i S. niŜej Biblia Seklucjana. stąd nazwa. zob. Ŝony Władysława Jagiełły w 1454 przez kilku tłumaczy.. Biblia Gutenberga a. z ok. dedykowany Krzysztofowi Radziwiłłowi. wydanie z błędami druk.. pierwszy szeroko znany i opisany egzemplarz znaleziono w Bibliotece Mazarina w ParyŜu. w 1760 r. szarffenbergowska ..zob. a ćmy były na twarzy przepaści.3. 42-wierszowa . Biblia gdańska . przekładzie Wulgaty (Xv w. księdza Jana Nicza ze Lwowa. . WaŜniejsze przekłady: Biblia brzeska a. słowiański. z 1632 (nowa edycja w Biblii brzeskiej). 200 egzemplarzy zachowało się 46. nazwa od miasta Sarospatak na Węgrzech. niŜej Biblia nieświeska. Na początce Bóg stworzył niebo i ziemię.zob. prawdop. przekład kalwiński wyd. najstarszy literacki jęz. Wersja autoryzowana . a. Apokalipsa. Biblia łacińska.przekład pol. Biblia Cyryla i Metodego a. Biblia Budnego . oparty na nie zachowanym do dziś pełnym śrdw.najwaŜniejszy zabytek jęz.przekład angielski.

zob. analfabetom jako namiastka lektury Pisma św. Psalm (Psalmodie. obrazkowa ksiąŜką dewocyjna. Biblia Szarffenberga . angielski.zob. języka narodowego i literatury nm.przekład ariański Jana Kiszki wyd. Biblia nieświeska a. i przysłuchiwać się ich mowie. po łacinie.przystosowanym językowo do polszczyzny Xvi w. Luter w Przesłaniu od tłumacza: "Nie naleŜy pytać. najwcześniejsze ksiąŜki drukowane . słuŜąca w śrdw. niŜej Biblia Seklucjana.. Biblia Mazarina . od nazwiska ang.naprzód z bloków (desek drzeworytniczych) później z ruchomych czcionek.). wyd. Septuaginta . Nowy Testament . Biblia radziwiłłowska . pierwszy z 1380 (pierwszy kompletny przekład ang. Murzynowskiego . Biblia Seklucjana a.najwaŜniejszy z nowoŜytnych przekładów Biblii. Przekład ariański Marcina Czechowica z 1577. Wersja autoryzowana zob. i gr.zob. Biblia Wujka .zob. tzw. w 1534 roku. w NieświeŜu nakładem Kawieczyńskich. napisany pięknym. śołtarze).łac. Biblia Wiklifa .zob. pod kaŜdym obrazkiem.znakomity przekład jezuity Jakuba Wujka (w 1593 Nowy Testament. z krótkimi objaśnieniami. Psałterze. który jednak z przekładami tymi nie miał nic wspólnego.dwa przekłady Wulgaty na jęz." Wyd..pol. Były to prawdop.zob. 'Biblia ubogich (duchem)'. wyŜej Biblia królowej Zofii. dzieci na ulicy. który dzięki temu dziełu jest datą powstania nm.zob. wyŜej Biblia Leopolity. człowieka z ludu na rynku.. do dziś Ŝywym językiem polskim. drugi o kilka lat późniejszy. Psałterz .. wyŜej Biblia brzeska. przekład luterański Nowego Testamentu Stanisława Murzynowskiego. renesansowym. wyŜej Biblia króla Jakuba. teologa i reformatora relig. zazw. Budnego . Biblia pauperum .. Biblia Murzynowskiego . na niemiecki.pol. Johna Wiklifa (zob. Biblia szaroszpatacka . przekład ariański z 1570-72 Szymona Budnego wyd. w 1574. królewiecka. . jak tekst łaciński powinien brzmieć po niemiecku. z języków hebr. a.całość). wyŜej Biblia Gutenberga. w 1599 . w 1552 w Królewcu nakładem księgarza Jana Seklucjana.). ale trzeba pytać matki w domu. tł. Biblia Lutra .

a po 2. Akadów. 1812 w Poturzycy przez Jana Kalasantego Dzieduszyckiego. od dzielnicy miasta. AmbroŜego. w znacznej części włączana do zbiorów Ossolineum.zapoczątkowana w 1850 przez Wiktora Baworowskiego. ale daty ich są sporne. kiedy kalif Omar zdobył Aleksandrię. Poeta Kallimach z Kyreny opracował katalog zbiorów stanowiący pierwszy zarys historii lit. zgromadziła całe niemal piśmiennictwo greckie i wiele innych. Layarda.. Apollonios z Rodos.zob. uniwersytetu w Oxfordzie. zw. przekazana w spadku do uŜytku publ. w Krakowie w 1876. Biblioteka Baworowskich . Eratostenes z Kyrene. biskupa Mediolanu. a nawet w jakiejś części. . Izabeli Czartoryskiej w Świątyni Sybili w Puławach. wzbogacony następnie przez Adama Kazimierza i Adama Jerzego Czarłoryskich. Arystofanes z Bizancjum i Arystarch z Samotraki. w poł.? Wg legendy. Nar.. nowy budynek w 1946.zal.in. Oddana do uŜytku publ.zał.). Biblioteka Aleksandryjska .ostatniego wielkiego króla Asyrii. arcybiskupa Mediolanu. we Lwowie przez Włodzimierza Dzieduszyckiego. w 1455 przez księcia Humphreya. głównie staraniem Sir Thomasa Bodleya. Serapejon. Biblioteka Dzieduszyckich . Bodleian Library. m. wychodząc z załoŜenia. Biblioteka Czartoryskich . i małej. przy świątyni Serapisa. Zenodot z Efezu. w 1609 w Mediolanie .. 1564-1631. zał. Biblioteka Ambrozjańska . stąd nazwa. zał. Składała się z 2 części: wielkiej. Biblioteka. Niewielką uratowaną część oddano do uŜytku publ. Vii w. od 47 pne. odbudowana w pocz. są zbyteczne. odkryta w ruinach Niniwy w 1853 przez A. Bruchejon. H. przez Ptolemeusza I Sotera wraz z Muzeum (zob. W 1831 zbiory skonfiskowano i wywięziono do Petersburga..jako prywatny zbiór kardynała Borromeo. a w 1880. ofiarowana społeczeństwu. wojnie świat. Dziś Zbiory Czartoryskich w Muz. 669-626 pne. zw. Xvii w. kazał zuŜyć zwoje Biblioteki do opalania łaźni publicznych. Biblioteka uległa całkowitej zagładzie w kilku poŜarach. w 1857. nazwa od św. Babilończyków i Asyryjczyków (obecnie częściowo w Muzeum Brytyjskim).księgozbiór ks. zburzona za Edwarda Vi. a jeŜeli inną. do V w. są szkodliwe. Biblioteka Assurbanjpala . Ŝe jeśli zawierają tę samą treść co Koran. liczyła od 400 do 700 tys. zwojów. Biblioteka Bodlejska. w Krakowie. ofiarowana krajowi i przekazana do uŜytku publ. ok. wraz z Muzeum. w której zgromadził oryginały i odpisy piśmiennictwa Sumerów. ang. we Lwowie w 1900.największa i najsłynniejsza biblioteka staroŜytna. Zarządzali nią znakomici uczeni gr.Wulgata ..

Biblioteka Publiczna m. Lorenzo. Biblioteka Ossolineum . od 1914 we własnym gmachu przy ul. w 1838 przez Adama Jerzego Czartoryskiego. rozpoczęta przez Michała Anioła w 1524.zał. Jagiellonka) . teŜ Ossolineum. Po wygnaniu Medyceuszy z Florencji zbiory przeszły pod opiekę zakonników u św. w znacznej części rewindykowane. Kierbedziowej).st. obecnie znacznie rozbudowana. Ludwika.zał. wojnie świat. Biblioteka Polska w ParyŜu . pierwsza polska biblioteka narodowa. zał. a w 1921 przez Bibliotekę Pawlikowskich z Medyki. największa w Polsce do Xix w.biblioteka przy kościele św. w Warszawie w 1844 przez gen. Odkupione od nich przez papieŜa Leona X. Oddał je Florencji papieŜ Klemens Vii (Giuliano de Medici). W czasie 2.powstała przez połączenie i przewiezienie do Warszawy w Xix w. oddana narodowi.. od 1829 w Kórniku. w 1880 przejęta przez Zamoyskich. podpalona przez Niemców. załoŜona w 1893 jako czytelnia nauk.Biblioteka Jagiellońska (pop. biblioteki Jana Zamoyskiego w Zamościu (Xvi w.w Krakowie. w czasie 2. od 1953 placówka naukowa PAN. po I. w 1925. Warszawy . W 1946 większa część zbiorów przeniesiona do Wrocławia. 'pokarm dla ducha'. 1364. Leopolda Kronenberga i Henryka Sienkiewicza. przez Adama Tytusa Działyńskiego w 1817 w Konarzewie. S. Zbiory w 1795 wywiezione do Petersburga.zał. i otwarta w 1747 w Warszawie przez braci Józefa i Andrzeja Załuskich. we Florencji. Wawrzyńca. Numimentum spiritus . zbiory zniszczone w 80%. Zaczątkiem jej były prywatne zbiory Cosima i Lorenza de Medici w Xv w.łac. Biblioteka Załuskich . Marka we Florencji. od 1853 we własnym gmachu na Wyspie św. Ossolińskich we Lwowie. wraz z Muzeum. Biblioteka Kórnicka . 1817. spłonęła. Wincentego Krasińskiego. Biblioteka Ordynacji Krasińskich . w 1944.) i księgozbioru Akademii Zamojskiej. wojny świat. ukończona w 1568. wojny świat. zał. Koszykowej 26 (dar E. pomnoŜony w 1823 przez zbiory Lubomirskich z Przeworska. niemal w całości spalone. Laurenziana . zniszczona przez Niemców niemal doszczętnie w 1944. najstarszy i największy ośrodek dokumentacyjny historii Polski za granicą.najstarsza i najznakomitsza biblioteka publiczna w Polsce. przez Samuela Dicksteina. W 1775 Hugo Kołłątaj połączył biblioteki wydziałowe w jedną bibliotekę Uniwersytetu Jagiellońskiego.księgozbiór Zakładu Narodowego im. jedna z najstarszych i najwaŜniejszych bibliotek polskich. napis na dawnej . Juliana Ursyna Niemcewicza i Karola Sienkiewicza. Zob. który je zabrał do Rzymu i wzbogacił z myślą o ich późniejszym zwrocie.zał. Biblioteka Ordynacji Zamoyskich .

Flagellum 'bicz') czionkowie śrdw. fr. Biczownicy a. szli ulicami. 1492-1556. autor pięciu komedii. własność kapituły krakowskiej. w nim cenny obraz Opłakiwanie Chrystusa (Xvi w. ale rozebrani do pasa. Ruch powstał ok. Bicz BoŜy . bicornis 'dwurogi'. krośnieńskim.gr. Bicz. nazwa Albati a.-ok. zob. 'sanatorium dla umysłu'. w Xiv w. Attyla. sprzed 1604. gł.późnogotycki.szkolę katów. w mieście załoŜono "uczelnię" .Węgry w Xv w. z łac. teŜ Nur ad-Din i Szama ad-Din.. Fragmenty murów miejskich z basztą katowską. Zabytki z Xiv-Xvii w. Zoil. swobodnych erotycznie sonetów i dialogów. Bicz chrześcijan . własność królewska. kaplice z 1521. Tricome. zob. Kiedy na Podkarpaciu powstała plaga zbójnictwa.kilka sznurów korali związanych razem. królem jerozolimskim. Chichevache. 1519. Bicz ksiąŜąt . z pol. z Baldwinem Iii. Xv w. i . por.. Biecz . prawdop. zbud. 1260 we Włoszech.). biczowali się publicznie. adaptacja napisu na portalu Biblioteki Aleksandryjskiej: Psyches iatreion.Bibliotece Królewskiej w Berlinie.(z łac. w końcu Xiii w. wzmianki o mieście od 1023. pisarz wł. prowadzi wiele wojen z krzyŜowcami. pulpit muzyczny z 1633 z płaskorzeźbami. Bicz Homera . bikom) kapelusz dwuroŜny modny na przełomie Xviii i Xix w. w Polsce noszony przez asystę pogrzebową jeszcze w międzywojniu. Bianchi). ale przybrał na sile w czasie epidemii "czarnej śmierci" 1348-49. Bicorne . późnorenesansowy ołtarz gł. waŜny ośrodek handlowy z rozwiniętym tkactwem lnianym na szlaku Polska . okładając się batami do krwi i śpiewając pieśni pokutne. Bicz korali .(wym. Xvi w. z bogatym wyposaŜeniem wnętrza. stalle późnogotyckie z pocz. potem w Niemczech. we Francji.Nur ad-Din. W białych ubiorach (stąd ich wł. Kościół parafialny BoŜego Ciała . w 1780. W 1349 zakazany przez papieŜa Klemensa Vi. częściowo i w Polsce.miasto nad rzeką Ropą w woj. którzy odbywając wędrówki pokutnicze. zwalczany przez kościół. bractw religijnych. muzułmański władca (atabeg) Aleppo i Mosulu.in. m.). 1118-74.Pietro Aretino.zob. Miejce urodzenia Marcina Kromera (zob. siedziba sądu wyŜszego prawa magdeburskiego. Homeromastiks. po czym wygasł. Kapnicy. Flagelanci . a takŜe ostrych satyr. zob.

publikowanych w 1855-57 w "Fliegende Blatter".. z rzędami kaplic bocznych i monumentalną. rzekomego autora wierszy Adolfa Kussmaula.część dzielnicy śoliborz w Warszawie. S. dziś trzy wielkie osiedla mieszkaniowe wg projektu Marii i Kazimierza Piechotków.(wym. na linii murów miejskich. płn. Xvi w.. kiedy zostaje marszałkiem nadwornym koronnym. nazwa podmokłych.zob. błotnych. F. masywne). Kościół zbud. wygodne. oświetlenie. nawiązuje do dzieł baroku wł. gdzie w 1. w latach 1603-42 wg projektu Andrzeja Spezzy i Jana Seccatori. Bielawa . które po przekwitnięciu rozrastają się w gęsty. 1683-1766. biały puch nadający łące białawe zabarwienie. jednonawowy.bieda. obronna dzwonnica z Xv-Xvi w. w ksiąŜce (Biedermaiers Lebenslust) w 1869. od nazwiska satyrycznej postaci nm. Obie nazwy od białego ubioru zakonnego kamedułów. Opiekuje się Warszawą z niezwykłą na czasy saskie energią i kompetencją. bi:dermajer) niemiecka kultura mieszczańska okresu 1815-48. z łac.część dzielnicy Zwierzyniec w Krakowie.. portale późnogotyckie z Xv-Xvi w. poł. w Polsce pop. Bielany (2) . Biedermeier . Austrii. Sautera i Ludwiga Eichrodta. Dzięki niemu rozwiązano palące zagadnienia Ŝycia miasta: bruki. uszkodzony dzwon gotycki z 1382. epitafia z Xv-Xvi w. Gorze się nam stało! Bielany (1) . styl meblarstwa i wnętrzarstwa Niemiec. torfowych łąk. 2-wieŜową fasadą.. pastwisk. pochodząca od szczecinek okwiatu wełnianki. wyd. Biedka . zwł. krajów słowiańskich i Danii (meble funkcjonalne. Srebro).barokowe z Xvii w. proste. część dawnej wsi Pólków stała się własnością kamedułów i otrzymała nazwę Bielany. porządek . Bieliński Franciszek .lud. biga 'wóz parokonny'. obrazy Tomasza Dolabelli z Xvii w. od 1732. W 1742 zostaje marszałkiem wielkim.ok. filistra Gottlieba Biedermaiera o umyśle ciasnym i śmiesznym. Biegajcie! Biegajcie! . z bogatym wyposaŜeniem wnętrza.. gdzie znajduje się kościół i erem kameułów na Srebrnej Górze (zob. dwukołowy wóz bezresorowy o dwóch dyszlach.. renesansowe nagrobki z pol. Xvii w. w Xviii-Xix w. w 1916 włączona do Warszawy.

) Bielski Marcin . biały ubiór. (kościelna) komŜe. nieco później nazwana od funkcji Bielińskiego Marszałkowską. Osią tego nowo zagospodarowanego terenu osadniczego była wytyczona ulica szerokości 26 m. odzieŜ spodnia. a autorem planu był zapewne Jakub Fontana. białość. 'Międzynar. obrusy ołtarzowe itp. Wprowadził atmosferę względnego ładu.ogniowy.impreza (wystawa. strój. Wystawa Sztuki Nowoczesnej w Wenecji'.. Biennale . odbywające się od 1895 najstarsze i najsłynniejsze biennale artystyczne świata. poszewki. 77-78 (poł. alby. Xviii w. (Józef Dulski. jeślić Bóg DrzedłuŜy lata. Nowych mi ozdób i wygód dodałeś (. tj. 1495-1575.w 1757 Bieliński zakłada jurydykę Bielino. wł. 59-64.. Kronika (wszytkiego świata).. (bielizna pościelowa) prześcieradła. noszona pod ubraniem zwierzchnim. Jedni mnie błota i gnoju stolicą. w białą sukienkę. Do Franciszka Bielińskiego.. Jednym z miast będę najpiękniejszych świata. stworzył w 1742 Komisję Brukową. (. suknia. 53-54. białe nakrycie. Zaplanowano ją od Królewskiej do Świętokrzyskiej. (A. pierwszy historyk piszący po polsku i pierwszy polski zawodowy literat. dawn. juŜ za Stanisława Augusta Komisja Brukowa przedłuŜa ulicę do granicy pól miejskich (dzisiejsza Wilcza).) Z inszym juŜ cale pozorem Warszawa W oczach całego dzisiaj świata sława.). serwetki równieŜ kolorowe.wł. (stołowa) obrusy. serwety. Ulica Marszałkowska .ok. Gdy pięknym pokryć kamieniem kazałeś. Mickiewicz. który projektował domy jurydyki Bielino. . zajmującą się kontrolą finansów i przywilejów miejskich. Warszawa..) I mniemam. 2. Ty prawie wszystkie waŜniejsze ulice. podpinki. porządku i poszanowania prawa. festiwal) odbywająca się co 2 lata.dawn. kolor biały. zob. czystość miasta. biała szata. Tyś nowe domom przepisał granice. tabor miejski. z łac. biały obrus. 431. Pan Tadeusz. marszałka nadwornego koronnego.) Bielizna . Pośrodku szła dziewczyna w bieliznę ubrana. a w 1765 Komisję Boni Ordinis łac. pod sukienką. 'Dobrego porządku'.. Drudzy Plutona zwali okolicą. planując ją w kształcie kwadratu w układzie szachownicy. biennum 'okres dwuletni'. Esposizione Biennale Internazionale d'Arte di Venezia .

isl. Ŝe się juŜ ty bisisz. głupca. 8. niebem. szaleć. Jeden z twórców wiersza polskiego.mit. cz. 'Wielki Beniamin') od Sir Beniamina Halla.przest.5 tonowego dzwonu wybijającego godziny w WieŜy Zegarowej gmachów parlamentu bryt. Mickiewicz. skand. i Midgardem. 296. zob. tęczowy most między Asgardem. Iii. sc.Bierki . Bifrost . most miał się zawalić. Dziady. skórzana. kiedy dzwon został zawieszony. najczęściej na Ŝywność. gdy na stanie Ragnark.pop. upadek bogów.ogólna nazwa figur i pionków w szachach. autor pierwszej ksiąŜki drukowanej po polsku . pop. kaŜdego patyczka oddzielnie. szatan. widzę. Zob.) Biesagi . niegdyś forma imienia Bernard.ok. zakonników.diabeł (zob. bez poruszenia innych. Bigos . kolory tęczy miały być odbiciem jego drogich kamieni: jego straŜnikiem był Hajmdal. nazwa 13. Prekursor polskiego piśmiennictwa reformacyjnego. . kostki. w Londynie. Bies . "pierwszy Polak. pionków i dam w warcabach. dawn. bifo 'drŜeć'. co świadomie i konsekwentnie polszczyznę w piśmie uprawiał". rost 'ścieŜka'. Biesić się. z łac. Ezop (śywot Ezopa Fryga). Biernat. List (do księgarza). pierwszy polski pisarz świecki. Ej.modlitewnika Raj duszny (1513) oraz zbioru bajek. Senatorze. lewe (w kanach). Beiguss 'sos' a. która stała się symbolem gbura.worek podwójny a.. sakwa podwójna do przewieszania (przez barki) na piers i plecy. 1465-po 1529.). prostaka. (A. bisaccium 'mieszek dwoisty'. noszona dawn. Bleiguss 'okruchy ołowiane'. ziemią. kipieć ze złości. torba. dziadów itd. bisić się . czart. wściekać się.z nm. przez pieszych wędrowców. losy. Big Ben . głównego komisarza budowy w 1856. zazw. Biernat z Lublina . gra polegająca na zdejmowaniu patyczków z bezładnie rzuconego stosu. nazwany (ang.

próby ukończono w 1958. choreogr. Deklaracja (Praw 1689). które ogołociły wyspę z roślinności. 'Billy-dziecię'. ambarasu. Bonneya. Zamknięta w kotle. od "bombowego" wraŜenia wywoływanego przez strój a. mieszkaj w Biłgoraju . obrazujące zamoŜność .narobić kłopotu. galimatiasu. od Sfefana Batorego. a mieszkańcy mogli powrócić w 1969. Pan Tadeusz. sama idzie w usta.(wym. bo się z jarzyn dobrych sztucznie składa. muzyka: Aaron Copland.zob. grzybów i przypraw.: Eugene Loring. którzy swe sita sprzedawali równieŜ za granicą. Adama Gorajskiego. Bilitis . Nawarzyć (narobić) bigosu . Williama H. od Xviii w. słoniny. Mickiewicz. Chcesz zaznać raju. który w końcu Xix w.) Bigos hultajski . Bierze się doń siekana.miasto nad Ładą. Saba (Królowa Saby). Rodzaj westernu baletowego. Pieśń (Pieśni Bilitis). prawa miejskie na wzór magdeburski uzyskane w 1578 przez nowego właściciela. balet w 1 akcie (Chicago 1938). wedle Przysłowia. Billy the Kid . tytuł to przezwisko słynnego przestępcy amerykańskiego. kwaszona kapusta. bilowrajts) zob.ang. Biłgoraj . Która. aŜ ogień wszystkie z niej wyciśnie Soki Ŝywne.. (A.Potrawa nie lada Jest bigos. I praŜy się. Bilkis . RównieŜ nazwa skąpego dwuczęściowego damskiego kostiumu kąpielowego. Bill of Rights . gdzie w 1946 Stany Zjednoczone przeprowadzały pierwsze powojenne próby wybuchów bomb jądrowych. łonem wilgotnym okrywa Wyszukanego cząstki najlepsze mięsiwa. zmartwienia. moŜe od skąpych ubiorów mieszkańców atolu. Bikini . 832-839. w Kotlinie Sandomierskiej.z duŜą ilością róŜnorodnego mięsa. zabił w Meksyku przeszło 20 osób. 4.przysł. zamieszania. libretto: Lincoln Kirstein. aŜ z brzegów naczynia war pryśnie.atol w Archipelagu Marshalla na Pacyfiku. słynne miasto siciarzy.zob.

postać stworzona przez słynnego mima fr. ur. noszona przez zamoŜne damy. oznaka doktorska na wyŜszych uczelniach. fioletowy . bibosz. w dawnej Polsce cenna. (ba)wełny. Birotteau .okrągłe nakrycie głowy. z których w staroŜ. hulaka. dęty koralik. płótno. Bisior . Cesar Birotteau. Biret .nowoczesny Pierrot. łajdak'. z łac. Źródło (młodości).. 5. występująca w postaci wiązki jedwabistych nitek. BindaŜ . z nm. birretum 'czapeczka' od późn.-łac. i śrdw.zob. cienkie i lśniące tkaniny.. lekkoduch. lśniący. kryta aleja ze sklepieniem z kratownicy obrosłej pnączami i rozpiętymi na niej gałęziami lip i grabów (Xvi-Xvii w. bisior z lnu' .-łac. tkano kosztowne. Marcela Marceau. Birbant . ze śrdw. Bimini .zob.. Bindwerk 'bindaŜ' od binden 'wiązać'. Bindung 'wiązanie (tratw)'.teren nad drogą wodną. birrus 'płaszcz z kapturem'.). prokuratorów i adwokatów. wł. Bitbante Rocca to nazwa fikcyjna. Mickiewicz. 'Skała Hultajska'.siciarzy biłgorajskich. złoty młodzieniec. kanciaste nakrycie głowy duchownych: purpurowy-kardynałów.przest.reszty duchowieństwa kat.berso. z nm. czarny . delikatna tkanina z lnu. część oficjalnego stroju sędziów. 850-51. Romans ma tytuł: Hrabia. A. utracjusz. byssus 'len. birbante 'szelma. z wł. Bip . Pan Tadeusz.biskupów. kolebka ogrod. czyli tajemnice Zamku Birbante-rokka. chłodnik.wydzielina gruczołu bisiorowego niektórych morskich gatunków małŜów. 1923. Binduga .. na którym składa się drewno do spławu oraz wiąŜe i zbija tratwy.

Nat.zob.obraz (Xv w. ok. przen. Bitwa . teŜ Orzeł (z Meaux).tryptyk malarski.) Paola Uccella. Biskup z Meaux .zob. Londyn. Bitwa nagich męŜczyzn . Zał. stanowiącą dziś ośrodek muzealno-badawczy.dawn. Lipsk. nad jeziorem. Gall. miała 11 ulic poprzecznych. zuchwalec. grodzisko kultury łuŜyckiej z wczesnej epoki Ŝelaza (okres halsztacki). Jacques Benigne Bossueta. Bitwa narodów . który rezydował w tej diecezji od 1681 do dnia swej śmierci. Marignano. Bisurman(in) . teologa i kaznodziei fr. odkryte w 1933 przez miejscowego nauczyciela. tur. z gr.zob.wieś w woj. muzułmanin. Biskup i śmierć .kontaminacja z arab. jedną okręŜną i bramę wjazdową (z wieŜą obronną).zob. Kontrarak .dostojnik kościelny. zob. Biskup Rzymu . Bernardino della Ciarda wysadzony z siodła. Biskupin . około 120 m. Szkoła (świata). z cyklu Taniec śmierci.przydomek pisarza. Florencja. Na podstawie zachowanych fragmentów zrekonstruowano część grodu. do której wiódł pomost dębowy dł. bydgoskim. Nat. Biskup Hatto . Ŝart. Gall. 550 pne. urwis. opiekun'. Londyn. 1627-1704. (1454-57) Paola Uccella: Niccolo da Tolentino na czele Florentyńczyków. busr(a) 'paciorki' za pośredn. pogard.miedzioryt Antonia del Pollaiuola. Bitwa olbrzymów . bsre. na ówczesnej wyspie Jeziora Biskupińskiego osada obwiedziona falochronem z kilku(nastu) rzędów pali. Uffizi. Hatto I.papieŜ. Biskup . Bitwa pod San Romano (1 Vi 1432) . eptskopos 'nadzorca. hultaj.drzeworyt (1526) Hansa Holbeina Mł. mahometanin. Bitwa. obok wsi. składała się z przeszło stu domów drewnianych. Bitwa pod Anghiari i Bitwa pod Cascino .

łac. Bizun . Bonaparte kazał go pochować na szczycie Przełęczy Św. hieratycznie stylizowana. okładający batogiem. Dywizja Desaix uratowała sprawę. ale mamy jeszcze czas. Boćki. Palcat. raz. która wyraziła gwałtowne pragnienie ujrzenia wielkiego zwycięstwa.odpowiedź generała Louisa Charles'a Desaix Bonapartemu.).łac. nie ma nic okropniejszego niŜ wygrana bitwa . od 1453 . bogactwa dekoracji i kolorystyki. Austerlitz. poddańczy.(o stosunku do władzy) ceremonialny. Bizancjum . Jedna bitwa szerzej otwiera nam oczy aniŜeli dziesiątki lat spokojnych rządów .zob.pierw. Luwr. gałąź sztuki st.bat(og).. ParyŜ. zaiste!' jak rzekomo miał wołać okładany a. Bitwa trzech cesarzy . kańczug. Nahajka. Bysantium. powiedzenie Attyli w czasie bitwy w 451 z Aecjuszem pod Chalons-sur-Mame (zob. dworski. który o godz. Batrachomyomachia. uderzenie bizunem.z powieści Faraon. O. por. przewodnika grupy kolonizatorów gr. choć on sam poległ w ataku trafiony kulą w serce. .miedzioryt Andrea Mantegny. bizony 'naprawdę. kolonia gr. pochlebczy. Ŝe przegrał bitwę pod Marengo. do 1923 stolica Turcji. na europejskim brzegu Bosforu. aby wygrać nąstępną . powiedzenie zapoŜyczone od hrabiego D'Argenson. Korbacz. medytacje faraona. ok. 4 po południu 14 czerwca 1800 sądził." Bitwa trytonów . Bolesława Prusa. mówiąc: "Niech Alpy będą piedestałem jego grobowca. wschodnim zamiłowaniu do przepychu. stolica cesarstwa rzymskiego. a od 395 wschodnio-rzymskiego. Byzantion. Sztuka bizantyjska .zob. potem oficjalna sztuka Kościoła ortodoksyjnego o greckim poczuciu stylu. cerlaminisgaudia.gr. od imienia Byzisa.Micheletta da Corignola. 3. Harap. słuŜalczy. 3 (1897).z wyjątkiem przegranej .odpowiedź księcia Wellingtona pewnej damie.Istanbul. Bernarda. z węg. Pani. obłudny. 660 pne. uniŜony. Bitwa przegrana. z doryckiej Megary. potem Konstantynopol.-chrześc. Radości bitwy . z wieków cudotworny synu byczej skóry! Złych duchów egzorcysto. Bitwa Ŝab z myszami . Bizantyjski .

. przeleciał balonem kanał La Manche. ksiąŜę Marlborough i ksiąŜę Eugeniusz Sabaudzki pobili 13 Viii 1704 Francuzów i Bawarów pod marszałkiem Tallardem w jednej z najwaŜniejszych bitew hiszp. na wschód od Ulm. muchy w nosie. silnie trujący. proszku doskonały Na upór. Między Blenheimem i pobliskim Hchstadten.plecie. szaleje. w Szwabii (zach. osłaniające łuczników. ale o odmiennym zapachu i białych kwiatkach. blęnhajm) miasteczko nad Dunajem. dyl'. pospolita w Polsce. 1-4.w PodróŜach Guliwera (1726) Swifta . Do ugrupowania naleŜeli takŜe: Paul Klee. Naruszewicz.krenelaz. w 1788 latał balonem nad Warszawą. bal.poprawco natury! StróŜu durnej miłości. por. Oda do bizuna. Blenhelm .(wym. rajter) nm. którzy razili stamtąd nieprzyjaciela strzałami. 'Błękitny Jeździec'. wojny sukcesyjnej. dur go napadł. śrdw. blaszą:r).) Blanchard . Der Blaue Reiter . 1753-1809.. August Macke. plancus 'równy. RFN). zębate zwieńczenie murów obronnych z regularnie rozmieszczonymi prześwitami o wykroju prostokątnym. Gabriele Munter i Aleksiej Jawlensky. Szalej.wyspa oddzielona wąskim kanałem od kraju Liliputów. blerio). Czy się blekotu objadł? . które przyjęło nazwę od obrazu Wassila Kandinsky'ego. Blefusku .(wym. bredzi. płaski. odurzający wywar blekotu. 1872-1936. którzy w proteście przeciw orzeczeniom jury odłączyli się od stowarzyszenia Neue Knstlervereinigung. której opis był satyrą na Francję.Jean Pierre (wym. wykonał pierwszy w dziejach skok spadochronowy (z balonu wolnego) w 1785. francuski pionier lotnictwa. aeronauta francuski. z łac. miłosne zapały! (A.roślina z rodziny baldaszkowatych. Blekot . Blanki . w archit. Bawaria. awangardowe ugrupowanie artystyczne działające w Monachium w 1911-14.(wym. utworzone z jego inicjatywy oraz Franza Marca i Alfreda Kubina. podobna do pietruszki. Bleriot Louis .

(wym. dalej "Millie-Christine". Bliźnięta . Kastora i Polluksa. zbudowali architekci włoscy w 1515-24. co przyczyniło się do oswobodzenia Ryszarda. W zamku urodził się Ludwik Xii. łac.). blądę) pseudonim Jeana Francois Graveleta. zwołano tam Stany Generalne 1576-77 i w 1588. blądęl de nę:l) truwer pikardyjski z Xii w. ur. Didymoi. Wg legendy faworyt i zaufany Ryszarda Lwie Serce. Francji. Blondel De Nesle . Bliźnięta syjamskie . ośmiokątną zewn. z którymi mieli łącznie 22 dzieci. poświęcił majątek zdobyty na wynalazku reflektora samochodowego na konstrukcję samolotów.ksiąŜąt Chatillon. i znak Zodiaku przedstawiający. klatką schodową. Apollina i Heraklesa. Nirgala.pot. zdolne do dalszego Ŝycia po operacyjnym rozłączeniu a.(wym. Nazwa od braci Czang i Eng. rodem z Nesle (Pikardia.pilot. autor ok. bluą) nad Loarą. w pełni rozwinięte. i wiele innych. śpiewając jedną z jego ulubionych pieśni pod oknami więzienia. gdzie uwięziono jego pana (Drrenstein w Austrii). w środk. 1824-97. Karolinie. Blondin .(wym.konstelacja zodiakalna. zrośnięte biodrami. rozbudowany w Xvi i Xvii w. wczesnorenesansowe. skrzydło z 1635-38 . Gemini. Po śmierci Czanga Eng odmówił operacji rozłączenia i zmarł w 2 godziny później. które jeździły po całym świecie jako "Dwugłowy słowik". Skrzydło Franciszka I. wg róŜnych źródeł. pokazywane w cyrku Barnuma. jedno ze słynnych historycznych miast fr. Triptolemosa i Jazjona. gr. Zamek . z matki Syjamki i ojca Chińczyka w Syjamie. jednojajowe zroślaki dojrzałe. 1811-74. 25 pieśni miłosnych. odkrył miejsce. poślubili angielskie siostry. Karoliny (USA). z loggiami arkadowymi i potęŜną. zrośniętych mostkami. Blois .. . Tezeusza i Heraklesa. zalicza się do grupy sławnych zamków renesansowych nad Loarą. później ksiąŜąt Orleant (Xiii-Xv w. Był teŜ rezydencją Marii Stuart i Katarzyny Medycejskiej. po kilku krótszych przelotach rekordowych 25 Vii 1909 pierwszy przeleciał kanał La Manche na aparacie cięŜszym od powietrza. Ŝyjące w stanie zrośnięcia nieraz do późnej starości. Amfiona i Zetosa. widoczna w Polsce zimą i wiosną. dwie złączone z sobą Murzynki z Płd.Francois Mansart. Francja). Po występach w cyrku Barnuma osiedlili się na farmie w Płn. w tekstach babilońskich przedstawia boga skwaru letniego. kiedy zamordowany tam został ksiąŜę Henryk Gwizjusz (de Guise) z rozkazu króla Henryka Iii. zrośnięte z sobą powierzchownie. RównieŜ słynne były "Bliźnięta z Orissy" w Bengalu.

1904-39 pracujących i spotykających się w Bloomsbury (Londyn). stanowił odgałęzienie organizacji trubadurów. Odyseusz (Ulisses). kończący powieść. blu:msbery). Błędny. kto wyszedł z obiegu. Keynes. cech błaznów nadwornych grał istotną rolę w szerzeniu literatury i oświaty.zob. Głowa u kardynała Bernarda Maciejowskiego.(wym. .in. Triboulet u Ludwika Xii i Franciszka I.(wym. Wiadomo. Brusquet (u Henryka Ii). Błędna owca .lipska wytwórnia fortepianów o światowej sławie.dawn. Europie zach. Blthner . Ŝe juŜ Kazimierz Wielki miał błazna nadwornego. zał. w 1853 przez Juliusza Ferdinanda Blthnera. Bieńko u kanclerza Krzysztofa Szydłowieckiego. Stanisława Lubomirskiego. młokos. Leopolda Blooma. Bloomsbury . pamiętna zwł. Ŝe "nie miał równego sobie w ciętej i bezzwłocznej odpowiedzi". a nawet chodząc z zawiązanymi oczami. Owca. urozmaicając wyczyn prowadzeniem taczek.in. Forster.jednego z najsłynniejszych akrobatów wszystkich czasów. faworyta Zygmunta Starego. klaun. Błazen . M. Jaśko u marszałka wielkiego koronnego Piotra Kmity. W 1859 przeszedł na linie nad wodospadem Niagary i powtarzał to wielokrotnie.: Gonella u ksiąŜąt d'Este w Ferrarze. naleŜą: Stańczyk. Błazen starego króla . blu:m) w powieści (1922) Glisses Jamesa Joyce'a niewierna Ŝona-Penelopa głównego bohatera ksiąŜki. J. 1921) Sergiusza Prokofiewa. Sławni byli m. David Gamett. wg bajek ros. Lytton Strachey.balet (ParyŜ. M.). koteria intelektualistów brytyjskich.: Wirginia i Leonard Woolf. wywijaniem parasolem.przysł. pochodzące jakoby od Stańczyka (zob. E. trefniś. smarkacz. W śrdw. Bloom Molly . o którym Brantome mówi. o kimś. ok. komik cyrkowy. 1824-1910. naleŜeli do niej m. Słowikowski u wojewody krak. Bertrand Russell. por. wesołek na dworach królów. Do najsłynniejszych z Xvi i Xvii w. nie znajdującego łaski w oczach Zygmunta Augusta. Harold Nicolson i Victoria Sackville-West. głupiec. Błazen . Grupa Bloomsbury. ksiąŜąt i magnatów. przez swój 60-stronicowy "wewnętrzny monolog" bez znaków przestankowych.

szli teraz dróŜkami błędnymi". Nad pięknym modrym Dunajem. Błękitna krew .ang.zob. wyraŜenie pochodzenia hiszpańskiego (sangre azul) od przeświecających przez naskórek na głowie.-atlantyckich między Europą i Ameryką za rekordową średnią szybkość w obie strony. ignis fatuus. circulus in definiendo. a którzy chadzali nimi. George Gershwina napisana w 1924 na zamówienie ówczesnego "króla jazzu" Paula Whitemana. Sinobrody. ku czci damy swego serca. które jakoby tylko u hiszpańskich arystokratów "czystej krwi".. Blue Ribbon of the Atlantic. circulus vitiosus. .krzywe dróŜki. Ŝe zdanie. bojąc się rozbójników na drogach. 5. Błędne koło . beznadziejna. Lazurowy. nagroda przyznawana w 1838-1952 statkom pasaŜerskim na trasach płn. jakie osiągnąć moŜna w jakiejś dziedzinie. Sędziów. szlachetnego rodu. Blue Ribbon. Ichor.arystokratyczne pochodzenie.por. order Ducha Św. w Biblii. ustanowionego w Xiv w. szlachta. Błędny ognik . przynaleŜność do wysokiego. ang. błękitny płomyczek samozapalnego gazu błotnego (metanu) migoczący nad bagnami i torfowiskami.zob. Błędny rycerz . kto widzi w tym coś złego (nieprzystojnego)".Błędne drogi . 6: "Odpoczęły ścieŜki. Błękitny . Rhapsody in blue. którego się dowodzi. por. Barwa (Błękitna).. Orderu Podwiązki. Błękitna grota . Niebieski. Ks. mają zabarwienie błękitne. błąd polegający na tym. idem per idem. tj.ang. wędrujący w poszukiwaniu niezwykłych przygód. stąd określenie najzaszczytniejszego wyróŜnienia. nieskaŜonych domieszką mauretańską czy Ŝydowską.łac. broniący uciśnionych. przen. Błękitna Wstęga . arystokracja. sytuacja bez wyjścia. błąd polegający na definiowaniu jakiegoś wyraŜenia za pomocą tegoŜ wyraŜenia. (fr.rycerz śrdw.ang. fr. czyli Podwiązka najwyŜszego odznaczenia angielskiego. cytat z niej stał się sygnałem zespołu. jest jedną z przesłanek dowodu. Cordon bleu) niegdyś w królestwie Francji najwyŜsze odznaczenie. nagroda zmieniała posiadacza 40 razy. manowce. Saint Esprit. Order of the Garter. szyi i rękach naczyń Ŝylnych. którego insygnia zawieszano na błękitnej wstędze. Błękitna pończocha . błąd logiczny. tj szli manowcami. Błękitna rapsodia .łac. a prędkość wynosiła od 8 do 36 węzłów. Błękitna Wstęga Atlantyku . przez Edwarda Iii z dewizą: "Hańba temu. 'Honi soit qui mal y pense'. circulus in demonstrando.

. w marzeniu sennym prowadzi wróŜka na poszukiwanie Błękitnego ptaka. nazwa od "błękitnego dachu". W bocznym skrzydle mieściła się Biblioteka Ordynacji Zamoyskich.Błękitna Wstęga Toru . 229 a.in. stał się hasłem i symbolem romantyzmu niemieckiego. Pałac Błękitny . (Der) Blaue Reiter. tęsknoty za nieskończenie odległym ideałem. 1833).zob. Orzelskiej.w Polsce lud. Heinego w Szkole romantycznej (Die romantische Schule. feeria teatralna (Moskwa 1908. łąka.portret (ok. wyst.zob. Zamoyscy przebudowali go jeszcze raz w 1812-15 w stylu klasycystycznym wg projektu Fr. zob. Lessla. którym kazała właścicielka przykryć pałac. zm. Mieszkali tu i pracowali: Klementyna z Tańskich Hoffmanowa.operetka (Wiedeń 1920) Ferenca Lehara. trawiasta równina. Błękitny ptak . Derby. Edward Antoni Odyniec. Tam na błoniu. Po wojnie odbudowany.zob. Zniszczony w czasie powstania 1944. Błyskawica . zwiastuna szczęścia. Błękitne berety .fr.. San Marino (Kalifornia). Błękitny Anioł .zob. Niebieski. w 1726 przez króla Augusta Ii dla córki hrabiny A. otrzymał przydomek Barka. pol. Huntington Gall. L. 'Błyskawica'. Przejęty potem przez innych autorów. Błękitny mazur . Tadeusz Korzon. Stefan śeromski. Tyltyl i Mytyl. m. Błękitny salon . młodego poety Henryka. u Stanisławskiego. pol 1914) Novalisa (F. 228 pne. von Hardenberg) reprezentuje związek między światem marzeń i światem realnym bohatera. Maeterlincka: dzieci biednego drwala.wódz kartagiński Hamilkar... Rambouillet. ojciec Hannibala. rozległe pastwisko. 1770) Thomasa Gainsborough.w którym panie wybierają sobie tancerzy. Błonie (przest. Warszawa 1915) M. Błękitny chłopiec . wojny punickiej. tł. Błękitny walc .przy Ogrodzie Saskim w Warszawie. jednostki obrony wybrzeŜa. L'Oiseau bleu.w nie dokończonej powieści Heinrich von Ofterdingen (1802. W 1816 koncertował tam w salonie 6-letni Chopin. bohater 1. Błękitny kwiat . przebud. Błękitny Jeździec . błoń) otwarta przestrzeń. dla szybkości swoich marszów i nagłości ataków.

ale. Słowacki. .. Poemat Alfreda Tennysona. jak oczy Polki. Bobrowa Joanna . W pamiętniku Zofii Bobrówny. Strój (bobrowy). Niechaj mię Zośka o wiersze nie prosi.w dawnych wierzeniach ludowych potworek wzrostu dziecka. Boadicea . pokonana w 62 pne. z naśladownictwa mowy dziecięcej. obecnie: niemowlę. właśc. Brytanii. prokurator rzymski zagarnął królestwo. Kronika (Kroniki Anglii."Błyskawica" . nie chcąc wpaść Ŝywa w ręce wroga. w czasie 2.. Bo kiedy Zośka do ojczyzny wróci. stąd: straszydło. spaliła Camulodunum i Londinium (Colchester i Londyn). Bonduca . otruła się.) Bobrowy strój . (J.ballada Williama Cowpera.) Gdy na ojczyznę spojrzą oczy Lolki.tragedia (wyst. królowa celtyckiego plemienia Icenów we wsch.ale z ogniem i miłością. przez legiony Swetoniusza Paulina. przed 1619) Johna Fletchera i Fr. zob. Beaumonta oparta na Kronikach R. Boboli . Boadicea poprowadziła Icenów i Trinobantów przeciw Rzymianom. brał skuteczny udział w operacjach przeciw Niemcom.polski okręt wojenny. w 1947 powrócił do kraju. a królowę kazał wychłostać jak niewolnicę. wojny świat. biorący udział w sabatach czarownic na Łysej Górze. KaŜda jej gwiazdka piosenkę zanuci. NiechajŜe patrzą tak. Bobo .zob. który nazywa tam bohaterkę "królową-wojownikiem". Boudicca. 1807-89. (J.Bonduca. Słowacki. od 1937 w polskiej marynarce woj. Holinsheda. Prasutaga. lojalnych sprzymierzeńców Rzymian. Ogród (Ogrody Boboli). Bóbr-Piotrowicka z Morzkowskich.zob. Boadicea . Spokojnie .). Do Ludwiki Bobrówny. niszczyciel. którego się boją małe dzieci.właśc. Karmione złotem i tęczową czczością. 1-4 (1844). Gdy po śmierci króla Icenów. 1-4 (1844). matka Ludwiki i Zofii. dzidziuś. przyjaciółka Słowackiego i Krasińskiego. zbudowany w Brytanii. To kaŜdy kwiatek powie wiersze Zosi..

nad Nurcem. znane dawn.w buddyzmie istota kierowana współczuciem. z białorus.nie chcę być niepowołanym mentorem.Bocian. 73-74.) W rączkach. Bocianie gniazdo . surowość. lex ciconaria. dyscyplina. 78-79. słynęły zwł. por. karność. pomieszczenie dla marynarza obserwatora wysoko na maszcie okrętowym. Bocianie prawo . przezwisko nadawane dawn. gdzie umieszczano niegdyś takŜe łuczników raŜących strzałami załogi nieprzyjacielskich statków.miasteczko na Podlasiu. Zob. rygor. z wyrobów rymarskich. który musi czyścić z nich świat. Wieniec z barszczowych uszów.łac. bocwinnja. Wojciech (Dokoła Wojtek). Monitor boćkowski . za co zmieniony został w bociana. O boćwino! Hipokreno. czczony jako bóstwo przez buddystów mahajańskich. 'którego istotą jest oświecenie'..) Bodhisattwa . sanskr.Ŝart. Litewska! Ty. przyszły Budda. Boćki . będących w potrzebie rodziców.zob. Puszka (Pandory). która aby ratować innych. które są zakasane. czyli nieokrzesanym nędzarzom. moralizatorem.. co wbrew boskiemu zakazowi wypuścił z worka na świat płazy i gady. powstrzymuje się od osiągnięcia nirwany. Albom ja bocian. kańczugi. "tak. Prawo boćkowskie . Biblioteka (Bodlejska).przen. wzięte ze starej bajki o chłopie. bizuny boćkowskie. jak to czynią bociany". . Boćwina . bizun szkolny. sattwa 'esencja'.boćwiniarz. Beniowski 5. "kosz majtkowski" (Linde). gołe. dyscyplina szkolna. zwł. prawo rzymskie. przysł. budhi 'oświecenie'. Słowacki. z liści buraka-boćwiny). które zobowiązywało dzieci do utrzymywania starych. Śmiech (Śmiejący się Budda).. kaznodzieją.kosz masztowy. zob. Bodleian . Ŝebym świat czyścił . przez koroniarzy Litwinom jako amatorom boćwiny (zupy z młodych buraków ćwikłowych a. co utworzyłaś szkolę! (. (J.

Apollo Ares . Bogazky . Bogowie mitologii klasycznej .12 głównych bogów gr.nm. gdzie Krezus i Cyrus Wielki stoczyli ok. w pobliŜu ruin Hattusas. skandynawscy zob. Iovis) Apollo (Apollon) .wieś w Turcji środk. 546 pne. Wg tradycji ma to być takŜe dawna Pteria. Azowie.. Zeus (Dzeus) . Boginki . stolicy (pol. wyst. słow. dpn. perfekcjonistycznej typografii.Jowisz (Juppiter. szczegóły zob. Boginka . dziwoŜona.1740-1813. bogowie germańscy. oraz przeszło 250 krojów czcionek.Junona (Iuno) . szpetnych i mściwych a. włoski grawer. leśnych i polnych.zob.Mars Hermes . walną bitwę. ponętnych i kusicielskich.Wulkan (Vulcanus) Hera . W 1906-07. Wanowie. Wraz z Baskerville'em w Anglii i Didotami we Francji był prekursorem "nowoczesnego".bogunka. mamuna.-ok. mit. w toku wykopalisk. kontrastującego linie cienkie i grube.. w której pobity Krezus dostał się do niewoli. pierwsza opera (1833-34. odkryto w cytadeli archiwum złoŜone z przeszło 10000 glinianych tabliczek klinowych z tekstami hetyckimi i akadyjskimi. pseudoklasycznego kroju pisma.. Xvii w.) państwa Hetytów. Bóstwa.Merkury (Mercurius) Posejdon . Gozziego. 1200 pne. oraz uŜywającego długich szeryfów. choć poślednimi pod względem wydawniczym i korektorskim. Die Feen. rusałek).Bodoni Giambattista . i ich odpowiedniki rz. nazwa demonów wodnych (wodnic. twórca licznych ksiąŜek będących arcydziełami luksusowej. 1888) Wagnera wg baśni C. Bogowie . odlewnik czcionek i drukarz. pod odpowiednimi hasłami.Neptun (Neptunus) Hefajstos (Hephaistos). Bóg.

spuści nam.najstarsza polska pieśń religijna. zapewne pod Grunwaldem. napełń myśli człowiecze! Słysz modlitwę. 2. którą zanosimy. Do końca Xv w. Zyszczy nam. Kyrie eleison.Minerwa (Minerva) Afrodyta (Aphrodite) . Znaczy to prawdop. wbrew legendzie piętnastowiecznej nie ułoŜona przez (ani za czasów) św. Wojciecha (czyli pod koniec X w.).franciszkanin. Dziewica. spowiednik księŜnej Kingi od 1270. A na świecie zboŜny pobyt.Cerera (Ceres) Artemida (Artemis) . Twego dzieła krzciciela BoŜycze. Usłysz głosy. Datę powstania części pierwotnej (2 pierwsze strofy) róŜne sprzeczne teorie wyznaczają między 1.: 1. A dać raczy.Demeter . śpiewaną przez rycerstwo na polu bitwy.Diana Atena (Athena. dpn. Bakchus Eros . łac. Bogurodzica . Po Ŝywocie rajski przebyt! Kyrie eleison. a dać racz. błogosławiona Mario! Twego syna-pana matko wybrana. gospodzina. pozyskaj nam. 2.autor Bogurodzicy (zob. usłysz głosy. wg hipotezy Aleksandra Brcknera . Mario. pieśń o wszystkich świętych.). Pochodzenie osobliwości językowych tekstu jest tematem wielu rozbieŜnych poglądów. Istnieją . Xiii w. Veneris) Hestia . ale zapisana (w Krakowie) dopiero w 1408. i kościelną.Dionizus. carmen patrium. Twego syna. Synu boŜy. Matko zwolena Maryja. Później pieśń powiększono o nowe strofy i materiały obce: pieśń wielkanocna. Wiłkomierzem i Warną. Kupido (Cupido) Boguchwał . a 1386 (data koronacji Jagiełły).Westa (Vesta) Niektórzy inni bogowie: Kronos .Wenera (Venus. Bakchos . o co prosimy: a na świecie dobrobyt. Bogiem sławiena Maryja. jegoŜ prosimy. kyrie eleison'. Dla twego chrzciciela. jąŜ nosim.Amor. spuść nam. Bogu rodzica. Pluton . Athen . była pieśnią ojczystą. po Ŝywocie rajski przybytek.Saturn (Satumus) Hades. poł. kyrie eleison. 1. spełnij myśli ludzkie: usłysz modlitwę. dziewico. 'Boga-rodzico.Orkus (Orcus) Dionizos.

drewniany o konstrukcji zrębowej.łac.ros. Karol Wielki i Godfryd z Bouillon. Leona Gambetty. ze śrdw. 1838-82. Bohaterowie świata . tj. 2. wyd. Bohaterowie. przybyli z Czech. 1844. Jozue. Pieczorin. przez germańskich Markomanów. 1857) Aleksandra Gribojedowa. Trochę odmienną listę bohaterów zawiera komedia Stracone zachody miłości. a od Vi przez słowiańskich przodków Czechów. Bohemia . 1841. Kościół św. bohemus 'Czech'. 5. Stanisława Biskupa z 1558 . później o Cyganach. wykładów (opubl.ros. J. powiedzenie polityka fr. od nazwy kraju celtyckiego plemienia Bojów (Boiohaemum). Aleksander Wielki i Juliusz Cezar. jak sądzono. piękna polichromia renesansowa.czyli Dziewiątka to. gieroj nie moiewo romana. nie w moim guście. tytuł dzieła M.zob. trzej śydzi i trzej chrześcijanie: Hektor. złoŜonego z pięciu opowiadań. pol. Bohun Jurko . 1892). wg przedmowy Caxtona (zob. Szekspira. śołnierz i bohater . Bohater .wieś w województwie skierniewickim. którym Thomas Carlyle wprowadził te pojęcia do historiozofii i etyki Xix w. bahadyr. pol. Cyganeria. którzy.fr. wyd. śołnierz. 1840.równieŜ liczne inne próby odczytywania i wyjaśniania tego pełnego tajemnic tekstu. Boguszyce . wyd. les temps heroiques sont passes. ruskim z tur. Dawid i Juda Machabeusz. z wieŜą.za pośredn.jeden z bohaterów powieści Ogniem i mieczem Henryka . trzynawowy. nazwa Czech. pol.-łac. trzej poganie. występuje jako bohater a. wyd. postać. Artur). ze sztuki Mądremu biada (1820-24. zajętego w I w. Bohater naszych czasów . Lermontowa. 1833. Bohema . Gieroj naszewo wriemieni. których gł. narrator. cześć dla bohaterów i pierwiastek bohaterski w historii cykl pop.) do Morte Darthur (zob. król Artur.zob.. Czasy bohaterskie się skończyły . Bohater nie z mojego romansu .

pułkownik kozacki. Król-Duch. 4. romantyczny wataŜka. Bolero . Imię to. Benedykt Chmielowski w Nowych Atenach (1746) wykłada je fałszywie na 'bolem sławny'. pułkowniku winnickim.chłopi wolni od pańszczyzny. wzorowany na niej krótki Ŝakiecik damski. Bolesław . kresach dawnej Rzplitej . Lizystrata. Balet w 1 akcie.) Bolesław Chrobry a. libretto: Ida Rubinstein. Bokówka . Słowacki. dziki i namiętny rywal Jana Skrzetuskiego do ręki Heleny Kurcewiczówny. "karuzela dźwięków". od poł. 18-taktowy temat powraca nieustannie we wspaniałej rewii coraz to nowych instrumentów na tle jednostajnego akompaniamentu rytmicznego.izdebka. Postać wzorowana na autentycznym dowódcy kozackim. Ravela. przy narastającej dynamice. Bolero C-dur .967 a.Bole.oznacza tu 'większy'. por. Bohunie. Wielki . pol. a. Iwanie T.Sienkiewicza . ParyŜ 1928. magnaci. Bojarzy . Gdy zapytano mej królewskiej woli. 966-1025. krótka kamizelka męska (ludowy ubiór hiszp. w dawnych dworach uŜywana zwykle jako pokój słuŜbowy. dedykowany tancerce Idzie Rubinstein. ksiąŜę od 992. (J. wielcy właściciele ziemscy na Rusi do czasów Piotra I.Pomnąc mą sławę oręŜa straconą. w szabli ustępujący jedynie Wołodyjowskiemu. Bytom 1965. Xv w. 139-42. Jakie mu imię dam razem z koroną: Ja w smutku rzekłem: "Ach! sława mię boli" .słynny utwór na orkiestrę (1927) Maurice Ravela. zabijaka i rębajło. 3.hist. do której wejść moŜna tylko przez inny pokój. Bolero . gdzie jeden krótki. wyst. na wsch.opus 19 (1833) Chopina na fortepian. nadawane bywało takŜe synom szlachty. aŜ do potęŜnej kulminacji. zastrzeŜone dla dynastii Piastów. bojarzy putni.) a.zob. na kilka . Alkierz. rozstrzelanym przez Polaków jako zdrajca w 1664. Bojomira .ludowy taniec hiszpański w tempie trójdzielnym wykonywany jeszcze w Kastylii i Andaluzji przy wtórze kastanietów. wyŜsza szlachta. całe imię znaczy: 'mający okryć się większą sławą'. muzyka M.

Szczodry . uczynił z niej poćpiegę. skazany został na śmierć. Niemcewicz). tj. Kronika polska . starszy brat Władysława Hermana i Mieszka. wraz z synami.ok. Wiele mu to bowiem zaszkodziło.. Odę (zob. Po śmierci Mieszka napędził teŜ macochę. Najstarszy syn Mieszka I i księŜniczki czeskiej Dobrawy. (Puszcza 1947. "Jak zaś doszło do wypędzenia króla Bolesława z Polski. "napędził" ją. w 1089 roku. 1040-81. Bolesław Chrobry .powieściowy cykl hist. co posłuŜyło za pretekst do wybuchu powstania. sprzecznych interpretacji i temat wielu utworów lit. "po męsku rządził królestwem i za łaską boŜą w taką wzrósł cnotę i potęgę. Bug.nie zaś ćwiartowanie. Szło nowe 1947. poczynając od Kadłubka. Bolesław ratował się ucieczką na Węgry razem z synem Mieszkiem. Przed r. który. W 1018 poślubił margrabiankę miśnieńską. wrogowie "z obawy. wygnany 1079. długo byłoby o tym mówić. Bałtyk i Łabę. ksiąŜę polski od 1058. 1. Kronika polska. "jego dzielność zamieniła nierząd w monarchię" (J. Oparł granice Polski o Dunaj. 1. oŜeniony jakoby (wg Długosza) z księŜniczką ruską Wiaczesławą. zmarł na Węgrzech (zamordowany?) w dwa lata później. okaleczenie . 6-16. tj. 1612) Wincentego Kadłubka. aby krzywdy ojca nie pomścił.łac. koniec rządów króla dość niejasny. którą teŜ wkrótce napędził. Ŝe była to kara śmierci. Wielka indywidualność. trucizną zgładzili".). którego talenty ujawniły się zarówno w działaniach wojennych i dyplomatycznych.(ok. jak i w pracy nad wewnętrzną przebudową kraju. 990 poślubił Emnildę (zob.. przedmiot licznych. syn Kazimierza Odnowiciela i księŜniczki czeskiej Dobroniegi Marii. Ŝe sam będąc pomazańcem nie powinien był pomazańca za Ŝaden grzech karać cieleśnie.całą Polskę swą zacnością" (Gall Anonim w Kronice polskie). Złe dni 1950. kronika (wyd. gdy przeciw grzechowi grzech zastosował i za zdradę wydał biskupa na obięcie członków".. . ks. 27 (ok.). która go przeŜyła. iŜ ozłocił . być moŜe Ŝe przy udziale Władysława Hermana i biskupa krakowskiego Stanisława (zob. Srebrne orły . królową Odę. są tylko legendą. RozdroŜa 1954) Antoniego Gołubiewa. "za zdradę" (tj.które Bolesław Chrobry rzekomo kazał wbijać w dno Sali (Soławy) i Dniepru. którego po śmierci ojca i powrocie do kraju. oryginał łac. zdolny wódz i administrator. ks. bunt). Historia Polonica. koronowany na króla w 1076.tygodni przed śmiercią koronowany na króla Polski. 1114). nastąpił na skutek buntu panów. oryginał po łacinie. tyle wszakŜe moŜna powiedzieć. ok. Rygdaga.Ŝe tak powiem . oŜeniony w 984 z nie znaną z imienia córką margrabiego Miśni. twierdzą. i poślubił równieŜ nie znaną z imienia Węgierkę (moŜe córkę Gejzy?). 1114) Galla Anonima. zob. pozwany przed sąd królewski.powieść (1944-45) Teodora Parnickiego. Gall Anonim. Późniejsze źródła. śelazne słupy graniczne . wypędził. w wieku lat dwudziestu. U. . teŜ Szczerbiec.). Bolesław Śmiały a.

klątwę i zabójstwo. (. A jam był tylko człowiek nieuwaŜny. Ŝe Bolesław.. mszcząc się za owe upomnienia. twierdzi. przedstawia Bolesława jako szalonego okrutnika.). dopełniwszy na nim morderstwa. (. Wyspiańskiego. w rapsodzie V przedstawia wyprawy kijowskie Bolesława. Hipoteza ta z czasem zwietrzała. a po której stronie znalazł się. był konfliktem na wskroś polityczno-moralno-społecznym. zabił biskupa. 2.rapsod hist. libretto Aleksandra Bandrowskiego wg Wyspiańskiego.dramat hist. jaki odczuwali w najŜywotniejszych swoich interesach politycznych.) . świadomie lub nieświadomie. którego biskup stara się nadaremnie odwieść od bezeceństw. bezboŜny świętokradca rozszarpuje Stanisława na kawałki własnoręcznie (co jest oczywistą bajką).Ŝem był Śmiały. "choć nie całkiem wyświetlony.) Bolesław Śmiały . Bolesław Śmiały .. Wg Wojciechowskiego konflikt z biskupem. Wyspiańskiego. bo wskazówek wyraźnych na nią nie ma. obaliły legendę "o rozwiązłym i gwałtownym królu Bolesławie. I rzekły sobie ludy .dramat (1947) Marii Dąbrowskiej.dramat (1907) St. (1900) St.Xi w.dramat (1903) St.łac. Król-Duch .) Wymowa . dokonał Ŝywota na pokucie w jakimś klasztorze na Węgrzech".. Tłem konfliktu była walka Polski z ówczesną "piątą kolumną" niemiecką. upominanym przez biskupa krakowskiego Stanisława". cokolwiek Polska pozyskała chwały i zaszczytu za dawniejszych ksiąŜąt i królów. ujmujący konflikt Bolesława z biskupem krakowskim w myśl tez zwanych w Skicach T.nie ukończony poemat Słowackiego. (Rapsod 5. aŜ wreszcie dotyka klątwą. śmiał nadto usprawiedliwiać swoją zbrodnię. wg której "zły i grzeszny król. na co król kaŜe kapłana porwać od ołtarza... wtedy zniweczył wszystko. 1838-1919. Historia Polonica (Annales seu cronicae. "Przez wiele dziesięcioleci utrzymywała się hipoteza Tadeusza Wojciechowskiego (. (1904) Tadeusza Wojciechowskiego. Opera (1909) Ludomira RóŜyckiego. 355-56. biskup" (Maria Dąbrowska. historia Polski (1455-80) Jana Długosza.1150-1223. wstęp do Staniasława i Bogumiła). po czym. Stanisław i Bogumił . przedstawia na sposób klasyczny dzieje zbrodni i pokuty króla-banity.. jego miłość do pięknej mieszczanki krakowskiej Krystyny i zatarg z biskupem. Wyspiańskiego.) Natomiast szerszym kontekstem tych zdarzeń moŜe słuŜyć hipoteza spisku panów przeciw władcy na tle zawodu. Wojciechowskiego. z którą borykał się Bolesław. zegnany z tronu przez oburzonych poddanych.. niestety. Mnich . kiedy targnął się zuchwale na męŜa boŜego i. Szkice historyczne . Skałka . (1830) Józefa Korzeniowskiego.. a gdy siepacze nie śmią.

. gdy gwałtowne represje za samowolne tłumienie rozruchów i opuszczenie wojska na Rusi spadły na część moŜnych i rycerzy. Bolków . kolonia rzymska (Bononia). jako przeciwnik centralistycznej władzy hiszp. gł. przebudowany w stylu Renesansu w 1540. Śmierć biskupa Stanisława. mimo wszelkich trudności i klęsk. (. pod władzą Bizancjum. jest postacią w gruncie rzeczy tragiczną. powiększyła grono bezpośrednio zagroŜonych. w Vi w. za młodu w podróŜach europejskich przejął się ideami wolnościowymi. W 1506-1860 pod rządami papieskimi. od pocz. W walce tej zwycięzcą wyszedł jednak nie Kościół .. Boliwii (nazwanej od jego nazwiska) i Peru. spod rządów hiszpańskich. Ŝe król ustąpił po kilku lub nawet kilkunastomiesięcznym zmaganiu się z przeciwnościami (.-amerykańskich pozostało daremne.byłby to jeszcze anachronizm w tej części Europy . Pomówiony o aspiracje monarchistyczne ustąpił ze stanowiska prezydenta Wielkiej Kolumbii. Wywodził się z bogatej wenezuelskiej kreolskiej rodziny ziemiańskiej. Jego dąŜenie do federacji wszystkich państw płd. Wenezueli. Wkrótce potem zmarł jako rozczarowany pesymista. Libertador. wykraczająca mimo wyroku poza normę obyczaju prawnego. złamać panowanie hiszp. Tak rozumiejąc sprawę wolno dopuścić myśl o wytworzeniu opozycji. w nowo załoŜonych państwach: Nowej Granadzie (dzisiaj Kolumbii). pochodzenia przedrzymskiego. obecnie w ruinie: w części odbudowanej mieści się muzeum. miasto Emilii i Romanii w środk. Jej zwycięstwo po stronie gwelfów pod Fossaltą nad cesarzem Fryderykiem Ii w 1249 znaczyio początek kilku wieków rozwoju.lecz moŜni. rządów. Bologna. obdarzony tytułem Oswobodziciela. sam wreszcie ogłosił się dyktatorem. a po powrocie do kraju udało mu się. otoczony juŜ za Ŝycia legendą jako symbol niezawisłości Ameryki Łacińskiej.miasto nad Nysą Szaloną w woj. hiszp. Bolonia . która przeszła do jawnego oporu biorąc za rzecznika biskupa krakowskiego zimą 1078-79 roku. z . rozbudowany i włączony w ciąg murów miejskich w 1301-53. "znaleźć taką formę.wzniesiony na wyniosłej górze w 1277-93.aktu koronacyjnego mogła być w niektórych kręgach dwojako a niechętnie rozumiana: jako niezwykłe wzmocnienie prestiŜu władcy i zapowiedź utrzymania niepodzielnego państwa w sukcesji tylko syna Bolesława i jako niebezpieczna prowokacja wobec Cesarstwa (... jeleniogórskim.1783-1830..) Wnosić wolno. bohater walk o wyzwolenie Ameryki Płd. Mimo Ŝe próbował. którzy rozpoczęli nowy rozdział historii społecznej i politycznej kraju. Xii wolna komuna miejska.. Ekwadorze. Bolesław Ii Szczodry (1980). Zamek gotycki Bolka I Świdnickiego . Bolivar Simon . Włoszech." A.wł. Gieysztor..). w której prawo chroniłoby człowieka".). od 190 pne.

Bona . zdolna. nadany mu po okrutnym zbombardowaniu w 1848 zrewoltowanej Mesyny. Po klęsce powstania ujęty. w której nauczali Accursius i Irnerius. przejęta polskimi sprawami. zob. Bombką. która czyniła z niej potwora i trucicielkę. wł. którym się naraziła. Maltański (Maltańczyk). Jego syna i następcę tronu. zwł. przydomek Ferdynanda Ii. Uniwersytet boloński . światła.przerwą w okresie napoleońskim. jeniec tatarski. Bolończyk . gdy miała jeszcze wpływ na politykę zagraniczną Polski. warzywnictwa i ogrodownictwa. Bołotnikow Iwan . za zbombardowanie Palerma w 1860 nazwano Królem Bombą Ii a..w . wpływała na politykę króla i dąŜyła do wzmocnienia władzy królewskiej. gdzie ją niebawem otruto na polecenie Habsburgów. Po śmierci Zygmunta Starego. drobną szlachtę i Kozaków.przywódca powstama chłopskiego w Rosji w 1606-07. Kobieta o wybitnych . odsunięta przez syna od rządów. 1776). zał. wywołując jedną z największych wojen chłopskich w Rosji. Król Bomba . Uniwersytet i miasto były jednym z prawdziwie wielkich centrów naukowych Europy. oślepiony i stracony w 1608. od 1518 druga Ŝona Zygmunta Starego i królowa polska. despotyczna. zdołał przyciągnąć do powstania prócz chłopów takŜe biedotę miejską. Czynna.najstarszy w Europie. rozwój róŜnych dziedzin Ŝycia gospodarczego. Franciszka Ii. wyjechała do Bari (wywoŜąc ogromne skarby. a dobre imię uczelni Irwa do dziś. krzewicielka kultury włoskiej w Polsce (napływ humanistów wł. zbudowany w 1825 dla respołu operowego teatrów cesarskich (pierw.Bona Sforza d'Aragona. Wydziały medyczny i teologiczny oraz kursy sztuk wyzwolonych otworzono w Xiii i Xiv w. córka Gian Galeazzo Sforzy. zdolny przywódca i organizator. jak powiadano). w okresie upadku i zacofania Akademii Krakowskiej). opiekunka uczonych i pisarzy. księcia Mediolanu. a wreszcie i opozycję magnaterii i szlachty. w Moskwie. powstał w 1119 jako szkoła prawa rzymskiego. co w połączeniu z nepotyzmem i chciwością wywołało Ŝywą niechęć. Odebrała wszechstronne wykształcenie humanistyczne we Włoszech. 1494-1557.ros.bonończyk. króla Obojga Sycylii 1830-59. ze znakomitego baletu. Bolszoj Tieatr . chłop pańszczyźniany. Urusowa i Medoksa. Re Bomba. i Izabelli Aragońskiej. zob. Wpłynęła na powstanie a. Tradycję tę kontynuował teŜ wiek Xvii i Xviii. Akademia (Carraccich). Bombalino. 'Teatr Wielki'. postępowa. słynny na świecie zwł.wł. i wyjazdy młodzieŜy polskiej na uczelnie wł. niechętna Barbarze Radziwiłłównie. galernik turecki. kiedy uczyli tam Malpighi i Galvani.

). płodności. na grudniową uroczystość ku jej czci w domu konsula a.cechach psychicznych. jest zapewne bliŜsza prawdy. Lucjan.) Bona Dea . słynna piękność. Rodzina Bonaparte . Bondar . król Westfalii 1807-13. bednarz.Wszetecznica nie po troszka. pretora w Rzymie męŜczyznom był wstęp wzbroniony. Karolina. osiadła na Korsyce od Xvi w.. przedstawiająca ją jako osobę hojną dla ubogich i dobrego gospodarza swoich dóbr. Zygmuntowa Ŝona . Zygmunt (I Stary. to nic nowego. 1782-1839. Skarb trwoniła na głowę .przysłowie oznaczające: juŜ wróble o tym świergoczą. podpisywał się Bonaparte. wsch. Bonaparte .reg. Ŝona gen. 1777-1820. ojciec Napoleona Iii. Paulina. wozy. a mianowicie: Józef. zarobiła sobie u współczesnych i u potomności na więcej. 'dobra bogini'. król Holandii w 1806-10. Królowa Bona umarła . Z piekła rodem stara Włoszka! (.. Naiwna tradycja ludowa. Eliza. . zdrowia i opiekunki kobiet. Napoleon (zob. 1775-1840.francuska forma włoskiego nazwiska Buonaparte. przydomek bogini urodzaju. 1784-1860. Cezar (śona Cezara). zob. Madame: Mere). rzemieślnik wyrabiający przedmioty drewniane: beczki. 1780-1825.dobrem i złem . (W.. A to idzie stara Bona.pochodzenia włoskiego. Bar. Wojna kokosza. Potem Polskę okradła I uciekła z skarbami. Pol. stągwie. Ojciec Napoleona I. w Ajaccio (1746-85).łac. 1768-1844. łyŜki. następnie księcia Camillo Borghese. Z ich dzieci tylko ośmioro osiągnęło wiek dojrzały. rz. Bondarówna .. Hieronim. Obrazek. Ŝona Murata. gdy został cesarzem. Carlo Maria. uŜywany zamiast niewymawialnego imienia prawdziwego. mit. 1778-1846. 27-letni korsykański generał wojsk rewolucyjnych Napoleon Buonaparte został mianowany dowódcą armii francuskiej we Włoszech w marcu 1796. z ukr. Ii August). Pan kaniowski i bondarówna.Wiele zamków posiadła I hulała z gaszkami. królowa Neapolu w 1808. Szajne Katarynko. warząchwie itd. Neapol (Sumy). por. ujemnych niŜ przychylnych opinii. balie. zob. od tego czasu aŜ do 1804. ur.. Leclerca. silnej woli i rozumie politycznym..zob. poślubił Marię Letycję Ramolino (1750-1836. król Hiszpanii w 1808-13. grabie. król Neapolu w 1806..) Własną zatruła synowę. Ludwik. czerpaki. wielka księŜna Toskanii w 1809.

) Był generał Boone. 8. wybrany przez męty rzymskie w 896 na 15 dni. dobra Ŝona.i niefrasobliwy. G. apostoł Niemiec. pionier pogranicza amerykańskiego.nakrycie głowy pochodzenia wschodniego. usprawiedliwienie jeszcze jednego kieliszka. zasiedlenie i obecny stan kraju Kentucky". Wg legendy papieŜ Bonifacy. dosł. Słynny jest jego przepis na szczęście: "Dobra strzelba. Imię jego stało się synonimem pionierskiego ducha. Byron.zakon reguły braci miłosiernych. w 1540 w Grenadzie (Hiszpania) przez św. Bonifratrzy .) Boone Daniel . Bonifatius. W Polsce od 1609. kentucki myśliwy. boni fratres. 150-51. bonnet. Jana BoŜego. Bonifacym papieŜem był Bonifacy I. Zakon szpitalny. Winfrid a. zał. zwł. 4. Hesji. damskie nakrycie głowy z miękkiej tkaniny. F. 418-422.Bonet . rodzaj beretu z doszytym z boków i z tyłu pasem tkaniny. Wynfrith). 1734-1820. opiekujący się chorymi. modne w końcu Xviii w. noszony w epoce Odrodzenia. od spiczastych kapturów. UŜywał tylko na niedźwiedzie kuli. imię kilku papieŜy. opasane wstęgą. z fr.. jako idealnego bohaterą pogranicza upowszechniła ksiąŜka Johna Filsona "Odkrycie. ustanowić miał odpust dla pijących jego zdrowie. bu:n). (A. 'wyznający dobro: dobroczyńca'. umysłowo.(wym. zamordowany przez Fryzów. Bonifacy. czubkami.. męczennik. Bonifacius. Jedynym św. (G. 5. nazywani dawniej. 680-754. rysie . Zemsta.dodatkowy kielich wina. 1784. który odegrał znaczną rolę w zasiedlaniu Kentucky i Missouri. Bonifacego .z łac. NiechŜe o tym juŜ nie słyszę. Bo do czubków odwieźć kaŜę. zapewne Vi. Św. Jego legendarną sławę w folklorze amer.) . Cooper przedstawia w swoim Natty Bumppo (w serii Opowieści Skórzanej Pończochy) wyidealizowany obraz tego juŜ wówczas (1823-41) legendarnego bohatera. od ok. wytrzymałości i rozwagi. 716 misjonarz w Turyngii. Fredro.. dobry koń. F. tł. noszone w antycznej Grecji i w Europie średniowiecznej . Bonifacy . Na wilki. łac. Najfortunniejszym z ludzi obok Sulli (. ok." J. Saksonii.rodzaj czapki bez ronda i daszka. śył w mateczniku pradziewiczych lasów. Z dala od świata spółczesnych zapasów.. Anglosas (właśc. 61. Porębowicz. Kielich św. Don Juan.

Alfonso Borgia . Kalais i Zetos).-wsch. wartości trzeciej części grosza. Mniemanie. Stał się odtąd symbolem nieokiełznanej Ŝądzy władzy.Booz .ród rzymski. córkę Erechteusza. borealis.1378-1458. Boratynki . Pawła V (Camillo Borghese. do Tracji.(rzymski Akwilon) mit. Palazzo Borghese .(wym. nie znalazło potwierdzenia u historyków. Borgia . skrzydlaty starzec. Borghese .potęŜny kompleks pałacowy w pobliŜu Tybru. Jachin i Booz. Nabrał duŜego znaczenia w okresie Renesansu. w końcu Xviii w: otrzymał tytuł ksiąŜęcy....zob. szczególnie czczony w Attyce jako "szwagier" Ateńczyków (porwał bowiem bawiącą się na brzegu Ilissu królewnę ateńską Orejtyję. Xv w. w górskiej jaskini. głównie za sprawą narosłych wokół niego legend. od 1902 państwowe muzeum i słynna galeria obrazów i rzeźb przeniesiona tu z pałacu Borghese w Rzymie w 1891. z Xvi-Xvii w.. Villa Borghese . mieszczący m. których dzierŜawca mennicy koronnej Tytus Boratini wybił w 1659-66 na przeszło 20 milionów złotych. letni pałac zbudowany 1605-13 dla kardynała Scipione Borghese przez Giovanniego Vasanzio z Utrechtu. której nie szczędzili swoim nieprzyjaciołom. wiatr północny. szelągi o kursie przymusowym. zwłaszcza zaś za szkody wyrządzone flocie najeźdźców perskich w 492 i 480 pne. bóg wiatru płn.najpiękniejszy park Rzymu. ostry a zdrowy. gr. i miał z nią synów. Borealny . kiedy głównymi jego przeciwnikami były rzymskie rody szlacheckie Colonnów i Orsinich. Ŝe Borgiowie posiedli tajemnicę śmiertelnej trucizny. zamieszkały w zimnej Tracji. brodaty.pierwsze w Polsce szeroko rozpowszechnione polskie monety miedziane.. od 1455 jako papieŜ Kalikst Iii połoŜył podwaliny potęgi i wpływu rodu we Włoszech. zob. pochodzący od patrycjuszy sieneńskich Xiii w.łac. kilku kardynałów i wielu wybitnych obywateli. Wiatry. Boreasz . 1552-1621). . północny. chciwości i rozpusty. Wydał papieŜa.in. choć niebezpieczny dla Ŝeglugi. Rut. przybyły z Hiszpanii na pocz. później płn. zob. jedna z najmonumentalniejszych rezydencji arystokratycznych Rzymu. bordŜa) ród włoski. choć sejm w 1659 wyrazii zgodę tylko na 2 mln.

Carrara. ale niezmiernie krwawa dla obu stron bitwa między Wielką Armią Napoleona i wojskami ros. trzecim był Alfonso I d'Este. gdzie 7 Ix 1812 rozegrała się nie rozstrzygnięta. Borgiów.-zach. Zwana teŜ bitwą pod MoŜajskiem. tarasowej ozdobionej licznymi rzeźbami i płaskorzeźbami. Aldo Manuzio. takich jak Ariosto. za sprawą marszałka Neya. Rzym.. jedna z najsłynniejszych i najbardziej osławionych kobiet w historii. Portrety Borgiów: Giorgione (przypisywany). Cesare Borgia . czyniąc z Ferrary ośrodek kultury i sztuki. Rzym. pod dowództwem Kutuzowa. 1476-1507. bratanek Kaliksta Iii i ojciec Cesarego i Lukrecji. Romani wg V.opera (1834) Gaetano Donizettiego. Gal. 1480-1519. Gal. dla wielu wcielenie indywidualizmu renesansowego w znaczeniu ujemnym. Trzykrotnie przez ojca i brata wydawana za mąŜ dla racji stanu. Tycjan. Borodino . FSRR na płd. aut nihil .(wym. fr. bataille de la Moskova 'nad rzeką Moskwą'. gdzie gromadziła uczonych. a hymnów pochwalnych na jej cześć pisanych przez Ariosta czy Bemba nie uwaŜa za same tylko pochlebstwa.) Makiawela.. Mimo jej przykładnego prowadzenia się na jego dworze. po której Rosjanie zmuszeni byli do odstąpienia. wielka piękność. przemocy i zdrady. byt jednak zapewne jednym z pierwszych polityków dąŜących do zjednoczenia drobnych państewek wł. dewiza Cesarego Borgii. matka nieprawych dzieci. pierwsze małŜeństwo anulowano. ksiąŜę Ferrary. pomówień i oskarŜeń. albo nikim'. rozpustnica Ŝyjąca w kazirodczych stosunkach z ojcem i bratem. mordów. drugi mąŜ został zamordowany. Lucrece Borgia . polityk wł. Hugo.jeden z największych obiektów kultowych buddyzmu: świątynia w środkowej Jawie zbudowana w Viii-Ix w.. skutkiem których przeszła do historii jako trucicielka. libretto F.1431-1503. Aut Caesar. czezare). Bembo. od 1492 papieŜ Aleksander Vi. Bergamo. Bronzino. Lucrezia stała się celem niezliczonych plotek. bez skrupułów popierał interesy swego rodu. zręczny i chytry. Borghese. lukrecja).wieś w Ros. Jest on w znacznej mierze wzorem czy bohaterem Księcia (zob. apart. Nowsza historiografia nie daje wiary większości tych oskarŜeń. Lucrezia Borgia .dramat prozą (1833) Victora Hugo. w kształcie piramidy.Rodrigo Borgia . bezwzględny.łac. siostra Cesarego. Watykan. od Moskwy.(wym. Borobudur . artystów i pisarzy. córka papieŜa Aleksandra Vi. Pinturicchio. choć przy pomocy przekupstwa. Lucrezia Borgia . ambitny. 'albo być Cezarem. . gł.

libretto kompozytora wg Puszkina.dramat (1825. etymologię lud. Oxford. przez gr. pojawiający się jako ptak a. zwany teŜ błotnikiem. łącząca M. tłumaczona jako Krowi Bród na cześć Io (zob. 2. nad jedną z jej zatok. strzegącym skarbów zamku łęczyckiego. libretto: Or-Ot. pol.w legendach i podaniach ludowych strach błotny i leśny.wiedeńska wytwórnia fortepianów cieszących się światową sławą. rządzący faktycznie państwem od 1584. zwierz. 1831. przy karabeli.powieść (1903) Kazimierza Glińskiego. rąbał się ze szlachtą. wersja oprac. złośliwy i psotny.1551-1605. Tołstoja. wersja Petersburg 1874. który nadaremnie próbował zwalić wieŜę w Łęczycy. rokitą. Xix-wiecznej legendy o najbardziej polskim z diabłów. Lwów 1912) Modesta Musorgskiego. łozińskim.Boruta . za Ŝycia cara Fiodora Iwanowicza.). wymyślona przez autora. we fragmentach. Bosfor .człon (1870) trylogii dramatycznej Aleksieja K. Bohater literackiej. Opera-balet (Warszawa 1930). . Zaczarowane koło .). muzyka: Witold Maliszewski.. załoŜona w 1828. pol. Bosporos) cieśnina między Półwyspem Bałkańskim i Azją Mniejszą. Wójcickiego.(gr. nazwa tracka.jedna z klechd (1837) K. wyst. pozostawiając na murze trwały ślad łapy. tragedia hist. swego szwagra. por. który hulał. Boruta . gdzie straszył. Dramat muzyczny (1869. leŜy Stambuł (Konstantynopol). Marmara z M. borowikiem. noszącym się po polsku. Bssendorfer . wyst. straszył ludzi i wciągał w trzęsawiska: Boruta . w zaleŜności od miejsc. Złotym Rogiem. Wł. wyst. postać diabła kontuszowego prawdop. Petersburg 1870. Czarnym.dramat (1899) Lucjana Rydla. Siedlce 1884) Aleksandra Puszkina. Borys Godunow . diabeł borowy. który tę literacką postać spopularyzował. przez Rimskiego-Korsakowa 1899-1908. Borys Godunow . wyd. wierzbickim. car rosyjski od 1598. Posądzany o zamordowanie w 1591 dziesięcioletniego carewicza Dymitra (zob. Car Borys trzeci . rokickim. w kontuszu.

Jej kapłanką jest Bakbuk. zabijając 5 osób.. Pogrzeb ich stał się wielką demonstracją patriotyczną. przydomek nadany przez Włochów kompozytorowi czeskiemu Josefowi Myslivećkowi (1737-81. w Neapolu) za opery w konwencjonalnym stylu wł. hebr. zatopienie transportu 342 skrzyń herbaty w porcie bostońskim 16 Xii 1773 przez patriotów przebranych za Indian. Trink! Boska Komedia . USA. dokąd wyprawili się Pantagruel. Dwóch RóŜ).wł. której świątynia znajduje się na wyspie kraju Latarników. które odniosły tam wielki sukces.Boski. Boska Sara . Le divin poeme. Bitwa ta zakończyła wojnę Białej i Czerwonej RóŜy (a. Boski poemat . il divino Boemo. Wojna.zob.stolica stanu Massachusetts.przydomek poety hiszp. ustawicznie dręczone przez bandy. Ŝar. gł. Bosworth Field . Boski . trzecia symfonia C-dur (1904) Aleksandra Skriabina. Bostoński "bunt herbaciany" . Rabelais'go. hrabiemu Richmond. 34-48. Boston .wyrocznia (fr. wreszcie 5 Iii 1770 oddało salwę do tłumu.Dantego zob. Fernando de Herrera. Bernhardt Sara. Panurg i brat Jan w powieści Gargantua i Pantagruel. opera seria.ang. Boska Flasza . bosuof fi:ld) miasteczko w hrabstwie Leicester w Anglii. Wojsko.fr. 'bostońska herbatka (tj. w której król Ryszard Iii (zob. Komedia.incydent powstały z niechęci do wojsk brytyjskich wysłanych do Bostonu. miejsce bitwy (1485). od 1763 przebywającemu we Włoszech. dosł. Boski Czech . aby zaprowadzić porządek i dopilnować egzekwowania ceł importowych. który panował jako Henryk Vii. Masakra bostońska . przyjęcie)'.) został zabity. . załoŜycielowi dynastii Tudorów. którzy zaprotestowali w ten sposób przeciw cłom nałoŜonym przez parlament brytyjski na import herbaty. a korona przypadła zwycięzcy. nm. zob. 5.(wym. 1534-97. l'Oracle de la Dive Bouteille).. 'butelka'. Boston Tea Party. a odpowiedź wyroczni na pytanie brzmiała "Pij!".

nieodrodny syn wieku Oświecenia.1788-1823. Baryłka (Baryłeczka). karmelici (istnieją teŜ karmelici trzewiczkowi). przyjęta podobno od czasów św.1766-69 sprawozdanie (1771-72. baunti) ang. poległ pod Karcenicą w czasie ataku na przewaŜające siły albańskie. "Bounty" . 10. Michała.zob. Spokojny dla przewiezienia na Antyle upraw drzewa chlebowego i innych roślin Pacyfiku. jeden z przywódców walki z Turcją o niepodległość Grecji w 1821-29. które cieszyło się wielkim powodzeniem. W 1788 Bligh odkrył na płd. grecki bohater narodowy. oficerem. bulmisz) studencki skrót od Boulevard St.(wym. Praktyka. odznaczył się dowodząc obroną Missolungii. pol. kapucyni. Dotarł przez Cieśninę Magellana do Tahiti i przez Wyspy Salomona i Jawę wrócił do Saint-Malo. 1729-1811.. Boul' Mich' (wym. następnie bezskutecznie poszukiwana i odkryta po raz wtóry w 1768 przez Bougainville'a. 1962) Bougainville'a. obrońcą Quebecu pod rozkazami Montcalma w czasie wojny siedmioletniej w Kanadzie. PodróŜ dookoła świata . augustianie. Franciszka z AsyŜu. bugęwil). potem zapomniana. de Bougainville Louis Antoine . Bougainville największa wyspa Archipelagu Salomona odkryta po raz pierwszy w 1576. W 1766 stanął na czele wyprawy na okrętach "La Boudeuse" i "L'Etoile" w celu zdobycia nowych kolonii. Botsaris Markos . ani butów. wg Łuk.(wym. sekretarzem ambasady. francuski hrabia. był naprzód adwokatem.łac. statek angielski pod dowództwem Williama Bligh. Boule de Suif . nim został Ŝeglarzem i pierwszym Francuzem. opiera się na Biblii.. przecinającego dzielnicę uniwersytecką ParyŜa. Bosi zakonnicy .jak np. wyd. którzy zgodnie z przepisami swojej reguły chodzą boso a. w czasie klęski elementarnej.-Michel. w sandałach. kameduli. discalceati.Bosy. 4: "Nie noście trzosa ani torby podróŜnej. się . na znak pokory. który opłynął kulę ziemską. zdobył szturmem Lepanto. Ew. była to równieŜ powaŜna wyprawa naukowa dzięki udziałowi w niej przyrodników. matematykiem. Bulwaru Św. wreszcie filozofem salonów zgodnie z panującą modą. W czasie postoju na Tahiti przyrodnicy zajmowali. który przedsięwziął wyprawę na O. 'szczodrość'. od Nowej Zelandii grupę wysp. odkryło ono czytelnikom europejskim Polinezję. którym nadał nazwę swego statku." StaroŜytni śydzi i Rzymianie mieli zwyczaj chodzenia boso w okresie Ŝałoby a.

jezuita polski. w pierwotnej wersji. Bligh zdrowo i cało przepłynął w ciągu miesiąca z Tahiti na Timor wśród największych niebezpieczeństw. wychowana w klasztorze. na płd. Francji. Po kilku latach wrócił do Chin. burząca się przeciw nieludzkiej dyscyplinie nałoŜonej przez Bligha. Następnemu wydaje się zbyt romantyczna. z Lilą Lee w 1932. szantaŜowana przez lichwiarza. Po wyruszeniu znów na pełne morze. BoŜe. Południowym u wybrzeŜy Chin.. nudząc się w ciasnym i prozaicznym świecie prowincji. w otwartej łodzi na wodę. Emma truje się arszenikiem. w układzie pionowym podobna do paryskiej Notre-Dame. marząca o Ŝyciu w luksusie i o bajronicznych kochankach. wyd. gdy Bligh jeszcze wzmógł szykany. coś polskę . Panna Rouault. Sporządził równieŜ mapę Chin. zdobył zaufanie dworu cesarskiego. bogato rzeźbione. której nie otrzymał. jednak bez empor i zmiennych podpór. zbudowana w 1190-1260 z nawą główną i podwójnymi nawami bocznymi. były teŜ inne wersje filmowe. Etienne jedna z najpiękniejszych budowli gotyckich we Francji.. symbol ucieczki od rzeczywistości w sferę iluzji (bovaryzm). Katedra St. gdzie potajemnie czytywała sentymentalne romanse. witraŜe z Xiii-Xvi w. bierze sobie kochanka. z Jennifer Jones w 1949.tytułowa bohaterka powieści Madame Bovary (1857. Popadłszy w długi. zbuntowana załoga spuściła go. lit. z Xiv-Xvi w. burŜ) miasto w środk. po wyjściu za mąŜ za wiejskiego lekarza Bovary'ego.film (1934) Jeana Renoira z Valentine Tessier w roli gł. na środkowym . od 1645 był misjonarzem na chińskiej wyspie Hajnan na M.1614-59. pióra . 1270-80. Bovary Emma .roślinami. z Polą Negri w 1937. w których opisał świat roślinny i zwierzęcy Chin oraz stan nauk tego kraju. a załoga. Pani Bovary. Wyspa (poemat).-wsch. Pozostawił liczne prace. 2 romańskie portale boczne i 5 gotyckich w fasadzie zach. prezbiterium otoczone kaplicami promienistymi. 1878) Gustave Flauberta. zob.(wym. Madame Bovary . dwuwieŜowa fasada zach.polska pieśń patriotyczna. Bourges .Sąd Ostateczny z ok.. przyrodnik. tak róŜnym od świata jej marzeń. od archipelagu Tuamotu. psychol. buntownicy po licznych przygodach osiedlili się wraz z 18 Tahitankami na wyspie Pitcairn. pol. W czasie najazdu mandŜurskiego wysłano go w 1651 do papieŜa z wezwaniem o pomoc przeciw najeźdźcom. Boym Michał Piotr . który ją porzuca. zabawiała się z Tahitankami. wg powieści Flauberta. np. wraz z kilku jego zwolennikami. gdzie zmarł.

. Jean Pierre Soliego.zob. Kutia. 1755-1812.Alojzego Felińskiego (1816). fr. uŜywana do przypraw. w okresie zimowego przesilenia słońca. BoŜe Narodzenie .biedronka siedmiokropkowa.oratorium (1734) Jana Sebastiana Bacha. pieśni Modlitwa (1838) Marcelego Skałkowskiego: BoŜe Ojcze! Twoje dzieci Płaczą. 1806. Dary boŜe . Choinka. BoŜa męka . granej w Warszawie ok. Le Secret. BoŜe Ojcze! Twoje dzieci. Jasła (Jasełka). obchodzone 6 stycznia. święto chrześc. zob.. wziętą z opery komicznej Sekret..początek bardzo pop. fatto per il notte di Natale. Opłatek. potem 25 grudnia. od którego cały Koncert otrzymał nazwę: Weihnachtsoratorium . dobry omen. wł. Państwo. do Iv w. dołączonym ad libitum na BoŜe Narodzenie. Rok po roku mamie leci.jadło i napoje. śpiewana juŜ na melodię pieśni maryjnej Serdeczna Matko. BoŜe drzewko . BoŜa krówka . Kolędy. . rodzaj adresu hołdowniczego do cara Aleksandra I (Hymn na rocznicę ogłoszenia Królestwa Polskieqo) na melodię skomponowaną przez Jana Nepomucena Kaszewskiego. O państwie boŜym . zdjętego z krzyŜa Chrystusa. Gwiazda (Gwiazdka). biczowanego a.kapliczka wiejska z wizerunkiem ukrzyŜowanego.Concerto grosso g-moll.choinka ozdobnie przybrana na BoŜe Narodzenie. opus 12. Panie!" wersem "Naszą ojczyznę racz nam wrócić. krzew bylica boŜe drzewko.Gody. ze słynnym Largo Pastorale.zły a. na pamiątkę narodzenia Chrystusa. zjawisko poczytywane za interwencję sił nadprzyrodzonych. Szopka. z dodanymi zwrotkami Antoniego Goreckiego. Ale juŜ śpiewnik wydany nielegalnie przez warszawską młodzieŜ studencką przed 1821 zastąpił wers "Naszego króla zachowaj nam. Palec boŜy . Ŝebrzą lepszej doli. nr 6 Arcangela Corellego. BoŜy. Panie!" Przed 1830 pieśń została znacznie zmieniona. My w niewoli my w niewoli! 1-4. Wigilia. BoŜe Narodzenie .

a włosy głowy jego jak wełna czysta" (7. stworzyciel nieba i ziemi. 3.-łac.fr. Bogowie łakną krwi . stąd 'udzielający bogactwa. Tytuł powieści hist. Wulgata. ale w Trzech Osobach: Ojca. dola' (por.łac.Pokój boŜy . les dieux s'en vont. Michał Anioł i inni. Maria Maggiore w Rzymie młody Bóg przygląda się z chmur wielu scenom Starego Testamentu. List do Korynt. 10. 1040 przez kościół rz. UŜywana początkowo na znak pokory. Ghiberti. Adonai itd. w Monreale (Sycylia) i z Xiii w. zakaz starć zbrojnych od środy wieczór do poniedziałku rano. siwobrodego starca. Gen:. Podobnie na mozaikach z Xii w.Ewangelia. Bóbr . w S. Z boŜej łaski . z-boŜe). wzięta z Wulgaty. u-bogi. młodzieńczy Bóg wypędza Adama i Ewę z Raju. wszechmocny. Treuga Dei. zwany zastępczo Elohim. Dopiero ok. Syna i Ducha Św. Marka w Wenecji czy w Xiii-wiecznych rzeźbach katedry w Chartres. ostatnie zdanie w ostatnim numerze pisma "Le Vieux Cordelier" wydawanego przez Kamila Desmoulins. Np. R. za to zdanie wydawcę stracono na gilotynie. "Starowiecznego" z biblijnego widzenia Daniela: "Szata jego biała jak śnieg.czuć powołanie. 3. odczuwać popęd seksualny. Będziecie jako bogowie . Takim przedstawiali Boga-Ojca Giotto. 1760-94. dawna formuła w tytułach dostojników kościelnych i monarchów. Bogowie odchodzą . woła głos z nieba w zakończeniu ksiąŜki Męczennicy (Les Martyrs. Bellini. Fra Bartolommeo. Na mozaikach z V w. wieczny i niepojęty. por.fr. 1809) F.zob. 'bogactwo. (1912) Anatola France'a z czasów Rewolucji Fr. 1. szczęścia.. .. Słowo boŜe . łącznie przez 230 dni w roku. W sztuce wczesnochrześc. później teŜ w adwencie i w poście (czasów pokoju). atakującego politykę Komitetu Ocalenia Publicznego. słowa węŜa do Ewy. r. na watykańskim sarkofagu z Iv w. eritis sicut dii.-kat. 10. w chrześcijaństwie istniejący jako jeden w swej naturze.łac. les dieux ont soif.9). szczęście. doli'. Bóg-Ojciec przedstawiany jest jako człowiek młody.śrdw. oraz powstrzymuje rękę Abrahama mającego dokonać ofiary Izaaka. bog-aty. Dei gratia. 5. Wola boŜa .w wyraŜeniu: czuć wolę boŜą . Chateaubrianda. Pierw. Bóg w mozaizmie . 1300 pojawił się tak dobrze później znany wizerunek Boga jako potęŜnego. ustanowiony ok. 15.biblijny Jahwe. Strój (bobrowy). w bazylice św. Ŝart.

łac.łac. ugodowców. .gdy w Rzymie parę chrześcijańską rzucono na pastwę tygrysom na arenie cyrku. Bogu świeczka. panu czynsz. hasło pierwszej krucjaty 1096-99. M. 1729-1808. Bóg widzi. polskie stosowane do opurtunistów.łac. Bóg się rodzi. wg Marka. chłopu rola. zwł.początek popularnej pieśni modlitewnej O Narodzeniu Pańskim Franciszka Karpińskiego. 2. sztuczne a. opłata za odprawianie mszy) przysł. teŜ Diabeł (SłuŜ Bogu. nieoczekiwany wybawiciel.. 'Pan z wami'. Bogów na świecie stworzył naprzód strach! . BoŜe. 3.przysł. a diabła nie gniewaj). Stacjusza (ok. 'bóg z maszyny (teatralnej)'.fr. 34. ze słynnej rodziny tancerzy i choreografów. BoŜe. Ew. O. Deo Optimo Maximo. formuła pozdrowienia wzięta z Wulgaty. Dominus vobiscum . nie uzasadnione rozwiązanie splątanej intrygi w sztuce teatr. dewiza heraldyczna królów ang. Ein' Feste . Bóg i moje prawo . w Xvii w. Bogowie postanowili inaczej . przybyły z góry. a księdzu meszne .fr. por.hebr. śmierć goni.. Wergiliusza.Inicjały łac.była jako śpiew (wi)wilgi zwanej boguwolą. niespodziane wprowadzenie nowej osoby a. Bogu wola. zbyt łatwe. 4. motto. epigra w panegirykach i napisach nagrobnych. w tej formie uŜywane.łac. 'Bogu Najlepszemu. Dieu le veut. D. 428. Ryszarda Lwie Serce w bitwie z Francuzami pod Gisors. 2. 46. Booz tymi słowami pozdrawia Ŝeńców. powieści przez nagłe. a.. wyraz "rola" znaczył tu 'niewolę'. wieczność czeka . napisy na świątyniach rz. moc truchleje . skarga Chrystusa na krzyŜu. formuła pojmowana. Dieu et mon droit. NajwyŜszemu'. 45-96). z Eneidy. eli. jako "emblemat" (hasło. 661. zawołanie króla ang. Rut. wywodzące się ze średniowiecza.przydomek uwielbianego przez publiczność tancerza i baletmistrza Opery Paryskiej Apolline Baldassare Vestrisa. 1198. czemuś mnie opuścił? . Ks. 15. wg Mat. później takŜe na kościołach i nagrobkach chrześc. Bóg tańca . cytat z Psalmów 22.b. okoliczności. lamma sabachthani? w Biblii. 27. tj. Bóg tak chce . staropolskie z czasów przedpańszczyźnianych. dis alter visum. Publiusza P. epopei poety rz. a diabłu ogarek . Deus ex machina . czas ucieka. z nieba.(tj. eli... stare przysł. 2. z Tebaidy. primus in orbe deos fecit timor.

kaŜdy zakątek miały swego opiekuńczego geniusza czy bóstwo. z gr.Burg zob. Arystoteles w O częściach zwierząt. 2. je n'avais besoin de cette hypothese.przysł. w obu wojnach świat. kazania arcybiskupa Canterbury. natura quae deus est. spalono go na stosie. 565: "Iuppiter hac stat".. tu takŜe są bogowie! . 4. lub ignoto deo. Gott strafe England . temu wpierw rozum odbiera . por.łac. I. il faudrait l'inventer. Najjaśniejszy Panie. Wolter (1769) wg 93. Eneida. 621. nie potrzebowałem tej hipotezy . 12.łac. spokojnie zapraszał tymi słowami swych gości do izby. z Wulgaty. Dzieje Ap. napis na klamrach u pasów Ŝołnierzy nm. Ukochani przez bogów umierają młodo . aby zjednać sobie tego boga.fr.łac. Nieznanemu bogu . półbogi i boŜęta mitologii klasycznej i . quem dii diligunt. pogląd wł. dementat prius. 10: "Vobiscum Deus". Johna Tillotsona (wyd. Kogo bóg (a. Gott mit uns . którego imienia nie znali. 'geniuszowi miejsca'. 'niech Bóg skarze Anglię'. tak Bóg Kubie .. Dla Rzymian kaŜda wioska. adolescens moritur..nm.. 'bóstwu miejsca'. Las. introite. odpowiedź Laplace'a na zadane mu przez Bonapartego pytanie.łac. naleŜałoby Go wymyślić . wg Sofoklesa. 5. Antygona.łac. si Dieu n'existait pas. dlatego stawiali potęŜne głazy z napisem genio loci łac. ignoto deo. Wergiliusz. dlaczego w swej Mechanice nieba uczony nie wspomniał o Bogu (1796). 23. 18.fr. przekleństwo popularne w Niemczech po przystąpieniu Wielkiej Brytanii do wojny świat. z gr. filozofa Giulia Vaniniego. Bacchides. 1712). Sire.zob. nam et hic dii sunt z gr. Ŝe Heraklit. 1914-18. deo loci. 'Bóg z nami'. Wulgata. renesansowego materialisty i ateisty straconego przez inkwizycję 9 Ii 1619. Bór .. z Plauta. 8.Niektóre bóstwa. wyrwawszy mu uprzednio język.. Bóstwa . 17. Jak Kuba Bogu. Wejdźcie. Gdyby Boga nie było. grzejąc się przy piecu. Jowisz) chce zgubić. Sama przyroda jest bogiem . opowiada. quos deus (Iuppiter) perdere vult. Izajasz.nm.

Zeus (Jowisz) Niezgoda . Driady Góry . zakresu opieki itd. Tryton Niebo . Afrodyta (Wenera). Proteusz.Hermes (Merkury) Kowalstwo .Wertumnus.germańskiej (a. Trolle Handel . Glaukos (1).Hefajstos (Wulkan. Penaty Drzewa . Saturn Dom .Hebe. Ganimedes Morze . Posejdon.Parki.Asklepios (Eskulap) Miłość . Apollo . Pomona Pasterstwo . Hestia (Westa) Mądrość . Nereusz. Hestia (Westa) Ognisko domowe . Loki Ocean .Eris. Okeanos. Artemida (Diana). Nomy Łowy .Atena (Minerwa).Hefajstos (Wulkan) KsięŜyc .Artemida (Diana). Tyr Medycyna .Chronos. Tetyda. Ino. Selene Lasy . Mulciber).Driady. Kupido). Bogactwa . Mojry. skandynawskiej) wg ich funkcji. Trolle Los . Artemida (Diana). Hera (Junona).Oready. Hamadriady.Pan.Artemida (Diana) MałŜeństwo .Eros (Amor.Plutos Czas . Freja Młodość . Lary.Hestia (Westa) Ogrody i sady . Fata.Hymen.Hamadriady.Amfitryta.Okeanidy Ogień .Hestia (Westa).

Bakchos (Bachus) Woda .Demeter (Cerera). Bellona. Pluton (Orkus).Eirene Pomsta . Priap Początek i koniec . Njord Wojna . Bragi Pokój .Hermes (Merkury). Wertumnus.Najady. Temida Tęcza .Apollo. Zefir (Favonius) Wino .Ariel. Dike (Astrea). Persefona (Kora.Pluton.Nemezis.Hermes (Merkury).Piekło .Charyty (Gracje) Wiatry . Elfy Roślinność . Nimfy Sen i marzenia senne . Muzy.Erynie (Eumenidy).Apollo . Hypnos Słońce . Prozerpina) Pioruny . Furie Poranek .Najady.Zeus (Jowisz). Pomona Rzeki i strumienie .Janus PodroŜe .Eos (Aurora) Powietrze . Euros (Eurus). Priap Wdzięk .Pluton. Notos (Auster). Atena (Minerwa).Eol.Iris Urodzaj .Hades.Apollo Sprawiedliwość . Thor Wymowa . Ondyny. Demeter (Cerera). Eunomia.Dionizos. Boreasz (Akwilon). Hermoder Poezja i muzyka . Thor Płodność .Ares (Mars).Hermes (Merkury) Wyrocznie .

Zbiorowy portret amsterdamskiego bractwa strzeleckiego DruŜyna kapitana Fransa Banninga Cocqa (1642. twierdza kresowa z warownym zamkiem.ZboŜe . przybytek Boga'. RóŜańca św. wymienne z kościół.) pędzla Rembrandta. confraternitas. Rijksmus. L.(wym. Tanatos. pierw.). tubylec. blaszanego kurka. cerkiew. Bóstwa chtoniczne mit. a zwycięzcę obwoływano królem kurkowym roku. Trójcy św.Demeter (Ceres). Afrodyta (Wenera). Saturn Źrodła. Brabantka. 'Brabantka' od krainy hist. brabason) Brabansona. od północy i od południa. gdy był pokryty warstwami zŜółkłych werniksów i czynli wraŜenie sceny nocnej. (w Polsce we wszystkich większych miastach) dla urządzania dorocznych zawodów strzeleckich w celu podtrzymywania sprawności bojowej mieszczan: strzelano do drewnianego a. Bracław . bractwa religijne (jak np. otrzymał równieŜ nazwę StraŜ nocna.Nereidy. w 1569-1793 stolica województwa. A. Hypnos. jeziora . Hymn brabancki.synagoga. Demeter Ceres i in. miastem jest Bruksela.Hermes (Merkury). Michała od 1596) czy wreszcie strzeleckie. wszelkiego rodzaju związki. Cechy). gr. a hetman Jan Sobieski rozgromił tam ich zagony w 1671.osiedle w Ukr. od 1585. szczególnie silne w Xvi w. Amsterdam. Kery. której gł. congregatio. chthonios 'zrodzony z ziemi.Prozerpina. (st. Erynie. obok którego. Bractwo . Persefona . zwany teŜ Wymarsz strzelców. zazw.konfraternia. sodalitas. Gildia). od 1632. Hymn Wolności.-pol. od Xiv w. bóstwa ciemności i śmierci (Hades Pluton. łac. kupieckie (zob. fr. Brabancnne .). Dechet) i kompozytora Francois Van Campenhouta. Bractwo kurkowe .organizacja strzelecka w miastach śrdw. narodowy hymn belgijski napisany we wrześniu 1830 przez poetę fr. SRR (obwód winnicki). przechodziły dwa słynne szlaki najazdów tatarskich: czamy i kuczmański.. Najady śegluga . ziemi i jej płodności (Dionizos-Bachus. podziemny'. z gr. świątynia Ŝydowska. . św. W 1578 Janusz Zbaraski pobił pod Bracławiem Tatarów. od Xiii w. Jennevala (właśc. inne. Brabancji. Hermes i in. nadaną mu. zawiązywane w róŜnorodnych celach: bractwa rzemieślnicze (zob. naprawdę ukazuje on scenę w pełnym blasku słońca.) 'świątynia.-rz. miejsce modlitwy i studiowania Tory. mieszczan. BóŜnica . zawodowe a.

W raz z Hermoderem przyjmował i witał w Walhalli wszystkich bohaterów poległych w boju. uczniów Tadeusza Pruszkowskiego. Zob. której objawieniem jest cały wszechświat materii i myśli. załoŜona przez Jana Iv.długa. zob.zrzeszenie malarzy. nim zasiadł po raz pierwszy na tronie przodków. w 1925 z jego inicjatywy i w jego pracowni w Szkole Sztuk Pięknych w Warszawie.: Bolesław Cybis. Bragi . Brahma . Edda. Opowieść Bragiego . siwą brodą. Jabłka Bragiego a. o temacie wziętym częściowo z Ariosta. Eliasz Kanarek. 1809-52. Idany . zał. której pozostałymi członkami są Wisznu Opiekun i Siwa Niszczyciel. pierwszy z boskiej trójcy (Trimurti).zob. Kaplica Sykstyńska). Łukasza . wyobraŜany jako starzec z długą. występująca teŜ w Orlando innamorato Boiarda i Orlandzie szalonym Ariosta jako siostra Rinalda i ukochana Rogera. ale zajmująca. i cesarzy Brazylii. wymowy i pieśni. syn Odyna i Friggi.mit.in. Edward Kokoszko i Antoni Michalak. sam niewidomy. braj). twórca pisma z wypukłych kropek dla ociemniałych do czytania .Pod tą nazwą najbardziej zasłynął.w hinduizmie Absolut.musiał wychylić kaŜdy król. francuski nauczyciel ociemniałych. Braille Louis . Bradamante . Nosi białą zbroję i biały pióropusz. Puchar Bragiego . bóg pojęty jako całkowita abstrakcja. mąŜ Iduny (por. Jabłko (Jabłka wiecznej młodości). skand. a jej magiczna włócznia zrzuca z konia kaŜdego rycerza. Azowie). 1640-1853.pierwsza tragikomedia francuska (1582) Roberta Garniera. w późniejszym systemie panteistycznym uzyskuje osobowość. Braganca . Członkami bractwa byli m. 1822-89. teŜ Sykstus (Iv.(wym. brga:s) dynastia królów Portugalii. Z tej abstrakcji wykształcił się Brahma jako stwórca świata. W 1946 poddano go gruntownej konserwacji i oczyszczono.dziewica-rycerz legendy karolińskiej. Bractwo św.(wym. bóg poezji. Bradamante .

przedtem. pne. bractea 'blaszka (złota)'. wypukłe na awersie i wklęsłe na rewersie. (nummus) bracteatus '(moneta) złocona' od łac. w 1770.alegoria biblijna w Ew. Brama Lwic . Xiv w. rodzima brona od bronić. Brama szeroka i brama ciasna . W Berlinie zbud. Skajska Brama . 13-14: "Wchodźcie przez ciasną bramę. w znaczeniu 'główne drzwi'. Lwia Brama . Brama Snów . 7. Sen. niŜej Lwia Brama. wzniesiona przez Jana Kramera w 1576. obwarowanie'..arab. wiodąca na akropol w Mykenach w Argolidzie (Grecja staroŜ. brana.od Xvi w.cienkie monety wybijane jednostronnie.w Poczdamie. osłonięta zachowanym do dziś Barbakanem. G.jedyna zachowana z ośmiu bram głównych w dawnym pierścieniu murów obronnych Krakowa. cieśnina między Afryką i Półwyspem Arabskim. wg Mat. po obu stronach kolumny będącej oznaką godności. Obrona jej była powierzona cechowi kuśnierzy. Brama . łac. a mało jest tych. pokryta okładziną kamienną przez Wilema van den Blocka w 1588. ze śrdw.) trójkątny blok odciąŜający przysłonięty płytą z reliefem przedstawiającym dwie lwice. 1788-91 przez C. bo szeroka wiedzie na zatracenie. 1400-1300 pne. W attyce najokazalszy w Gdańsku zestaw orłów i herbów. nazwana od wielkiej liczby rozbitych Ŝaglowców na tych wodach.otwierająca Szlak Królewski w Gdańsku. z czes. Xii-poł." Brama WyŜynna . część renesansowego systemu fortyfikacji. łącząca M. którzy ją znajdują.) a. od Xiii w. Brama Brandenburska . zjej baszty widać . a ciasna-do Ŝycia.... pierw. Czerwone z Zatoką Adeńską. monumentalna brama z ok. Brama Floriańska . w Polsce od ok. zbud. Florencja (Baptysterium). Bab el-Mandeb.dotykiem. Brama Łez . 1130). tama.jedna z bram Troi w Iliadzie Homera. znaczenie 'przegroda.zob.). zbudowana w końcu Xiii w. Ponad potęŜną belką wspierającą (5 m dł. złote (Grecja Iv-Ii w. stojące naprzeciw siebie na tylnych łapach.zob. Brakteaty . srebrne (w Europie środk.zob. Skandynawia V-Vii w. Langhansa.Brama Lwic. Brama do Raju .

śelazna Brama . śelazny. ją teŜ otworzyli towarzyszom wojownicy greccy. Brandenburgia . tu Ŝegnał się Hektor z Andromachą i synkiem Astyanaksem. spisanej w X w. przen. BrandanŔ zob.było całą równinę. Brama. kapłani. potem do Kraju Kobiet. bramę tę uszkodzono. Przybywa do Wyspy Szczęścia. najwyŜsza z dawnych kast w Indiach. dawna ziemia Słowian połabskich. Wezwany przez kobietę noszącą gałąź srebrnej jabłoni do Emain. wydobywszy się z wnętrza konia trojańskiego. zachodnia'. skaia 'lewa. z gr. poł. Królowa Kobiet przeciąga Brana na brzeg przy pomocy magicznej nici i trzyma go u siebie przez cały rok. ułoŜonej prozą i wierszem w Vii w. libretto: K. "Radosnego Zaświata" na Zachodnim Oceanie. bramanizm. niŜ sięga pamięć ludzka. Ogarnięci tęsknotą za krajem ruszają Irlandczycy na morze. aby zmieściła drewnianego konia Achajów. i Ŝe rodacy wiedzą o nich tylko z dawnych legend. BranŔ syn Febala. zdobyta w 1157 przez Niemców. poprzedzająca współczesną jej formęhinduizm. I tysiąclecia pne. brahmana. Złoty. iron. jedna z głównych religii Indii. .zob. Bran wyrusza w podróŜ w trzy łodzie po dziewięciu ludzi. część NRD). Brendan. Branibori w Cechach.zob. późniejsza faza wedyzmu (1.). niepomyślna. Zielony.bramani. Złota Brama . a po powrocie do ojczyzny dowiadują się. Ŝe podróŜ ich trwała dłuŜej. Sabina. ekskluzywna warstwa arystokracji Nowej Anglii (USA). Braminizm. Bramini .zob. z sanskr. Brama Brandenburska zob. opera (Praga 1866) Bedricha Smetany. Brandenburczycy w Czechach.kraina historyczna obejmująca część Niziny Niemieckiej między Odrą a Łabą (środk. Zielona Brama . bohater opowieści irlandzkiej śegluga Brana. czes. Św. przez nią wszedł do miasta orszak weselny Heleny..

Pozowała do kilku jego najświetniejszych portretów... 25. Bracia Czystości . zwł. którą poślubił w 1609. zwanego zwykle ojcem). który przyspieszył wybuch powstania styczniowego. bonifratrzy.pierwsza Ŝona Rubensa. Pinakoteka. Florencja.łac. mnich. Ufizzi.najbliŜszy krewny w linii bocznej. Rubens i Izabella Brandt . nie mający święceń kapłańskich. 40). Izabella Brandt . zarządzony z inicjatywy Aleksandra Wielopolskiego 6 X 1862 w Królestwie Polskim pobór do wojska carskiego wg imiennej listy spośród osób politycznie podejrzanych. Ichwan as-Safa. Xix w. dawn... por. 2.łac. Autoportret z Ŝoną. zakonnik. np. 1609) Rubensa.' franciszkanie. por.łac. brat-laik (w Przeciwieństwie do zakonnika-kapłana. Brandt Isabella .obraz (ok. Bracia najmniejsi .Koncerty brandenburskie . zaciąg na roboty przymusowe. arianami (błędnie łączono ich . poł. jedno z najwaŜniejszych dzieł literatury europ.o ludziach skromnej sytuacji społ.Ŝ: od braniec).). Fourment Helena. zmarła w 1627. szczytowe osiągnięcie w zakresie formy concerto grosso (zob. Ordo Fratrum Minorum. kobieta wzięta do niewoli (r.dawn. Branka . 'Zakon. St. kontynuacja skrajnego kierunku w husytyzmie. S. członek bractwa a. zwani teŜ nurkami.portret Rubensa. Bacha dla kapeli dworskiej Christiana Ludwiga. Bracia czescy . Bracia polscy . (Biblia. Ew.powieść (1879-80) Fiodora Dostojewskiego. Fratres Poloni. Brat . wg Mat.napisane w 1721 przez J. Bracia Karamazow . Iii G-dur.ruch religijno-społeczny w Czechach od połowy Xv w. wielkiego melomana: I Koncert F-dur. Krew (Braterstwo krwi). ugrupowania religijnego. minoryci.. przymusowy pobór do wojska.zob. zob. nowochrzczeńcami (od "ponurzania" przy chrzcie dorosłych). Bracia miłosierni . Bracia mniejsi . Iv G-dur. Fratres Misericordiae. V D-dur i Vi B-dur. 1609-10. Monachium. margrabiego brandenburskiego. Wielki (Inkwizytor). Ii F-dur.

). Serafina. ramowy zbiór 30 opowieści (1818-21.poglądy z doktryną Ariusza. Ŝe mąci mu wodę. Jagnię powiada. Ŝe stojąc niŜej. Ichwan as-Safa. Na to Wilk mówi powyŜsze słowa i poŜera Jagnię. 1. ale tylko dodaje.. plon się nie mnoŜy. 'bractwo Serafina'. Szkłowski i in. Horacego. Brat łata . 674 (zob.). rubaszny. zał. Sierapionowy bratia. nie moŜe tego czynić. Ŝe go w zeszłym roku zelŜyło. przystępny.zob. Bracia wybrzeŜa . Brat przeciw bratu . nie krewny. był to twój brat . 1960) E. Bracia syjamscy . Hotimanna. Brat brata goni (rodzi) . StróŜ. Arkadia (Arcades ambo). 243. Bracia w Apollinie.-społeczny rozwijający się w Polsce Xvi-Xvii w. Brat po Adamie (i Ewie) . towarzyski. CzyŜ jestem stróŜem brata mego? . mości panie bracie. przekład St. 3. La Fontaine'a Gdy piją ze strumienia. Jeśli to nie ty. A. Ich pierwsze spotkanie przypadło na dzień św. tejŜe wiary itp. par nobile fratrum.człowiek bezceremonialny. zgodny. bracia herbowni. o dwóch synach bogacza. unitarianami. Stąd nazwa ros. Die Seraphionsbrder. w Chrystusie .panowie bracia. z Satyr 2. Szlachetna para braci . opowiadanych kolejno przez sześciu przyjaciół zbierających się co pewien czas. łatwy w obejściu. Siedem) Ajschylosa. zob. panie bracie. Wilk oskarŜa Jagnię. nazwy uŜywane przez dawną szlachtę w jej stosunkach wzajemnych. Wówczas Wilk zarzuca mu. . lubiących masami poŜerać słowiki (b.nm. Ruch relig. Arianie). Bliźnięta (syjamskie). z bajki Wilk i Jagnię. Bracia szlachta .zob.bliźni.flibustierzy (zob. kosztowny przysmak).łac. wybór pol. które przetrwało do 1925 (Zoszczenko. socynianami. por. Bracia z Basry . ks. osławiona.z tragedii Siedmiu przeciw Tebom. sławetna.ludzie tegoŜ powołania. Fiedin. Bracia serafiońscy . w 1921 w Piotrogrodzie. Trembeckiego Wilk i baranek. ugrupowania lit. na to Jagnię. Ŝe w ubiegłym roku jeszcze nie Ŝyło na świecie. najradykalniejszy odłam reformacji polskiej. Kawierin.o rzadkim zboŜu na polu. Tichonow. si ce n'est loi. T.zob. c'est donc ton frere. którego zatem obrali sobie za patrona. por.fr. 10.

Italii. Amsterdam.stop miedzi z innymi metalami (z wyjątkiem stopu z samym cynkiem zwanego mosiądzem). kondotier wł. dowódca wojsk hiszp. zoolog niemiecki wsławiony głównym swym dziełem śycie zwierząt (Tierleben. poufale. nazwa od Brundisium. znany był w Egipcie i na Bliskim WschodziejuŜ ok. odzyskał je w 1637. istniejące do dziś w Lipsku i Wiesbaden.niemieckie wydawnictwo muzyczne zał. rzymskiego portu nad M. Rijksmus.brat za brat. KsiąŜę Fryderyk Henryk Orański. nm. van Hilligaerta.. Po upływie zawieszenia broni. Koniec jej przypada na lata 1000-700 pne... Brehm Alfred Edmund . zawartego przez Filipa Iv Hiszpańskiego z Holendrami. 1719-94. Las Lanzas. Madryt. Johanna Gottloba Immanuela Breitkopfa. rozwinięte przez Gottfrieda Christopha Hartela. W dorzeczu Wisły epoka brązu rozpoczęła się dopiero ok. 1864-69) tłumaczonym na wiele języków. 1763-1827.). Epoka brązu . Prado. Holandia). 'OblęŜenie Bredy'. dzięki któremu zyskał przydomek "ojca zwierząt". Ambrogio Spinola. połowy Iii tysiąclecia pne. 1829-84. Brabancji (płd.Najstarszy brąz. .-zach.Kochajmy się jak bracia . dramat Calderona de la Barca. jak równy z równym. nad przedstawionymi na obrazie wojskami wznosi się las lanc. Breitkopf & Hrtel . Tiervaler Brehm. Adriatyckim w płd. hiszp. po śmierci brata.przysł. EI sitio de Breda hiszp. obraz (1634-35) Velazqueza.rachujmy się jak śydzi .. 2000 pne. Brąz . w 1719 przez Bernharda Christopha Breitkopfa. oblegane przez Hiszpanów niemal przez rok. kontynuowane przez jego syna. bezceremonialnie. dziś Brindisi. 'Lance'.(wym. zdobył w 1625 bronione przez Maurycego Orańskiego miasto. familiarnie. Breda . specjalizujące się w wydaniach dzieł zebranych najwybitniejszych kompozytorów. rodzajem brązu jest takŜe spiŜ (zob. w Europie Płd. OblęŜenie Bredy w 1637 obraz P.miasto w płn. ok. wynalazcę nowej techniki druku nutowego. Za pan brat . brejm).-wsch. 1695-1777. Poddanie Bredy. cynkowy. przen. ijego potomków. 1700 pne.

w róŜnych czasach. Ŝe umieszczano ją na mapach. Raj). miał pokonać Rzymian nad rzeką Allią. aby się nieco ochłodził. Brendana'. który miał zostać pochowany w Clonfert jako opat i przeor 3000 mnichów. wokół wysokiej kolumny. Maeldune. w poprzek.na wpół legendamy wódz galijskiego plemienia Senonów. lennika Polski. pną się kręcone schody prowadzące do nieba. którego w waŜne święta piekło tu przenosi.Brandan. tłumaczona na wiele jęz. Xviii w. Wersja anglo-normandzka śeglugi. kwitnącego w Vi-Xii w.. który miał się znajdować pośrodku Atlantyku. ciągniony przez parę a. Św. napisana została przez mnicha Benedykta i dedykowana w 1121 Adelizie z Louvain (Leuven). Ŝonie Henryka I. Wiara w istnienie tej wyspy byia tak mocna.Brek . jako Navigatio Santi Brendani łac. mieszczącymi 6-10 osób.gród słowiański plemienia Stodoran. 484-577. Prawdop. Bran. Brendan wyrusza w podróŜ z 17 mnichami. Portugalia uwaŜała ją za swoją posiadłość. na zachód od Wysp Kanaryjskich. Kilkakrotnie niszczona. Dzieło to uwaŜane jest dziś za rodzaj schrystianizowanego imramu (historii o podróŜy morskiej z przygodami). która rozpowszechniła się w całej Europie wzbogacając się ciągle o nowe epizody. W środku wyspy. w 1157 zdobyta ostatecznie przez Niemców. jeszcze do 1755. W wieczór wigilijny Brendan spotyka Judasza. Wreszcie przybywają do wyspy raju ziemskiego. z ławkami wzdłuŜ a. na wpół legendarny mnich irlandzki. Brendan . por. Brenna . nad Hawelą (dziś w środk. dopóki nie odstąpiła jej królowi Kastylii. jako Brennaburg. Rodzaj budki na poprzecznej ścianie towarowego wagonu kolejowego z miejscem dla hamulcowego. części NRD). istnej odysei mniszej. 387 pne. który w 390 a. Św. która okazała się grzbietem drapieŜnego wieloryba. . break. 2 pary koni. bez steru i Ŝywności..-słowiańskiego Jaksy z Kopanicy. Ŝegluga ta stała się tematem legend spisanych w Xi w. od 1154 siedziba księcia zach. (w Anglii) resorowany odkryty pojazd czterokołowy z wysokim kozłem i wielkim pudłem.od poł. stała się. 'śegluga św. Ledwo udało się podróŜnikom uciec z bezludnej wyspy. a potem zająć Rzym (prócz twierdzy kapitolińskiej obronionej przez Manliusza) i wycofać się po otrzymaniu Ŝądanego okupu. irlandzkiego gatunku lit. aby ją odnaleźć. śegluga trwała 7 lat i była pełna cudownych przygód. Na innej wyspie białe ptaki śpiewały hymny. potem Brandenburg. z ang. gdzie wśród zapachów wiecznej wiosny przechadzają się po ścieŜkach z drogich kamieni. przez nieznanego mnicha irl. stolicą Marchii Brandenburskiej.. Brennus . w poszukiwaniu raju ziemskiego (zob. który przedsięwziął nawet wyprawę. w formie poematu. odbył on jakieś podróŜe do wysp północnych i zachodnich.

5.zob. oraz Pinakoteki. niekiedy przygodnego Ŝołnierza. czwartego hrabiego Bristol i piątego barona Howard de Walden. a wielką salę czytelni. . największe muzeum i biblioteka w Brytanii. gr. 2. 1730-1803. po zniesieniu zakonu w 1773 i po rozbudowie siedziba Biblioteki Publ. Xix-wiecznych. W teatrze Goldoniego jest takŜe szelmą. zrodzony jeszcze przed tytanami przez Niebo (Uranosa) i Ziemię (Gaję). Brighella . 403. na Goldonim teŜ kończy się jego kariera. Bristol . zwł. zwany tylko w niebie Briarejem. M. jednej z najznakomitszych galerii obrazów we Włoszech. 'Muzeum Brytyjskie'.pałac jezuitów w Mediolanie zbud. zaprojektowaną przez bibliotekarza Antonia Panizzi.. wg Plauta Pseudolus 'Krętacz'. gdy Rzymianie uskarŜali się na przewyŜszający umówioną wagę cięŜar odwaŜników. Nowe budynki projektu Sir Roberta Smirke wzniesiono w 1823-47.we włoskiej commedia dell'arte typ bergamończyka z urodzenia. włączono do zorganizowanej w 1973 Biblioteki Brytyjskiej.nazwa wielu. Lombardzkiego Instytutu Nauki i Lit.łac. 19. pochodząca od tytułu jednego z najbardziej znanych turystów swego czasu. spór'. sturęki i pięćdziesięciogłowy olbrzym. otwarto w 1857. sprytnego intryganta. 1651-86. otwarte w 1759 w pałacu Montague House w Londynie. Iliada. Bibliotekę B. Obserwatorium Astronomicznego. tak miał wykrzyknąć Brennus. British Museum .. Hery i Posejdona. hoteli na kontynencie europejskim. zawsze łotrzyka. na ziemi zaś Ajgajonem.Biada zwycięŜonym! . 1. Brera . a. kiedy indziej pomocnika kata. a. a zbiory jej przeniesione będą do nowej siedziby na Euston Road w Londynie. vae victis!. uosobieniem parweniusza. z wł. Anglika Fredericka Herveya. wg Homera. dorzucając swój miecz na szalę z odwaŜnikami przy waŜeniu złota na okup. Gęsi kapitolińskie . briga 'kłótnia.(wym. choć nieco bardziej cywilizowanym. Gęś. britisz mjus-i-em) ang. biskupa Derry. którzy chcieli ojca bogów uwięzić. Na wezwanie Tetydy pomógł Zeusowi udaremnić spisek Ateny. neapolitańczyka z wyboru.mit. Briareus .

Broadway Boogie-Woogie . 1805-17. bro:duej) ang. krainy olbrzymów. pogon 'broda'). rysujący się na tle chmur a. NRD) 11427m.łac. otoczony niekiedy kolorowymi kręgami glorii. kombinacja jaskrawo kolorowych prostokątów. por. rodzaj amer.. powiększony cień obserwatora. załoŜyciel jednego z największych wydawnictw niemieckich. słynny obraz (1942-43) Pieta Mondriana.w PodróŜach Guliwera (1726) Swifta nazwa królestwa. 1772-1823.. mgły. zygzakiem przez regularną sieć ulic i alei Manhattanu. coś mi tu mówił. powiada: "Z tego. cypla Manhattanu.). z 30 Iv na 1 V. król duński Sven Gabelbart ('o brodzie widlastej a. gdzie między ulicami 41 i 53 staje się "Wielką Białą Drogą".in. bugi-uugi) ang. hulanki i orgie z Szatanem. ksiąŜę wrocławski. Na Brockenie zaobserwowano po raz pierwszy.(wym. ciągnąca się od Bowling Green u płd. Sinobrody. sądzę. słynna nowojorska arteria komunikacyjna i najdłuŜsza ulica świata. gdzie wg podań ludowych w Noc (zob). m. Brobdingnag ." Brocken . cesarz bizantyjski 668-85.Broadway . krakowski i wielkopolski. zlatywały się czarownice na sabaty. Walpurgi.(wym. 1163-1238. 'szeroka droga'. Henryk I. . i przez Bronx. barba non facit philosophum. Konstantyn Iv Pogonatus (od gr. Great White Way. łącznie ok. hrabia Flandrii. wydawca 81-tomowej serii Biblioteka Pisarzy Polskich (1860-94) i miesięcznika "Bibliografia Polska" (1861-65). gdy mu Guliwer dokładnie opisał stosunki w kraju swoich rodaków. Broda (nikogo) nie czyni filozofem . Ŝe większa część współziomków twoich jest najszkodliwszym rodzajem robaków. broken) najwyŜszy szczyt w górach Harcu (zach. jakim natura na powierzchni ziemi czołgać się pozwoliła. w 1780. później w Lipsku.(wym. rozjarzoną wieczorem bezlikiem reklam świetlnych. namalowany pod wpływem fascynacji nocnym Ŝyciem i muzyką popularną Nowego Jorku. Broda . ok. Ich król. Brockhaus Friedrich Arnold. widmo) Brockenu".zob. Brodaty przydomek wielu władców. rosochatej') i in. w którym Guliwer przeŜywa swoją długą wielką przygodę. Fryderyk I Barbarossa (zob. początkowo w Amsterdamie. "zjawisko (a. przysł. edytor znakomitych encyklopedii. muzyki jazzowej. 30 km. Baldwin Iv. 988-1036. Aleksander Wielki (i brody). np.

legendarne i autentyczne miejsce akcji sztuki Wesele (premiera 16 Iii 1901. a nawet opinię męczennika. W 1859 wynajął farmę w pobliŜu miasteczka Harper's Ferry (Virginia. niosąc wolność niewolnikom. Wesele poety Lucjana Rydla z chłopką bronowicką odbyło się w domu ("chacie rozśpiewanej") malarza i poety Włodzimierza Przerwy-Tetmajera.Bronowice . szły do walki w takt pieśni John Brown's Bodya ("Prochy Johna Browna spoczywają w grobie. dzielnica Nowego Jorku połoŜona na zachodnim cyplu wyspy Long Island. W 1855 zabił pięciu z nich. Brown . który uwaŜał się za narzędzie Boga do zniszczenia zwolenników niewolnictwa. Jego godna postawa. równieŜ męŜa bronowickiej córki chłopskiej. Kings County.(wym.jedyna dzielnica Nowego Jorku połoŜona na kontynencie. który kupił te tereny w 1639. co przyniosło mu rozgłos. szczera prostota i czystość intencji wykazane w czasie procesu zyskały mu wiele sympatii w kraju i w Europie. a Browna powieszono. Powstanie zgnieciono.most wiszący długości przeszło 2. A. Zob.57km przez East River (Rzekę Wschodnią). Broncka. na półwyspie oddzielonym od Manhattanu wąską cieśniną Harlem River. w 2 lata później. "Tetmajerówka". w czasie wojny domowej. Brooklyn . Kraków) St. które. Brown John . Most Brookliński .). śpiewaną na starą melodię murzyńską.niegdyś Wronowice. Battle Hymn of the Republic. A. mieszkających w sąsiedztwie jego kolonii w Osawatomie (Kansas). Roeblinga i W. dziś West V. ang. zob. część dzielnicy Krowodrza w Krakowie. braun) uniwersytet amerykański w Providence (Rhode Island) załoŜony w 1764. "Rydlówka".1800-59. a 16 X z 21 ludźmi zajął arsenał wojskowy w Harper's Ferry i całe miasteczko. . nazwa od J. Nowe słowa napisane do niej przez Julię Ward w 1862 ("Oczy me widziały chwałę nadejścia Pana") zyskały popularność jako Hymn bitewny Republiki. dla zastraszenia pozostałych. Bronx . bruklin) a. heroizm. Ivy League. Roeblinga (syna). Wyspiańskiego. wieś. zbudowany w 1869-83 przez inŜynierów J. w pocz. łączący Manhattan z Brooklynem. stał się symbolem celów wojennych wojsk Północy. lecz duch jego kroczy zawsze przed nami"). abolicjonista amerykański.(wym. gdzie gromadził swych stronników i broń do powstania. Xx w.

dysonansowe zestawienia płaskich. brak perspektywy powietrznej. syn Pietera St. największy malarz Niderlandów Xvi w... Nowy Jork.) śe . Pieter Młodszy: Pieter Bruegel.. Twórczość ich cechowało uproszczenie formy i kolorystyki. Van der Helle. rozwiązane w 1913. Whittiera. Aksamitny Bruegel . Późniejszymi adherentami byli m.wasze wszystkie wystawy-arcydzieł Niewarte jego szubienicy i dzieł! (C.nim wódz tak ogromny I szubienicznik tak arcy-szlachetny . twórca scen rodzajowych o tematyce biblijnej i chłopskiej oraz kompozycji alegorycznych. syn Pietera St. Bróg .) John Brown's Body . niekiedy z nim współpracujący. stóg. wsparty na czterech drągach. 'most'. intensywnych plam barwnych.Pieter Bruegel Starszy. stowarzyszenie niemieckich malarzy ekspresjonistów. V. Piekielny Bruegel. przyjaciel Rubensa.a.długi poemat epicki (1928) poety amer. ok.John Brown of Osawatomie . czterospadowy. 4 (1859).. malował teŜ sceny wiejskie.(wym. Metrop. J. Erich Heckel i Karl Schmidt-Rottluff. Norwid. 1568-1625.nm. Brejgel. Mus. zał.in. Słuchajcie. K. Otto Mueller i Emil Nolde.obraz (1939) Johna Steuarta Curry. ludy! . Fritz Bleyl. Breughel. słomę.Jan Bruegel St. 1564-1638.ruchomy daszek dwu.: Max Pechstein.(. sławna rodzina flamandzkich malarzy rodzajowych i pejzaŜystów. w Europie konny pojazd podróŜny i reprezentacyjny na czterech kołach. pejzaŜysta. BroŜek . Do obywatela Johna Brown . malarz flamandzki. Die Brcke . Brueghel. malarz flamandzki.bo ubiegnie długo.wiersz (1859) poety amer. St.wyobraŜenia piekła. przeniesione do Berlina w 1910. Bruegel . B. Brchel). w Dreźnie w 1905. jeden z . Beneta. chroniący siano.. Chłopski Bruegel . pasach. przykryte daszkiem. John Brown .wiersz (1859) Norwida. Nim się buntownik tak umiarkowany Narodzi światu . zboŜe a.uŜywany w Xvi-Xvii w. sterta.. o nadwoziu wiszącym na łańcuchach a. hol. NaleŜeli do niego: Ernst Ludwig Kirchner. 1527-69.. przydomek od ulubionej tematyki obrazów . krytym baldachimowym daszkiem na słupkach. John Brown.

Legenda głosi. ojczyzną malarzów. brume 'mgła'. por.Brynhild. zdobyta dla niego przez Zygfryda w próbie. króla Burgundów. Stąd teŜ oprócz Brejgela. Koela. Ŝe aby uniknąć losu brata . Ferreksa i Porreksa. Osełka. Vortigema i Artura. Gorboduka.prawdop. kaŜąc wasalowi Hagenowi zabić Zygfryda. W Pieśni o Nibelungach królowa. "Daj. pne. Brut . na rdzeniu brus oparta jest staropol. Cymbelina.brusek. Troynovant. postać historyczna. który został pierwszym konsulem republiki. Brunhilda mści się. zob. wg tradycji jeden z dwu pierwszych konsulów w dziejach Rzymu. będa. Ale peizaŜysty (bo są dwaj Brejgele). w mitologii nordyckiej walkiria zaczarowana przez boga wojny Odyna za nieposłuszeństwo i ocalona przez Sigurda. Brunhilda . 615-19.".Brutus. późniejszy Londyn). Ŝyt w Vi8V w. por. jeden z dwóch kręgów poziomych w Ŝarnach. wśród nich Bladuda. przybył wraz z resztką Trojan do bezludnej jeszcze (z wyjątkiem kilku olbrzymów) Anglii..(wym. kamień szlifierski. krąg kamienny osadzony na poziomej osi. znany jako "załoŜyciel republiki". Nibelung. Kalendarz. ać ja pobruszę. Gogmagog i Koryneusz. wnuk Askaniusza i prawnuk Eneasza. znacząca 'pomielę'. Luda. syn Sylwiusza. są. obracany za pomocą korby. na którą ubiegający się o nią rycerze musieli się wystawić. zob. z fr. Włochy były. na całej północy GdzieŜ był peizaŜysta który pierwszej mocy? (A. 18 brumaire'a roku Viii .. Brus . październik-listopad. gdzie załoŜył Nową Troję (Trinovantum. dawny przyrząd do ostrzenia. forma czasownikowa pobruszę.(9 Xi 1799) data obalenia dyrektoriatu w drodze wojskowego zamachu stanu przez generała Bonaparte. Wg tejŜe legendy był protoplastą dynastii królów brytyjskich. legendarny praojciec Brytów. Hrabia do Telimeny i Tadeusza.. Pan Tadeusz 3. dolną częścią zwykle zanurzony w wodzie znajdującej się w drewnianym korytku. lecz nie Van der Helle. Ŝona Guntera. Mickiewicz. Zabiwszy nieumyślnie swego ojca.najznakomitszych pejzaŜystów flam.) Brumaire . brme:r) drugi miesiąc francuskiego kalendarza republikańskiego. I oprócz Ruisdala. Dowiedziawszy się o podstępie. a takŜe twórca scen rodzajowych i kompozycji kwiatowych. Brutus Lucius Iunius .

) La mort de Cesar . Juliusz Cezar. Ŝe czyn ten umoŜliwi przywrócenie ideałów republikańskich zdeptanych przez dyktatora. Po klęsce pod Filippi (Macedonia) zadanej spiskowcom w 42 przez Oktawiana. które wygnało Tarkwiniuszów z Rzymu. W czasie wojny domowej między Cezarem i Pompejuszem poparł Pompejusza. for Brutus is an honourable man.tragedia (1681) Nathaniela Lee. 2.oda (1824) Giacomo Leopardiego. Porcji. którego światopogląd opierał się na kościelno-dogmatycznym wyobraŜeniu monarchii uniwersalnej. 64).85-42 pne. Szekspira. syn jego przyrodniej siostry Serwilii. Davida (1789). Brutus Marcus Iunius .dedykowany Brutusowi. Brutus . Dante. spodziewając się. zgwałcił Lukrecję (zob. Brutus . i mąŜ córki Katona. Szekspir. wg tł.) Cicerona. Paszkowskiego. króla Rzymu. Wg innej legendy skazał na śmierć dwóch synów. którego autor uwaŜał za znakomitego mówcę i filozofa. Ze wszystkich Rzymian ten był najzacniejszy. L. ParyŜ.tragedia wolnym wierszem (1743) Antonia Conti z Padwy. umieścił go. filozof. brutus 'tępy. Mimo swych uczuć dla Cezara Brutus wraz z Kasjuszem stanął na czele grupy konspiratorów i wziął udział w zasztyletowaniu Cezara w dniu Id marcowych (15 Iii 44). późniejszego Augusta. 3. polityk i pisarz rzymski. z Juliusza Cezara. 5.. Obraz J. wychowanek Katona Mł. Antoniusz przy zwłokach Brutusa pod Filippi. wraz z Judaszem.. esej historyczny o retoryce rzymskiej (46 pne. aby przywrocić rządy Tarkwiniuszów. Ŝe Cezar był ojcem Brutusa). Luwr. 34. Brutus poprzysiągł zemstę i stanął na czele powstania. Natura mogła się nim szczycić I rzec całemu światu: "To był człowiek!" (W. w ostatnim kręgu piekieł (Boska Komedia.popiersie dłuta Michała Anioła. a ona popełniła samobójstwo. przyjaciółki Cezara (stąd nietrafny domysł.). 5. Lucius Junius Brutus .tragedia (ParyŜ 1730) Woltera. Bo Brutus męŜem jest (przecieŜ) szanownym .. Piekło. którzy spiskowali.. Wszystkich sprzysięgłych przeciw Cezarowi Ślepa jedynie zawiść podŜegała.).zamordowanego przez Tarkwiniusza Wspaniałego. syn króla. Antoniusz ironizuje nad . Junius Brutus . Brutus . Bruto minore . głupi').ang.tragedia (1743) Woltera. mówca. popełnił samobójstwo. J. udawał idiotę (łac. Kiedy Sekstus. podczas gdy bojownicy idei republikańskiej czcili go jako "ostatniego Rzymianina" i ucieleśnienie dąŜeń wolnościowych. On jeden tylko w poczciwym zamiarze Dla ogólnego dobra wziął w tym udział (. po klęsce tegoŜ pod Farsalos (48) Cezar wybaczył Brutusowi i uczynił go swym faworytem.

czelbryk. w namiocie Brutusa ukazała się zjawa i wyrzekła te słowa.moneta bita na pograniczu węgierskim w tajemnej mennicy Heinricha von Brhla. fiz. zob. tezę 1. kalka z łac. mającego pobudzić Brutusa do czynu. Ty śpisz.gr. gęste błoto. polski odkryty pojazd czterokołowy. Szekspira. przez które niełatwo przebrnąć nieukom.potrawa ze śruty zboŜowej gotowanej w wodzie na gęstą masę.. z nm. kraszonej słoniną. najczęściej krytej. zadawanych w szkołach. Brutusie. Brutusie. 1. często w formie: I ty. Szekspira. w licznych odmianach: od lekkiej. na co Brutus odparł śmiało: "Tak jest.breja. rozwiązania zadań mat. klucz do zbioru zadań'. 2. uŜywany do Xvii w. por Juliusz Cezar. fili?. Zobaczysz mnie pod Filippi . Bryka . synu mój . ośli most. jedzona tradycyjnie w ostatnim dniu roku. wszechmocnego ministra Augusta Iii. Ŝur . jako briska. Brutusie .. Pobity pod Filippi odebrał sobie Ŝycie rzuciwszy się na obnaŜony miecz. piękna branka i . Brute. Brylówka . Xix w. teŜ Juliusz Cezar.et tu. w Iliadzie Homera .bryczka. kaszka'. ksiąŜeczka zawierająca skrót lektury szkolnej. Bryja . gospodarskiej. thou sleepst . 3. Bryzejda . przeciw mnie?.. podróŜnej.młoda. pierwsze trudniejsze twierdzenie. księgi Elementów Euklidesa. stale to samo. krakowskiej. Szekspira.łac.słowa Cezara wypowiedziane w chwili. w dawnej Polsce . przen. znanej równieŜ w Europie zach.Pod Abydos w 42 pne. 4. z listu sprzysięŜonych. wg tradycji .ang. Brutus. gdy Brutus przebijał go sztyletem. bryja. dawn.. niekiedy z kiełbasą. Bryk .zwłokami Cezara.Juliusz Cezar. Briseis. łac. 1. na pocz. do cięŜkiej. z nieubłaganym losem. Ŝur. łac. dawniej zaś przekłady utworów klasycznych. contra me?. Nazywano tak równieŜ 5.. Brure.przysł. z nm. I ty. Stąd "spotkać się pod Filippi" znaczy spotkać się ze swym przeznaczeniem. i gr. Eselbrcke 'ośli most. 3. Bryja. Brei 'papka. do przewoŜenia większej liczby osób i bagaŜy.klucz. ze śmiercią.. pons asinorum. zobaczę!" I tak się stało. et tu.

Brzdąc . Thorvaldsena. tekst Michela i Galleta. Achilles Ŝegna Bryzejdę . powodując jego gniew (będący punktem wyjścia akcji Iliady) i wycofanie się z udziału w walce. wł.miasto nad Odrą w woj.ang. w Xvii-Xviii w. Włóczęga Charlie zabiera niemowlę na swoje poddasze. mógł wstawiać nowe. z przylegającą kaplicą św. zabiera jako głównodowodzący w zamian Bryzejdę Achillesowi. roztwór wodny garbników. wiktoriański film fabularny (1921) Charlie Chaplina.renesansowy z 1569-72. uŜywany do wyprawiania skór. z sarkofagami Piastów. Brzeczka . 1621) Rubensa. w sześć lat później chłopczyk (Jackie Coogan) tłucze w oknach szyby. opolskim. Bryzejda daje się prowadzić do Agamemnona "niechętnymi kroki". malowidło ścienne z Pompei (ok. Szerzej opisuje je Owidiusz w Heroidach. obecnie szklarz.relief (1803-05) Thorvaldsena.rz. która porzuca dziecko.fresk (1757) Tiepola. Nar. w odróŜnieniu od Ŝeleźca.trzon strzały. Agamemnon w złości. Vicenza. Brzechwa . Kopenhaga. słynny. I to wszystko. przebudowany w stylu Odrodzenia w 1530-60. Zamek Piastów Śląskich . sentymentalny. Achilles i Bryzejda obraz (ok. . Bryzejda arowadzona do Agamemnona . Jadwigi z Xiv i Xvi w. pod Troją.. Ŝe wyrocznia kaŜe mu oddać jego brankę. grotu. Ratusz .nałoŜnica Achillesa w obozie gr. N. Edna Purviance jest młodą matką bez środków do Ŝycia. Jork. w liście Bryzejdy do Achillesa. Brzeg . Muz. Muz. Neapol.roztwór wodny wyciągu ze słodu piwowarskiego.z Xiii-Xv w. pryw. The Kid. Briseida . 70-79). 3. Chabriera.opera (1899) E. Villa Valmarana. ośrodek wydawniczy druków polskich dla Śląska. prawa miejskie od 1250. aby Charlie. co Homer mówi o jej uczuciach. Chryzejdę. Uprowadzenie Bryzejdy .

Bucefał . Sformułowana przez śrdw. Brzoza GryŜyńska . pięknego człowieka.zob. w płd. 1873) Emila Zoli. DoŜa (Zaślubiny z morzem). do których uznania nie zmusza doświadczenie. wg której "bytów nie naleŜy mnoŜyć bez konieczności". którym wszyscy pomiatali jako duŜym i brzydkim kaczątkiem. Aleksander Wielki.klinga. Brzuch ParyŜa . o nieudanym dziecku. 1300-49. Wyciągało ono z grobu rękę dopóty. Brzostowski Paweł Ksawery . Brzydkie kaczątko . Tytuł powieści (Le Ventre de Paris.zob. Uschło w 1875. ośrodek kultu bogini Bastet (zob. z której prawdop. brzytwa ockhamowska. wyrosła na ogromne drzewo. która.zob. przedstawiciela późnej scholastyki. ostrze) broni siecznej. okema) filoz. za radą księdza. Wg podania miało tam być pochowane dziecko. mnicha i teologa franciszkańskiego.). Brzytwa Ockhama .(wym. "doktorem niazwycięŜonym" i "czcigodnym początkodawcą". . w śrdw. Wilhelma Ockhama (William of Occam). młodego łabędzia. zasada.Brzeszczot . które uderzyło matkę. znane w wielu krajach Europy. zasadzona na grobie.tytuł baśni Andersena o łabędzim pisklęciu wyklutym w kaczej rodzinie. które wyrosło na wartościowego.-wsch.w staroŜytnym Egipcie. Apelles. płacha (pop.olbrzymia brzoza pod wsią GryŜyny niedaleko Kościana. Bubastis . Rzeczpospolita (Pawłowska). ang. centralnego rynku spoŜywczego stolicy. Temat pop. z cyklu Rougon-Macquartów. przen. zw. dopóki matka nie wychłostała jej. areny walki między "tłustymi i chudymi". literaturze kaznodziejskiej. dopóki następnej wiosny nie wyrosło na pięknego. Bucentaur . wywodzą się i inne podobne podania. delcie Nilu. odrzucająca wszelkie byty. rózgą brzozową. głownia.nazwa dzielnicy dawnych Hal paryskich.

Ŝe główną przyczyną cierpienia jest poŜądanie. które jest złem. 'miejsce. kaprysić'. Xix w. i rus. wyrobem smoły.Buddha. karczujący las pod rolę i zajmujący się wypalaniem węgli kowalskich. której świetność i dekadencję autor opisuje na przestrzeni 4 pokoleń. w którym wyłoŜył "cztery szlachetne prawdy" swojej nauki. z fr. klepek i dranic. który Ŝył w płn. zatem dosł.budzarz. przebudzony'.. Po 7 latach doznał pod figowcem (zwanym odtąd drzewem Bo) oświecenia (bodhi) i stał się Buddą. Ŝe cierpienie jest nieodłączne od istnienia.). pol. Mając lat 29 porzucił rodzinę i oddał się poszukiwaniu prawdy. zwanej stąd buddyzmem. poł. 'oświecony. Indiach w V w.bohaterowie tytułowi powieści (nm. dawn. Budnik . 'asceta z rodu Siakjów').miejsce zryte przez dziki poszukujące Ŝeru. Nauczanie zaczął. tytuł nadawany przez wyznawców jednej z wielkich religii azjatyckich. które moŜna poskromić dyscypliną buddyjską. Siakjamuni (sanskr. tł. Buddenbrooks. patrycjuszowska rodzina kupców zboŜowych z Lubeki z 2. Ŝart. Kraszewskiego. Budnik . 1901. zamieszkały w prymitywnej budzie leśnej (stąd nazwa). dziegciu i potaŜu. lina zwinięta w koło. Buddenbrookowie . Buckingham Palace (wym. Nagroda Nobla 1929. gontów. Pałac zbudowano w 1703 dla Johna Sheffielda. w dawnej Polsce . od słynnego kazania w Benares. Codzienna ceremonia zmiany warty gwardii królewskiej ściąga latem tłumy turystów. Buduar .powieść (1848) J. gdzie moŜna się wydąsać. pokaprysić'. bakingem palas) od czasu wstąpienia na tron królowej Wiktorii londyńska rezydencja królewska. Ŝegl.Buchta . Bucht 'zatoka'. z nm.. i parokrotnie przebudowywano. Głosi ona.wykwintny pokoik pani domu w Xviii i Xix W. I. mała zatoka. 1931) Thomasa Manna. sanskr. terpentyny. .Mazur osiedlony na prawie czynszowym w puszczach lit.. jej ostateczną nagrodą jest nirwana (zob. pne. twórcy ich wiary zwanym Siddhartha Gautama a. Budda . księcia Buckingham (stąd nazwa).. wg tradycji. boudoir od bouder 'dąsać się.

ur.(wym. pracował jako nadzorca stada na preriach Zachodu i jako sanitariusz w czasie Wojny Domowej. nazwano opowieść zamieszczoną w gazecie. Z.(wym. The Balloon Hoax. wspaniałego jeźdźca i strzelca. Widowisko cieszyło się olbrzymim powodzeniem. a pismo zostało w mig rozchwytane. poczynione rzekomo przez astronoma Johna Herschela w nowo otwartym obserwatorium w Płd.Buffalo Bill . nazywano serię reportaŜy Richarda Adamsa Locke'a zamieszczonych w "New York Sun" w końcu sierpnia 1835. lekki. Ale powodzenie minęło i Cody umarł w biedzie i zapomnieniu. dwukołowy. ang.. C. pogromcy Indian i bandytów była w znacznej mierze legendą stworzoną przez ksiąŜki powieściopisarza amer. czyli człowiekiem nietoperzowym. baflou) przydomek Williama Cody. Byjdą ksigŜycową . uŜywany w Anglii i na kontynencie europ. Bukiet . z fr." Setki tysięcy wzięły ten Ŝart za dobrą monetę. Istoty te rozmawiały z sobą. aromat (wipa). Karoliny. Absurdalna podówczas wiadomość znalazła powszechną wiarę w mieście.. amerykański buggy był 4-kołowy. relacjonujących obserwacje KsięŜyca. strzelcami i ujeŜdŜaczami koni. Judson) i kampanię prasową Johna Burke. Są to niewątpliwie stworzenia naiwne i szczęśliwe. w Japonii określana nazwą ikebana.pęk kwiatów. 1846-1917. Bujda . Afryce: przez potęŜny teleskop ujrzano "skrzydlate stwory o gębach podobnych do orangutana.sztuka układania kwiatów.. E. Buggy .ang. wiązanka. spacerowy pojazd jednokonny z dwoma dyszlami. Bukieciarstwo . elegancki. wprowadzony w Anglii w końcu Xviii w. odkryty. Nazwaliśmy ten gatunek Vespertilio homo. gestykulując z oŜywieniem rękami i nogami. Neda Buntline (właśc. a dla gazety był to niesłychany sukces finansowy: nakład jej wzrósł w krótkim czasie pięciokrotnie. buggi. resorowany. bouquet. Jego sława światowa jako wielkiego wywiadowcy. "New York Sun"' z 13 Iv 1844 przez Edgara Allana Poe pod wielkim nagłówkiem: "Zdumiewające wieści ostatnio otrzymane via Norfolk! Przeprawa przez Atlantyk w przeciągu trzech dni! Triumf machiny do latania Mr Monck Masona!" Zawierała ona fikcyjne sprawozdanie z przelotu balonem z Walii do Płd. The Moon Hoax. . Xx w. bagi). do lat 30. 'Widowisko z Dzikiego Zachodu') z Indianami. w Iowa (USA). Bill odnosił teŜ sukcesy towarzyskie dzięki swej fałszywej sławie i niezwykłej powierzchowności. plac przed redakcją zapełniły tłumy.Bujdą balonową. kowbojami. Po 1883 objeŜdŜał Europę i Amerykę ze swym Wild West Show (ang. łodyg i liści w róŜne kompozycje art.

Idąc za modą orientalną. Pognała wołki na bukowinę. nazwy tej uŜywali romantycy wielu krajów Europy. często występujący w poezji perskiej. buczyna. niekiedy takŜe barwiony. w sercach pamięć róŜy. z gr. worek skórzany róŜnorodnego kształtu słuŜący do przechowywania a. Byron. Mickiewicz. Złota bulla . Bulla gnieźnieńska. Lecz ich bulbul zabłyśnie . mleka a. Mickiewicz. Bulbul . wraz z kobietami i dziećmi. przewoŜenia w podróŜy wody. boukolos 'pasterz' od bous 'wół. burdziuk.kwiat Makartowski. 1846-84. zasuszony. najdawniejszy zabytek języka polskiego. od nazwiska malarza wiedeńskiego Hansa Makarta. 'pieczęć.zob. zawiera około czterystu polskich nazw miejscowych i osobowych.okres godowy (ruja) jeleni i łosi we wrześniu i październiku. spisana po łacinie. las bukowy. pozwalający na ścisłe odtworzenie systemu dźwiękowego polszczyzny Xii w. umoŜliwiając w czasach staroŜ. (A. Goethe. a takŜe budowy i odmiany wyrazów. który jest prawdop. byk'. przebywanie wpław wielkich rzek Azji i Europy. łac. . zwana niekiedy Złotą bullą języka polskiego.zob. Bukowisko . por.bułga. w temacie róŜy i słowika gul u bulbul.. z tur.przest.perski ptak śpiewający. Wschód i Północ. wina. zwł. armiom w marszu i całym ludom w czasie wędrówek. Złoty. miłośnika kwiatów. z arab. dlatego stanowi bezcenny. encyklika w sprawach szczególnej wagi. zob.i wnet oko zmruŜy. Bukolika . słowikiem Luscinia golzii. na Krymie nazywano tak Mickiewicza. Wnet znikną w ziemi liście.uroczysty dekret papieski. 5. pers. Bukłak .. OpróŜniony z wody i nadęty powietrzem słuŜył jako pęcherz pławny (pływak).Bukief Makartowski . dokument'. Sielanka.. teŜ Słowik. śrdw.) Bulla . bakłak. Bukowina . bulla papieska z 1136. dawn.

prawdop. częsty temat nieprawdopodobnych opowieści humorystycznych.Bułat . Buńczuk .jeden z trzech gł. ukazało się wiele ksiąŜek o nim. Stał się teŜ tematem obrazów. z tur. Dalej. w dawn. w wykonaniu ozdobnym metalowa.marszałka. Napoleon I. tur. który ciągnąc za sobą oskard wykopał Wielki Kanion Kolorado i usuwał zatory spławu drzewa odwracając bieg rzek. Kabuki. z okrągłą zazw.w dawnej Polsce szabla turecka a. powstały w Xix w. oparty na tradycjach śpiewanych recitatiwów dŜoruri (zał. bracia. u Turków i Tatarów oznaka władzy noszona przed jej . H. i Bliskim Wschodzie do wyrobu broni siecznej wysokiej jakości. z pers. pra-superman. Pierwsze opowiadania o Bunyanie ukazały się dopiero ok. folkloru USA. gatunków klasycznego teatru jap. Jork 1941) Benjamina Brittena i W.. oznaka najwyŜszej władzy wojsk. gałką. urząd. 1910. dawna nazwa stali uŜywanej w śrdw. a nawet baletu.. a do literatury wstąpił przez wiersze Roberta Frosta i Carla Sandburga.zob.. kiedy jego legendy uŜywała firma drzewna dla reklamy. Buława .pierw. Skórzana Pończocha. władza. Bunyan Paul . nie ma podstaw. Papineau przeciw Anglikom w Quebeku w 1837. Bunraku . który walczył w buncie J. broń obuchowa tatarsko-turecka.operetka opus 17 (N. miecz perski z szeroką i rozszerzoną na końcu klingą (broń Syreny w oficjalnym herbie Warszawy). banjen) legendarny leśnik i drwal płn. Polsce-hetmana.-zach. Paul Bunyan . komiczny bohater ludowy. którą buława symbolizuje. maczuga. w 1684) teatr lalek. KaŜdy Ŝołnierz francuski nosi w ładownicy buławę marszałka Francji zob.. Audena. wysadzaną niekiedy drogimi kamieniami. godność. pałka. L. Hipoteza. Ŝe istniał jakiś prawdziwy Paul Bunyan. por. Bumppo Natty . w wielu armiach . pulad 'stal' zob.(wym. w których kaŜdy z opowiadaczy stara się prześcignąć innych. Nastąpił nagły wzrost jego popularności.dawn. No. rzeźb. animatorów. narratorów i muzyków grających na semisenie. na Środk.

Burbonowie wstąpili na tron w 1589 w osobie Henryka Iv i panowali. bóstwa celtyckiego identyfikowanego z Apollinem. Jako pierwszy Europejczyk daje dokładny i rzetelny opis Kaaby i Czarnego Kamienia.fr. męczybuła. potomkowie Roberta de Clermont (szóstego syna Ludwika IX).1776-1817. aŜ do 1848. Palais (-Bourbon). Konopnicka. Chleb (Zabawy. udający zucha. Skończywszy studia w Cambridge udaje się do Nubii. do 1830. O większego trudno zucha. Burczymucha . Burckhardt Johann Ludwig . pomijając okres Rewolucji Fr. z rzym. gdzie uchodzi za hinduskiego muzułmanina. Z Mekki 15 I 1815 przyłącza się do karawany idącej do Medyny. a przed polnym . a nawet. którą zwiedza jako pierwszy chrześcijanin.mający prawo uŜywania buńczuka. Pochowany na cmentarzu muzułmańskim w Kairze pod nazwiskiem Ibrahim ibn Abd Allah. Zmarł w czasie przygotowań do wyprawy z Górnego Egiptu do Nigru.). F. Czerwonego i odbywa pielgrzymkę do Mekki. ils n'ont rien appris ni rien oublie. powiedzenie o Burbonach. przed wezyrem .) . Pojedynczy. zuchowały. który w 1272 poślubił Beatrice de Bourgogne-Bourbon. dotyczący buńczuka.pojedynczy. wędrując przez pustynie dociera do M. F.z trzema ogonami. przen. z tur. ględa. gdera. przypisywane Talleyrandowi lub marszałkowi Dumouriez. gniazda rodu Burbonów. (M. Aguae Bormonis 'cieplice pod opieką Bormo'. Buńczuczny . jeśli liczyć teŜ Ludwika Filipa z gałęzi orleańskiej. maruda. F. Niczego się nie nauczyli i niczgo nie zapomnieli . bundŜuk 'ogon koński' jako znak wojsk. i napoleoński.. przed hetmanem wielkim noszono dwuogonowy. drzewce z kulą i poprzeczką z zawieszonymi na niej ogonami końskimi: przed sułtanem noszono buńczuk siedmioogonowy. zob. Zob. zawadiacki. mantyka. Burbonowie . Jak był Stefek Burczymucha. pomniejsi baszowie mieli podwójny a.zrzęda. 1-2.przedstawicielem. Z innych odgałęzień wywodzili się królowie Neapolu i Sycylii oraz Hiszpanii.. Stefek Burczymucha. czupurny. junacki. a gdy obyczaj ten przeszedł do wojska polskiego. odgałęzienie Kapetyngów. szwajcarski badacz Bliskiego Wschodu. PodróŜuje w towarzystwie trzech słuŜących i dwóch wielbłądów. Od Bourbon d'Archambault.dynastia francuska.

Burgrabia . w śrdw. jeden z najstarszych w Europie.(wym. obejściem chóru i wieńcem kaplic. z wielbiądziej wełny. wg projektu Felipe Virgarni 1539-68. z których słynna Capilla del Condestable z 1489. chroniąca od deszczu i zimna jeźdźca i (w niemałym stopniu) konia. Od 1766 stał się teatrem narodowym. ukończona w Xvi w. teŜ Poniatowski Józef (Burka). poświęcona w 1230.. Burka .). Burgtheater . ang.teatr w Wiedniu. gdzie w 1814-32 zapanował niemiecki repertuar klasyczny.w Xvi-Xix w.Burgos . instytucje naukowe. szkoły Akademii Król. w Rosji i na Ukrainie . wnętrze ośmiokątnej kopuły nad skrzyŜowaniem naw. w 1741 w dawnej dworskiej sali do gry w piłkę. do 1967. Osioł (Buridana). arcydzieło sztuki dekoracyjnej w stylu plateresk. Wspaniałe aŜurowe hełmy obu głównych wieŜ wykonał 1442-58 Hans von Kln. mieszczący Królewską Akademię (Sztuki).zob.opończa z kapturem Tatarów krymskich i astrachańskich. Katedra rozpoczęta w 1221 przez króla Ferdynanda Iii świętego. burka'. zastępca kasztelana a. wielka tradycja teatru przetrwała jeszcze do wybuchu 1. wówczas Theater an der Burg. w powszechnym uŜyciu w Polsce. buruk 'zagięcie. 'na zamku'. Rosyjskie. na Ringu od 1888. Burggraf.urzędnik grodzki. dlatego zw. W okresie 1849-81 była to jedna z pierwszych scen europejskich. pełniący funkcje sądownicze i wojskowe. w dawnej Polsce . obszerna.obraz (1870-73) Ilii Repina. starosty. Royal Society (zob. Niemczech urzędnik w zamkach i miastach królewskich i biskupich.robotnik zajmujący się holowaniem na linie statków w górę rzęki. Muz. W nowym gmachu. Royal Academy. zob.burgraf. z nm. od Xvii w. Burlington House . bor.. Burłacy . zał.. . na wschodniej stronie kościoła piękny dwupiętrowy kruŜganek. Buridan . Towarzystwo Antykwariuszy i in. Leningrad..miasto w Starej Kastylii (Hiszpania). trzynawowa bazylika z transeptem. wojny świat. z tur. często bogato zdobiona. Burlak . haus) gmach w londyńskim Piccadilly.

. arab.opończa z grubej. ze śr. śrdw. Bursa . Górny Śląsk. Następują wzajemne morderstwa.niemiecki student-korporant.południowe wybrzeŜe Bałtyku. bornsten 'kamień płonący'.-nm. Długoszowa. w 1402 dla Ŝaków Akademii Krakowskiej. prawników.Burmistrz . Bursztyn bałtycki znany był w Italii juŜ w starszym okresie Ŝelaza. Opiewa ona krwawą. z tańcami i pijatyką.bohater jednej z najbardziej znanych wczesnych sag islandzkich Njalssaga 'Opowieść o Njalu'. Węgrzech) do Camuntum nad Dunajem drogą bitą. birros 'płaszcz z kapturem'. na którym bursztyn występuje w największych ilościach.najwyŜszy urzędnik samorządu miejskiego. Wielkopolskę i Kujawy do ujścia Wisły i półwyspu Sambia. którą w staroŜytności rzymscy kupcy przybywali do ludów zamieszkałych na płn. z gr.najstarsza w Polsce. internat dla uczącej się młodzieŜy. filozofów. dawn. aby kupować bursztyn i niewolników za rzymskie towary i pieniądze. złośliwa i egoistyczna Ŝona Gunnara. Bursa Ubogich . noszona przez Arabów. Starnigielska. sakiewka. ponurą waśń między rodzinami dwu przyjaciół. Barsztynowy szlak . podŜega obie strony do zwady. Hallgerda. sakiewka. biskupa Noskowskiego.-d. kasa'. białej wełny. Njala i Gunnara. skucynit. Śmieszkowica. Brgermeister. z kapturem. wsch. zał. z innych najbardziej znane bursy-intematy były: Jerozolimska. z nm. kompan. z nm. giełda. wiodąca od Akwilei nad Adriatykiem przez Savarię (dziś Szombathely w zach. a stamtąd szlakiem terenowym przez Morawy.główna arteria komunikacyjna.jantar.do 1950. bogatych ziemian. przest.wygasły w Xix w. rodzaj zabaw karnawałowych na Podtatrzu. Bursche 'chłopak. Burnus . Barsztynowe wybrzeŜe . Bursztyn . od środkowego Dunaju. ordynans'. która przybiera coraz ostrzejsze formy. Burnt Njal . łac. 'worek. student. Bursz . w Polsce . aŜ Njal ginie w poŜarze swego podpalonego domu.

Burza.fr. 10. zawierający ok. wiele hałasu o nic. Omijam koralowe ostrowy burzanu. Ozeasz. 7. Biblia.zob. 3. Sad'. 6. une tempete dans un verre d'eau. Uśmierzenie burzy na morzu .nazwa nadana przez Bartolomeu Diaza płd. Udźwiękowiony w 1949. tytuł: Potomok DŜingis Chana ('potomek. 8. Wsiewołod Pudowkin. zbiera burzę .) Busento . O rezygnacji.. O sposobach wznoszenia duszy do Boga . 7. 8. nadchodzącej rewolucji. Ew. 35. Gulistan) poety perskiego Saadiego z Szirazu. por. wśród kwiatów powodzi. ventum seminabunt. Kto sieje wiatr. Ariel. Okres Burzy i Naporu . O wyrzutach sumienia i skrusze. O pokorze.łac. film zapewnił Pudowkinowi czołową pozycję wśród reŜyserów radzieckich. Buriewiestnik. 'Ogród owoców. InkiŜinow) jest przywódcą powstania Mongołów przeciw ang. Dobry (Przylądek Dobrej Nadziei). O wdzięczności. Burza nad Azją . 5. Sturm und Drang(periode). (A.ostatnia sztuka (1611) Szekspira. niemy film radziecki (1928). O miłości bliźniego. Marek. 3-4. 9.pers. przylądkowi Afryki. 4. zob. Bustan .zob. Piesnia o Buriewiestnikie (1901) Gorkiego. Zwiastun burzy .'). O tolerancji. burjan. Prospero. z Wulgaty.. młody Mongoł Bair (W. Przylądek Burz ..ros. Wśród fali ląk szumiacych.chwast stepowy tworzący gęste i wysokie zarośla.. poemat napisany w 1256. et turbinem metent. Mickiewicz. sonet Stepy Akermańskie.zob. tj. zob. Łuk. Burza w szklance wody . reŜ. 2. kolonizatorom. Burzan . 8. Alaryk (Grób w Busento). 4000 dystychów w dziesięciu księgach: 1. wg Mat. 8. z ukr. który w ten sposób nazwał zamieszki w republice San Marino. 4. Kaliban. wg Montesquieu. O sztuce rządzenia. Burza . jeden z dwóch głównych utworów (por. dosł.ros. 23. 22.. O wychowaniu. O miłości.

pretendenta do tronu pol. w dawnej Polsce . maczuga'. Ŝubra. jaka.).. na płn. pałka. pod którym 24 I 1588 Jan Zamoyski odniósł świetne zwycięstwo nad armią arcyksięcia Maksymiliana Habsburga.oznaka władzy pułkowników. Plejady i Hiady. Poemat pełen jest anegdot i przypowieści. w greckiej tradycji byk z legendy o Europie (zob. mit. rozszczepioną na 6 do 8 liści zwanych piórami. z gałką zazw. Bydło od być (do Xvi w. zawiera Aldebarana. broń obuchowa tatarsko-turecka. równieŜ: 'zwierzęta domowe. kolejną ofiarą miał zostać Herakles. dobytek'. prawdop.pierw. opolskim.zob.gr. Byczek Fernando . woły. który w celu uniknięcia klęski głodu zabijał wszystkich przybyłych do kraju cudzoziemców na ołtarzu Zeusa. Maksymilian dostał się w czasie bitwy do niewoli. gruszkowatą. z tur. istnienie'. Łagodny Fernando lubił odpoczywać w cieniu drzewa wąchając kwiatki i nie znosił walki byków. król egipski. cielęta. maczuga. bawołu. nazwa babilońska.przez modlitwę. Taurus. syn Posejdona. Byk . a stąd zboŜa do Gdańska. oŜywiających tok filozoficznych rozwaŜań. bizona) oraz łosia i jelenia.konstelacja zodiakalna. Bousiris. rotmistrzów.bohater ksiąŜki dziecięcej Munro Leafa spopularyzowanej przez film rysunkowy (1939) Walta Disneya. Ale juŜ od Xiv w. gr.miasto w woj. Madame (Butterfly). gł. Butterfly . poruczników i chorąŜych. trzoda'. do spławu soli z Wieliczki do Warszawy i Płocka. byki'. a od Xv w. ale zerwał swe łańcuchy i zabił króla oraz jego zwolenników. w Polsce widoczna jesienią i zimą. łac. . gdzie sprzedawano go na drewno. bo nie nadawał się do Ŝeglugi w górę rzeki. takŜe: 'mienie. w wykonaniu ozdobnym metalowa. bozdogan 'pałka. krańcu WyŜyny Śląskiej.) 'byt. w Polsce do Xix w: wiosłowo-Ŝaglowy jednomasztowiec rzeczny płaskodenny. pod którego postacią ukrył się Zeus. Buzyrys . Byk . Byczyna .dorosły samiec wielkich pustoroŜców (bydła domowego. dziś: 'krowy. Buzdygan .

który. ze skóry byczej (stąd nazwa) a.zob. dziś Neapol.zob.) i nie mniej znakomici (zob. Walka byków . pne. Amfion i Zetos). wymarły gatunek dzikiego wołu. boŜe drzewko. Niekrasowa i Turgieniewa. Chwycić byka za rogi . dziś uŜywana tylko jako przyprawa: cytrynowo pachnący olejek. Bykowiec . kopia rz. Włodzimierz. Głównym cyklem epiki ros. Sidła (Złapać się.bicz rzemienny sporządzany dawn. w Kraju Ołonieckim.) Sielaninowicz i Wolga (zob..) Muromiec. Alosza Popowicz. jako uniwersalna roślina lecznicza. Święty byk ..mit. chłop Mikuła (zob. pracą Heraklesa. W cyklu kijowskim największym bohaterem jest chłop Ilia (zob. zachwycony jego urodą. Apis. opasywały się bylicą.). zapisywane w Xvii-Xix w.Biblia. Mus. Walka. nad brzegami Pieczory. na północy Rosji. Naz. jest jednak cykl kijowski. nad M.) i siłacz Waśka (zob. ofiarował bogu innego byka. Mezeni i Piniegi. W cyklu nowogrodzkim gł. Psalm. związana była silnie z obchodami sobótki (zob. 21.). .stariny. "pięknego słoneczka". 13. pierwszego wielkiego księcia ros. Tematyka bylin znalazła odbicie w twórczości lit. z innego bydlęcia. rosyjskie ludowe pieśni epickie. bielica. zob. zwł. Byliny .): kobiety tańczące wokół ognisk świętojańskich. W innych pieśniach olbrzym Światogor (zob. przedstawiające scenę przywiązywania Dirke do rogów byka (zob. dzieło Apolloniosa i Tauriskosa z Tralles w Karii (Ii-I w. wieszały ją nad drzwiami i oknami swoich domów. znajdowała się w Palazzo Farnese (stąd nazwa). bohaterami są: pieśniarz Sadko (zob. do końca Xviii w. za co Posejdon przyprawił piękne zwierzę o szaleństwo.. obok niego Suchman (zob. Ujarzmienie byka było 7. Byk kreteński . znaleziona w 1547 w termach Karakalli w Rzymie.belica. krzew ceniony w staroŜytności i śrdw..Byk Farnezyjski . Róg. Białym.zob.). SpiŜowy byk Falarisa .). wyszedł z morza na brzeg Krety i miał być złoŜony w ofierze Posejdonowi przez Minosa. gr.zob. kiedy wciąŜ jeszcze były Ŝywe tradycje epiki lud. wrzucały ją w ogień.): Dobrynia Nikitycz.. Włodzimierza Wielkiego. Dawniej przypisywano jej równieŜ własności magiczne. śpiewnie recytowane przez skazitieli (recytatorów). cykl dworu św. zwanych równieŜ bylicowymi. Bylica . prawdop. kraju leŜącego za Jordanem. Byki z Basan .słynna rzeźba antyczna.) Busłajew.

amerykański badacz polarny. . być moŜe. miała koziołka bardzo rozpustnego.fiś. A ten koziołek tyle miał rozpusty. pasja. lotnik i admirał. dziewczę. fiksum-dyrdum. 9 V 1926 odbył pierwszy w dziejach lot nad Biegunem Płn. zdrowe. . fioł(ek).1888-1957. pochodząca. dziewczę. ekscentryk. takŜe oznaczających 'kręćka. 1933-35.. Nigdy nie zapomnę. Ŝe mi jesteś droga! 1-4. 1939-41 i 1946-47. Bywaj. Ŝe wyjadł babulince ogródek kapusty. kawaliero) we wczesnym śrdw. C Caballero . odbył 4 wyprawy na Antarktydę: w 1928-30. Bywaj.wojownik konny. dziwak. Była babula .początek bardzo pop. . w ramach Międzynar. od bot. fiksacja. piosenki PoŜegnanie (1830) nieznanego autora. Roku Geofiz. Wariant lubelski (Krasnystaw): Była babula rodu bogatego.. cudak. zdrowe. z hiszp. Byrd Richard Evelyn ..(wym.pieśń ludowa. I choć przyjdzie ścigać jak najdalej wroga. ze zdrobn. w 1927 z trzema towarzyszami przeleciał Atlantyk. kręciek. w 1955-56. ojczyzna mnie woła! Idę za kraj walczyć wśród rodaków koła. konik. klin.w muzyce Musorgskiego i Rimskiego-Korsakowa. 29 Xi 1929 przeleciał nad Biegunem Płd. Ostatni raz był na Antarktydzie jako kierownik wyprawy amer. Bzik . manię'. bez. analogicznie do fioła i fiołka.szlachcic hiszp. w Hiszpanii . 1-8.. ćwiek. caballo 'koń'.. oryginał. chyś. mania. szmermelek. ze średniowiecza. od Xi w.

Ŝona Wilhelma Zdobywcy. 'Złoty Dom'.-wsch. odnowiony po 1845.. Romańskie kościoły opackie la Trinite i St. Chcąc uniknąć cisz wybrzeŜy Mauretanii zapuścił się daleko na zachód. mianowany piloto-mayorem Kastylii przez cesarza Karola V. ka) miasto w Normandii (Francja).-zach. 1557. 1526.ang. 1460 . na miejscu wcześniejszej budowli bizantyjskiej.rodzina Ŝeglarzy włoskich na siuŜbie ang. Sebastian Cabot. czego pozwalają się domyślać niektóre kapitele i asymetria budowy. Caen . pałac w Wenecji nad Canal Grande. La Trinite . St. na wpół udaną wyprawę na czele floty hiszp. Zginął wtedy Bartolomeu Diaz. Walii (Brytania). zbudowany przez Giovanniego i Bartolomea Bon ok. Cabral Pedro Alvarez . Po półrocznej podróŜy flota dotarła do Kalikatu w Indiach.(wym. jedną tylko. stąd nazwa. John Cabot. ang. odkrywając wyspę Cape Breton i Nową Szkocję (1497). Ca'd'oro . trzynawowe bazyliki z transeptem. po podróŜy Vasco da Gamy otrzymał dowództwo 2. Caernarvon . Mocna. i hiszp. drogi morskiej do Chin. do wybrzeŜy Ameryki Płd. floty portugalskiej wyruszającej do Indii z Lizbony w 1500 r. Sebastiano Caboto.ok. prawdop. wraz z synem przedsięwziął wyprawę dla odnalezienia drogi morskiej do Chin i Indii. skąd wiatry i prądy zagnały flotę aŜ do Brazylii. syn Giovanniego. o dwuwieŜowych fasadach. Gotycka fasada bogato zdobiona. ozdobiona tylko przez piękne portale fasada kościoła z 1077. całkowicie pozłocona. i drugą podróŜ (1498).ok. pilotował wyprawy ojca. odbył prawdop. Etienne. załoŜony w 1062.(wym. Po powrocie do Bristolu był inspiratorem i organizatorem wypraw ang. w poszukiwaniu płn. fundatorką była Matylda Flandryjska. ka:na:wen) miasto w płn. załoŜony w 1064 przez Wilhelma Zdobywcę. Koło Przylądka Dobrej Nadziei burza zatopiła 4 statki. niezwykłej piękności. Etienne. w której osiągnął Labrador. 1472 . prosta. wieŜe (907m wysokości) ukończone dopiero pod koniec Xii w.ok. Giovanni Caboto .wł.. Ŝeglarz portugalski. pierw. l'Abbaye-aux-Hommes.l'Abbaye-aux-Dames. emporami i sześciodzielnymi sklepieniami Ŝebrowymi z Xii w. 1450-98.Caboto . . 1421-1440.

Siemiradzki. dziennikarzy itd. De Chirico.. zmarł w więzieniu. Berlioz. komedia (1791) Goethego (Cagliostro w aferze naszyjnika jako hrabia Rostro). 'Wizjoner'.(wym. Byron.. Maria: Antonina) wyszedł cało.. pisarzy i innych znakomitości z róŜnych krajów. znany takŜe jako hrabia C. powieść (1789) Fr. król Ludwik Bawarski. Carducci. miejsce spotkań artystów w I. występując jako alchemik. którego syn został pierwszym księciem Walii. ale aresztowano go z innych powodów. Cagliostro in Wien . Kazimierz i Włodzimierz Tetmajerowie. Leopardi. Il Caffe Greco .(wym. Serafina) i czarownik. papieŜ Leon Xiii). Chateaubriand. obronnych zamków gotyckich. medalionami. Anatole France. Schillera.nm. Bizet. RTV'). Baudelaire. 'Pamiętniki lekarza'. Stendhal. Goldoni. zawsze w najlepszych sferach. zwłaszcza u dam. Gogol. 'Wielki Kofta'. piękny przykład twierdzy śrdw. ang.Caernarvon Castle . w pobliŜu placu Hiszpańskiego. Cafe Royal . zmuszając do wielkiej ruchliwości (w 1780 odniósł wielki sukces w Warszawie).nm. Giuseppe Balsamo. budząc zainteresowanie i podziw. Taine. Z afery naszyjnika diamentowego (zob. Schopenhauer. Shelley. Mendelssohn. Lokal cieszył się sławą światową jako miejsce spotkania artystów. PodróŜował po całej Europie. Buffalo Bill). Mark Twain. 'bryt. załoŜona w 1760 przez Lewantyńczyka Nicola di Madalena. Canova. William Cody (zob. Carlo Levi. Joseph Balsamo i Naszyjnik królowej powieści . cudotwórca i producent uniwersalnych leków. Gioacchino Pecci (późn. Wreszcie w państwie papieskim uwięziony jako heretyk (zadenuncjowała go Ŝona. Słowacki.. wywoływacz duchów. Croce. zręczny szarlatan rodem z Palermo (czy z Bergamo?). Parandowski. portretami. kaljostro) 1743-95 właśc. w kawiarni bywali m. Budowa rozpoczęta ok. Orkan. Goethe. Prawo deptało mu po piętach. Der Geisterseher . popiersiami.(1846-49) Aleksandra Dumasa-ojca. Moravia. Krasiński. Thorvaldsen. niekiedy odsiadywał wyroki za oszustwa. a później pracowników BBC (British Broadcasting Corporation. Apollinaire. Rilke. miniaturami. kaferojal) londyńska restauracja przy Regent Street.kawiarnia na Via Condotti w Rzymie. 1284 przez króla Edwarda I. Ściany kawiarni ozdobione są licznymi obrazami. śrdw. poetów. Sienkiewicz. Keats. Rossini. Miejsce formalnej inwestytury jako ksiąŜąt Walii przyszłego Edwarda Viii (1911) i księcia Karola (1969). Thackeray. Mickiewicz. Corot. autografami i róŜnymi innymi pamiątkami.: D'Annunzio. z serii Memoires d'un medicin fr.in. Gounod.. Wagner.operetka (1875) Johanna Straussa. libretto: F.jeden z najlepiej zachowanych bryt. ćwierci Xx w. . Norwid. markiz Pellegrino i pod róŜnymi innymi tytułami i nazwiskami.. Cagliostro Alessandro . Der Gross-Cophta .

) W okresie terroru ostatni wers zmieniono na: "Les aristocrates a la lanterne!" fr.. w popularności rywalizująca z Karmaniolą (zob.staroŜ. 1799-1838. mimo buntów wszystko się uda'.47mm.kleparnia. w Polsce od Xii w. ca ira. pociągnięty legendą tajemniczego podsaharyjskiego Eldorado. huta. popularnego kontredansa Becourta. cal ang. 'Arystokraci na latarnię!' Niektórzy utrzymują. w pierwszą rocznicę zdobycia Bastylii. ca ira. Cajniarnia ... R. ca ira! Malgre les mutins. słynna pieśń Rewolucji Fr. dwunastą część. sans cesse repete Ah! ca ira. jakie zdarzyło mi się widzieć". podróŜnik francuski. kaję). Cal . tout reussira. uznano za oszusta. en ce jour. Ah! ca ira. ca ira! Le peuple.(wym. z nm.. Za autora słów podawał się śpiewak uliczny Ladre.Zell.balet (1937. oceniając je jako: "najbardziej monotonne i jałowe miejsce. Zoll 'klocek . ale w Xv-Xvi w. 25.). gdzie otrzymywano sztaby przez młotowanie (klepanie).87mm. Ŝe tytuł pieśni pochodzi od pełnej otuchy odpowiedzi Beniamina Franklina: "Ca ira". Cagliostro w Warszawie . libretto: Julian Tuwim. bajecznego Timbuktu nad Nigrem. W ten sposób zakończyła się legenda timbuktańska. ok. na pytanie o perspektywy Republiki Amerykańskiej w wojnie o niepodległość. wg konstytucji 1764 . Znając język i obyczaje Caillie dotart do celu przebrany za Araba-muzułmanina. zaleŜnie od długości stopy. sa ira) fr. Zain 'sztaba kruszcu'. skrzypka teatralnego) 14 lipca 1790. której stanowił dziesiątą a. i kult. ('Lud dziś bez przerwy powtarza. Po raz pierwszy śpiewał ją lud ParyŜa (na nutę Carillon national. gdy ParyŜ przygotowywał się do obchodu święta Federacji na Polu Marsowym. w Królestwie Polskim (1819-48) . zabroniona przez Bonapartego.(wym. Ca Ira .. średniowieczna kuźnia a. miara długości równa szerokości kciuka. Laing w drodze powrotnej zginął). Wersal. 'powiedzie się'. G. a Szkot A. tak jak ona. Caillie Ren . Nie tylko zwiedził miasto.) i.24. Genee. gdy stał się Pierwszym Konsulem. Muzeum. amer.247mm. Portret: Le Gay (1778). podjął tę wyprawę w 1828 jako trzeci biały człowiek (Roberta Adamsa. gdzie kaŜdy dach miał być kryty złotem (miasto istotnie kwitło jako ośrodek handl. wyst.. z nm. majtka amerykańskiego. Poznań 1947) Jana Adama Maklakiewicza. ale i opisał je po powrocie. róŜnej wielkości.

1400-10. kopia zmniejszona: Londyn. królowa Filippa. Sarceya. Calizna . Mieszczanie z Calais . ale król nie tknął ich ani teŜ miasta. Die Brger von Calais . po 11-miesięcznym oblęŜeniu. a Rada Państwa pośmiertnie rehabilitowała Calasa. kalas). prowadzonych przez parlament (trybunał) tuluzański z brutalnością i fanatyzmem. Naprawdę zaś syn popełnił samobójstwo.(wym. próbował zrazu dowodzić. nie tknięte jeszcze przez górników masywy skały. Francji nad Cieśniną Kaletańską. . (Kopie pomnika Rodina: Bazylea.część pola jeszcze nie zorana.W 1347. Ŝe został on zabity. miasto zdobył król ang.) Le Siege de Calais .. stojący przed ratuszem.. Opinia w kraju i za granicą wyraŜała Ŝywe poparcie dla stanowiska Woltera w tej sprawie. Gabinet doktora Caligari. 'Mieszczanie z Calais'. Westminster. węgla a. ale niezwłocznie wycofał się z tego i zeznawał odtąd tylko prawdę w czasie procesu i przesłuchiwań.(wym. po czym rodzina jego przeniosła się do Genewy. w szatach skazańców. jeśli sześciu wybitnych obywateli ofiaruje za nie swoje Ŝycie. Eustache de Saint-Pierre. gdzie Wolter usłyszał o sprawie i wystąpił z taką pasją. z postronkiem wokół szyi. co było wówczas uwaŜane za zbrodnię. Shawa.fr.drewniany'. m. Ŝe w 1765 wyrok anulowano. gdy Ŝona jego. Mer miasta. upamiętnia słynną ofiarę sześciu mieszczan z Calais. Pomnik z brązu (1888) Augusta Rodin. Calas został stracony przez łamanie kołem i uduszenie. podskibie. nie naruszone pokłady skał. iŜ rzekomo pragnął przyjąć katolicyzm. wstawiła się za nimi. Edward przyrzekł oszczędzić miasto. opowiedzianą w Kronikach J. kalę) miasto w płn. Opera (1871) F.. 'O toleraneji'. tragedia (1765) Dormonta de Belloy. kalwiński kupiec z Tuluzy. The Six of Calais . dramat (1914) Georga Kaisera. Calais . Calas Jean . Froissarta.in. sztuka (1934) G. w eseju Sur la tolerance fr. Edward Iii.zob. soli. Kunstmus.nm. B. 'OblęŜenie Calais'. Musee Rodin.ang.. warstwa gleby tuŜ pod warstwą zoraną. i pięciu innych mieszczan udało się ochotniczo do obozu króla boso. 'Sześciu z Calais'. Caligari . 1698-1762. ParyŜ. Kiedy więc ojciec znalazł ciało syna. fałszywie oskarzony o zamordowanie syna za to.

katafalku. 1284. z mazurzeniem za pośrednictwem śr. Wesele (Camacha). Catharine's.(wym. John's. z czego powstała nazwa obecna. 1473. rzymski fort Camboritum. 1542. zapoczątkowany w Xii w. najstarsze kolegia: Peterhouse. Clare. 1511.-wsch. Francji. miasta w Szampanii w płn.najsłynniejszy wyścig wioślarski świata. Tech. kamarg) region w delcie Rodanu (płd. Uniwersytet w Cambridge . 1350. składanie ofiary całopalnej. której celem jest zerwanie sznureczka (dawn. Trinity Hall.-nm. 1505. wymieniony na piśmie w 1231.pop. drukarnia . Anglia). 1326. . 4 mil ang. siedziba uniwersytetu. trumny a. ang. w Pasadenie. Cantebrigge Normanów i Caumbridge Anglików. słynny z flamingów i innych ptaków. Christ's.tkanina słuŜąca do przykrywania zwłok.w Biblii ofiara ze zwierząt spalana w całości na ołtarzu jako wotum a. od Xvii w.. Jesus.. Cambridge University Press . Queen's. Camacho . Całopalenie . Jedyną nagrodą kaŜdego wioślarza zwycięskiej osady jest jego wiosło.załoŜony wg legend wcześniej.najstarsza po oksfordzkiej ang. Corpus Christi. gdzie pierw. 1441. kamaczo) zob. chalon (ze st. skrót nazwy Califomia Institute of Technology. ale prawdop. bagnisty. kokardki) spomiędzy rogów byka. 1448. 1348. La Camargue . wymową czalon) od Chalons-sur-Marne. hodowla białych koni i małych czarnych byków uŜywanych do złagodzonej formy walki byków (w Nimes i Arles). Całun .-g. 1347. 1496. USA. jednego z najstarszych na świecie i obok oksfordzkiego najstarszego w Brytanii. Gonville i Caius. materiał taki wyrabiano. schalune ze st. 1352. rozgrywany od 1829 corocznie pod koniec marca a. mo:dlin). King's.(wym. fr. rezerwat zoologiczno-botaniczny. Magdalene (wym.(wym. na początku kwietnia na Tamizie między ósemkami uniwersytetów Cambridge i Oxford na dystansie ok. kejmbridŜ) (1) miasto w Brytanii (wsch.Cal. Cambridge . następnie Grantebrycge 'most przez rzekę Grantę' Sasów. St. Cambridge-Oxford . nizinny. St. Pembroke. Pierw. 'Kalifornijski Instytut Techniki'. Francja). poparcie prośby o zmazanie winy.

zbierających się od ok. w okresie świąt BoŜego Narodzenia. Tutaj Stephan Day uruchomił w 1638 pierwszą maszynę drukarską w Ameryce Płn. mało znany generał francuski. Jego rzeczywista odpowiedź. kamelot) w legendzie arturiańskiej .. La garde meurt et ne se rend pas! Te patetyczne słowa wyryto później na jego pomniku w Nantes. 'A g. Kiedy zaczęła się zupełna rozsypka armii. a od 1592 u Jacopo Corsiego.miasto w stanie Massachusetts (USA) nad rzeką Charles.musical (Nowy Jork 1960) Lemera i Loewego. w zespole miejskim Bostonu. ale się nie poddaje!". Bardi.grupa poetów. Pragnęli oni wskrzesić dramat antyczny: do tekstu dołączyli muzykę w postaci recytatywu opartego na akordowym wtórze instrumentalnym z fragmentami chóralnymi. H. Otoczony i wezwany do złoŜenia broni. w której zasiadał na zamku przy Okrągłym Stole z 12 paladynami. Światową sławą okrył się dopiero w czasie bitwy pod Waterloo. Periego do słów O.1770-1848. jeden z najstarszych ośrodków naukowych w Stanach Zjedn. White'a (1958). miał odpowiedzieć: "Gwardia umiera. Rinucciniego. 1580 we florenckim pałacu hrabiego G. fr. rzucone Anglikom ze wzgardą. Camelot . działajaca 1830-1911 w Neapolu.jedna z siedzib dworu króla Celtów Artura. muzyków i uczonych wł. wkrótce powrocił do kraju. otrzymała od króla Henryka Viii przywilej w 1534. Cambronne Pierre Jacques Etienne . Favola di Dafne (1597) J. .tajna organizacja przestępcza. mot de Cambronne. w którym mieszczą się: Harvard (zob. Cambrigde (2) . i Massachusetts Institute of Technology (MIT.(wym. na Sycylii i wśród imigrantów włoskich w USA. fr. po wyleczeniu z ran wywieziony do Anglii.). od 1915).. nawet w czasie Stu Dni. zwł. Camorra . Camelot . Camerata Florencka .no!' CięŜko ranny generał dostał się do niewoli.. kiedy został generałem dywizji i parem Francji. oparty na powieściach arturiańskich T. zwanej jeszcze dramma per musica a. brzmiało: "Merde!" fr.. Doprowadziło to do powstania pierwszej opery.uniwersytecka. która zasłynęła jako dosadne "słowo Cambronne'a". Radclifie College od 1879. po powrocie Napoleona z Elby. stawiał jeszcze bohaterski opór Anglikom na czele batalionu gwardii. favola in musica (nazwa "opera" powstała dopiero w 1639).

w którego ścianie zewn.). surowym i eleganckim budynkiem gotyckim z 1297-1310. Maria della Salute i Kanału św. 'pole'. oddzielający północną część Wenecji od południowej i stanowiący główną arterię komunikacyjną miasta. Nar. wł. Torre del Mangia (wysmukłą wieŜą zbud.wł. Canaletto . Włochy środk. Obrazy jego słuŜyły jako dokumentacja przy odbudowie zabytków Warszawy po 2. gotyckimi domami i pałacami. najsłynniejsza droga . 'bojownik. mistrz perspektywy i szczegółu. Źródło). przez Muccia i Fr. Campus Martius .zob. Piazza del Campo .typ cmentarza włoskiego w kształcie dziedzińca otoczonego czworobocznym kruŜgankiem. pejzaŜysta. słynnym ratuszem Palazzo Pubblico. mieszczą się grobowce i tablice z napisami nagrobkowymi. 1747-58 malarz nadworny Augusta Iii w Dreźnie. twórca wedut (zob. 1697-1768. Kampanila. Campo . od 1767 w Warszawie w słuŜbie Stanisława Augusta. mistrz perspektydy lineamej.zob.szeroki kanał w kształcie litery S.). Bogaty zbiór obrazów i rysunków w Muz. twórca obrazów z historii Polski i scen rodzajowych. PejzaŜysta wedutowy miast. 'święte pole'. Pole (Marsowe). Marka.przydomek dwóch malarzy weneckich: (1) Giovanni Antonio Canal. piętro dodane w 1468).główny ośrodek Sieny (Toskania.Campanile . kampeador) hiszp. loggią (Loggia della Mercanzia). 1376. budynków. wspaniały plac w kształcie muszli ze źródłem Fonte Gaia (zob. 1720-80. w Warszawie.(wym. ulic. siostrzeniec i uczeń Canala.) i scen rodzajowych na tle architektury. przebiegającą między wspaniałymi pałacami od dworca kolejowego do kościoła S. kaplicą (Cappella di Piazza.. Canal Grande . bohater'. di Rinaldo w 1338-48). Campo Santo . (2) Bernardo Belotto. El Campeador . wewnątrz zaś ogród.. przydomek Cyda (zob. Najsłynniejszy w Pizie 1278-83. rycerz. wojnie światowej. najbardziej warszawski z cudzoziemskich artystów.

kanterbry) miasto w hrabstwie Kent (Brytania). Wielka wieŜa na skrzyŜowaniu naw (Xv w. Włoszech w pobliŜa Reggio nell' Emilia. prawo obsadzania stanowisk kościelnych przez monarchę) i wyklęty przez Grzegorza Vii. 1067.zob. aby nawrócić wyspiarzy. upokorzył się przed papieŜem. kilkakrotnie spalona i odbudowywana (1011. 1174).pójść na ugodę z papiestwem. wyrazić skruchę. opactwo i został pierwszym arcybiskupem Canterbury.druga po Syriuszu gwiazda nieba pod względem jasności. Cancan . w zamku Matyldy. w stylu wczesnego gotyku ang. Pójść do Canossy . popadłszy w konflikt z papiestwem o inwestyturę (tj.. w Polsce niewidoczna. 63 razy odleglejsza od Ziemi niŜ Syriusz. odbył trzydniową pokutę i uzyskał zdjęcie klątwy.). najjaśniejsza (alfa) konstelacji Kilu. Katedra. którzy układali i wykonywali publicznie we włoskich miastach i wsiach cantari. bajarze Xiv w. . ale takŜe i klasyczne. siedziba arcybiskupa kościoła anglikańskiego i prymasa Anglii. Canterbury .. gł. Nowy Jork. Kanny. długie poematy epickie oktawą.zob. Tumera. romansów i bojów Orlanda (Rolanda). zwł. przez długi czas duchowy ośrodek kraju. 'Wielki Kanał'. Cantastorie . uznać swój błąd. ma moc promieniowania większą od niego 2300 razy. Canossa . wł. ottava rima.) Josepha M.toskańscy minstrele. król niemiecki Henryk Iv (cesarz od 1084). Metrop. ukorzyć się..(wym. zał. W 597 św. jedna z najwspanialszych w Anglii. W. gdzie w 1077. pokajać. The Grand Canal Venice . margrabiny Toskanii. Augustyn przybył z Rzymu. Mus.obraz (wczesny Xix w. szczerą czy udaną. stronniczki papiestwa w walce z cesarstwem. wł. rozszerz.wodna świata. Kankan. na temat legend karolińskich. Cannae . Augustyna. Canopus . wzniesiona na miejscu bazyliki św.wieś w płn.

najjaśniejsza obok Arktura i Wegi gwiazda nieba północnego. Capella . Zebójstwo w katedrze . Pietra Bemba 1501. Tomasza. moralne i polityczne. 29 canzon. gdzie św. 'zbiór pieśni lirycznych'. 1470. Kennedy'ego kosmodrom nosił nazwę Cape Kennedy). który nazwał ten zbiór Rerum vulgarium fragmenta łac. łac. kejp kenwerl) przylądek we wsch. Jalu Kurka.. kiedy Henryk Viii kazał go zburzyć. polskie przekłady Daniela Naborowskiego. jaki lądował na KsięŜycu z załogą ludzką. Mickiewicza. 7 ballad. aŜ do 1538. Cape Canaveral (wym.-wsch. alfa konstelacji Woźnicy.. części stanu Floryda (USA). kanco. poprawne wyd. Pieśni Petrarki 1881. kosmonauci amer. nadana nie przez poetę. wyd. Eliota. por.) wł. Armstrong i Edwin E.in. rozsypanych pomiędzy inne. amerykański kosmodrom... witraŜe z Xii-Xiii w. kaplica św. wystartował "Eagle".) i ok. ulubiona forma Petrarki (wyd. nazwa wielkiego zbioru liryków włoskich Petrarki. Murder in the Cathedral.. podwójna. Arcydzieło literatury światowej naśladowane i tłumaczone przez niezliczonych poetów. m. złoŜone z ostrego haka stalowego i drewnianego styliska (rękojeści). Opowieść (Opowieści kanterberyjskie). z którego m.długi transept. . narzędzie drwalskie do przesuwania. pol. 30 utworów na róŜne tematy. jedna z najbliŜszych gwiazd. zwł. Neil A. Aldrin 21 Vii 1969 wyszli na ląd "Morza" Spokoju z kabiny załogowej typu LM. tł. Zbiór złoŜony głównie z wierszy miłosnych pisanych dla Laury (zob.. Capina .skublica. najwybitniejsze dzieło poety. Razem 366 utworów. 'kózka' zdrobn. wyd. Źródło (Vaucluse'y). Bajkonur. 9 sestyn. od capra 'koza'. pol.Koza. w Polsce widoczna. obracania i podnoszenia dłuŜyc i kłód z drzew zrąbanych oraz do smykania (zrywki drewna długiego w górach). reszta to sonety. Il Canzoniere (wym. 'urywki rzeczy popularnych'. zob. w tym 4 madrygały. DwuwieŜowa fasada. dramat religijno-symboliczny (1935. wprowadzonej na orbitę księŜycową przez macierzysty statek kosmiczny "Apollo 11" (przez pewien czas po śmierci prezydenta J.ang. Transept płn..in. Tomasz Becket został zamordowany w 1170 przez kilku rycerzy króla Henryka Ii. F. gdzie mieścił się grobowiec św. Faleski). pierwszy prom księŜycowy. Trójcy. cel licznych pielgrzymek. 1954) Thomasa S. zob. F.

ofiara intryg swoich dwu bratowych. car Sałtan pozbawiony zostaje pięknej małŜonki i syna Gwidona. legend ludowych. równieŜ przen. ale wywiedziona przez ros. saari 'wzgórze'. Caput Mortuum . Na miejscach. Świteź. 'martwa głowa'. nadająca się do wyrzucenia. Skazka o carie Sałtanie. co pozostało po destylacji a.1946) i Serbii (Xiv w. z cesar od łac. zob. Kapua.) Carewicz .operetka (Berlin 1927. nazwy Sarskoje.Capplla Palatina . sublimacji jakiejś substancji. najpiękniejszy przykład sztuki arabsko-normandzkiej. (A.). które dziś piaskiem zaniosło. Carskie wrota główne . łac. poemat (1831) Puszkina. Mickiewicz.oficjalny tytuł władców Rosji 1547-1721.zob.bot. Armata. Car Kołokoł .ros. Capua . Bajka o carze Sałtanie. Car Sałtan . Warszawa 1931) . przedrewolucyjna nazwa miasta Puszkin (zob.). wg Puszkina. mozaiki na złotym tle. caesar.. lepięŜnik. Na ścianach. Car .) w 1132-40.w alchemii to. ros. Opera (Moskwa 1900) Rimskiego-Korsakowa z międzyaktową suitą koncertową Marsz. oraz z pop. od fin. Car Puszka . czarna a. Carskoje sieło. bogato zdobione drzwi ikonostasu (zob. Bułgarii (koniec Xix w. Beczka na morzu i Trzy cuda. Gdzie car i trzcina zarasta (. przez króla Rogera Ii (zob..zazw. Dzwon. zbud. interludium koncertowym Lot trzmiela.zob.zob.słynna kaplica w zespole pałacu królewskiego w Palermo (wzniesionego przez Saracenów i później wiele razy przebudowanego). nadana mu ukazem Katarzyny Ii. z pierw. łączące nawę z prezbiterium. ale po wielu przygodach na dalekich morzach oboje wracają szczęśliwie do cara. skr. czerwona substancja krystaliczna o metaliczńym połysku.władca bajecznego królestwa. oparty na motywach lud. chem. tlenek Ŝelazowy.). który wielkodusznie przebacza zawistnym bratowym. podbiał łopianowy. Cezar. etymologię lud. libretto Bielskiego. Carskie Sioło .) Stał okrąg pięknego miasta. ros.. W nawie środkowej wspaniałe arabskie sklepienie stalaktytowe. bohater ros. 85-88. Car ziele . rzecz pozbawiona składników wartościowych.

o niezrównanie pięknym połoŜeniu w krajobrazie. z pol. Carfax . Car. Francji. pragnący przywrócić bezmyślną rozrzutność rządów Ludwika Xiv. próŜny. fr. Carcassonne . o niesłychanych pretensjach.zob. Gbretto oparte na sztuce Gabrieli Zapolskiej. satyrze na arystokratów.(wym. jakiego w takim wymiarze i pełni nie sposób gdzie indziej. wzbogacony dzięki zuchwałym podstępom kota (jedynej jego schedy). Więzienie. Stare miasto obronne (Cite) na wzgórzu. znaleźć. dolnego. notoryczny "poprawiacz" i "uzupełniacz" E. ultrakonserwatywny arystokrata. załoŜone wg mitu przez Eneasza. zespół dzwonów wieŜowych. W 1566 dokonano tam rzezi hugonotów.dedykowana tenorowi R. Zob. śycie za cara zob: Susanin Iwan. choć rekonstruował ją w poł.(wym.. rzeką Aude. Markiz de Carabas .opera (Moskwa 1899) Rimskiego-Korsakowa..(wym ka:feks) centrum Oxfordu (Anglia). karkason) miasto w płd. Kot (w butach). Char hotte Ch. Xiii). stanowi wspaniały przykład potęŜnej twierdzy śrdw. jest dziełem Wizygotów z Vi w. Miasto zniszczone w 1213 przez Szymona z Montfort jako gniazdo albigensów.Franza Lehara . Carewicz . Czworoboczny zamek z Xii w. Xix w. Syn młynarza. jeden z urbanistycznych cudów Europy. wspomniane juŜ przez Pliniusza pod nazwą Carcaso. W popularnej piosence (1816) Berangera Le Marquis de Carabas. bramami i barbakanem (obwód wewn. w Cite przylega do murów wewn. Perraulta. Carillon . którzy wrócili do Francji w czasie restauracji Burbonów (1815). a zewn. z łac. oddzielone od nowego.(wym.zob. Carcer . karaba) postać w bajce Kot w butach.. kariją) fr. otoczone dwoma obwodami murów obronnych z basztami. Viollet-le-Duc. quadrifurcus 'rozdroŜe'. na których moŜna . Tauberowi. który przedstawia go królowi jako bogatego markiza de Carabas i uzyskuje dla niego rękę królewny. Carska narzeczona .

przez grę na klawiaturze. RFN) i tam przechowywany. Film fr. nie dająca się ujarzmić. libretto: H. Cecfla B. w miejsce nieposkromionej dumy. hist.łac. dzika. Libretto znacznie łagodzi charakter bohaterki Merimeego.balet (Londyn 1949) wg P. Carmen . Williama Foxa (1915) z pierwszym "wampem" filmowym.zob. wyst. Karmaniola. perwersyjna i niewinna zarazem. Kurant. młotkami dzwonów. w której przemytników zastąpili Ŝołnierze-Murzyni. fantazji i płomiennych. Merimee. Carmen Jones. wysuwając na plan pierwszy kokieterię. zbiór łac. Film duński (1914-18) Urbana Gada z Astą Nielsen.bohaterka tytułowa noweli (1845) Prospera Merimee.oryginalny tytuł ang. spisany ok.bokser Husky Miller. Jednak Ŝywiołowy temperament i "iberyjska" egzotyka muzyki wynagradzają to całkowicie.pierwsza ekranizacja fr. Glockenspiel. Pucciniego). pol. pijackiej). A. zazdrosnego don Jose. (1943) Christian Jaque'a z Viviane Romance. Carmina Burana . dumna. Mascagniego.. amer. Film fr. choć zmiennych namiętności.zob. wagantów . sierŜanta dragonów. 'pieśni z (Benedikt)beuren'. przesądna. głównie z Xii w. (o tematyce relig. młoda robotnica w fabryce cygar. Carmen .. Don Carlos. Carmen . Halevy wg noweli Prospera Merimee. zob. wyzywająca. a torreadora Escamilla . Film nm.opera (ParyŜ 1875. 1225 w opactwie Benediktbeuren (Bawaria. Warszawa 1882) Georgesa Bizeta. Ernsta Lubitscha (1918) z polską aktorką Polą Negri. Czarna Carmen . Carlos . (1926) Jacquesa Feydera z Raquel Meller. Meilhac i L. kuranty. towarzystwa Film d'Art (1908-14) z Reginą Badet w roli gł. piękna Cyganka.wybijać melodie (takŜe zwane carillon) sercami a. Thedą Barą. nazwany tak przez wydawcę z 1847. J. Schmellera. Film amer. Film amer. gra dzwonów. poprzedniczka włoskich oper werystycznych (Leoncavalla. muzyka: G. Bizet. La Carmagnole . uruchamianymi przez mechanizm zegarowy a. Najlepsze dzieło Bizeta. wersja filmowa (1955) Ottona Premingera. poezji. jedna z najpopularniejszych oper świata. Carmen .. libretto: Roland Petit. miłosnej. posłuszna tylko swemu kaprysowi. zabita przez zakochanego w niej bez pamięci. de Mille (1915) ze śpiewaczką Geraldiną Farrar. i nm.

) skłoniła papieŜa Innocentego Iv po soborze lyońskim do wysłania 4 poselstw do chana mongolskiego dla nawiązania z nim kontaktu. przez długi czas siedziba filharmonii nowojorskiej. na rogu 7 Alei i 57 ulicy." (1559). choć było to tylko jedno z plemion mong. Przez Kijów dotarli z wielkim trudem pod Karakorum. Benedykta Polaka (zob. Carolina . zapewniając go swych pokojowych intencjach. zwł.1029. pełnym dobrej woli.kodeks karny Rzeszy Niemieckiej uchwalony za panowania cesarza Karola V na sejmie w Ratyzbonie w 1532. z powrotem w Lyonie. idealnie akustyczna. Łódź 1963) Carla Orffa: część 1. Groźba najazdów Mongołów (zwanych wówczas w Europie Tatarami.1099. wybrzeŜu Półwyspu Bretońskiego (zach.miasto na płd. gł. ka:neby stri:t) handlowa ulica w londyńskiej dzielnicy Soho.). del Carpine Giovanni da Pian . Francja). 2 franciszkanom. finansowana przez milionera amer. na którym dyrygował gościnnie Piotr Czajkowski. do chana Gujuka. Carnegie Hall (wym. ka:nejgi ho:l) słynna sala koncertowa w Nowym Jorku. słynna w latach 1960 jako centrom mody i rozrywki młodzieŜowej.). Andrew Carnegie. obowiązujący w róŜnym stopniu i z licznymi zmianami w krajach Rzeszy do 1871. wejścia w układy i zdobycia informacji. od Regent Street. W 1247 Carpine pojawił się. z kilkorgiem słuŜby. Carpina..pierwszy utwór tryptyku teatralnego Trioni (Frankfurt n8M. podróŜnik włoski. na wsch. bo chan okazał się nie diabłem. W gospodzie.594. 3. a Europa odetchnęła. 2 misje powierzono dominikanom. który odpisał papieŜowi. O wiośnie. ale liberalnym władcą. O miłości. 1937. 2. Carmina burana . wyst. Wielkie aleje menhirów: w Menec . Carnaby Street . franciszkanin. 1835-1919.1182-1252. oraz dolmeny. we Francji. otwarta 5-9 V 1891 festiwalem muz. ale wiemy tylko o jednej. pol.(wym. w Kerlescan . z pozostawionego opisu podróŜy. Carnac . . goliardami (zob. zredagowany w języku niemieckim. takŜe na ośle.) zwanych.. w Kermario .).. menhirów. zabrał z sobą po drodze. w Polsce.(zob. zob. Wyruszywszy z Lyonu w 1245 na grzbiecie osła. w pobliŜu którego znajdują się słynne zespoły megalitów (zob. teŜ Lincoln Center. W Polsce przedrozbiorowej posługiwano się nim w przeróbce Bartłomieja Groickiego: "Ten postępek wybran jest s Praw Cesarskich.

drogi morskiej do Azji. kaitię).(wym. Dokonał trzech podróŜy do Kanady (1534. w 1936 emigrował z ojczystej Hiszpanii. Zdaniem licznych znawców największy tenor w dziejach.. 1535-36 i 1541-42) na zlecenie króla Franciszka I w celu odkrycia płn. bogactwa regionu pozostały nie tknięte aŜ do czasu przybycia Champlaina. gdzie zainicjował doroczny festiwal muz. 7 km od wybrzeŜa M.. Ii tysiąclecia pne. Nie powiodło mu się ani jedno.zob. Carrhae . 1873-1921. Carrara (2) miasto w Toskanji (środk. karuzo). 9-11.1876-1973. miasteczku we francuskich Pirenejach. gdzie przebywał Abraham (Gen.(wym. Ŝeglarz i odkrywca francuski. Włochy). występujące w tekstach klinowych z 2. Dziś wioska w Turcji. z których m. miasto handlowe w Mezopotamii. karre). Od 1903 pierwszy tenor opery nowojorskiej z repertuarem ponad 60 partii operowych i pięciuset pieśni. pod miastem w 53 pne. Liguryjskiega.. Karrai. wznoszono monumentalne budowle włoskie epoki Odrodzenia. gr. uchodząc przed reŜimem gen. Casals Pablo . Franco. staroŜ. Dom (radości)..Carrara (1) ród panujący w Padwie od X do Xiv w.(wym. dyrygent od 1920. Wawrzyńca i odkrył rzekę Św.Henry Moore. Partowie pobili wojska wodza rzymskiego Krassusa. śpiewak włoski. Od 1939 zamieszkał w Prades. ani drugie. Wawrzyńca. 1491-1557. Bywał tam Michał Anioł. 29. szukając potrzebnych mu do jego rzeźb bloków marmuru. Casa Giocosa . pierwszy zbadał Zatokę Św. 11. biblijny Haran. UwaŜany był za największego wiolonczelistę świata. Caruso Enrico .in. Cartier Jacques . a za naszych czasów . 32) i gdzie Jakub spotkał przy studni Rachelę. zob. "króI tenorów" w pierwszym dwudziestoleciu Xx w. gdzie równieŜ zainicjował doroczny festiwal. wiolonczelista od 1898. teŜ Saguenay. u stóp Alp Apuańskich. W 1957 przeniósł się do Portorico. i znalezienia bogactw naturalnych Kanady. Gen. . który poległ na polu bitwy. poł. słynne od 2000 lat ze znajdujących się w okolicy przeszło czterystu łomów białych marmurów rzeźbiarskich.

Memoires . Aresztowanemu w 1755 w Wenecji pod zarzutem bezboŜności i czarów udało się w 1756 uciec ze straszliwego więzienia Piombi (zob. o Ŝyciu pełnym przygód w salonach stolic europejskich (równieŜ w Warszawie na dworze Stanisława Augusta). .powieść fantastyczna napisana przez Casanovę po francusku i wyd.sęgalt) Giovanni Giacomo. powieść (1899) Hugo von Hoffmannstahla. pod względem wystawności scenografii. dał mu posadę bibliotekarza. pol.opera (Warszawa 1923) Ludomira RóŜyckiego. Tytuł właśc. Xviii w. 1961) pisane nie najlepszą.. kasinodopari) music-hall. przedstawiająca utopijną koncepcję przyszłości człowieka. Operetka (Berlin 1914) Paula Lincke.. gdzie jego przyjaciel. Icosameron. Operetka (1928) Ralfa Benatzky'ego.. co pozwoliło mu na spokojne napisanie pamiętników.nm. mający opinię uwodziciela. czy Casals sobie na to zasłuŜył . mających zapewnić kiedyś powszechne szczęście uszlachetnionej ludzkości.fr. gdzie wystawiano widowiska rozrywkowe.powiedział . ZlekcewaŜona przez współczesnych powieść była zapewne źródłem PodróŜy do środka ziemi (1864) Jules Verne'a.: Histoire de ma vie fr. Der Abenteurer und die Sangerin . podróŜnik.). hazardzisty i awanturnika w wielkim stylu. 'Historia mego Ŝycia'.Ogłaszając Casalsa w 1973 honorowym obywatelem miasta. oparta na materiale melodycznym Johanna Straussa. są wiernym portretem Europy 2. zwł. oświadczył. wyd. pamiętnikarz. W ParyŜu był faworytem kół dworskich i dyrektorem loterii. John Lindsay. libretto: Julian Krzewiński (Maszyński).(wym. zadziwiająco szczere. Wenecjanin. Casanova . czy nasze miasto jest tego godne. Jorku. w guście teorii Xviii w. Casino De Paris (wym. 'Awanturnik i śpiewaczka'. poł." Casanova Di Seingalt .. w 1782 w Pradze jako tł. przepychu dekoracji i . skr. . Ŝe czyni to z pewnym wahaniem: "Nie dlatego. de Clichy ok. pośmiertnie w 1822. mieszkańców Protokosmu we wnętrzu naszego globu . szarlatana. Pamiętniki (wyd.Casals i burmistrz N. Między 1917 a 1929 stał się jedną z pierwszych tego rodzaju scen w Europie. choć nie całkiem wiarygodne w szczegółach autobiograficznych. otwarty w ParyŜu przy ul. ale Ŝywą francuszczyzną.. 1895. Po 1774 wycofał się z czynnego Ŝycia do zamku Dux w Czechach. pantomimy i balety. burmistrz Nowego Jorku. którzy spędzili 81 lat u Megamikrów. abym wątpił.. czyli Dzieje Edwarda i ElŜbiety.ale dlatego. 1725-98. o wielkich reformach społecznych. hrabia Waldstein. z ang. literat. Autor przeczuł teŜ trafnie kilka wynalazków następnych stuleci. Ŝe nie jestem pewny.

. The Castle of Otranto . Palazzo Papale. Castor .wł.dekoracja katafalku na czas ceremonii pogrzebowych a..zob. Castel Gandolfo .) z połecenia papieŜa Urbana Viii przez Carla Madernę w 1625-29 i rozbudowany przez G. Cathleen Ni Houlihan (wym. kafli:n ni:ulehen) alegoryczna nazwa Irlandii. zwł. Ŝe Anatolia w epoce neolitu była ośrodkiem rozwiniętej cywilizacji (rolnictwo. połoŜone 4267m ponad jeziorem Albano. największe na Bliskim Wschodzie. w miejscu tym istniało Ŝycie osiadle od ok.zob. Zamek (Otranto). wznoszona symbolicznie. irl. 'obóz boleści'.miasto w Lacjum (środk.waŜne stanowisko archeologiczne z epoki neolitu. Ines de Castro. Hans Castorp. wzniesiony na miejscu zamku rodziny Gandolfo (Xii w. hodowla). Berniniego w 1660. Kastor i Polluks. Vii w.zob. prawdop. od 1596 letnia rezydencja papieŜy. Caitlin ni Uallachain. przybierając nieraz monumentalne formy archit. L. Castorp Hans . częściowo na miejscu staroŜytnego Alba Longa. 6700 do ok. 5650 pne. Pałac papieski . przycią ją przede wszystkim turystów zagranicznych. prawdop.zob. pne. w okresie baroku i rokoka. symbol Irlandii walczącej o wolność. Od 1929 rewie. Castrum Doloris .kostiumów. Castro . CATAL Hyk . Obyczaj rzymski od ok. dotrwał do czasów nowoŜytnych. Włochy). koło Cumra w prowincji Konya w Turcji śródk. . Wykopaliska brytyjskie z 1961-65 wykazały. niekiedy w wiele lat po pogrzebie. łac. bardzo paryskie w charakterze i bardzo okazałe.

Cathleen ni Houlihan . zał. dbając wszakŜe o jej poziom. por. 1421-91. W Brugii wydał podręcznik gry w szachy. w krajach Ameryki Łacińskiej w czasie wojen wyzwoleńczych (I. bractwa samodzielnych rzemieślników jednego a.ok. w łachmanach. Fr. gen. angielskim. Franco. kaudljo) hiszp.(wym.) i w okresie zamachów stanu (2. pokrewnych. zwł.). W Polsce od Xiii-Xiv w.. kupiec. Recuyell of the Historyes of Troye ang. objawia się jako symbol Irlandii i przebiega świat. Duce. W 1476 załoŜył drukarnię w Westminsterze. w której stara Ŝebraczka. Była to pierwsza ksiąŜka wydrukowana w jęz. Caudillo . którymi przyczynił się wybitnie do ukształtowania w Xv w.zob. Rycerstwo (Rycerskość wieśniacza) Caxton William .. poł. 'Zbiór historii trojańskich' i wydał ok. a w formie zredukowanej i uwspółcześnionej aŜ do dziś. bosa. Cechy . stylu prozy angielskiej. poł. później dyktatora.konfraternie. w 1465-69 jako przewodniczący kupców angielskich w Brugii zawierał korzystne traktaty z ksiąŜętami Burgundii. i aŜ do 1947 ośrodek obozów kolonii karnej dla przestępców. Cato . Xix w. do 1821. Xix w. interesów miast. alegoria polityczna. Broniły interesów rzemiosła przed kupiectwem. Cayenne . 1475. monopolizowały i reglamentowały produkcję. z czego część to własne przekłady z francuskiego. W 1469-71 przetłumaczył Historia destructionis Troiae (1287) Guidona delle Colonne pt. stu ksiąŜek.zob. dowódca wojskowy w Hiszpanii w walkach z Arabami (do Xv w. 'Maksymy albo sentencje filozofów'. kajen) stolica Gujany francuskiej na wyspie tejŜe nazwy.(wym. . Spędził 30 lat w Niderlandach. Fhrer. kilku.dramat w 1 akcie (Dublin 1902) Williama Butlera Yeatsa. w 1664. Ogółem wydał ok. W Xix w. Cavalleria Rusticana .). wojny domowej (1936-39) tytuł przyjęty przez przywódcę buntu wojsk. W Europie zach. do rewolucji przemysłowej końca Xviii w. Ludność miasta złoŜona częściowo z potomków więźniów. od X-Xi-Xii w. W czasie hiszp. zawodów w miastach średniowiecznych. Kato.. gdzie w 1477 wydał Dictes or Sayings of lhe Philosophers ang. pierwszy drukarz angielski.. Ŝądając ofiar od swych dzieci. pierwszą ksiąŜkę wydrukowaną w Anglii.

Cecylii Rafaela.Ze skojarzenia łac. a zwł. Poussin itd. Tutora. Monopolistyczna potęga cechów załamała się pod wpływem konkurencji produkcji nakładczej kupców. Carlo Dolci. Domenichino. a wreszcie rozwoju manufaktur. Pod patronatem świętej powstawały liczne "stowarzyszenia cecyliańskie".6 X 1620 40-tysięczna armia turecko-tatarska rozbiła armię polską liczącą z Kozakami i Wołochami 8400 ludzi dowodzonych przez hetmana Stanisława śółkiewskiego. I w. wieś w płn: wsch. gdzie 17 Ix . M. Rafael. Hetman Stanisław Koniecpolski dostał się do niewoli. ang. propagujące i praktykujące muzykę chorałową. została patronką muzyki kośc. oratoryjną itp. od Xiii w. "Cantantibus organis in corde suo soli Domino decantabat" łac. Cecilienhof .dwór (1913-17) na terenie Nowego Ogrodu w Poczdamie. wytwórczości rzemiosła nie zrzeszonego popieranego przez feudafów i wieś. Skutkiem opacznego zrozumienia w śrdw. od 1839 zwaną Akademią św.Caecilia Metella. skojarzono ją z muzyką kościelną. poł. Rumunii. np. stanąwszy przed obrazem św. Kopia grobowca. pne. Merliniego.wł. F.. przy Via Appia pod Rzymem zachował się niemal nietknięty. okrągła budowla o średnicy 207m. I ja jestem malarzem! . Kreteńskiego. Rubens. na których miała grywać.utwór na chór (1739) G. harfle (Veronese. Cecora . Głowę jego Turcy odcięli i zawieźli do Stambułu. a śółkiewski poległ. Handla.. Cecylii . zatrudniały czeladników (zob. w 1778. Kult ten podtrzymywali niewidomi. Strer 'przeszkodźcy'.). jako budynek wodozbioru. szturarzy. buntów czeladników. 'Spiewającymi harfami w sercu swym opiewała tylko Pana'. partaczy. anch'io sono pittore! okrzyk. nad Prutem.). Św. projektu D.2 Viii 1945. Jej grobowiec. po wykupieniu od sułtana zwłoki hetmana pochowano w śółkwi. Cecylia Metella . Cecylia .. naprzeciw Starej Pomarańczami w warszawskich . niejakiego Waleriana. jednego zdania z jej Dziejów. zmuszonej do poślubienia. mimo złoŜonych ślubów czystości. Odbyła się w nim konferencja poczdamska 17 Vii . Cecylii. ze znanego rodu Cecyliuszów Metellów (2.kształciły uczniów. Caecilia z caeca 'niewidoma' powstała legenda o niewidomej chrześcijańskiej męczennicy.). z nm. nm. Kiedy w 1566 załoŜono w Rzymie Akademię Muzyczną. córka Kwintusa C. 230. W plastyce przedstawiana przy organach a. tzw. zbud. z organami. zwalczały rzemieślników nie zrzeszonych.rum. Oda na dzień św. Cecylia nawróciła męŜa i oboje ponieśli śmierć w Rzymie ok. jaki miał wydać Correggio w czasie pobytu w Bolonii.

konstelacja nieba północnego. Ceklarz . zob. Król. 3: "Oto Assur jak cedr na Libanie o pięknych galęziach. oparte na alegorii z Ezechiela.porównanie przysłowiowe. sikka 'moneta bita'. okrągła blaszka z dziurką do przewlekania nici. 31. Wg niektórych źrodeł była to bitwa pod Cydzyną. z wł. cygańskiego.miasto w woj. zbirem.cekauz.. wykonywania chłosty.dawny pachołek miejski.łac.. Cefeusz . kolorowa. ludowego itd. Często wymieniany w Biblii. małŜonek Kasjopei. błyszcząca. który poniósł w niej klęskę..Łazienkach. piaską koroną. Cekhauz .złota moneta wenecka bita od 1284. gr. od zmiennej fizycznie gwiazdy delta Cefeusza cały typ takich gwiazd nazwano cefeidami. Cekin . gdzie tworzył wielkie lasy. widoczna w Polsce przez cały rok. z nm. pilnujący porządku w nocy i w dzień. Ks." Cedynia . obecnie w stanie szczątkowym.gatunek długowiecznych drzew z rodziny sosnowatych. balowego. Zeughaus 'zbrojownia'. bo kolumny jego sprawialy wraŜenie lasu cedrowego. później zwana dukatem. i ojciec Andromedy. z gór Taurus i Antytaurus w Azji Mniejszej. wychwytujący włóczęgów ceklujących się (wałęsających się). król Etiopii. Wyniosty jak cedr libański . zwanego "domem lasu Libanu". cienka. Kepheos mit. 6 i 7. 5. Cepheus. bujnym liściu i wysokiego wzrostu. Arsenał. o pniu zazw. gr. zecchino 'dukat wenecki' od zecca 'mennica' z arab. szczecińskim. siepaczem. z piętrową. przypuszczalne miejsce bitwy stoczonej 24 Vi 972 przez Mieszka I i jego brata Czcibora na czele wojsk polskich z wojskami niemieckimi margrabiego Hodona. circulari 'krąŜyć'. zazw. . wysokości 25-407m. zwany dlatego oprawcą. pochodzący z gór Libanu w Syrii. drzewa cedru uŜyto do budowy świątyni jerozolimskiej i domu Salomona. Cedr Libański . rozgałęzionym. słuŜąca do ozdoby stroju hiszp. uŜywany do stawiania szubienic. Zirkler 'nocny stróŜ miejski' z łac. nm. Wg 3. śledzący podejrzanych.

który w 1871-84 był urzędnikiem celnym w ParyŜu.. Henri Rousseau. Cellarius Andreas . zwraca się o pomoc do rajfurki Celestyny. sentymentalny. szwedzki astronom i fizyk o nazwisku . Andreas Keller a. z Prus. Faryzeusze.. jednego z największych "prymitywów". stąd przydomek. pobierający cło. albo Tragikomedii Calista i Melibei (1499) powieści dialogowej (hiszp.pasterz. malarza naiwnego. autor wydanego w 1659 opisu współczesnej. 'Opis. Kehler. Faryzeusz i celnik . Celsius Anders . choć nie widzianej przez autora Polski. Celnik . choć obdarzona przez autora pedantyczną erudycją. po czym zostaje zamordowana przez słuŜących Calista. ale mimo swej perfidii i skrytości mądra kobieta z ludu. urzędnik podatkowy. Le Douanier. która sprowadza Melibeę z drogi cnoty. 1844-1910. naśladowane i tłumaczone hiszp. przedstawiona z nadzwyczajnym realizmem. uwaŜanego za jeden z najtrafniejszych w Xvii w. we współczesnej historii malarstwa. Młody. Celestyna .. przen. malarza-samouka. jedno z najgłębszych i najznakomitszych źródeł teatru współczesnego. która w rozpaczy odbiera sobie Ŝycie. cenione. dzieło lit. intrygantka.1701-44. teŜ Astrea 2. mytnik. wcielenie zła i chytrości. za radą sługi. bogaty szlachcic Calisto zakochuje się w cnotliwej Melibei. Królestwa Polskiego.Celadon . która odrzuca jego zaloty. dzierŜawca ceł. postać z powieści bukolicznej Astrea (1607-27) Honore d'Urfe.. wyniosły. pt. Celius . wulgarnej i trywialnej. rodem z Holandii a.zob. urzędnik komory celnej. Calisto ginie. łotrów samochwałów.. Celnik ... starej czarownicy. Wtedy on.zob. descriptio łac.właśc. idealny kochanek. kobieciarz. Obok Don Kiszota najpowszechniej znane.fr. accion en prosa).postać stręczycielki. Regni Poloniae. ale i sami ponoszą śmierć za tę zbrodnię. zabity na jednym z tajnych spotkań z ukochaną.dawn. przydomek fr. bohaterka tytułowa Celestyny. zob. z planami miast. kochanek Astrei. którzy rabują otrzymaną przez nią nagrodę. Siedem (wzgórz Rzymu). przypisywane częściowo bakalarzowi Fernandowi de Rojas.

poetów i muzyków. uwięzieni i poddani torturom. Les Cenci .symboliczny pomnik-grobowiec nie zawierający zwłok. Wprawdzie dokonali dzieła najęci mordercy.powieść historyczna (1854) Francesca Domenica Guerrazziego. mimo Ŝe obrona oskarŜyła Francesca. nienawidzącego własnej rodziny. Gal. do której odnosił się z wyrafinowanym okrucieństwem. Centaur. krajach. pobudziła wyobraźnię licznych malarzy. centus 'skąpy Galicjanin liczący się z kaŜdym centem'). napisana w więzieniu. Afryki. przyznali się do wszystkiego. Beatryks Cenci . którzy. Płd. cenotaphium od gr. 1577-99. z łac. mścicielki swej hańby. rzeźbiarzy. zapewne niesłusznie. skalę Celsjusza. zwana "piękną ojcobójczynią". łac. taphos 'grób'.moneta zdawkowa wartości 1/100 jednostki. Cent . centum 'sto'. była córką patrycjusza rzymskiego. Tragedia prześladowanej bohaterki. kenos 'proŜny'. Szeroką popularność zapewnił jej portret przypisywany Guido Reniemu.spopularyzowanym przez zaproponowaną przez niego w 1742 stustopniową skalę termometryczną.tragedia (1839) Słowackiego. czenczi beatricze). The Cenci . zmarłych na obczyźnie'. Gdy zawiodły liczne próby uwolnienia się z tej nieznośnej sytuacji. wg tragedii Słowackiego. konstelacja nieba południowego. Holandii i in. z łac.(wym. o próby zmuszenia córki do kazirodczych stosunków z sobą. jak w dawnej Austrii (stąd Ŝart. Wszyscy troje zostali straceni. Rzym. Beatrice wraz ze swym starszym bratem Giacomo i macochą Lukrecją Petroni ułoŜyli plan zgładzenia tyrana rodziny. powieściopisarzy. ojcobójczyni. Kanadzie.tragedia (1819) Shelleya. Republ. Cenci Beatrice . Beatrice Cenci . Australii. w USA. Centaurus. Cenotaf . w Polsce . Proces zakończył się wyrokiem śmierci zatwierdzonym przez papieŜa Klemensa Vii. Beatrix Cenci . ale podejrzenie skierowało się szybko na inicjatorów zbrodni. Francesca.opera (Warszawa 1927) Ludomira RóŜyckiego. Naz. Legenda Beatrice zaćmiła wkrótce postać autentyczną. kenotophion 'symboliczny grób poległych w boju a.opowiadanie (1837) Stendhala.

pne. Baklin. Centaur polujący . zawierająca trzecią pod względem jasności gwiazdę na firmamencie (alfa Centaura) i gwiazdę najbliŜszą Słońca (Proxima Centauri). G. V w.). istnieje w Europie takŜe centnar metryczny (celny). powstały prawdop. relief z fryzu świątyni Apollina w Figalei na Peloponezie (ok. celów dydaktycznych) z fragmentów.). płaszcz zszyty z kawałków materii. Mus. Iksjon.największy park na wyspie Manhattan (Nowy Jork).. Londyn.gr. 440 pne. utwór literacki skompilowany (dla zabawy a. mieszkających w lasach a. Mit b.płaskorzeźba (Xii w. stary. centenarius 'setny'. Buonarroti. zob. od Xix w. oraz Piątą i Ósmą Aleją. Europie. pol. łac.słynna galeria sztuki belgijskiej zał. Zentner od łac. przez Schwarzenberga w Brukseli (Belgia). z Xiv-Xviii w. Centauromachia. kentauroi. Tylko dwaj centaurowie cieszyli się dobrą sławą: Chiron i Folos (zob. V w. równy stu funtom = 507kg. z których zaczerpnięto materiał. istniejąca w 1921-31.. jednostka wagi uŜywana juŜ w śrdw.). połoŜony między 59 i 110 ulicą.) do ok. chuci zwierzęcej i barbarzyństwa.in.. cento'.) w portalu kościoła Saint Gilles w Saint-Gilles u Gard (Langwedocja). Naz. P. Obrazy: rzymskie malowidła ścienne w Pompei.). Dla Greków centaurowie byli symbolem dzikiego Ŝycia. Londyn. Uczta (Lapitów). teŜ Eurytion. 420 pne. Mus. Centaur . de Rossi. B.). nazwana na cześć centaura Chirona. Tezejon w Atenach (2. mieszczący m. Walka centaurów z Lapitami . Rubens. A.. Centaurowie . Central Park . 'łatanina. poł. Rzeźby antyczne ze świątyń: Zeusa w Olimpii (1.87kg (staropolski. wynosząca od ok. Cento . Brit. Neapol. Brit.relief (1494) Michała Anioła.centon. . gr. Arkadii i Tesalii. mit.). wersów itd.. 64.cetnar. wybranych z innych utworów. plemię dzikich istot. w Polsce od Xii w. wśród tesalijskich hodowców koni. Mus.. "wierszomontaŜ" o sensie zupełnie odmiennym od sensu utworów. Florencja. górach Elidy.57kg (nowopolski z Xix w. Centnar . Dejanira (Nessos). w staroŜytności tworzono je często z poematów Homera i Wergiliusza.niewidoczna. z nm. Mus. Partenon (ok. 40. di Cosimo. pne. przedstawianych jako konie z głową i torsem męŜczyzny w miejsce łba z szyją. mozaika.

broń piechoty. dokonane w 1559-75 w 13 tomach. dawn. zwł. centaurium z gr. siedzieć) być przedmiotem obserwacji.bot. publikacji. zwanym ogólnie gązwą a. wierzono. pętlicowym. kapicowym. Zoo. jednostka wojskowa i administracyjna podziału ludności rzymskiej wprowadzona wg tradycji przez Serwiusza Tulliusza w Vi w. grabowego a. złoŜone z długiej drewnianej rączki (dzierŜaka) brzozowej a.) w sile 100. z łac.kontrola. oceny. programów RTV. Igła Kleopatry i pomnik konny Władysława Jagiełły dłuta Stanisława Ostrowskiego. cenzurowane . Centym .w staroŜ. Cenzurowany.(być.. censura 'urząd cenzora'. Szwajcarii-Rappen).-łac. wiązowego. innej publikacji z nauką kościoła. z n. śrdw. suspensa).pot. Ŝe centaur Chiron odkrył własności lecznicze tej rośliny. dowodzony przez setnika (centuriona). połączonych ze sobą wiązaniem rzemiennym róŜnych typów (gązewkowym. państwowa. Centurie magdeburskie .setna część franka francuskiego. wywoływać ogólne zainteresowanie. Jak na cenzurowanym . centum 'sto'. dwudzielne. urząd sprawujący tę kontrolę. widowisk. z których kaŜdy obejmował sto lat (stąd nazwa). cepigą. a następnie publicznym ich relacjonowaniu. Centaur(owie). ocena zgodności treści ksiąŜki a. świadectwo szkolne. zaleŜnie od regionu). pod względem politycznym. centime od cent 'sto'. z fr. leszczynowej i krótkiego kija (bijaka) dębowego. . z łac. udoskonalone. Centuria . zob. interdykt. moralnym itp.prymitywne narzędzie do ręcznego młócenia zboŜa w kształcie zakrzywionego kija a. Rzymie pluton piechoty (zob. później 60 Ŝołnierzy. krytyki. kara poprawcza (ekskomunika. cenzura kościelna. Centuria Pospolita . tysiącznik. obelisk egipski znany pn. Cep . Cenzura .gra towarzyska polegająca na zbieraniu wymyślonych na poczekaniu "plotek" o jednym z uczestników zabawy. belgijskiego i szwajcarskiego (w nm.Metropolitan Museum of Art. cenzurka. pne.. obyczajowym. ogniwkowym. pierwsze opracowanie historii powszechnej kościoła przez protestanckich teologów pod kierunkiem Flacjusza Mateusza.

ściana z obrazami św.ornat.postać z Komedii ludzkiej Balzaca. panichida . dwóch a. władyka . równieŜ rz. Kerberos. obecnie tylko świątynia obrządku wschodniego: prawosławna a.. bohater powieści Wielkość i upadek Cezara Birotteau.kapłan. Przykłady nazewnictwa: tawra. kłobuk .reg. wg późniejszych autorów. juŜ na początku V w. por.. świątynia chrześc. nieustępliwy stróŜ.-kat. Ceres . 311). słowac.. diak . Tylko Orfeusz zdołał go udobruchać śpiewem i grą na lirze. Poskromienie go i wyprowadzenie na powierzchnię ziemi było jedną z prac Heraklesa.kapuza zakonnika.obraz św. Eneida. riznica zakrystia. riasa . . aby je uczcić. kościół. góralskie określenie robotników słowackich. zabiera go śmierć. pop. doprowadza Birotteau do ruiny.. Cesar Birotteau . pierw. drewniany okuty Ŝelazem. wraz z kilkoma nieostroŜnymi inwestycjami.gr. hierarchiczna organizacja kościelna obrządku wsch. riza . Oszołomiony tym wywyŜszeniem. pilnujący wejścia do Hadesu. fr. italska bogini wegetacji i urodzajów. uŜywających często tego wyrazu. 1837. groźny.Cerera. jerej . wg Hezjoda (Teogonia..cep Ŝelazny a. oficjalnie utoŜsamiana w Rzymie z grecką Demeter (zob.biskup. uśpiła Cerbera ciastkiem z makiem i miodem. jak na ironię. 417-25.przełoŜony klasztoru. jednej tylko głowie.naboŜeństwo Ŝałobne. Cerber . ograniczony i próŜny mieszczuch.). Wergiliusza. ihumen . dozorca. gr. temat rzeźby antycznej i malarstwa wazowego.dawn. stawropigiawielki klasztor archimandryta . Sybilla.klecha. 'teraz'. której koszt. mit. ikona . o trzech. piekielny pies. właściciel perfumerii. Grandeur et decadence de Cesar Birotteau. 6.przełoŜony kilku klasztorów. co zmusza go do całkowitej przebudowy domu. archijerej. "o spiŜowym głosie i pięćdziesięciu głowach". potworny. Cerkiew . wspaniały bal. W opisie bankructwa i długów uczciwego Birotteau doszukać się moŜna odbicia osobistych doświadczeń autora.sutanna. otrzymuje wstąŜeczkę Legii Honorowej. pne. wsch. który nie wpuszcza do podziemia Ŝywych i nie wypuszcza z niego zmarłych. grecko-katolicka. uŜywany przy obronie miast polskich do Xvii w. wydaje. Po trzech latach udaje mu się nadludzkim wysiłkiem spłacić długi i uratować swe dobre imię uczciwego kupca: Wtedy. Ceper . przen. podhalański lekcewaŜąco o człowieku z dolin (w przeciwieństwie do górala). czujny. ikonostas . prowadząca Eneasza przez królestwo zmarłych.

bojąc się kompromitacji.łac.śrdw.zob. Cesarskie cięcie . RównieŜ nm. Drugi. 17. chrześc. Der Kaiser ging. quae sunt caesaris. co cesarskie (oddajcie więc). co boskie. Cesarzowi. Deo z Wulgaty. caesari. Pierwszy.Caesar. Cezar.najwyŜszy tytuł monarszy wywodzący się od przydomka rzymskiego rodu Juliuszów . Łuk. Afrodyta (Pas Afrodyty). najpierw zaś do złotego wieku. a Bogu.nm. ros. Gdy kroczył juŜ w procesji w nie istniejących szatach.Cesarstwo Zachodnie zob. Święty (Święte Cesarstwo. Imperator. dobroczynny przeciwnik Antychrysta. który w perspektywie millenarystycznej ma poprowadzić ludzkość do zbawienia.zob. Nowe szaty cesarza . hiszp. Drugie Cesarstwo . empire.zob. car. nm. Pierwsze Cesarstwo . por.Cesarstwo . et quae sunt Dei. . Cesarstwo. 21. 22. Piramida. 25. Fryderyk (Ii Hohenstaufen). wł.zob. Andersena o dwóch oszustach. zob. Ch.. ang. Cestus . 20. 12. die Generle blieben. Kaisertum. rzekomych tkaczach.. Ew. wg Mat. tylko jakieś małe dziecko zawołało: "PrzecieŜ on jest nagi!" Cestiusz . którzy zaproponowali cesarzowi szaty niewidzialne dla głupich a. Cesarstwo Rzymskie Narodu Niemieckiego . pol. imperium.).bajka H. 1933) Theodora Plieviera o rewolucji niemieckiej 1918 r. łac. Cesarz odszedł.zob. Cetnar ... wyd.zob. Marka.. powieść (1932. nie nadających się do swego urzędu. generałowie zostali . Centnar. Cesarz końca czasów . Cesarz . tłumy zachwycały się nimi.. fr. Kaiser. imperio.

. po śmierci Krassusa i rozpadnięciu się triumwiratu. Pompejusz. Dante w Boskiej Komedii i Petrarka w Trionfi potępiają Brutusa jako mordercę Cezara.in. czy nieparzysta (licho) liczba monet a. z których najtrwalszą okazała się reforma kalendarza: weszła w Ŝycie 1 I 45 pne. i hist. nie tylko w tytułach cesarzy.. Omen. Kalendarz (rzymski). cetno). a nawet odbył wyprawy do Brytanii i za Ren. z Brutusem i Kasjuszem na czele. zabawa. a zwycięstwa nad resztkami wojsk senatorskich pod Tapsus w Afryce (46) i pod Mundą w Hiszpanii (45) uczyniły go jedynowładcą. aby Cezar złoŜył dowództwo i wrócił do Rzymu bez wojska. obowiązuje do dziś. Ciceronem i Katonem Mł.. 100-44 pne. zmieniono na Iulius na jego cześć. m. gdzie juŜ od dawna walczą z sobą: odraza do jego dyktatury i podziw dla jego geniuszu politycznego. Cesarz. Grecji. triumwirat. Postać Cezara Ŝyła aŜ do Xx w.Cetno i Licho . biorę cię.. największy po Ciceronie mówca swego czasu i autor Pamięmików o wojnie gallickiej i o wojnie domowej.gra. w której zabłysnął jako mówca i dowódca w Hiszpanii. po czym objął namiestnictwo w Galii. z Pompejuszem i Krassusem.). zob. 15 Iii 45 spiskowcy. Cezar odmówił i. popularna w Polsce przez długie wieki. zob. podbiiją całą. przekraczając z legionami Rubikon. który zajął Bitynię. podczas gdy Herder w melodramie Brutus. administrator. rzymski wódz. graniczną rzeczkę między Galią Przedalpejską i Italią. został wybrany konsulem w 59 i tegoŜ roku zawiązał tajne porozumienie. mąŜ stanu i pisarz. i. wódz. 1. a w 52-51 zgniótł powstanie Gallów dowodzonych przez Wercyngetoryksa (zob. z niewielkimi zmianami. obawiając się autorytetu i potęgi Cezara. Cezar przeszedł do historii jako jedna z najsławniejszych jej postaci. W następnych kampaniach osadził Kleopatrę na tronie egipskim (47). opartej na tragedii Szekspira. W 49 Pompejusz i senat. polegająca na zgadywaniu. dzieł o wybitnej wartości lit. ale w literaturze. zwycięŜył pod Zelą Famacesa.zob.. Obwołano go półbogiem. w motywie zabójstwa tyrana. nazwę 5. . Wiek Xviii oceniał go zazwyczaj negatywnie. króla Pontu. czy w zamkniętej dłoni jest parzysta (cet. zaŜądali. Jego przydomek rodowy przeszedł jako symbol jedynowładcy do innych języków. Cezar Juliusz . choć Petrarka występuje takŜe przeciw tyranii. Po świetnej wczesnej karierze politycznej. wielki polityk. Wprowadził liczne reformy. Afryko. Cezar pobił ich pod Farsalos w 48. opuścił Rzym. rozpoczął faktycznie wojnę domową. Opozycja przeciw Cezarowi ze strony partii arystokratycznej nie przestawaia się jednak tlić pod powierzchnią Ŝycia politycznego. innych drobnych przedmiotów.Caius Iulius Caesar. rozporządzającego 13 fanatycznie oddanymi sobie legionami. wraz z wieloma członkami partii senatorskiej. podziwia jego geniusz i opłakuje przedwczesną śmierć. tzw. miesiąca (Quintilis) w kalendarzu rz. zamordowali Cezara w senacie. Ścigając przeciwników aŜ do Tesalii w płn.

.zob. iacta alea est!.. Brutus Marcus I.łac. Idy. Brutusie. śona Cezara . Śmierć Cezara . vici. 10 I 49 pne. córka Cynny. zwycięŜyłem . przyznany Cezarowi przez senat na znak czci. dzień zamordowania Cezara. I ty.przen. powiadano.zob. bo ten sen jest złym znakiem. sectio caesarea. Rano prosiła więc męŜa.. med. vidi. oderwał się i spadł. StrzeŜ się Idów marca! . Katon .tragedia (1787) Alfierego. 1599) Szekspira. zob. synu mój? . Caesarem vehis. 32. Śmierć Pompejusza .tragedia (1735) Woltera. Kości zostały rzucone! .tragedia (1713) Addisona. nazwał Cezara w pewnym przemówieniu Kurion Starszy.łac.zob. .tragedia (ok. Cesarskie cięcie . wg etymologii lud. uczynić krok nieodwołalny. słowa Cezara w liście do przyjaciela w Rzymie na temat szybkiego zwycięstwa nad Farnacesem w bitwie pod Zelą 2 Viii 47 pne. Przekroczyć Rubikon . Idy. MęŜem wszystkich kobiet i Ŝoną wszystkich męŜczyzn . drugą Pompeja (zob. Brutus drugi . omnium mulierum virum et omnium virorum mulierem. operacyjne rozwiązanie rodzącej przez przecięcie powłok brzusznych i macicy.łac. 15 Iii 44 pne. Przyszedłem. którymi Cezar miał się zwrócić do pilota statku w czasie burzy. Juliusz Cezar . Z Kalpurnią oŜenił się w 59. ze Swetoniusza Boski Juliusz. piętnując go jako rozpustnika i uwodziciela. Ŝe ozdobny wierzchołek dachu ich domu. Ŝe w noc poprzedzającą zamordowanie męŜa śniło się jej.. Pompeja I). imię Caesar pochodzić miało od caesus (matris utero) 'wycięty (z łona matki)' od caedere '(wy)ciąć'. słowa Cezara wypowiedziane przy przekroczeniu Rubikonu. aby nie wychodził z domu.tragedia (1643) Comeille'a. spalić za sobą mosty. Caesarisque fortunam. zobaczyłem. Wieziesz Cezara i jego losy (jego szczęście) .łac. veni. Gruby.łac. Idus Martiae.Pierwszą Ŝoną Cezara była Komelia. słowa. Nie boję się grubych.Idy marca .łac.

B. por Rosynant. Gall. 563-619. miał czas na medytacje i marzenia.opera (Londyn 1724. równieŜ duchownego u Karaimów. Chajr-Ad-Din. ok. 1602-04) Rubensa. zarządzała wielkim przedsiębiorstwem handlu karawanowego.) i spustoszył wybrzeŜa Grecji. szkapa. 1492). Nat. kiedy objawia się jako człowiek niemal współczesny w swym lęku przed starością i samotnością. korsarz algierski. Londyn. wyst. sławny pod przydomkiem Barbarossa. Mahometa. Chaillot . z hebr. teŜ Sulejman I Wspaniały.Cezar i Kleopatra . F. Gdy jego brat ArudŜ (a. pol. Kiedy około r.tytuł rabina u śydów sefardyjskich. Ŝe stał się łupem demonów. Shawa.koń nędzny i chudy. Włoch i Hiszpanii. młodszego od niej o ok. Barbarossa przyjął zwierzchnictwo Turcji (1518) i rozszerzył jego zdobycze. Koruk) zdobył Algierię na Hiszpanach. ona pierwsza uwierzyła w jego misję proroka nowej wiary.parodystyczna sztuka (1912) G. Uwolniony przez małŜeństwo od trosk materialnych. zob. pozwalającego sobie jednak na "chwile szczerości". Trocadero. hakham 'mędrzec'.(pałac) zob. pierwsza Ŝona Mahometa. Londyn. Jego uroda. Przyjęła do pracy dalekiego krewniaka.. 611 jego wizje nasunęły mu obawę. Giulio Cesare . Handla. Jako admirał floty tur. 1465-1546. Chafre .zob. Chacham . Piramida. 7 lat. dość komicznie usiłującego ukryć swą łysinę pod wawrzynowym wieńcem. .ok. przedstawia Cezara jako starszego gentlemana.seria 9 obrazów Mantegny (ok. Hampton Court. jedna z najdramatyczniejszych jego oper. Poznań 1936) G. jedna z "czterech (zob. słodycz usposobienia i marzycielstwo obudziły jej miłość. Chabeta . wdowa po dwóch męŜach. zgorzkniały i znuŜony swymi zwycięstwami i zbrodniami. Z ich ośmiorga dzieci tylko Fatima przeŜyła ojca. Obraz (ok.) niezrównanych kobiet". ChadidŜa . Triumf Cezara . ze zuboŜałej rodziny. 2 razy pobił Andrea Dorię (zob.

(wym. uznających w Chrystusie tylko boską naturę. "Challenger" (wym. od której nazwano je Chaldeją. poświęcający czas wolny studiom mineralogicznym. Rozwój astrologii w tym okresie sprawił. między Chalons a Troyes. gruźlikom i turystom. 10. 2. W państwie nowobabilońskim załoŜyli dynastię. legendy i pieśni górali. Chalons Ur-Marne . południową i środkową Babilonię. Historia (Chajreasza i Kallirroe). 2. chemicznym i botanicznym. którego było stolicą). w staroŜytności kolonia megaryjska na azjatyckim wybrzeŜu Bosforu. czalendŜer) korweta marynarki brytyjskiej.. 11. wykładowym rosyjskim w 1869). Badał obyczaje. na którym kościół potępił doktrynę monofizytów. równieŜ językowo. teŜ Bitwa (Radości bitwy). W latach 1880-95 opublikowano w 50 tomach wyniki badań. Na Polach Katalaunijskich. Wyville Thomsona na Atlantyku i Pacyfiku. miejsce Iv soboru powszechnego w 451. dziś Kadikoy. Biblia. por. rzymskie Catalaunum (od nazwy galijskiego plemienia Katalaunów. a od 1862 na Wydziale Lekarskim Szkoły Głównej (skąd ustąpił po przemianowaniu jej na uniwersytet z jęz. dlatego w Biblii termin "chaldejski" często oznacza właściwie "aramejski". Chalkedon . wódz rzymski Aecjusz rozgromił w 451 Hunów (zob. przyrodnikom. i Zakopanemu. C. profesor szczególowej patologii i terapii w warszawskiej Akademii Medyko-Chirurgicznej od 1857. Przebyła ona 68900 mil morskich. 50. jak w Biblii. które pokochał.) pod wodzą Attyli.Chajreasz . Gen. które stały się podstawą współczesnej oceanografii. Daniel. Chałubiński Tytus . Francji. w płn. Kalchedon. wybitny lekarz. W 1848 uczestniczył w powstaniu węgierskim jako kierownik ambulansu lekarskiego. ftyzjatrom. zob. uświadomiwszy jego walory artystom. Ostatnie 20 lat Ŝycia poświęcił Tatrom. Jeremiasz. której uŜyto w słynnej "wyprawie Challengera" 1872-76. Ŝe z czasem "Chaldejczyk" stał się synonimem "astrologa". szaląsurmarn) miasto nad rzeką Marną.1820-89.zob. Chaldejczycy . w Szampanii. 28: "Ur Chaldejczyków". które "odkopał".Chalcedon.-wsch. Byli spokrewnieni z Aramejczykami. pisarzom.ludność zamieszkująca w I tysiącleciu pne. ekspedycji oceanograficznej pod kierownictwem nauk. zawarłszy przy tym legendarną juŜ przyjaźń z Sabałą . u Greków i Rzymian.

upitego winem ojca i wzywając braci. Ŝeglarz i odkrywca francuski.takichŜe przyjaciół Francji. Gdy jednak Quebec powrócił w 1632 pod panowanie francuskie.) włoŜyli płaszcz na ramiona i. Mesraima (Egiptu) i Futa (Babilonu). musiał poddać miasto i spędzić 4 lata na wygnaniu w Anglii. kwadrat z wielkimi wieŜami na naroŜnikach.zob. wys. 1619 i 1632. dopływem Loary. 9. Ŝe śydzi mieli kiedyś pobić Kananejczyków?). aby przyszli popatrzeć. załoŜyciel miasta Quebec (1608). ludów chamickich. Pochowany w Quebecu. a zwł. z grubsza biorąc. Kanaan. tj. wydawane sukcesywnie w 1603. 1613.w Biblii. przeklął nie Chama. Chanaan . 6. . 18-27. PodróŜe relacje Champlaina z jego kolejnych odkrywczych ekspedycji kanadyjskich.(uwiecznioną w zakopiańskim pomniku Chałubińskiego). jedna z najpiękniejszych i najpotęŜniejszych budowli zespołu zamków renesansowych nad Loarą. jeden z trzech synów Noego. Ale Sem i Jafet (zob. Zgrzeszył.. Jego zbiory stały się zawiązkiem Muzeum Tatrzańskiego im. odkrył i zbadał jeziora Champlain. Gen. który miał za karę zostać niewolnikiem swych braci. Cham jest takŜe ojcem Chusa (Etiopii). Ŝe na tym miejscu stał prawdop.przełęcz w gł. Wg Gen. 10. Chambord .. świadczy. a z drugich . zbudowaną z dwóch zachodzących na siebie spirali tak. Pierwszy zamek we Francji zbudowany przez Franciszka I. Francja). gotycki zamek feudalny. (Plan części środk. szaplę) 1567-1635.) Charakterystyczny przez wysokie dachy z lukarnami i kominami.(wym. Ŝe wchodzący po schodach nie spotykają się ze schodzącymi. Huron i Ontario. Jego walki z Irokezami i przymierze z Huronami uczyniły z pierwszych tradycyjnych wrogów. T. oblęŜony w Quebec przez Anglików. krocząc tyłem. prowadził teŜ rozległą i owocną działność społeczną. Gdy Noe się o tym dowiedział. ale jego syna. Chałubińskiego. zakryli ojcowskie łono. Champlaina mianowano gubematorem Nowej Francji. de Champlain Samuel . między Blois i Orleanem (środk. W 1628-29. Mieszkali tu Ludwik Xiv i Stanisław Leszczyński. Cham . Wrota Chałubińskiego .. grani Tatr Wysokich w Liptowskich Murach. Kanaana (moŜe dlatego. spojrzawszy na obnaŜonego. 20227m npm.(wym. przez centralną klatkę schodową. odbył liczne wyprawy odkrywcze w głąb kraju. szabor) wieś nad rzeką Cosson. jeden z pionierów kolonizacji Nowej Francji (Kanady).

wnuka .. szasą) fr. bo autorzy nadali wydarzeniom znaczenie inne.Wilhelma (zob. Xiii w. wszystkie wydano w oprdcowaniu naukowym w Xix i Xx w.) Orańskiego. słynna pieśń rewolucyjna. poemat epicki. wzbogacane o nowe epizody. ze słowami .Chanson . Dziś termin stosowany do piosenki lekkiej. fakty i osoby. wesołej.in. kabaretowo-rozrywkowej. Chansons De Geste . miłosnej. Chant Du Depart (wym. 3) cykl Doona z Moguncji (Geste de Doon de Mayence). tematami czyniąc wojny z Saracenami. 2) cykl Garina z Monglane (Geste de Garin de Monglane a. gestes). niekiedy 8(Gormond i Isembard). pieśni tego cyklu to: Gormond i Isembard.) Choć u źródła tych legend są hist. tj. a... por. bachicznej. były to pierw.. poematy przeznaczone do śpiewu a. zwł... średniowieczne francuskie chansons. kaŜdy zbudowany wokół innej centralnej idei: 1) cykl króla. wędrówki w poszukiwaniu relikwii i stosunki między suzerenami i wasalami. jak chansons de geste (zob. szasą de Ŝęst) francuskie poematy epickie z Xi-Xiv w. Zawierają przeciętnie 8000-10000 wersów. Xiii w. poł. budowanych zrazu na jednym asonansie a. Raul z Cambrai (zob. oraz prawnuka . odzwierciedlając jej obyczajowość. stu tekstów. rymie (laisses).). Aymon). politycznej a.. Komponowali je truwerzy do śpiewu przy akompaniamencie trzystrunnej lutni. złoŜony z 24 pieśni o czynach Garina de Monglane. gesta 'rzeczy dokonane. Gesta.) i Girart de Rousillon (zob. o heroicznych. W Xii i Xiii w. lub sami autorzy panom feudalnym na ich zamkach a. i włoskich (w dziełach Pulciego. niŜ miały naprawdę. o ich potomkach. a śpiewali zawodowi minstrele. a gł. Ogier Duńczyk (zob. sza du depa:r) fr. opowiadały o czynach bohaterów i były wczesną formą epopei. Roland).). pisanych 10-zgłoskowcem (Pieśń o Rolandzie). określano tą nazwą poematy o bardzo rozmaitych formach metrycznych. schyłek Xii . nazywano tak równieŜ liryczne poematy miłosne typu prowansalskiego o pięciu. geste 'śrdw. z Xii w. gdy wędrowali po Francji. Ich wpływ na literatury innych krajów uwidocznił się w licznych przekładach i naśladownictwach. czyniąc z nich odbicie stosunków hist. Boiarda i Ariosta). zawierający m. jego syna. uczucia. wiele z nich w jęz. chansons de geste nie mają wartości historycznej. sześciu a. Karola Wielkiego (Geste du roi). o treści lekkiej. czyny'. zbliŜone do ody.). do podziału poematów przez truwerów na 3 główne cykle (fr. satyrycznej. ludowi w miejscach publicznych.Aymeri de Narbonne. często legendarnych czynach bohaterów epoki Karola Wielkiego i jego bezpośrednich poprzedników i następców. 'pieśń'. Od Xvi w.pocz. Renaud de Montauban (zob. Xii-pocz. W ten sposób powstawały coraz nowe warianty. Francji Xi-Xiv w. de Guillaume. najstarszą i najsłynniejszą Pieśń o Rolandzie (zob. gł.(wym. stroje i bronie. fr. Doprowadziło to w Xiii w. Hernauta de Baulande.. zwana niekiedy "drugą Marsylianką"..). póŜniej 12-zgłoskowcem (Pielgrzymka Karola Wielkiego). siedmiu stancach. w strofach róŜnej długości. zmodernizowanym. jongleurs (zob.(wym. równieŜ z dzieciństwa i młodości bohaterów a. cykl poematów' z łac. ang. 'śpiew poŜegnania'. Zachowało się ok. des Aimerides) z 1. nm. Doon z Moguncji (zob.

. Słoma (Słomkowy kapelusz). Przeciw charakternikom w wojskach nieprzyjacielskich. pot. szatiji) miasto. znakami. bezkształtna. umiejmy zwycięŜyć lub polec. a wg innych . uŜywano róŜnych sposobów. bezład. gdy zwłoki Marata wprowadzano do Panteonu.zob. zamęt.dwa pierwsze bóstwa Niebo (Uranos) i Ziemia (Gaja. ośrodek treningowy dla koni wyścigowych i hipodrom. zamieszanie.święto Ŝyd. Pour elle un Francais doit mourir. Niemcom. przebudowany w czystym stylu Odrodzenia w Xvi w. rocznicę zdobycia Bastylii.. z której 'powstał świat uporządkowany (kosmos). Chanukka . Chapeau De Paille zob. otchłań wypełniona twórczymi siłami i pierwiastkami boskimi.-wsch. biegły w sztuce rzucania czarów. 407km na płn. po raz pierwszy w 1794 na święcie Federacji w ParyŜu. przez rodzinę Kondeuszów (Conde). pocierano szable o relikwie. gr. zbudowany w śrdw. tj. Chantilly . i oczyszczenie świątyni jerozolimskiej od profanujących ją posągów bóstw greckich. obecnie mieści się tu Muzeum Kondeuszów (Musee Conde).mit.(wym. drugi raz we wrześniu 1795. Szwedom.Marie-Joseph Cheniera i muzyką Etienne-Nicolas Mehula na chór złoŜony z osób wszelkiego wieku i obu płci. rozwarta otchłań. zwł. czarownik. święcono kule. święte obrazy itp. nie uporządkowana pramateria. las i zamek w depart. Francuz powinien dla niej Ŝyć. upiększany przez późniejszych właścicieli. których się rzekomo kule nie imały. pustka. hanukah 'odnowienie.. Sachons vaincre ou sachons perir Un Francais doit vivre pour elle. zionąca. Tatarom. trwające 8 dni (w grudniu). zamek na miejscu dawnej gallo-rzymskiej fortecy.. Charakternik . rozgardiasz. Odśpiewany prawdop. od ParyŜa. ('Republika nas wzywa. w miasteczku słynny fr. Refren brzmi: La Republique nous appelle. Kogut. Ge). z hebr. uświęcenie'. z której wg Hezjoda wyłoniła się Noc (Nyks) i Ciemność (Erebos). Oise. czarodziej. Odtąd stała się oficjalną pieśnią świąt narodowych.wg dawnych wierzeń człowiek posługujący się magicznymi "charakterami". dla niej Francuz powinien umierać'). upamiętniające zwycięstwo Machabeuszów nad armią syryjską w 166 pne. Chantecler . Chaos .. w 5.

wykonywana dawn. miejsce wielkich zgromadzeń druidów. 'kocia muzyka. garnki.(wym. sztuki witraŜowej i rzeźby. romańską. gr. 'Karta Leopoldyńska'. wieńcem kaplic i dwuwieŜową fasadą zachodnią. Talizman. od ParyŜa. Camotum.obol (grosz) wkładany w.por. karykaturzyści redakcyjni (Cham. szartr) miasto nad rzeką Eure (dopływem Sekwany). którego prawnie nie moŜna było dziedziczyć. Charlemagne . 1135-55. nereidy i mojry).mit. a takŜe gwizdy i wrzaski. nigdy nie rozpatrywany. w istocie nie była to wcale opłata za przewóz.-łac. Katedra Notre Dame . Charta Leopoldina . w okresie gallo-rzymskim prawdop. w 1832 w ParyŜu przez Charlesa Philipona. przewoŜący łodzią dusze zmarłych przez rzeki Hadesu .Styks i Acheron. Charivari . Leopoldowi Ii. kac. równieŜ londyński "Punch" przybrał w 1841 podtytuł "The London Charivari". o wielkim wpływie na dalszy rozwój architektury. serenada na patelnie. z późn. usta a.. Charon .moŜe najsławniejszy z gotyckich kościołów Francji. kara 'głowa'. Daumier. Ludwika Filipa i burŜuazję. istniało do 1892. ale namiastka części zmarłego przy podziale jego majątku. staroŜytne Autricum a. karebaria. Opłata Charona za przewóz . Przebudowana w 1194-1260 z romańskiego kościoła spalonego w 1194.(wym. kare. Przetrwał w folklorze współczesnej Grecji (podobnie jak Lamia. we Francji dla wyszydzenia niedobranych małŜeństw a.-zach. w ogóle niepopularnych osób'. łac. imbryki itp. Charontas).-nm. caribaria 'ból głowy. Karol Wielki. rękę zmarłego. 967km na płd. ponury starzec ze szczeciniastą siwą brodą. Chartres . Gavarni itd. ogromna 3-nawowa bazylika z 3-nawowym transeptem i 5-nawowym chórem z obejściem. gdyŜ zmarły uwaŜany był za nieśmiertelnego. a nie przewoźnik. glątwa' od gr. ocalałą z . -baria 'ocięŜałość' od barys 'cięŜki'. w stroju niewolnika i okrągłym kapeluszu..) wsławili pismo karykaturami atakującymi Monarchię Lipcową.zob. Nazwa dziennika satyrycznego zał. szariwari) fr.projekt konstytucji Galicji złoŜony w 1790 przez delegatów galicyjskiego Sejmu stanowego cesarzowi rz. ale jako Anioł Śmierci (Charos. Grandville.

awest. skąd dostał się krętymi drogami. Ŝe w obliczu wrogiej krytyki postanowili dowieść. Napis nad wejściem głosił: "Passant. por. pani Akakia-Viala (właśc. jako nowo odnalezione dzieło Rimbauda. Adama (zm. Koszczyc-Witkiewicza. La Chasse Spirituelle . "Le Chat-Noir" . Chata . obecnie muzeum pisarza. Charykleja . z przeraŜoną gęsią (kołtuńskim mieszczaństwem) w pazurach. nazwa niewielkiego drewnianego domu w stylu podhalańskim. Wuj (Tom). Gracje.zob. jako dzieło autentyczne.poŜaru. Marie Allevy) i Nicolas Bataille. W płn. Chata . do wydawnictwa. bądź . 1918). krucjaty (1146). który zbudował dla Stefana śeromskiego Jan Koszczyc-Witkiewicz.pop. równieŜ projektu J.(wym. ruskim ze Wschodu. scylla i Charybda. słynny zespół witraŜy z Xiii w. sois moderne" (fr. symbolizujący Sztukę.zob. Bernard z Clairvaux wzywał do 2. jedna z najsłynniejszych mistyfikacji literackich Xx w. W pobliŜu kamienne mauzoleum syna śeromskiego.) w ParyŜu.. w 1905 w Nałęczowie. fasadzie gotyckie portale ze wspaniałymi dziełami plastyki gotyckiej (Sąd Ostateczny w tympanonie. i płd. a Henryk Iv koronował się w 1594 na króla Francji. którzy wyjaśnili.(wym. rzeźba Piękny Chrystus). kata'komora. Charybdis .. Wręczyli manuskrypt bezimiennie pewnemu antykwariuszowi. Godłem jego był czarny kot. kata-. W dzień po ukazaniu się ksiąŜki zgłosili się prawdziwi autorzy. spiŜarnia'. 'Przechodniu.zob. z monumentalnymi rzeźbami Portalu Królewskiego o wielkim bogactwie postaci. szanuar) kawiarnia i kabaret na Montmartrze (zob. Teagenes i Charykleja. które przed zaginięciem miał widzieć Verlaine.zob.za pośredn. członkowie teatralnej grupy eksperymentalnej. Chata wuja Toma . Ŝe rozumieją Rimbauda. irań. wydany w maju 1949 przez "Mercure de France". 1880. 'Duchowe łowy'. zasłynął ok. Swe prawa autorskie przelali zaś na Muzeum Rimbauda w Charleville. W katedrze św.. la szas spirituel) fr. Charyty . długi poemat prozą.

łupić'. Chcy na pannu Ŝalować. w prawie bartnym i później.: ten wybór religii miał stanowić kompromis między islamem i chrześcijaństwem. w lokalnej gwarze polsko-czeskiej. utworzyło potęŜne państwo od M. (J. Chciało się Zosi jagódek. Szowinizm . Chauvin Nicolas .('chcę się na pannę poskarŜyć') najdawniejsza znana polska pieśń świecka. wyraŜający się w ślepym uwielbieniu dla własnego narodu i pogardzie dla innych (od nazwiska Chauvin). Władcy i szlachta państwa Chazarów przyjęli ok. co pozwoliło właścicielowi. Kaspijskiego do płn.nowoczesny'). Persami i Arabami. Jaś i Zosia. z czasem przyciągać zaczął mieszczuchów i turystów. pragnących się znaleźć w atmosferze "bohemy" (zob. Chazarowie . utrzymując przyjazne stosunki z Bizancjum. które w Iv-V w. przedstawiana na litografiach Nicolasa Charleta. zapisana w 1420 na Śląsku. ze stolicą Itil nad ujściem Wołgi. 740 judaizm.(wym. Zdobyło Krym. kradzieŜ (często połączona z rozbojem). Uczęszczany zrazu tylko przez lokalnych poetów i malarzy. Jaś ich miał pełny ogródek. 1-4. 1-3.) Chcy na pannu Ŝałować . zapewniający niezaleŜność polit. Rodolphe Salisowi. termin sądowy w rotach Xiv-Xv w.skrajny nacjonalizm. wybrzeŜa czarnomorskiego.początek wiersza Jakuba Jasińskiego (zob. Ŝywą do dzisiaj. kpiarską przykrywkę dla nie dopowiedzianej nieprzyzwoitej treści poprzedniego dwuwiersza. Nie chciałać mi trochy dać Memu koni owsa. stanowiącym Ŝartobliwą. wyruszyło z Azji na zachód i w Vii w. Chciało się Zosi jagódek . zaszczepiony przez kupców Ŝyd. Kupić ich za co nie miała.). KaŜda zwrotka kończy się wersem nierymowym. 1792-1845. Cyganeria).. i w sztuce La Cocarde tricolore (1831) braci Cogniard. utwór ten stał się popularną piosenką.plemię tureckie. Państwo zostało w 966 całkowicie zniszczone przez księcia kijowskiego Świętosława. przez franciszkanina Mikołaja z Koźla. szowę) anegdotyczna postać Ŝołnierza napoleońskiego pełnego naiwnego entuzjazmu. Chąśba . dojść do majątku. od chęcić 'kraść. . Jasiński. Ale go prosić nie śmiała. walczyło z Ormtanami.złodziejstwo.

wódz rzymski Sulla pokonał tu armię Mitrydata Vi. toruńskim. Prawo chełmińskie . oznaczającej kres niepodległości płn..zob. syna Filipa. W 86 pne. pobity przez Aleksandra. Piramida. Xvii w. Beocji (Grecja). Xvi w. poł.. przebud.mn. w woj. Piramida.zob. Chełm . z renesansowo-manierystyczną attyką rekonstruowaną w Xix w.Chefren . poległ do ostatniego Ŝołnierza) w 338 pne. z gwiaździstymi sklepieniami z Xv w. Prawo. chełmskiego.. Chaironeia. l. Lew Cheronejski . osoby jako tabu'. Cherubin . śydzi chełmscy byli wśród śydów polskich przedmiotem Ŝartobliwych kpin i niezliczonych anegdot. zadanej przez Filipa Ii Macedońskiego sprzymierzonym Ateńczykom i Tebańczykom (święty hufiec tebański. podominikański z 1244. do końca Xix w. kerub. z Xvi w.. i środk.pomnik wzniesiony na grobie poległych Tebańczyków. odkryty w 1818 i ponownie ustawiony na ich zbiorowej mogile.. ratusz z 2. Mędrcy z Chełma .miasto nad Wisłą przy ujściu Fryby. króla Pontu.stolica woj. jeden z rodzajów ekskomuniki (klątwy) nakładanej przez rabinat za złamanie nakazów religii. Pacanów. miasto w staroŜ.głupcy. średniowieczny układ urbanistyczny w granicy obwarowań Xiii-Xvi w. kerubim.zob. Chełmno . 1 pofranciszkański. mury obronne z Bramą Grudziądzką ze szczytem renesansowym. Scena klęski. anioł wyŜszego rzędu w hierarchii . por. z Xiv w.od 457 pne. wyłączający winnego ze społeczności wyznaniowej. herem pierw. Cheops .hebr. 'poświęcenie bóstwu rzeczy a. gotycki kościół farny Wniebowzięcia NMP. miejsce urodzenia Plutarcha.gr. Cherem .. Grecji i zapowiedź hegemonii macedońskiej i przywództwa Macedończyków w walce Grecji z Persami. Cheroneja . z hebr.

Gen. spółkować. nim jeszcze zdołał stworzyć własny. na płn. ludzką głową i zwierzęcym ciałem. .. wraz z pojawieniem się filmu dźwiękowego. 100 utracili znaczenie na skutek walk wewnętrznych. Cherubinek . stał się prawdziwym gwiazdorem filmowym. zrujnowany w Xvii-Xviii w... sylwetka jego szybko zasłynęła. czyścić. Ezech. pod dowództwem Arminiusa zniszczyli w 9 r. zasłynęły na całym świecie.zob. zazw. List (Listy Chesterfielda do syna). 9. 3. kieleckim.plemię zachodniogermańskie.zbudowany na wysokim wzgórzu w Xiii-Xiv w. debiutował bardzo młodo w kafejkach paryskich. istota biblijna. gdzie odniósł liczne sukcesy. mieszkające w I w.w plastyce . ale dopiero w 1929. Chędogi ..i wielkopolskich zwołany przez Władysława Łokietka.pucołowate dziecko ze skrzydełkami. 1. Ma pomme. ok. młodzieniec o urodzie świeŜej i delikatnej.) w Folies-Bergere. ChędoŜyć . 1888-1971. Słomkowy kanotier i uśmiech tego ambasadora piosenki fr. Chevalier Maurice . w 16 pokonani przez legiony Germanika.dawn. Prosper. uprzątać. porządny. u podnóŜa Góry Zamkowej (3577m npm. Cheruskowie . w woj. uwaŜana za straŜnika miejsc świętych i sługę Boga.). ładne. między Wezerą i Łabą. sztiwalje).miasto w regionie Gór Świętokrzyskich. Chęciny . Zamek królewski . wojnie świat.) Teutoburskim. następny po serafinie. po 1. przeszedł do Casino de Paris. przen. Biblia. aniołek. trzy legiony Warusa w Lesie (zob.I w. od gór Harcu. Na ekranie ukazał się po raz pierwszy przed 1914 w filmach Maksa Lindera. wulg. 24. Chesterfield . ne.(wym. 5. osobisty styl. czarujące dziecko. 3.. bramami i murami. z zachowanymi wieŜami.dawn. czysty. przedstawiana zwykle z wielkimi skrzydłami. spośród których wspomnieć warto Valentine. pne. ne. W 1909 został partnerem Mistinguett (zob.chórów anielskich. . schludny. w 1331 odbył się tu zjazd panów mało. r. piosenkarz fr.

Francois de Bonnivarda. w Xiii i Xiv w. do Xv w. odniósł olbrzymi. zwł.. pałace. prawdop. jeden z najpiękniejszych i najlepiej zachowany zabytek archit. czajld) wczesnoromantyczny bohater autobiograficznego poematu Byrona Wędrówki Childe Harolda.) pieśni poeta porzuca imaginacyjnego pielgrzyma i mówi juŜ we własnym imieniu. tł. retorycznego i afektowanego przewodnika. Był za to dwukrotnie uwięziony przez księcia. w Ix w. śył jeszcze po tym długo. Chichevache . cziczen) zał.w zamku Chillon w latach 1530-36. przebudowywany do Xvi w. Więzień Czyllonu . obronnej swego czasu. na wsch. oznaczał zapewne młodzieńca. jedzący tylko poczciwych męŜów. u czytelniczek. rezydencja ksiąŜąt sabaudzkich.(wym. sziją) zamek śrdw.. który miał być pasowany na rycerza'. dziś muzeum. przesycony i znudzony Ŝyciem pełnym przyjemności i hulanek. Childe Harold's Pilgrimage (1809-18). zbudowany w Ix w. rzeźby i malowidła. udaje się w podróŜ po południowej i zachodniej Europie. w Xvi w. poemat (1816. opuszczone w Xv w. a opisom towarzyszą rozmyślania o wydarzeniach historycznych i ludziach związanych ze zwiedzanymi miejscami.ang.Chichen Itza . 1496 . 'porzekadła'. podczas gdy Bigorne (Bicome). roztył się na nieprzebranych zasobach swej diety. Genewskiego (Szwajcaria). Wiktora (koło Genewy). satyra śrdw. . Poemat. na przybrzeŜnej skalnej wysepce dla ochrony drogi z Burgundii do Przełęczy Wielkiej Św.. W ostatniej (4.(wym. więzienie. 1570. Dits de Chichevache . ang. sziszwasz) fr.-fr. choć przemijający sukces. pol. końcu Jez.. miasto dawnych Majów na Jukatanie w Meksyku. dąŜącej do pozbawienia władzy księcia Sabaudii i ustanowienia wolnej republiki.ok. zachowane wspaniałe zabytki: świątynie. zob. Childe Harold . z Chiche face 'Chudogęba'. The Prisoner of Chillon. przerastający jego wartość literacką. otrzymał dom i rentę w Genewie. potem arsenał.st. Bernarda. Chillon . teŜ Dziewica (z Saragossy). rodzaj sentymentalnego.. 1829) Byrona na temat uwięzienia w zamku Chillon przeora klasztoru św. ang. w której Chichevache jest bajecznym potworem Ŝywiącym się wyłącznie cierpliwymi Ŝonami i dlatego straszliwie wychudłym. był teŜ 4 razy Ŝonaty.(wym. Brał on udział w konspiracji grupy patriotów genewskich. childe 'rodzaj tytułu młodego szlachcica.(wym. drugi raz .

Chimera z Arezzo . .apoftegmat przypisany Chilonowi przez Diogenesa Laertiosa. fanaberie.. 181). wydanych w pięknej szacie graficznej. chimaira 'koza. Kochaj. grymasy. która była podobno umieszczona na ścianie świątyni w Delfach. wąŜ z tyłu. przedstawiany niekiedy jako trzygłowy zwierz o głowach lwa. czipendejl) styl w meblarstwie ang. Kamieniem (probierskim) złota probują. (w l.rzeźba etruska. Prosi chłopa albo baby. "Chimera" . Chimera . Mus. gr. O umarłych (mów) tylko dobrze . a takŜe sztuki etruskiej i rzymskiej. dąsy. malarstwa wazowego od Vii w. zob. z gr. a koza w środku". jakbyś miał kiedyś znienawidzić. jakbyś miał kiedyś pokochać . mrzonka.Solonowi. ebenisty ang. Chiragra . 1730-80: połączenie elementów ang. potwór niszczący kraj ogniem buchającym mu z pyska. mit. którą Diogenes Laertios przypisuje Chilonowi. Chimera . Walka ta była ulubionym tematem gr.: Thomasa Chippendale (1718-79). a Plutarch . Patrz końca (Pamiętaj o końcu) .Chilon . Mus. Chippendale .mn. de mortuis nil nisi bonum. chimera'." Przyniosło mnóstwo dzieł oryginalnych i przekładów. smoka i kozy. ułuda. dna moczanowa (artretyzm) kciuka. baroku i fr. nazwa od nazwiska twórcy. rada. Ci ze swego aptekarstwa Potrafiają i podagrze. zabity przez Bellerofonta (zob. rokoka z motywami gotyckimi i chińskimi (materiał . Podagra. Mędrcy (Maksymy).rada przypisywana Chilonowi. nienawidź. jako "lew z przodu..). cheir 'ręka' i (pod)agra. a złotem człowieka . wg Homera (Iliada.dawn. potwór z Likii. por.rada Chilona.brąz z Iii w. przen.efor Sparty w 556-55 pne.(wym. pne. a częściej. uwaŜany powszechnie za jednego z siedmiu mędrców greckich. Florencja.. Neapol. 6.głównie mahoń). z gr. urojenie. Naz. Naz.modernistyczne czasopismo literacko-artystyczne wydawane i redagowane przez Zenona Przesmyckiego (Miriama) w 1901-07 pod hasłem "sztuka dla sztuki" i w myśl maksymy: "KaŜda wielka sztuka jest symboliczna w formie i metafizyczna w treści.) kaprysy.gr. dziwactwa.łac..

ukazał się we śnie a. strzyŜono. z gr. chlamydos. liter chi i rho (X i P). noszona w domu i na ulicy. łucznictwa i medycyny. bezpłatnego chleba i igrzysk cyrkowych. Greków.in. nauczył ludzi uŜytków z ziół. Achillesa i Jazona. Grecji wierzchnia wełniana szata męska do kolan. Mus. Chiton ..gr.) a. zastąpił on litery Spqr (zob. Znaku tego uŜywano o wiele wcześniej jako skrótu gr. . utworzona z prostokątnego płata materii zapinanej na ramieniu a. 10. Znak. mądry i uczony. zrzekł się nieśmiertelności na rzecz Prometeusza. najsławniejszy z centaurów. Golono. 78-81. jedyne dwie rzeczy.. naczyniach liturgicznych i lampach. dpn. spinana na ramionach. dwóch pierwszych liter tytułu (drugiego imienia) Chrystusa. a zarazem symbolu pomyślnej wróŜby. pod brodą. prawy. wg biografów. Chlamida .w staroŜ. od Iv w.wełniana a. krótka. tj. Nie ma dowodu na to. przyjacielem Heraklesa.. Naz. który. Prawdopodobnie w tym właśnie sensie umieszczony został przez cesarza Konstantyna na rzymskiej chorągwi cesarskiej. mit. gr. występuje często w pierwotnej sztuce chrześc. znawca muzyki. Zeus umieścił go na firmamencie niebieskim jako gwiazdozbiór Strzelca (zob. Mickiewicz. o jakie. u młodzieŜy i męŜczyzn w sile wieku zazw. Rzymski: Senat i lud) na chorągwiach rz.I chiragrze (. m. lniana szata staroŜ.monogram utworzony z gr.) Chi-Rho . Chiron . Chiron i Achilles . noszona przez jeźdźców i podróŜnych. zeszyta z boku. na sarkofagach.).) radzić.łac. Centaura (zob. Rana była nieuleczalna. Był mistrzem Asklepiosa. Neapol. chlamys. Chairon. aby cesarz uŜywał tego znaku w specyficznie chrześcijańskim znaczeniu.rzymskie malowidło ścienne z Herkulanum. 4-9. co widać na ówczesnych monetach. Chleba i igrzysk . (A. więc Chiron. który go przypadkowo zranił w kolano zatrutą strzałą. wychowawcą wielu herosów. przyjęty przez wczesnych chrześcijan jako symbol chrześcijaństwa. wyrazu chrestos 'przynoszący szczęście'. jako wizja Konstantynowi w przededniu bitwy z Maksencjuszem pod Saxa Rubra (łac. wg Juwenala. panem et circenses. 'Czerwone skały') w 312. nie mogąc wytrzymać bólu. Chleb.

w kośc. niech jedzą ciastka . chleb św... łac. 22. Ew. Król. roŜkowiec strączkowy. Chleb powszedni .szarańczyn. Mickiewicz. 3. chleb płaczących. twardych nasion uŜywano dawn.zob. ty na niego chiebem . Pater noster) . hiberna) dawana w naturze.chleb eucharystii.łac.troszczył się jeszcze za jego czasów zdegenerowany lud rzymski.zabawa przy posiłku.. czwarta prośba w Modlitwie Pańskiej (Ojcze nasz. Trzy osoby na wybór. NieuŜyty (skąpy.-kat. wg Mat. Ks. Ozeasz. Xix w. zdumiony cudem skąpiec wchodzi na drogę poprawy.gościnnie. Pan Tadeusz. . Chleb płaczu .w Biblii. Chleb świętojański . w gdańskim kościele Mariackim. Chleb kamienny . 1. 'roŜek'). nadawane w doŜywocie osobom zasłuŜonym i niektórym urzędnikom.: jedna osoba kręci gałeczki z chleba. starostom. pop. Jana (Ceratonia siliqua). powszednia sprawa. panis bene merentium. Chlebem i solą witać (a. 9. przyjąć) . Gałeczki z chleba . rz. a gdy bochenek zmienia się rzeczywiście w kamień. jako odwaŜników aptekarskich i jubilerskich. sam kamień znajdować się ma wśród wotów oliwskiego kościoła katedralnego a. wg Łuk.Śrdw. Chleb Pański . w Biblii. wg innych. gł. dobra królewskie.w dawnej Polsce Ŝywność dla wojska na leŜach zimowych (łac. keration dosł. 6. Kamień. 9-13. por.w Biblii. 4.27g).. w Polsce w 1. kogo kaŜda gałeczka ma przedstawiać. Chleb (dobrze) zasłuŜonych .zob. Ŝe za pazuchą niesie kamień. powitanie takie było u wielu ludów słowiańskich symbolem przyjaźni i gościnności.o chleb powszedni. komunia. Chleb Ŝałobny . Kto na ciebię kamieniem. strąki tego drzewa. Psalm 79. który przecieŜ niegdyś współrządzii państwem. legenda o przemianie chleba w kamień związana jest w Polsce z dawnym opactwem cystersów w Oliwie. 27. a druga odgaduje. starostwa itp. w dawnej Polsce majątki ziemskie. twierdząc. pospolite poŜywienie. 11. i nazywano je karatami (gr.zob. zwykła. wziął najbliŜsza sobie. Stypa. 673-74.codzienne.) Jeśli nie mają chleba. 3. śródziemnomorskie drzewo wiecznie zielone o jadalnych strąkach. rzecz. Chleb zimowy . poł. a od 1649 w pieniądzach. Chleb utrapienia i woda ucisku . W końcu stawiła przed nim trzy z chleba gałeczki. 6. Maria Antonina. (A. stąd nazwa jubilerskiej jednostki masy (0. leniwy) człowiek odmawia wędrowcowi kawałka chleba. czołobitnie. Ew.

AŜ was. por. F.w Biblii. wg Mat. Ew. którzy kładli się spać mając tylko jeden mały chlebek. a temu w piekle nic nie pomoŜe. Łuk.. trzeci zaś ujrzał we śnie swoich kompanów i doszedłszy do wniosku.gotowy chleb.zob. 6. bezczelne. 37-40. drobny urzędnik petersburski. tylko czoło zdobi. Gen. chełpliwe i zupełnie niekonsekwentne łgarstwo. Nie samym chlebem człowiek Ŝyje . o trzech zgłodniałych włóczęgach. 4. przeciętny. Co mi Ŝywemu na nic. komu się przyśni najpiękniejszy sen. 6.. zjadacze chleba . Marek. Jednak zostanie po mnie ta siła fatalna. 3.popularny w Polsce przykład kaznodziejski. iŜ jeden śnił. Jan. Lecz po śmierci was będzie gniotła niewidzialna. 8.. pozbawiony wyŜszych aspiracji i ideałów. głupawe.wł. Sen o chlebie . na jego koszt. Marek. Ŝe przypadnie on temu. 35. Święty. 4. 8. Święty chleb .w Biblii. 15. W pocie oblicza twego będziesz poŜywał chleba . Rano okazało się. przełoŜony z Gesta Romanorum. chleb (mąka) i siła (trzymają lud w karbach) . (Powtórne) Mat. 32.F. absolutna pustka umysłowa. i postanowili. Łuk. 19. Ŝe w piekle.. Teslament mój..postać z komedii Rewizor (Petersburg 1836. 14. którego notable małego miasteczka przez nieporozumienie biorą za rewizora ze stolicy i który wchodzi ochoczo w tę rolę. Słowacki. hasło Burbonów sycylijskich w Neapolu 1738-1860. 1. (J. Zabawy. farina e forza (skr. Zjadacz chleba . Wilno 1846) Gogola.) Chlestakow . Zając (Wyszedł jak ksiądz). Ŝe temu w niebie nic nie potrzeba. występujących nie tylko u ludzi bezwartościowych".zob. 3. 9.. wg Mat.Łaskawy chleb . 4. zwaną odtąd chlestakowszczyzną: "ten próŜny człowiek i marny charakter zawiera w sobie zespół cech.w aniołów przerobi. przyziemny. Autor maluje w nim pewną cechę ogólną i typową. drugi. bez pracy. wstał i chleb zjadł sam..). RozmnoŜenie chleba . Bóg do Adama. .człowiek zwykły. Deut... Dafnis i Chloe. pol. 4. 1. 10. (Pierwsze) Ew. 106 (zob. utrzymanie u kogoś z jego łaski. feste.w Biblii. Ŝe jest w niebie. Chloe .). wyst. 13.F.

in. nowe opracowanie K. bezmięsny. wydobywszy od niego. Honolki. Selma sedlak. Luwr. porosłe dzikim winem. chce go od męŜa gwałtem wyciągnąć.zob. chołodziec litewski z boćwiną. 1878) Antonina Dvoraka. z zieleniną. St. Monachium. pergola. wtenczas wszyscy siedli I chołodziec litewski milcząc Ŝwawo jedli. praktyczny. obdarza go w zamian umiejętnością rozumienia mowy zwierząt. przypisywanej dziewczętom chcącym się prędko wydać. 1. wole i gospodarzu w Baśniach z 1001 nocy) i w Europie.przysł. WąŜ. Chłopi grający w karty . rakami itp. znana m. kiszonymi burakami. ParyŜ. mimo iŜ wie. Chłop i poeta . gdy nagle słyszy. Chłop szykuje się więc na śmierć. (J.obraz Adriaena Brouwera. Olśniony tym chłop garbuje Ŝonie skórę i wraca do zwykłych zajęć. Dichter und Bauer. bluszczem.obraz Louisa Le Nain.. (A. grabiną. Gal.) Chłodnik . chmielem. mięsem. Chłopska rodzina . Choćby był o jednym oku.bajka staroŜ.(1) dawn. Słowacki.zdrowy.Chłodnik . uwertura do zapomnianego wodewilu (1846) Franza von Suppe. ocienione lipą. co jednak chłop musi utrzymać w tajemnicy pod grozą natychmiastowej śmierci. pop.w chłodnikach ogrodu Czekam ciebie. 1965. Chłopski Bruegel . Chłop. Chłop szelma. zakwaszony ogórkami. jak kogut na podwórzu mówi. któremu chłop darował Ŝycie. Ŝe ma jakiś sekret. fasolą. śona chłopa. Pan Tadeusz. baba i kogut . Mickiewicz. Maria Stuart. miejsce chłodne. Duglasie. Jutro . Chłopski rozum . Ŝe daje sobie radę z kilkunastu Ŝonami. . altana. O.) Chłop.(2) specjainie przyrządzony zimny barszcz zabielany. byle jeno tego roku . powojem. a jego pan jest wobec jednej bezsilny. opera komiczna opus 37 (Praga. trzeźwy. Persji. czym to grozi. 1. w Indiach. czes. krajach arabskich (Opowieść o ośle. 2. Vesely. Pinakotek. Chłopi w karczmie . pochodzące z humorystycznej litanii. Drezdeńska. na kwaśnym mleku.obraz Adriaena van Ostade. 306-07. Bruegel. wąŜ.nm.. tekst: J.

(J. tronek. brąz. Chłopicki. Trumna chłopska . którzy doprowadzili je do upadku. J. Taniec chłopski . kruk oko wydziobał. Przygotowanie. szyszki chmielowe (kwiatostany Ŝeńskie) dostarczają lupuliny niezbędnej do wyrobu piwa. 1894) Al. danieli. 250-220 pne. Kunsthist. Mer hahn en neue Oberkeet .) Chłopiec duszący gęś . skrzynka przyskrzyniła. Szatan: Stary . Wiedeń. tłum. Skrzyneckiego. dawn.przysł.(1742). nie do trudu. Krukowieckiego i Rybickiego. mnóstwo. ćma. łosi a. zamoŜny gospodarz ubierający się po miejsku. Muz. Warszawa.jakby ojciec dzieci. wyrastająca do wysokości kilku metrów. tzw. Chmiel .bylina z rodziny konopiowatych. dłuta Boetosa z Chalkedonu (ok. tuman.dawn. Mus.nm. Wiedeń. Prado. dawn. Madryt. nr 212. ryba zatopiła . Nazwijmy od słowa ludu. Surdutowy chłop . Monachium. Kordian. Gierymskiego. Taniec chłopów .obraz (1566) Pietera Bruegela St.zob. Nie do boju. Nar. rój. Grabski.Kantata chłopska .stado jeleni. nowoŜytny odlew. piwo. Nar.. echo wierszyków satyrycznych chłoszczących przywódców powstania listopadowego 1830: Chłopickiego. Chmara . pijaństwo. Kmieciów. mrowie.. Z chłopa król . chmura. Chłop nas zdradził.zaginiona rzeźba gr. kopia rzymska. Wesele chłopskie . Warszawa. Mus.). czyli nędznych chłopów.obraz (1638-40) Rubensa. 165-70. Dajmy mu na pośmiewisko Sprzeczne z naturą nazwisko. Bacha. Muz..obraz (ok. Słowacki. por. . S. Kunsthist.obraz (1566) Pietera Bruegela St.

chmielu. porwań i napadów. snopek okrywający kopę zboŜa (a. nieboŜe. w stepie. krzewów ogrodowych. jak i na koniu. ul) dla ochrony od deszczu. Chochoł . Chmurokukułkowo . Wilczyca kresowa . Nephelokokkygia. Chmiel .scherzo symfoniczne (1926) Stanisłwa Wiechowicza. wreszcie. Wkrótce potem. chmielu nieboŜe! 1-5. usypiająca. osobliwa. temat pieśni. 3. Chmielecki niespodziewanie zmarł.Teofila z Chocimirskich Chmielecka.) Arystofanesa. którego imieniem tatarskie matki straszyły dzieci. w 1629 król Zygmunt Iii mianował go wojewodą kijowskim. to ku górze.słomiane okrycie roślin. a przy tym surowa. podań i legend. chmielu. odkrywca właściwej taktyki walki z nimi. słynna z energii. chroniące pasterza przed deszczem.słynny wódz polski Xvii w. oj. zwł. cochlea 'ślimak. kobieta głośna na całej Ukrainie. na zimę. okrycie słomiane. regimentarzem. ściśle związana z krajobrazem kresowym Xvii w.polska pieśń obrzędowa z Xvi w. Oj. . postać złoŜona. hartu. przedmiot przypominający muszlę ślimaka'.Chmiel . dawn. nie robiłbyś ty z panienek niewiast. szorstka. Chochla . drewniana. Chmielecki Stefan . dziś juŜ zresztą. Choć pochodził z drobnej szlachty.monotonna.. następnie naczelnym wodzem w walkach z Tatarami. ale i w obozie. męstwa. podobna w charakterze do melodii wygrywanej przez Chochoła w Weselu. czerpak. w 1630. sprawczyni gwałtów. zarówno przy planowaniu działań. duŜa. Wyspiańskiego. Chochołowa muzyka . Ŝona Stefana. to na dół. pomocna męŜowi nie tylko w domu. ku oburzeniu magnaterii. zapomniane) przy oczepinach panny młodej: śebyś ty. uwielbiany przez polską i ruską ludność kresową. często okrutna dla podwładnych. pogromca Tatarów. St. na tyczki nie lazł. 37. z łac. z bronią w ręku. śpiewana do niedawna na weselach ludowych (a niegdyś takŜe na szlacheckich i magnackich) wyłącznie przez męŜatki (z uwagi na jej oczywiste aluzje falliczne. gród napowietrzny z komedii Ptaki (zob. najeŜdŜająca (juŜ jako wdowa) sąsiadów.warząchew.gr. okrągła łyŜka o długim trzonku. został.

człowiek prosty.dawn. odniósł wielkie zwycięstwo pod Kircholmem (1605). jeden z najwybitniejszych dowódców Rzeczypospolitej. pisany oktawą. chodaczek. w płd. dowodził regimentarz Stanisław Lubomirski) i przez wojska kozackie (30000). kapcie. 1850) Wacława Potockiego. człowiek o usposobieniu gwałtownym. tytuł: Transakcyja wojny chocimskiej..9 X 1621 obrona obozu warownego przez armię polską (35000 Ŝołnierzy) pod dowództwem hetmana Jana Karola Chodkiewicza (od 23 Ix. ale za namową króla wziął udział w wyprawie pod Smoleńsk (1611) i pod Moskwę (1617-18). kierpce. wojewoda wileński od 1616. spadł z imprezy swojej i straciwszy sto tysięcy ludzi. inglorius wrócił do Konstantynopola. dowodzone przez hetmana kozackiego Piotra Konaszewicza-Sahajdacznego. obdarzony nadzwyczajnym talentem strategicznym i organizatorskim. trepy. Był przeciwnikiem interwencji polskiej w Rosji.. zakończona zwycięstwem polskim. Szlachta chodaczkowa . pseudoklasyczna.poemat (1780) Ignacego Krasickiego. po zwycięstwie pod Kircholmem (zob. skóry. pobił (wraz z Krzysztofem Mikołajem Radziwiłłem. zapalczywy w wybuchach gniewu. Wojna chocimska . upoetyzowana kronika wojny 1621 r.. na podstawie łac. wobec Ŝołnierzy surowy. uboga. wyd. Ukr. nie lubiany przez nich. chodzący w chodakach. w obozie polskim pozostała tylko jedna beczka prochu.miasto nad Dniestrem. ubogi. pierw. przeciw 120-150-tysięcznej armii tureckiej. wszytkie państw swoich z Afryki.) i na Wołoszczyznę. Po wyprawach przeciw Nalewajce (zob. łapcie. balistyce i inŜynierii.. umocnionym w dawnym obozie polskim. Hetman wielki litewski od 1605. Chodkiewicz Jan Karol . 2 Ix . w chwili zawierania rozejmu. wg tradycji. napisana gł. zw. z Azyi i z Europy na Polaki zgromadziwszy siły.1560-1621. Chodak . przyczynił się do zwycięstwa sił królewskich pod Guzowem (zob. cesarz turecki.Chocim . zagrodowa. sznurkiem wokół nogi. jego sztukę wojenną wspierała biegłość w matematyce.historyczny poemat rycerski w 10 częściach (1670. nieudana próba epopei bohaterskiej. wszakŜe szybkość decyzji i Ŝywiołowy impet na polu bitwy pozwalały mu porywać ich do zwycięstwa.).obuwie z drzewa. SRR. Wojna chocimska . łyka.. na wzór Jerozolimy wyzwolonej Tassa. Piorunem) Szwedów pod Kockenhausen (1601). drobna szlachta. a Koniecpolski znajdował się . szaraczkowa. zdobył Dorpat. zagonowa.-zach. pamiętników Jakuba Sobieskiego (ojca Jana Iii). gdzie Osman.) uwaŜany w Europie za jednego z największych wodzów swego czasu. wiązane rzemykiem a. 11 Xi 1673 druzgocące zwycięstwo wojska polskiego pod dowództwem hetmana Jana Sobieskiego nad korpusem tureckim Hsejna Paszy. W 1621 stanął na czele wojsk koronnych przeciw Turcji (śółkiewski poległ juŜ był pod Cecorą. gdy Chodkiewicz zachorował.

powiedział Chodkiewicz przed bitwą pod Kircholmem. bydgoskim. marszałek. np.miasto w woj. ustawiane i przystrajane świeczkami.powiedzenie Chodkiewicza.powieść hist. Wojna chocimska .w niewoli tureckiej). w Xiii w. aby przyozdobić miejsce świętości mojej". polegający na korowodowym chodzeniu par. błyszczącymi nićmi. obchodny. Śpiewy historyczne . dla uczczenia starszych gości weselnych i rodziców młodej pary. 60. w Polsce u ewangelickich mieszczan pochodzenia nm.wigilijne drzewko. w metrum trójdzielnym a. Niemcewicza. do przodka. K. w okresie mody na rzeczy niemieckie po ślubie brytyjskiej królowej Wiktorii w 1840 z nm. zabawkami. W urzędzie moim Ŝadnemu gmerać nie dopuszczę . wolny. obronny gród pomorski. szklanym śniegiem w czasie świąt BoŜego Narodzenia (a.(1816) J. późny obyczaj niemiecki. Zaiste. wg tradycji. gdy pobijemy . księciem Albertem Sachsen-Coburg-Gotha. Chodkiewicza monografia hist. Transakcja wojny chocimskiej . jodła i bukszpan. a w Xx w. polski. 13: "Chwała Libanu do ciebie przyjdzie. stawiał Turkom opór pod Chocimiem i zmarł na zamku chocimskim przed zakończeniem kampanii. równy. polski taniec ludowy. Chodzony .pieszy. chory. powiedzieć Stefan Batory w czasie odwiedzin Akademii Wileńskiej. Gdzie nas starodawne instytucje nie skrzepią. (1903) Wiktora Gomulickiego. gdy towarzysz jakiś liczył chorągwie nieprzyjaciela i nie mógł się ich doliczyć. starosta. oparty moŜe na Biblii. nowe wynalazki prędzej zgubią . Chocim.powiedzenie Chodkiewicza. Miecz i łokieć . i sosna społem. w .zob. równieŜ w świecie niechrześcijańskim.zob. wielki to będzie Ŝołnierz . Xix w.miał. w Japonii. chmielowy. Chojnice . U. Historia J. Zwyczaj rozpowszechnił się w Europie i Ameryce Płn. starodawny. Chocim. spotykany w 1. Izajasz. poprzednik poloneza. łaŜony. Nowego Roku). tańczony dawniej po oczepinach a. (1781) Adama Naruszewicza. Policzymy je. Choinka . gdy młody Jan Karol powitał go łacińską oracją w imieniu uczelni. mieszanym. poł. łańcuchami.

chorugw'. okres rozkwitu Ix-Xii w.-nm.czernić je (co było niegdyś oznaką wyjątkowej elegancji) dla zwrócenia na siebie uwagi panny. vexilla. Chorał . na początku 13-letniej wojny z KrzyŜakami. Duha. sukno'. korouhev.(rzymski) kościelny śpiew liturgiczny rozwijający swoje jednogłosowe melodie diatonicznie w skalach kościelnych. zostało rozbite przez 15000 zacięŜnego wojska KrzyŜaków.. złoŜona z drewnianych a. stąd nazwa.nie znana staroŜytnym.płat materiału o określonych barwach. łac. miękkim podkładzie. miasta. zabiegać o jej względy. stąd .zob. organizacji wojskowej..zob. umizgać się. Chomąto . Chorał gregoriański . drapeau od drap 'materia. wyrazy słowiańskie z mongolskiego orungo. bez wspóludziału instrumentów. Chorał ambrozjański .) AmbroŜy.-słow. politycznej. śpiewy te miał zebrać i uporządkowaó papieŜ Grzegorz I. (św. mn. sprowadzona do Europy z Chin w Viii w. oblegające KrzyŜaków w Chojnicach. ściągniętego na odsiecz miastu. wojsko polskie w sile 18000. Ujejskiego . będący znakiem państwa..-cerk. część uprzęŜy końskiej opasująca nasadę szyi.zalecać się do dziewczyny. zob. kościelnej itd. Cholewka. przytwierdzony do drzewca.-kat. czes.zob. Z dymem poŜarów.. Chorał K. oficjalny śpiew kościoła protestanckiego.zob.1310 zdobyty i ufortyfikowany przez KrzyŜaków. choragy. Chłodnik (2). orunga 'znak. starorus.-g. chorągiew'. godłach. Smalić (dawn. Fahne od st. rz. Rodzaje . chorugy. 18 Ix 1454. płachta'.liturgiczny śpiew kośc. Chołodziec litewski . palić) cholewki . fr. metalowych pałąkowatych kleszczyn o. ros. ziemi. 590-604. Chorągiew . Chopiniana . złoŜone prawie wyłącznie z pospolitego ruszenia niekarnej szlachty. st. Sylfy (Sylfidy). fano 'materia. społ.

1. dawn. nazwana tak juŜ w roku odsieczy wiedeńskiej. dworska. Mahomet (Chor. bandera (flaga państwowa na okrętach morskich . Chorągiew biało-czerwona . H. regius morbus. sądzono.łac. biała-czerwona.) Walenty. Angielska choroba . kanonika klasztoru w Baumburgu (Górna Bawaria). kawalerska. związana z romantyzmem. skrofuły. Antoniego . wojenna). Choroba .) Walenty. zwł. od spokojnej niechęci do świata aŜ do gwałtownej rozpaczy. w liście Woltera (1770) do Katarzyny Ii i w rozmowie Mikołaja I z ambasadorem bryt.nazwa polskiej chorągwi narodowej uŜywana od połowy Xix w. (św. sztandar (od 1937 . Montesquieu. zołzy. Ŝe znika pod dotknięciem dłoni monarchy.handlowa a. Wielka choroba . rzadka obecnie forma gruźlicy węzłów chłonnych szyi.zob.. proporzec (chorągiew marynarki wojennej na dziobie okrętu). przybierająca róŜne formy. Chory człowiek Europy . Choroba wieku . Choroba morska . . potem w Listach perskich. poprzednio zwana rotą.zob. skrofuloza. w pieśni Turek jest chory J. 19 (1721). Walentego .obraz (ok. (św. 1683. biała i czerwona.padaczka.choroba weneryczna. Wita). smutek.. Seymourem w 1853. le mal du siecle. Mahometa). Rijksmus.fr. Poysela. Chory. teŜ Taniec (św. melancholia. Choroba królów . Antoniego. zob. med. róŜa. G.zob. Morski. Chorągiew .krzywica. 1660) Gabriela Metsu.Turcja sułtańska. podstawowa jednostka organizacyjno-taktyczna wszystkich typów jazdy licząca 100-200 ludzi.w wojsku polskim Xvi-Xviii w.ogień św. Chorągiew proroka . Choroba św.zob. charakteryzująca uczuciowość początków Xix w. Chore dziecko . Choroba św. kiła. poprzednie nazwy: biała z czerwonym.chorągiew wojskowa). Francuska.chorągwi: flag (państwowa i narodowa). A. sekretna choroba . Amsterdam.

Diabeł. partie wysokie śpiewali chłopcy. śpiewie i tańcu komiczną ceremonię promocji na doktora medycyny. tak i w pierwotnym kościele. przeszedłszy przez etap dialogu dwu półchórów. stalle itd. pol.zob. komedia-balet (ParyŜ 1673. na pół szlachetka. Argan udaje zmarłego. Rimskiego-Korsakowa. chór aŜ do X w. zrazu dominującym. aŜ do początku Xviii w. powstały chóry w obecnym składzie. Chowańszczyzna . Aby mieć lekarza na podorędziu. przez Ravela i Strawińskiego ParyŜ 1913. reprezentujący lud rosyjski. 1911. Chóry anielskie . stara się skłonić swą córkę do poślubienia syna Diafoirusa. Aby wypróbować uczucia Ŝony. który stał się niezbędnym elementem dramatu gr. Anioł. później kastraci. Chór . przestrzeń kościoła przeznaczona dla duchowieństwa. wolałaby z jego córki uczynić zakonnicę. ogranicza się do asystowania aktorom. Nowogródek 1761) Moliera. Międzyakt kończący sztukę przedstawia w makaronicznej łacinie. nygus. w której grał rolę tytułową. instrumentacja M. Chowanszczina. nierób. archit. śpiewał unisono. ujawniając chciwość i egoizm Ŝony. i miłość córek. później.jeden z diabłów ludowej demonologii polskiej. Jak w starogreckim dramacie. prezbiterium.. ludowy dramat muzyczny (premiera prywatna. Warszawa 1963) Modesta Musorgskiego. pedantycznego medyka. na ogół bez udziału kobiet.Chory z urojenia . która w rzeczywistości kocha tylko jego pieniądze. Grecji (gr.(2) archit. Hipochondryk Argan w bezpodstawnym strachu o swoje zdrowie staje się ofiarą lekarzy Purgona i Diafoirusa. a wraz z rozkwitem wielogłosowości w Xv w. nowa wersja oprac.. waŜną postacią dramatu jest tu chór. Le malade imaginaire.ros. chór . pozostawiony w wyciągu fortepianowym. Petersburg 1886. wyst. Chór . ale druga Ŝona Argana. zawierająca ołtarz główny.(1) w staroŜ. Nieszczęśliwa miłość młodej wdowy Marfy (mającej dar jasnowidzenia) na tle buntu księcia Iwana Chowańskiego (1682) przeciw reformom cara Piotra I. często wydzielona od nawy lekkim podwyŜszeniem. choros) zespół osób wykonywających pieśni i tańce podczas obrzędów kultowych. Argana. libretto autora. utrzymanek czarownic. rozpoczęło się rozróŜnianie skali głosów śpiewaczych. na pół cudzoziemiec. balustradą i łukiem tęczowym. Chowaniec . zespół opery belgradzkiej. do komentowania i krytyki działania postaci dramatu. i zmarł po czwartym przedstawieniu. publ. dopiero między X i Xiii w. por.fr. jego ostatnia sztuka.

a przejęty przez Konopnicką i Młodą Polskę. mebli.zdrobn. miniatur itd. Christine De Pisan . od chrapa 'nozdrze zwierzęcia'. śpiewaczy. Sotheby's.zob. Była to jedna z najwdzięczniejszych postaci kobiecych Xv w. spodziewając się od nich pomocy finansowej. jako zrealizowanego wreszcie ideału kobiety. empora organowa. i dedykuje je wybitnym osobistościom. spędziła dzieciństwo i młodość na dworze król... owdowiała. Sama . trybuna śpiewacza. aby sprzedawać do bibliotek magnackich iluminowane rękopisy swoich wierszy. klejnotów. roku Ŝycia wyszła za mąŜ. srebra. ochotę'.-słow. o fonetyce południowosłowiańskiej i czeskiej. zwł. kobiety. w 1766 w Londynie przez Jamesa Christie. 1730-1803. Przeciwstawiała się antyfeminizmowi swoich czasów sławiąc kobiety.świątynia. rosyjskim jest to płd. poetka francuska. starej broni i zbroi. ZałoŜyła teŜ rodzaj małej oficyny. po polsku brzmiałby chrom. astrologa Karola V. pomieszczenie w kościele na instrumrnty muz. jedno z największych tego rodzaju przedsiębiorstw na świecie. w l.1363-1431. równieŜ o nozdrzach dziecka a. zostając z trojgiem dzieci. (zazw. por. głosi jej chwałę.prawdziwie wielka poetka. a przy tym . subtelna. porcelany. wyraz pseudopolski. w Traktacie o Joannie d'Arc (1429).. Sama jestem i chcę zostać sama. córka Włocha. firma zajmuje się sprzedaŜą z licytacji i szacunkiem (oceną wartości pienięŜnej) obrazów. kristi:z) salon aukcji (przetargów publicznych) zał.muzyczny. organowa. w Ŝart. cerkiewizm. zabrana przez ojca do Francji w 1370. Ujejskiego. w których dyskretnie wyraŜa swoje cierpienie (Ballady wdowieństwa).(wym. zwrocie: mieć chrapkę ną coś 'mieć na coś chętkę. dziś takŜe z filią nowojorską. w Księdze trzech cnót i Mieście pań (1405).mn. Witeź. Samą pozostawił mnie mój miły. pierwsza. Chrapka . Gontyna. a w 22. uŜywany u nas przez pisarzy pochodzących ze wschodu (Zaleskiego. Zaczyna układać ronda i ballady. ksiąŜek. por. Scjentyści. Chram . spontaniczna. w 15. Kraszewskiego). pełna kultury. jeszcze za Ŝycia swej bohaterki. w Bolonii. zrujnowana przez procesy. w jęz. ur. Christie's . opiewając wyzwolenie Francji. Christian Science . organy) i dla chóru śpiewaczego.

tł. (a później w polskiej sztuce ludowej jako wyobraŜenie trosk i udręk Ŝycia . (Christine de Pisan. et tecum vivamus. chrustniak.gr. Sama w Ŝalach.. Sama jestem. Chrystus z martwych wstał je. Chrystus . Viii-X w. Z bogiem krolewaci. dialog Marii i Józefa uwaŜany jest za pierwowzór ang. pieśń wielkanocna. rejteradzie.suche gałęzie odpadłe z krzewów i wierzchołków drzew (uŜywane na opał. obieŜyświat. do wiązania. EŜ nam z martwych wstaci. gałgan.. które dopowiedzieć naleŜałoby prawdop. granica argentyfisko-chilijska. Jezus Chrystus.jestem.Ŝartobliwy zwrot przysłowiowy makaroniczno-łacińsko-polski 'zmykasz w chrusty'. w krzaki. powsinoga. Mesjasz'. Drapichrust . dezertera. W. tł. Fugas chrustas . Christ. w Nowym Testamencie tytuł przydany Jezusowi. przez rozpacz znękana.: Christe surrexisti.przysł. którego część środkową napisał Cynewulf. Chrystus Andów . co mnie doświadczyły. dania drapaka w chrusty 'czmychnięcia.brąz (1904) Matea Alonsa. Chrystus . od drapania się przez chrusty 'przedzierania się przez zarośla' ukrywającego się zbiega. Ut nos resurgamus. płotów a. Trylogia dramatyczna H. pomazaniec'. ucieczce".faworki. Święty (monogram).typ wizerunku Chrystusa częsty w plastyce Xv w. a. 1-7. słowami: "w odwrocie. Sama jestem i niemiłowana. literatury dramatycznej. Przełęcz Uspallata. krzaki. stał się później jakby drugim jego imieniem. wiklina. zarośla. exemplum dedisti.najdawniej zapisana (w 1365 w Płocku) polska pieśń rel. przekład strofy hymnu łac. Tragedia Nowej Anglii (1868) i Boska tragedia (1871). Kyrie eleison. od drapnięcia. jako faszyna do pokrywania grobli). Longfellowa: Złota legenda (1851). Łakoma rzecz chrust . w cierpieniu nad siły. prawdop. Chrystus frasobliwy . z hebr. Chrystus z martwych wstał je . gąszcz. w gąszcz' przed pogonią. poemat anglosaski zawierający 1694 wersy. Ludu przykład dał je.) Chrust .ang. Julii Hartwig.. Sama jestem. ucieczki w krzaki. christos 'namaszczony. Ballada (Seulete sui erseulette vueil estre). zob.włóczęga. hultaj. chruśniak. bez druha i pana. maszijah 'pomazaniec. na południu i wschodzie Polski .

jak głosi tradycja. Anna Dorota (zwana niekiedy niesłusznie Zofią). Po 10 dniach. pochodząca prawdop. w czasie oblęŜenia zamku trembowelskiego. 2. potęŜnej warowni na wzgórzu. ten poskarŜył się Apollinowi.). Chryseis. Fressen. ok. gdy z powodu zajadłych szturmów i bezustannego ostrzału artyleryjskiego nawet sam nieustraszony komendant zaczął przemyśliwać o kapitulacji.chłopskiego): w pozycji siedzącej. z Kurlandii. Chrzanowska Anna Dorota . paszy Alepu. Góra Corcovado.Ŝelbeton (1931) Heitora da Silva Costa i Pawła Landowskiego. Gdy Agamemnon nie chciał przyjąć za nią okupu od zbolałego ojca. słynnego z wymowy kaznodziei. Chrystus Odkupiciel . 1. brankę zwrócono Chryzesowi i zaraza ustąpiła. oratorium (ParyŜ 1854) Hectora Berlioza. 'Dzieciństwo Chrystusa'. Rzym. Bryzejdę (zob. druga Ŝona Jana Samuela. największego z greckich ojców kościoła. od 20 Ix do 5 X 1675. Ŝe jednym noŜem . Homera piękna branka. Sen Heroda. kapłana Apollina w Chryzie. chór i orkiestrę (1859-66) Ferenca Liszta. Chrystus tronujcący . wg Iliady. ale rozgniewany Agamemnon zabrał w zamian Achillesowi jego brankę. chrysostomos 'złotousty'. Rio de Janeiro. od 398 patriarchy Konstantynopola. a na głowie korona cierniowa. Santa Pudenziana. Przybycie do Sais.zob.).fr. Oratorium op. w późnym stylu neapolitańskim. Chrystus . Freyzen. córka Chryzesa. przydomek św. z cytatem chorału Rorate coeli.gr. z pochyloną głową opartą na dłoni. Chryzmo . trylogia biblijna: 1. który zesłał na Greków zarazę.oratorium na solistów. ofiarowana Agamemnonowi jako dar honorowy. znacznie młodsza od męŜa i podobno urodziwa. niekiedy w drugiej ręce rózga. uzbroiła się w dwa noŜe i stanąwszy przed męŜem.gr. doktora kościoła. Chrystus na Górze Oliwnej . Chryzostom . Feliksa Mendelssohna-Barthoildy. a. oświadczyła wobec świadków.mozaika (Iv w. KrzyŜmo. za radą Achillesa i Kalchasa. nie dokończone.oratorium (1803) opus 85 Beethovena. komendanta Trembowli. L'Enfance du Christ . Ucieczka do Egiptu i 3. Chryzejda . Jana z Antiochii.z domu de Frezen a.. przez armię turecką pod dowództwem Ibrahima Szyszmana. 347-407. 97.

5-8) . prócz tego zagroziła. Warszawa. mówi Jan Chrzciciel: "Ja was chrzczę wodą. (. chrzcić was będzie. odstąpił od zamku.. Chtoniczne Bóstwa . Mickiewicz. w bitwie. w Indiach a. malowany później kilkakrotnie w mniejszych rozmiarach i rozpowszechniany w postaci odbitek litograficmych. Krwawy chrzest .przebije jego.suknia honorowa. khilat z arab..obraz Franciszka Smuglewicza. Chufu .... Ew.) w 966 r. Muz. męstwo jej zagrzało oblęŜonych do walki. ogniem. Krwawy. z ukazaną na pierwszym planie komendantową.. Piramida (Cheopsa).znalezienie się po raz pierwszy pod obstrzałem nieprzyjacielskim. Chylat .zob.zob. gdy noc chylał rozciagnęła bury. Turcji sułtańskiej." Chrzest Polski . Annie Dorocie wzniesiono w Trembowli pomnik. pod bombami. ofiarowywana przez władcę a. Ŝe przez zaufanych podpali prochy i wysadzi zamek w powietrze.proces chrystianizacji mieszkańców ziem polskich. Chrzest . Obrona Trembowli . zgnębiony poniesionymi stratami. Chrzest ogniowy .z czes.. dostojnika. Józef.. trwający od X do Xiii w. wg Mat. wielokrotnie przez nieprzyjaciół niszczony i znów odbudowywany. obawiając się odsieczy Jana Iii spod Lwowa. osobie zasłuŜonej. co przyjdzie po mnie.obraz (1841) Aleksandra Lessera. Bóstwa. Nieustraszona komendantka a. jeśliby miało przyjść do poddania Trembowli.zob...) Tę latarnię zawiesił śród niebios obwodu? (A. a drugim siebie. w Biblii. ale ten. 11. Obrona Trembowli ... wkrótce potem Ibrahim. Nar. 3. bardzo uszkodzony. hilat. Wybicki napisał na jej temat libretto operowe. sonet Widok gór ze stepów Kozłowa. od imienia Chrystus. określany równieŜ tą nazwą chrzest Mieszka I (zob. z hindi khalat. Na szczycie jaka łuna! poŜar Carogrodu! Czy Allach.

Antoniusz zaŜądał zgładzenia Cicerona. Przeciw Katylinie. i kilkaset listów. O powinnościach. pogard.Cianoju . np. udający mieszczucha. Wpływ jego był olbrzymi. Pierwszym w Polsce zapalonym wielbicielem Cicerona był Wielkopolanin Jan z Ludziska (1. a sukcesy w tej dziedzinie otworzyły mu drogę do najwyŜszych urzędów: został senatorem w 75. Jego najwaŜniejszą zasługą dla literatury było udoskonalenie prozy łac. poeta. m. 106 . O państwie. dzięki czemu mogła się stać wzorem literackim języków nowoŜytnej Europy. Zawierając tzw. Piotr Skarga. piękny rytm i kadencja zdania.. Ciarach . gł.zob. czym wzbudził jego nienawiść. do jego przyjaciela Attyka. teoretyk wymowy. triumwirat z Oktawianem i Lepidusem w 43 r. a konsulem w 63. Przeciw Werresowi. por. O starości. szlachetka. poł.. Filipiki przeciw Antoniuszowi. to samo. Rozmowy tuskulańskie. Cibora . drobny szlachcic. najwybitniejszy mówca rzymski. Augustyna. teologiczne. filozoficzne. Prozę ciceroniańską naśladowali Stanisław Orzechowski. Ciura.). Po zamordowaniu Cezara w 44 poparł Oktawiana przeciw Antoniuszowi. Łukasz Górnicki. W obronie poety Archiasza. Po studiach prawa i filozofii rozpoczął w 80 r.3 pne. pretorem w 66. dzięki swej energicznej akcji przeciw spiskowi Katyliny (zob. Papirus. od ciarać 'walać'. W czasie wojny domowej między Pompejuszem i Cezarem wziął stronę Pompejusza. np. np. zarówno na św. Cicero(n) . polityk. O naturze bogów. prostak. równieŜ jako wielki nauczyciel patriotyzmu. gwar. O prawach. św. Hieronima. ale po jego klęsce pod Farsalos Cezar ułaskawił Cicerona. edylem kurulnym w 69. pisma prawno-polityczne. O mówcy. chłop ubierający się z miejska. Wśród jego licznych dzieł znajdują się pisma o sztuce wymowy. 2.).. Był boŜyszczem ludzi Odrodzenia. Orator. pisarz.in. O przyjaźni. stylista i filozof. itp. Maria Konopnicka zachwycała się urodą okresów retorycznych Cicerona. AmbroŜego. np. Jan Kochanowski nazwał ją "anielską".zob. a. stylista i filozof. który wtedy odsunął się od Ŝycia publicznego.dawn. O najwyŜszym dobru i złu. Xv w. Kwintylian uwaŜał Cicerona za największego pisarza rz. cechą tej prozy był bogato rozczłonkowany okres. Herbata (Ceremonia). Klasyczna prostota i naturalność Listów była wzorem dla Ignacego Krasickiego.Marcus Tullius Cicero. . oberwaniec. wyrok wykonano. Olbrzymią sławę jednej z najwybitniejszych postaci świata antycznego zdobył u potomności głównie jako mówca. św. jak i na Petrarkę. co "ręką tocząc po korynckiej wazie. Sławę polityczną uzyskał gł. przest. co cierać w ucierać. Dziedzictwo jego widoczne jest równieŜ w dziełach Sienkiewicza i śeromskiego. uczył się krągłość myśli zamykać w wyrazie". karierę obrońcy sądowego. liczne mowy.

zwł. Naz. Neapol. Mus. Pal. skomponowana 24 Xii 1818 w Oberndorf kolo Salzburga: słowa ksiądz Joseph Mohr. krowa. najsławniejsza kolęda świata. kunsztownie rozbudowane. Stille Nacht..okrzyk. równowadze antytez i in. wł. Cieciorka .organista Franz Xavier Gruber. Pauzaniasz. heilige Nacht. wielospadkowej kadencji. Tuczny cielec . 1. cicer 'groch'. Cieciorka .lit.(2) roślina zielna z rodziny motylkowatych. 1. Chiaramonte. Cicerone .dawn. Turyn.dawn.Rzeźba: popiersia: Rzym. Cielec .(1) cieciora. nazwa stosowana równieŜ do ciecierzycy.nm. Uderzajcie! . 'mały Ciceron'. Morski (Cielec). patientia nostra? . muzyka . Czas. Catilina. . Cielec morski . dosł. oprowadzający turystów. samica cietrzewia. Quousque tandem abutere.zob.W biblijnej przypowieści o synu mamotrawnym (Ew. Florencja.zob. Kapitolińskie. naszej cierpliwości?'.. Święta Noc .(wym. Tuskulum . cziczerpne) przewodnik. jakim powitać miał Cicero nasłanych na niego przez Oktawiana zabójców. Cicha Noc. zaletach literackich a. drwiące przyrównanie wielomównych przewodników do Cicerona. Cielica ..). włoski. Muz. retorycznych.(zob.. (O czasy! o obyczaje!). początek mowy Cicerona Przeciw Katylinie. Ducate. wieloczłonowe zdanie o majestatycznym rytmie.łac. głowa: Rzym. por. 1. Mus. O tempora! o mores! . Katylino. Mantua. Ufiizi. odchowany byczek. Antiquarium. z łac. rośliny uprawianej w ciepłych krajach dla jadalnych ziarn w strąkach. wg Łuk. Ciceroniański okres . o róŜowych kwiatach skupionych w półkoliste główki i wzniesionych strąkach. 'jak długo jeszcze naduŜywać będziesz.

Włast' t'my. tj. Ciemnogród . 9). słońca. a jedzmy i ucztujmy. Pan Tadeusz. Ciemności kryją ziemię . Złoty (cielec).zob.Są. łac. Homera: "Gród Kimeryjczyków.15. 10. wołają astronomy z wieŜy. pomieszczenie. lecz noc zabójcza rozciąga się nad nieszczęsnym narodem". Wulgata. 53. Ale dlaczego zaszło.. Ciemności były nad głębokością . loch. nikt nie odpowiada: Ciemności kryją ziemię a lud we śnie leŜy. Gen. 1886) Lwa Tołstoja. 11. zaczerpnięty z Prologu Dziadów części Iii. grube. Ciemnica .nieprzeniknione. Lecz dlaczego śpią ludzie.. Moc) ciemności . Mickiewicza: Zaszło słońce. Cimmeriae tenebrae. Ŝaden z nich nie bada.. 61-64.) Ciemności. wg Łuk... (A. tenebrae erant super faciem abyssi. egipskie ciemności. przest. pełnej aluzji do ówczesnej sytuacji w Polsce. Wulgata. rzekł Klucznik. więzienie. 5. nazwa spopularyzowana przez tytuł powieści satyrycznej PodróŜ do Ciemnogrodu (1820) Stanisława Kostki Potockiego. 1. 19. ciemne. Ew.w Biblii." Złoty cielec . podziemne więzienie.zob. 22. J.łac. tł. ogromne piwnice.dawn. Kimeryjskie ciemności .łac. gęste.) Czy są tu ciemnice W tym zamku? . Parandowskiego. Potęga (a. 2. 23) przebaczający ojciec powiada: "I przyprowadźcie tucznego cielca. ciemność. gdzie panuje ciemnota i zabobon.miejsce.tytut powieści (1957) Jerzego Andrzejewskiego.... Nigdy tam nie docierają promienie. nieprzejrzane. MojŜesz (Dziesięć plag. (. tytuł dramatu (ros. Egipskie ciemności . . (Ciemności) tak gęste. 21. Ŝeby się ich moŜna dotknąć . Ex. Mickiewicz. dense ut palpari queant. 851-53. okryty mgłą i chmurami.. i zabijcie. w Odysei. Ale puste! bo wino wypili Soplice.

por. Hades. Cienkusz! Deresz! (. Cienko prząść . Papkin do Rejenta. a druga. Liliput. piwo). być bardzo słabego zdrowia.łac. Ks. Cienko śpiewać.tarlica.cienki. Schlemihl. Cień wielkiego imienia . Cienkusz . 29. cień dawnej świetności. miejsce przebywania dusz ludzi umarłych.rzadki. Cień osła . słaby trunek (wino. Ŝe jajko trzeba nadtłukiwać z cieńszego. a państwa .Cienki. Zemsta. spuścić z tonu. kiepski. 224-26. Dni nasze jako cień na ziemi . cierpieć niedostatek. z Lukana (Pharsalia. złagodnieć. Osioł (Spór o cień osla). prymitywny przyrząd z drzewa bukowego a. Cienki trunek . Chińskie cienie . Ŝe z grubszego końca. a wreszcie długotrwałych wojen między państwami Liliputu i Blefuską w satyrycznej powieści PodróŜe Guliwera (1726) Swifta. Elizjum. międlica.być w biedzie. rozwodniony. Cienkie i Grube Końce . 15. krwawych prześladowań. z których jedna twierdzi. słuŜący do międlenia (oczyszczania z paździerzy) lnu i konopi.w Biblii.) Cień. 3.Anglii i Francji.rodzaj przedstawienia kukiełkowego. gr. grać . dębowego. kiepski. . Kronik. Cierlica . Sprzedać diabłu swój cień . Ideologie te są odpowiednikami protestantyzmu i katolicyzmu.być w biedzie. spokornieć. lepszego to nie macie? (A. CóŜ. 4. magni nominis umbra.zob. 1. będące przyczyną ustawicznych rozruchów. w którym widzowie widzą tylko cienie poruszających się lalek na przejrzystym ekranie.) Istna lura panie bracie.mit.. Fredro.zob. Kraina cieniów .dwie współzawodniczące i walczące z sobą ideologie. buntów. cherlać. I. 135) o Pompejuszu.. cierpieć niedostatek.

przysiek. po której rozpoczyna się numeracja lat Xvi w. czinkueczento) nazwa Xvi wieku w odniesieniu do dziejów kultury włoskiej. bednarstwie. 2. pierzchnia.dawn. kołodziejstwie. o jednym płaskim a. skweres. podobne do motyki.k. odnoszący się do tytułów panujących Habsburgów. we wczesnym okresie hellenistycznym (Iii w. 7: "bodziec ciała". List do Kor. lo spinario. Cierpienie (jest) nauczycielem. uŜywane w ciesielstwie. pne.(wym. Cierpienie.). liczby. Cierń w oku (w nodze itd. ulubiony motyw rzeźby antycznej (wielokrotnie naśladowany.. Najsłynniejszy .. Ciesak . Num. pręga. z tragedii Agamemnon. dostać. prostopadłym do trzonka. 12. Chłopiec wyciągający cierń ze stopy .u. 33. do . 'kaiserlich und kniglich) poprzedzający nazwy instytucji wspólnych całej monarchii austro-węgierskiej. Ajschylosa.). cięcie (zwł. dawna siekiera ciesielska do obróbki drewna. szrama.cieślica. w Biblii.) . bindas. C. gr. tj. Cierpienia młodego Wertera . chłosta.wł. Ciosła . 'pięćset'. I K.dawn. powstały prawdop. 55: "Jeśli nie wytracicie mieszkańców tego kraju.rzecz zbędna. fumel. dzieło eklektyczne. takŜe w epoce Odrodzenia). okres dojrzałego i późnego Renesansu w sztuce wł. ćwikła. por. .. zwł. dręcząca. pathe mathos. Cinquecento .narzędzie ręczne do obróbki drewna.posąg z brązu w Pałacu Konserwatorów na Kapitolu w Rzymie.zob.zob. Korona ciernoiowa . k. będą wam jak cierń w oku". Cięga . Korona. Werter.'.Cierń. skr. a oznaczający: austriacki i węgierski. Ŝłobnia. dziś tylko: brać. pne. od '1500.mn. w l. oberwać cięgi. plagi. Ŝłobkowanym ostrzu. 176. dokuczliwa. zapewne z I w. bolesna. deksel. skrót od 'cesarski i królewski' (nm.

opisywana. Galia Cispadańska ..'. najstarsza dzielnica miasta fr.zob. bogato zdobione. stronie Alp'. w staroŜ. poszukiwana przez Kolumba.utworzona przez Bonapartego w 1796 i wcielona w 1797 do Republiki Cisalpińskiej. katedra Notre Dame de Paris. która była zaląŜkiem ParyŜa. do wyrabiania niecek. łac. marmuru a. dziur. Cipangu .rzymska nazwa części Galii Cisalpińskiej połoŜonej na południe od Padu. Mowa tu zapewne o Wyspach Japońskich.. uŜywany równieŜ w misteriach eleuzyńskich i dionizyjskich. rzymskiej. Pałac Sprawiedliwości. Italii.państwo utworzone przez generała Napoleona Bonaparte w płn. alabastru.in.połoŜony na południe od rzeki Pad. z fr. Kirke. Padus. . cispadanus 'znajdujący się po tej.połoŜony na południe od Alp. Republika Cisalpińska .kosz wiklinowy na Ŝywność i inne rzeczy. w Etrurii. wyspy) na wschód od Azji. Cista . Ŝeleźce z tulejowym osadzeniem trzona. rzymskiej. łac. Conciergerie. Circe . Cispadański . z gliny. gdzie dachy domów miały być kryte złotem. uli. Transpadański. 1797-1802. s-itę) wyspa na Sekwanie (Ile de la Cite). Galia Cisalpińska . z łac. z pokrywą. do przyborów toaletowych. mała urna grobowa w kształcie sarkofagu. cisalpinus 'znajdujący się po tej.łac. do przechowywania prochów zmarłych. przez Marco Polo. 'kosz. pierw. 'miasto. znajdują się tam m. Alpes.cudowna wyspa (a. Rzymie . późn. z trzonem osadzonym jak w toporze. z łac. Cisalpiński . tj. Sainte-Chapelle. naczynie cylindryczne z brązu. skrzynia'. Republika Cispadańska . koryt.. zwł. Cite . choć nie oglądana. por.rzymska nazwa północnej części Italii. stronie rzeki Pad'. tj.wydrąŜania fug.(wym.

-finansowe wielkich miast. Pawła. później nazywano tak rządców dóbr królewskich. por.zob. często o wydłuŜonym i zakrzywionym w górę nosku. maruder. tiwun.(wym. z krótką cholewką.cywun. csizma z tur. od 1808 więzienie. i K. s-iti) pierwotne centrum komunalne Londynu rządzone przez Lorda Mayora. pierwotnie na Rusi Kijowskiej zarządca dóbr ksiąŜęcych. K. tywun. od ciarać. po unii lubelskiej w 1569 urzędnik ziemski. bankowo-handlowe centrum Brytanii. kościół opacki (1115-74) . C. potem na śmudzi (częściowo teŜ na Litwie i Białorusi) urzędnik ksiąŜęcy. ekonomów. którego pierwszym opatem był św. który spalił przeszło połowę City. CiŜmy . klerwo) opactwo cystersów (w pobliŜu Troyes we wsch. zał. ze Szwedami o Warszawę (1656) czy pod Chocimiem (1673). nie zaliczany do stanu bojowego.. woźnica.Jan. środmieście o zabudowie biurowo-handl.obuwie z miękkiej. anglosaskich'.. jak w bitwie pod Kircholmem (1605). Ciwun . . Clairvaux . 'karbowy' z nordyckiego thiun 'sługa'. głoska "w" wstawiona Jak w Iwan . finansjera bryt. w Europie pod wpływem mody wschodniej.The City . przyniesionej przez krzyŜowców. płytkie a. ang. Cizjojan(us) .zob. zwł. Ciarach. centrum handl. z węg. a po którym Sir Christopher Wren odbudował jego 52 kościoły łącznie z katedrą św. mila kwadratowa przestrzeni zajęta niegdyś przez rzymskie miasto Londinium. z białorus. karbowych. C. Ciura . gumiennych i nadzorców folwarcznych robotników pańszczyźnianych.. metropolia wielu klasztorów w Europie. scena Wielkiego PoŜaru Londynu z 1666. człowiek naleŜący do czeladzi obozowej. noszone w Xii-Xiv w. włodarzy.(wym. luzak. barwnej skóry. 1115. sługa. Cyzjojan. przen. Francji).w dawnym wojsku polskim pachołek.. a wreszcie podstarościch. Bernard. gamoń. niedolęga. przen. '(znaczne) miasto. w wyjątkowych potrzebach uŜyci w boju nieraz przyczynili się do zwycięstwa.

napisana w formie listów Klaryssy do jej Przyjaciółki. Clara Vallis 'Jasna Dolina'. łac. Clarissa Harlowe .był wzorem dla budownictwa cysterskiego. 'O wojnie' 1823-34. pol. i prus..1780-1831.(wym. przebudowana w Xix w. powstałe z połączenia w 1731 dwóch miast: Clermont (rzymskie Augustonemetum. . Xiii . i listów Lovelace'a do przyjaciela. miały olbrzymi wpływ na strategię i taktykę wojen. od Iv w. siedziba biskupstwa. do której umizga się Robert Lovelace. jako bazylika z emporami. przystojny i uzdolniony. Clermont-Ferrand . generał pruski pochodzenia polskiego. (wym. ale bez skrupułów. klermą ferą) miasto w Owernii (środk.(wym. 'największy kanał (ściekowy)'. gdzie na synodzie w 1095 papieŜ Urban Ii ogłosił pierwszą krucjatę. odprowadzający ścieki do Tybru. Xiv w. przez Viollet-le-Duca. pisarz i teoretyk wojskowy. Jest to najdłuŜsza powieść w jęz. Obrona (jest skuteczniejszą formą). z obfitą dekoracją rzeźbiarską. zbudowany w Xi-Xii w. z łac. Johna Bedforda..) w Rzymie. Francja). miejsce urodzenia Blaise Pascala) i Montferrat zał. zawierająca około miliona słów. czysta. wraz z taktyką wojny totalnej.katedra gotycka (poł. freski z Xv-Xvi w. Clarissa opiera się wprawdzie przez pewien czas jego zalotom. ale oczarowana nim. Notre-Dame . Jej rodzina sprzeciwia się związkowi z powodu dwuznacznej reputacji Lovelace'a. choć nie dokończonego pośmiennie wydanego dzieła Vom Kriege nm. a Lovelace'a zabija w pojedynku kuzyn jej. 1958. zob.poł. w Xi w. autor głośnego. kla.).kościół romański. młoda dama z dobrej rodziny. por. von Clausewitz Karl . witraŜe z Xiii w. ha:lou) postać tytułowa powieści (1747-48) Samuela Richardsona. zmuszana przy tym przez rodziców do małŜeństwa z nie kochanym człowiekiem. umiera ze wstydu i zgrozy. płk Morden. lawlejs). zgadza się na ucieczkę z Lovelace'em.funkcjonujący do dziś staroŜytny kanat na Forum Romanum (zob. Wojna (jest tylko kontynuacją). Cloaca Maxima .. zgwałcona przez niego. Lowelas. Przekonawszy się jednak. Notre-Dam-du-Port . panny Howe.... wyd. Ŝe on pragnie ją tylko uwieść.. WyłoŜone w nim doktryny. uczestnik walk przeciw Napoleonowi w wojsku ros. skromna i pełna zalet. angielskim.

ruch reformy który rozszerzył się w Xi i Xii w. Cnota ugodowa . na całe chrześcijaństwo: podstawą reformy była odnowa wspólnoty Ŝycia mnichów i podniesienie ich obyczajów. opactwo stopniowo traci swe znaczenie. Drezdeńska. wyraŜają zadumę nad przemijaniem Ŝycia. popularna operetka gatunku berlińskiego (Magdeburg 1910.fr. miłosierdzie). Siedem (grzechów głównych). klasztor zamknięto w 1790.(wym. w Amsterdamie z motywami ruin w Brederode i z wspomnieniami ze Skandynawii. natchnęły Goethego do eseju o estetyce. załoŜył opactwo benedyktyńskie. nadzieję i miłość (a. poeta wyszydza obyczaje Rzymian. przestrzeganie celibatu duchowieństwa. pol. 1. rubor est virtutis color. chórem z obejściem.łac. osoby cnotliwe rumienią się ze wstydu. Akcja dzieje się współcześnie w ParyŜu. Zachowane tylko płd. największa (obok bazyliki św. zanotowane u Salomona Rysińskiego. Wpływ tej budowli daje się odczuwać w całej Europie. Cnoty teologiczne . arcydzieło sztuki romańskiej. pięcioma kaplicami promienistymi i ośmioma wieŜami.dwa słynne obrazy Jacoba van Ruysdael (sprzed 1670). w którym wszystkie łuki są ostre. ksiąŜę Akwitanii. śpiewy kościelne. Od początku Xii w. Francja). libretto: Georg Okonowsky na podstawie farsy Fils a papa Antony Marsa i Maurice'a Desvallieres.tzw. łączą motywy cmentarza Ŝyd. dodali scholastyry śrdw. skrzydło transeptu i więŜa. 1. wg słów Filinta. kluni) miasto w Burgundii (wsch. skąd wyszedł w X w. Die keusche Susanne. przysł. wpierw dbacie o majątek.łac. Bazylika zburzona w 1811. do czterech cnót podstawowych Platona (zob. Warszawa 1911) Jeana Gilberta. 1.nm.Cluny . une vertu traitable. Platon). Institute of Arts i Gal. por. Cmentarz śydowski . Cnota po majątku . pielgrzymki. Pierwszy (moŜe z wyjątkiem Monte Cassino) wielki kościół. z Listów. 1. gdzie w 910 Wilhelm PoboŜny.. a później dopiero o cnotę. Piotra w Rzymie) świątynia chrześc. 54. w komedii Moliera Mizantrop. Cnotliwa Zuzanna . Cluny Iii. Cnota w czerwieni chodzi . olbrzymi pięcionawowy kościół (1088-1131). Detroit.wiarę. Horacego. Słynne . Bazylika opactwa benedyktynów . virtus post nummus. "Pokój BoŜy" itd. z podwójnym transeptem. Cnota. wyst. procesje z obnoszeniem relikwii. potrzebna w naszym świecie.

stojącego w Cheapside. Kodeks. Profesorami uczelni byli m. zawsze gotów do Ŝartów. Cocagne . chłop burgundzki z Xviii w. Zuzanna (i starcy). odporności na ciosy i wytrwałości ludu francuskiego. powołał królewskich lektorów greki.(wym. ach. Mickiewicz. Maryle. owdowiały. College De France . londyńczyk ur. Codex . kolę:Ŝ du frąs) słynna uczelnia wyŜsza w ParyŜu. kiedy Franciszek I. dialekt (wschodnio)londyński.opera (1938) Dymitra Kabalewskiego. kola bronią) postać tytułowa powieści (1919.in. ang. 'zniewieścialec.. niezaleŜna od Uniwersytetu. Bergson. . 1921) Romain Rollanda. Kukania. jako jedna z nielicznych instytucji przeŜyła wszystkie zmiany reŜimów we Francji.zob. uosobienie optymizmu..zob. aŜ strach!" por.ściślej kościoła St. scholastycznego kursu Sorbony.(wym. ludowy rzeźbiarz w drewnie. nalot bombowy w 1941. ZaląŜek jej powstał w 1530. tym bardziej jestem") ani teŜ nie opuszcza go humor: "Śmiech nie uśmierzy cierpienia. koknej) rdzenny londyńczyk o wymowie charakterystycznej dla warstw niewykształconych (zwł. domu." Colas Breugnon . przez ludzką zawiść pozbawiony owoców trzydziestu lat pracy. ja kocham cię. swawoli i błaznowania na wiejskich zabawach. o szerokiej autonomii w dziedzinie organizacji badań i przedmiotów nauczania. dzwony i większą część kościoła zniszczył nm. Bow. Gaston Paris. mieszczuch'. radości Ŝycia. łaciny i matematyki dla uzupełnienia zachowawczego. w środku londyńskiego City. Colas Breugnon . wschodniego) Londynu. Stale rozszerzając zakres wykładów i badań. wyd. Cockney . Michelet. nie traci animuszu i optymizmu ("Im mniej mam. kościół odbudowano.(wym. ale cierpienie nie powstrzyma dobrego Francuza od śmiechu. Suita na smyczki z fletem (1951-52) Tadeusza Bainia. lektorzy ci za Ludwika Xiii stali się instytucją Collegium Regium Galliarum. z namowy swego bibliotekarza Guillaume Bude. hebrajskiego.arie: "Kiedy ojciec z synem razem na hulankę mknie" i "Zuzanno. pol. Renan i Valery. w sercu miasta. w zasięgu dźwięku dzwonów kościoła Bow Church .

łac. słynny kondotier włoski w słuŜbie Wenecji i Mediolanu. w Krakowie. zespołów muzyki dawnej. działający szybko i bez nadmiemych wydatków. 'zrzeszenie.śrdw. Collegium Maius . najstarszy z zachowanych gmachów Uniwersytetu Jagiellońskiego. 'muzyczne'. był przecieŜ godnym uwagi przedsięwzięciem w czasie szalejących wojen religijnych w Europie.łac. siedziba władz Uniwersytetu Jagiellońskiego. neogotycki gmach przy ul. w Xvii-Xviii nazwa grup amatorskich uprawiających muzykę dla przyjemności (w Niemczech i Szwajcarii nm. a po restauracji gmachu w 1949-64 Muzeum Uniwersyteckie.-kat. Collegium Musicum . 1883-87. pod przewodnictwem kanclerza Jerzego Ossolińskiego. 'rozmowa przyjacielska'..łac.. Collegium Nobilium . konwikt (szkoła z internatem) załoŜony przez Stanisława Konarskiego w 1740 w Warszawie. od 1755 przy ul. Colleoni Bartolomeo .łac. . jednemu z najsłynniejszych pomników Renesansu. przed kościołem św. Obecna jego sława Ŝyje dzięki wspaniałemu pomnikowi konnemu Andrea del Verrocchio. po świetnej karierze wojskowej (w której zabłysnął geniuszem taktycznym w posługiwaniu się artylerią.. Collegium Novum . dla synów magnaterii. Colloquium Charitativum . sale reprezentacyjne uczelni i Instytut Historii Sztuki. o nowatorskim programie. gł. gotycki budynek.. 1479-88 (posąg z brązu na wysokim marmurowym cokole). odlew w Warszawie na dziedzińcu Akademii Sztuk Pięknych. 'większę'. od 1400 siedziba Akademii Krakowskiej. 'szlacheckie'. Gołębiej 24 w Krakowie.). W czasie obrad nie udało się jednak zbliŜenie poglądów.łac. kolegium'. w celu zjednoczenia wyznań protestanckich z religią rz. Bergamo. w pierwszym polskim racjonalnie zbudowanym gmachu szkolnym. Kaplica Colleonich . kalwinów i luteranów (z pominięciem arian) zwołany przez króla Władysława Iv do Torunia 28 Viii 1645.. 'nowe'. łac. zwłaszcza zaś jako idealny capitano di guerra. otoczony dworem uczonych i artystów.1400-75. zbud. większość innych kondotierów ginęła gwałtowną śmiercią. nazwa muzykujących grup studenckich przy katedrach muzykologii a. Miodowej.) spędzał czas przyjemnie jako władca Bergamo.. po przebudowie ok.Collegium . zjazd nie przyniósł pomyślnych wyników. zjazd katolików. ograniczając się do ściśle określonej operacji wojsk. w Xx w. 1860 Biblioteka Jagiellońska (w okresie międzywojennym przeniesiona do nowego gmachu). Jana i Pawła (Santi Giovanni e Paolo) w Wenecji. istniał do 1832.zob.

Comber . męŜatek. opłacając muzykę. urodę i charakter.zwana La Divina. nie stroniącej równieŜ jednak od tematyki religijnej. na ogół trzymający stronę gibelinów przeciw papieŜom. wł. odbywająca się dawn. 'Kolegium Królewskie'. zwykle w "tłusty czwartek".(2) krzyŜówka. gdzie przekupki. od którego moŜna się było wykupić ("babski comber"). Podziwiana za talent lit. bydła domowego.. zmuszały przechodniów do tańca po bajorach. lędźwiowa część mięsa zwierząt łownych a.Colombina . księcia Urbino. Ziemer z fr. nazwa do 1912) z nadania króla Jerzego Ii. dziedziczni wrogowie Orsinich. wnuczka Fryderyka. wł. . z nm. słynnego rycerza. 'Uniwersytet Kolumbijski' w Nowym Jorku (USA). wyraz i obyczaj pochodz. zdolnymi dowódcami wojskowymi i męŜami stanu. odgrywający znaczną rolę w historii Włoch od Xii do Xvi w. markiza di Pescara.arystokratyczny ród rzymski.in. 1536-46. zał.(wym: kolambia) ang. 'Boska'. w róŜnych okolicach Polski.. Ivy League. niemieckiego (zampern). w 1754 jako King's College (ang. jedna z najstarszych i najpowaŜniejszych wyŜszych uczelni amer. byli kardynałami. Vittoria Colonna . w śrdw. Kolos(eum). zbierając okup od panien a. Colosseum .. piszącego do niej sonety. Kolombina. Zob. Dwight Eisenhower. Columbia University . słynna z piękności i surowych zasad moralnych w rozwiązłym otoczeniu. w Krakowie ciągnięto słomianego bałwana (zwanego combrem) z Piasku na Rynek. markiza di Pescara. humanisty Pietro Bembo i Michała Anioła. pierwszym rektorem był dr Samuel Johnson.. krzyŜowa.. 1492-1547. Ferrante d'Avalos. Śmierć w bitwie pod Pavią w 1525 jej męŜa. Colonna . m..zob. kiedy starsze kobiety stroiły kukłę słomianą i chodziły z nią po wsi.(1) zabawa zapustna. była natchnieniem większości jej poezji (Rime. którego gorąco kochała. Comber . a w 1948-53 gen. 'Rymy').zob. cechy te zdobyły jej przyjaźń wielu znakomitości. cimier.

Comes . typ włoskiego lud. por. . van Gendta i orkiestra symf. śrdw.wojak-samochwał. francuski teatr narodowy przy ul. a spacery jego odbywają się w jednym z dwóch kierunków: w stronę Swanna lub w stronę Guermantów.świat arystokracji. La Maison de Moliere) w teatrze du Petit-Bourbon. druga . wł. był pierwszym teatrem subwencjonowanym przez państwo i stał się pierwowzorem teatrów narodowych.zob. oraz dwaj słuŜący Arlekin i Brighella. dosł. na koniec w Palais Royal. L. fr. Scaramuccia.(wym. postacie: dwaj starcy . hrabia.. kąbrę) małe miasteczko w powieści W poszukiwaniu straconego czasu (fr. w Odeonie. zob. Eduard van Beinum. La Comedii Francaise (wym. gł. commedia a soggetto..'. Compostela . mającego wielkie znaczenie w dziejach teatru.Pantalone i Dottore. Mazarine. Spavento . miasteczku pod Chartres. operując typowymi postaciami scenicznymi w ustalonych sytuacjach. Santiago de Compostela. 1913-27) Marcela Prousta. 1680 z rozkazu Ludwika Xiv. Oficjalna nazwa teatru od maja 1799: Theatre Francais (Salle Richelieu). ul. komedi frase:z) Komedia Francuska. des Fosses-Saint-Germain. dziś zwanym Illiers-Combray). W poszukiwaniu straconego czasu. w którym grywa się repertuar klasyczny. 'teatr aktorów zawodowych'. Truffaldino i Zanni. kulturalnej klasy średniej.jego własne środowisko bogatej. widowiska scenicznego rozpowszechnionego takŜe w in. commedia all'improvviso. wł. Concertgebouw . komedia improwizowana.. prowadzili: Willem Kes. w 1888). Orkiestrę. w Tuileries. Kolejne siedziby Komedii Francuskiej: ul. Zał. Ruzzante. łac.Combray . W.Dom Moliera. krajach w Xvi-Xviii w. 'idący razem. doradca cesarzą rz. A la recherche du temps perdu. ośrodek kultury muzycznej miasta i kraju (gmach projektu A. Richelieu w ParyŜu. Mengelberg. Jego zaląŜek stworzył w 1658 Molier (stąd pop. o sławie światowej.(wym. Commedia Dell'Arte .wł. subretka Kolombina. nazwa teatru . teŜ: Pulcinella. które przez resztę Ŝycia symbolizowały dla niego: pierwsza . towarzysz. dopuścił na scenę kobiety i uwolnił teatr od sztuczności wczesnego dramatu włoskiego. komedia włoska. konsertchebau) instytucja koncertowa z siedzibą w Amsterdamie (Holandia). gdzie narrator spędza dziecięce wakacje w domu dziadków (podobnie jak autor w dzieciństwie spędzał wakacje w Illiers. dostojnik zarządzający okręgiem administracyjnym. J. komedia ze scenariuszem.komes. zrywając z literackim tekstem.

markiza de Brinvilliers. wagą w drugiej ręce. mającego władzę sądowniczą nad przyległym okręgiem od X w. zob. Deirdre.(wym. Cite). gebouw 'budynek'. wiolonczela. uosobienie zgody wewnętrznej w państwie i w rodzinie. wł. przylegająca do Pałacu Sprawiedliwości. kult jej nabrał znaczenia w czasach niepokojów politycznych. kośc. Od 1948 Hofland Festival... dosł. 'wyznaję. Confiteor . Kondeusze.zob. zawiera pamiętny opis więzienia Conciergerie. zob. Maria Antonina po straceniu Ludwika Xvi. złoŜona z 4 scen Ŝycia paryskiego) Balzaka. do 1416. zamieniona w 1392 na więzienie palityczne. jedno z najstarszych na świecie i najbardziej osławionych. w najstarszej dzielnicy ParyŜa (zob. hol. zabójca Henryka Iv. skrzypce. w śrdw. straŜnika pałacu.: Ravaillac. rozwinięty przez Vivaldiego. Splendeurs et miseres des courtisanes. niedoszły zabójca Ludwika Xv. W czasach Rewolucji Fr. Handla i Bacha. Conchobar . panią du Barry.in.in.fr. Cuchulain. zw. konkordia) mit. łac. później bailli du palais. Concordia . Dantona. Concerto Grosso . kąsjerŜeri) część zamku królewskiego z Xiv w. 'zgoda'. powieść (1839-47. Conciergerie . w sztuce przedstawiana jako dojrzała kobieta z rogiem obfitości w jednej. a z gałązką oliwną. było tam mieszkanie urzędnika królewskiego concierge du palais. rz. Więźniami byli tam m. konozerto) typ koncertu barokowego. berłem a. Damiens.Bernard Haitink.(wym.(wym. Andre de Chenier i Robespierre'a. rz. internowano tam liczne osobistości przed zgilotynowaniem. Blaski i nędze Ŝycia kurtyzany .(wym. dosł. Conde ..-kat. Charlottę Corday. Kamila Desmoulins. 'StróŜówka'. 'wielki koncert'. prowadzących kontrastujący dialog z orkiestrą.. klawesyn). m. fr. Brandenburgia (Koncerty bmndenburskie). pierwsze słowo . spowiadam się'. zapoczątkowany przez Arcangela Corellego. wykonywanego przez grupę instrumentów solowych (zazw.łac. konkouar) w ulsterskim cyklu mitologii irlandzkiej król Ulsteru. złoŜonego z kilku części. słynna trucicielka..

odkrył Wyspy Cooka. 1419 z Wenecji przez Bliski Wschód do Indii. 1453. W 1776 wyruszył. 1728-79..). konkista) nazwa podbojów dokonywanych w Ameryce Środkowej i Południowej w Xv w.między wyspami Nowej Zelandii odkryta w 1769 przez J. odkrył Nową Kaledonię. Stanisława Przybyszewskiego. i Hernan Cortes.. gdzie został zabity przez krajowców. Neptun. (i port. zbadał wybrzeŜa Nowej Zelandii i wsch. Cook James . Wyruszył ok. a dzięki przestrzeganiu ścisłych przepisów diety i higieny uniknął szkorbutu. Junona. przez konkwistadorów. przez jaką absolut i wieczność się przejawia"..(wym. Minerwa. gdyŜ jest ona celem sama w sobie. podróŜnik wenecki. szczere wyznanie (czegoś). BoŜego Narodzenia i Hawajskie.ok. "kosmiczną metafizyczną siłą. Nowe Hebrydy.12 głównych bogów i bogiń rzymskiego panteonu: Jowisz. zbadał Ocean Antarktyczny. której nie moŜna ująć w Ŝadne karby. wraz z "Discovery". kuk). łac. conquistador 'zdobywca' od conquista 'podbój'. Mars. Cooka. Czerwone i Kair do Wenecji. Conquista . plagi dotychczasowych dalekich rejsów. wykazał błędność wieści o istnieniu wielkiego kontynentu płd. Cerera. uŜyć dla jakiejkolwiek idei. artysta zaś jest kapłanem. . Diana i Wenus. W 1768-71 na statku "Endeavour" wokół przylądka Horn do Tahiti. Confiteor . Merkury. Wulkan. dei Conti Niccolo . przyznanie się. który 3 razy opłynął świat. dotarł do Alaski i wrócił na Hawaje. Australii. zdobywca Peru. Apollo. magiem.umieszczony w pierwszym numerze 1899 krakowskiego "śycia" głośny program-manifest nowego redaktora. z których najwięksi byli Francisco Pizarro. zaborców hiszp. Consentes Dii . 1395-1469. 'bogowie zgodni (między sobą w radzie)'. Westa. negujący krępujące jednostkę więzy "umowy społecznej". Ŝeglarz i odkrywca angielski. "będzie nadal pielęgnowało święty Znicz Sztuki dla Sztuki". ok. rozumiejący sztukę jako jedyną twierdzę indywidualizmu". "śycie". przen. juŜ jako komandor "Resolution". następnie na Archipelag Malajski i z powrotem przez M. kończy Przybyszewski. W 1772-75 po raz pierwszy opłynął Ziemię z zachodu na wschód (na statkach "Resolution" i "Adventure"). zdobywców. głoszący skrajny indywidualizm.(wym. aby odnaleźć Przejście Płn..-Wsch. hiszp. zdobywca Meksyku. z Pacyfiku na Atlantyk.i nazwa modlitwy (spowiedzi powszechnej) na początku mszy. Cieśnina Cooka .

Benjamin Constant. kopę) zamek nad Jeziorem Genewskim w Szwajcarii zakupiony w 1784 przez bankiera Jacquesa Neckera. podtytuł fr. naprzód w Leicester w 1841. urozmaicanych wycieczkami na wieś a. Saint-Leon.grupa wysp na południowym Pacyfiku odkryta przez J.: A. ko. Zakochanemu w Coppelii młodemu Franzowi grozi śmiertelne niebezpieczeństwo z rąk Coppeliasa. 1808-92. który odtąd zastąpić miał jej paryski salon. Hoffmanna Piaskun (nm. . Corazzi Antonio . pol.. Coppet .: La fille aux yeux d'email 'Dziewczyna o szklanych oczach'). tytułowa postać baletu komicznego (ParyŜ 1870.in. Carrego. PodróŜ na Pacyfik . Cooka. Po jego śmierci firmę przejęli synowie. architekt dorencki.).najwyŜszy szczyt na Wyspie Południowej Nowej Zelandii. Coppelii. Warszawa 1882. w 1784) komandora Cooka z jego trzeciej i ostatniej podróŜy 1776-79. przedsięwziętej na polecenie lorda Sandwich. Jej wzorem jest Olimpia.. śycie w Coppet składało się z długich rozmów filozoficznych. sprowadzony do Warszawy przez rząd Królestwa Kongresowego w 1818 w związku z programem reform Ksawerego Druckiego-Lubeckiego.(wym. dwa tomy) komandora Cooka z podróŜy na morza Południa. dowcipnych. ojca pani de Stael (zob. Schlegel. literackich. ratuje sytuację.(wym. muzyka: Leo Delibes. przedstawieniami sztuk pisanych przez panią domu lub jej gości (bawili tam m. pierwszego lorda Admiralicji bryt. wzniosłych. Coppelia (wym. Jeden z najwybitniejszych twórców późnego klasycyzmu w Europie. libretto: Charles Nuitter i Arthur Saint-Leon wg nowel E. a na krótsze pobyty przyjeŜdŜał cały wielki świat kultury europejskiej). 1792-1877. Anglik. Wyspy Cooka .dziennik (ogłoszony pośmiertnie. potem w Londynie w 1852. przebywał w Polsce przez 29 lat. stworzona przez Spalanzaniego w Opowieściach Hoffmanna (1851) komedii J.Góra Cooka . pani Recamier. Cook Thomas . wyst. Barbiera i M. Po emigracji z Francji w 1792 i pobycie w Londynie osiadła w tym zamku. a do 1865 w większości stolic Europy. załoŜyciel pierwszego biura podróŜy. Der Sandmann) i Automaty (Die Automaten). Swanilda. ale na szczęście narzeczona Franza. przebrawszy się za Coppelię (obie role tańczy ta sama baletnica). sztucznym tworze Coppeliusa. A. PodróŜ ku Biegunowi Południowemu i dokoła świata w latach 1772-75 relacja (Londym 1777.).(wym. Sismondi. kuk). Młody wartogłów zakochuje się w czarującym automacie. T. choreogr. kotacc-i).

zob. 1807-74. przybył do Nowego Świata w 1504. Hipokrates. zdobywca Meksyku. Cortez uwięził .zob. Ivy League. zawierając przymierza z innymi plemionami indiańskimi.zob. Kornelia. Teatr Wielki. Cortes Hernan . Cordoba . Coriolanus . jak: Pałac Staszica. nienawidzącymi Azteków.zob.1485-1547. słynnej Malinche ochrzezonej Marina . przedsiębiorcy komunikacyjnego Ezry Cornella. Corpus Hippocraticum .zob. w 1519 wyruszył na wyprawę do Meksyku. charakterystyczne przez swe elewacje kolumnowe i monumentalne portyki. siedzibę Komisji Rządowej Przychodów i Skarbu. Corday Charlotte . Cornau Copiae . USA) zał. Po załoŜeniu miasta Vera Cruz ruszył przeciw stolicy Azteków Tenochtitlan (dziś miasto Meksyk). Cornelia . Kordowa.zob.(wym. Dworzanin polski. Fernando Cortez. otwarty 1868. 1824-25. 1820-23. Bank Polski. nazwany na cześć fundatora. Przyjęty przyjaźnie przez wodza Azteków. 1828-30.główne swe dzieła postawił w Warszawie. Po wylądowaniu udało mu się pozyskać usługi tłumaczki znającej język Azteków i Majów. Il Cortegiano . Montezumę.. w 1869. została kochanką i powiernicą Cortesa. został merem Santiago (Kuba). Koriolan. Cornell University . Marat. 1825-32.córki wodza azteckiego. przede wszystkim gmachy uŜyteczności publ. konkwistador hiszp. kornel) uniwersytet w Ithaca (stan Nowy Jork.zob. Amaltea (Róg). z której Majowie uczynili niewolnicę.zob..

usłyszawszy. córka pułkownika duńskiego. Hrabina Cosel Anna Konstanze . rządzonych przez swoich "capo". 30 Vi 1520) Hiszpanów zmuszono do ucieczki z duŜymi stratami. która od przemytnictwa alkoholu i organizowania prostytucji przeszła do organizacji gier hazardowych. nosząca . aby odzyskać władzę nad Meksykiem. wł. równieŜ: Madame de Cosel de Baranie NóŜki.(wym. 1680-1765. Cortes zdobył ponownie. Corvinus . która jednak nadal nie rezygnowala z prób odzyskania wpływu na Augusta. gdzie pozostała aŜ do śmierci. Film (1968) Jerzego Antczaka z Jadwigą Barańską w roli tytułowej. Choć obsypywany honorami. aby zostać faworytą Augusta Ii Mocnego.powieść (1874) J. W 1716 kazał ją uwięzić w zamku Stolpen.(wym. który w więzieniu został konfidentem policji) organizacji przestępczej w USA (powstałej w czasach prohibicji. kos-i) wł. 1920-33. Poznań 1933) Mozarta. W 1540 wrócił do kraju.zob. poŜyczki na 150% tygodniowo). pomaszerował na wybrzeŜe i zdołał nakłonić wojsko przeciwnika do przejścia na jego stronę. pol. Maciej (Korwin). W czasie "smutnej nocy" (hiszp. kouzel). 'tak czynią wszystkie (kobiety)' opera komiczna w 2 aktach (Wiedeń 1790. odgałęzień mafii sycylijsko-neapolitańskiej) liczącej kilka tysięcy osób zorganizowanych w 30 "rodzin" (gangów regionalnych). Ŝe gubernator Velazquez posłał następną ekspedycję wojsk. Jej (z pewnością uzasadniona) zazdrość i intryganctwo przyczyniły się do jej klęski: w 1712 król zerwał swe związki z piękną i dumną kochanką. I. Kraszewskiego. La Cosa Nostra . Uzyskała tytul hrabiny Cosel i przez 9 lat wpływała na politykę króla.. Cosi Fan Tutte . W 1535 odkrył Kalifornię. stolicę w następnym roku.(wym. Kraszewskiego. szantaŜy.. a Montezumę zabito. przy pomocy zastraszania. Hrabina Cosel . wg powieści J. szacherek polit. Tymczasem okrucieństwa dokonane przez jego zastępcę i rzeź dostojników azteckich wywołały powstanie. po czym.dawne przysłowiowe określenie kobiety z półświatka. rozwiodła się juŜ w 1699 z poślubionym w tymŜe roku ministrem saskim. Madmozel de Kozel . koza) nazwa (ujawniona po raz pierwszy w 1962 przez gangstera Joe Valachi. 'Nasza Sprawa'. infiltracji przemysłu i handlu oraz przekupstwa sądów i policji... wyst. lichwy (np. z amer. stopniowo tracił swe wpływy polityczne w Meksyku. handlu narkotykami w hurcie i detalu. baronem von Hoym.go i przez pół roku rządził w jego imieniu. noche triste. I.

Co słychać w górach . gdy tylko narzeczeni znikną im z oczu. Guglielmo i Ferrando) zaczną flirt z innymi. Szkoła kochanków. po zniesieniu klasztorów dzielnica mieszkaniowa. Coue Emile . kubertę). kawnt ga:dn) ang.w staropolszczyźnie zazw. Po dłuŜszym oporze siostry ulegają namowom rzekomych cudzoziemców i zgadzają się ich poślubić. libretto: Lorenzo Ja Ponte." Covent Garden . pedagog francuski. części dzielnicy.(wym. odnowiciel idei igrzysk olimpijskich i inicjator pierwszych nowoŜytnych igrzysk w 1896 w Atenach. od 1842 i po odbudowie w 1858 słuŜy operze. farmaceuta i psychoterapeuta francuski. napisana na zamówienie cesarza Józefa Ii.fr.podtytuł: La scuola degli amanti wł. młodzi oficerowie. mąjąca bawić i śmieszyć. rozpowszechnione prawdop. córa. spalony w 1808 i 1856. Córka . Zalecał pacjentom częste powtarzanie słów: "Co dzień i pod kaŜdym względem czuję się lepiej i lepiej. przy Bow Street. córka rzadkie. bo cosi fan tutte. 1857-1926. 'ogród klasztorny'. Koster. W scenie fikcyjnych zaślubin Albańczycy się demaskują. . jako bogatych Albańczyków. kuę).(wym.(wym. Po upozorowanym wyjeździe oficerów Don Alfonso wprowadza ich do domu dziewcząt w przebraniu. z największym w Brytanii targowiskiem jarzyn i owoców. Klasyczna opera buffa. dawny ogród klasztorny Westminsteru w Londynie. po czym następują wyrzuty i przebaczenie. równieŜ nazwa dawnego teatru. przest.zob. Ce qu'on entend sur la montagne. pierwszy poemat symfoniczny (1850) Ferenca Liszta. zbudowanego w płn. zaplanowana przez Inigo Jonesa. propagator psychologicznego środka uniwersalnego przeciw stresom Ŝycia współczesnego w latach 1920. Rzecz dzieje się w Neapolu w Xviii w. de Coubertin Pierre . Coster Laurena . 1863-1937. twórcy tej formy muzycznej. Ŝe siostry Fiordiligi i Dorabella (w których kochają się jego przyjaciele. dopiero pod wpływem czeskim (dcera). działającego w 1732-1856. mianowicie autosugestii. dziewka.. Cyniczny Don Alfonso zakłada się.

tzn. Saint-Georges i A. 34-5. wg Mat. 26. gdy wróciła do domu.. zmarła mając 12 lat. Mozaika posadzki katedry w Sienie (D. 18. 30. 8. ukochanej młodego . zwanej "córką pułku" (grenadierów napoleońskich).poemat symfoniczny opus 49 (1906) Sibeliusa na temat Kalewali (zob..(tj. wg Biblii.oratorium (1752) G. kto pierwszy wyjdzie z drzwi jego domu. a on "uczynił jej. Angot. "Dzieweczko. Marka. libretto: J. Ks. F. 215: "Pijawka ma dwie córki. pol.Córka Chananejki . Łuk.przełoŜonego bóŜnicy. 21. wg Biblii. rozmawiając z Poloniuszem. mówiące: 'Przynieś. Hndla. Córka kapitana . Córka Hetejczyka . Moabitów). Ŝe gdy będzie wracał z pola bitwy po zwycięstwie. na prośbę jej ojca Chrystus wszedł do jego domu i rzekł do zmarłej: Talitha kumi. wg Mat. opera komiczna (ParyŜ 1840. 5.. Córka Jefty . Abraham (Ofiara Izaaka). którą cytuje Hamlet w tragedii (2. 2) Szekspira. 11.obca kobieta. Jephta . Obraz Le Bruna. wyst. młodej dziewicy z Pohjoli (kraju na dalekiej północy).fr. 35. Beccafumi). nienasycony.. wg Biblii. Córka Jaira . sędzia izraelski Jefta z Gileadu. jak był ślubował". 9. wg Biblii. Marka. Idomeneusz. przez diabła.zob.ktoś bardzo wymagający. Sędziów. Bayard.i kazał jej dać jeść. Córka Ewy . (tobie mówię) wstań!". które stały się udręką dla Izaaka i Rebeki. por. Córka pułku a.ros.). Gen. o której względy ubiegają się trzej bohaterowie epopei. 1765). powitała go córka jedynaczka. córki Hetejczyków.wg Biblii. Maria . Ew. Fenicjanki mówiącej po syryjsku) z okolic Tyru i Sydonu dręczona była. Opera (Petersburg 1911) Cezara Cui wg Puszkina. 30-40. Ezaw poślubił Judytę i Basemat. tego ofiaruje Bogu na całopalenie. który walczył przez 6 lat z najazdami Amonitów (a. (w zbiorze Thomasa Percy Reliques of Ancient English Poetry. Ewa (Nieodrodna córa). 15. Florencja. La fille du regiment. Córka pijawki . 7. Jefta sędzia Izraela . Kapitanskaja doczka. Ew. Warszawa 1846) Gaetano Donizettiego. był tematem wielu dzieł art. przynieś!'" Córka Pohjoli . aby wyrzucił go z jej córki. o pięknej. 24.ballada staroang. czart juŜ był wyszedł. powieść historyczna (1836) Puszkina z czasów Katarzyny Ii i powstania Pugaczowa.. Ifigenia. Ten konflikt między miłością ojcowską a obowiązkiem relig. Córka pani Angot . Przypowieści. znajdy. Twardowski. liryczna historia młodej markietanki Marii. pasoŜyt. jej pogańska matka prosiła Chrystusa.zob. przed rozstrzygającą bitwą ślubował Bogu. 40. Uffizi.

muzyka róŜnych kompozytorów. Kotek myszki szuka. wiejska sielanka.(wym.: Dauberval (Volange).(wym. właśc. Córuleńku. Filipa Vi w jednej z najwaŜniejszych bitw wojny stuletniej. Córka źle strzeŜona . 1849-77. Crooka nad rzeką Rosebud i w bitwie pod Little Bighom pomógł Sitting Bullowi zniszczyć siły generała George A.. poległ od strzałów pieszych łuczników ang.-zach.. markiza chce ją wydać za księcia Craquitorpi.Tyrolczyka Tonia. został zastrzelony.początek popularnej Ŝartobliwej pieśni ludowej w formie dialogu matki z córką. wieś w Pikardii (płn. komiczny balet-pantomima (Bordeaux 1789. jako Akademicki Klub Footballowy "Cracovia" w 1906.poemat H.bank austriacki. jaki przetrwał w repertuarze światowym aŜ do naszych czasów. oficjalnie Crecy-en-Ponthieu. Francja). który tymczasem został kapitanem grenadierów. oskarŜony o planowanie powstania. takŜe przeciw białym. Hanuleńku. ok. 'Zwariowany Koń'. zob. Warszawa 1809). Hanuleńku. Taszunka Uitlo. dobrodziejku. Córuleńku. najstarszy balet. pani matko"). Edward Iii pokonał króla fr. zał. Kusza. wódz indiańskiego plemienia Oglala Sioux. która okazuje się córką markizy di Birkenfeld. Longfellowa. The Year of a Hundred Years . Kot ("Kot. libretto i choreogr. gdzie 26 Viii 1346 król ang. Songs of the Indian Wars . krejzy ho:s). oparł się próbom zmuszenia go do Ŝycia w rezerwatach. ang. Neihardta. Co w pokoju puka? Mamuleńku. prototyp komicznego "baletu z akcją". W. Crazy Horse . Custera.. "Cracovia" . pokonał w 1876 George A.najstarszy klub sportowy Krakowa. por. w której kwiat rycerstwa fr. którego bankructwo w 1931 stało się . La fille mal gardee. gdy bronił się przed uwięzieniem. kres-i). zdobył tytuł pierwszego mistrza Polski w piłce noŜnej (w 1921). Crecy . . kot. Credit-Anstalt . wzięli oni wtedy po raz pierwszy udział w działaniach wojennych na kontynencie wraz ze swymi "długimi łukami" (mierzącymi do 27m długości) przebijającymi z łatwością blachy zbroi rycerskiej.. jednak Maria sprytnie doprowadza do małŜeństwa z Toniem. w rok potem poddał się wraz z tysiącem Indian.fr.poemat (1925) Johna G. dowodził wyprawami przeciw Indianom Mandan i Crow.

Cremona . Amati. bohater spod Ivry (1590). Hotel Crillon . tzw.zob. Włochy) nad Padem. Skład apostolski.. uznała niepodległość Stanów Zjednoczonych. jeden z najsławniejszych francuskich dowódców Xvi w. przekonania. w śrdw. miejsce urodzenia Claudia Monteverdiego. a ciebie tam nie było'. w okresie późnego Odrodzenia szkoła malarska zał. symbol nicejsko-konstantynopolitański zawierający sformułowania ustalone na soborze nicejskim w 325. nazwany ku czci Crillona. kremońska szkoła lutnicza (zob. 1543-1615. stąd nazwa fortepianu. zatwierdzone na konstantynopolitańskim w 381. 'klawesyn z cichymi i głośnymi tonami'). przen. przyjaciel i towarzysz broni Henryka Iv. łac.. 'wierzę'. Po bitwie pod Arques. por. Cressida . w 1589. de Crillon Louis Balois de Berton . w Xvi-Xviii w. Crimen Laese Maiestatis . Cristofori Bartolomeo . fr. słynna z najlepszych na świecie skrzypiec. Krach (Giełdy). brave Crillon. włoski budowniczy klawesynów na dworze Medyceuszów we Florencji.pałac przy placu Zgody w ParyŜu.pierwszym sygnałem Wielkiego Kryzysu w Europie. część mszy bezpośrednio po Ewangelii. Zbrodnia (obrazy majestatu).zob. Henryk napisał do Crillona list. . symbol wiary. 1709 pierwszy fortepian młoteczkowy nazwał gravicembalo col piano e forte (wł. czyjeś poglądy. nous avons vaincu a Arques..miasto w Lombardii (płn. Ruggeri). dzielny Crillonie.(wym.1655-1731. znany ośrodek nauki. brał udział w wojnach religijnych. Troilus i Kressyda. et tu n'y etais pas.. Guameri. jako pierwsze państwo. kriją). którego jedno zdanie stało się przysłowiem: Prend-toi. przez Giulia Campi.wyznanie wiary.w chrystianizmie . uwaŜany za wynalazcę fortepianu. 'Trzymaj się. gdzie 6 Ii 1778 Francja traktatem przyjaźni. Credo . zbudowany przez siebie ok. wygraliśmy pod Arques. nazwany przez niego "najdzielniejszym z dzielnych". skład a. Stradivari.

a widząc Ŝal właściciela." Cudnów . Ósmy cud świata . Cuculain.zob.nm. ach! es geschehen keine Wunder mehr!. Cudowna (gwiazda) . Znaki i cuda .zob. bohaterów cyklu ulsterskiego mitologii irlandzkiej. Siedem. Krakowiak (Krakowiacy i górale). irl. gdzie wyrabiano takŜe szkło artystyczne w typie angielskim. głównym była obrona Ulsteru w pojedynkę przed swym wojskiem Ulster. jeden z gł. 3: "RozmnoŜę znaki i cuda moje w ziemi egipskiej. ne.przemiana wody w wino. Kryształowy (Pałac). znaczące 'pies Culana'). kahulin). Ex. np.zob. aby uprowadzić Brązowego Byka z Cuailgne (wym. Mira Ceti. z jego licznych czynów bohaterskich. Szkło (polskie).zob. Ach! cuda juŜ się nie zdarzają więcej! . króla Ulsteru. 7. bratanek Conchobara..zaprzęg składający się z sześciu (a. Gody (w Kanie). które zaskarbiły mu miłość wielu kobiet. miał Ŝyć w I w. z prologu Dziewicy Orleańskiej (1801) Friedricha Schillera. celtyckim Achillesem. Jerzy Sebastian Lubomirski i Stanisław Rewera Potocki. SSRR). Cudowny mandaryn . huta szkła załoŜona w 1755-78 przez Prota Potockiego. zob.. 3 Xi 1660 zmusili tu do kapitulacji otoczone wojska moskiewskie dowodzone przez Wasila B.zob. Osiem. niekiedy czterech) koni . Siedem wdów świata . wojownik czasów pogańskich. Mandaryn.zob. Cuchulain . Cu Cullin. Szeriemietiewa. Cud w Kanie Galilejskiej . Cudowne dziecko .(wym. Setanta. jako dziecko zabił straszliwego psa kowala Culana. zob. kulej).w wielu miejscach Biblii. zw. Cud mniemany . Cu Chulainn. Cug .Crystal Palace . Cud.zob.miasto w obwodzie Ŝytomierskim Ukr. sam wziął na siebie rolę jego psa łańcuchowego (stąd jego imię. Dziecko.

wojsk. amer. (A. czwórki typem. wybrani z kraju i zagranicy. pluton. Cyrusie Curtis. Ŝonę skrzypka Efrema Zimbalista. Curtis Institute of Music . w 1924 w Filadelfii przez fundatorkę Mary Louise Curtis Bok.(wym. Cullinan .ok. dobranych w pary a.in. katy) zob. rasowych a. z których jedną nazwano jego imieniem. 24 Vi 1866 zwycięstwo arcyksięcia Alberta nad wojskami króla włoskiego Wiktora Emanuela Ii. szeregi (wojska).. zaprzęg. por. Curtius . Ŝeglarz portugalski. Kurcjusz. późn.wyjazdowych.wodze. 1540. są wszyscy stypendystami. instytutu. Mickiewicz. pasy rzemienne połączone z wędzidłem. "Cutty Sark" .) Cugle .(wym. ok. maścią itd. którymi jeździec kieruje wierzchowcem. wzrostem. a od 1926 dyrektorem. był wielki pianista polski Józef Hofman). w 1924-38 profesorem. wydawcy prasowym. Risorgimento). 1460 .(wym. a uczniowie. walczącymi po stronie Prus w wojnie prusko-austriackiej. orszak. podrasowanych.zob. Włochy). zał. Tam O'Shanter. Niech zaciągnie się drugi w księdza Kiejstuta cugi. Zug 'ciąg.(wym. kunja). odkrył 3 wyspy wulkaniczne na płd. nazwana po jej ojcu. wykładowcami są głównie wirtuozi (m. Lejce.zob. przeciąg'. Diamenty. najwaŜniejszą swoją podróŜ przedsięwziął w 1506. z nm. wyruszając w 15 okrętów do Indii. Trzech Budrysów. nazwa słynnego klipera (szybki handlowy Ŝaglowiec rejowy) zbudowanego w 1869 w Brytanii dla . Atlantyku. Custozza . gdzie odbyły się 2 bitwy: 25 Vii 1848 zwycięstwo generała austriackiego Radetzkyego nad wojskami Sardynii pod dowództwem króla Karola Alberta (zob. Niechaj tępi KrzyŜaki psubraty. 16-17. kustocca) wieś koło Werony (płn. da Cunha Tristao . dawn. ku:tis institju:t ow mju:zyk) jedna z najsławniejszych uczelni muzycznych USA. pluton.

pod Burgos. a kiedy spotwarzony przed nim przez wrogów musiał opuścić dwór. nadaje młodemu Cydowi całkiem nowe.. W 1074 poślubił Jimenę Diaz. króla Kastylii. splądrowanej przez Pizarra po wkroczeniu do stolicy Inków w październiku 1533. Od 1954 wbetonowany przy molo Greenwich w Londynie jako ośrodek szkoleniowy Marynarki Handlowej. (Cronica rimada).mauretański przydomek (arab. po 9-miesięcznym oblęŜeniu. krewną króla. sayyid 'pan') rycerza kastylijskiego Rodrigo Ruy Diaz de Bivar. zbuntowanym przeciw ojcu. Xv w. wychowywał się tam razem z infantem Sancho i został pasowany na rycerza. Cuzco . starając się jednak ciągle wrócić do łask Alfonsa Vi. Szczytem jego kariery było zdobycie dla siebie Walencji w 1094.. pałaców i świątyń. 1140) epickiej poezji hiszp. potomkami plemion pre-Inków.. Ur. Ruiny pałacu Manko Kapak. zwany teŜ Mocedades de Rodrigo hiszp.hiszp.. którego radami gardzi.przewoŜenia herbaty z Chin (i opium do Chin). W pobliŜu miasta ruiny wielkiej twierdzy Inków Sacsahuaman i obserwatorium astronomicznego Kenko. 'Poemat o Cydzie'. wysłany jako chłopiec na dwór Ferdynanda I. Cwał . Liczne pozostałości budowli Inków. Po zamordowaniu Sancha na tron wstąpił jego brat i wróg. przeszedł na słuŜbę nowego króla. co powstrzymało ekspansję Almorawidów w Hiszpanii. w 2 redakcjach: jedna prozą. Peru. Rodrigo. któremu nie chce słuŜyć. Cantar de Rodrigo . szkoc. co mu się w końcu udało. Cyd . i królowi. wstąpił jako kondotier do armii mauretańskich władców Saragossy.hiszp. którego indiańscy mieszkańcy są prawdop. który przepłynął 363 mile w ciągu jednego dnia. Gdy Sancho wstąpił na tron. Koń (Chody). . 1030-99.. Cyceron . Koń Cyda nazywał się Babieka (Bawieka). świątyni słońca Coricancha bogato zdobionej złotem. fantastyczne rysy. Cicero(n). z pocz. najstarszy zachowany dokument (z ok. mianował Cyda dowódcą wojsk walczących z Maurami. 'Poemat o Rodrygu'. bohatera narodowego. kusko). ok. prawdop. 'Młodość Rodryga'. Cantar de mio Cid .). wg legendy przez Manko Kapaka. zał.(wym.zob.zob. zwł. Alfons Vi. 'krótka koszulka'. które zostaną przejęte przez dalszą twórczość ludową i literacką: staje się młodzieńcem hardym. Cusco. opublikowany w 1779. miasto w płd. druga wierszem. pierwszego władcę Inków. który łączył bohaterstwo na polu walki z brakiem skrupułów w polityce. Na murach świątyni zbudowano klasztor Santo Domingo. czyni z Cyda ideał rycerstwa chrześcijańskiego i hiszp. zwanego przez Hiszpanów Campeador (zob.

Las mocedades del Cid i Las hazanas del Cid . libretto: Emery. Cascales. który spoliczkował Don Diega. z węg csiga. Wyspiańskiego (wyst. z 1802. słynny przekład J. Cydzyna .: V. litera X. huzarskich). normom społecznym. 91. podcyfrować. Warszawa 1662) Pierre Comeille'a.. Cyganeria . ozdoba. deseń. G. Arabia. góralskich. Pan Tadeusz. pętlowa ozdoba spodni (np. a . inicjały imienia i nazwiska. Wiersze hiszp. Opera (ParyŜ 1885) Masseneta. w cyfrę. Cyfrować . przekład Jana Andrzeja Morsztyna (Zamość 1660) i adaptacja St.zob.uŜywane dziś powszechriie. prowadzących Ŝycie nieregularne. monogram. nm. tj. sztuki (1618) Guillena de Castro. Cyfra . waŜyć za cyfrę . Drewniany. de Zarate (wg Tirso de Moliny). 1830 ParyŜ romantyków. i synowskim obowiązkiem zmycia hańby swego rodu krwią ojca Jimeny.przest.) Cyga ..tragikomedia (ParyŜ 1636. Cyfry arabskie . M. 1666 = Mdclxvi. Herdera sztuki Castra na jęz. L.: Fr. sznurowa. fr. de Heredia. obowiązującym poglądom estetycznym.bohema. oparta bezpośrednio na sztukach Castra. w cyfrę powiązany płotek. Mickiewicz. indywidualistyczne. Hugo.. haftować. Gallet i E. być niczym. zerem. Cyfry rzymskie . wyraŜające protest przeciw konwenansom.zob. drobny. niekiedy ekscentryczne.uŜywane przez staroŜ. wyst. zero. córki Don Gormasa. ornament. podpisywać dokument swoimi inicjałami. Zorilla. w literę X. ojca Rodryga.zdobić ornamentem. Rzymian (i w pewnych wypadkach współcześnie) znaki graficzne liczb będące kombinacją niektórych duŜych liter alfabetu łac. człowiekiem bezwartościowym. 1. dawn. J. zob.hiszp. Fryga. znak graficzny liczby. luźne ugrupowania artystów. 1907). 'Czyny bohaterskie Cyda'. Leconte de Lisle. Cyd . J. Jej tradycyjnym ośrodkiem był od ok.dawn. np. Być cyfrą. pol. Cedynia. konflikt bohatera rozgrywa się między jego miłością do Jimeny. (A. F. Blau wg Corneille'a i Castra.

Zigeunerliebe.fr. Cygeńska miłość . Synowie ziemi (1904-11) Stanisława Przybyszewskiego i Wspólny pokój (1932) Zbigniewa Uniłowskiego. Opera (1897) Leoncavalla wg Murgera.La Boheme. wyd. ale zakochuje się w grajku. sentymentalny opis trudnego Ŝycia i niepewnej. wyst. popr. naleŜące do "Scen z Ŝycia paryskiego" Komedii ludzkiej. lecz hulaszczej egzystencji malarzy i literatów (takich jak autor sam). dzieła zapomnianego.fr. "Cyganeria warszawska" . Bardziej znani z nich: Roman Zmorski i Włodzimierz Wolski. wyd. rusza dalej w świat. przez czas krótki sympatyzowali z nimi Norwid i Lanartowicz. niŜej) i młodopolski Kraków (Stanisław Przybyszewski). szlachcic ze wsi Cygany (woj. "filistrów" i świata salonów.tradycyjna nazwa gromadki literatów i malarzy warszawskich. istniejącej w okresie ok. Król cyganerii . 1840 (Cyganeria warszawska. 2. wg Murgera. opera (Turyn 1896. nie umiejący pisać autor podyktowanej z pamięci ksiąŜki Myślistwo ptasze. córka bogacza Dragotina. poetyczny.jedna z najpopularniejszych kompozycji skrzypka-wirtuoza hiszp. zob. Zorika. powieść (1848. Lwów 1901) Pucciniego. w którym się opisuje sposób dostawania wszelakiego ptaka (1584). Pabla Sarasatego. 1845) Balzaca. Sceny z Ŝycia cyganerii . ma poślubić Jonela. wojnie światowej znów ParyŜ egzystencjalistów. por. libretto: Luigi Illica i Giuseppe Giacosa. La vie de boheme (1849) Teodora Barriere.nm. 1844-1908. dedykowane Heinemu. 1920) Henri Murgera. Stworzyła liryczną legendę o cyganerii Montmartre'u i Dzielnicy Łacińskiej ParyŜa. Cyganeria .fr. pol. cechowały ich zainteresowania ludoznawcze. związana z wyjazdem Norwida za granicę.Xvi w. Melodie cygańskie . jak na Cygana przystało. Mimi. dramatyzacja powieści Murgera. Zawiera ono porady łowieckie. Cygański. odkrytego w 1836. opowiadanie (1840.. Ośrodkami polskimi były: Warszawa ok. płockie). Un prince de la boheme. który jednak. operetka (1910) Franza Lehara. pol.później Wiedeń i Berlin modernistów. po 2. powieści: Próchno (1903) Wacława Berenta. Cyganie Jozsim. opisy Ŝycia ptaków i krótkie. śycie cygańskie . Sztuka (1912) Adolfa Nowaczyńskiego. W utworach swoich wyraŜali pogardę dla konwencji obyczajowych. Scenes de la vie de boheme. myśliwy-ptasznik. por. wierszowane portreciki 173 .. 1838-43. Cygański Mateusz .

słynny cykl ludowych historycznych pieśni serbskich. po którego upływie fazy KsięŜyca przypadają na te same dni miesiąca.. Graala. łączących się z sobą formalnie a.) 15 Vi 1389. cykl tebański. i in. pne. a. kyklos 'krąg.zob. cykl Metona. w których powtarzają się serie zjawisk następujących po sobie w określonym porządku. dramaturgii i sztuki gr. cykl sonetów. Cykl karoliński .). a.zob. np.. obrazów. Cykl słoneczny . tworzących zamkniętą całość.łac. pieśni serbskich i chorwackich. skupiona wokół szczególnie znanych mitów.. cykle sag śrdw. w znacznej większości zaginiona twórczość cyklików gr. po którego upływie dni tygodnia przypadają na te same dni miesiąca. .ogólna nazwa poematów i romansów późnego średniowiecza i początku epoki nowoŜytnej aŜ do Cervantesa i Ariosta. których tematem jest bitwa na Kosowym Polu (zob. mających ze sobą luźny związek. Cykl Kosowa . związany z tragedią Edypa i jego rodu. Cykl . koło'. zwł. łączących się tematycznie z dziejami oręŜa i uczuć miłosnych rycerzy króla Artura poszukujących św. np. Cykl epicki grecki . Artur. okres 28 lat. treściowo.zob. Cykl bretoński . hist.(2) zespół utworów art. wyŜej Cykl bretoński.z Viii-Vi w. poematów bohaterskich itp. cyclus solaris. okres 19 lat. będąca w literaturze gr. z przygodami Tristana i Izoldy i innych związanych z nimi osób. uzupełniający i rozwijający treść Iliady i Odysei Homera. Cykl legend arturiańskich a. dotyczących Marka Królewicza (zob. kwarfetów. Chansons de geste. poetów cyklicznych..cykl lud.(1) okresy czasu. Cykl platoński zob. Cykl Marka Królewicza . Cykl .. Okrągłego Stołu . Ulster.gatunków (w nomenklaturze autora "narodów") ptasich. z gr. Platon. ogromna. cyclus lunae decemnovennalis. waŜnym źródłem tematów dla poezji. Cykl księŜycowy. który odkrył go w 433 pne. łac. Cykl ulsterski . od imienia astronoma gr. np. cykl trojański.

l. Wulkan i cyklopi . gr. równi bogom. jedyny zachowany egzemplarz tego typu sztuki: Sylen z satyrami. Kniaźnina. Wenecja. kymbalon. Polifem. choć jednoocy. 9. Cyklop . pol. grotów do strzał dla Apollina i Artemidy. niekiedy składany (szapoklak).mit. pochodzenia wschodniego. 9. z niewielkim płaskim a.Pyracmon). z gr. Wg Hezjoda (Teogonia. w Xix w. Z uwagi na ich wymiary staroŜytni przypisywali ich powstanie cyklopom. D. Argos. palcatkami). Wyrokiem sądu ludowego w Atenach Sokrates (zob. którymi otaczano grody warowne (Tyryps. a potem Odyseusz z towarzyszami w niewoli u cyklopa Polifema. U Homera jest to dziki lud pasterski. zbroi dla herosów. spotykany często w kapelach węgierskich. Ge): Brontes ('grzmot'). w międzywojniu noszony jeszcze przez dyplomatów i kominiarzy.szalej jadowity.potęŜne mury z okresu kultury egejskiej (wznoszone z olbrzymich bloków kamiennych. z gr. w Xviii w. Pałac DoŜów. Mury cyklopie (cyklopowe) . kryty jedwabiem. Cymbały . zob. strunowy uderzany (pałeczkami drewnianymi. bez rządu i praw. zwój'. ulubiony zwł. Cylinder . 149) byli trzej cyklopi. obecnie ludowy. i plastyki antycznej. .poj. por. do jazdy konnej. Odyseja. jednoocy olbrzymi. Kyklops 'cyklop' dosł. synowie Nieba (Uranosa) i Ziemi (Gai. silnie trująca roślina zielna wieloletnia z rodziny baldaszkowatych.obraz (1578) Tintoretta. z łac. Ŝyjący w jaskiniach na dalekiej wyspie (zidentyfikowanej później jako Sycylia). dopasowanych do siebie. okrutny i ludoŜerczy. do 1914. cicuta 'trawa trująca'. podgiętym rondkiem. Z gr. Ulubiony temat lit.instrument muz. 106. budowniczowie prastarych fortyfikacji. Mykeny). u Wergiliusza . niegdyś bardzo popularny'. Fr. Sielanka Teokryta. pomocnicy Hefajstosa. tł. nie łączonych zaprawą). Steropes ('błyskawica') i Arges ('błysk'. w kształcie płaskiej skrzyni z naciągniętymi metalowymi strunami. powszechne męskie nakrycie głowy w Europie. słuŜąca jako ochrona głowy przy upadku z konia. kylindros 'walec. Cykuta .dramat satyrowy Eurypidesa. przez śydów i Cyganów.Cyklopi . humorystyczne ujęcie epizodu z Odysei. o których istniały co najmniej dwie tradycje. 'krągłooki' od ops 'oko'. część kostiumu sport. świetni kowale piorunów dla Zeusa.) skazany został na śmierć przez wypicie soku z kłączy cykuty za "nieuznawanie bogów" i "deprawowanie młodzieŜy".sztywny kapelusz męski w kształcie walca róŜnej wysokości. Homera.

córkę króla Cymbelina. 12. bydlę'). (A.-nm. 2. zakąska'. córka księcia mazowieckiego Ziemowita Iv. z jid. przyczyniła się do wzrostu wpływów polskich na dworze wiedeńskim. Boccaccia. Cymbelin . Ŝart. siostrzenica Jagiełły. 641-42.jedna na Cypr. i obie małŜeńskie juŜ pary wracają do ojczyzny . wręcza Postumowi. jako dowód zdrady. Tępy i głupi Cypryjczyk Cymon (tzn. zuomuesse 'przystawka. doskonała. zmarły tuŜ przed inwazją Rzymian. 1395-1429. Cymbelin . Winowajcom wreszcie przebaczono.ok. gdzie dostaje się do więzienia. z którego uwalnia go Lysimachus. jedyna w swoim rodzaju. Boccaccia. 40 ne.sztuka (ok. Cyniczny Jachimo zakłada się z Leonatem Postumem. którą potem. która jako alegoria moralna cieszyła się w Xvii w. bogaty i potęŜny władca.. 1. król Brytanii ok.gniotła palcami orzechy. coś dobrego' od śr.) Cymbarka . z tematem zakładu z opowieści o Ginevrze Nieszczęścia poczciwej białogłowy w Dekameronie. księŜniczka mazowiecka. . która płynęła statkiem do swego narzeczonego Pasimunda na Rodos. łącząca fragmenty pseudohistoryczne. kompot. matka cesarza Fryderyka Iii i babka Maksymiliana I. Zagnany wiatrem dopływa do brzegów Rodosu. Obaj porywają Ifigenię i Kassandrę w trakcie ich wesela i uciekają z nimi na Kretę.para bohaterów z opowieści Podwójne porwanie z Dekamerona. Porywa na morzu umiłowaną. zakochany w Kassandrze. Pan Tadeusz. pot. (zwł. Ale Ŝaden z nich nie śmiał zagrać przy Jankielu. Ifigenię.-g. 'bałwan. 9. 1610) Szekspira. Ŝona księcia austriackiego Ernesta śelaznego Habsburga. zobaczywszy po raz pierwszy w Ŝyciu przejrzyście odzianą piękną dziewczynę. w wyraŜeniu: sam cymes) rzecz wyborowa. rywala Jagiełły do ręki królowej Jadwigi. narzeczonej brata Pasimunda. 'deser. Cymon i Ifigenia . wielką popularnością. 5. Nie mogąc przełamać jej oporu. swobodnie zaadaptowane z Kronik (1577) Holinsheda. kradnie z jej sypialni (dokąd się dostał w kufrze) bransoletę.Było cymbalistów wielu.przest. Była jedną z najsilniejszych Polek . Cymes . a przy tym słynęła z urody. wbijała dłonią gwoździe w grube deski i łamała podkowy. druga na Rodos.. Ŝe nakłoni jego Ŝonę Imogenę. Po szeregu skomplikowanych perypetii wszystko się dobrze kończy. Mickiewicz. zakochał się w niej i dzięki temu uczuciu nabrał rozumu i wykształcenia. do zdrady małŜeńskiej.Cunobelinus.

z łac. Akademia. rosnące w krajach. tuŜ przed ich demobilizacją po wojnie o niepodległość. gdy. Kynthos) na wyspie Delos na M. w Azji i Ameryce Płn.drzewo iglaste o wysmukłej. gdzie wykładał Antystenes. Egejskim. Cyntia.człowiek nie uznający wartości powaŜanych w jego środowisku a. od gr. a po 16 dniach zrezygnował z dyktatury i wrócił do pracy na roli. Claira. zazw. Pies (Scypion i Berganza). do 30-407m wysokości. Rzymian uwaŜane za symbol Ŝałoby.zob. znany w śrdw. orał swoje pole. zawiadomiono go. Nazwa od ateńskiego gimnazjum Kynosarges. grupie. a. przemianowane w 1790 ku czci gen.instrument muz. Cyncynat pokonał Ekwów. konsul w 460. pne. .ang. w 458. Cynik . zakrzywionej rurze. Cypion i Berganza . staroŜ..) i rozwijającej się w Grecji i w Rzymie do Iv w. góry Cynthus (gr. St. odwagi i surowości obyczajów. cincinnatus 'kędzierzawy'. od jej miejsca urodzenia. niekiedy gardzący wszelkimi zasadami i wartościami. sposoby postępowania i autorytety.miasto w Ohio (USA).. śródziemnomorskich. Epikur (Ogród)..Cyncynat . a jego gałęzi uŜywano przy pogrzebach.w której Diogenes (zob. wg legendy. w odmianie ozdobnej o koronie piramidalnej. JuŜ u staroŜ. lekcewaŜący szanowane instytucje. stoŜkowatej koronie. przydomki Artemidy (Diany). jednym z nich był Tadeusz Kościuszko. choć szczegóły jego kariery wzięte prawdop. Serpent). kyon 'pies'. Beczka cynika . z poezji lud. załoŜonego w 1783. ośmiokątnej. zwolennik filozoficznej szkoły cyników zał. Rzymianin z V w. Cyprys . The Cincinoati . Ŝe został obrany dyktatorem w wojnie z Ekwami.) miał mieszkać a. prezesa stowarzyszenia Cyncynatów. z której miał wykładać. budowany w róŜnych wielkościach (zob. dawn. Cincinnati . gr. por. 'Cyncynaci'. Delia . Dziś hodowane w parkach i na cmentarzach płd... członkowie stowarzyszenia oficerów armii amer. cupressus.Lucius Quinctius Cincinnatus.mit. ne. Europy. uŜywany jeszcze w Xviii w. przez Antystenesa z Aten (zob. łac. Cynk . dęty o prostej a. zwł. Stoa (Poikile). Losantiville. Wg tradycji był symbolem rzymskiej prostoty. postać historyczna.-rz. cnoty.

StrzeŜ się. (O. przed zefirem czoła nie ugną. Z wysokich Parnasów. 6. 302. potem próŜny kweres. 1619-55.poetycki dramat płaszcza i szpady (ParyŜ 1897. (w b. cytat ze staropolskiego poloneza.I cyprysy mają swe kaprysy . (dziśŜart. mego losu godła. zaborze ros. ateista. Cyrograf . WszakŜe i cyprysy mają swe kaprysy. o zainteresowaniach naukowych. Nasz poseł Mefistofelisz Do wymiany traktat poda. Dan w Erebie. wolnomyśliciel. (A. pol. w bajkach i lit. cirographum. dowiedziawszy się. z łac. komedii Le Pedant joue (1654). wyst. w sztuce przedstawiony jako gaskoński szlachcic o czułym sercu mimo komicznego wyglądu (nos!).) . oraz dwóch powieści fantastycznych wyd. po polsku pod wspólnym tytułem Tamten świat (1956). Parnas. A za zgodność: Hadramelach.) własnoręczne zobowiązanie na piśmie. Por. dla jej dobra bohatersko pomaga rywalowi.dawn. Cyrano de Bergerac . w szabas rano. Cyrkul . Rycerski Cyrano. Tukaj albo Próby przyjaŜni. zazw. duchowe za Ŝycia. oddający mu duszę po śmierci w zamian za róŜne dobra materialne a. obwodu.skąd Molier zaczerpnął przesłowie: "Po kiegoŜ diabła łaził na ten statek?" (w Szelmostwach Skapena. pojedynkowicz.) Cyrano De Bergerac Savinien . circulus 'koło. 2. Tak ma stać się: Lucyferes. poznaj gałąź cyprysową. Mają jednak chwilę. 2. Odkrywa jej swą miłość i rolę w tej sprawie dopiero na łoŜu śmierci. relacjonujących podróŜ na KsięŜyc i w okolice Słońca ogłoszonych po śmierci autora w 1656 i 1661.) komisariat policji. nr 33. Jeśli na to się ośmielisz. ze śrdw. okręgu. kartezjanin. paryŜanin.przest. część obszaru większego miasta. Mickiewicz. zarząd dzielnicy. Ostrzegliśmy o fortelach. Dziady.) Patrzypatrz się lepiej. łac. Własną ręką podpisano. To pamiątki rozstania. Kolber. część Iv. 11).(wym. oryginał. Mickiewicz. okręg. Ŝołnierz. kontrakt spisany z diabłem. obwód'. pisze dla niego listy miłosne do niej i śpiewa serenady pod jej balkonem.o groteskowej powierzchowności (osławiony nochal). autor satyrycznych Listów (1654).zwrot przysłowiowy. 214-15. Ŝe się nagną mile i nawzajem na siebie mrugną. pakt. tragedii Śmierć Agrypiny (1653). 173-182. Łódź 1898) Edmonda Rostanda. Ŝe zaszła zgoda. berŜerak). wychowanek College de Beauvais. pisarz. a gdy przyjaciel poległ. Ŝe jego umiłowana Roksana kocha innego. nie daje przez 15 lat wygasnąć jej uczuciu do zmarłego. Dla znaku. (A.

z inicjatywy grupy Skamandra.zob. aby pozostawił jej kraj w spokoju i wrócił do domu. felczer. wydawany w Warszawie w 1926-34. Krezus. nauczyciel muzyki Rozyny. wydać za mąŜ. Cyrus Ii Starszy (Wielki) . Bartolo. golibroda. niepowstrzymany gaduła i natręt. cheirourgos 'rękodzielnik'. Podbił Medię. Syrię i Palestynę. cudak. później Jerzy Paczkowski. aby zwrócił jej syna i wycofał się bezkarnie. na wysokim poziomie artystycznym. Der Barbier von Bagdad. W rozstrzygającej bitwie Massageci pobili Persów. zajął Babilonię.gr. opera komiczna (Weimar 1858) Petera Comeliusa.fr. dziś cyrulika). komediaprozą (ParyŜ 1775. oddając cześć Mardukowi w Babilonie. ich królowa Tomyris wzywała go kilkakrotnie.nm. Kyros. wyd. cyrulik Abul Hassan. którą więzi i chce. Szanował zwyczaje i religie miejscowe. Warszawa 1781) Beaumarchais'go (nosząca podtytuł: Daremna przezorność). Lidię. Cyrulik sewilski (wł. Cyrulik z Bagdadu . pokonanym okazywał łaskę. wyst. Cyrus . Il barbiere di Seviglia) opera-buffa (Petersburg 1782) Giovanniego Paisiello. doktor i stary zrzęda. którym. "Cyrulik Warszawski" tygodnik satyryczno-polit. libretto: Giuseppe Petrosellini wg Beaumarchais'go. Cyrulik sewilski . wbrew jej woli. balwierz. zobaczył Rozynę i zakochał się w niej z wzajemnością.Gdy Cyrus najechał ziemie Massagetów.Cyrulik . Wtedy wysłała herolda do "niesytego krwi" króla. z dynastii Achemenidów.. na zdobywanych ziemiach witano go jak wybawiciela. pol.dawn. 1780. Zginął w czasie wyprawy przeciw plemionom scytyjskim w dorzeczu Amu-darii. Cyros i Tomyris . Le barbier de Seville. król perski od 550 pne. bo inaczej nasyci go krwią. Całym swym państwem rządził mądrze i tolerancyjnie. Cyrus i Krezus . pers. w walce z Massagetami. przy pomocy pomysłowego Figara (dawniejszego sługi hrabiego. załoŜyciel państwa perskiego. choć nie wiedziała. w 529. mimo woli pomaga zakochanemu Nureddinowi w zdobyciu pięknej Margiany. jest opiekunem Rozyny. młody grand hiszpański. Hrabia Almawiwa. faktycznym redaktorem był do 1932 Jan Lechoń. on jednak prowadził dalej działania wojenne i zdołał nawet podstępem wziąć jej syna do niewoli. Almawiwa doprowadza do ślubu z Rozyną pod samym nosem Bartola. Krush. Don Bazylio. a zarazem pozwalając śydom na powrót z niewoli babilońskiej i odbudowę świątyni jerozolimskiej. chirurgicus z gr. Komedia ukazuje sposoby. kim on jest. pol. libretto kompozytora. prawdop. z łac. Asyrię. pomaga Bartolowi w jego zamiarach. podstępny łotr.

gr.melodramat Pietra Metastasio. samodzielna twierdza panująca nad miastem. Gal..-macedońskiego okolic Sołunia (Salonik).dawn. 827 . Kyrou paideia.święci. twórca państwa perskiego.alfabetyczne pismo słowiańskie oparte na gr. wykwintny portret Ludwika Xiv w pseudohistorycznym kostiumie. jam Cyrus. w 1098 w Citeaux (łac.. z wł. Nie Ŝałuj mi tej odrobiny ziemi. powstałe w Ix-X w. Budapeszt. ukazuje Cyrusa jako idealnego władcę idealnego państwa. cittadella zdrobn.powieść heroiczna (1649-53) Madeleine de Scudery. pol.. powieść Ksenofonta (wyd. 869. która kryje me zwłoki". Cyropedis .twierdza zbudowana w Warszawie na rozkaz cara Mikołaja I w 1832-34 po upadku powstania listopadowego na terenie konwiktu pijarów i wokół koszar gwardii pieszej koronnej z Xviii w. a głowę jego Tomyris włoŜyła do bukłaka pełnego krwi. Cystersi . Luwr. stąd nazwa) w Burgundii (Francja) przez św. na podstawie narzecza płd. aby wreszcie napił się do syta. od cittade 'miasto'. Cytadela . Xviii w. Artampne ou le grand Cyrus . monarchii absolutnej.-cerkiewno-słow. Grobowiec Cyrusa . Ciro riconosciuto . zdaniem autora.. Cyrylica . Cyryla (stąd nazwa). załoŜ. 1929). głagolicę (zob. wraz z Metodym ułoŜył najstarszy literacki język słowiański (zwany starosłowiańskim a. "apostoł Słowian". uŜywane w części zabytków st. tj. i in. ok. w Bułgarii. Angeliki Kaufmann."Przechodniu. w Polsce od 1140. bracia: Cyryl (Konstantyn). majuskule. Cytadela zahamowała rozwój miasta w kierunku .). Plutarch. Obrazy: Rubensa. Roberta. staro-cerkiewno-słowiańskim) w celach misyjnych..katolicki zakon kontemplacyjny. ParyŜ. Cyryl i Metody . Napis na grobie Cyrusa . 69. zburzono teŜ zabudowę dawnego śoliborza. Aleksander Wielki. przełoŜył na ten język Biblię i wraz z Metodym wprowadził go do liturgii. Cistercium.w Pasargade (pierwszej stolicy Persji. utworzone przez jednego z uczniów św.zginął.ok. stworzył najstarsze pismo słowiańskie. Nar. dziś w ruinie) zachował się i jest czczony jako świętość narodowa Iranu. oddzielony od benedyktynów. Cyadela warszawska .

Kytera. Cywilizacja. (w Polsce od Xiv do Xviii w. Cisioianus. zwł. Cytara . Oddział Muzeum Historii Polskiego Ruchu Rewolucyjnego. strunowy szarpany. kithara. później takŜe tłumaczony na języki narodowe i układany w niezliczonych odmianach stosownie do lokalnych potrzeb. od Circumcisio Domini łac. Europie. W Xix w..skr. z łac..zob. rosły baran wołoski. ale najpopularniejszy w Xvi . 'Obrzezanie Pańskie'.) przyniósł naukę czytania i pisania. płaskim korpusie rezonansowym i dość długiej szyjce. kithkra. ze śrdw.konnej jazdy. praktyk religijnych itd. . czoban 'pasterz'. Triptolemos (zob. czaban od tur. z kilkudziesięciu (ok. pasterz owiec a. Atena .instrument muz. cisio . 1. rzemiosł. W Cytadeli zamykano uczestników powstań narodowych i działaczy ruchu robotniczego. ciesiołki itd. a stoki Cytadeli były miejscem straceń. uŜywana gł. naciągniętymi na płaskie pudło rezonansowe. 'styczeń'.caban.wiersz łaciński o 24 wersach (po 2 na kaŜdy miesiąc). jako instrument towarzyszący przy śpiewie. wołów. dawn. cithara z gr. łac. od Ianuarius łac. kierowany przez Demeter. Cyzjojan . na dobre sto lat. o gruszkowatym. Dionizos wprowadził uprawę winorośli itd. Prometeusz (zob. z łac. Cytera .) był wielkim bohaterem cywilizacyjnym Attyki.. Kadmos (zob. Więzienie mieściło się w osławionym X Pawilonie i w kazamatach. z ukr. słuŜył jako mnemotechniczna pomoc w braku drukowanego kalendarza od Xiii w. znany w śrdw.płn..Folklor wielu krajów opowiada o ludziach a.Xvii w. zapamiętywany przez Ŝaków i kler. strunowy szarpany.). Cytra . wyliczający święta i patronów skrótami z początkowych sylab nazw i imion wg ich kolejności w miesiącu. którzy w pradawnych czasach nauczyli ludzkość sztuk. wół podolski. Dawcy cywilizacji .instrument muz. Dziś częściowo zniszczony zabytek architektury obronnej Xix w. 40) strunami. tkactwa. I. cithara z gr. bogach. nauczył ludzi siać zboŜe. Czaban . ianus skr.).

pol. gromada.1876-1961. csako. przen. a od końca Xviii w. sztywna czapka wojsk. w 1910 załoŜyła Towarzystwo Opieki nad Ociemniałymi w Warszawie.. którego wyparł na Syberię. Dla Turków niesie podarek. zaniewidziała w 1898. lotna (. 3. . wataha. noszone w Polsce od Xvii w. Czamara . z tatar.węgierka. dawne męskie okrycie wierzchnie. z ozdobnymi guzikami i pętlicami. głównie przez mieszczan. franciszkanka. OkrąŜony w Łbiszczenku (obecnie Czapajewo) w drodze powrotnej na Ural. najazd'. hymn pochwalny na cześć legendarnego bohatera. Czajki . czapuł 'zagon. prawnuczka Tadeusza Czackiego. Czapajew Wasilij . wszystkiego w czambuł 'w bród. 14.) Czako .Czacka RóŜa . Czambuł . radziecki dowódca wojskowy. skoczył do rzeki Ural i zginął. napaść. i przez cały Xix w.. ranny. tatarski oddział zbrojny. kupa. z szalowym kołnierzem do pasa. bez wyjątku. z płaskim denkiem i z daszkiem. wypad Tatarów. pod dostatkiem'. wyd. 18-20. Film (1934) Gieorgija i Sielgieja Wasiliewów. w 1918-19 na czele 25. (. uŜywane przez Kozaków zaporoskich do Ŝeglugi po Dnieprze i do wypraw wojennych na wybrzeŜa tureckie M.1887-1919. dziś tylko w wyraŜeniu: w czambuł 'ogółem. acciamarra 'długa suknia'. bardzo szybkie i zwrotne. z ukr. śmija.) Jak jaskółka czarna. Czapajew . w niektórych armiach uŜywana do 1914. po heroicznym oporze. długie.na dziobie i na rufie. Czarnego.. zagon. w całości.wysoka. bohater wojny domowej. (J. galopem'. 16. wprowadzona we Francji w 1805. w czambuł konia puścić 'cwałem. 1935) Dymitra Furmanowa. Nasza czajka szybka. wyboru.) Pięćdziesiąt wioseł w biegu ja nagli.powieść (1923. Słowacki. z węg. Dwa dział ze spiŜu i sto janczarek. szamerowane. stąd dawne zwroty: wyciąć w czambuł 'w pień'. zwrotna. giwerem i noszona 1807-31 . w Polsce zwana kaszkietem a. ryczałtem'. o dwóch sterach . od 1922 organizowała w Laskach warszawskich warsztaty pracy i szkoły specjalne dla niewidomych.dawne łodzie kozackie.dawn. uwaŜane za strój narodowy i patriotyczny. dywizji odznaczył się w walkach z Czechosłowackim Korpusem w Rosji i z generałem Kolczakiem. moŜe z wł. najazd..

chlebem i solą (poczęstunkiem) moŜna ludzi ująć.spiczasta.. za bunt przeciw niesprawiedliwemu traktowaniu ich przez oficerów. czar-szb 'zasłona . z czewonego sukna. tur. Czapką.). galerników w przedrewolucyjnej Francji (fr. Xii w.przysł. bonnet rouge 'czerwona czapka'). do 30 lat galer. podkładka (filcowa) umieszczana bezpośrednio pod siodłem. przen. z dzwonkami i sarnimi uszami. wg mit.spiczasta. tradycyjna część ubioru kobiet muzułmańskich w niektórych krajach. Czapka niewidka . W 2 miesiące później. czapka Amazonek we Frygii. niewielkim zachmurzeniu. Czapka frygijska .aureola świetlna wokół księŜyca na firmamencie. pozyskać. długa ozdobna kapa okrywająca konia. nakrycie głowy uŜywane na staroŜ. które stały się odtąd emblematem Rewolucji Fr. Lisia czapa . w Tuileriach.(w baśniach i legendach) czyniąca człowieka niewidzialnym. zob. Wschodzie. Czaprak . okrągła czapka bez daszka. papką i solą ludzie ludzi niewolą . buntownicy z Nancy przybyli do ParyŜa w czerwonych czapkach galerników. zjednać. przychylnie usposobić.pokonać olbrzymią przewagą liczebną. czapkowaniem (ukłonami. zazw. kwef. kłopoty i troski osoby pełniącej waŜną i odpowiedzialną funkcję. Czapka błazeńska . wzbudziły oburzenie. głównie najemników szwajcarskich. cięŜar władzy. pstra. zwanego Monomachem. Czapkami zarzucić . Czapka Monomacha . Rzymie. Xiv-Xvii w. (z długimi brzegami) urzędników bizantyjskich i doŜów weneckich. długa zasłona na głowę wraz z twarzą. Włodzimierz (Monomach). z tur.Czapka. z opadającym szpicem. widziana przy zamgleniu a. gr. król zgodził się w1oŜyć czapkę frygijską na głowę. Zwolnieni po amnestii w kwietniu 1792. skaptować.kołpak wielkiego księcia kijowskiego Włodzimierza (pocz. grzecznością). (czapki wolności).. Czarczaf . stąd nązwa.jaszmak. z niewielkim otworem na oczy. 'prześcieradło' z pers. ostre wyroki.przykrycie konia pod siodło. W 1790 postawiono przed sądem wojennym Ŝołnierzy z garnizonu w Nancy. czapka wyzwoleńców w staroŜ.

zasłynął przy zdobyciu wyspy Als.mawiał Czarniecki do dostojników i magnatów. nadmierną ambicję. z węg. Ja nie z soli ani z roli. do czego doszedł. powolnej. wzięło się z wojaczki. którzy krzywili się. W 1656 objął dowództwa kampanii przeciw Szwedom. W czasie wojny szwedzkiej ukazał wspaniałe. organizator walki wyzwoleńczej przeciw Szwedom (do której nie zawahał się wciągnąć nawet chłopów). czardasza ty mi graj. ruszył na Pomorze Zachodnie. Hej. Syn średnio zamoŜnego szlachcica słuŜył w wojsku od wczesnej młodości. Jednak prozaiczny marszałek Montecucculi twierdzi. csardos dosł. 1599-1665. później kozackiej. umiejętności wodza i niezłomność charakteru. Walczył ze Szwedami w 1626-29. zdobył Bydgoszcz. świetny kawalerzysta. wzór Ŝołnierza i patrioty. dzięki niej został jednym z najwyŜszych dostojników. skąd wypuszczono go po ugodzie zborowskiej w 1649.in. kiedy Ŝołnierze unosili go z pola bitwy pod Monasterzyskami. Wszystko. pasji friss a. pod śółtymi Wodami w 1648. ciągnąc płynące konie za sobą. basy. Czy miasto zdobyte? . surowości dla siebie i innych. łkaj. gdzie jak chce tradycja. patetycznej lassan a. Odtąd szrama została mu na twarzy. rzucił się z koniem wpław w nurty cieśniny morskiej. Ŝe jazda przeprawiła się na małych barkach. a w 1658 na pomoc sprzymierzonej Danii wraz z Austriakami. 1-4. co mnie boli (wyrosłem) . mściwe okrucieństwo w czasie pacyfikacji na Ukrainie. przy bohaterstwie i patriotyzmie. osiągnął olbrzymią fortunę i skoligacił się z magnackimi rodami. jako syn swego wieku okazywał teŜ bezwzględność.zapytać miał zlany krwią Czarniecki. Czardasz. Wojewodą ruskim został w 1657. wreszcie Warszawę. mistrz wojny podjazdowej. prowadził nękającą wojnę partyzancką. zmarł w drodze powrotnej do Lwowa. Pobity pod Gołębiem.ludowy taniec węgierski w takcie 2/4 składający się z 2 części: melancholijnej. a za nim uczyniło to samo 12 pułków. gdy musieli zasiadać w senacie obok niego. dostał się do niewoli tatarskiej. 'taniec wykonywany w karczmie'. ognia. gdy odzyskał przytomność po postrzale w twarz. m. ale z tego. a następnie na Ukrainie przeciw powstańcom. potem na Ukrainie z powstańcami Bohdana Chmielnickiego. Uczestniczył jako pułkownik w bitwie pod Beresteczkiem w 1651. boŜyszcze wojska. Czardasz . szlacheckiej zagrody". Przerwa Tetmajer. a blaszka zastępowała przestrzelone podniebienie. friska. pełnej Ŝycia. jeden z najwybitniejszych dowódców polskich. lassu oraz gwałtownej. (K. "rycerza z prostej. Tucholę.) Czarniecki Stefan. w ten sam sposób przeprawił się i Czarniecki.nocna'. Walczył następnie przeciw Moskwie (zwycięstwo pod Połonką w 1660). CięŜko ranny. Buławę hetmańską otrzymał jednak dopiero na łoŜu śmierci. Pobił Rakoczego. a dziko. zwycięŜył pod Warką. A szumnie. odbił Kraków. Z . gęślo. Cygańska muzyko! Huczcie.

16 Ii 1665. Norwid. kary. 27-30. Czarniecki pod Kołdynką . księcia siedmiogrodzkiego. Jak w Królewcu wybrzmiewał albo Sandomierzu. Rzecz o wolności słowa. Warszawa. sielski. radomskim.poemat w 12 pieśniach (1858) Kajetana Koźmiana.z dzierŜawy Ŝup solnych.soli . Tarant . wypłakać Polsce oczy obie.. a. (W. 481-83 (1843).) Ty nie szukaj w ojcach winy.odpowiedzieć miał Czarniecki na pytanie Rakoczego.. Nar.koń deresz (a. w Sokołówce. wznosi się pamiątkowy obelisk. gdzie mieszkał Jan Kochanowski w swojej posiadłości. Gminny.muzeum Kochanowskiego. widmo St. Dla ojczyzny ratowania Wrócim się przez morze. zob. który w 1657 najechał ziemie Rzplitej. na której miejscu znajduje się dziś romantyczny park. Chorzelą i Działdowem..obraz Piotra Michałowskiego.z majątków ziemskich.kmiecy i królewski. a tam. Ten kasztelański Jana język Czarnoleski.. Lecz stratę uwaŜywszy. Muz. Których sława pod niebo zwykła wylatować. Ty nie wdawaj się w szyderstwo.ta serca uleczy! (C. 40-41. hist. Warszawa. Czarnoleskiej je rzeczy Chcę . słuszna przy twym grobie. (C. Stefan Czarniecki .) Czarnolas . epopeja narodowa na wzór Eneidy Wergiliusza. Bo to potwarz i bluźnierstwo.) . Lada jaka to niwa. Lipa czarnoleska). Cny Czarniecki. Czarnieckiego odpowiada na gorzkie wyrzuty poety pod adresem przodków.z okresu 1656-88 (wyd. Epigrammata polskie. (Hymn naradowy. Xiii. Trzepaczka . Czarniecki na koniu . Moja piosnka (1). Krasiński. Norwid. z roli . uczony . 1836) Jana Chryzostoma Paska. Muz.) Zarówno w Siewierzu. NiepróŜnujące próŜnowanie (1614). Nar. zob. Kąkol. który wg tradycji Ŝegnał go leŜącego na łoŜu śmierci. Pamięć walecznemu wojewodzie.przydomek nadany Czarnieckiemu przez Ŝołnierzy po jego zwycięstwach nad Szwedami pod Chojnicami. (Z. Przedświt. gdzie rosła słynna lipa (zob. siwy) Czarnieckiego. 13-16. próŜno i Ŝałować. Krwią i złotem .obraz (1870) Józefa Brandta.) Jak Czarniecki do Poznania Po swedzkim zaborze. Umarłych próŜno płakać. Pamiętniki . czym winien nagrodzić krzywdy wyrządzone Polsce.wieś w woj. w Xix-wiecznym dworze . Jeszce Polska. Kochowski.

niskiego urodzenia. potajemny handel dewizami. Czarna moneta . por. podczas balotaŜu (tajnego głosowania). Czarna gałka . gdzie się gotuje na kuchni. Czarna międzynarodówka . Czarna Bess . Czarna izba . notowanych a. 'Wesoły Roger'. Czarna msza . melancholia z gr. chole 'Ŝółć.miedziak.biała). zob. 245). rycerzy.nazwa świętokradczych niszy odprawianych dawn. łac. wychowuje dzieci i spędza się większą część dnia. por.w dawnym domu szlacheckim i chłopskim izba uŜytkowa. powiadano.działanie mające na celu wywoływanie zjawisk nadnaturalnych przy pomocy złych duchów. zapoŜyczony u staroŜ. melas 'czarny'. Barwa (Czarna). gdzie wzywano diabła zamiast Boga i dopełniano sprośnych ceremonii dla ośmieszenia i sprofanowania właściwego obrządku. głos przeciw przyjęciu do klubu. 1873). . 10. Czarna bandera piracka.oznaczająca dawn. Czarna lista . niewoli. Egipcjan. gniew'. ang. Czarna giełda . wg tradycji. Ŝe czarna zasłona wisząca przed drzwiami Aiszy (zob. przez satanistów. a Omajjadów . dosł.Kolor uwaŜany na Wschodzie. por: Biały (Biała izba). np.. zakon jezuitów (od ok. w celu zyskania przychylności szatana. Melancholia. niŜej Czarny rynek.z sonetów Szekspira. Czarna choroba . czerń dla Ŝałoby to zwyczaj rzymski (por.melancholia. Leszek Czarny. do której się poeta zwraca w sonetach 127-152 i którą kocha mimo jej niewierności. prześladowaniom. zob. prowadzi gospodarstwo."Czarnymi flagami" nazywano wojska kalifów bagdadzkich dlatego. Ŝe flaga Abbasydów była czarna (podczas gdy Fatymidów była zielona. Turpin Dick. Czarna flaga .spis osób podejrzanych. niekiedy ozdabiana wizerunkiem czaszki i skrzyŜowanych piszczeli. Czarna dama . wyŜej Czarna bandera.iron.nielegalny. mających podlegać z jakichś powodów dyskryminacji a.Rzecz czarnoleska .w dawnej Polsce . Czarna mogiła . kobieta. nie zidentyfikowana. za symbol niŜszości. por.tom wierszy (1929) Juliana Tuwima. Jolly Roger.) uŜyta została jako chorągiew i dotąd uwaŜana jest przez muzułmanów za świętą relikwię. przydomek niektórych władców a. Juwenal. Czarny . Zawisza Czarny.klacz.

wojska pancerne.osoba sprowadzająca niesławę a. .w łowiectwie . a. Czarna szabla .ang. black power. gęś lub prosię na szaro. hańbę na swoją społeczność a. morowa zaraza. który go wydobywa. którzy 2 Xii 1789 czarno ubrani wyruszyli powozami na Zamek i złoŜyli królowi i dygnitarzom sejmowym zredagowany przez Kołłątaja memoriał z Ŝądaniem zrównania w najistotniejszych prawach mieszczan ze szlachtą.węgiel jako bogactwo kraju. faszyści włoscy. podobnie jak w innych okolicach dawano arbuza (kawon). Czarna potęga .wł. stąd nazwa.pop. Czarna procesja . rekuzy. Czarna robota .ziemia nie pokryta śniegiem. źle płatna praca fizyczna. głoszącego konieczność izolowania się Murzynów od społeczności białych i wyŜszość fizyczną i umysłową Murzynów nad białymi. Czarna stopa .czernina. Czarne diamenty . zwł. por. Czarna Ręka . Czarne berety . camicie nere. brudna.. diament jest regularną odmianą węgla pierwiastkowego. WieŜa. hasło ruchu pewnych grup Murzynów w skupiskach (gettach) murzyńskich wielkich metropolii USA lat 1960.zob. zupa z kaczej krwi. Czarne podniebienie . przez organizowanie napadów na instytucje robotnicze i ich działaczy oraz pogromów ludności Ŝydowskiej i ormiańskiej. Szabla.cięŜka. Arbuz. Czarna sotnia . rzemieślników i lumpenproletariatu do walki z ruchami rewolucyjnymi. Czarna polewka . męcząca. morowe powietrze.o człowieku mającym poglądy skrajnie reakcyjne. nazwa nadawana od 1905 w Rosji carskiej bojówkom organizacji monarchistycznych.demonstracyjne wystąpienie przedstawicieli 141 miast królewskich w czasie obrad Sejmu Czteroletniego. Czarne koszule .mór. Europie. Czarna Śmierć . nazwa. rodzinę.w Polsce . pandemicznie w śrdw. we Włoszech. Czarna wieŜa . porywaczy. tworzonym przez policję z drobnego kupiectwa. grochowy wieniec. pod którą występują tajne (często fikcyjne. podawana dawniej starającemu się o rękę panny na znak odmowy. Cziornaja sotnia.Czarna owca .zob. dŜuma występująca epidemicznie a. jednoosobowe) organizacje szantaŜystów a.ros. od noszonych przez nich w 1921-45 czarnych koszul.

Anglię. nadany mu z powodu cech murzyńskich jego wyglądu. gdzie zostaje komendantem wojskowym. naroŜnik świątyni Kaaba (zob. Czarny kontynent .Rzymianie zaznaczali w kalendarzach dni niepomyślne. środk.Czarny.słynny zabytek Braszowa (Siedmiogród. (1912) Wacława Gąsiorowskiego. 500 pne. czarnym kamykiem. Murzynek. Brał udział w powstaniu 1794 jako kapitan. a po zawarciu pokoju z Edwardem Iii zginął w Andaluzji w walce z Maurami. niŜej: Jestem czarna. splądrował wiele miast i wsi. 1286-1330. por. ale. 1769-1802. "Czarny kościół" .Czarne to piękne . herbu Prus. Konstytuanta zamknęła gabinet. Pan Tadeusz. zlikwidowano go ostatecznie w 1830. z nieprawego loŜa. 1. Biały (kamyk). W 1799 generał brygady w Legionach Dąbrowskiego. .arab. 924-927. Czarny kamyk . gdzie otwierano listy. (łac. Gdzie się cukier wytapia i gdzie w wiecznej wiośnie Pachnące kwitnął lasy. black is beautiful. Jabłonowski zabiegł. lapis niger) stela z najstarszym napisem rzymskim po łacinie. jak powszechnie było wiadomo. który najeŜdŜał płn.powieść hist. z ksiąŜęcego rodu. w druku. wmurowany we wsch.tajne biuro załoŜone przez Ludwika Xiv w Hotel des Postes w ParyŜu. największa świętość muzułm. Czarny kodeks . bohater opowieści Walter Scotta. Mickiewicz. który w 1724 wszedł w Ŝycie w Luizjanie francuskiej (Ameryka Płn. por. umiera na Ŝółtą febrę. poddający surowym rygorom niewolników murzyńskich. Czarny gabinet .fr. Czarny generał . łac. fatalne. a wzdycha do kraju. złoŜony obecnie z kilku kamieni spojonych srebrną obręczą.. Czarno na białym . aŜ kędy pieprz rośnie. po zawarciu pokoju w Luneville zostaje generałem francuskim (przejściowo był dowódcą Legii Naddunajskiej). Rumunia). wyraźnie.ang. (A.).Sir James Douglas. Czarny Douglas . al-hadŜar al aswad. hasło niektórych organizacji murzyńskich w USA lat 1960. przydomek nadany przez kolegów w wojsku Władysławowi Jabłonowskiemu.Afryka. prawdop. trawa jeszcze nie odrosła.. przywódca szkocki. Code noir. Czarny korzeń . zbyt młoda. z ok. z legiją Dunaju Tam wódz Murzyny gromi.) w Mekce. po bitwie pod Szczekocinami mianowany podpułkownikiem.na piśmie. w sposób oczywisty (dowiedzione). znaleziona w 1899 na Forum Romanum w Rzymie.. Czarny generał . nigro lapillo.) Czarny kamień . a w 1802 obejmuje dowództwo dywizji w korpusie ekspedycyjnym na San Domingo. zapewne meteoryt. ale piękna.dawn.

ale piękna . por. Zawisza Czarny .niewolnicy afrykańscy wystawieni na sprzedaŜ.słowa oblubienicy w biblijnej Pieśni nad Pieśniami. "Czarny Kot" . por. przydomek Edwarda. Czarny zwierz . najstarszego syna króla ang. Czarny szlak . Czarodziejski. por. z których część ocalała. Black Prince.nielegalny. wyŜej: Czarne to piękne. 1330-76.ang.zob. Czarodziejska miłość . Jestem czarna. Radziwiłłowie. takŜe zawierający jawory.kościół gotycki z 1385-1425. brzozy. przydomek od czynów wojennych a. Czarny towar . Hans Castorp. od koloru zbroi. Czarny ksiąŜę . bukowo-grabowy. 4 (Wulgata: nigra sum sed formosa). Miłość (czarodziejem).zob. o murach sczerniałych od poŜaru z 1689. księcia Walii.zob. a wkrótce potem i światowy. kładącego kres powojennej prosperity i rozpoczynającego wielki kryzys amerykański.zob.czarna zwierzyna. las o róŜnych gatunkach drzew. Czarny Radziwiłł . Czarny piątek .zob. Czarny las . Czarny łabędź . dzik. Czarodziejska góra .dawn. dęby. 1. Łabędź. Edwarda Ii.24 Ix 1869 punkt szczytowy paniki na Amerykańskiej Giełdzie Akcyjnej.Mikołaj Krzysztof Radziwiłł zob.29 X 1929 dzień największego w historii krachu na Amerykańskiej Giełdzie Akcyjnej. Czarny papieŜ . 19 Ix 1873 wybuch paniki na Wall Street spowodowanej bankructwami bankowymi. gł. wyŜej Czarna giełda. ściany jego obwieszono cennymi dywanami wschodnimi.zob. Ŝart. wiązy i jesiony. Czarny wtorek . . potajemny handel towarami. klony. Namiot(y Kedara). ewent. Czarny rynek . Szlak(i). generał zakonu jezuitów. "Chat-Noir". liściastych.pop.

Czarodziejski flet . osoby. Procesy czarownic odbywały się juŜ w śrdw. PapieŜ Innocenty Viii wydał w 1484 osławioną bullę Summir desiderantes. Die Zauberflte. Czarownica południa . będącą podsumowaniem i przypomnieniem wcześniejszych uchwał. 18: "Czarownikom Ŝyć nie dopuścisz. ksiąŜę Tamino i jego ukochana Pamina. opery romantycznej.wiedźmy. mordowanie niemowląt itd. Rossini. po 1580 i w czasie wojny trzydziestoletniej. Autor i kompozytor. to na wiek Xvi przypada zaledwie kilka procent ogólnej liczby polskich procesów czarownic. O. Respighi.fr. wydanego przez Wielanda w 1786. baletu J. apologię zagroŜonej masonerii. aby Sarastro przyjął ich uroczyście do kręgu wtajemniczonych w Świątyni Słońca. libretto: Leonid Miasin i Andre Derain (wg libretta Wieszczki lalek. 22. (1896) Antonina Dvoraka. Reszta zaś odbyła się w Xviii w. DŜinnistan. rzucanie uroków. libretto: Emanuel Schikaneder. nie ogarnięte obsesją magii. 1731. to równieŜ symbolika masońska. a ustają niemal całkowicie z końcem Xvii w. J. La sorciere.fr. zgubnego na ludzi. długim jest Uprowadzenie z seraju Mozarta). Czarodziejski sklepik .. wg ballady K. Choć pierwszą czarownicę polską spalono w Waliszewie koło Poznania juŜ w 1511. które wg Biblii i wierzeń chrześc." W Europie zachodniej masowe procesy czarownic osiągają kolejne szczyty po 1560. Konstrukcja dramatyczna tego arcydzieła muzyki i poezji. wyst. Zwykle jednak pomawiano je o przymierze z diabłem. Rozpowszechniły się one dopiero w pocz. ale dla teatru ludowego na przedmieściu Wiednia. traktat (1862) Julesa Micheleta. nakazującą inkwizytorom i innym karanie śmiercią czarowników i czarownic. La Boutique fantasque. Pławienie. powołując się na słowa Biblii. jako modna wówczas feeria z treścią zaczerpnięta ze zbioru bajek wschodnich. 46 proc. zatruwanie studzien. Bayera). na który przypada ok. balet w 1 akcie (Londyn 1919). do Xviii w. opr. Xvii w. udział w sabatach (zob. pol.) czarownic. opera fantastyczna (Wiedeń 1791. CięŜkie próby. przeciwstawiająca sobie dwa światy: realny i fantastyczny. Erbena.nm. przy pomocy aluzji i symboli. naleŜący obaj do wolnomularstwa. jedno z 2 najwybitniejszych dzieł gatunku singspiel (śpiewogra. 1802) Mozarta. aby z opery uczynić. dzięki czemu cudzoziemscy podróŜnicy w Xvi w. opierając się na powieści wolnomularskiej księdza Terrasona Sethos. Czarownica . zwierzęta. które przejść muszą bohaterowie. Do Polski fala prześladowań czarownic przyszła znacznie później (podobnie zresztą jak i inne zjawiska cywilizacji zachodnioeuropejskiej). Czarownice . Zob: teŜ Młot (na czarownice).. procesów.. podziwiać mogli Polskę jako "państwo bez stosów". rośliny i przedmioty. skorzystali z okazji. . Ex. stosowały praktyki magiczne w celu oddziaływania korzystnego a. stała się punktem wyjścia nm. Dopiero w 1776 zniesiono w Polsce karę śmierci za czary.poemat symf. muzyka: G. napisana nie dla dworu.

rozpieszczona. który sam ustanowił sąd procesowy. gorliwość śledcza władz szybko wygasła. Proces w Salem. których przepowiednie popychają Makbeta na jego tragiczną drogę zbrodni.. K... 55 wziętych na tortury przyznało się do winy. More Wonders of the Inovisible World ang. 'Próba ognia'. WojaŜe i kontakty ze słynnymi osobistościami Oświecenia zmieniły ją w swawolną. i bliską krewną Matherą. pokrywając ambicjonalne cele teatralnymi . Sabat czarownic . podróŜe.zob. który zmarł w czasie przesłuchania.'.siostry wiedźmy z Makbera Szekspira. Ŝe winne tu są czary. ksiąŜka (1693) C. w 17. odpowiedź (1701) C. czyli Czarownica z Łysej Góry . Mathera zawiera rozwaŜania pastora o działalności diabłów. a swoboda małŜeńska pozwalała jej na intymne znajomości z wybitnymi męŜczyznami. Gdy posądzono o czary takŜe Ŝonę gubernatora. atak satyryczny (1700) Roberta Calefa na ksiaŜkę Mathera. USA) w 1692 wynikał z purytańskiej wiary w magię. Longfellowa o jednym z gł.. . Czarownice z Salem . Wychowana w domu magnackiego dorobkiewicza. 'Cuda niewidzialnego świata'. 1746-1835. JuŜ w 1688 spalono 3 osoby. 'Dalsze cuda. wyst: pol. bohaterów Salem. Sabat. Trzy czarownice . Sir Williama Phipsa. Pastor Cotton Mather (1663-1728) i inni rozpowszechniali pogląd. bez wykształcenia i zainteresowań. 1959) Arthura Millera.. wraz z wybuchem epidemii nieznanej choroby.Proces czarownic z Salem (stan Massachusetts. pt. Czartoryska Izabela z Flemmingów. kontakty z luminarzami epoki skłoniły ją do uzupełnienia swych braków wykształcenia. W latach osiemdziesiątych rzuciła się wir intryg koterii politycznych. Ŝonę jego stracono. matka Adama Jerzego i Konstantego oraz Zofii Zamoyskiej i Marii Wirtemberskiej. The Crucible . WróŜka (z Endor).zob. interesującą lwicę salonową. 'Kilka uwag o "Skandalicznej ksiąŜce".. prawdziwy szał ogarnął miasto dopiero w 4 lata później. Elsnera. 19 osób stracono..opera (1809) J. Mathera na powyŜszy etak. Dwór stanisławowski. roku Ŝycia wydana za kuzyna ze względu na interesy rodu. Giles Corey.ang. od 1761 Ŝona Adama Kazimierza Czartoryskiego. co przy wrodzonej inteligencji i zdolnościach uczyniło z niej słynną sawantkę. Some Few Remarks upon "a Scandalous Book" ang.dramat (1868) H.Czarownica z Endor .. W. księŜna. za młodu była pospolitą panną. sztuka (1953. liczba uwięzionych wzrosła do 150. The Wonders of the Invisible World ang. Leszek Biały. a podejrzanych do dwustu.

ros. zajęcia. W. datowanej róŜnie. uprawiaia filantropię i zajmowała się oświatą ludu. Pod koniec Ŝycia stała się symbolem patriotyzmu i polskości. od Iii do X w. nazywana dawniej Matką Spartanką lub Sybillą.nm. przypisywanej Siudrace. Czas ogórkowy . Legenda ind.. "Marsz czasu" (1930). Czasie.para kochanków z sanskryckiej komedii Gliniany wózek. Czarny charakter sztuki.. nowin. W 1809 wzniosła Dom Gotycki. Zgromadziła w niej relikwie królów. Czar Walca . wystawiany w wielu krajach Europy ok. 1797). wyd. akt 6. Tytuł powieści (1932. Katajewa. zyskała na koniec przydomek Matki Ojczyzny. Po 3.. Indische Legende (nm. wraca do swojej księŜniczki. 1791 nastąpiła w niej kolejna zmiana: księŜna ulega ogólnonarodowemu nurtowi przemian i działaniu postępowych sił społecznych. okres . 'Bóg i bajadera. W 1800 wybudowała tam Świątynię Pamięci. później Świątynią Sybilli. kiedy brak rozrywek. Puławy zaczęto nazywać "stolicą gustu i nauk". Od ok. Oparto na niej popularny balet Le Dieu et la bayadere. Po powstaniu listopadowym Puławy uległy zniszczeniu przez wojska carskie pod dowództwem jej wnuka na słuŜbie ros. szwagier króla. naprzód!. nierównej zresztą wartości. 1830. występowała sama w teatrze puławskim w sztukach patriotycznych. granych przez wiedeńską damską kapelę. Jednak Wasantasena odzyskuje przytomność. Izabela zajęła się takŜe teatrem i kształceniem aktorów. pisała ksiąŜki. marzy o Wiedniu i. księŜniczka Helena. Ein Walzertraum. dusi Wasantasenę w odległym ogrodzie i oskarŜa o tę zbrodnię Czarudattę. wodzów. zw. Banja. Wriemia. jednym z głównych ośrodków kultury w Polsce. Niki na zamku w noc poślubną słyszy dobiegające z pobliskiego ogródka restauracyjnego dźwięki walców. Oscara Strausa. wymyka się tam. Następczyni tronu. zmarła w Wiedniu. z napisem u wejścia: "Przeszłość Przyszłości". zbiornicą pamiątek narodowych.. ze sztuki satyrycznej Łaźnia. zakochała się. w którym umieściła galerię obrazów i zbiór broni.'. Sansthanaka.martwy sezon. zjawia się na chwilę przed straceniem kochanka i ratuje mu Ŝycie. Czas. operetka (1907) kompozytora austr. rozbiorze zajęła się odbudową zniszczonych Puław (zob. pol. które dzięki niej stały się magnesem przyciągającym artystów i pisarzy. Majakowskiego. Mriczczahakatika. wpieriod!.. gorąco popiera Kościuszkę. Goethe sparafrazował tę sztukę w balladzie Der Gott und die Bajadere. ros. sanskr. 5 Iii 1831 Izabela opuściła Puławy pieszo.gestami. Adama Wietemberskiego. Czarudatta i Wasantasena . pamiątki kultury.). ZuboŜały kupiec bramiński Czarudatta i piękna kurtyzana Wasantasena kochają się. będąc w Wiedniu. w poruczniku Niki i chce uczynić go księciem-małŜonkiem. 1936) Walentina P.

Czas to pieniądz . z przemówienia W. wieczność trwa'." Czas ucieka. dosł. kiedy mawiano: tempus fugit. Znak czasu . Czas wyszedł z orbit .łac. Szkoda czasu i atłasu . ze spoin) z tragedii Hamlet.symbol śmierci pochodz. wyŜej: Czas poŜerca rzeczy. Fryderyk I Barbarossa (Tempi passari!). Owidiusza. Czarny (Czarna bandera). 15. tooth of time. jakŜe zmieniły się czasy na gorsze! jak się zepsuły obyczaje! Z przemówienia Przeciw Katylinie.ang. niŜej Ząb czasu. 1. the time is out of joint. z Metamorfoz.i swym zamierzonym biegiem przemija wszystko pod słońcem. Ząb czasu . znak sygnalizujący śmiertelne niebezpieczeństwo. Szekspira. zwł.zob. posterunek. 5. spotkanie. 1. 1. 234. ang. csata 'bitwa. Szekspira. warta. oddział podjazdowy. zwiady. 'czas jest po naszej stronie'. aeternitas manet łac. Trupia czaszka i skrzyŜowane piszczele . zwiad.czatowanie. ang. 'czas ucieka. wieczność czeka .zob.zob. 5.. z kolein. Atłas. Czaty . 1. zob. z węg. . 3. śmierć goni.ang. Eklezjasta. z Biblii. tempus edax rerum. Gladstone'a w Izbie Gmin (1866) w dyskusji na temat projektu ustawy wyborczej (Reform Bill). por. Minione czasy! . z komedii Miarka za miarkę. Czas poŜerca rzeczy . wg powiedzenia Teofrasta: "Czas to kosztowny wydatek. ze średniowiecza.(z formy. pilnowanie. nie znany w staroŜytności. Czaszka. hist. Wszystkie rzeczy mają swój czas .przysł. O czasy! o obyczaje! . Jolly Roger. przysł. podjazd. tłum. horda'. wywodzące się ze średniowiecza.ang. 1. E. godło pirackie. Znak. straŜ. ang. śledzenie.wakacyjny. time is money. O tempora! O mores! Niestety. urlopowy.łac. na urządzeniach pod wysokim napięciem. Czas pracuje dla nas . por. time is on our side. Cicerona.

czecheł. ty zawsze gtuchy. uŜywana jako przyprawa w postaci ziela a. sonet Czatyrdah. olejku. noszonego w Polsce Xviii w. sukiennego a.. ni kwiatu. Xii w. biała koszula śmiertelna. z 1563-64. z których kaŜdy załoŜył swoje państwo: Czechy.). Panie. kitel. Ni z nich owocu. ubiór pochodzenia wschodniego. aksamitnego. Czech ma dwóch braci.masyw górski głównej grani Gór Krymskich w pobliŜu miasta Ałuszty (Ukr. Ii. Długosz). mityczny protoplasta. czekmen. Jako te cząbry i ślazy. 257-59. ozdobna szabla tatarska (Xvii w. pokrowiec.ballada Mickiewicza. w kronice Kosmasa. Czechman .. górska. Dziady. Po raz pierwszy w pocz. . (A. Czeczuga . nie światu.rodzaj kontusza z rękawami. gromy. nie znanej kronikom czeskim. uwaŜany przez legendę czeską za źródło nazwy tego ludu. 11-14. ogrodowa a. giezłko. co mówi Bóg do przyrodzenia. z tur.Czaty .) Czech . cz. na Ŝupanie. (A.sterlet.eponim czeski. SRR). "religijna . Słuchasz tylko. Lecha i Rusa. stosowana teŜ w lecznictwie lud. ludzi. Między światem i niebem jak drogman stworzenia. gzło. Czego chcesz od nas. Mickiewicz. dawn. Mickiewicz. Polskę i Ruś (Kronika wielkopolska.) Cząber .aromatyczna roślina jednoroczna z rodziny wargowych. nieruchomy. śyłyście nie nam. majestatyczny hymn dziękczynny. Częchło . pod nazwą Bohemus.początek pieśni Xxv (Księgi wtóre) Jana Kochanowskiego. ryba słodkowodna z rodziny jesiotrów. W wersji kronikarzy polskich. płaszcz. Czatyrdahu. Podesławszy pod nogi ziemie. Czatyrdah .

dawn. CzegoŜ chcą? . w dorzeczach Dolnej Tunguzki i Leny. nad brzegami M. do Xiii w. . ludność zaleŜna. Ura! Fabryki! Ziemia! Swoboda! stał się w Bułgarii pieśnią rewolucyjną. wyzwolony na czeladnika po złoŜeniu właściwego egzaminu. nie wolno było pod karą mieć przy sobie w miejscu publicznym.).ros. Godot.. mapy i wielkie zbiory przyrodnicze. "zupełna nowość w poezji naszej".któŜ ich zrozumie. csakany z tur.hist. Wacława Sieroszewskiego. przetłumaczony na jęz.wiersz napisany w 1879 w X Pawilonie Cytadeli Warszawskiej przez 20-letniego więźnia. Chrzanowski). a towarzysząca panu jako druŜyna obozowa na wojnie. którego. słuŜba domowa u magnatów i szlachty.. CzegoŜ chcą oni? . szyderstwem wita. któŜ o to dba! 1-4.). równieŜ z wolnych "luźnych ludzi". słuŜba domowa. obuch. swobody. między dolnym biegiem rzeki Olenok i deltą Leny. nadziak. Czekanowski Aleksander Piotr . geolog i geograf polski. Czeladź . z węg. bułg. czeladka. prowadził badania w rejonie jeziora Bajkał. Arktycznego. CzegoŜ chcą oni? . wg ustawy sejmowej z 1620. pasmo górskie w Jakuckiej ASRR.zob.kontemplacja piękności i ładu natury". mocna laska ze stalową głowicą. Góry Czekanowskiego .i gawiedź szumi. wykwalifikowany rzemieślnik pracujący u majstra.1833-76. obelgą plwa. "pierwszy utwór polski. (wyd. zesłany za udział w powstaniu 1863 na Syberię. zatrudniona na folwarku feudalnym.czakan. KriaŜ Czekanowskowo. chleba.. Czekan . czeladnicy. 1895) pt. grodu. który wolno nazwać wielką poezją" (I. "zbójecki instrument" w czasach pokojowych. zatrudniana teŜ jako straŜ zamku a. uŜywana przez taterników do rąbania stopni w lodzie. zmarł śmiercią samobójczą. od Xvi w. Czeladnik . pozostawiając po sobie cenne materiały. późniejszego pisarza. złoŜona z poddanej ludności chłopskiej. najemna słuŜba folwarczna (Xix w. Czekając na godota . toporek na długim drzewcu do rozbijania hełmów i naramienników nieprzyjaciela i do ściągania go z konia (Xiv-Xviii w.

Czeladnia . co uwaŜano za dobry znak i talizman zabezpieczający przed utonięciem.ksiąŜąt mazowieckich. Czeluskin Siemion I . zmiana koryta Wisły zmniejsza handlowe i obronne znaczenie Czerska. gotycki.. w strojach lud. przed 1350.szczęściarz.czeladnica. obecnie w ruinie. W Xix w. "Czeluskin" . Wyroby sławnego sukna zwanego londrynem.. izba dla czeladzi dworskiej. dryfował na M. drogi morskiej z Murmańska do Władywostoku.. . na którym w 1933 przedsięwzięto pierwszą próbę przebycia lodołamaczem płn. w 1656 Szwedzi wysadzają w powietrze wnętrze. Czukockie. Zamek . Xix w. ksiąŜę mazowiecki Janusz I przenosi siedzibę do Warszawy. W czepku urodzony . o noworodkach wychodzących na świat z główką pokrytą strzępkiem owodni (błony płodowej). W pobliŜu Cieśniny Beringa skuty przezkrę..rączki pługa. fortuny. izba czeladna. prowadzoną w krańcowo cięŜkich i niebezpiecznych warunkach. Czepek . nazwanego jego imieniem. siedziba ksiąŜąt mazowieckich. aŜ do oczątku Xx w. dotarł do najbardziej na północ wysuniętego przylądka Azji. prawa miejskie. Czepigi . zbudowany przez KonradaMazowieckiego w początku Xiii w.wieś w woj. wybraniec losu.rosyjski badacz polarny z Xviii w. śledził z zapartym tchem cały świat. rzemieślniczej. poł. z kwadratową wieŜą bramną i cylindrycznymi basztami. W Xiv w. uczestnik wielkiej wyprawy z 1733-43 dla zbadania azjatyckich wybrzeŜy Arktyki. jedna z najstarszych osad na Mazowszu.domownicy. u mieszczanek jeszcze w I. utrata praw miejskich. począwszy od oczepin weselnych. Czersk . urodzony pod szczęśliwą gwiazdą. po 1262 księstwo czerskie. związanych z obrzędem weselnym. pierw. Szczęśliwie zakończoną akcję ratunkową lotników radzieckich.radziecki lodołamacz zbudowany w Danii. warszawskim. gdzie 13 Ii 1934 został roztrzaskany przez lody. folwarcznej.czepiec od średniowiecza nakrycie głowy męŜatek. browary piwa. zwł.

W 1410 Jagiełło na czele rycerstwa małopolskiego połączył się tu z wojskami litewskimi. dawna osadą. Romański kościół NMP z Xii w. Czerwińsk .zob. Przywilej.wieś w woj. Dawne opactwo kanoników regularnych. powstały w 2. przedsięwziętej w 1891 wraz z Ŝoną Marfą. (dwuwieŜowa. i renesansową sprzed 1529..ros.Xii w.. gdzie dziś znajduje się wieś Czermno nad Huczwą.koloru krwi. Po uwolnieniu z zesłania pracował w 1886-91 w Akademii Nauk w Petersburgu. ośrodek ziemi czerwieńskiej (między Bugiem a Wieprzem i między ziemią bełską a późniejszą . Augustyna.znaczny gród księstwa włodzimiersko-kijowskiego. Wg Kroniki Nestora (zob.zob. teŜ w znaczeniu 'złoty' (por. płockim. Mazur(owie mili). W folklorze wielu krajów jest to kolor magii: kapturki i czapeczki wróŜek i czarodziejek. paleontolog i geograf polski. poświęcił się badaniom geologicznym i geograficznym we wsch.. Czerwień . W klasztorze murowanym. W 1951 odsłonięto w kaplicy UkrzyŜowania freski z Xiii w. księcia Rusi Kijowskiej. Kościół ma teŜ polichromię gotycką z Xiv w.. w przedsionku portal romański odkryty w 1910. Zmarł w rejonie Kołymy. Syberii. największy zespół fresków romańskich w Polsce. Grody Czerwieńskie były na krótko samodzielną dzielnicą ksiąŜęcą. były zawsze czerwone. a takŜe kapelusze magów. gotyckie wnętrza z polichromią z Xv w. 2) łańcuch górski we wsch. na wyprawie nauk. komunista. gdyŜ jak sądzili. Przywllej czerwiński .ziemią chełmską). W 1148 biskup płocki Aleksander ufundował tu klasztor reguły św.1845-92. geolog. 1) góry w Syberii Wsch. po czym zdobyty został przez Włodzimierza. trójnawowa bazylika z trzema apsydami). . Chriebiet Czerskowo. socjalista. na wysokim brzegu Wisły. rozbudowanym w Xvii w.) filozoficzny alchemicy nazywali czerwoną nalewką. Powieść doroczna) naleŜał do państwa Mieszka I do 981. Na początku Xiii w. lewicowiec. Góry Czerskiego . lokalizowany w miejscu. Czerwony . stąd kamień (zob. przemieniał pospolite metale w złoto. rozciągające się od rzeki Jany do górnego biegu Kołymy. przen. wzniesionym w Xv w. rewolucjonista."W Czersku na złym piwsku" . na której znajdowało się kilkadziesiąt Grodów Czerwieńskich. dawn. X w. mazowieckimi i wielkopolskimi i wyruszył pod Grunwald. niŜej Czerwony złoty). Czerski Jan . Zabajkalu. czerwone tasiemki a. poł. wstąŜeczki . Renesansu i baroku zachował charakter romański. mimo licznych przeróbek w okresie gotyku. Zesłany na Syberię za udział w Powstaniu 1863.

wojska powietrzno-desantowe. Czerwone berety .ang. rouge et noir) hazardowej gry w karty. którego samice dostarczały barwnika.obóz polityczny przeciwstawny obozowi Białych. Nazwa (fr. fr. trente-et-quarante. z powieści Pokrewieństwa z wyboru. nurtu dziania się.emblemat ang.).wł. tytuł jednej z dwóch (obok Pustelni Parmeńskiej) najsłynniejszych powieści (1831) Stendhala. przedstawiciela polskiej myśli rewolucyjnej od najgrubszych do najcieńszych. Red indians. Czerwona gwiazda . literatury. Czerwona nić . Czerwona Gwardia .bryt. obrazującej społeczeństwo fr. skręcone są tak. Cnota (w czerwieni). którzy pod wodzą Garibaldiego wsparli powstanie przeciw Burbonom i w 3 miesiące oswobodzili wyspę. zwolennicy bezpośredniej akcji zbrojnej. Czerwone koszule . por. przygotowujący powstanie styczniowe. elemencie ogólniejszego toku. stronnicy Garibaldiego. dynastii Lancaster. byli wśród nich takŜe Polacy. tak Ŝe z najmniejszego nawet kawałka widać.w Chinach cesarskich oznaka mandaryna (zob. 2. Xx w. Ŝe naleŜy do korony. opowieści. Podobnie przewija się przez dziennik Otylii nić skłonności i przywiązania. Ŝe jedno czerwone włókno przechodzi przez całą długość liny. wraz z Czerwoną Flotą. przezwisko nadane Indianom przez białych aluzja do indiańskiego obyczaju malowania twarzy i ciała na czerwono.kler. red men. Pomorska Dywizja Powietrzno-Desantowa.: 'zabarwiony owadem' czerwcem polskim (Porphyrophora polonica). 2 (1809). Le Rouge et le Noir. zdarzeń. w skład Sił Zbrojnych ZSRR. przy czym kolor czerwony symbolizuje wojsko. Czerwoni demokratyczny . Czerwony guz ." Czerwona RóŜa . w Polsce Lud. w okresie Restauracji 1814-30.fr.ros.) pierwszej . temacie.w wyraŜeniu: "przewija się czerwoną nicią" o jakimś motywie. Barwa (Czerwona). działający w Królestwie Polskim w 1861-63. zob. zob. camicie rosse. ochotnicy w wyprawie Tysiąca na Sycylię 11 V 1860. 6.chroniły niemowlęta od uroku (na wsi polskiej jeszcze w poł. Redskins. Krasnaja Gwardija. Rośliny (Emblematy). teŜ Sorel Julien. a czarny . uzbrojone oddziały robotników organizowane w Rosji pod kierownictwem partii bolszewickiej w czasie rewolucji 1905 oraz lutowej i październikowej 1917.planeta Mars. Armia Czerwona . Czerwonoskórzy .w latach 1918-1946 nazwa wojsk wchodzących. Goethego: "Wszystkie liny floty brytyjskiej. zwanej teŜ "30 i 40". Czerwone i czarne . Znaczenie pierw.

nakręślony przez Buddę. wyst. pol. Czerwony pas. główna część zamku Potala (dawnej rezydencji dalajlamy. Częrwony jak upiór . Antonia Vivaldiego.. Późniejsze konwencje rozszerzyły znacznie zakres jej działań.pop.(tj. Czerwony Pałac . miał czerwoną twarz. libretto: Michaił Kuriłko. których przeznaczenie ma z sobą zetknąć. Czerwony kasztelanic . o charakterze międzynarodowym i narodowym. filozofa. początek brzmi właściwie: Czerwony płaszcz.fr. Józefa Korzeniowskiego. Xvii w. il prete rosso.w Lhasie (Tybet. to Ŝycie górala! . 1822-46. swobodna dłoń . który stawał się upiorem. Rotkppchen) bajki (1812-15) braci Grimm.). górującej ponad miastem.wg wierzeń ludowych zmarły.. publicysty. Czerwony kur .z legendy hinduskiej. Chiny). historyka literatury. aria starego górala Maksyma Tychończuka z dramatu Karpaccy górale. Alkiermes. za pasem broń . wilk poŜera babcię dziewczynki i przebiera się za nią. Nain rouge a. kogut) poŜar.przydomek Edwarda Dembowskiego.I topór. Polski Czerwony KrzyŜ (PCK) powstał w 1919. noszona na czapce od Xvii w. ze pasem broń Wesoła myśl. przydomek kompozytora wł. Le Petit Chaperon Rouge. Czerwony jak alkiermes . rodzaj krasnoludka normandzkiego. "Czerwony kapturek" .organizacja społ. zbudowanej na miejscu zamku królewskiego z Viii w. Solferino: Un Souvenir. Czerwony ksiądz . jednego z najradykalniejszych przywódców powstania krakowskiego w 1846. bohaterka bajki pod tymŜe tytułem ze zbioru Bajki Babci Gąski (1697) Charlesa Perraulta i podobnej (nm. wewnątrz tego kręgu muszą się nieuchronnie spotkać ci. duszka domowego. Wrocław 1952) kompozytora ros. Czerwony KrzyŜ . przedstawiciela polskiej myśli rewolucyjno-demokratycznej. wzniesiona w 2. co błysła z dala. który wg wierzeń lud. duchownego. aby tym łatwiej poŜreć takŜe dziewczynkę. 1 (1843).wł.balet (Moskwa 1927. Czerwony karzełek . Reinholda Gliera. Czerwony mak . sprzyja rybakom. Le petit homme rouge.fr. Czerwony krąg . poł. 1. To strój. powstała w 1864 w Genewie z inicjatywy Szwajcara Henri Dunanta (zob.klasy.zob.) w celu niesienia pomocy rannym Ŝołnierzom. o rudych włosach.

zob. 'własność Czestocha'.dawn. wprowadzona za Jana Kazimierza. Cześć Polskiej Ziemi. por.w Polsce do końca Xiii w.odpowiednik organizacji Czerwonego KrzyŜa w krajach muzułmańskich.autentyczne imię staropolskie. Czerwony PółksięŜyc . znajdują się tam m. podobnie jak w wyrazie częstować. Templariusze. szrama na twarzy. nosówka ę pojawia się juŜ w Xv w. Cze. Czesław. "Czerwony" . por. napisana prawdop. Czerwony sztandar .Czerwony Plac . Częstochowska tabaka . Wojna. 1839). Częstochowskie gadanie . wyborowa. Częstochowski . Częstochowski. duby smalone. Częstochowska kresa . koszałki opałki.w dawnej Polsce ogólnie przyjęta nazwa złotego dukata.dawn. Cześć! . wielki plac ograniczony od płd. międzynarodowe godło proletariatu. w Moskwie. przez Feliksa Frankowskiego (zm.sztandar koloru czerwonego. teŜ Krew (naszą długo leją katy).dotyczący (pochodzący z) Częstochowy. imię od pnia cześć. jak na obrazie Matki Boskiej Częstochowskiej. zachodu murami Kremla. por.znaczył 'ze złota'. usługujący królowi przy stole biesiadnym. 'Krasnaja Płoszczad'. wyŜej Czerwony.in. Rycerze Czerwonego KrzyŜa . przednia. potem tylko urząd tytularny. gdy pojawiły się takŜe złote ze srebra. wg niektórych przez Józefa Czeczota.zob. pierw.zob. mauzoleum Lenina i cerkiew Wasyla Błogosławionego (ros. z których wypędzali diabła paulini .od część. Wojna Białej i Czerwonej RóŜy . Cześnik . urzędnik dworski opiekujący się piwnicą królewską. BłaŜennowo). brednie podobne do mowy opętanych..blizna.pieśń popularna w okresie przed powstaniem listopadowym i w czasach późniejszych. Czestochowa.ros. Czesław . Czerwony złoty .

pasterz koni na pusztach (stepach) węgierskich w czasach tabunowej. por. Częstochowskie malowidło bohomaz. Częstokół . teŜ Jasny (Klasztor Jasnogórski). zob.zob. Afryka). m.nieudolne.. "człowiek igraszką boską". Człowiek hoŜe igrzysko . Człowiek-góra . Matka Boska Częstochowska .zob. z węg. Człowiek grzechu .zob. istoty sentymentałnej. jak kantyczki pielgrzymów a.obraz w kaplicy klasztoru paulinów na Jasnej Górze w Częstochowie. bezceremonialnego zaleŜnie od sytuacji i od człowieka. usuwającej się na drugi plan. "sceniczny obraz tragikomicznych łowów miłosnych".. teŜ Homo sapiens. barwnie wyszywane wierzchnie okrycie przypominało cuchę górali podhalańskich. komedia (1903) . mistrze w sztuce egzorcyzmu. kicz odpustowy.częstochowscy. przemalowany ok. poezje Pettifiego.zob. Częstochowskie rymy. ok.wg filozofa neoplatońskiego Synezjusza z Kyreny (płn.ang. 413. gr. autora Pochwały łysiny. Asinaria. Man and Superman. 370-ok. pokornej. Czikos . Ich piękne. uniwersalny. homo homini lupus. półdzikiej hodowli. jowialnego. przypochlebiającej się albo wymownego samochwała. Sokal(skie rymy). Cziczikow .in. 1430 po zniszczeniu w czasie napadu na klasztor. namalowany prawdop. pieśni dziadowskie. Quinbus Flestrin. Ostrokół. z którym ma ubić interes. gdzie "Don Juan . Antychryst. Człowiek . 495. wg wizerunku bizantyjskiego. parafraza z Plauta. syntetyczny wzorzec aferzysty umiejącego się doskonale przystosować do okoliczności. wiersze. prymitywne. csikos. Odwagę i zręczność czikosów i ich swobodne. Człowiek i nadczłowiek . B.łac. kadencje liche . Człowiek człowiekowi wilkiem . Martwy) Gogola. bujne Ŝycie opiewała literatura węg. Shawa.centralna postać powieści Martwe dusze (zob. anthropos theou paignia.G. przedmiot kultu relig.

de la Mettrie. Człowłek jest kowalem swego losu ."Zwierzęta chodzące dzielą się na dwunogie i czworonogie. 25. wg innych-człowiek. nie jest mi obce. humani nil a me alienum puto. Człowiek miarą wszechrzeczy .. De officiis). Człowiek jestem. a Ŝe gatunek ludzki mieści się w tej samej kategorii co stworzenia pierzaste. 1869) Victora Hugo. wyd. Człowiek nowy . który zdemaskował Hadleyburg . filozofa wł.fr.łac.. Człowiek na KsięŜycu . brzmi: Animal implume bipes 'zwierzę bezpióre dwunogie'. wyd. stanowisko itd. 1. The Man who was Thursday.nie jest myśliwcem. homo fortunae suae ipse faber. Cicerona. Człowiek śmiechu .). K. dzieło (1748. Człowiek. powieść (1908. L'Homme machine. Człowiek o wydartym sercu . u Tomasza z Akwinu definicja człowieka uczonego. KsięŜyc.). pol. . pol.pisze Platon w Polityku. czy teŜ napisał tylko jedną ksiąŜkę. opowiadanie (1899) Marka Twaina. łac. nowicjusz. który był Czwartkiem . dorobkiewicz. wyd. Heautontimorumenos (gr. i stworzył koncepcję człowieka jako szczególnego rodzaju oŜywionej ("oświeconej") maszyny. nic co ludzkie.. z Terencjusza.zob. ale zwierzyną" (z Listu dedykacyjnego autora). O.łac. powieść (1869. a później odbudowanego miasta. L'Homme qui rit.. łac. por. które w obrębie małego miasteczka ukazuje zgubne skutki chciwości. Człowiek Platona . 138 i in. a nie jakiekolwiek inne. nikomu nie znany. Człowiek-maszyna . Chestertona.ang. homo novus. 1958) G. pełen nienawiści i rozpaczy. musimy przeto podzielić klasę dwunogich na pozbawione pierza i pierzaste" . Jest to śmiech gorzki. którego naleŜy się wystrzegać. maksyma Protagorasa (ok.gr. 266 E.ang. Anthropos metron panton. powołany na urząd.łac. homo sum.. Samodręk). Definicja platońska w jęz. bez względu na to. Człowiek jednej ksiąŜki . 1. homo unius libri. lekarza i filozofa J. Człowiek. Ŝe zjawiska psychiczne są wynikiem budowy organicznej mózgu i systemu nerwowego.pomnik z brązu (1953) Osipa Zadkina postawiony w Rotterdamie ku czci zburzonego przez hitlerowców. pol. w którym twierdził na podstawie własnych obserwacji. 1925) fr. z rozprawy O godności człowieka (1486) Giovanniego Pico della Mirandola. The Man that corrupted Hadleyburg.fr. parweniusz. czy przeczytał. z O powinnościach (łac. Księga (StrzeŜ się. 450 pne. 39. 1.

Towarzystwo tych ssaków zdawało się świadczyć. przen. zw. Pokazał te kości profesorowi Woodwardowi z Muzeum Brytyjskiego. do Tartaru. serce. a szczątki zwierząt kopalnych sprowadzono z wykopalisk tunezyjskich. znaleźli w tymŜe miejscu Ŝuchwę i kieł ludzki. thymos 'dusza. Muz. Wg Rzymian człowiek ma trójdzielną duszę.).ros. boskiej i eterycznej. Sklepienie czaszki odpowiadało człowiekowi współczesnemu. Bohaterowie tego odkrycia nie Ŝyli juŜ. i hipopotama. reform. zbieracz-amator. do którego sprawca byłby się przyznał. dusza. Obaj czynili dalsze poszukiwania. Człowiek z Piltdown . Anima i 3. San Francisco..obraz (1863) J. Gwynplaine'owi. Człowiek w futerale . złodziej (łac. Ŝyjący od 200 tys.wg Diogenesa Laertiosa.. many dostają się do Elizjum a. zw. .łac. zdecydowanych rozstrzygnięć. Gorkiego. do miliona lat temu. many (zob. pomyślana zapewne zrazu jako kawał.zęby plioceńskiego słonia. Wywołało to wielkie poruszenie w świecie naukowym i dyskusję trwającą blisko pół wieku. Człowiek trzech liter . z Iii w.Bohaterowi tytułowemu. tytuł opowiadania (1898) A. szubienicznik. czełowiek . Ŝuchwa natomiast miała charakter małpi. słynna mistyfikacja antropologiczna. a prócz szczątków ludzkich . mastodonta. Ŝe świat naukowy (z wyjątkiem niewielu upartych sceptyków) padł ofiarą sprytnego oszustwa. świadomość. Anim powraca do bogów. ale Umbra krąŜy w powietrzu nad ciałem. homo trium literarum. gdyby skutki nie przerosły tak znacznie zamysłu dowcipnisia. nie wiadomo więc. Wg śydów człowiek składa się z ciała. kto je popełnił. duszę. Człowiek z motyką .eto zwuczit gordo. słowa Satina ze sztuki Na dnie. duszy i ducha. F. Czaszka pochodziła ze starego grobu i naleŜała do osoby cierpiącej na chroniczną chorobę kości. nastrój'. ktoś obawiający się wszelkich innowacji. ciało ludzkie składa się z: 1.ros. w 1912. Milleta. duch. Eoanthropus dawsoni. rzezimieszek. 3. aŜ w 4 lata później. aby rozśmieszał widzów na jarmarkach. 2. uczucie. części śmiertelnej. Dopiero w 1950 próby fluorowe i dokładne prześwietlenia rentgenowskie wykazały.łac. cień. zw. wisielec. Czełowiek w futliarie.dawn. Umbra. handlarze dzieci zniekształcili w dzieciństwie twarz. Ŝuchwa natomiast naleŜała do samicy orangutana. Człowiek trójdzielny . powietrznej i mglistej. 2. Niejaki Charles Dawson.to brzmi dumnie . rozpadającą się po śmierci ciała na: 1. jakby go nie chciała opuścić. wędrując koło wsi Piltdown w hrabstwie Sussex w Anglii znalazł w Ŝwirowisku części czaszki ludzkiej niezwykłej grubości. pheren 'przepona. 4 (1902). Człowiek trzech drewien . Ŝe właścicielem czaszki był praczłowiek. który się nimi zainteresował. które otworzyło malarzowi drogę do sukcesu. Człowiek . fur). wola'. Czechowa. kiedy ogłoszono wiadomość o oszustwie. filozofa gr. prawnik. dzieło. zw.

this was a man!. teŜ Diogenes (Latarnia). jako "zwierzęcia społecznego". Horacego. 1939-45. Czomolungma . np. r. hominem te memento. które powtarzał szeptem niewolnik stojący na wozie za zwycięskim wodzem.. Rousseau. psalm 115. totsententiae. 1450).z Biblii. George'a Everesta.ang. Fedrusa.. z Umowy społecznej. J.. odbywającym triumf w staroŜytnym Rzymie.zob.). w plastyce nazwa wielu wizerunków cierpiącego Chrystusa w koronie cierniowej. To był człowiek! .motto do zbioru z opowiadań Medaliony (1946) Zofii Nałkowskiej o zbrodniach hitlerowców w Polsce w czasie okupacji nm. KaŜdy człowiek kłamcą . Istota państwowa . Ludzie ludziom zgotoweli ten los . ile głów. 9 (I w. zob. tyle zdań .łac. w Biblii. z którego inicjatywy podjęto w 1845-50 systematyczne pomiary Himalajów. Brutus M. istoty stworzonej z natury do Ŝycia w państwie. 1 (1762). o Ezopie. z przemówienia A. w środk. the right man in the right place.ang.. Ecce homo!. Szukam człowieka ."). SpiŜowy człowiek .zob. Por.najwyŜszy szczyt górski na Ziemi. 2. Wielki człowiek do małych interesów .marność . urzędzie pomiarów kraju odkryto. Himalajach. Wszelki człowiek Ŝyjący . 9) definicja człowieka.zob. 5. Talos. Pamiętaj. Londyn. Izbie Gmin (1855). 19. Właściwy człowiek na właściwym miejscu . słowa Piłata o Chrystusie.Człowiek zrodził się wolny (a wszędzie jest w kajdanach) .z Biblii. I. równieŜ Mount Everest (od nazwiska ang. Ilu ludzi. J. 3. 1. tyle opinii. Szary.fr. wg Jana. 1.gr. Wielki. H. 6.). I'homme est ne libre. Oto człowiek! . 27. z Bajek.łac. zdobyty 29 V 1953 przez . Towarzystwo (Człowiek to. Nat. hominem quaero.łac. 11. Layarda w bryt. zoon politikon. w 1849 w ind. Psalm 38. Szary człowiek . parafraza z Satyr. płk. zw. na granicy Nepalu i Tybetu. obraz Rogiera van der Weyden (ok.łac. Gall. 1. Ŝe jesteś (tylko) człowiekiem . Ew. Arystotelesowska (Polityka. Ŝe "Peak Xv" liczy 88487m i jest najwyŜszy na Ziemi). 19. zob. słowa. quot homines. ("Ze wszystkich Rzymian.

w czerwcu 1651 główna kwatera powstańczego dowództwa Kostki Napierskiego. quarantena '40 dni'). Czterdziestu rozbójników . wody potopu padały na ziemię przez 40 dni.). 24 Vi wojska biskupa krakowskiego zdobyły Czorsztyn i wzięły Kostkę do niewoli. MojŜesz spędził 40 dni na górze Synaj. wielokrotne pobyty królów polskich na zjazdach panujących. Zamek na Czorsztynie .liczba często spotykana w Biblii. nowosądeckim.stroik. nieśmiertelnych .dzień 10 marca.. Akademia (Fr. noszona przez dzięwczęta ozdobna opaska na głowę.).strefa południowego oceanu. przybrana kwiatami. do ozdrowienia. Zamek. Czorsztyn .zob. siedziba starostwa. pamiętajcie.członków wyprawy brytyjskiej: Nowozelandczyka Sir Edmunda Hillary i Szerpę z Nepalu Norkaja Tenzina. od Xv w. a po upływie następnych 40 dni Noe otworzył okno arki. od czopa.w Polsce 1466-1813 podatek akcyzowy od piwa. zachowana jeszcze w krajach słowiańskich jako element dziewczęcego stroju ludowego a. dawniej początek słynnych spływów przełomem Dunajca.wieś w woj. np. Ryczące czterdziestki . dlatego dawniej uwaŜana za mającą znaczenie magiczne.zob. o charakterze odświętnym. kurpiowskiego. którym zatykano beczki i kufy. . podwstąŜnik.. Czterdzieści . Eliasza przez 40 dni Ŝywiły kruki. Zamek . a od 1629 takŜe od wina. Czółko . regionalnego. Czterdziestu męczenników . z Xiv w. wokół (i na południe . Nieśmiertelny. Czterdzieści wieków.zob. Ali Baba. kwarantanna trwała dawniej 40 dni (stąd nazwa.czorsztyński Kazimierza Wielkiego. miodu i gorzałki.. okres czterdziestodniowy odgrywał wielką rolę w dawnych kuracjach lekarskich i doświadczeniach alchemików itd. uŜywana w Europie od średniówiecza.. Czterdziestu. Przywilej azylu w sanktuariach trwał 40 dni. obecnie ze Sromowiec. do odrodzenia się do nowego Ŝycia. za symbol czasu pokuty.. wł. Chrystus pościł 40 dni na pustyni itd.zob. Czopowe . Napoleon I (śołnierze. dziś ruiny zamku górnego i dolnego. wdowie wolno było pozostawać w domu męŜa przez 40 dni po jego śmierci. okresu niezbędnego do oczyszczenia.

(das) Wohltemperierte Klavier. Ŝe ukazało mu się na łące 14 świętych wraz z Jezusem. gdzie wiatry zachodnie. równoleŜnlk . Gdy w 1445 pewien pasterz w Górnej Frankonii oświadczył. którzy przed swą męczeńską śmiercią wyprosić mieli u Boga łaskę udzielenia szczególnej pomocy tym. Quatorze juillet. krew jego dawne bohatery. . grupa świętych. Czternasty lipca .tajemnicze imię tajemniczego męŜa. Czterdzieści i cztery . wokół Przylądka Horn.fr. wieją silnie przez cały rok. miał powiedzieć: "Kiedy pisałem. Achacego z koroną cierniową a. Dionizego z obciętą głową.od) 40. Iii.zob. znaczy ono. Eustachego z jeleniem. Do grupy tej zalicza się zwykle: Erazma z wiatrem. ułatwiając Ŝaglowcom opłynięcie Ziemi w kierunku wschodnim. Bastylia. Poeta pytany o znaczenie tej liczby miał jakoby wyjaśnić. Czterdzieści osiem . a później. rz. zbudowano na tym miejscu w 1448 kaplicę. cz. Katarzynę z kołem. teraz juŜ nie wiem. Ŝe mając lat 40 człowiek powinien znać wystarczająco dobrze swój organizm na to. nie napotykając na bariery lądowe. Czternaście. od Winnipeg. w 1845. Mickiewicza: A Ŝycie jego . 5. którzy proszą za ich pośrednictwem. Barbarę z wieŜą. A imię jego czterdzieści i cztery. Z matki obcej. Krzysztofa z Dzieciątkiem Jezus na ramieniu. gdzie nie było miejsca dla rozumowania". Jerzego ze smokiem. A tytuł jego . a w 1743 zaczęto budowę słynnego późnobarokowego kościoła pielgrzymkowego Vierzehnheiligen (zob. np. równoleŜnika.). krzyŜem. 59-85. Małgorzatę ze smokiem na łańcuchu i Pantaleona z dłońmi przybitymi do głowy.trud trudów. Ronin." Czterdziestu siedmiu roninów . Blazjusza z dwiema skrzyŜowanymi świecami.lud ludów.granica między USA i Kanadą od Pacyfiku do miejsca na płd.-kat.kośc. Wita z kogutem. 49. Egidiusza z łanią. Czternastu pomocnych w potrzebie . zob. Cyriaka z demonem na łańcuchu. "namiestnika wolności na ziemi" w Widzeniu Księdza Piotra w Dziadach. Ŝe "mu sama się nastręczyła w chwili natchnienia. Niektórzy wcześni Ŝeglarze dokonywali tego jednak w kierunku odwrotnym. Po czterdziestce człowiek jest albo głupcem. wiedziałem. aby utrzymywać go w dobrym zdrowiu.zob. albo własnym lekarzem Plutarch w traktacie O zachowaniu zdrowia przypisuje to powiedzenie cesarzowi rz. Magellan i Drake na zachód. Tyberiuszowi.

. wolności mórz w czacie wojny i w czasie pokoju. 4 wiatry.nm. Objawienie św. 2. pol. wronym i płowym koniu. Głód i Śmierć. Pięć) o poglądach Konfucjusza. 1-8. wojnie świat.opera (1927. w miarę moŜności. Pierwsze pięć było natury ogólnej.program warunków ustanowienia pokoju i unormowania stosunków międzynarodowych po I. tł. uosobienie nieszczęść wojny: Zabór. niepodległości Polski z dostępem do morza i 14. 7.w Biblii. poprawienia granic Włoch zgodnie z granicami narodowości. organizacji narodów świata dla utrzymania pokoju. Analekta (Konfucjańskie). 9. Czterej apostołowie .chiń. libretto: Gertruda Stein. wycofania obcych wojsk z Rosji. 1925) Vicente Blasco Ibaneza. . 4 pory roku. Thomasa Woodrowa Wilsona. Aymon. Ta-sue (Wielka Nauka). eklodze). przedstawiony przez prezydenta USA. uŜywane od czasów Czu Si (1130-1200) do 1905 jako podstawowe podręczniki chińskiego systemu oświaty i egzaminów na urzędników administracji państwowej: Lun ju. Czterej synowie Aymona . 12. Pozostałe 9 punktów dotyczyło spraw szczegółowych: 6. głosiły one zasadę: 1. Słynny film (1921) z Rudolfem Valentino. Apostołowie. Mord. Czteroksiąg . wyst. w orędziu do Kongresu amer. pol. Warszawa 1954). 13. za symbol świata ziemskiego. utworzenia międzynar.Czternaście punktów Wilsona . Die vier Grobiane. 4 Ŝywioły. uwzględnienia Ŝyczeń i interesów miejscowej ludności przy decydowaniu o losie kolonii. 8. zob. składający się z 14 punktów. Hiszp. przywrócenia niepodległości Rumunii i Serbii. wyst. Czterej święci w trzech aktach . usunięcia. apokalypsis). zachowania suwerenności Belgii. 8 I 1918. zwrotu Alzacji i Lotaryngii Francji. Ermanno Wolfa-Ferrariego. barier ekonomicznych między krajami. (1918. 4 cnoty kardynalne itd.liczba uwaŜana dawn. 1934 w obsadzie murzyńskiej) Virgila Thomsona. i jest jakby zapowiedzią ruchu wyzwolenia kobiet spod tyrańskiej władzy gburowatych ojców i męŜów. suwerenności dla narodów monarchii austro-węgierskiej. w 1498. 4 epoki dziejów (Owidiusz w Metamorfozach. czerwonym. Jana (gr. jawności dyplomacji. Wergiliusz w 4. opera (Monachium 1906. za liczbę człowieka powstałego z prochu ziemi. Sy-szu" kanonu konfucjańskiego. Drzeworyt Albrechta Drera z cyklu ilustracji do Apokalipsy wyd. Czterech gburów . 4. swobody Ŝeglugi przez Dardanele.zob. stąd np. 6.Drera zob. Cztery . Los cuatro jinetes del Apocalipsis tytuł trylogii powieściowej o I. na białym. konkretnego materialnie. Akcja rozgrywa się w Wenecji Xviii w. ograniczenia zbrojeń do potrzeb bezpieczeństwa wewnętrznego. 5. 10. wojnie świat. libretto: Giuseppe Pizzolato wg Carla Goldoniego. główne źródła wiadomości (obok Pięcioksięgu. zob. 11. 3. 4 strony świata. Czterej jeźdźcy Apokalipsy .

Cztery litery . Warszawa 1962). ChadidŜa (zob.proklamowane przez prezydenta USA Franklina D. Die vier Temperamente. miastem w Palestynie. powietrze (cieple i wilgotne) oraz ziemia (zimna i sucha). Il Cimento dell'Armonia e dell'Invenzione. niebo i piekło. Cztery elementy . gmyczkową. . zob. Humory. balet w 1 akcie (Nowy Jork 1946. Seria malowideł ściennych Normana Rockwella. Cztery mile . ilustrujących 4 wolności. znalezienie czterolistnej ma przynosić szczęście.teologii dogmatycznej (eschatologii): śmierć. eufemistycznie zamiast "dupa". Maria (z haremu Mahometa). niezguła.). Kalewala. 2. 2. wyznawcą. podstawowe pierwiastki. balet Giazunowa i cykl pieśni Noskowskiego. Jerozolima jest odpowiednio: 1. 4. koncerty skrzypcowe opus 8.trumna. Roosevelta w czasie 2. alegoryczna. fujara. nr 1-4 Vivaldiego. 3. Cztery temperamenty . Jesień.zob. Cztery deski . Nassau Tavern. Le Quattro Stagioni. 4. poprzedzone sonetami nieznanego autora (Wiosna. tematyka podjęta później przez oratoria Telemanna i Haydna. Cztery kąty.Czung-jung zob. Kiep. Princeton (New Jersey).rzadko spotykane egzemplarze koniczyny (Trifolium 'trójlistna').pierwotne Ŝywioły. Cztery rzeczy ostateczne . Jeruzalem Niebieskim a. Księga czterech królów. Cztery wolności . wyst. zob. sąd. wł.nm. Kościołem.Cztery rodzaje wykładni (interpretacji) Biblii: 1.). której liście są zazwyczaj trójdzielne. ze zbioru Szczyt harmonii i inwencji. Cztery temperamenty . Środek (Doktryna Środka). Cztery Ŝywioły . dosłowna.zob. (1941): wolność od głodu i biedy. woda (mokra i zimna). moralna. Zima). symbolem nieba. wolność wyznania i mowy.zob. muzyka Paula Hindemitha. 3. pol. Cztery znaczenia . Nowym.). wojny świat. Np. 3. spirytualistyczna (anagogiczna. Temat z wariacjami na fortepian i ork.niedołęga. Meng-cy (zob.wł. cykl fortepianowy Czajkowskiego.). Fatima (zob. fr. 4. Cztery legendy z Kalewali Sibeliusa . wg Arystotelesa: ogień (suchy i ciepły). historyczna a. Cztery niezrównane kobiety muzułmanów: 1. 2. fajtłapa. Aisza (zob. wyŜej Cztery elementy. Cztery pory roku . Lato. Piec. dotycząca nieba i Ŝycia przyszłego). Czterolistna koniczyna . oferma.zob.

Czumak . Kuty na cztery nogi . nienawistna niewiasta. dlaczego ograniczył do 400 osób liczbę zaproszonych na bal wydany przez panią William Astor 1 Ii 1892: "towarzystwo" oznacza tu elitę ludzi bogatych o światowym stylu Ŝycia (ang. kiedy króluje. Naborowski. we francuskiej talii czterej królowie to: Karol Wielki. Dawid. i słuŜebnica. por. 9-10. creme de la creme). Cztery rzeczy są.(wygonić. środków do Ŝycia.przebiegły. stare wino. Cztery rzeczy.ang. jet set. kozioł (baran) i król. zmyślny. zwł.zob. Aleksander Wielki i Cezar. głupi. 15-31: Cztery rzeczy nienasycone: otchłań. Lenertowicz. z których człowiek się wydaje: Kompanija. droga okrętu wpośród morza i drogi męŜa w młodości. Jest tylko około czterystu osób nowojorskiego towarzystwa . Czwartek. chytry. wygnać itp. Czterysta. Cztery rzeczy trudne do poznania: droga orła w powietrzu. z ukr. kiedy się naje chleba. szarańcza i pająk. bezwzględnie. ziemia i ogień. zajączek. Cztery rzeczy nie do zniesienia: sługa. kiedy się stanie dziedziczką po pani swojej. droga węŜa na skale. Cztery gatunki zwierzątek mądrych: mrówki. top drawer.) Cztery rzeczy w Polsce słyną.) gwałtownie. pozbawiając zatrudnienia. kiedy za mąŜ poszła. the upper crust.dawn. mowa. beautiful people. kur. smart set. 30.) Zbiór bezimienny . Na cztery wiatry . fr. (T. (D. obyczaje. szczwany. cwany. talia kart. Bonifratrzy. zabawy. 1-4. odpowiedź Warda McAllistera na zapytanie. Przyjaźń doświadczona I uczciwa Ŝona.z biblijnej Księgi Przypowieści. why. Cztery rzeczy o pięknej postawie: lew. Stara piosnka. Czubki . Dziesięć (Górne 10000). there are only 400 people in New York society. .livre des quatre rois. chłop ukraiński trudniący się przewoŜeniem soli na maŜach (wozach zaprzęŜonych w woły). łono niewiasty.

por. słynny z udziału w powstaniu listopadowym. wg. Thomasa Macaulay. czterogroszówka. prawa spadkowego w dawn.w dawnej Polsce od końca Xvi w.zob. poczwórny grosz.zob.prasa. Człowiek. Stan(y Generalne).dawn. . Czwarty wymiar . Człowiek.-amerykańskich. stosowana pierw. w geometrii .dawn. uŜyta później przez historyka ang. Czwartek. czwarcizna. Edmundowi Burke. Minkowskiego. Czwarty lipca . Cztery (cytaty na końcu). do Galerii Reporterów w Izbie Gmin.w teorii względności .Czwartak . Czworak . przypadająca wg. 1729-97. Czwarta Republika . Czwarty stan . Czwarty. podatek płacony przez kupców od wywoŜonych i przywoŜonych towarów. Tłusty.zob. rocznicy Deklaracji Niepodległości z 4 Vii 1776. święta narodowego. Wielki (Tydzień). moneta o wartości 4 groszy. Republika (Fr. Polsce córkom. Wielki Czwartek .4. rodzaj utworu epigramatycznego złoŜonego z 4 elementów. Czwartacy . Obiady czwartkowe . który był Czwartkiem . nazwa przypisywana politykowi i filozofowi ang. czwarta część spadku po ojcu. która ogłosiła niepodległość i niezawisłość (od Wielkiej Brytanii) trzynastu kolonii płn.czas (obok trzech wymiarów przestrzeni). z bohaterskiej obrony Olszynki Grochowskiej w 1831 r.jeden z wymiarów róŜnych typów przestrzeni.nazwa amer. por.zob. Czwarty grosz .zob. lit. pułk piechoty liniowej Królestwa Polskiego. a zwł. H. 1800-59. Tłusty czwartek .).

.mieszkalny budynek folwarczny. utalentowany wódz. zastąpiony przez pańszczyznę (odrobek-prace i posługi na rzecz pana). Czysty. Zins 'danina. Czyngis-chan .StaroŜytni. w Polsce od Xii w. umysł dziecka nie tknięty jeszcze przez wpływy zewnętrzne (wg Locke'a). szyk bojowy powszechnie stosowany w Europie do czasu wpiowadzenia tyraliery i broni szybkostrzelnej w 2 poł. w scentralizowane panstwo ze stolicą w Karakorum. produktach składanych przez chłopów na rzecz właścicieli gruntów za uŜytkowanie ziemi. Czyste i nieczyste zwierzęta . nauka) oderwana od bieŜących zagadnień.łac. pierw. przeznaczony dla słuŜby dwoiskiej. które się rozciągało od Oceanu Spokojriego do płn.. o czterech mieszkaniach (stąd nazwa). która ze względu na niską wydajność pracy cofała się w Xviii-Xix w. Czworobok . Miód (pitny).właśc. Czwórniak . słuŜąca wyłącznie celom estetycznym (poznawczym. Xix w. ugrupowanie obozujących wojsk. znów na rzecz czynszu. Czysta (nie zapisana) Karta . census 'oszacowanie majątku. Czarnego. kształt obozu wojskowego.(filozofia. a nie praktycznym). wybrzeŜy M. stałe świadczenia w pieniądzach a. Bezwzględne okrucieństwa zdyscyplinowanego wojska współistniały z tolerancją religijną wewnątrz granic imperium. Xix w. opłata' z łac. w procesie wtórnego poddaństwa. Ludnością podbitą rządził przez namiestników. folwarcznej. ok. Czysta sztuka . śydzi (Biblia. 11) . spis ludności'. TemudŜyn.zob. w Królestwie Polskim 1864. Lev.hist.od staroŜytności do poł. w Galicji 1848. organizator i administrator. Z nm. aŜ do uwłaszczenia chłopów w zaborze pruskim 1811-18. wynikającą zresztą nie z wysokiej kultury. 1155-1227. spraw otaczającego Ŝycia. twórca imperium mongolskiego. przenikający z Zachodu system oczynszowania jako forma cięŜarów feudalnych został na przełomie Xv i Xvi w. tabula rasa 'wygładzona tabliczka (woskowa)'. ale z obojętności.Czworaki . Czynsz . Zjednoczył wszystkie plemiona mong.

3. mimo Ŝe przeŜuwacze. choć parzystokopytne. odpusty i modlitwy mogą przyspieszyć ich wejście do nieba.Jak za króla Ćwieczka. etym. Świnie i wielbłądy były nieczyste. bo nie są przeŜuwaczami. 9-11 i I. a nie mające Skrzel i łusek.) legion. Król Ćwieczek . Czyściec św. mrowie. Komedia. pomroka. np. Czystej krwi .) Patryk. mrok. 1. 6666. pieniądze.zob. Czyściec . purgatorium 'czyściec'. "górną Gehenną". Czysty (a. Czyściec . Ŝe duszom wolno przez rok po śmierci odwiedzać swe ciało oraz ukochane osoby i miejsca. gdzie dusze zmarłych pewnych zbawienia ponoszą karę za grzechy jeszcze nie odpokutowane na ziemi. chmara. gotówka. Zarys tej doktryny przejęli wcześni ojcowie kościoła opierając się na pewnych ustępach z Biblii. zob. ciemność. 15. . motyl nocny. dopóki nie oczyszczą się z grzechów. Apok. bajecznych czasach.Pewien rodzaj wiary w czyściec.wł. a trydencki w 1562 uznał ją za dogmat (odrzucony przez protestantyzm i prawosławie).zob. a msze. Krew. Czystym wszystko czyste . Nieczyste były teŜ ptaki drapieŜne i stworzenia Ŝyjące w wodzie. Purgatorio. (św. w dawnych dobrych.z Biblii. wg której dusze zmarłych cierpią przez czas jakiś. część Ii Boskiej Komedii Dantego.dawn. List do Tytusa. "ogrodem Edenu". 10000. 18-19. gotowy) grosz . Króliki i zające były niejadalne. wielkie mnóstwo. ciŜba. staromodnie. Określa on czyściec jako miejsce. kalka językowa z łac. Liście Piotra Ap. Dante. (Xv w. Ten stan pośredni nazywano rozmaicie. Pierwszy dekret o niej ogłoszono na soborze ferraro-florenckim w 1439. bo nie mają rozdzielonego kopyta. gęstwa. zwł.uwaŜali zwierzęta przeŜuwające o rozdzielonym kopycie za czyste i jadalne. jak w czasach nieskomplikowanych. Ć Ćma . Patryka .dawn. nie był obcy juŜ staroŜytnym śydom: UwaŜali oni. 6. pełnych prostoty. "tonem Abrahama".

dakhmak. przebiegły. wysoko połoŜone pastwisko leśne'. czerstwy. ze śr. pers. o zdrowej cerze. WieŜa (Milczenia). której nazwisko przetrwało jednak jako synonim autorki ksiąŜek kucharskich. daxma 'cmentarz'.Pamir. 1361. krakowski. D Dach Świata . ok. kirgiskie pamir 'zimne. szczwany. z ros. jary. docha. z awest. od Xviii w. Chin i Afganistanu. Zdrów jak ćwik . autorka szeroko uŜytkowanych ksiąŜek i artykułów o gospodarstwie domowym i modzie.obszerna szuba. rześki. Dacha . korzec.zob.krzepki. 1829-1901.z Bachmanów. dawniej okrycie wierzchnie podczas zimowych podróŜy. gra w karty..w Polsce Xviii w. na terytorium ZSRR. kuty na cztery nogi.0 . Ćwiertnia .rumiany. doświadczony. por. Ćwierciakiewiczowa Lucyna . kogut tuczony.w Polsce śrdw. wyŜyna w południowo-zachodniej części Azji środkowej o średniej wysokości 40007m nad poziomem morza. Dagobert. właśc. ani przez obawę roztycia się. Ćwierczakiewiszowa. (2) kapłon.archaicznie. prymitywnie. np. wyroczni w sprawach sztuki kulinarnej nie ograniczanej ani przez moŜliwości finansowe adeptek. bywały. miara objętości ciał sypkich. Czerwony jak ćwik . Dachma . człowiek wytrawny. Ćwik (1) .-pers. podbita futrem.

stąd imię. Dafne . opowaada. Dafnis drzewem bobkowym . Dafnis i Chloe.opera (1708) G. aŜ do perwersji niewinnych i naiwnych. gr. Apollo zaś uplótł sobie wieniec na głowę z liści wawrzynu. historia miłości Apollina do uroczej Dafnidy. młodych. Dafnis i Chloe . oślepiony przez zakochaną w nim bez wzajemności. gr. Idealna para pięknych. (Drezno 1938) Richarda Straussa. towarzyszki łowów Diany. Owidiusz w Metamorfozach. będące przedmiotem autentycznego kultu lub moŜe tylko zmyślone przez kroniki. Popularność w .Daćbóg. DaŜbog. Florindo i Dafne .symbol miłości niedostępnej. córka boga rzecznego Peneusza. od 'niech da' +'bog(actwo)' albo z irańskiego. rozmiłowana tylko w łowach w kniei leśnej. Scarlattiego. identyfikowane niekiedy ze SwaroŜycem. Rzym. jak Dafne. Owidiusz w Metamorfozach. Apollo i Dafne . a czule zakochanych w sobie pasterzy. Wergiliusz w 5. mit. 1. 452. czująca wstręt do męŜczyzn. niechętna miłości. uciekając przed zakochanym w niej Apollinem. pasterz sycylijski. jednej z pierwszych tego rodzaju. o którym nic nie wiadomo (Ii-Iii w. Hitndla. zazdrosną nimfę. Obrazy: Pollaiuola. Dafne . porzuconych jako niemowlęta przez rodziców. pne.F. Dafni . syn Hermesa i nimfy. por.sielanka dramatyczna (1638) Samuela Twardowskiego.). daphne 'wawrzyn'. Dafnis w poezji: Teokryt z Syrakuz w pierwszej Idylli. N. Dafnis . słowiańskie bóstwo słoneczne. matka porzuciła go w krzaku laurowym . ubłagała swego ojca o ratunek i została przez niego przemieniona w drzewo laurowe (wawrzyn). Poussina i in. twórca i główny bohater poezji pasterskiej (bukolicznej): nieszczęśliwy w miłości. Schiavona. którzy na koniec odnajdują swe dzieci i łączą je ślubem.mit. który odtąd stał się jego świętym drzewem. gr.opera (1700) A. Giorgiona. z Lesbos) zwanemu Sofistą.opera. Gregor. w końcu zabrany przez ojca do nieba. dziewictwa. libretto: J. daphne 'wawrzyn'.bohaterowie greckiej powieści pasterskiej. Villa Borghese.rzeźba: Bernini. A. libretto: Hinsch. przypisywanej Longosowi (prawdop. skarŜy się na swój los w smutnych pieśniach. gr. nimfa. Eklodze (Bukolice).Dadźbog . gdy miał ją juŜ dogonić.

ostatni wybitny władca dynastii Merowingów. l. daina. Eligiuszem (St. Samon. pod którym pojawia się Mieszko I w regeście (streszczeniu) nie zachowanego dokumentu zwanego Dagome iudex łac. muzyka: Maurice Ravel. Fokin. Warszawa 1926). Dagon . 1925. Dainy . śyje we fr. po którego śmierci właściwe rządy przejęli majordomowie. w Europie zachodniej. francuski J.czasach nowoŜytnych powieść zawdzięcza przekładowi na jęz. od 632 król Franków. Ćwieczek. zamieszczony w 1270.. Parandowskiego. tł. wystawionego ok 990-992. w Polsce rzadki. niech ja pokręcę Ŝarna. Kronikarz zapisuje słowa da ut ia pobrusa a ti poziwał pewnego Czecha imieniem Boguchwał. 'daj. dagan 'zboŜe' i dag 'ryba'. Amyota (1559). ze st. a moŜe teŜ łotewskie świeckie pieśni ludowe Xiii-Xvi w.dajny. co mogłoby wynikać z nieporozumień etymologicznych. J. swoim podskarbim i doradcą. pod opiekę papieŜa Jana Xv. Księga) zawierającej spisane przez cystersów po łacinie dzieje ich opactwa. pol. w najstarszej części kroniki klasztoru w Henrykowie pod Wrocławiem.Dagan. patronem rzemieślników. czym zyskał przychylną pamięć kościoła. "Daj. por. uŜywany do połowy Xvii w. ParyŜ 1912. legendzie i piosence ludowej jako "dobry król Dagobert". Denis. opiekun urodzaju. Daga . hebr. Dagome . oddającego posiadłości Mieszka I. starosemickie bóstwo rolnicze. W trosce o zbawienie własnej duszy wzbogacił opactwo St.imię.. 'Dagome sędzia'. litewskie. wynalazca pługa. Daphnis et Chloe . libretto: M. 600-39. a wg Biblii bóg Filistynów. czczony juŜ u Sumerów. występując w niej wraz ze św. Pierwszy zachowany zapis całego zdania w języku polskim.balet (1909. ać ja pobruszę. dobrotliwy i szczodry. Księdze Henrykowskiej (zob. w tzw. wyobraŜany jako człowiek z rybim ogonem zamiast nóg. ale prostoduszny i mało królewski. a ty poczywaj' staropol.średniowieczny sztylet o trójkątnym ostrzu.. wyst. który .ok. załoŜonego w 1227 przez księcia Henryka Brodatego. a takŜe zręcznym złotnikiem.-włoskiego. a ty odpocznij'. Eloi). Dagobert I . poj. pol.

stopa wierszowa trójdzielna jak palec. Dalej. KaŜdy z nich był uwaŜany za ponowne wcielenie (reinkarnację) swego zmarłego poprzednika i rozpoznawany przez komisję dostojników lamajskich juŜ jako niemowlę po pewnych tradycyjnych znakach. Dalila .zob.początek popularnej pieśni powstania 1831. mong. Daktyl . Gorze się nam stało. do bułata .lituje się nad Ŝoną. Daj buzi. (b)lama 'kapłan'. . Ŝe Sarmata jeszcze wolnym umie być! 1-4. daktylos 'palec. por. do bułata. wszak nam dzisiaj tylko Ŝyć! PokaŜemy. Dalajlama . Dalimil . złoŜony z 1 długiej i 2 krótkich kości'. Dalibor . Śpiew rewolucyjny. mielącą zboŜe na Ŝarnach. który podczas buntu przeciw moŜnowładcom stanął po stronie uciśnionego ludu.. ukochana mocarza Samsona (zob. wydobyła od niego sekiet siły. trójsylabowa stopa wierszowa o pierwszej sylabie długiej (a. wyst. Warszawa 1902) Bedricha Smetany. 4-20). bracia. tybet. przekupiona przez Filistynóv. tęskniąca'. obcięła śpiącemu czuprynę i wydala go wrogom. Akcja rozgrywa się w Pradze Xv w. 16. Tytułowy bohater to na pół legendarny rycerz.owoc (jadalny) palmy daktylowej. Sędziów. kate! . akcentowanej) i pozostałych krótkich (a. pol. Rajnolda Suchodolskiego (1804-31).). bracia.zob. hebr. Dalej. tkwiący w jego włosach "nie tkniętych nigdy przez Ŝelazo" (Ks. ocean'. dalaj 'morze.opera (Praga 1868. nie akcentowanych). Kronika (Dalimila).w Biblii Filistynka. Poskromienie złośnicy. wieśniaczką grubą i bardzo niezdamą. 'delikatna.najwyŜszy zwierzchnik duchowy lamaizmu i głowa państwa tybetańskiego 1578-1959. z gr.

wyst. Biała Dama .powieść. Dama z jednoroŜcem . Opera (Petersburg 1890.zob. Na niej oparł Francesco M. Artur) Czarodziejka występująca takŜe jako Vivien. Młodzi Ŝyją szczęśliwie w wiejskim ustroniu. Czarna Dama . tajemnicza wapienna rzeźba staroiberyjska z Iv-Iii wieku pne. ang. Dumas adaptował powieść na scenę (ParyŜ 1852. zaprowadziła go na dwór króla Artura. La Dame de chez Maxime. aby mu nie zniszczyć kariery. Georgesa Feydeau. młodzieńcu z dobrej rodziny. opowiadanie (1833) Aleksandra Puszkina. Dama od Maxima . na kaŜdym gobelinie figuruje biały jednoroŜec. Zob. . pol. 6). uwodzicielka Merlina. Pikowaja dama. sztuka ta dała początek "komedii obyczajowej". Musee de Cluny. Warszawa 1865) Giuseppe Verdiego. Dama Jeziora . jednak na prośbę ojca Armanda Marguerite wyrzeka się i porzuca ukochanego (udając. Porwała Lancelota jako dziecko. którego zamknęła w dębie. Warszawa 1879). zob. i naraŜając się na jego wzgardę).. a Armand Duval nazywa się Alfredem Germont. a kiedy skończył 18 lat. 1901). 1810) Walter Scotta. Opowieść (Opowieści kanterberyjskie.ros. wyst. w Turyngii. dziś w muzeum Prado w Madrycie. nazywana "damą kameliową".jedno z najwspanialszych dzieł sztuki staroŜytnej. ParyŜ.zob. pol. Z czasem jednak opera zatriumfowała na całym świecie.cykl 6 gobelinów. Ellen.w legendzie arturiańskiej (zob. słynna. pol. wyst. nie ma z poprzednią nic wspólnego. Warszawa 1900) Piotra Czajkowskiego. tł. Verdi wyprzedził o kilkadziesiąt lat w tej operze kierunek zwany weryzmem (naturalizmem).fr. znalezione 1897 w Elche (Murcja. teŜ Duplessis Marie. La dame aux camelias (1848. Czarny. fr. w której bohaterka nosi imię Violetta Valery. Modna kurtyzana Marguerite Gautier. Piave libretto opery La Traviata (Wenecja 1853. pol. Ŝe przestała go kochać. po czym umiera na suchoty. The Lady of the Lake. gdyŜ lubiła te kwiaty. popiersie strojnej damy z wielkimi baranimi rogami. pol. 1870) Aleksandra Dumasa-syna. wyst. Hiszpania). bohaterka poematu Dama Jeziora (ang. zakochuje się szczerze w Armandzie Duval. Nimue. komedia (wyst. Dama z Elche . Biały. Dama pikowa . stąd początkowe fiasco opery u całkiem nie przygotowanej do takiego dzieła publiczności. 1899. libretto: Modest Czajkowski wg Puszkina. aby został rycerzem.Dama. Nimiane a. symbol dziewictwa. o tancerce lekkich obyczajów. wykonanych w końcu Xv w. gdy nauczyła się jego zaklęć. Wife of Bath. Dama z Bath. Dama kameliowa .

405-367 pne. Pan I (Damazy). Czartoryskich. tworzącym delikatny ornament linearny.hartowna i elastyczna. Damazy . ten pozwolił mu zakosztować szczęścia monarchy: zaprosił Damoklesa na ucztę i dal mu miejsce przy stole pod zawieszonym u powały na końskim włosie obnaŜonym mieczem. 4.zob. kwiecenie. na którego dworze Leonardo pracował 1482-99. Kalifat damasceński . Kiedy z zawiścią wychwalał władcę jako najszczęśliwszego ze śmiertelników. Biblia. Dionizjosa I Starszego. zwł. Kraków. kochanki Lodovica Sforzy (zob. dawny słynny ośrodek produkcji stali do wyrobu broni białej i luf broni palnej. floryzowanie brązu lub Ŝelaza przez inkrustację drutem złotym lub srebrnym. 661-750. wytwarzaną we wczesnym średniowieczu w Indiach sposobem udoskonalonym następnie przez Arabów i Persów. Dama z Shalott . moŜe portret Cecilii Gallerani. Pawła) po usłyszeniu na drodze do Damaszku głosu z nieba: "Szawle! Czemu mnie prześladujesz?". Artur) dziewczyna. Damaszek . szabla ze stali damasceńskiej.zob.dramat (1898) Augusta Strindberga. Dziwer. rozwinięta w krajach islamu. zob.w legendzie arturiańskiej (zob. Damokles .Dama z gronostajem (Dama z łasiczką) .faworyt i pochlebca na dworu tyrana Syrakuz. w dawnej Polsce. Dzieje Ap. Omajjadzi (Meczet). księcia Mediolanu. jedno ze "świętych miast" islamu. Muz. Stąd miecz . Omajjadzi. Damascenka . gdy pod panowaniem Omajjadów Damaszek przeŜywał czasy świetności. W poemacie Alfreda Tennysona (ang.). Droga do Damaszku aluzja do biblijnej sceny nawrócenia Szawła (św.. technika znana w staroŜytnej Azji. w Damaszku (stąd nazwa) i Hiszpanii mauretańskiej. 9. DamaskinaŜ . 1400 rozpowszechnionym takŜe w Europie. Damy dworu . The Lady of Shalott. ceniona m. (Las) Meninas. Till Damaskus . prawdop.demeszkowanie. która umiera z nie odwzajemnionej miłości do Lancelota. Stal demasceńska .demeszka.stolica Syrii.okres w dziejach kalifatu. ok. 1852) nosi ona imię Elaine. zob.obraz (1483-85) Leonarda da Vinci. zob.in.

Selkirk Alexander. Polidektesa. 1652-1715. Ŝe zginie z ręki wnuka. Tintoretto. po czym.. Rembrandt. opera (Salzburg 1940) Richarda Straussa. bo wyrocznia delficka przepowiedziała mu..). malarstwo pompejańskie. Dampier William . po powrocie do Anglii opublikował PodróŜ dookoła świata. 1 w.). Tuskulanki. trudnił się piractwem na wybrzeŜach hiszpańskich i portugalskich Ameryki i na Pacyfiku aŜ do Chin. Gregor wg scenariusza Hugona von Hofmannsthal. przybywa jeszcze na czas.tren Simonidesa z Keos (Vi-V w. jako zakładnik. Inteligentny. zob.Damoklesa stał się symbolem gróźb zatruwających kaŜdą chwilę szczęścia. 1798) Fr. aby umoŜliwić uporządkowanie spraw rodzinnych Fintiaszowi.malarstwo wazowe czerwono figurowe (Vi-V w. Damon oddaje się w ręce tyrana. Ale Zeus. 50 córek Danaosa. Skarga Danae . gdzie zaopiekował się nimi Diktys. króla Argos. zamiast na szubienicę. skazanemu na śmierć za rzekomy udział w spisku. Obrazy: Correggio. Wtedy Akrizjos kazał zamknąć córkę z wnukiem w drewnianej skrzyni i spuścić na morze. balladę Rękojmia (nm. Zeus występuje w micie w dwóch swoich waŜnych funkcjach: jako dawca deszczu (gr.a-e) mit. Schillera wg Bajki nr 257 Hyginusa. zwalczywszy piętrzące się w drodze powrotnej przeszkody. .w greckiej legendy nierozłączni przyjaciele. deszcz pada') i jako bóg płodności. zakochany w Danae. Tiepolo. A. króla Argos. gr. Danae (wym. 61. E. Admiralicja wysłała go na prawdziwie badawczą ekspedycję na wybrzeŜa Nowej Holandii (dzisiejszej Australii) i Nowej Gwinei. Jan Gossart. brat króla wyspy. Damon i Fintiasz .mit. Burne-Jones (Danae i spiŜowa wieŜa). Danae stała się matką Perseusza. Die Liebe der Danae. o zacięciu literackim i naukowym. tekst: J. który przyrzekł swemu . pne. por. Danaidy . skąd przywiózł interesujące materiały. Danae . 21. córka Akrizjosa. Wzruszony tymi dowodami niezłomnej przyjaźni tyran darowuje Ŝycie im obu.nm. Cicero. które wyrzuciło ich na brzeg wyspy Serifios na Cykladach. Tycjan. aby uratować przyjaciela i złoŜyć własną głowę. pne. I lub Ii. Por. filozofowie pitagorejscy z Syrakuz. gr. Dionizjosa.Ŝeglarz angielski. Fintiasz. Van Dyck. 5. Gdy mija termin i Damona prowadzą juŜ na szafot. pne. Miłość Danae . Die Brgschaft. 'Zeus spływa deszczem. Ojciec zamknął ją w spiŜowej wieŜy. przedostał się do niej w postaci złotego deszczu. Dzeus hyei dosł.

Legenda niewiast przykładnych.opera (1742) Glucka. Linkeusowi.w greckim malarstwie wazowym i rzeźbie. wielu admirałów i inne wybitne osobistości. króla Argos. zdobyte fortelem. ratować się ucieczką. Hypermestry. Danaide . Dar Danaów . jeden z twórców jej potęgi. wyd. 96-letni starzec. 1532) Geoffreya Chaucera podejmuje legendę Hypermestry wg Owidiusza.zbiór fikcyjnych listów miłosnych mitycznych heroin (ok. jest listem Hypermestry do Linkeusa. przywódca Iv krucjaty. Błagalnice . Danaidy . Danaos. dowodził flotą wenecką przy szturmie na Konstantynopol. Według legendy Dandolo pierwszy miał wedrzeć się na mury zdobywanego Konstantynopola (1204). wydać je za jego pięćdziesięciu synów. pokłóciwszy się z bratem. 1108-1205. libretto: Pietro Metastasio.gr. pierwotnie drewniany koń trojański.) Ajschylosa. Heroides . 490 pne.stary ród wenecki. Greków walczących pod Troją pod dowództwem Agamemnona.Homer określa tą nazwą. miasto wówczas u szczytu potęgi pod panowaniem dynastii macedońskiej. z których 14. poemat cykliczny (ok. zob. teŜ Achajowie. libietto: Calzabigi. Beczka (lub praca) Danaid . która pomogła swojemu męŜowi.opera (ParyŜ 1784) Antonia Salieri. Danaowie . Les Danaides . 15 pne.bratu Ajgyptosowi. łączoną tradycyjnie z mitem o królu Argos Danaosie. przynoszący nieszczęście.trud nie kończący się i bezowocny. kazał córkom zasztyletować swych męŜów w noc poślubną. 1386. Tak teŜ uczyniły z wyjątkiem najmłodszej. Ipermestra . Hiketides. ang. królowi Egiptu. zob. Morderczynię po śmierci musiały w Tartarze napełniać wodą beczkę z przedziurawionym dnem. najstarsza z zachowanych tragedii (ok. The Legend of Good Women.rzeźba (1890) Augusta Rodin. .) Owidiusza. Enrico Dandolo . który wydał czterech doŜów. jako ślepy juŜ. Koń (trojański). a przez rozszerzenie znaczenia-wszystkich Greków. Dandolo . obrabowane i spalone przestało być konkurencją Wenecji w handlu morskim.złowieszczy. od 1192 doŜa Wenecji.ok.

zob. z duń. jak spadły z góry kamień skruszył nogi posągu. śr. (początkowo jakoby na okup dla duńskich najeźdźców albo na obronę przed nimi) jako podatek gruntowy.Daniel odgaduje sen Nabuchodonozora i wyjaśnia jego znaczenie: posag. Misach i Abdenago . zwaŜono. srebrne. "większych proroków" i bohaterów biblijnych.jeden z tzw. po spędzeniu tam całej nocy. srebrna pierś. Policzono.zob. skąd. śył w Vii-Vi w. tak zniszczone zostaną owe królestwa. które Daniel. przedstawia 4 kolejne królestwa na ziemi babilońskiej: złote. fares. teŜ Kolos (na glinianych nogach). Mane. wg legendy król duński Waldemar Ii ujrzał w 1219 na niebie ognisty krzyŜ. Daniel i Bel . który się śnił królowi. musi naruszyć. biodra z miedzi i nogi Ŝelazno-gliniane). wróŜący mu zwycięstwo nad Estończykami. Daniel w lwiej jamie . za co zostaje wrzucony do jamy pełnej lwów.aram. Jego proroctwa i czyny mieszczą się w księdze jego imienia.Daonebrog państwowa flaga duńska: biały krzyŜ na czerwonym polu. Uczta (Baltazara). Ks. Sydrach. Posąg o glinianych nogach . Bel.zob. por: KrzyŜ. . Biblia. thekel. zdobył wykształcenie na dworze króla i zajmował wysokie urzędy w państwie babilońskim.Danebrog . Dan 'Duńczyk'.KsiąŜęta perscy. Mędrcy. Mont Dellier. nakłaniają podstępnie króla Dariusza do wydania prawa. Danne 'Duńczycy'. Zob. Drugi Daniel . 6. której autorstwo mu przypisywano. brog 'płótno'. Daniela.podatek ściągany corocznie przez królów anglosaskich od końca X do Xii w. miedziane i Ŝelazno-gliniane (złota głowa posągu. Danegeld .zob. Daniel . pne. Biblia. Daniela. Obraz (1849) Delacroix.zob. 2. Daniel i smok . zawistni o stanowisko Daniela. uprowadzony ok. danina'. Ks. aby dotrzymać wiary swemu Bogu. wychodzi nietknięty.obraz (1618) Rubensa. geld 'haracz. 605 przez Nebokadnezara Ii (Nabuchodonozora) do niewoli babilońskiej. rozdzielono . a później perskim. Smok. Daniel w lwiej jamie .-ang.

Wywarł znaczny wpływ na Mickiewicza (przekład Ugolina z Piekła). 'Nowe Ŝycie' prozą i wierszem. Baltazar Ii. Zwycięstwo Czarnych. ur. Maria del Popolo. Uczta. Toruniu i Kwidzyniu). plafon w Kaplicy Sykstyńskiej. Rzym. Benezzo Gozzoli. z których najsławniejszy był wileński Baltazar I. wileński (?). Krasińskiego (Nie-Boska komedia) i in. podobne do. paniką. rozpaczą. Zuzanna. Dankwart . 1600. Obrazy: Giotto. . makabryczne. w sytuacji trudnej. Danse Macabre . 1625-po 1682. 8.Michała Anioła. Jan. Brąz (1657) Berniniego. Prorok Daniel .. jedna z wielkich postaci literatury światowej. Komedia. Taniec (śmierci). poeta włoski. Dante Alighieri . Luwr. warszawski. którą zobaczył po raz pierwszy w 1274. Barka Dantego: (1822) Delacroix. Zuzanna i starcy . sceny wstrząsające. Montefalco.1265-1321.zachowanie się tłumu ludzi ogarniętych strachem. brał udział w Ŝyciu politycznym Florencji jako stronnik Białych gwelfów. syn (?) Jana.zob. Głównym jego dziełem jest Komedia (zob. Komedia). Watykan. Florencja. fantazja orkiestrowa Francesca da Rimini Czajkowskiego. Rafael. Słowackiego (Anhelli). ok. dramatycznej.) od 1555 (wydanie weneckie) zwana Boską Komedią. Dante uwieczniony został w wielu dziełach sztuki. zamieszania.Danquart. słuŜąca jako klozet (zachowane przykłady danskerów w Malborku. Rzym. opisywanych przez Dantego w Piekle (zob.zob. 28. skazało go na doŜywotnie wygnanie z rodzinnego miasta w 1302. Florentyńczyk. 1622 (skrzypce. ParyŜ.w obronnych zamkach krzyŜackich wykusz a. osobna baszta wysunięta za obręb murów i połączona z nimi krytym mostem. syn (?) poprzedniego. zm.zob. gdzie znajduje się jego grobowiec. Piekło. koszmarne. Andrea del Castagno. Muzyka: Symfonia Dantejska i sonata-fantazja Po lekturze Dantego Ferenca Liszta. katastrofalnej. mauzoleum Agostina Chigi. Zmarł w Rawennie. ok. w warunkach chaosu. W 1292 napisał La vita nuova wł. Dantejskie piekło (lub sceny) . wiole). S. por. Dansker .Uczta Baltazara . sprzyjających papiestwu. rodzina lutników polskich. zawierające dzieje jego miłości do Beatrycze (zob:) Portinari.

wojny świat. One wymuszają zwrot zagarniętych przedmiotów. karczmarz. jak wiatr. Il nous faur de l'audace. Dar. internowany w Szwecji. we Francji jako "Colbert". W czasie 2. mróz. Hamburg. po 1. Zakupiona w 1929 przez Pomorski Komitet Floty Narodowej i podarowana państwu: Statek ten.1759-1794.in. powiedział: "Do zwycięstwa trzeba nam odwagi. zgilotynowany za sprawą Robespierre'a. Pan Bóg. minister sprawiedliwości. podróŜ dookoła świata w 1934-35. . działacz klubu jakobinów. wojnie świat. Pierwszym jego kapitanem (do 1938) był kpt. znakomity mówca. biedak zwraca się raz jeszcze do swego dobroczyńcy. chleb. po bitwie pod Longwy (Ix.. bajka ludowa.sztuka (wyst.dramat (1900) Romain Rollanda.N. et la France est sauvee). m. odbył wiele dalekich rejsów. zwierzę. Piotr. jeden z najpiękniejszych Ŝaglowców pływających obecnie na morzach. jako najlepszy środek obrony. 19I0. Przedmioty te wyłudza od biedaka sąsiad. słuŜył w latach 1930-81 jako okręt szkolny polskiej marynarki handlowej. diabeł. Opera (1947) Gottfrieda von Einem. Dantons Tod.poŜywienie. pol. jak sakiewka. Tajemnicza istota a. 1792) zalecając atak na Prusaków. załoŜyciel klubu kordelierów. adwokat.Danton Georges Jacques . wyst. Warszawa 1931) Georga Buchnera. sztuka (1835. Sprawa Dantona . encore de l'audace et toujours de l'audace. Śmierć Dantona . z którego sypie się złoto. człowiek niepoŜytej energii. stolik. św. Dary wiatru północnego . 1931) Stanisławy Przybyszewskiej. na którym na wezWanie zjawiają się wyszukane potrawy.nm. władca. Do legendy przeszły jego słowa. Fr. "Dar Pomorza" . Sztuka (1919) A. obdarza pewnego biedaka magicznymi przedmiotami. Tołstoja. Dary boŜe .ogromnie popularna w Europie i Azji. który daje mu tym razem "kije-samobije". gdy w Ii Zgromadzeniu Narodowym. jeden z przywódców Rewolucji.jedna z Bajek (1910) Wacława Sieroszewskiego. Ŝeglugi wielkiej Konstanty Matyjewicz-Maciejewicz.wciąŜ na nowo napełniająca się złotem. wybitny członek Konwentu.fregata trójmasztowa zbudowana w 1909 w Hamburgu jako "Prinzess Eitel Friedrich". wyst. wg Buchnera. Danton . siła. odwagi i jeszcze raz odwagi. a Francja będzie uratowana" (fr. Dary wiatru północnego .

Dryavush.tragedia liryczna (1739) J.tak nazywano w dawnej Polsce panią swobodnych obyczajów. kapłan Hefajsta poboŜny. bo kazał koniuszemu przyprowadzić koniowi klacz. w dawnej Polsce doraźne świadczenia chłopa na rzecz pana. Królem został Dariusz. król perski od 522. Naprawdę zaś Dzieje zburzenia Troi Daresa Frygijczyka. Atena). Przekład tego przypisywanego mu dzieła na łacinę ukazał się zapewne w V w.Ph.legendarny rzekomy autor dziejów wojny trojańskiej. oryginalnym utworem rzymskim. Jako syn rywalki Hery ściągnął na Troję nienawiść bogini. które rozbiła burza u przylądka Atos. Daretis Phrygii de excidio Troiae historia. dodatek do pańszczyzny. 'dzida'. którego koń zarŜy pierwszy. Dmochowskiego. Dardanus .darmocha. Dardanos . zob. ne. 11: śył w Troi Dares. 5. dard dawn. Dares Frygijczyk . która "da rada". a pośrednio takŜe Odprawy posłów greckich (1565-66) Jana Kochanowskiego.zob. Następna wyprawa na Grecję w 490 zakończyła się klęsk4 jego wojsk pod Maratonem. świetny administrator. syn Zeusa i Elektry. W 492 wysłał do Grecji wielką armię na statkach. Wraz z rzekomym dziennikiem wojny trojańskiej Diktysa z Krety stały się one najpopularniejszym źródłem średniowiecznych opowieści o wojnie trojańskiej. bez wynagrodzenia i nie z powinności. .staropers. Rozszerzył granice imperium perskiego i zbudował potęŜną stolicę Persepolis. Ŝe ten z nich zostanie królem. córki Atlasa. Napis z Behistun . Tł.mit. KsiąŜęta i rŜenie konia . z młodszej linii dynastii Achemenidów. człowiek cnotliwy i moŜny. wspomniany przez Homera w Iliadzie. Darda . Dorotea (Panna Dorotka). z fr. w Xvi i Xvii wieku w Polsce krótki oszczep do rzucania. którzy się umówili. był protoplastą królów Troi.w średniowieczu krótki oszczep o dwóch ostrzach. Miltiades. której podarował palladion (zob. znany jako Dariusz Wielki. gr.. łac. Daremszczyzna . por.Wg legendy Dariusz był jednym z siedmiu ksiąŜąt perskich. Dariusz i Hystaspes . dziesięcina z produktów gospodarstwa i łowów.Daradzka . były prawdop. Ojciec dwu synów. Fr. Rameau. Behistun. ok: 550-486 pne.

złote jaja. Ŝe zmusi Persa do spoŜycia tego owocu. 22.). seigneur d'Artagnan." Król perski wysłał mu więc kij palantowy z piłką. Londyn. Ŝe kijem wytrąci piłkę władzy z rąk Dariusza. ilekroć zasiądzie do stołu. ur. Naz. miał być zresztą postacią autentyczną. który je złoŜył. król perski od 336. d'Artagnan . zlecić miał jednemu ze słuŜących. Mus. "Beagle". Uciekł do Baktrii i został zasztyletowany przez satrapę Baktrii. ostatni z dynastii Achemenidów. Trzy). Na to Aleksander oświadczył.Kiedy Dariuszowi doniesiono o spaleniu Sardes przez Ateńczyków. w 1611 w Lupiac. aby mu. poselstwo po tradycyjną daninę . palant i melon . ale Aleksander odpowiedział: "Ptak. jako o Dariuszu Persie. poległ przy oblęŜeniu Maastrichtu w 1673. 12. pokonany przez Aleksandra Wielkiego nad rzeką Granikos (334 pne. dając do zrozumienia. .bohater powieści Aleksandra Dumasa-ojca Trzej muszkieterowie (zob. pamiętaj o Ateńczykach . Dary wiatru północnego . pod Issos (333) i Arbelą (Gaugamelą. Nat. Darwin(izm) . wydanych w 1700 w Kolonii. Gall. Ŝe ma go za niedorostka. Dariusz Iii Kodomanus .z Iv w. Muszkieterowie w dwadzieścia lat później itd: Postać oparta na Pamiętnikach pana d'Artagnan Courtilza de Sandras. Złote jaja. 331). Ks. gdy Aleksander wstąpił na tron Macedonii. wspomina Biblia.Wg legendy śrdw. z czasem generałem brygady. Dariusz Iii wysłał do niego. PodróŜ (na okręcie "Beagle").. które go czekają. gdzie okazał się nieudolnym wodzem i tchórzem. gdzie Dariusz musi ich poszukać. przedstawia radę tronową przed wyprawą na Grecję. szlachcic gaskoński Charles de Baatz. Dar. Neapol. Bessosa. Lecz Aleksander powiedział posłom.zob. 380-330 pne.ok. Rodzina Dariusza u stóp Aleksandra . Na koniec król perski posłał mu gorzki melon jako symbol zmartwień. pne. kapitanem muszkieterów Ludwika Xiv. Waza Dariusza .obraz (1565-67) Paola Veronese. Nehemiasza. odleciał na tamten świat.Panie. trzykroć powtórzył to wezwanie..zob. O nim prawdop. O powstawaniu gatunków.

Davis John . Baffina. zbadał wybrzeŜa Ameryki Północnej i nawiązał kontakt z Eskimosami. 1550-1605. nie Edyp jestem prostak.. Mimo Ŝe celu nie osiągnął. (Das) Wohltemperierte Klavier. W czasie podróŜy na morza południowe odkrył w 1592 Wyspy Falklandzkie. stowarzyszenie istniejące tylko w wyobraźni Roberta Schumanna. Był wynalazcą oktantu.dawne zawołanie myśliwych i leśników. odkrył na nowo Grenlandię. 'ukochany') w latach ok.Darzbór . opus 6. Jam Davus. powoływał się na nie w swoich esejach i recenzjach w "Neue Zeitschrift fr Musik". nieuczony sługa. cieśninę między Grenlandią a Ziemią. lub powinszowaniem szczęśliwych łowów. 2. z komedii Dziewczyna z Andros. Davidsbund . opus 9.(hebr. aŜ do czasu wynalezienia sekstantu przez Hadleya. 1.). wprowadzony we Francji za czasów Restauracji przez księcia d'Aumont. ok. Das Wohltemperierte Klavier . nazwaną potem jego imieniem.zob. 23. nie umiem rozwiązywać zagadek.Mesjasz. przedsięwziął trzy wyprawy w poszukiwaniu przejścia północno-zachodniego z Atlantyku do Pacyfiku. Terencjusza. Kult Dawida przejęły: chrześcijaństwo i islam. Zabity przez piratów japońskich w czasie jednej ze swych dalekowschodnich podróŜy. 1012-ok. oraz Marche des "Davidsbndler" contre les Philistins z Karnawału (zob. w tradycji Ŝydowskiej idealny władca. 972 pne. często imię niewolnika w sztukach teatralnych greckich i rzymskich. dejwis) Ŝeglarz brytyjski. którym posługiwano się przez sto lat z górą.(wym. walczące z konserwatyzmem i przeciętnością "filistynów" muzycznych. 4 konie powoŜone z siodła przez dwóch forysiów. Stąd wzięły się tytuły jego kompozycji: Davidsbndlertnze. 'Związek Dawidowy'. z którego rodu powstać ma wybawiciel . będące powitaniem albo Ŝyczeniem. drugi król izraelski. 1762-1831. Według . przyrządu do mierzenia wysokości słońca na morzu. Daumont .. domą) reprezentacyjny pojazd czterokołowy z zaprzęgiem a Ja daumont. z którymi jego załoga grywała wielokrotnie w piłkę noŜną. zob.(wym. Dawid .prosty. Davus .nm. Edyp.

Volterra. kopie: plac przed Palazzo Vecchio i Piazzale Michelangelo. Gwiazda (Dawida). Dawid pokutnik oratorium. Posąg (ok. Ratując Ŝycie ucieka z kraju na wiele lat. L. Dawid oratorium . 1-2. 2.. później rzekomym autorem psalmów biblijnych. Król. (1921) Artura Honeggera. Mantegna. Guido Reni. Król. Bronzino.. tekst: R. to stare dzieje. Jego młode lata opromieniała przyjaźń z Jonatanem (zob. Ale równieŜ grą na harfie nie moŜe ułagodzić Saula. Król. Ks.wg Biblii. Caravaggio. Ostendorfer. Chagall i in.zob. Michol. Dawid biskup z Vi w. Bargello.. Abisag. 1440) Donatella. arrasy.. synem Saula. . Św. Posąg (1501-04) Michała Anioła.umrzeć. Rembrandt.).Biblii był za młodu pasterzem i lutnistą. Po śmierci Saula ogłasza się królem. nad Arno. Bądź męŜczyzną! . przy Al. nic w tym nowego. Tańcować jak król Dawid przed arką . święto 1 marca. 3.. mistrza Heinricha. Florencja. Dawid na łoŜu śmierci do swego syna. W późniejszych latach oddany grzesznemu uczuciu do Betsabee (zob. Tycjan. patron Walii. transkrypcja mszy c-moll z 1783. syn księcia z południowej Walii. Cranach St. Abigail. Morax. Claude Lorrain. Wóz (Dawida). czyli psalm symf. 2. okrywając Dawida Ŝałobą. Malarstwo: Pollajuolo. Michał Anioł (plafon Sykstyny). Pójść z Dawidem na harfie grać . Dawid . witraŜe. miniatury. Tańce Związku Dawida zob. Ks. Najmłodszy syn Izaja (Jessego). Ujazdowskich 13.). Jaskinia (Odollam).(1785) Mozarta. Naz. "Schner Brunnen". pierwszy akt męski w rzeźbie chrześc. 2. odlew w ogródku przed dawnym pałacem Sobańskich w Warszawie.. Szeroko o tym Dawid pisał . Ks.) podnosi bunt przeciw ojcu i ginie. 3. Mus. a zatruwała rosnąca zawiść Saula. Por.) siejąc popłoch wśród nieprzyjaciół. Domenichino. gdy Saul jeszcze władał.. I. Akademia. Ukochany syn Absalom (zob. Psalm(y Dawida). namaszczony w tajemnicy przez proroka Samuela. Średniowieczne cykle ikonograficzne. W wojnie z Filistynami zabija z procy olbrzyma Goliata (zob.to było dawno. Davidsbund. Posągi: 1385-96. 16-30. Zob. Florencja.(1954) Dariusa Milhaud. Salomona. Król. Tintoretto. załoŜyciel klasztorów. 1465) Andrea Verrocchia. Ks. Ŝony Uriasza. Król Dawid oratorium. Posąg (ok. Norymberga. Biblia. Veronese. Achitofel.najstarsze wizerunki króla Dawida z Iii w. Florencja. Rafael.

w Puszczy Białowieskiej. W roli Dawida (1922). zob. przedsięwziętego dla zdobycia zapasów mięsa na wyprawę grunwaldzką. uznanej za arcydzieło. pod którym. kieleckie. temat wielu podań.. wg legendy.800-letni dąb w rezerwacie buków zwanym "Pod Dębem". "Dąb Słowackiego" . w Danii przez A.) "Bartek" . zob.królewskie okazy starych dębów w rogalińskim parku-rezerwacie. wg legendy Jagiełło miał pod nim spoczywać w czasie słynnego polowania. 1200 lat.. Dewajtis. liczącym przeszło 700 starych "dębów rogalińskich". "Dąb Jagiełły" . "Jeszcze Polska. w koszalińskiem. Czech i Rus" .in." . uczestnik kampanii napoleńskich 1806-07. kilkusetletni dąb. Słynny tysiącletni dąb w Bordzie na śmudzi. Cukora z Freddie Bartholomew w roli tytułowej (1935). Pan Tadeusz. jakby w dobrym domie. m.Dawid Copperfield .tytułowy bohater jednej z najpopularniejszych powieści (1850) Charlesa Dickensa. Dwunastu ludzi mogło wieczerzać za stołem. w USA przez G.drzewo w wielu krajach staroŜ.w zespole miejskim ParyŜa. Ŝe zmienne losy i wydarzenia Ŝycia Dawida zawierały elementy autobiograficzne. św. (A.. Dąb . generał obrońca Warszawy w 1794. pomnik przyrody. "Hubert" . drzewo. ścięty w 1812: . 4. w którego ogromie. we wsi Bartków koło Zagnańska.liczący ponad 6d0 lat. Wiekami wydrąŜonym. 27. Unieśmiertelniony w refrenie Mazurka Dąbrowskiego. liczący ok. Drzewa (święte).olbrzymi.. miał pod nim sprawować sądy Kazimierz Wielki. "Lech. Dodona. wywodzące się z bajki Ezopa O trzcinie z dębem.W. a trzcina została . Przenoszona wielokrotnie na ekran filmowy. Dąb w Vincennes . Dąb się powalił. Europy czczone jako święte drzewo boga piorunów. Hentleya (1912-14). Ludwik sprawował sądy. KsiąŜka wyjawia prawdę o traktowaniu dzieci w Anglii Xix w. którą sam autor uwaŜał za najlepszą Ŝe swoich ksiąŜek zapewne dlatego. Sandberga z małym Martinem Herzbergiem. w woj. największym w Polsce lesie dębowym. organizator powstania w. Mickiewicz. broniąc wdów i sierot. Dąbrowski Jan Henryk . woj. koło Jastrowa. w Anglii przez T. 1809 i 1812. nazwany ku czci poety. Wielkopolsce 1806.przysł. i śrdw.(1755-1818). poznańskim. twórca Legionów polskich we Włoszech 1797. w Miłosławiu. zob.wielki Baublis.najsłynniejszy w Polsce i najstarszy dąb.

urazę. napisany ok. gdy wyliczano mu pomniki stawiane innym zasłuŜonym męŜom.wiatr! .zob. George . Ks. Sędziów. 1796-1846. Dąbrówka .). umarł od doznanych obraŜeń.Jean-Baptiste Gaspard (wym. Humphrey. Jan Kaspar Dvorak. z hebr. Dobrawa. 1125 r. Melissa. rzucać (jak) w gniewie. najsławniejszy mistrz swoich czasów.. uwaŜana przez badaczy Pisma za najstarszy ustęp Biblii (prawdop. zrywa się z wędzidła. Komedia). Przewróciwszy się na scenie w czasie spektaklu. grymasić. I. debro). stroić fochy. 2-31. Jean Louis Barrault sportretował go w filmie Komedianci (zob. Wypadek ten podsunął Edmundowi de Goncoun zakończenie powieści cyrkowej Bracia Zemganno.A ja mam mojego mazurka . jednym z "ludzi starodawnych" jest tu generał Dąbrowski. Pieśń Debory. Deburau . Debora oratorium (1733) G. Przewala się. Ŝachać się. miotać. być naburmuszonym.Debrze zob. cz. tekst: S. 1879. kręcić nosem.dawn. boczyć się. trząść. (dziś:) kaprysić.F. 5. Ks. obruszać się.eseje biograficzne (1934. właśc. (u Mickiewicza) ciskać się. Handla. sierdzić się na kogoś. Sędziów. zachowaniem okazywać niezadowolenie. pne. sonet śegluga. Ludzie strodawni) Wacława Berenta. Las. wysławia zwycięstwo nad Kananejczykami. w złości. Mickiewicz. podziwiali go Chopin i Słowacki. Debr(z)a .) Debora .dąsa się okręt. Wiatr! . mim francuski pochodzenia czeskiego. Nurt . prorokini i poetka izraelska z epoki sędziów.w Biblii. nurkuje w pienistej zamieci (A. a zarazem wzruszającego Pierrota i wymyślił dla niego nowy kostium. Dąsać się . tak jak gr. 5-6. komicznego. Charles Nodier napisał dla niego scenariusz Złoty sen. kipieć gniewem. 'pszczoła'. czyli Arlekin i skąpiec (1828).odpowiadał pogodnie Dąbrowski. Jako gwiazda ludowego teatrzyku "Funambules" stworzył nowoczesną koncepcję usychającego z tęsknoty. 4-5. pod którego sztandarami "dojrzewał duch nowego pokolenia". szamotać się.

por.wczesny obraz Pietera Broegela St. to juŜ raczej ten). 34. wg legendy. w rzeczywistości zapewne nie brał w Iej bitwie udziału. a następnie rzucając się na wroga. gdzie zbudował drewnianą krowę dla Ŝony króla Minosa. gr. poświęcili Ŝycie za ojczyznę. który wynalazł koło garncarskie.. którego trzej przedstawiciele. konsul w 312. Mus. 308. sporządził sobie i synowi skrzydła z piór i wosku. O jego synu tegoŜ imienia. głoszono równieŜ. Pasifae. Decjusze . a potem Labirynt dla jej syna. rzemieślnik'. dzięki czemu patronem jego był przez czas pewien cesarz Rudolf Ii. Historia miłości konsula Decjusza Musa seria sześciu obrazów Rubensa (1617). wg późniejszej tradycji miał to być takŜe wypadek devotio (jeśli któryś z nich jest historyczny. rzymski ród plebejski. do morza zwanego odtąd Ikaryjskim.. por. Ikar. Jego syn tegoŜ imienia. . Perdyksie (tub Talosie). wbrew ojcowskim radom. wybitny matematyk. syn i wnuk. na zachód od Samos. przy których pomocy poleciał na Sycylię. konsulu w 279 pne. faworyt królowej ElŜbiety I. poległym w bitwie z Pyrrusem pod Ausculum. Ŝe zapewnił Rzymowi zwycięstwo składając swe Ŝycie w ofierze bogom podziemnym (tzw. Dedal . Bruksela. zginął w bitwie pod Sentinum. które zastosował na przedstawieniu Pokoju Arystofanesa w Trinity College (w Cambridge). wojnie z Samnitami (343 pne.łac. dla której sporządzał cenne mapy hydro. Kurcjusz. gr. 7.równieŜ Van Dyckowi.). Decii. wzbił się za wysoko. devotio). które stopiło wosk. ale prawdop. uczony brytyjski. Napisał wiele dzieł naukowych. udał się na Kretę. wygnany z Aten za mord na tle zawiści zawodowej popełniony na siostrzeńcu. Uwięziony wraz z synem Ikarem przez Minosa. 297 i 295. Royaux des Beaux Arts. ojciec. PejzaŜ z upadkiem Ikara .mit. wieść gminna głosiła jednak. piłę i cyrkiel. Liwiusz.. Publius Decius Mus dokonywał bohaterskich.Sand i Theophile Gautier jako legendarne niemal wcielenie prawdy i piękna ludowej sztuki scenicznej. daidalos 'artysta. cenzor w 304 pne.(wym. 9. Liwiusz. jasnowidzenia z kuli kryształowej (przechowywanej dziś w Muzeum Brytyjskim). ale tu sprawa jest juŜ bardzo wątpliwa. po czym spadł. zbyt blisko słońca.i geograficzne nowo odkrytych lądów. propagator wprowadzenia kalendarza gregoriańskiego do Anglii. przypisywanych. traktowanych jako hobby: astrologii. legendarnych czynów jako trybun wojskowy w nie całkiem pewnej historycznie 1. bajecznie zręczny rzemieślnik i wynalazca ateński. Jako konsul wsławił się w bitwie z Latynami w Kampanii (340). Doktor Dee John . 1527-1608. Minotaura. Wsławił się jednak z powodu innych swych zainteresowań. di:). por. 8. magii. Ŝe "poświęcił się" Hadesowi. Jego olbrzymia sława jako maga rozpoczęła się od efektów scenicznych. którego był członkiem.

Wreszcie. Deirdre . 1765). wraz z dwoma braćmi Noisiego. córka Felima. Deirdre . otrzymawszy zapewnienie. odpowiedź markizy du Deffand kardynałowi de Polignac. fr.) po egzekucji na Montmartre. Tylko pierwszy krok jest trudny.tragedia wierszem (1907) Williama B. Deirdre odbiera sobie Ŝycie na ich grobie. jak d'Alembert i inni "filozofowie". harfiarza króla Ulsteru Conchobara. Il n'y a que le premier pas qui coute.Defenestracja Praska . Młodzi zakochują się w sobie i uciekają. Przy jej urodzeniu przepowiedziano. W wieku późniejszym zaniewidziała. wracają do Irlandii. Wyrzucenie z okien magistratu praskiego siedmiu radców katolickich na początku wojen husyckich 30 Vii 1419. Ŝe będzie najpiękniejszą kobietą w Irlandii. oparta na motywach legendy. i oddaje ją na wychowanie niańce w ustronnym doma w lesie. Opowieści niańki o Noisim. co wywołało wiele sporów i szumu. defensorów (przedstawicieli stanów czeskich) jako wyraz protestu przeciw pogwałceniu swobód religijnych. gdzie trzej bracia zostają zdradziecko zamordowani. Yeatsa. Deirdre of die Sorrows .markiza (wym.ang. któremu pozostawiła całą swoją korespondencję. aby uniknąć gniewu Conchobara. a zatrudniona przez nią jako lektorka panna de Lespinasse wdziękiem swym zdołała skaptować licznych gości salonu markizy. dirdri. du Deffand Marie . Conchobar postanawia poślubić ją. ale i przywódcy Oświecenia. 'Deirdre bolesna'. niańka ulega jej prośbom i sprowadza go do ich domu. twórcę rodzaju powieści zwanego romansem grozy lub powieścią gotycką (Zamek Otranto. 1717-97. Synge. 1661-1742.wyrzucenie przez okno jednej z sal zamku na Hradczanach w Pradze 23 V 1618 dwóch namiestników cesarskich i sekretarza przez tzw. 1697-1780.80 bywali nie tylko arystokraci. Dionizy (zob. jaką miał odbyć wg legendy św..(wym. z dala od ludzi. a zarazem przyczyną przelewu krwi. Miała młodość burzliwą: Mając lat 65 obdarzyła gorącym uczuciem i przyjaźnią pisarza angielskiego Horacego Walpole'a. gdy dorośnie. bezpośrednia przyczyna wojny 30-letniej. dęrdre) bohaterka najsłynniejszej opowieści miłosnej z irlandzkiej legendy cyklu ulsterskiego. wyraŜającemu podziw dla długości drogi (6 mil). rozpalają jej wyobraźnię. bratanku króla. w której salonie w 1753. Ŝe im przebaczył. nie dokończona tragedia (1910) Johna M. ddefą). . do Szkocji. ze swą ściętą głową w ręku. jedna z najsławniejszych Francuzek swego wieku.

coś.tragedia (przed 416. Trachinki . Luwr.rosyjscy-rewolucjoniści szlacheccy lat dwudziestych Xix w. tragedia niesceniczna Seneki Młodszego. Herakles posłał mu zatrutą strzałę i ranił go śmiertelnie (scena ta jest ulubionym tematem malarzy archaicznych waz gr. Kachowskiego. na wprost Kamaku. Porwanie Dejaniry . W pobliŜu znajduje się podziemny grobowiec Senmuta. wprowadzenia konstytucji i zniesienia pańszczyzny w Rosji.) Sofoklesa. Dejanira popełniła samobójstwo. ParyŜ. od których nie ma ucieczki. Widząc to. Ŝe zapewni jej ona miłość męŜa. króla Kalidonu. Nessos dał Dejanirze swoją splamioną krwią tunikę. co sprawia największe cierpienia. ok. architekta Senmuta. Obraz (1649) J. Przywódców: BestuŜewa-Riumina. Konający.gr. Dejanira posłała mu tunikę centaura. Gdy Herakles zakochał się w Joli.obraz P. męczarnie.zob. w górnym Egipcie. Hercules Oetaeus. Szata (suknia.łac. gr. Jordaensa.podtytuł dramatu Fantazy Juliusza Słowackiego. Herakles i Dejanira . koszula) Dejaniry . na lewym brzegu Nilu.miejscowość.(1911) Saint-Saensa. gdzie znajduje się świątynia grobowa królowej Hatszepsut. 1520-1484 pne. mit.pne. Dejanire opera .. Tytuł i podtytuł nadany przez wydawców. Ŝartobliwa aluzja do próby porwania Ŝony Heraklesa.. Deianeira. . Śniadanie na trawie. Herakles na górze Oita . i siostra Meleagra. jego zatruta krew sprawiła. centaur Nessos podjął się przeniesienia Dejaniry na drugi brzeg. Dejr El-Bahari .). Nowa Dejanira . Gdy w drodze do domu zatrzymał ich wezbrany strumień. zaprojektowana przez jej faworyta. Ściany świątyni pokrywają barwne reliefy ze scenami z Ŝycia władczyni. Dejeuner Sur L'Herbe .obraz Guido Reniego. Okazał się nim Herakles i poślubił Dejanirę. piękna córka Ojneusa. twierdząc. dąŜący do obalenia samowładztwa. Wiedeń. próbował ją zgwałcić. Ojciec postanowił wydać ją za najsilniejszego z zalotników. Dekabryści . Veronesa. kiedy dotarli tam. Ŝe Herakles po włoŜeniu szaty zmarł w męczarniach.Dejanira .

Ŝony. Pierwszą przyjęły kościoły: rz. 20. innych bogów) w celach kultowych. czyli praw. Kościół rz. pne. Rylejewa i Pestela.(zob. ale tylko wizerunków Boga (a. Czcij ojca swego i matkę swoją. Protestanci łączą oba te przykazania w jedno dziesiąte. Dla protestantów pierwsze przykazanie brzmi: "Nie będziesz miał bogów cudzych przede mną". 8. a przeszło stu dekabrystów zesłano na Syberię. łączy te nakazy w jedno. Nie będziesz brał imienia Pana.Murawjowa. ani słuŜebnicy. komentując. ani Ŝadnej rzeczy. i większość protestanckich.-kat.. . Deut. 6. nadaremno.. i ewangelicko-augsburski. objawionych MojŜeszowi na górze Synaj w 3 miesiące po wyjściu z Egiptu i wyrytych na wręczonych mu kamiennych tablicach. od ros. abyś długo Ŝył na ziemi. nie pragnij Ŝony jego ani sługi. 7.-kat. które są w wodach pod ziemią. skazano na śmierć przez powieszenie w 1826. Nie mów fałszywego świadectwa przeciw bliźniemu twemu. Dekalog. co jest na niebie w górze i co na ziemi nisko. Nie poŜądaj domu bliźniego twego. Nie będziesz miał bogów cudzych przed mną. Nie zabijaj. ani z tych rzeczy. Boga twego. Ex. 10.Apostoła. abyś dzień sobotni święcił. 4. Dziesięć) przykazań. Istnieją dwie staroŜytne tradycje podziału przykazań. wsch. od daty powstania zbrojnego: 14 Xii 1825. a dziesiąte pozostałych jego rzeczy. Prawa te w rzeczywistości spisano zapewne w Viii-Vi w. stanowiących podstawę moralności Ŝyd. Nie uczynisz sobie obrazu rytego ani Ŝadnej podobizny tego. przechowywanych później w świątyni jerozolimskiej. W tradycji rz. dziewiąte przykazanie zakazuje poŜądania domu. i chrześc. 3. sług i zwierząt bliźniego. a drugie zabrania czynienia podobizny rzeźbionej. 5. 2. pochodzenia Ŝyd. diekkbr' 'grudzień'. Pamiętaj. Dziesięcioro . 9. wg Biblii..kośc. Nie kradnij. 5. która jego jest. ani osła.-kat. ani wołu. Ŝe Bóg nie zakazuje tworzenia obrazów w ogóle. Przykazania: 1. obie. Nie cudzołóŜ. drugą . pierwsze przykazanie.

Dzieło miało ogromny wpływ na literaturę europejską (Chaucer. Musset itd. w której zawiera się sto nowel opowiedzianych przez siedem białogłów i trzech młodzieńców" florenckich. Ustawa o prawach. to prawa przyrodzone i niezbywalne.).. 6. Kapitol. stał się odtąd głównym amerykańskim świętem narodowym. co nie szkodzi innym. w tym równieŜ polską (Figliki Reja. facecje Xvi w. Polski.. Prawo jest wyrazem woli ogółu.. Deklaracja. uchwalona 4 Vii 1776 przez przedstawicieli 13 północnoamerykańskich kolonii.. stwierdzająca odłączenie się ich od Wielkiej Brytanii i utworzenie Stanów Zjednoczonych: Dzień 4 lipca. własność. Szancer. Ludzie rodzą się i pozostają wolni i równi wobec prawa. następny po Karcie Atlantyckiej podstawowy dokument przygotowujący utworzenie Organizacji Narodów Zjednoczonych (ONZ). Johna Adamsa i in.in. Deklaracja Praw 1689 .. P. 1471) Giovanniego Boccaccio. Wolność. Deklaracja Praw Człowieka .). "księga. Deklaracja Praw Człowieka i Obywatela . Independance Day 'Dzień Niepodległości'. Wolność polega na moŜności czynienia wszystkiego. członków Kongresu. Rousseau i wzorowany na amerykańskiej Deklaracji Niepodległości..in. deka 'dziesięć'.zob. przekłady polskie: W. róŜnice społeczne oparte być mogą tylko na powszechnym poŜytku. pracy i wypoczynku..rezolucja uchwalona przez Zgromadzenie Ogólne ONZ 10 Xi 1948 stwierdzająca m.Dekameron . 4. wyd. przy czym kaŜda z osób opowiada jedną historię dziennie. Wolny przepływ myśli i poglądów jest najcenniejszym prawem cziowieka. 2. Deklaracja Niepodlegtości .obraz (1786-94) Johna Trumbulla. m.J. którzy uciekli w 1348 z miasta przed zarazą do willi podmiejskiej. Edward Boye (1930). Chmielowski (1925). Ordon (właśc. Ŝe mają prawo do Ŝycia.zredagowana przez Tomasza Jeffersona..in. Deklaracja Narodów Zjednoczonych . Deklaracja Niepodległości Stanów Zjednoczonych ... ang.Deklaracja waszyngtońska. uchwalony przez Konstytuantę 26 Viii 1789 na wniosek La Fayette'a. bezpieczeństwo i opór przeciw uciskowi.(1349-53. złoŜony ze wstępu i 17 artykułów głoszących m. 1875). z poprawkami Benjamina Franklina. Ŝe ludzie rodzą się wolni i równi.. Waszyngton.: 1. Szekspir. wolności.podstawowy dokument programowy Rewolucji Francuskiej. oparty na teoriach J. 11. podzielona na 10 dni (gr. . hemera 'dzień'). podpisany 1 I 1942 przez przedstawicieli 26 państw.

Miecz delficki . Delphoi. stały skarbce państw greckich. łac. Na zewnątrz murów znajdowało się źródło kastalskie. ocenzurowanych. kamienny stoŜek uwaŜany za środkowy punkt Ziemi. z których kapłan-prorok układał odpowiedzi. dauphin. W Opowieści zimowej (tej samej sztuce. W (lub obok) świątyni znajdował się omphalos (gr. w której Czechy znajdują się nad morzem) Szekspir czyni Delfy wyspą.) Po obu stronach świętej drogi. Gnothi seauton). ostatni bezpotomny władca Delfinatu. połoŜony w głębokiej szczelinie skalistej na południowo-zachodnim stoku Parnasu w Fokidzie. Delfin . zob. dziwiły Greków. które moŜna było sobie róŜnie tłumaczyć. Humbert Ii. w czasach prehelleńskich poświęcony prawdop. odstąpił w 1349 swój kraj królowi Francji Karolowi Valois. delficką uwaŜano za najwyŜszy autorytet.seria klasyków łacińskich.miecz obosieczny. wypowiadała słowa bez związku. aluzja do dwuznaczności. zawierające normatywne wyjaśnienia prawne w odpowiedzi na czyjeś zapytanie (od Iv w. Bossueta i Hueta. łączącej bramę wejściową ze świątynią. (epistola) decretalis '(list) rozporządzający'. jako pochodzące od Apollina. zwany kiedyś Pytho. 1150 przydomkiem władców Dolnej Burgundii (ze stolicą Vienne). słynny święty okrąg kultu Apollina i jego wyroczni. por..nazwa publikacji okrojonych. zagadkowości i niezrozumiałości wielu proroctw Pytii. Według legendy Apollo miał go zabić i ustanowić w Delfach wyrocznię. pod warunkiem Ŝe odtąd dla uwiecznienia nazwy następcy tronu będą mieli tytuł delfina.. tytuł najstarszego syna króla Francji od 1349 do 1830. niekiedy zawierające błędy w metrum i stylu. Wyrocznia delficka . 1313-59. które. takich listów od V w. Encyklika. dziś Kastri. wydanych w 1674 we Francji przez 39 uczonych pod kierunkiem Montausiera. Delphinatus. szukając azylu przed ścigającymi go eryniami. zwykle w formie heksametru. Matce Ziemi i strzeŜony przez smoka lub węŜa (Python). w którym oczyszczali się pątnicy przed zasięgnięciem rady wyroczni. Choć wiele było wyroczni w greckim świecie.fr. z łac. listy papieskie. Poprzednio delfin był zwierzęciem herbowym. syna Ludwika Xiv. środek').dekretały. fr. boga poezji. (W pierwszej części Eumenid Ajschylosa Orestes przypada do omphalosa. w odpowiedzi na pytania błagalników.w świątyni Apollina w Delfach kapłanka boga. Na frontonie świątyni widniał napis: "Znaj siebie samego" (gr. tj. W przenośni . na uŜytek Delfina (łac. a od ok.gr. przypisywany Solonowi i . uprzyzwoiconych. teŜ Wyrocznia. Delfi . Klasycy Delfina . zbiory. zwana Pytią. nazywanej odtąd Delfinatem. późniejszemu Karolowi V. 'pępek. in usum Delphini). siadała na trójnogu i w boskiej ekstazie. zwłaszcza w sprawach religii.Dekretalia .). Dauphine.

Melville'em. zbudowany wg legendy przez Tezeusza. "Delias" . aŜ w końcu uległa zgnieceniu i zatonęła. gdyŜ w myśl ówczesnej teorii prąd japoński powinien był unieść statek na północ. skazanego na śmierć w tym okresie. obsada drugiej. słynny z partyzanckich walk z Tatarami. amerykański badacz Arktyki. Jednak lody uwięziły "Jeannette". na znak. lekko wcięty w pasie. który w 1879 wyruszył z San Francisco na statku "Jeannette" dla przepłynięcia Cieśniny Beringa i dokonania próby dotarcia do bieguna północnego. . Ŝe sobie nic nie robi z wyroków sądowych. teŜ Aleksander Wielki (Aleksander i Pytia). z G. głodu i wyczerpania. Kunigund.wierzchnie okrycie męskie. Z końcem V w. Powróciwszy w roku następnym. jak równieŜ z gwałtów i łupiestw. by zgładzić Minotaura. uratowała się. De Long George Washington . która dryfowała przez niemal dwa lata. Ŝe z czasem nie pozostała w nim ani jedna oryginalna deska. kto radził się wyroczni.). trzecia.1844-81. takŜe przez mieszczaństwo: długi płaszcz narzucany na Ŝupan. prowadzony do ostatniej chwili. Na pamiątkę tego wydarzenia wysyłano ten okręt co 4 lata z uroczystą deputacją do delijskiego Apollina. noszone od Xvi w. pod dowództwem De Longa. Jedna łódź zatonęła. Cieśnina De Longa .in.Samuel Łaszcz (Xvii w. W czasie trzydziestodniowych obchodów na Ŝadnym Ateńczyku nie wolno było wykonać wyroku śmierci. za które był wielokrotnie sądzony. przez szlachtę. autorytet i reputacja wyroczni znacznie zmalały. Delorges . degle. podbity futrem.między Syberią a Wyspą Wrangla. z duŜym futrzanym kołnierzem. Delia . RównieŜ wypicie trucizny przez Sokratesa. z szerokimi rozciętymi rękawami.W. z tur. przynosił kosztowne podarunki.zob.okręt delijski (z Delos). stąd pochodziły olbrzymie skarby świątyni. który miał na nim wyruszyć na Kretę. Załoga na trzech łodziach wkrótce została rozdzielona. dotarła do ujścia Leny. teglej. Melville odnalazł ciała De Longa i towarzyszy oraz dziennik De Longa. kazał nimi podbić swoją delię. po czym zginęła z zimna. por. Delia Łaszcza . a w Xviii w. odłoŜono do powrotu świętego okrętu. Zwyczajowo. Okręt był juŜ tylekroć naprawiany. pne.

Ŝe dwie trzecie kaŜdego roku spędzać będzie na ziemi z matką.). matka Persefony (Kory). zakotwiczył ją Zeus. V w. Demeter . Demetriusz . utworzonego po bitwie pod Salaminą w 478-477 pne.eleuzyński relief trzyfigurowy znaleziony w Eleusis. który wywołał rozruchy w Efezie (Dzieje Ap.. i pasterz (3. Misteria. Zagniewana bogini opuściła Olimp. dawna Ortygia (dziś Mikri Dilos).zob. Boginie wysyłają Triptolemosa. List św. dom demerytów w klasztorze na Łysej Górze istniał do 1870. Gdy Korę porwał Hades do swego podziemnego królestwa. Eleuzynia: Jazjon. co się z Korą stało. Demeszka . 340 pne. pne. Ateny. 12). Pelops. Czerwony (kasztelanic). aby wspólnie z nim znaleźć wyjście z sytuacji. zob. Wg legendy wyspa krąŜyła po morzu. wraz z Delfami najwaŜniejszy ośrodek kultu Apollina.ksiądz skazany przez władzę duchowną za wykroczenia przeciw swemu powołaniu na pokutę w odosobnieniu. Demeter z Knidos . co wywołało zawiść innych miast-państw greckich i przyczyniło się do wybuchu wojny peloponeskiej. Demeryt . aby przyjęła Leto (ściganą przez zazdrosną Herę). uwaŜana przez wszystkich Greków za świętą. ze śr. w Biblii: rzemieślnik wyrabiający srebrne świątyńki Diany. 23-40). kopia: Londyn. a ziemia stała się jałowa i bezpłodna. d'merite 'przestępstwo'. 19. Jana. Damaszek.opłakująca Persefonę. Ceres. aby ludziom dał kłosy.jeden z wielkich świętych kościoła wschodniego. Mus. w celu uwolnienia od Persów miast jońskich w Azji Mniejszej. PrzeraŜony tym Zeus zwrócił się do Hadesa. która urodziła tu Apollina i Artemidę. Egejskim. Demeter z Ŝagwią w ręku szukała córki wszędzie. rolnictwa. a zwłaszcza zboŜa. aŜ wreszcie Helios powiedział jej.najmniejsza wysepka archipelagu Cykladów na M.Delos . postanowiono więc. m. Triptolemos. Wyspa. "Matka Bolesna antyku" (ok. niewolnikami. . nie mogła juŜ opuścić ich na stałe. równieŜ ośrodek handlu.grecka bogini płodności. Triptolemos i Kora ..zob. Demeter. W 454 przeniesiono skarb do Aten. zwanego odtąd Delijskim. 1. stała się siedzibą i skarbcem Ateńskiego Związku Morskiego. PoniewaŜ Persefona zjadła pestkę granatu w podziemiach.in. Brit. Dembowski Edward .-fr. które czerpały z niego na budowę Propylejów i Partenonu.

460-370 pne. który mieszkał w Himalajach i co 5 lat zwoływał je do siebie. dusza jest rodzajem ognia. 2. umieszcza go z trzema boginiami losu na dnie przepaści. Laktancjusza (?). Demoiselles D'Avignon . Na przyjęciu na cześć nieznanego wędrowca (Odyseja. Zwiedził cały znany wówczas Grekom Wschód. Nazywano go Abderytą lub Mądrością (gr. 47. sławny filozof grecki z Abdery w Tracji.. lub Śmiejącym się . mówi o "strasznym imieniu Demogorgona". studiował u magów babilońskich i kapłanów egipskich. 4. 'pracujący dla ludu. a łzy. iŜ gość jego to właśnie Odys.Demiurg .zob. poezji. rolnictwie. oŜywiającego ciała ludzkie. dialog Timaios Platona). demiourgos dosł. Stąd początek legendy o ślepocie Homera.straszliwe bóstwo. "boski aojda" na dworze Alkinoosa. podobnie określają go teŜ późniejsi. malarstwie i sztuce wojennej.zob. budowniczy świata. piszący o etyce. Ŝe Alkinoos domyślił się. o miłości Aresa i Afrodyty i o koniu trojańskim. najwszechstronniejszy uczony staroŜytności przed Arystotelesem. medycynie. Rozwinął przejętą od Leukippa teorię materializmu atomistycznego: świat złoŜony z atomów poruszających się w przestrzeni i formujących się w ciała. króla Feaków. Edmund Spenser w Królowej wieszczek. sprawiły.postać z Odysei Homera. Demogorgon . lecz ciała podlegają zniszczeniu.w filozofii platońskiej: twórca. Milton w Raju utraconym. Sophia). wg Ariosta był on królem elfów i wróŜek.. technice. z gr. Demokryt . który przedstawił w Demodoku rzekomo siebie samego. które Odyssowi popłynęły z oczu. formujący go z bezkształtnej pramaterii (por. Wymienione po raz pierwszy przez pisarza chrześcijańskiego z Iv w. wypowiedzenie jego imienia przynieść mogło najokropniejsze skutki. któremu muza odebrała wzrok. Boccaccio w Genealogii bogów określą go jako pierwotne bóstwo mitologii antycznej. 956. dając w zamian dar śpiewu. mistrz rzemiosła. twórca'. Szlachta. atomy są wieczne. natchniony przez bogów śpiewak dziejów i bohaterów.ok. Demokracja szlachecka . idealna siła twórcza. 2. nazwa wysokich urzędników niektórych greckich państw-miast. Panna (Panny z Awinionu). 8) śpiewa pieśni: o sporze Odyssa z Achillesem. Demodok .

2. Horacy. 1.in. Denar (1) . los ludzki. aby nie wpaść w ręce wysłanników macedońskich. Juwenal. Zachowało się 61 jego mów politycznych i sądowych (z tych 20 wątpliwej autentyczności). za republiki równa 10 asom. m. latawce fruwający na wietrze. bóstwo opiekuńcze'.w filozofii . Platon przemilczał go i wszystkie jego dzieła zamierzał spalić. . dola. O pokoju. Legenda głosiła. takŜe miedzianych. aby nie mówił przeciw Harpalosowi. charakter człowieka.(gr. Mowy Olintyjskie. zwanych dlatego Filipikami. Ŝe stracił głos. NajwaŜniejszymi demonami były diabły (zob. Gelasios) filozofem (por.w dawnych wierzeniach ludowych istota nadprzyrodzona. opiera się zasadniczo na przemowach mających przekonać Ateny o groźbie zaboru Grecji przez Filipa Macedońskiego. wyd. najsłynniejszy mówca grecki. Diabeł. mimo braku bogactwa i pozycji społecznej. Linia Demokryta . 194) jako przeciwieństwo melancholijnego Heraklita. przekrzykując szum fali morskiej. 10.mała srebrna moneta rzymska. Z gr. od Iii w. przypołudnice pojawiające się w polu w czasie upału. Teofrasta. O wieńcu.uwaga. o cechach na wpół boskich i na wpół ludzkich. Listy. por. później deprecjonowana. pol. w średniowieczu nazwa drobnych monet srebrnych. ne. ten uciekł na wyspę Kalaurię i otruł się. którą ktoś uczynił. tekst wg Lermontowa. od Xvi w. gdy Demostenes opłacony. Sława jego zdobyta wymową i siłą osobowości. jego zły (lub dobry) duch. denarius 'dziesiątak. Wg legendy ćwiczył wymowę pokonując niedostatki głosu i niewyraźną dykcję. topielice wciągające ludzi do wody. Chrypka spowodowana gorączką złota . Demon . rozróŜniano: boginki (rusałki). groźna lub rzadziej dobrotliwa. . 1859) Michaiła Lermontowa. zawierający dziesięć' od deni 'po dziesięć'. Opera (1875) Antona Rubinsteina.postrach dzieci.poemat (1829-41.384-322 pne. płanetnicy w chmurach. porywające dziewczęta i dzieci. dla Arystotelesa. regent Macedonii po śmierci Aleksandra Wielkiego.miedziak. daimon 'nadprzyrodzona potęga.. tł. na plaŜy. a takŜe dla Cicerona był równie wielki jak Platon. Gdy po klęsce zjednoczonych Greków Antypater.miano nadawane przez Lenina materializmowi. samotny. Demon . Demostenes . Ŝe wyłupił sobie oczy. z kamykami Ŝwiru w ustach. z łac. uboŜęta i skrzaty (krasnoludki) pilnujące domu.) W demonologii słow. wreszcie "bobo" . zaŜądał wydania mu Demostenesa. 33. Filipiki. udawał. aby widok świata nie rozpraszał mu myśli. 1856.

'denar św. trzecia część dzieła. Diotima. Denebola . 'Z otchłani'. rondel. zob. drobna moneta dawana niegdyś jako zadatek przy transakcji kupna lub przy najmowaniu słuŜby.. odbywane w dawnej Polsce publicznie. na którym stawiano w ogniu garnek. Deneb el Asad 'ogon Lwa'. które Oscar Wilde wysłał z więzienia w Reading lordowi . Świętopietrze.(wym. Deprekacja .. między drabinami. De Profundis . Deotyma . Dennica .łac. Deneb . 'ogon'. z nm. St.zob. nad Nilem.) Dionizy.dynar. przewaŜnie w kościele. spowiedź autobiograficzna.Denarius Dei . sę doni) zob.druga co do jasności gwiazda w konstelacji Lwa. przeproszenie'. arab.łac. z łac.uroczyste przeprosiny.najjaśniejsza gwiazda w konstelacji łabędzia. wstawienie się za kim modłami.deska kładziona na całą długość wozu gospodarskiego. Diener 'słuŜący'. zredagowanego przez sąd polubowny. Denarius S. Piotra'. (św. Petri . Denar (2) . we wschodnim Egipcie.. kocioł. Dendera .) z zachowaną jej świątynią. kuchenny trójnóg Ŝelazny. 'boŜy grosz'.łac.dawny ośrodek kultu bogini Hathor (zob. biały nadolbrzym. polegające na głośnym odczytaniu tekstu przeprosin. z arab. Denis . deprecatio 'prośba.

.ksiąŜę Sęrbów połabskich (Vii w.). zazwyczaj w pierwszą środę czerwca w Epsom Downs w hrabstwie Surrey w południowo-wschodniej Anglii.zob. brudnoczerwonobiałej. darwisz 'odwiedzający drzwi'. O naturze wszechrzeczy. Kompletny manuskrypt. cienkie. por Fakir. przechowywany w Muzeum Brytyjskim.Ŝebrzący mnich muzułmański.ang. Derwan . De Revolutionibus Orbium Coelestium . (w Polsce 24007m). który w 1780 zapoczątkował wyścig. Blue Ribbon of the Turf. z pers. w pięć lat po śmierci Wilde'a. Derwisz . podła lura. zazw. Walk of Fame. wym.zob. Derby (ang. Jeden z pierwszych władców słowiańskich znanych z imienia. Zakon derwiszów tańczących załoŜył perski poeta mistyczny DŜalal ad-Din Rumi. ławka. z węg. 1207-73. O poprawie Rzplitej. O obrotach sfer niebieskich.Alfredowi Douglasowi. tekstu 129. ang. psalmu Wulgaty: De profundis clamavi 'z głębokości wzywałem'. De Republica Emendanda . zakon przetrwał w Turcji do 1925. De Rerum Natura . rozwiązany przez Atatrka. Deresz .zob. Deptak Sławy . w biegu płaskim dla trzyletnich koni na półtorej mili ang. a od ok.koń o maści dereszowatej. gdzie znajdują się odciski stóp gwiazd filmowych. na której uczniów chłostano w szkole. dziedziniec przed Chińskim (Kino)teatrem Graumana w Hollywood. ogłoszona w 1905. który podlegał Frankom. Tytuł dzieła to dwa pierwsze wyrazy łac. bractwa religijnego mistyczno-ascetycznego. deres 'koń deresz'.) po jego zwycięstwie nad królem Dagobertem I (zob. kiepskie wino. od nazwiska lorda Derby. mógł być opublikowany dopiero w 1960. członek muzulm. da:by) doroczny wyścig o "Błękitną Wstęgę Toru". 633 Samonowi (zob.). .

pochodzący z błędnego przekładu hebrajskich słów w Deut. przez Pyrrę . Księga Powtórzonego Prawa. jednak bez pierwszej . jak odbudować ludzkość.mit. Deutschland Ueber Alles . Ŝe mowa tu o kamieniach. nomos 'prawo'. Hellen. Gdy Zeus spuścił na Ziemię potop. Deukaliońska powódź . gdyŜ nie mógł ścierpieć dłuŜej grzechów wieku brązu lub zbrodni Likaona (zob.zob. wyrocznia kazała Deukalionowi rzucać za siebie kości swojej matki. zbudował arkę i pływał na niej wraz z Ŝoną przez 9 dni. 21-24. Deukalion. ujma czci. (Des) Knaben Wunderhorn. dekalog i większość praw zawartych w Ex. Z kamien rzucanych przez Deukaliona powstawali męŜczyźni. Na pytanie. pieśń znana jako Deutschlandslied 'Pieśń Niemiec'. Księga powtarza.. uchybienie (komu). 'widok (z góry). Despekt . który by jednoczył duchowo wszystkich Niemców rozczłonkowanej Rzeszy. Genesis.potop. tytuł ostatniej. córki Epimeteusza i Pandory. deuteros 'drugi'. syn Prometeusza. piątej księgi biblijnego Pięcioksięgu.zob.przest. Deuteronomium . zob. Dewarim. mąŜ Pyrry. z łac. Deukalion domyślił się. pogarda'. Manon Lescaut. Deukalion .łac. Deutschland. Niemcy ponad wszystko'. Otello. od bardzo dawna.). 1792-1806).. de gri) zob. z komentarzami. napisana przez Heinricha Hoffmanna von Fallersleben jako utwór. obraza.kobiety. opublikowana w 1841 z melodią Haydna do pieśni Gott erhalte Franz den Kaiser (na cześć cesarza rzymsko-niemieckiego Franciszka Ii. dyshonor. Des Knaben Wunderhorn . kościach Matki Ziemi. od czasów potopu. aŜ wody opadły.Desdemona .(wym. 'Niemcy. gr.nm. a arka osiadła na górze Parnas.hebr. 18. oznaczających 'kopię lub odpis tego prawa'.. Des Grieux . ustanowiona jako niemiecki hymn narodowy w 1922 przez prezydenta Eberta i po raz wtóry w 1952 dla Rubliki Federalnej Niemiec przez prezydenta Heussa. ubliŜenie. despectus. afront. 17. por. z porady ojca. Od czasów Deukaliona . z gr. a Deucalione. łac.

co ich niegdy lisawczykami zwano. dasi 'niewolnica lub słuŜąca hinduska..podhalańskie w woj. w którym pokazuje . Dewajtis . autor m. z Konojad. devise 'godło. (1623). Dębniak .bajadera.).wytrawny. obok dębu stała niegdyś świątynia boga Aleksota. 'Jedność. o konstrukcji zrębowej.zwrotki. Dębołęcki . gotycki. drewniany..filialny Michała Archanioła. 1585-ok. bojowego hasła rycerskiego.bohater tytułowy powieści (1888) Marii Rodziewiczówny. znany jednak przede wszystkim z najosobliwszej pracy etymologicznej: Wywód jedynowłasnego państwa świata.hasło. Dewiza heraldyczna . zwany teŜ kwarcianym lub obozowym. kompozytor. motto. 'słuŜebnica boga'. pierwotnie przechowywany w beczkach dębowych. Bogata polichromia o motywach geom. pamiętnikarz.umieszczana na insygniach orderów. archit. osławiony przez gorszący i awanturniczy tryb Ŝycia. krakowskim. zjawisk i sił przyrody. 1646. z fr. Dewiza . wieś w widłach Dunajca i Białki. zawołanie' z łac. sanskr. Hymn RFN zaczyna się więc od słów: "Einigkeil und Rechl und Freiheit" nm. sentencja.. w 1621-22 kapelan lisowczyków (zob. prawo i wolność'. Xv w.(krótkie zdanie traktowane programowo jako) zasada postępawania. divisus 'podzielony'.. franciszkanin.w wedyzmie . Gdy jesienią dąb tracił liście. deva 'dewa'. Dewiza orderowa . tancerka świątyni hinduskiej.złośliwa istota nadprzyrodzona.. zły duch. wystały miód pitny. figuralnych i roślinnych. demon. od których nabierał specjalnego aromatu i cierpkiego smaku. z 2. Dębno . Kościół .). Dewadasi ." Powieść przyniosła autorce trwałą popularność. olbrzymi prastary dąb w dąbrowie połoŜonej w widłach Dubissy i Ejni.(Dembołecki) Wojciech. godło...in. wstędze herbu. dzieła Przewagi elearów polskich. prawdop.nazwa staro-indoaryjskich bóstw. w mazdaizmie . poł. wywodzące się niekiedy od dawnego zawołania (zob. śmudzini szeptali: "Dewajtis opłakuje stare czasy. Dewa . z uwagi na jej szowinistyczny wydŜwięk. utworu nagrodzonego na konkursie w Warszawie. umieszczane dawniej na tarczy a. kobieta niskiej kasty'.

Dharma . naśladująca treścią i tytułem powieść hiszp. diavolo cartesiano.wł. w buddyzmie: prawda idealna przekazana przez Buddę.) Ŝe nastarodawniejsze w Europie królestwo polskie lubo scytyckie: samo tylko na świecie ma prdziwe successory Jadama. 1782-12. Piotra. 8. sprzedaje duszę diabłu dla doczesnych korzyści. Sześć (Pal go sześć). jak się zdaje.w hinduizmie: obyczaj religijny kasty.chwałę luja. która za złe uczynki miała być potępiona. jako lew ryczący. poruszające się (przy zmianie ciśnienia atm.Biblia.zob. tzw. teŜ Belfagor. której na zabawie chłopcy unikają. krąŜy.lita rzecz itd. Selha i Japheta. upadły anioł. obiecuje znieść w swoich dobrach pańszczyznę. dzięki którym rzeczywistość istnieje. Wyspa (Diabelska).czes.Heczkoś.fr. łacina i insze języki ze słowiańszczyzny są wypsowane". zły duch. kusiciel. wygłasza mowę obrończą przed sądem piekielnym i uzyskuje zwolnienie Stone'a z obowiązku dotrzymania umowy. alleluja . kąśliwym języku. Diabeł . pol. Ŝe "greczyzna. chce tańczyć. litera .zob. Diabeł i Kasia . Dębołęcki y. diabeł wenecki. Bacchus. hosanna to właściwie "popsowana" BoŜenna. w Murano (Wenecja). Dhu'L-Karnain . Aleksander Wielki. Le Diable boiteux (1707. ale tam wkrótce Lucyper i diabły mają jej po same uszy. szukając. choćby z samym diabłem. A zatem np. prawo naturalne. i Ŝe dlatego Polaki Sarmatami zowią. Robert (Diabeł). zabawki wyrabiane dawn.) w okrągłym słoiczku wypełnionym wodą i zamkniętym. 1. Ten porywa ją w tańcu do piekła. śliczna dziewczyna o ostrym. w panowaniu światu od Boga w raju postanowionym. Fra Diavolo. prawo moralne.. Diabelska Wyspa . Diabeł kartezjański . farmer z Nowej Anglii (USA). Diabelski młyn . kogo by poŜerł . Cert a Kaca. figurki małych diaełów. Dębołęcki wywodził w swym dziele. Wreszcie odsyłają Kasię na Ziemię. warunkujący doskonalenie się w kolejnych wcieleniach. a księŜna. półdiablę weneckie. Na podstawie tego opowiadania Douglas Moore napisał i wystawił w 1938 operę. gr. religia. Don Cleofas . Diabeł kulawy . List św. pisarza Valeza de Guevary Diablo cojuelo (1641).dał tor. Diabeł. A gwoli temu i to się pokazuje. Akcja rozgrywa się we wsi czeskiej Mokra Lhota.zob. 1804) powieść Lesage'a. libretto: Adolf Wenig. Jabez Stone. diabolos 'oszczerca'. Wielki mówca Daniel Webster.szatan. wyd. pierwszym kompozytorem polskim. autor .. Adwokat diabła . demon. Ŝe język słowieński pierwotny jest na świecie (1633). powstała teŜ na ten temat sztuka teatralna i musical.słynne opowiadanie (1937) Stephena Vincenta Beneta. Młyn. opera komiczna (Praga 1899) Antonina Dvoraka.zob.(. który zastosował bas cyfrowany dla organów. biblijny Abram to słowiański Obran. Róg (Diabeł rogaty). kanon zasad kosmicznych. 5. postępowanie zgodne z prawdziwą naturą człowieka. Kasia. zob. Diabeł i Daniel Webster . natura. potępiony i strącony do piekieł. diavoletli di Murano. sprawiedliwość.

Piotr: Ktoś ty? Duch: Lukrecy. Ew. Wyganiać diabła Belzebubem . Apollyon. obłudy i wojowniczego szowinizmu. słynna ksiąŜka (1542) Sperone Speroniego. czart.. Smętek. Okres diadochów . zły itp.). Loudun. Mickiewicz. księciem duchów nieczystych. 12. Dialogo delle lingue. diabeł otwiera przed nim dachy domów madryckich.rozmowa.Zambullo wypuszcza Asmodeusza. Ks.). Legio(n). wg Mat. 104-05. zarwaniec. po śmierci króla w 323 pne. Smołka. piekielnik.zob. Ein' feste Burg. kiedy ustaliły się główne granice państw świata hellenistycznego na najbliŜsze stulecie. z butelki. (Św. co się w nih dieje.zob.miał tak. kusiciel. Ptolemeusze). jednego z przywódców rokoszu Zebrzydowskiego (zob. 'kozły'). Pergamon (zob.wg.zob. Iii. Diabły z Loudun . propują Melijczykom zaniechanie obrony (416. duch nieczysty (zob. który zwodzi cały świat . Apok. Rogaliński. Dialogi Platona . Duch). r. Rokita. 31... teŜ Epigoni. Milos). Daje to autorowi sposobność do przedstawienia satyrycznych obrazków paryskiego towarzystwa. gdyŜ kozioł był wcieleniem nieczystości. diadochoi) Aleksandra Wielkiego. gdzie go uwięził pewien astrolog. Lucyfer. Belial. KsiąŜę tego świata . Galileusz. Biblii. Bóg). 24-27. ok. cz. Seleucydzi). wg Jana. zwł.przydomek Stanisława Stadnickiego. Lelek.) Walenty. Szatan.bies. Marcin(ek). okrutnika i grabieŜcy. Nazwy diabła . 9. w święto Wniebowstąpienia. Attalidzi) i Macedonia (zob. Paskuda-Zalotnik. Saligia. a diabła nie gniewaj ..zob. z gr. WąŜ. Lilith. pisarza i humanisty wł. Belzebub. Abaddon. 3.Biblia.. Duch (przeczenia). mając w pogotowiu wojsko i flotę wojenną. Astarotte. filozoficzny w formie rozmowy. demona zwanego "diabłem kulawym". Boruta. w szeregu krwawych wojen rozszarpywali między siebie jego imperium. pne. Dialog melijski . którzy. awantumika. por. dając zarazem wykład ateńskiej Realpolitik. dwóch osób. diasek. które odmówiło poddania się Atenom. dziś Milo. licho. Rabini okeślal diabła i diabły jako serrizim (hebr. dialogos 'rozmowa'. warchoła. 5. Asmodeusz. Antygonidzi). gdy w farze poznańskiej. W końcu utworzyły się 4 mocarstwa: Egipt (zob. Dialog o językach . Ów smok wielki. alter Frilz. przyglądał się obrzędowi wyciągania figury Pana Jezusa na wieŜę kościelną i zrzucania z niej diabła. kaduk. ptolemeuszowym i kopernikowym . Dialog . Wyspa. (A. Chowniec Demon. wąŜ starodawny.. Diabeł łańcucki . Lewiatan. 1551-1610. Przechera-frant. Samael. pokuśnik. zob.wł. utwór lit.następcy (gr. DziaJy. Mefistofeles. Syria (zob. 84-116. Tukidydesa między posłami ateńskimi i radnymi miasta Melos (na wyspie Melos.cecha diabła częsta na jego wizerunkach. a. w utworze lit. Ew. Voltaire. ukazując mu. Aby zabawić swego wyzwoliciela.diabeł wg Biblii. Platon. Dialog o dwu najwaŜniejszych układach świata. wg legendy. przewaŜnie generałowie jego wojsk. Legio sum.. powiedzieć król Władysław Jagiełło.) Diadochowie .od 323 do 281 pne. 12.. Amaimon. Wyspa Dabelsk zob. polecając zapalić "Bogu świeczkę i diabłu ogarek" (por.. głoszącego równorzędność języków narodowych (w . starosty zygwulskiego. SłuŜ Bogu. 12.słynna dyskusja w Wojnie peloponeskiej. Posłowie. Rozszczepione kopyto . Omówienia eufemistyczne .

naleŜący do szacha perskiego. Spomiędzy najsławniejszych diamentów wymienić warto następujące: Wielki Mogoł 280 karatów po oszlifowaniu. uwaŜany za najczystszy ze sławnych.piąty co do wielkości diament świata. kupiony przez księcia Grigori Orłowa i w 1776 ofiarowany Katarzynie Ii. Pocięty na mniejsze: Gwiazda Afryki. który miał go nosić na palcu w bitwie pod Nancy. po 1747 zaginiony. 44. Najazd ten przyczynił się z czasem do wybuchu wojny burskiej.. 1432-77. wagi 200 k. Legenda łączy go z Karolem Śmiałym.) ze znalezionych w Brazylii (w 1938). o historii sięgającej 1688 r. z pers. The Hope . w koronie. widziany w 1304 na dworze radŜy Malwy..5-karatowy diament w USA. kuh-i nur 'góra światła'. zamieszkałe dotąd przez potomków Holendrów. gdzie poległ. obecnie w Smithsonian Institution. co spowodowało po roku 1870 najazd poszukiwaczy pochodzenia anglosaskiego na te ziemie. Florentyn . Gwiazda Południa . Cullinan Ii. Indie były jedynym dostawcą diamentów.. w berle brytyjskim. 1850 między Kimberley i Pretorią w Transwalu w Afryce Południowej. ofiarowany królowej Wiktorii w 1849. najsłynniejszy.. znaleziony w Transwalu w 1905... . 127 k.ang. największy (726 k. Orłow .jeden z najdawniej znanych. największy niebieski diament świata. Vargas . W 1728 odkryto złoŜa diamentów w regionie Minas Geras w Brazylii. Kohinur . księciem Burgundii.Ŝółty olbrzym 137 k. Pocięty w 1941 na 23 kamiene.piękny Ŝółty diament 140 k.największy diament świata 3016 karatów. później kupiony przez Henryka Iii. Cullinan .AŜ do Xviii w. Regent . NaleŜał do księcia Orleanu. zakupiony w 1830 przez bankiera londyńskiego Thomasa Hope (stąd nazwa). wyłupiony z oczodołu posągu boga w świątyni indyjskiej w 1750. Portugalczyk brazylijski. znaleziony w Indiach w 1701. uprzednio 793 k. stu innych diamentów. w Xvi w..zakresie sprawnego wyraŜania myśli i pojęć) z łaciną.C.kształtu połowy jaja. 530 k. ofiarowany królowi Edwardowi Vii na 66. 'Nadzieja'. urodziny.znaleziony w 1853 w Brazylii. Diamenty . oraz ok.naleŜący podobno do Karola Śmiałego. a ok. 317 k. Sancy . na południe od Delhi. Waszyngton D. regenta Francji.

Właśnie widok tej gałęzi zmusza Charona do przewiezienia Eneasza przez wody Tartaru. święte tarcze Rzymian i ołtarz Matki Boskiej w Loreto. zabiegi balneologiczne. W Eneidzie. zbud. połączonym ze zdrojowiskiem. por. Jej ołtarz w gaju pod Arycją w Górach Albańskich w środkowej Italii był miejscem najsłynniejszego kultu Diany. wcześnie utoŜsamiana z grecką Artemidą (zob.(łac. Wielka jest Diana Eteska! . 19. Vi w.). 135. który wyrbiał srebrne świątynki Diany i przestraszył się. Dzieje Ap. Spalona w 356 pne. pne. przez Herostratosa (zob. Cyntia.. Drzewo (Diany). Diana Nemorensis .zob.. Ŝe kazania św. wzniesiona na planie prostokąta 111 na 517m. Dolną część kolumn pokrywały płaskorzeźby.Niarchos . ozdobiona rzeźbami Skopasa i Praksytelesa. w koronie monstrancji Jana Kazimierza. Niarchosa. Plastyka: obrazy i freski przedstawiające Dianę jako łowczynię z nimfami. Golden Bough. Nowa świątynia zaliczana przez staroŜytnych do siedmiu cudów świata. kupiony w 1957 przez armatora greckiego Stavrosa S.(właśc. 23-8.in.) później odbudowana. okrzyk złotnika Demetriusza (zob. Diana . przez Chersifrona z Knossos. Diana z Efezu (na południe od dzisiejszego Izmiru w Azji Mniejszej). gór i księŜyca. i diament najczystszej wody wagi 10 k. od 1672 w skarbcu jasnogórskim. Artemidy) w Efezie. górnabyła Ŝłobkowana pionowo. por. Artemizjon. Biblia. najstarszy wizerunek Ateny w Atenach. miał wg legendy spaść z nieba (moŜe był to obudowany hebanem meteoryt?). .znaleziony w 1954 w Transwalu. Stanisława. zwł. opiekunka kobiet i ich płodności. Sens tego dziwnego obyczaju tłumaczy James Frazer w Złotej gałęzi. w poł. Na dnie popiołu gwiaździsty dyjament . posąg z biustem o kilkunastu piersiach. Świątynia Diany . Pawła zaszkodzą jego ineresom.symbol opinii uwarunkowanej własną korzyścią. Popiół. ang. Maria (Antonina). Selene. znany z kopii rzymskich. podobnie jak trojańskie palladium.6. Z czasem popadła w ruinę. Największe diamenty w zbiorach polskich: czarny diament w złotej puszce św. jeśli ułamał gałąź pewnego drzewa i zabił nią w pojedynku dotychczasowego kapłana. lasów. gdzie kapłani stosowali m. właśc. Wergiliusza Eneasz urywa złotą gałąź przez zstąpieniem do Hadesu. od 1504 w skarbcu katedry wawelskiej.staroitalska bogini łowów. wielka budowla o głównym pomieszczeniu kultowym otoczonym dwoma rzędami kolumn. 'z gaju') opiekunka cudzoziemców i wyjętych spod prawa. Kapłanem zostawał zwyczajowo zbiegły niewolnik. słynnym posągiem Artemidy Efeskiej. Naszyjnik diamentowy zob. Demeter). posągi Artemidy w Taurydzie i Kybeli w Pessinus w Galacji. Artemida efeska.

Scarlattiego. odkrywca m.obraz Francois Cloueta. faworyta króla Francji Henryka Ii. Bocklina. 'dziennik'. Diana z jeleniem rzeźba (przed 1554) z zamku w Anet (Luwr. Diana De Poitiers . śpiącą. Przylądka Dobrej Nadziei (zob.opera (1670) A. później takŜe o Ŝydowskich chrześcijanach zamieszkałych wśród pogan.z Akteonem. utonął w pobliŜu Przylądka w czasie burzy razem ze swym statkiem.ok. Tycjana. Sama miała z Henrykiem dziewięcioro dzieci. Carracciego. łac. przy toalecie. 1450-1500. Diana w kąpieli . diaspora 'rozproszenie'. kompozycja mitologiczna z portretem Diany de Poitiers. Corota. wojenny. gr. podziwiana i sławiona przez artystów i poetów. por. z której tylko część ludności wróciła do Palestyny. z horami itd.in. jakiejś religii wśród innowierców. ParyŜ). Domenichina. towarzysz podróŜy Vasco da Gamy i Cabrala. Rubensa. rozproszenie jakiejś narodowości na obczyźnie lub wyznawców. z Endymionem.)..I. Correggia. Ŝeglarz portugalski. List Jakuba Apostoła. Grainne. Diana . stała się kanonem urody kobiecej Xvi w. A. Królowa Katarzyna (zob. Diaspora . puatję) księŜna de Valentinois.Ŝadnego. Biblia. w drodze z Brazylii do Indii. w kąpieli. podający ich przebieg dzień po dniu. 1. Po śmierci króla resztę Ŝycia spędziła w swoim wspaniałym zamku w Anet. por. D. 1. Vinckelboonsa. Diarmait o Duibhne . Pozostwia interesującą korespondencję. podroŜy. Dobry).in. Diana i Endymion . Vermeera. Tintoretta. Z jej powodu imię Diana stało się popularne we Francji. Galut.(wym. Diaz Bartolomeu .) Medycejska musiała się pogodzić z tym trójkątem małŜeńskim. Rembrandta. Diariusz . diarium 'racja dzienna' (Ŝywności itp..zob. . (diariusz prywatny) domowy. Bouchera. zbudowanym dla niej na polecenie Henryka przez sławnego architekta Philiberta Delorme'a. sejmowy.w staroŜytności: rozproszenie śydów wśród innych narodowości w następstwie niewoli babilońskiej.zapis wydarzeń. 1499-1566. m. (publiczny) zjazdów. dziennik. Lucasa Cranacha Mł.

Ŝywym i prostym językiem mówiącym o wypadkach i ludziach znanych osobiście.. na miejscu pierwszej. tzn. gr.zob. ruiny odkryto w 1872. na południe od Miletu. są one zapewne źródłem wielu ocalałych komentarzy antyznych. i Firmin. spisanym na starość w Guatemali. Synowie Firmina kontynuowali prace ojca. zwł. o Homerze. Didyma .(wym. nie ukończona. Didymaion . 'zapominacz ksiąg'. umoŜliwiając tym normalizację wymiarów czcionek i sprzętu. Didymos Chalkenteros . towarzysz i kronikarz Hernana Cortesa z wyprawy w 1519 do Meksyku. Jego syna Ambroise. zburzonej 494 przez Persów. Kunst der Fuge. jedna z największych w Grecji. ze stereotypów. ZałoŜyciel firmy drukarskiej (1713) Francois.. drukowane. nazywano najlepszym drukarzem swoich czasów. gdyŜ Tomasz to aramejskie Te'oma 'bliŜniak'.ok. Wynalazł cienki papier welinowy Syowie jego.-ok. Didot . Pierre. 1775 ustalił wymiar punktu drukarskiego. Die Kunst Der Fuge . przydomek (znaczący 'o spiŜowych jelitach'. 1689-1757.. słynna z wyroczni Apollina. cykl wokalnych miniatur lirycznych opus 48 (1840) Roberta Schumanna do słów Heinego.. mający Sitzfleisch . 331 pne. pierwszy zasłynął w swym rzemiośle. 'bliźniak') nazywano równieŜ św. dido) rodzina księgarzy i drukarzy francuskich. 10 ne.. w wyborze 1962). sławnego z ogromu swej produkcji literackiej (ponad 3500 pozycji) i krótkiej pamięci (nieraz się powtarzał lub zwalczał własne opinie). w Didymie. 1764-1836. pol. wyd. . wzniesiona ok. Tomasza z Akwinu. Pod wpływem Baskerville'a stworzył czcionkę w pseudoklasycznym styłu moderne. 65 pne. wpływając z kolei na dzieło Bodoniego.umiejętność przysiadywania fałdów) greckiego filologa i komentatora z Aleksandrii. po raz pierwszy we Francji. której dzieje odmalował w monumentalnym Pamiętniku Ŝołnierza Korteza. której zawdzięczał przydomek Bibliolathas. syn drukarza Denisa. przebudowywana. 1761-1853. wydawali wzorowe edycje klasyków oraz tanie popularne ksiąŜki. ok. konkwistador hiszp. czyli Prawdziwej historii podboju Nowej Hiszpanii (1632. Choć zachowały się tylko fragmenty jego prac.Diaz Del Castillo .jońska świątynia ku czci Apollina. 1730-1804.w staroŜytności miejscowość na zachodnim wybrzeŜu Azji Mniejszej.nm. Ok. Dichterliebe . Imieniem Didymos (gr.Bernal. 1492-1581. 'Miłość poety'.

świadczy o tym Dawid i Sybilla'). Mowa w niej o fantastycznych czynach Digenisa. Digenis Akritas Basilios .-kat. Sąd). najdalej na północny wschód wysunięty punkt Azji. Testet David cum Sibylla. Dies iree.nm...)'. który pierwszy opłynął wybrzeŜe Azji płn. dzień Sądu Ostatecznego (zob.) ku czci DieŜniewa. Saint-Saens. Dies irae . Dygesty.. która w dzisiejszym kształcie jest kompilacją sześciu redakcji greckich z okresu 928-944 ne.-wsch. . 1672. Dytryk z Bern.zob. Stała się tematem wielu kompozycji muz. 'dzień gniewu'. Ŝeglarz rosyjski. do melodii z chorału gregoriańskiego. Verdiego. Solvet saeculum in fevilla. Isinieje równieŜ wersja ruska. DieŜniew Siemion I. siłacza i uwodziciela.Dies Irae . ('dzień gniewu.bohater anonimowej bizantyjskiej epopei białym wierszem Czyny Digenisa Akritasa. Ew. nazwany przez Nilsa Nordensklda (zob. ów dzień. przez (?) Tomasza z Celano (zm. tytuły itd. napisanej na przełomie Xii-Xiii w. a od 1564 (sobór w Trydencie) śpiewana we mszach Ŝałobnych liturgii rz. Bernardowi. co świat rozsypie w proch. Cherubiniego. początek rymowanej sekwencji kościelnej.hymn z tomu Ginącemu światu (1902) Jana Kasprowicza. 'Teodoryk z Werony' zob. Digesta . jak Berlioz.łac.. 15. '(pisma) podzielone (na księgi. o charakterze prostszym i mniej konwencjonalnym niŜ greckie. Grzegorzowi i św. dies illa. jak Mozarta. włączona do mszału. wg Mat. Utwór wywarł wpływ na słowiańską poezję ludową. 10. Liszt. . Przylądek DieŜniewa odkryty przez niego. Wg Biblii. 1253). której sens oddaje przekleństwo: "Niech nic nie będzie! Amen! Bo cóŜ być moŜe. W Xiv w. zaś melodii chorału uŜyło jako motywu wielu innych.. takŜe polską. przypisywana takŜe św. por. jeślim ja zaginął?" Kompozycja (1967) Krzysztofa Pendereckiego o Oświęcimiu. wizja ginącego świata. Pandekty.ok. Rachmaninow. od Kołymy do Zatoki Anadyrskiej (1648).Nazywana największym hymnem średniowiecza. 1605-ok. łac. Dietrich Von Bern .

co odmawiają. Rabelais.złota moneta płn. Ŝe odwiedza plugawe spelunki. a nie maŜe się .Kiedy zapytano Diogenesa o najlepszą porę posiłku. Przedmowa do ks. głosił. jak np. Zapytany. por. odrzekł: "Jeśliś bogaty. ujrŜawszy dziecko pijące z własnej dłoni. czego szuka. uczeń i następca Antystenesa. Złodziej (Wielcy złodzieje)." Pies . De historia conscribenda ('Jak naleŜy pisać historię'). 3. .kiedy moŜesz. Iii.Sposób Ŝycia filozofa sprawił. Hory. co dają mi cośkolwiek. 412-323 pne. Zachowany posąg starego kaleki-Ŝebraka z psem przedstawia. aby nie wydać się bezczynnym. dlaczego nazywją go psem. niczego więcej nie pragnę". szczekam na tych. obracał i toczył beczkę tam i na powrót. z łac. być moŜe. i zatapiam zęby w ciele hultajów. Potępiał wszelkie zainteresowania intelektualne nie poświęcone oczywistym celom praktycznym.). Kubek .Kiedy Aleksander Wielki odwiedził w 335 pne. Diogenes. indyjska (Iii-Viii w. zapytano go. a gdyś jest biedakiem .zob. Ŝe nadano mu przydomek kyon ('pies'). a mieszkańcy gorączkowo rzucili się do przygotowań obronnych. Lukian. zob. chciałbym być Diogenesem. 37) opowiada. w Koryncie Diogenesa i spytał go. Ŝe powiedział: "Gdybym nie był Aleksandrem.odpowiedź Diogenesa na zarzut.." Słońce takŜe kloaki odwiedza. Ŝe człowiekowi do szczęścia wystarczy zaspokojenie tylko nąjelementarniejszych potrzeb.z Synopy nad M. czy ma jakie Ŝyczenie.Wg Seneki Diogenes miał mieszkać w wielkiej glinianej beczce. jadaj. Kiedy król Filip Ii Macedoński zagroził Koryntowi. odpowiedział: "Bo łaszę się do tych. filozof grecki ze szkoły cyników.Kiedy Diogenes spacerował w biały dzień z zapaloną latarnią. ten odparł: "Nie zasłaniaj mi słońca. arab. Diogenesa. Aleksander i Diogenes . Czarnym. waluta Jugosławii i niektórych krajów arabskich. denarius 'denar'. kiedy chcesz. sam ograniczał się teŜ do minimum. arabska (Vii-Xiii)." Pora posiłku . jak Diogenes wyrzucił swój kubek. astronomię. Dinar . Latarnia Diogenesa . odpowiedź miała brzmieć: "Szukam człowieka.Dike .Diogenes Laertios (6. Diogenes ." Beczka Diogenesa . co uczyniło na królu takie wraŜenie. ok.

430-367 pne. 6. syn Tydeusza i Deipyle. odrzekł tyranowi: "Z powrotem do kamieniołomów. tł. 236.. Diomedes (2) . Soczewica (Miska soczewicy). Wraz z Odyseuszem wykrada palladion (posąg sakralny Ateny gwarantujący bezpieczeństwo miasta) z Troi. ceny stu wołów." Zob. słuchając raz wierszy Dionizjosa. teŜ.ok.syn Dionizjosa I. księgę Iliady). kupną wołami dziewięcią" (Homer. Ucho (Dionizjosa). juŜ na wolności. F. wstał i ruszył ku wyjściu. por. król Tracji. drŜący o własne Ŝycie. najdzielniejszy po Achillesie bohater grecki w wojnie trojańskiej (Homer poświęca mu niemal całą 5. Diomedowy przymus . rozwiązły. Okup Hektora. Wg niektórych pojęcie to odnosi się do Diomedesa (2).Diomedes (1) . Herakles (8. a zapytany. córki Adrasta. chciwiec. który oddawał swoim koniom na poŜarcie przybywających do niego w gościnę cudzoziemców. dano pierwszą nagrodę w Atenach w 367. Diomedes był szybszy. teŜ Rezos. Po powrocie z wojny dowiedział się. absolutnie nieodparty. który jednak odjechał w niełasce. Damokles. gdzie załoŜył liczne miasta w Apulii. Diomedea necessitas. Ŝe jego Ŝona Aljgialeja za sprawą mściwej Afrodyty zdradzała go. choć jednej z nich. do udania się z nim do obozu Greków. pisał tragedie uwaŜane przez krytykę za dzieła mierne. Ŝe za krytykę swych utworów wtrącał do więzienia. praca). gr. gościł u siebie Arystypa z Kyrene i Platona. wywęrwał więc do Italii. Schlemihl. protektor sztuk i nauk.. Odys chciał zgładzić Diomeda.łac. targnął się w boju na Aresa i zranił Afrodytę. Gdy Diomedes z Odyseuszem wykradli palladion z Troi. przywódca wojowników z Argos i Tirynsu. zob. ale przy tym jedna z najwybitniejszych indywidualności greckich. Przygoda taka zdarzyła się poecie Filoksenesowi. Dionizjos I Starszy . władca podejrzliwy. władca słaby.w której cała korzyść przypada jednej stronie: "A Zeus zabrał Glaukowi tyle przytomności. syn Aresa i nimfy tesalskiej Kyreny. ze względów politycznych. dał z chęcią (Diomedesowi) za zbroję z miedzi. Powiadano. ale wykształcony. Iliada. dokąd zmierza. aby ujść za jedynego sprawcę tego czynu. . niedoświadczony i prawdop. tyran Syrakuz 367-357 i 346-343 pne. który później. związał Odyssa i przymusił bijąc płazem miecza. Ŝe zbroję złotą. za to poezje jego wyśmiano na igrzyskach oimpijskich w 388. zob. Damon i Fintiasz. gr. od 405 tyran Syrakuz. Diomedes 'boska chytrość'. Dionizjos Ii Młodszy . gr. jeśli nie chcieli spędzić nocy z jego córkami. Diomedowa zamiana . osławiony jako okrutnik.mit. Dmochowskiego).mit. słynny z męstwa i zuchwałości.

gramatyk grecki. małŜonek Ariadny. Tys.. tłumnym. a takŜe entuzjazm i ekstaza jego wyznawców zostały z czasem złagodzone pod wpływem kultu Apollina (zob. Grecy utoŜsamiali go z egipskim Ozyrysem. Stała się ona obowiązującym wzorem wszelkich studiów gramatycznych (m. Priscianusa) aŜ do epoki Odrodzenia. uczeń Arystarcha z Samotraki. gościł na swym dworze filozofów (Platon. kiedy otwierano naczynia z młodym winem. Zagreus. Dionizje Wielkie. poparty przez Platona. w teatrze greckim.ok. obaj jednak otrzymali dymisję. Semele zginęła spalona przez piorun. 5 pne. Dionizos wprowadził uprawę latorośli winnej i uczył wytłaczania gron i fermentacji wina w wielu krajach. w której w sposób zwięzły i jasny usystematyzowal nauki poprzednich gramatyków.. autor licznych traktatów z tej dziedziny. a Rzymianie ze swym boŜkiem wina Liberem (Bachusem).in. Melampus). wrócił podstępem na tron.. Dionizos . ok. PodróŜował zaś na rydwanie. Teatr Dionizosa . Wiele świąt Dionizosa miało specjalne nazwy. Orgiastyczny. retor grecki. a jej wpływ pośredni trwa do dziś. Dziękijednemu z nich. zaszyte w udzie. Lidii lub Frygii. z występami chórów męŜczyzn i chłopców. Usunięty przez Diona. 60-ok.). Dionizjos z Halikarnasu . Donata. Dionizje .w Atenach. który przebywał przez 22 lata w Rzymie w czasach Augusta. Ksenokrates. 170-90 pne. falliczny charakter obrzędów jego kultu. nimf.attyckie święta ku czci Dionizosa. z których zachowało się 9 pierwszych tomów). na prośby Semele. Lenaje w styczniu-lutym. slenów. jak Antesterie w lutym-marcu. obchodzone w końcu grudnia. gr.. Jego ministrem był historyk Filistos. Menady.Bakchos (rzymski Bachus) mit. Dionizje Małe. koźli. miejskie. z wesołym.-rz. autor Techne grammatike. historyk (20-tomowe Dawne dzieje rzymskie. zbudowany w V w. a potem i komedii. Zeus wszakŜe uratował dziecko i donosił je. podobno jako nauczyciel. płodnych sił natury. Oschoforie (winobranie). hałaśliwym orszakiem bachantek. twórca podstaw krytyki literackiej. pochodzącego zapewne z Tracji. plonów. zob.gr. a Dion.autor rozpraw filozoficznych i poematów. Arystyp z Kyrene i in. wiejskie. syn Zeusa i Semele. pierwszej zachowanej gramatyki greckiej. do 264 pne. usiłował z Dionizjosa uczynić wzorowego monarchę państwą filozofów. Dionizjos Trak . pne. w sanktuarium Dionizosa u południowo-wschodniego podnóŜa Akropolu. Thraks. O zestawianiu wyrazów. które dały początek tragedii. wiosenne. a wygnany po raz drgi mieszkał odtąd przez wiele lat w Koryncie. . Zeus objawił jej swą boską postać. zachowały się takie cytowane tam utwory jak Oda do Afrodyty Safony i Danae Simonidesa. satyrów. bóg wina. Gdy przed urodzeniem Dionizosa.

dirham od . postać fikcyjna.. por. wg legendy. Sokrates opowiada tam o rozmowie z nią.. W plastyce do Iv wieku przestawiany jako brodaty męŜczyzna. która przez 10 lat odwracała od Aten groŜącą im zarazę.(St. Bachus. w której odkryła mu swoje zdumiewające poglądy na miłość jako tęsknotę za pięknem i za filozofią.gr. Dionizos w literaturze. przedstawiają krwawy triumf Dionizosa nad Penteuszem. Denis) apostoł Galii.przebudowany w 330 pne. dokąd. Kastor i Polluks. 249-51.) Arystofanesa. 1834-1908. Dipylon . zanieść miał po egzekucji swą własną głowę i gdzie merowiński król Dagobert (zob. Dionizy . był to biskup wysłany za panowania rzymskiego cesarza Decjusza. Łuszczewska Magdalena. pierw. srebrna moneta bita w krajach muzułm. zob. potem róŜnej wartości. poszukuje w Hadesie niedawno zmarłego Eurypidesa. królem Teb. na rydwanie zaprzęŜonym w pantery.. Dirhem . przepisując odpowiednie ofiary. komedii (405 pne. główna brama miejska staroŜytnych Aten. Deotyma pseudonim literacki Jadwigi Łuszczewskiej. Prawdop. tragedia (406 pne) Eurypidesa.młodzieńcze przygody u piratów. dla nawracania Parizjów (na wyspie Sekwany). Diotima . (du) Deffand (Tylko pierwszy. Uczty Platona wieszczką. nie znajdując dobrych pisarzy tragedii. Friedrich Nietzsche w pracy Narodziny tragedii (1872) analizuje znaczenie Dionzosa i jego kultu dla narodzin tragedii greckiej.. W Iliadzie. pucharem i tyrsem. zachód od miasta. uŜywany nie tylko jako teatr. Bachantki.. ozdobiony posągami poetów. na wzgórzu Montmartre. miała być wg. patron Francji. ale i miejsce uroczystości i zgromadzeń publicznych. Homera . ustalona w Arabii jako równa 2/3 attyckiej drachmy. a pochowany 6 mil na północ od miasta.. wagi 1 dirhema. królu Tracji. 'podwójna brama'. kapłanka z Mantinei. zob. Dioskurowie . później piękny nagi młodzieniec z wieńcem na głowie. z arab. pierw. bóg teatru. Wraz z dwoma towarzyszami został ścięty w 280 r.) wzniósł w 626 opactwo Saint-Denis. W Hymnach homeryckich do Dionizosa . zob. z ławami audytorium wykutymi w skale Akropolu. 'synowie Zeusa'. 6. Wg Grzegorza z Tours. na płn.). Św. od Vii do Xi w. W śabach. na 27000 widzów. Dionizos.Deotyma.jednostka wagi w krajach muzułm.gr.legenda o Dionizosie i Likurgu.

jeden z najwyŜszych tytułów feudalnych we Francji i Włoszech oraz za Napoleona I. hrabiego (fr. nadawany przez senat. Divus .. ale raczej "błogosławionych" czy "świętych". Disneyland . nie czyniący z nich jednak bóstw. Pod koniec Ix w. stosownie do potrzeb chwili. nadawano je wybranym dworzanom cesarza. otwarty w 1971. nie dziedziczne. łac. ułoŜona w 1859 .. wraz z osłabieniem monarchii. mieszczący się pod Orlando na Florydzie (USA). Dixie .-g.łac. Amfion i Zetos. obowiązki jego miały zatem równieŜ charakter militarny. a nawet dziedziczne. Łabędź dirkeński (tzn. na kresach cesarstwa. stanowiska te stawały się coraz częściej doŜywotnie.(wym. tytuł przysługujący od czasów Juliusza Cezara zmarłym cesarzom rzymskim. diznejua:ld) właśc. margraf (fr. Markiz. Disneyworld . RównieŜ niektóre zmarłe Ŝony cesarzy otrzymywały tytuł diva. markizą i komesa były czasowe. Urzędy diuka. co na konec usankcjonował edykt Karola Ii Łysego z 877 r.zob. w Anaheim pod Los Angeles. comitatus).ksiąŜę nie krwi królewskiej. Cesarstwo Karola Wielkiego podzielone było dla celów administracyjnych na hrabstwa (fr.(wym. Disney World Amusement Park. od nazwy źródła Dirke w okolicach Teb (Beocja).łac. park zabaw na wzór Disneylandu. drachma. dla rządzenia kilku hrabstwami. USA. diks-i) amerykańska pieśń patriotyczna. 1901-66. fr. tebański. zabitej przez synów Antiopy za brutalne traktowanie ich matki i przemienionej przez Dionizosa w źródło. Byk (Farnezyjski). comes 'towarzysz' cesarza). marquis) był to komes. Źródło nazwano imieniem legendarnej Dirke. Diuk . dux 'przywódca'. Zob. beocki) przydomek liryka greckiego Pindara. Dirke .(wym. z których kaŜde oddane było pod władzę komesa. teŜ Arystokracja. Terytorium takie mogło ulegać zmianie stosownie do łaski lub niełaski cesarza. fantastyczny park zabaw otwarty 1955 przez Walta Disneya. 518-438 pne. margrabia. comte z późn.-nm. 'boski'. Diuków cesarz powoływał. comte z łac. rzekomego miejsca urodzenia poety. diznejland) obszerny. słynnego producenta filmów rysunkowych. duc z łac.. marche ze śr. marke 'pogranicze') na pograniczu.kóremu powierzono terytorium jednej z marchii (fr.

18. poprawny przekład polski od 1961. łączyły szerokim korytarzem Ateny z Faleronem i Pireusem. zbudowane przez Kruppa. Domem Ławników.główny plac zabytkowego śródmieścia Gdańska z Dworem Artusa (zob. Długa ręka . czyli Kroniki sławnego Królestwa Polskiego). Dwór: Artusa). Długie mury . wg. ok. Głównym jego dziełem jest łacińska Historia Polonica (1455-80) zwana takŜe Annales seu cronicae inclyti regni Poloniae (łac. . której część opublikowano 1614-15. rub. Zburzone w 404 przez Spartę przy dźwiękach fletów. popularna wśród wojsk konfederatów w czasie amerykańskiej wojny domowej. Złotą Kamienicą i Zieloną Bramą..nm.przez Daniela D. Fr Elise.olbrzymie działo nm.. Długi. Emmetta.zbudowane ok. oddzielającą później stany niewolnicze od wolnych. ostrzeliwujące ParyŜ w 1918 z odległości 1207km. Gruby (Gruba Berta). Nazwa oznacza stany Południa. utwór fortepianowy (1810) Beethovena. który z Charlesem Masonem w 1763-67 wytyczał granicę między stanami Maryland i Pennsylwanią (ang. moŜe od Jeremiasza Dixona. Mat. Roczniki. kraj bawełny. DłuŜnik niemiłosierny . Jej pochodzenie jest niepewne. wielkiego księcia kijowskiego. sekretarz i powiernik Zbigniewa Oleśnickiego. Mason-Dixon line). Fontanną Neptuna.. Dławiduda . a po odbudowaniu ostatecznie zniszczone przez Rzymian w 86 pne. do dziś lubiana. a całość 1701-02. 1090-1157. Długosz Jan . por.1415-80. biskupa krakowskiego.przypowieść biblijna o potrzebie miłosierdzia (Ew. kanonik krakowski. Długi Maks . 23-35): król darowuje dług 10000 talentów dłuŜnikowi.Ŝart. zapewniając wolny dostęp do portów i tworząc obszerne schronienie dla wszystkich mieszkańców Attyki w czasie oblęŜenia.(Dołgoruki) przydomek charakteryzujący inicjatywę i rzutkość polityczną Jerzego. Długi Targ . Dla Elizy . organista. najwybitniejszy dziejopis polski swego wieku. 460-445 pne. w 12 księgach. syna Włodzimierza Monomacha.

(Doboszczuk) Aleksy (Ołeksa) głośny zbójnik karpacki. Dobronega . Dobosz .. napadając i rabując dwory.popularna pieśń powstańców 1848 r. ten odpowiada za długi spadkowe albo tylko spadkiem. gdy ten drągiem wyłamywał zaparte drzwi jego chaty. Ŝona Kazimierza Odnowiciela.ok. Ŝona Mieszka I. dla którego małŜeństwo z nią było prawdop. nie mogącego mu wypłacić stu denarów długu. Do Broni. "uczonego" (tj. miasteczka i wsie. Ludy! Powstańmy wraz . umiejącego czytać i pisać). temat śpiewek i kołomyjek huculskich. Kto przyjmuje spadek z dobrodziejstwem inwentarza. Dobra Martwej Rzeki . Zginął w 1745.dawn. ten wszakŜe bezlitośnie wsadza do więzienia swojego dłuŜnika. Była matką Bolesława Chrobrego i Świętosławy . Do broni. zabity przez chłopa ze wsi omacz. przyszłego poety. który dowodził bandą opryszków w lesistym paśmie Czarnohory. córka Bolesława I czeskiego. które pozostawały w ich posiadaniu przez wiele pokoleń. jednym z elementów zamierzonego przedsięwzięcia politycznego: przyjęcia chrztu i chrystianizacji kraju. Dobrawa . księŜniczka ruska. 1012-1087. Ŝony Wratysława Ii. napisana przez Ludwika Mierosławskiego. który strzelił i zranił śmiertelnie Dobosza. rozdającego biednym. matka Bolesława Śmiałego.prawn. ludy! Powstańmy wraz I bratną sobie podajmy dłoń! Zetrzeć . Znany jest jego napad na dwór Jędrzeja Karpińskiego na Pokuciu w 1741. Władysława Hermana i Świętosławy. Franciszka. dowiedziawszy się o tym król oddaje okrutnika katom.zwana później Dąbrówką lub Dubrawką. związków wyznaniowych lub fundacji. w chwili narodzin jego syna. zmarła w 977. królowej czeskiej. ale jedynie w granicach wartości stanu czynnego (aktywów) spadku. księŜniczka czeska.Sygrydy. majątki ziemskie naleŜące do kościołów. zwana teŜ Marszem Mierosławskiego. Dobrodziejstwo Inwentarza .który znalazł się w cięŜkich tarapatach. Legenda uczyniła z Dobosza bohatera biorącego od bogatych. albo teŜ całym majątkiem. córka wielkiego księcia kijowskiego Włodzimierza.

Dobry bój (stoczyłem) . semper homo bonus tiro est. 935-61. 7. ale jedyną osobą w Seczuanie. działający w Krakowie. 1419-67. Dobry król Rene .zob.dobra opinia. Filip. Sezuan.nm. 8.Biblia. 1350-64. 1434-80. wyd.Biblia. ułatwiające stronom spierającym się lub walczącym z sobą samodzielne podjęcie rokowań i zawarcie układów. jeden z najstarszych znanych z nazwiska lutników polskich. z Epigramów. Trzej bogowie schodzą na ziemię szukając "dobrego człowieka". Dobry anioł .łac. Ks. Biblia. przez bezwzględne postępowanie w interesach odzyskuje pieniądze.przydomek wielu władców. ale wrodzona miłość bliźniego doprowadza ją do bankructwa. 12.łac. 1956) Bertolta Brechta. Wieńcem wolności ozdóbmy skroń. ang. 27.. "Lepsze jest imię dobre niŜ maści drogie". Dobre imię . Dobry człowiek z Seczuanu . por. sztuka (1938-40. reputacja. 4.: Haakon I. pol. uczciwe zamiary. jako swój kuzyn Szui Ta. hell is paved with good intentions. np. król Francji. Der gute Mensch von. Dobrucki Mateusz . ok. 2.w prawie międzynarodowym . 13. Zły (Zła wiara). która udzieliła im schronienia. 51. Biblia. Marcjalisa. W przebraniu męskim. Za pieniądze otrzymane od bogów otwiera ona sklep.zob. List do Tymot. Rene. Dobre usługi . Eklezjastes. ksiąŜę Burgundii. Dobrymi chęciami piekło jest wybrukowane. Dobry król Dagobert . 1-4. Ew. 2. Dobry . jest prostytutka Szente. król Norwegii. 5. Rene.tyranów juŜ nadszedł czas. .1520-1602. Tobiasza. grupy państw. przytoczone przez jego biografa.starania jakiegoś państwa a. Jan Ii.. 7. prawn. bona fides."(Nasienie) padło na dobry grunt i owocowało". Dagobert I. Dobry grunt . ksiąŜę Andegawenii i hrabia Prowansji. wg Mat. Dobra wiara . przekonanie o zgodności własnego postępowania z prawem lub zasadami współŜycia społecznego. Dobry człowiek wiecznym nowicjuszem . powiedzenie (1775) Samuela Johnsona. Jamesa Boswella (1791).

kłoda' (wyciąć w pień 'zupełnie.Pruscy Rycerze Chrystusowi. i obrony ziemi dobrzyńskiej przed najazdem Prusów. Kaap de Goede Hoop.Biblia.. siadł na dębie w Dodonie i . bez reszty. doszczętnie. obszaru między Wisłą. Przylądek Dobrej Nadziei . łac. prowadzonej w Prusach. Do Dalekiej Ukochanej . Zły (Złem za dobre). ziemi dobrzyńskiej. Dobry wojak Szwejk . zakon rycerski osadzony w ziemi dobrzyńskiej w 1228 przez Konrada Mazowieckiego dla zbrojnego wsparcia misji cysterskiej. Ew.) opłynął po raz pierwszy południowy kraniec Afryki w 1487 i nazwał go Cabo Tormentoso (port. aby nie odstraszać Ŝeglarzy. 'Przylądek Burz'). cykl pieśni opus 98 (1816) Beethovena. pol. 11. Milites Christi de Prussia. tak niegdyś nazywani przez górali. moŜe z pierwotnego do kna od st. Skrą i Drwęcą. Dobry uczynek . wg Mat. kień. Złem za dobre zob.drugi po Ilji Muromcu bohater cyklu kijowskiego bylin (zob. Zakon dobrzyński . harnasie. wg Jana. 26. etymologia niepewna. który przyleciał z egipskich Teb. Ew. jednak król portugalski Jan Ii zmienił później tę nazwę na optymistyczniejszą. śeglarz portugalski Bartolomeu Diaz (zob. Dobrzyń . Dobrynia Nikitycz . afrik.siedziba prastarej wyroczni Zeusa w górach Epiru w Grecji. 10.nm.) rosyjskich.Biblia. kna 'pień. kien dpn. zupełnie. Do Cna . który pokonał "złe Ŝmiisko.zob..Dobry pasterz . Samarytanie (Miłosierny).zob. An die ferne Geliebte. Szwejk.całkowicie. 10. Wg mitu gołąb. do szczętu').zbójnicy tatrzańscy. lute Horynisko" o trzech głowach i dwunastu ogonach.ang. Cape of Good Hope.ośrodek dawnej kasztelanii. Dobry Samarytanin . Dodona . Dobrzy chłopcy .

na których wypisywano pytania. Bernard z Clairvaux. honorowy stopień naukowy nadawany przez wyŜsze uczelnie osobom szczególnie zasłuŜonym na polu nauki i kultury. wg Mat. św.lekarskich dawny tytuł naukowy doktora medycyny. d. jak: Beda Venerabilis (łac. miodopłynny.13-36.łac. 'czcigodny'). św. Stąd określenie "spi dodoński". 1274. 1153. najdociekliwszy. chartami) i ścigający z nimi zwierzynę na łowach. papieŜ: Poza tym tytut ten nadawano świętym teologom takim. zawieszone na gałęziach dębu. 376. Ŝe radzono się tu równieŜ w całkiem banalnych sprawach. zm. arcybiskup Konstantynopola. Grzegorz z Nazjanzu.łac. Doktorewie nauki. kaznodzieja francuski. wykładowców w szkołach klasztornych i katedralnych nazywano doktorami. . niezłomny. subtilissimus . dawny tytuł naukowy: doktor prawa kanonicznego i cywilnego. Doktor. Zachowane tabliczki z ołowiu. 1622 i in. poboŜności itd. d. biskup Hippo Regius. Tomasz z Akwinu. Doktor wszech nauk . invincibilis . teologów. tłumacz Wulgaty. Bonawentura. w Biblii. d. świętoszkowie. mellifluus . łac. Niektórych z nich określano specjalnymi tytułami. o czym wspomina juŜ Homer w Iliadzie 16.Średniowiecznych uczonych. 735. Doctor honoris causa . i złotousty św. 430. składali śluby niemycia nóg i spania na gołej ziemi. Augustyn. ok.. tj. d. szemrania świętego źródła i gruchania świętych gołębi. doctor utriusque iuris. doctor angelicus. Bazyli Wielki z Cezarei. gr.. doktor anielski. hipokryci. papla. Doktor obojga praw .objezdnik. Grzegorz Wielki. bijące o siebie. św. zakonnik franciszkański. RównieŜ naczynia i gongi ze spiŜu. wyróŜniający się szczególną uczonością lub świętością. 1175-1245. d. por.św.. cudowny. benedyktyn anglosaski.Johannes Duns Scotus.k. 397. (?) 379.. Antoni Padewski. Tomasz z Akwinu. Bernard z Clairvaux.ludzkim głosem polecił załoŜenie wyroczni. wydawały dźwięki. 1266-1308. 235. d. biskup Mediolanu. 407. Dąb. irrefragibilis .AmbroŜy. niezwycięŜony. na dawnych dworach szlacheckich członek słuŜby łowieckiej opiekujący się psami myśliwskimi (ogarami. cysters francuski. 1231. gaduła. poruszane wiatrem. wschodniego: św. d. Ew. zwł. Doktorowie kościoła niektórzy wcześni "ojcowie" kościoła. d. d. mirabilis-Roger Bacon. 373. Atanazy z Aleksandrii. Drzewa (święte). świadczą. DojeŜdŜacz . 1274. Kapłani Dodony. jak np. 420. z których kapłan dorozumiewał się woli boga.k. oraz d. Franciszek Salezy. d. 23. szkocki teolog franciszkański. zachodniego: św. Hieronim. Jan Chryzostom. 4 wielcy d. Dąb ten był ośrodkiem kultu: kapłan odgadywał wolę boga z poszumu liści dębu.św. św. św. Doktorowie i faryzeusze obłudnicy.Aleksande z Hales franciszkanin ang. Selloi. 604.

stał się jednym z krzewicieli baroku w malarstwie polskim. Węgrów i w Polsce Xvi w.zob. Joel.. z węg. La Dolce Vita . Kroniki.zob. w 1922. 20. Nazwa wzięta z Boskiej Komedii.wł. nazwa grupy poetów włoskich Xiii-Xiv wieku. Dolce Stil Nuovo . Dolina Jozafata . z wielkim cmentarzyskiem faraonów 18-20. Słodkie Ŝycie. z obcisłymi rękawami. d. powstałej we Florencji (Dante Alighieri. 1300-49. . przeniósł do plastyki polskiej zdobycze formalne Odrodzenia i manieryzmu weneckiego. 1570-1650.płaczu przen. w zachodniej części Teb.św. seraficki. Franciszek z AsyŜu. pieśń 24. 20-26) podsunęła zapewne symbolika tego imienia: hebr. Szczęście. W ich twórczości idallizacja uczucia miłości do kobiety oparta jest na rozległej kulturze filozoficznej poetów. Padół (płaczu). szamerowana. ziemski padół. gdzie odkryto kilkadziesiąt grobowców skalnych. drugą kurtkę (mentyk). Czyściec. Dolina Szczęścia .-wsch. obramowaną barankiem zarzucano na dolman na lewe ramię i spinano pod szyją.in. noszony teŜ przez Słowaków. Guido Cavalcanti. ye (ho saphat '(Jahwe) osądził'. 'słodki nowy styl'. Dolina łez . nazwę tę (od króla Jozafata. 3. dynastii (opisanym jeszcze przez Strabona w 27 r. utoŜsamiane zazw. takŜe w Polsce Xvii-Xviii w. pne. Cino da Pistoia). turecki ubiór męski pod futro. malarz włoski. Beatrycze. Dolman . z doliną Cedronu na płn.Wilhelm Ockham. zwł. Józefata miejsce. Dolina Królów . Guido Guinizelli. ten świat. por. Dantego. słynny grobowiec faraona Tutenchamona (zob. Tintoretta. takŜe szamerowaną. zob.. seraphicus . w którym wg proroctwa Joela (Biblia. Bonawentura i św. działający od 1602 w Krakowie.ok.. angielski teolog franciszkański.dołman. d.). jako miejsce cierpień człowieka. Biblia.. obszyta barankiem. 2. Dolina. od Jerozolimy. ziemia. 2-16) odbędzie się Sąd Ostateczny. węgierska kurtka wojskowa. Dolabella Tomasz .Józafata. długi. podszytą a.).. por. m.wąwóz w Górnym Egipcie.

we własnej sprawie. złoŜony z dwóch lub więcej płyt kamiennych. Matejki i T.dolmany z tur. pałac Oktawiana Augusta na Palatynie rzymskim. gł. Dom radości . pieśni Iliady. pro domo sua. Dom lalki .łac. Dolmen . dolama 'owijanie. Menhir. Schwytany przez Diomedesa i Odyseusza. Dom boŜy .mit. . kościół.M. Vittorino da Feltre. znęcony wysoką nagrodą ogłoszoną przez Hektora. De domo sua. np. kierowana od 1423 przez pedagoga i humanistę wł. Prylińskiego. Ŝony cesarza.Floriańska 41. wprowadził tam nowe metody nauczania rozwijające samodzielność myślenia. słynny z malowideł ściennych. modlitwy świątynia. 57 pne. po czym ginie z ręki Diomedesa. Lary. łac.Francaise. . jak. a takŜe lekcje wychowania fizycznego. Dolon . fasada budynku z 1872 projektu J.zob. i lit. Bóg DOM.Pański. Penaty. Wg tytułu mowy Cicerona O swoim domu. Dom Jana Matejki w Krakowie . ustawionych na sztorc i przykrytych wielkim płaskim blokiem. Casa Giocosa. przemówienie.. dla własnej korzyści. oratio. nadworna szkoła w dobrach księcia Gianfrancesca Gonzagi pod Mantuą. D. naleŜał od końca Xviii w: do rodziny matki malarza. imieniem Liwii. nazwa Komedii Francuskiej. łac. przebudowany w Xviii i Xix w. stosunkowo dobrze zachowanych w wielu pomieszczeniach. dolman'.. zob.O. por. Domowe bogi . Dom Liwii zwany pop.grobowiec megalityczny z okresu neolitu. w Bretanii i Irlandii. Nora. Trojańczyk Dolon podejmuje się pójść na zwiad do obozu Greków.wł. z Xvi w. za obietnicę darowania Ŝycia zdradza im połoŜenie wojsk trojańskich i plany Hektora. szkołę udostępniono równieŜ młodzieŜy plebejskiej. Comedie .zob. Homer opisuje w 5. który. mieści muzeum Matejki.pop.zob. Dom Moliera . Dla własnego domu . gr.

religii.tj. 7. Gdzie (jest) mój dom?. "ludzi luźnych".. 14. KaŜdy dom ma własne funkcje: 1.części nieba na drodze Słońca. dom Ŝycia. którym miały zapewnić tanią siłę roboczą. Do Mazura stań wesoło . z Biblii.). 11. Atlantyda (Nowa Atlantyda).. Ew. 12.Dom Salomona . braci. (w Polsce od Xviii w.zob. 26. por. Ca'd'Oro. czeska pieśń narodowa (1834). Szczepkin Michaił. wg Mat. przen. 49. czes. por. Edwarda Coke'a (1552-1634). Ca'd'Oro. jadąc pociągiem Carycyn-Moskwa. Domy astrologiczne . a zawierających archiwa. zatrzymywanych przez policję. rodziców i krewnych.zob.budynek ze szkła i Ŝelbetu na wystawie "Werkbundu" w Kolonii 1914. godności. muzyka: Franciszek Skroup. Domy przymusowej pracy . a utworzone przez wielkie koła (przecinające północne i południowe punkty horyzontu).w staroŜytnym Egipcie nazwa instytutów kultury istniejących przy świątyniach. 5. wg Third Institute.wizje nowej cywilizacji i cudownego Ŝycia w Polsce. 3. Domus Aurea . ujemnie na jego funkcję. rzecz nietrwała. Dom Szczepkina .początek słynnego Mazura kajdaniarskiego (1885). Złoty (Dom Nerona). biblioteki.z Biblii.w początkowym okresie produkcji kapitalistycznej w Europie istniały najczęściej przy manufakturach. w drodze do ojczyzny . Dom zbudowany na piasku . szkoły itp. tj. nieprzyjació. szczęścia i bogactwa. moja ojczyzna. słowa: Józef Tyl. 6. 10. 8. 6. Wg układaczy horoskopów astrologicznych planeta pojawiająca się w "domu" wpływa dodatnio a. KsięŜyca i planet słuŜące w astrologii do określania połoŜenia tych ciał niebieskich. 9. jakie Seweryn Baryka roztaczał przed synem Cezarym (Czarusiem). małŜeństwa. Szklany dom . Brunona Tauta. gł. Kde domov muj?. Mój dom jest moją twierdzą . 73. bez fundamentów.z ang.pop: nazwa Teatru Małego w Moskwie. W domu ojca mego jest mieszkań wiele . Łuk. Ew. 7. przez które ciała niebieskie przechodzą co 24 godziny. Dom Ŝycia . . wg Jana. 2. 2. Domus Aurea zob. 4. Szklane domy . zdrowia. my house is my castle. Złoty (Dom Nerona). dzieci. zob.łac. Złoty dom . śmierci. dzieło architekta nm.w powieści Przedwiośnie (1925) Stefana śeromskiego. przyjaciół i dobroczyńców.

Domku') w Loreto. wg powieści R. pol. najstarszym zabytku Pragi. zestawiona z muzyki Schuberta przez Heinricha Berto do libretta Willnera i Reicherta.in. Domek trzech dziewcząt . Domek Loretański . 'Przybytek św. był mieszkaniem Matki Boskiej przeniesionym cudownie z Nazaretu w 1295. Do mazura stań wesoło. 'Księga Dnia Sądu Ostatecznego'.) Domek.. w Gołębiu (ok. jakości gleby. filomata.(wym. uczestnik powstania 1830. źródło historyczne i językowe. buntownicza wiaro! Suń wesoło. uŜywana od Xii w. I645). Kara. napisanej w X Pawilonie warszawskiej Cytadeli. śr. domzdej buk). geolog i alpinista. gdzie stworzył podstawy naukowe eksploatacji bogactw naturalnych i przyczynił się do rozwoju kultury i organizacji oświaty. Góry Domeyki. zob. doomsday.twórcy i przywódcy I Proletariatu . Domesday Book . 1640) i w kościele Matki Boskiej Loretańskiej w Warszawie (ok. rzecz dziwna. Bartscha Schwammerl.operetka (Wiedeń 1916. Mickiewicza.znajdujący się w bazylice Santuario della Santa Casa (wł. najczęściej grywana na świecie po Wesołej wdówce i Mikadzie. Amonit chilijski. wartości ziemi. obszarze. następnie emigrant. dosł. Domeyko Ignacy . od anglosaskiego dom 'sąd'. łac. H. Domeyko i Doweyko . czyniące z niego bezcenne. ang. Wg legendy domek ten. domesday. Cordiliera Domeyko. przyjaciel Mickiewicza. 1856-89 . rąk roboczych. urzędowy rejestr (kataster) gruntów sporządzony w Anglii w 1086 na polecenie Wilhelma I Zdobywcy. hiszp. liczbie dzierŜawców.. których "wszystkie sprzeciwieństwa pochodziły. Ammonites Domeykanus. cel licznych pielgrzymek.. 874-923 i 973-1002. dalej w koło Warszawo i Karo! (1-4. archiczny wariant ang. wyst.dwaj szlachcice z opowieści Wojskiego w Panu Tadeuszu.1802-89 polski mineralog.przepojonej Ŝarliwym optymizmem.pieśni więziennej Ludwika Waryńskiego. nazwa. 4. od 1838 w Chile. pasmo górskie w Andach. . m. Warszawa 1917) o Schubercie. zawierający dane o własności. nazwa wzorowanych na nim domków w (lub przy) innych kościołach. w środkowych Włoszech. Domeykit mineral. trzody itd. z nazwisk podobieństwa". nadana pierwotnie przez lud Księdze będącej rozstrzygającym autorytetem w sprawach własności ziemskiej.

niepewnych juŜ swego Ŝycia. prawno-obyczajowych i moralności dla rodziny bojarskiej. W Polsce od 1223 r. popłynęła krew niewinnych.. przekupień. w Krakowie.Titus Flavius Domitianus. Znów rozkwitło donosicielstwo Czasów Kaliguli. W 96 zamordowany w wyniku spisku najbliŜszych krewnych. Najsłynniejszym członkiem zakonu był filozof. młodszy brat Tytusa.staroruski podręcznik praktycznych wskazań Ŝyciowych. rzemieślnik biorący z domów rondle do bielenia.dak). Dominik Guzman. 'urządzanie domu. ang. obnoszący po domach towary na sprzedaŜ lub skupujący uŜywane rzeczy. noŜe do ostrzenia itp. DomokrąŜca . pierwotnie celem jego było przeciwstawienie się ruchowi albigensów. Donald Duck (wym. łac. Domostroj . postać z filmów rysunkowych Walta Disneya. a w 95 z Italii jako podŜegaczy do opozycji przeciw rządom absolutnym. napisany prawdop. Św. w Xv w. Tomasz z Akwinu. Domicjan domagał się kultu boskiego eszcze za Ŝycia. zob. cenny zabytek literacki i kulturalno-historyczny.. 1901-66.. 51-96 syn Wespazjana. Myszce Miki. Ale od czasu buntu L. w 89 skazał filozofów na wygnanie z Rzymu. duck 'kaczka'.. w państwie moskiewskim. . dominikanie stali się wkrótce jednym z najbogatszych zakonów. załoŜyciel zakonu. choć surowo. Brali wybitny udział w procesach. garnki do drutowania.prześladowaniach i egzekucjach inkwizycji. Senat przeprowadził damnatio memoriae łac. szerzącemu się w południowej Francji: Choć jako zakon Ŝebrzący przestrzegali ubóstwa indywidualnego. zarząd domem'. Brytanii i w wojnie z Dakami. Uporządkował zwłaszcza wymiar sprawiedliwości. św.wędrowny kramarz. Mysz. odnosił na początku panowania sukcesy w Germanii. uniewaŜnił zarządzenia i kazał zetrzeć jego imię z monumentów i tablic. Ordo Fratrum Praedicatorum). 'potępienie jego pamięci'.Domicjan . rządził sprawnie. Bóg. od 81 cesarz. ros.(1216) nazwanego później od jego imienia dominikańskim (dominikanie. Antoniusza Saturnina w 88 stał się podejrzliwy. 1170-1221. wzmagał się absolutyzm. Kaczor Donald.zob. Dominus Vobiscum . ustępująca w popularności światowej tylko. Zakon Kaznodziejski. . zaczęły się prześladowania chrześcijan i śydów.

przez Gdańsk i inne miasta pomorskie jako dar-upominek dla króla polskiego. złoty. sztuki.. wprowadzenie do jakiejś dziedziny nauki a. wybijany w większej liczbie przez miasta pruskie.. Don Juan. ElŜbiety de Valois.Aelius Donatus. Mery i C. napisał komentarze do Terencjusza i Wergiliusza oraz podręcznik gramatyki w dwóch częściach: Ars minor. Don Carlos. Donatywa . czyni z niego bojownika liberalizmu. Ii wersja Mediolan 1884. psychicznie chory. Hieronima. dla początkujących. Don Juan . Don Giovanni . zawiera równieŜ Vitia et virtutes orationis łac. jak sądzili niektórzy współcześni. co podręcznik d nauka języka łacińskiego. pol. wyst. w przeddzień zamierzonej ucieczki do Niderlandów. medal. który idealizuje swego bohatera. teatralnych. zwł. Warszawa 1876) Giuseppe Verdiego. zazw.(wym. Dzieła te były ulubionymi podręcznikami szkolnymi łaciny w średniowieczu: donat(us) znaczyło tyle. zazw.Don Karlos. syn i następca tronu Filipa Ii. prawdop. Doniec . Don Juan (wym. libretto: J.. Don Carlos . jako jedno z dzieł.. a przy tym. 'Wady i zalety przemówienia'. dar(owizna). dŜowanni) wł. wyst. Osoba księcia i jego tajemniczy zgon stały się przedmiotem legendy romantycznej namiętności i bohaterstwa. króla Hiszpanii. Wkrótce umiera w więzieniu. Rabelais (1. ksiąŜę Asturii. wg sztuki Schillera.moneta. traktująca w pytaniach i odpowiedziach o ośmiu częściach mowy.Donat . (Doniec Siewierski) prawy dopływ Donu. Kraków 1818) Friedricha Schillera. i Ars maior lub secunda. 14) wykpiwa oryginalnego Donata. zob. . uwięziony przez ojca w 1568. du Locle. gramatyk i retor rzymski z Iv w. która zainspirowała wiele utworów.Ŝuan lub chuan) młody szlachcic andaluzyjski. wynagrodzenie pienięŜne lub dobrami ziemskimi.opera (ParyŜ 1867. inflanckie. Don Carols . pol. zamordowany. obszerniejsza. i Marii Portugalskiej.hist. donativum 'podarek pienięŜny od cesarza dla Ŝołnierzy'. które mistrz Tubal Holofemus czytywał młodemu Gargantui. infant hiszpański poemat drmatyczny (Hamburg 1787. w Polsce Xvi-Xvii w. nauczyciel św. Kozak znad Donu. albo propedeutyka. geogr. ofiarę nieszczęśliwej miłości do młodej macochy. z okazji wjazdu. 1545-68. z łac.

pol. Uwodziciel z Sewilli i Kamienny Gość .. wyd. i art. DonŜuanizm jako rozlunienie obyczajów. RównieŜ i odleglejsza przeszłość znała ów typ człowieka zbuntowanego przeciw światu. zdradliwy w przyjaźni.A. wiarołomny w miłości. 1618) przypisywana bratu Gabrielowi Tellez. Płodność tego wzorca tłumaczy się jego zadziwiającą podatnością na zmiany. Postać legendarna. muzyka: C.ze zbioru Obrazki fantastyczne w stylu Callota. uwodziciel i rozpustnik.T. wyd. Don Juan . dramatycznych i innych. jego świętokradcze upodobanie w sprawdzaniu swych moŜliwości ciągle na nowo.Tenorio. bohater hiszpańskich romansów lud. ang. Nie jest teŜ przypadkiem. tragiczny balet-pantomima (Wiedeń 1761. Don Juan. wreszcie w zakresieposzukiwań historycznych. wyst. Don Juan . Gość z tamtego świata. grane teŜ pt. poeta-teoretyk wolnej miłości w Sztuce kochania. poemat w 16 pieśniach (z fragmentem siedemnastej. Zemsta komandora. dumny i kłamliwy. zabija w pojedynku komandora. Warszawa 1783). Pod tym względem przewyŜszył nawet Fausta (nazywano go zresztą "śródziemnomorskim Faustem"). pol. jak Alkibiades czy Owidiusz. de Calzabigi (wg Moliera). Don Juan. jej imienia i legendy był dominikanin i przeor klasztoru w arcykatolickiej. ustalonemu porządkowi rzeczy. psychologicznych i etycznych.W. an Epic Satire. jak Zeus i Tezeusz. fr. tetru barokowego i licznych dzieł lit. socjologicznych. Z dziennika podróŜującego entuzjasty . 1885) . historycznych. Wilno 1925). poŜeracz serc i cnót. jedna z Opowieści muzykalnych (1814-15) E. wśród szlachty Hiszpanii. hiszp. który przychodzi i porywa z sobą Don Juana w ognistą czeluść piekła. piękny i zmysłowy. dramatopisarz Tirso de Molina. Angiolini i R. zaprasza na wieczerzę kamienny posąg komandora. był jednak nie tylko kobieciarzem czy uwodzicielem. jako bunt przeciw tradycyjnej moralności monogamicznej dostrzec juŜ moŜna w takich postaciach mitologicznych. kładącemu tamy jego pragnieniom. ale przede wszystkim człowiekiem. Ŝe najwyŜsze jego wcielenie powstało w społeceństwie. Libertyn ukarany. Ale dopiero moralność chrześcijańska przez potępienie "grzechu cielesnego". uczynienie z małŜeństwa sakramentu i rozbudowany system kar na tamtym świecie nadała temu typowi iście piekielną wielkość. wyst. El Burladorde Sevilla y Convidado de piedra. Gluck. Ŝe twórcą tej postaci. wierszem (ok. jakim podlegał w nieprzeliczonych dziełach. pol. Don Juan ou Le festin de pierre. libertyn. Hoffmanna. 1819-24. a ubocznie równieŜ w sztuce muzycznej. który sprzeciwia się. Nic dziwnego więc.hiszp. po czym. gdzie szalała inkwizycja i gdzie przewalały się bogactwa zdobyte na krańcach świata przez śmiałych straceńców. opanowany nieludzką pychą. którego zwyczaje i osądy starały się ograniczyć jego nienasyconą zmysłowość. libretto: G. aŜ po śmierć.czyli Kamienny Gość. Hiszpanii. Temat Don Juana objawił się jako jeden z najpłodniejszych w dziejach literatury. komedia prozą Moliera (ParyŜ 1665. w ciągu stuleci. piszącemu pod pseudonimem Tirso de Molina. ojca uwiedzionej przez siebie Anny. które zarazem potępia pragnienia i zachęca do nich.satyra epicka. komedia w trzech dniach. Uczta Piotra. wielu narodów.

Opera (Petersburg 1872) Aleksandra DargomyŜskiego. Don Kiszot jest zaz tylko wariatem. oparty na fragmencie poematu dramatycznego Don Juan (1844) Nikolausa Lenaua. opublikowana pośmiertnie). Il dissoluto punito ossia Don Giovanni 'Rozpustnik ukarany. 1786). wg Puszkina.tylko wiejskim prostakiem ulegającym dziwactwom zbakierowanego umysłu swego pana..1605. wg Moliera. Don Quijote. Warszawa 1789) Mozarta. To piractwo literackie pobudziło Cervantesa do napisania własnej drugiej części dzieła.poemat satyryczny (1844) Ryszarda W.poemat symfoniczny opus 20 (1888) Richarda Straussa. Berwińskiego. pióra anonima występującego jako Alonso Femandez de Avellaneda. W obłąkanej wyobraźni rycerza najpospolitsze przedmioty przybierają formy romantyczne lub groźne. łagodny i pełen godności. Następuje szereg groteskowych przygód z najsmutniejszymi skukami dla Don Kiszota.Byrona. którego bierze za kasztelana. zob. Don Juan Poznański . dziewczynę z sąsiedniej wioski. Pasowany na rycerza przez oberŜystę. X) bohater powieści hiszp. libretto: Lorenzo da Ponte.lub Don Kichote (hiszp. tł. Don Juan . wyd. najgłębszym i najuniwersalniejszym z całej literatury hiszpańskiej. pol. Film (1979) Josepha Loseya. Don Juan . cudacznej mieszaninie łatwowierności i sprytu. czyli Don Juan'. tkliwy i prostoduszny. o rozumie tak otumanionym lekturą ksiąg o błędnych rycerzach.ros. w towarzystwie giermka Sancho Pansy. Po ukazaniu się pierwszej części ksiąŜki opublikowano jej dalszy ciąg. Don Kiszot .wł. Ŝe uwierzył w swoją misję naprawienia krzywd całego świata. wyrusza w świat.zob. a Sancho . Na swym równie jak on chudym koniu Rosynancie. Cervantes nadał swemu dziełu formę parodii romansów rycerskich (które zaczęły juŜ wówczas tracić popularność w Hiszpanii). część Ii 1615. Don Juan Tenorio . Kamienny gość . Don Kiszot stał się autentycznym mitem literackim. Kraków 1913) Tadeusza Rittnera. pol. pol. Kamiennyj gost'.sztuka (Wiedeń 1909. Szlachcic Alonso Quijano z Manczy. Postanawia więc pomścić uciśnionych i zwalczać ih ciemięzców. mianując panią swego serca Dulcyneę z Toboso. El ingenioso hidalgo Don Quijote de la Mancha 'Przemyślny szlachcic Don Kichote z Manczy' Cervantesa (część I . jedna z "małych tragedii". Ale wkrótce autor . tragedia Aleksandra Puszkina (1830. Don Juan .dramat wierszem (1844. 1925) Josego Zorilli. Don Karlos . zwany "dobrym". wesoły dramat (dramma giocoso) muzyczny (Praga 1787. wyst. Don Carlos. przeobraŜa się w Don Kiszota z Manczy.

Nowy Don Kiszot. nazwany tak (1. ascetyzm i zmysłowość. libretto: Henri Cain wg Lorraina. 3). Minkus. Warszawa 1964). Henryk. pol. Rycerz smętnego oblicza . ludzi cnotliwych i mądrych. otyły pyknik. zwanych w Polsce Flip i Flap). śycie Don Kiszota i Sancha .balet komiczny (Moskwa 1869.. Poemat symfoniczny opus 35 (1897) Richarda Straussa. ksiąŜę Walii. muzyka: St. a jego słudze . 19) przez Sancha. Zob.zob. Moniuszko (1843) i Zygmunt Noskowski (1890). duchowość i cielesność. Kukiełka. Opera (Monte Carlo 1910. połączeni w szlachetnie absurdalnych dąŜeniach.uŜycza obu postaciom coraz więcej własnej inteligencji. Vida de Don Quijote y Sancho. których występne i zdemorlizowane społeczeństwo uwaŜa za obłąkanych. . jak: Don Juan i Leporello. i Falstaff.poemat (1965) Antoniego Słonimskiego. ze śpiewami (1822) Aleksandra Fredry. Don Kichot . Kukiełki mistrza Piotra . Tę wą zasadę konfiguracji przedstawiają takie pary lit. komików film. Obaj stają się uosobieniem kontrastu między poezją i prozą Ŝycia. Obaj stają się tak nierozłączni jak dusza i ciało. Mania Don Kiszota jest cechą wszystkich reformatorów nie zrozumianych przez współczesność. a takŜe Stan Laurel i Oliver Hardy (para amer.wrodzony zdrowy rozum. pol. czyli Sto szaleństw .trzy pieśni (1932) Maurice'a Ravela. muzyka: Ludwig A.wiersz (1848) Norwida. budzą się dobre cechy prymitywnej natury. rzekomy obłęd zaś jako dąŜenie do nieśmiertelności w pamięci potomnych. Don Kichot . wyst. W ich wzajemnych stosunkach. Don Kiszotowi daje wzniosłe poczucie sprawiedliwości i miłość cnoty.utwór na orkiestrę opus 87 kompozytora ros.Don Kiszot. mózgowość i intuicyjność.widowisko muzyczne (ParyŜ 1848) Florimonda Herve. Szlachetność jego ducha wpływa w pewien sposób i na Sancha. Kraków 1962) Julesa Masseneta.hiszp. teŜ Koń (Drewniany. Sąd nad Don Kichotem . Don Kichot do Dulcynei .krotochwila wierszem. Antona Rubinsteina (1829-1912). ostatnie dzieło kompozytora.). linia prosta i koło. Don Kichote i Sancho Pansa . Sam Weller i Pickwick (z odwróceniem cech fiz. chudy astenik i korpulentny. libretto: Marius Petipa (wg Cervantesa). wyst. Rosynant. w dialektyce ich niepodzielności znajdujemy dwa archetypy zawarte w kaŜdym z nas: wysoki. Sherlock Holmes i dr Watson. pierwsza nowoczesna operetka.tłumaczy postępowanie Don Kiszota jako rozstanie się z logiką na korzyść uczuć. Epos nasza . esej filozoficzny (1905) Miguela de Unamuno .

zdradliwy seneszal Herchembaut planuje popełnienie mordu na Ŝonie i dzieciach hrabiego. ogólna nazwa grupy chansons de geste (zob. W wielkiej bitwie. Plastyka: pomnik Don Kichota (na Rosynancie) i Sancho Pansy (na ośle) na Plaza de Espańa w Madrycie. Najstarszą z nich jest opowieść z ok.zob.Don Kichote . Obraz Rodrigueźa de Miranda. W 2 części Doon. nosząca równieŜ tytuł Doon z Moguncji. średniowieczna wieŜa obronna okrągła lub kwadratowa. Doon ratuje całą rodzinę i wiesza zdrajcę. Prado. młody rycerz fr. wyzywa króla i zmusza go do oddania mu miasta Vauclere w Saksonii. stanowiąca ostatni punkt oporu w czasie szturmu. Don Pasquale .opera komiczna (ParyŜ 1843. wznoszona wewnątrz zamku lub przylegająca do murów. w której Isebard walczy z własnym ojcem. Film ros. fr. z której tylko część się zachowała. Grigorija M. Madryt. pol.film fr. Warszawa 1846) Gaetano Donizettiego. kreacja Nikołaja Czerkasowa. 1130 Gormond i Isembard. Najlepsza opera komiczna Donizettiego (napisana w 11 dni!): bogaty stary kawaler. które Doon zdobywa. Kozincewa (1957). zawierająca skarbiec. ale z reguły wyraŜają na koniec skruchę. pochodzi w obecnym kształcie prawdop.. 11500 aleksandrynów. z fr. 1 opiewa młodość Doona. Doon z Moguncji. Cz. Doppelgnger . staje się pustelnikiem. na Wawelu).W. oblęŜonego przez Duńczyków. scenariusz: Paul Morand i Aleksander Amoux. Doon de Mayence. z Xiii w. udaje się do pogańskiego króla Gormonda i nakłania go do napaści na Francję. Inna chanson de geste tej grupy. Sobowtór. hrabia Gui. . najeźdźców spotyka klęska. Don Pasquale.) o czynach bohaterów. G. niesprawiedliwie potraktowany przez króla Ludwika. a śmiertelnie ranny Isembard uznaje swój błąd. PrzeraŜony Don Pasquale kaŜe jej opuścić swój dom i zgadza się na małźeńso Ernesta z Noriną. libretto: Angelo Anelli. Pabsta (1934). wyst.stołp (np. Ilustracje Gustawa Dore. DonŜon . zniewaŜony przezKarola Wielkiego. złoŜona z ok. donjon. ukochaną swego siostrzeńca Ernesta. Natychmiast po podpisaniu kontraktu ślubnego Sofronia przeobraŜa się w wiarołomną jędzę i awanturnicę. Gdy jego ojciec. daje się namówić do fikcyjnego małŜeństwa z Noriną (występującą jako Sofronia). Isembard. którzy przynajmniej przez czas pewien buntowali się przeciw władzy króla. Akwaforty i rysunki Honore Daumiera.

mi. Doris.zob. fryzyjskie Dortje. W 1951 nazwano jego imieniem luksusowy transatlantyk włoskich linii okrętowych. Dorothea 'dar Boga'. poł.Dorota imię greckie. zob. fr. Dorothee. Jest on jedną z głównych postaci tragedii. kryty pojazd konny dwumiejscowy. ułatwiający odczytanie melodii z nut. gr. 1650 zastąpiono ut z niską samogłoską łatwiejszym. najsłynniejszy przedstawiciel arystokratycznego rodu genueńskiego Doria.. łatwa. Andrea Doria . dormeuse 'kanapka. lub przez Guido d'Arezzo ok. przystosowany do spania w czasie jazdy nocą. FAmuli tuorum. Franciszka I i Karola V.we Francji w 1. Doreen. z fr. Schillera SprzysięŜenie Fieska w Genui (1784). . Są one pierwszymi zgłoskami półwierszy pierwszej strofy łacińskiego Hymnu do św. Mediolan. szezlong'. papieskiej.1466-1560. Dorrit... Dolly. ułoŜonego jakoby przez Paulusa Diaconusa. Dorotea . irl. uwolnij skaŜoną wargę od winy. . dla Goethego typowa dziewczyna niemiecką dla typowego młodzieńca niemieckiego. SOLve polluti. 1026 dla skali sześciodźwiękowej. 'Aby twoi słudzy mogli opiewać rozluźnionym gardłem twe niezwykle czyny. Fiesco. W języku polskim i w niektórych innych ok. ang. Brera.Do. zwany solmizacją. podobnie jak pani Daradzka (zob. Dorofieja. "Wyzwolicielem Genui". Jana. Święty Janie!') Doria Andrea . wprowadzony rzekomo przez papieŜa Sylwestra Ii (Gerberta z Akwitanii) w X w. REsonare fibris MIra gestorum. Xix w.w dawnej Polsce kobieta lekkich obyczajów. do zaśpiewania do. Dorian Gray . Dormeza . imię popularne w Niemczech. zwany "Ojcem ojczyzny". znanego od Xii w.).system zgłosek uŜywany od wieków w nauce śpiewu. doŜa Genui od 1528. jeden z najwybitniejszych dowódców floty królów Neapolu. który utonął 25 Vii 1956 po zderzeniu się na Atlantyku ze szwedzkim statkiem "Stockholm". LAbii reatum Sancre Johannes! (łac.. UT gueant laxis. Panna Dorotka . "Ojcem pokoju". Portret. Hermanna Dora jest zdrobnieniem od Doroty i Teodory. re. ros.obraz Agnola Bronzina. to samo co Teodora.

zawierająca oficjalną rezydencję premiera . postać z wł. Doryforos . commedia dell'arte. Język dorycki . Downing Street . Spośród licznych kopii antycznych najlepsza w Museo Nazionale w Neapolu. przedstawiający młodzieńca z włócznią. zebranie towarzyskie młodzieŜy przed świtem. w której kwadratową płytę (abakus) wspiera poduszka (echinus). pokonawszy Achajów dzięki uŜyciu Ŝelaznej broni i zniszczywszy kulturę mykeńską.w dawnej Polsce zebranie dziewcząt wiejskich przed świtem dla wspólnego spędzenia czasu przy pracy.Dorowie . Epidaurze. co pozwala przypuszczać. dorosnąć.był dialektem greckim. Naz. 1200-1100 pne.uroczystość zakończenia siewów. Porządek dorycki w architekturze-cięŜki. głupi chytrus. zdąŜyć. Megarze i Eginie. osiedlili się w Elidzie. 'doktor'. Dośpieć . Melos i południowe wybrzeŜe Azji Mniejszej. Lakonii (Spartanie). z głowicą. w Neapolu). Dosiewki . Apolloniosa z willi Pizonów w Pompei (Mus.Doryjczycy ostatni z północnych najeźdźców. monumentalny.słynny posąg dłuta Polikleta. głowa wg brązowej hermy rz. stać się dojrzałym. dojrzeć. Sykionie. doryphoros 'noszący włócznię'.. gr. wspólne śniadanie pracowników folwarcznych o świtaniu. O kolumnie bez bazy.(wym. Dottore wł. nieszczęśliwie zadurzony. którzy wtargnęli do Grecji ok. naprzeciwko Whitehallu (zob.dawn. po czym zajęli Kretę. Doświtka . stary "uczeniec" boloński. dauning stri:t) krótka. Argos. ślepa uliczka w Londynie. najprostszy i najsurowszy z trzech porządków greckich. Ŝe Dorowie byli plemieniem pokrewnym poprzednim najeźdźcom z Północy i Ŝe przed wędrówką mieszkali nad północną granicą świata mykeńskiego. ilustracja sławnego "kanonu" Polikleta o proporcjach ciała ludzkiego. W Muzeum Narodowym w Warszawie. Koryncie. być gotowym do czegoś.). nowoŜytna rekonstrukcja w brązie wg kopii rzymskich: tors wg kopii z Berlina i z Uffizi we Florencji.. zazw.

z Adriatykiem. splecionych w wieniec.naczelnik Republiki Weneckiej od 697 do 1797 zajmujący stanowisko księcia. z reprezentacyjnymi salami ozdobionymi przez malarzy weneckich. po klęsce pod Temeszwarem 15 Vii 1514 Ŝywcem upieczony wraz ze swym bratem Gregorem i innymi przywódcami powstania. plon") i muzyki do chaty czy dworu. wzniesiony w połowie Xiv w. wł. Dozorcy . 11). fasadą zachodnią zwrócony do Piazzetty. pierwsi urzędnicy państwowi nie reprezentujący władzy dominialnej panów.wł. dawna siedziba władz Republiki Weneckiej. Dozsa Gyrgy (wyn. i przeniesienie ich wśród śpiewów ("Plon niesiemy.opiekunowie rządowi chłopów powołani przez Uniwersał połaniecki 7 V 1794. przywódca w węgierskiej wojnie chłopskiej 1514. wieniec. symbolizowała potęgę morską Wenecji począwszy od Xi-Xii w. wymowa wycug.. sekej). DoŜywocie . gdzie je przechowywano. pobił Stefana Batorego (ojca króla). z tyłu zakończona rogiem. DoŜa .. od 1927 organizowane jako ogólnopaństwowe święto plonów wsi polskiej. przeniesienie prawa własności nie ruchomej. Dziesięć) i ministra skarbu (pod nr. zwany Generałem Szekely (wym. rząd bryt. kiedy oba miasta zajęli Francuzi. Palazzo Ducale.doroczna ceremonia zaślubin Wenecji. jego polityka. działający w okresie powstania kościuszkowskiego. wszczynając antyfeudalne powstanie chłopów rumuńskich i węgierskich. aby ziarno z nich wysiać w jesieni. zdobył Csanad.. rozbudowany w Xv-Xvi w. Pałac DoŜów . w Wenecji nad Kanałem św. w Polsce zwłaszcza gospodarstwa . obrzędowe. okręŜne. 1475-1514.uroczyste. do:Ŝo). postawiony na czele wojska mającego wyruszyć na krucjatę przeciw Turkom.zapis na przeŜycie. dux 'ksiąŜę'. Sposalizio del Mar. umowa obopólna między małŜonkami co do doŜywotnie uŜywania dóbr po śmierci drugiego. DoŜynki . przen. jak Tycjan.: doŜa na barce "Bucentaur" wypływał w morze w dniu Wniebowstąpienia Pańskiego i wrzucał pierścień do wody. Marka. zazw. wł. Veronese. tradycyjne ścięcie ostatnich kłosów.obŜynki.(zob. RównieŜ tytuł naczelnika Republiki Genueńskiej od 1339 do 1797.-muzeum. Zaślubiny z morzem . Oznaką godności doŜy była okrągła czapka frygijska z długimi brzegami ze złotego brokatu. którego władzę ograniczyła konstytucja z końca Xii w. ok. doge z łac. w stylu gotyckim. od końca Xviii w. wieńcowiny . wymiar. zwrócił się przeciw szlachcie. Tintoretto i in. "Narzeczonej morza".

Ŝołnierz pieszy w wojsku polskim Xv i Xvi w. scala naturae. Lamarcka i Jędrzeja Śniadeckiego. sięgającą nieba. patriarcha Jakub "ujrzał we śnie drabinę stojącą na ziemi. sierpów lub roŜnów.. Pan Tadeusz. Drabina Jakubowa . drągal. wyrok doŜywotniego więzienia. J. moneta srebrna na Bliskim Wschodzie. Papiery i szlachectwa papierem probować. waluta grecka . 337-38. Ŝe Pheidon. taniec staropolski. za Ŝycia właściciela na członków rodziny. Drabować . dziś: dryblas. Mickiewicz. 4. człowiek luźny. knecht. dlatego i później nazywano okrągłe monety ateńskie obolos od obeos 'roŜen (do pieczenia)'. roztrząsać. stosowany w biologii na przełomie Xviii i Xix w. przez G. i aniołów wstępujących i zstępujących po niej".B. miały kształt sztabek. podkupiwszy doŜywocie lekkoducha Birbanckiego. opryszek.100 lepta. tańczony na zakończenie zabawy. z dawn. 12. łac. był tyranem Argos.starogrecka jednostka wagi 4. DoŜywocie . wertować. Buffona.dawn. pop. Drabina jestestw .Ŝołnierz straŜy przybocznej monarchy lub dostojnika.rolne go. 2). (A. 28. bliŜej nie znany. w Xvii w. angielskie i amerykańskie jednostki wagi. m. rzekomo połączenie poloneza z mazurem. Dziś nam szlachectwa przeczą. prawn. przetrząsać. chciwy lichwiarz Łatka.pionka w szachach) odpowiednik gemajna lub hajduka. który w Vii w.37g i moneta srebrna . Vii w. trabant. szperać w czymś. W 360 ne.6 oboli. udowodnić') Drachma . przeglądać. por. Drzewa (Drzewo genealogiczne. Drabant . (zwano tak równieŜ pieszka . Gen. śrdw.in. nm. ciura obozowy. Pieniądze wprowadzono w Grecji dopiero ok. zamian za doŜywotnie utrzymanie lub inne świadczenia. Drab .komedia wierszem (Lwów 185) Aleksandra Fredry.liniowy układ systematyczny organizmów Ŝywych.L. po wprowadzeniu okrągłych monet .. drŜy o jego Ŝycie. probować 'dowodzić. gramatyk Orion utrzymywał. kaŜą nam drabować. Drabina.wg Biblii. Były one okrągłe a. pne.

Uczeni przeczyli temu.robione niegdyś z cukru lodowatego ozdobne baszty.ang.zgubiona przypowieść biblijna. przydomki hospodara wołoskiego Vlada Iv. figatelów. Z ingredyjencyjami pomuchl. gr. o kobiecie. Mickiewicz. powieść o wampirze (1897) Bram Stokera w formie dramatycznego dziennika głównych postaci. cyfry. Wołoski diabeł. gdy znalazła ją po długich poszukiwaniach.) Dragoman . W. bo małych srebrnych oboli moŜna było zmieścić w dłoni znacznie więcej. poza tym nie wierzono wiadomościom późnych gramatyków gr. Dragant . stawiane na półmiskach pod koniec uczty. księcia wampirów (bo po śmierci miał się jakoby zmienić w wampira).(wym. Zgładził co najmniej sto tysięcy ludzi. ścinać. 'pełna garść'. 8-10. w Niemczech pojawiały się setki sztychów z koszmarnymi okrucieństwami Draculi. Te półmiski kontuzów. porównuje ewangelista do radości z powodu jednego choćby grzesznika czyniącego pokutę. przedstawiająca diabelską działalność hrabiego Draculi w górach Transylwanii. 12. została tak nazwana dlatego. konsulatach lub przewodnik turystów. odległego od Pheidona o okrągłe tysiąc lat. dragomanos od arab. herby. blemasów. Dracula . A przecieŜ miał rację! W ruinach świątyni Hery znaleziono stare obole w kształcie roŜnów' długości 1207cm. domy. ćwiartować. smok'). wieszać i Ŝywcem palić na stosie. zwłaszcza Oriona. Pan Tadeusz. jedną z nich zgubiła. brunelów. Dracula .kał przechować w świątyni Hery w Argolidzie nieco starych monet roŜnowych na pamiątkę. Dracul ('Smok' z gr. zasłynąwszy jako straszliwy okrutnik. długo po jego śmierci. jak film Freddie Francisa (z Barry Andrewsem). dragantów.. drakula). Później Grecy twierdzili. Transylwanią i Mołdawią w latach 1455-62 i 1476-77.. Drachma . . jej radość.. na Bliskim Wschodzie: tłumacz przy ambasadach.jak rehabilitujący Vladę Iv film Doru Nastase i Nosferatu-Wampir (1978) Wernera Herzoga. Lamer). zwł. Ŝe moŜna było 6 oboli (a tyle była warta drachma) uchwycić dłonią. Ew. a później takŜe filmów. Sadyzm jego pasjonował umysły Europy zach. piŜm. Murnaua. Tepez ('Wbijacz na pal'). Tepes. Zawrotne powodzenie ksiąŜki owocowało w postaci licznych serii czarnych romansów o Draculi. Ŝe ich moneta drachme gr. który rządził Wołoszczyzną. jedną dłonią moŜna ich uj akurat 6 sztuk! (H. winnych i niewinnych. 144-48. Dracula 1973 (z Christopherem Lee). pinelów.drogman. Cybetów. Wojewodą na palach. która mając dziesięć drachm. 1430-77. kaŜąc ich wbijać na pal (co było jego ulubioną karą). Król na palach. 15. dosł. wg Łuk. Kto zrozumie nie znane juŜ za naszych czasów. ze śr. (A. arkasów. drakon 'wąŜ. jak Nosferatu (1922) E.

Jako wiceadmirał przyczynił się w 1588 do rozgromienia "NiezwycięŜonej Armady" hiszpańskiej. za którą otrzymał szlachectwo.) uchylił wszystkie jego prawa z wyjątkiem dotyczących zabójstwa. na miejsce dotychczasowych praw zwyczajowych. 'Złota Łania') odbył pierwszą po Magellanie podróŜ dokoła Ziemi w kierunku zachodnim. zarządzenia) surowe. za panowania Ludwika Xiv. zwł. smok'. drejk). Drake Sir Francis . Solon (zob. który w 621 pne. okrutne.prawodawca ateński. Komedia i Tragedia. we Francji od Xvi w.) o wysokiej dziobnicy rzeźbionej w kształt głowy smoka. dragon 'dragon. wysmukły. ze st. Drakkar . draco 'wąŜ. Drakońskie prawa . jeden z twórców brytyjskich tradycji morskich. z fr. zwł. 1540-96.jeden z trzech głównych rodzajów literackich. sporządził kodeks karny i ustalił przepisy procedury sądowej i wysokość kar. uzbrojenie: arkebuzy lub muszkiety. Dragonady .dragonia. smok. z aram. por. lekka jazda. 1610..drewniany. Dramat . wysłanej przez Filipa Ii na podbój Anglii. W 1577-80 na stutonowym okręcie "Golden Hind" (ang. skand. Stał się bohaterem wielu legend. o charakterze powaŜnym. prześladowania hugonotów we Francji 1680-85.(wym. konna piechota walcząca pieszo. sztuka sceniczna. które zachęcano do gwałtów i bezprawia. bezwzględne. oparty na akcji i dialogu. .(kary. pozwalających na samowolę arystokratycznych urzędników. najsławniejszy Ŝeglarz i korsarz angielski epoki elŜbietańskiej. jednomasztowy Ŝaglowiosiowiec wikingów (Viii-Xi w. w Polsce od ok. szpady lub szable i pistolety. Drakon . Dragoni . przepisy..prześladowanie jednostek lub ugrupowań niemiłych władzy przez kwaterunki wojskowe. od połowy Xviii w. przez kwaterunki dragonów i innych wojsk.iardŜuman. Zasadniczym celem kodeksu było zastąpienie obyczaju prywatnej zemsty rodziny zabitego przez karę wymierzoną przez areopag lub trybunały. drekar 'smok'. turgmana. jędza' z łac.

Kasztelan. Krzesło.zob. jak mają się bronić przeciw inwazji wojsk Kserksesa. Dreigroschenoper . Trzy jedności . ale dzięki Temistoklesowi.zob. . Trzy. 'napór na wschód'. Dranica .mit. skand. DyliŜans. Draupnir . w bitwie morskiej pod Salaminą. określająca niemiecką ekspansję na ziemie Słowian i Bałtów. nazwa kierunku agresywnej polityki feudalnych i kapitalistycznych Niemiec. Szlachta (drąŜkowa). Ŝe w co dziewiątą noc wylatuje z niego osiem identycznych pierścieni. Drapaudi . DrąŜkowy . Określenie po raz pierwszy w uŜycie w Niemczech ok. flota perska została rozgromiona.Dramat satyrowy . nie dzięki wyroczni jednak. wąska deska nie rŜnięta.zob.. Mahabharata. Satyrowie. mający tę własciwość.dramatu(rgii) zob..).. Drang Nach Osten .cienka. 1888.nm.. Chrust. flota wojenna (nim zaczęto stosować Ŝelazo do budowy i opancerzenia okrętów). lecz łupana z pnia drzewa iglastego. Drewniane mury .zob. Gdy staroŜytni Grecy zapytali wyrocznię delficką. Drewniany. Opera (za 3 grosze). W 180 pne. Drapichrust .zob. Ŝe bezpieczeństwo dadzą im drewniane mury. w czasie dyskusji na temat zamierzonej budowy linii kolejowej z Berlina do Bagdadu.okręty wojenne. otrzymać mieli tajemnicze zapewnienie. Senat (Co senator. złoty pierścień magiczny wykuty przez gnomy Odynowi.

Sprawa ta na wiele lat podzielila społeczeństwo francuskie na dwa wrogie obozy . pasów litych. Ŝe prawdziwym przestępcą był niejaki major Esterhazy.Dresden. Drewutnia . zrehabilitowany i przywrócony do słuiby wojskowej w randze majora. proporców. od 1216 miasto na prawie magdeburskim. został pułkownikiem i otrzymał Legię Honorową. za co skazano go na rok więzienia. słowiańska osada rybacka opanowana w końcu X w. miasto w Saksonii nad Łabą (płd. W 1896 płk Picquart natknął się przypadkiem na dowód. Drewniany ksiąŜę .drwalnia. galonów (zwł.wypruwanie. Sprawa Dreyfusa. Budapeszt 1917). szopa. zniszczone w czasie bitwy 26-27 Viii 1813 Napoleona I z armiami sprzymierzonymi oraz podczas bombardowania alianckiego 13 Ii 1945. Dreyfus został dopiero w 1906 uniewinniony przez sąd apelacyjny. Dreyfusowi. W czasie I.dreyfusistów i antydreyfusistów. osądzony i skazany. Przekazany niemieckiemu attache wojskowemu w ParyŜu i wymieniający szereg tajnych dokumentów. rozkwit za panowania elektorów saskich i królów polskich Augusta Ii i Iii. Drezno . który spowodował jego uwięzienie. wysłany został na Wyspę (zob. i zaciekłego sporu poprzedzającego jego rehabilitację. czapraków. Dreyfus Alfred . starych ozdób.. które mają mu być wystane. świadczący. W 1894 list (znany jako bordereau fr.1859-1935. przy uŜyciu fałszerstwa. Drezlowanie . J'accuse ('Oskariam') w "L'Aurore" z 13 I 1898. zastraszania i gwałtownej kampanii prasowej. na zasadzie podobieństwa charakteru pisma.). oficer wojska francuskiego. Koń. miasto spustoszone w czasie wojny siedmioletniej 1756-63. w czasach Księstwa Warszawskiego) w celu przetopienia. libretto: Bela Balazs. który pracował w ministerstwie. wojny świat. sławny z powodu niesprawiedliwego wyroku sądowego.balet (1914-16.(trojański. część NRD). Ten anonimowy list przypisano. w 1806-1918 stolica królestwa Saksonii. W tym czasie Emil Zola opublikował w obronie niewinnie skazanego swój słynny list otwarty do prezydenta Francji pt. gdzie składa się i rąbie drzewo. wykręcanie złotych lub srebrnych nici z drogich tkanin. Miejsce pobytu Kościuszki i .Drewniany koń . Ale przeciw rewizji procesu rozpętano nagonkę o charakterze szowinistycznym i antysemickim (Dreyfus był śydem). zaczarowany) zob.) Diabelską w Gujanie francuskiej. muzyka: Bela Bartok. został wykradziony z ambasady i wręczony francuskiemu Ministerstwu Wojny. Aresztowany. przez kolonizatorów nm.

.zob. dryks od drys 'drzewo. Heinricha von Brhla. rzekome antidotum na wszystkie trucizny i jady. z pomocą m. 3.Driady i Pan . teŜ Frauenkirche.I. dąb'.utwór na skrzypce i fort. Mickiewicza 1831-32. Lek(arstwo). Zwinger. zwłaszcza zaś przez Fryderyka Augusta Ii. z gr. Daleka jest droga do Tipperary . Ew. wg Łuk.zob.w Biblii.w Biblii. Hioba. produkowany w Norymberdze i w Wenecji aŜ do Xviii w. roślina zielna z rodziny szczeciowatych. 24. roznoszony i fałszowany przez olejkarzy słowackich lub driaczników.. ang. przen. theriakos (antidotos) '(środek przeciwzwierzęcy'. do domu rodzinnego. nimfy. gr.in. Driakiew .. piosenka wojskowa. 3 3 75 0 2 108 1 4b 1 74 1 Driady . oraz J. mieszczą się w budynku Sempergalerie. część trzyczęściowych Mitów opus 30..Kołłątaja 1792-94. Zbiory malarstwa wł. franc. Ir's long way to Tipperary. Droga Apposka . powstała w 1907-08 (H. Zielony (Zielone Sklepienie). Kraszewskiego 1863-83. pop.zob. 15-31. Droga do Emaus .ang. zapoczątkowana w 1560 przez elektora saskiego Augusta I. do celu. Damaszek. który tu napisał Dziadów część Iii i Redutę Ordona. . hol. (1914-23) Karola Szymanowskiego.mit. nazwa miasta Tiobraid Arann w płd. a wzbogacona dalej przez Fryderyka Augusta I Mocnego. Veitneer. boginki lasów. jedna z największych i najsławniejszych kolekcji malarstwa europejskiego. hiszp. Błędne drogi . zob.. 3 3 75 0 2 108 1 4b 1 74 1 Galeria Drezdenska . Judge). Droga bez powrotu . Ks. z gr. Via (Appia). Słowackiego 1830. Błędny. w czasie wojny 1914-18. 23.oddział Państwowych Zbiorów Sztuki w Dreźnie.ang. niderl. Irlandii.średniowieczny "lek" uniwersalny z kilkudziesięciu składników. Droga do Damaszku . teŜ Emaus. miejsce objawienia Chrystusa po śmierci dwóm Jego uczniom: Kleofasowi i Szymonowi Piotrowi. Staatliche Kunstsammlungen Dresden. 16. skabioza. Starą baśń. Tipperary ..in. Pillnitz. Williams i J. nm. zob. Obrazy: Rembrandt.. zob. który tu napisał m. do kresu trudów. Droga.

Via (Flaminia).. Droga Ŝelazna . Droga święta . Egipcie. Mezopotamii.w Gdańsku szlak wiodący od Bramy WyŜynnej przez Katownię i WieŜę Więzienną. via Crucis.zob. do Rewolucji). Druga natura .zob.łac. Droga Królewska . Droga Mleczna .postrzępiony pas mglistego światła na niebie. Rzesza. Obraz (1564. Druga Migdzynarodówka . Droga krzyŜowa . Gościńcem.przyzwyczajenie. droga cierniowa. ulicę Długą i Długi Targ do Zielonej Bramy nad Motławą. 13. Stacja (Stacje Męki Pańskiej).zob. Via (Sacra). a sporadycznie Drogą do Egiptu. Wszystkie drogi prowadzą do Rzymu . Drugi.zob. teŜ Kalwaria.w staroŜ. Druga Rzesza . Republika (Fr. droga Męki. następnie Złotą Bramę. . później w Grecji nazwa dróg prowadzących do miejsc kultu religijnego.Droga Flaminijska . trylogia powieściowa (1922-41) Aleksjeja N. Cicerona.w Biblii. Zob. Wg legendy antycznej jest to droga do pałacu Zeusa (Jowisza).zob. via Dolorosa. zwołanym 14 Vii 1889 w ParyŜu. Drogman .). Warszawy itd.zob. consuetudo est altera natura utworzone wg De finibus. Tołstoja (ros. pochodzącego od miliardów gwiazd Galaktyki. 'Droga przez mękę' inteligencji ros. W polskich gwarach ludowych nazywają ją: Drogą (Mleczną). Rzymu. Druga Republika . Przysłowie łac. łac. 25. Dragoman. śelazny. przez które przechodził Chrystus dźwigając krzyŜ. Drugi Adam .międzynar. wg Ewangelii ulice. ChoŜdienije po mukam dosł. Męka (Pańska). od domu Piłata do Golgoty. 74. zob. Golgota. Ew. 5. Rzym. Wiedeń) Pietera Bruegela. Droga na zatracenie . por. 7. zrzeszenie partii i organizacji socjalistycznych utworzone na I kongresie. w której skład wchodzi teŜ nasz Układ Słoneczny. Drogą do Częstochowy. wg Mat.zob. Adam.

rządy cesarza Napoleona Iii we Francji od 2 Xii 1852 do 2 Ix 1870 (bitwa pod Sedanem). Lwów. Drumlę znano w Europie Xiv w. nie w Galii. Toruń. Zamość. Fontannę Brabona (1887) przed ratuszem zdobi statua Brabona potrząsającego uciętą ręką Druona. Od końca Xv w. Po rozwiązaniu organizacji przez Rzym spadli do roli nieszkodliwych wróŜbitów. Jajo (druidów). w Polsce od Xvi w. Częstochowa. wkrótce jednak. łac. Lublin. por. jego prawicę z kolei obciął inny legendarny olbrzym. stali się nauczycielami i przyczynili się do szybkiego rozwoju kulturalnego Galii.serdeczny przyjaciel. Fiol. NieświeŜu. Drugie Cesarstwo .międzyplemienny zakon staroŜytnych kaptanów celtyckich z siedzibą w Brytanii. kuzyn Juliusza Cezara. Druon Antigonus . Ungler. Zakliczynie. Wilno. Rakowie. Hochfeder. Przypisywane Pitagorasowi. przejąwszy rzymską wiedzę.legendarny olbrzym z Antwerpii. alter ego. Sternacki. Kalisz. Sprawowali teŜ funkcje sędziów. do 1795 funkcjonowało w Polsce blisko 500 drukarni. jak np. zagiętą na końcu. oficyny drukarskie powstały prawie we wszystkich większych miastach Rzplitej. Straube. który obcinał prawą rękę Ŝeglarzom odmawiającym mu haraczu.. wierzyli w wędrówkę dusz i uprawiali magię. Koźminie. Salvius Brabo. Poznań. Drukarstwo polskie . Dwie odcięte ręce w herbie Antwerpii wiązano z tą legendą. W ciągu Xvi i Xvii w. czcili oni dąb i jemiołę. Zob. Haller. złoŜony z oprawki metalowej w kształcie greckiej litery omega. Wietor Wirzbięta. obserwowali gwiazdy. Węgrowie. i w licznych małych miejscowościach. Druidowie .zapoczątkowane w Krakowie w 1473. wydobywa dźwięk. lekarzy i magów.prymitywny instrument muzyczny pochodzący z południowo-wschodniej Azji. . Drugie ja .zob. jak Gdańsk. Pińczowie. Januszowski. Szarfenbergowie. które wytłoczyły kitkaset tysięcy druków. z elastyczną spręŜynką umocowaną na osi geometrii. Mędrcy.Drugi Daniel . Drumla . Grający wkłada drumlę do ust i szarpiąc palcami koniec spręŜynki. Jedynym niemal źródłem literackim wiedzy o kulcie druidycznym są Pliniusz i Pamiętniki Cezara: obrządki religijne druidów odbywały się w dąbrowach leśych. w Brześciu Litewskim.

grywali m. po trzech poŜarach.ne. .. . pisała mierne wiersze i poematy religijne. nazywana nawet "dziesiątą Muzą". Germanów V-Viii w. czteroosobowa. Zbiór rytmów duchownych. panegirycznych.. w Polszcze wychowana. przy pomocy której wodzowie i inni wybitni męŜowie kierowali pierwszymi organizacjami państwowymi plemienia lub grupy plemion w stadium demokracji wojennej. postać z bajki... Garrick. DruŜbacka ElŜbieta z Kowalskich . teatr. na najsłynniejszej scenie angielskiej. wzgardzony kochanek i królewicz zdobywa w końcu wyniosłą i nieprzystępną księŜniczkę przecierpiawszy jednak wprzody wiele upokorzeń.lejn) ang.Drury Lane . Wybór jej poezji wydał w 1752 biskup Józef Andrzej Załuski pt. która domagała się równouprawnienia kobiety: W Polszczem zrodzona.. czeladź. w Polsce do Xii w. Booth.). niezłe wierszowane powieści fantastyczne i lepsze jeszcze satyry. odbudowywany w 1674.ok. zorganizowany zespół ludzi. z nm. Ŝe i ja na to nie pozwalam. w której najwyŜszą kartą była szóstka winna (dola). Safoną (którą na pewno nie była). 'drozdobrody'. Budynek o tej nazwie mieścił pierwotnie arenę walki kogutów. Dziewiątka Ŝołędna nazywała się starka. chwalona przez Ignacego Krasickiego. 1695-1765.zob. pani Siddons. pne. DruŜbart . DruŜyna . 1794 i 1812. W wolnym narodzie mnie teŜ wolność dana Mieć głos. w dawnej Polsce towarzystwo. Była pierwszą Polką. nazwana tak od rodziny Drury. Bractwo (kurkowe). jak u Greków epoki Iliady Homera X-Viii w. Akademia (drybińska). rodzina i domownicy. Kele i Kean. Drosselbari dosł. Normanów Viii-X w.in. uliczka w Londynie.. Theatre Royal.. mającej przy niej duŜy dom jeszcze za czasów Tudorów (Xvi w. moralnych i światowych. najmniejsza jednostka organizacyjna wojska.w staroŜytności i wczesnym średniowieczu .. 'uliczka Drory'.gra w karty polskie popularna u nas do końca Xviii i na początku Xix w. poczet druhów pana młodego i druhen (druŜek) panny młodej. Wtedy uzyskał oficjalną nazwę Teatru Królewskiego. druŜyna weselna. najznakomitsza poetka czasów saskich i jedna z pierwszych kobiet w literaturze polskiej. W Drury Lane. DruŜyna kapitana Fransa Banninga Cocqa . a od początku Xvii w.. ang. Potem. bezatutowa. Minerwą. Bardzo ceniona przez współczesnych. Drybin .. Co mi się nie zda.(wym. uboga szlachcianka z Wielkopolski.zob.siła zbrojna. a po niej król czerwienny (druŜbart). przebudowany w 1662.

Ficus religiosa. Figa (Romulusa). ale spotkały się z odmową. Drzewa. góry itd. pod którym Gautama doznał "oświecenia" i stał się Buddą. dla których Diana była symbolem srebra. graficzne przedstawienie stosunków pokrewieństwa grup zwierząt i roślin. niŜej drzewo (Jessego). popularne w 2. juŜ tylko święte. z Zeusem. a w przenośni donŜuana. Drzewo genealogiczae (1) . wawrzyn z Apollinem (por. Cyprys. . niŜej Drzewo (Ŝycia). schrońcie się w moim cieniu. zob. ofiary). oliwki z Ateną. nimf. Indiach. Cedr libański. tak jak źródła. wg legendy drzewo. U Greków drzewa i gaje. Buddy. dawna. Dafne). Drzewo Bo. (2) rodowe drzewo. abym był waszym królem. Bajka Joatama . Dęby łączono zazw. por. połowie Xix w. przechowywany starannie w rodzinach szlacheckich dawnej Polski. a nawet gałęzi. teŜ Brzoza gryŜyńska.drys. na Warmii i Mazurach) nazwa ogiera. 7-15. Wtedy drzewa ofiarowały koronę głogowi. to niechaj was ogień pochłonie!" Drzewa Święte. rozpłodnika lub w ogóle ognistego rumaka. Drzewo Diany . W dawnej religii kretenskiej kult drzew. a on odpowiedział: "Jeśli naprawdę chcecie.-wsch.(a. często poświęcane Artemidzie. Wycinając las. były mieszkaniem lub własnością bóstw. symbolizowały więc takŜe świat podziemny. Zeszły się raz drzewa.swoje owoce. platany często z Dionizosem. w stanie Bihar. aby ustanowić nad sobą króla. a figowiec i winorośl . konarach i gałęziach. stadnika. łac. a jeśli nie chcecie. Dąb. nazywany tak przez średniowiecznych alchemików. mirt z Afrodytą. gdyŜ oliwka bardziej niŜ władzę ceniła swoją oliwę. zdobywcy serc. i zaproponowały tę godność kolejno oliwce.najmłodszego syna króla Jerobaala.rodowód przedstawiony graficznie w kształcie rozgałęzionego drzewa z wizerunkami lub tylko imionami protoplastów (często bajecznych) u korzeni i kolejnymi potomkami coraz wyŜej na pniu. pozostawiano jedno drzewo lub kępę drzew. figowcowi i winorośli. dziś gwarowa (np.figowiec indyjski. mądrości . filozofów) amalgamat krystalicznego srebra otrzymany z roztworu rtęci w srebrze. Pielgrzymki odwiedzają potomka tego świętego dla buddystów figowca we wsi na południe od świętego miasta Gaja w płn. 9. jako bóstw zajmował waŜne miejsce (adoracja. opowiedziana w biblijnej Księdze Sędziów. wiązy i topole białe zdobiły cmentarze.Drygant . Las. Cyprysy. zob.

obciŜając się odpowiedzialnością moralną za swe uczynki. zdobiąc trójkolorowymi wstęgami. wytwarzające trujący sok mleczny uŜywany przez krajowców do zatruwania strzał. por.. Gen. 33. a wyrastający z ciała olbrzyma Imira (zob. witraŜ w Saint-Denis (1144) i w Chartres (1150). 6) Adam i Ewa (tj. wg Mat. skand. w . por. Uniw. Ew. W USA w czasie wojny o niepodległość sadzono topole i inne drzewa jako symbol "wzrastającej wolności".zob. obwieszone flagami i emblematami. Drabina (jestestw). 1: "I wyjdzie róŜdŜka z korzenia Jessego".'cyprysowe' lub 'heblowane' (?).wyobraŜenie drzewa genealogicznego Chrystusa: ze spoczywającego na ziemi Jessego (w Biblii ojciec króla Dawida. z którego w Biblii. 6.Igdrasil. weszło do europejskiej legendy jako drzewo. Bóg kaŜe Noemu zbudować przed potopem arkę (korab). praca). Drzewo Jessego w plastyce . równieŜ Włosi w czasie rewolucji 1848. 3 3 75 0 2 108 1 4b 1 74 1 Drzewo Judaszowe . 2. Izajasz. Herakles (11. ołtarz Wita Stwosza w kościele Mariackim. 43-6: "Nie ma drzewa dobrego.. Michała w Hildesheim (ok. mit.Drzewo Gofer . ukoronowane czapką frygijską.zob. Drzewo Upas . które by rodziło dobre". Prometeusz. 14. Drzewo Ŝycia .). 1200) w RFN. Praga.). Temat częsty w sztuce europejskiej Xi-Xvii w. Przekraczając ten zakaz (Gen. a korzenie Niflheim. Jakobini w ParyŜu sadzili je juŜ w 1790. Codex Vysehradensis (Xi w. na wierzchołku zaś umieszczano Marię z Dzieciątkiem. Jtunheim i podziemny świat zmarłych. np. Gen..przypowieść biblijna. dziadka Charlesa. wiecznie zielony jesion podtrzymujący wszechświat. por. por.. teŜ Ew. drzewo. 9. syn Booza i Ruth) wyrasta łodyga lub pień drzewa o gałęziach zakończonych wizerunkami królów Ŝydowskich . "wielkie drzewo świata". Yggdrasill. Bibl.. trójkątami (równość) i czapkami frygijskimi.. Owoc (Po owocach ich. wyŜej Drzewo genealogiczne (2).w biblijnym Raju.. 3. 6.). fresk w kościele św. o ozdobnej półkolistej koronie. por. z którego owoców Bóg nie pozwolił spoŜywać Adamowi. 1.(Antiaris loxicaria) gatunek z rodziny morwowatych rosnący na Archipelagu i Półwyspie Malajskim. kołami (symbol jedności). Drzewo wszechświata . W Biblii. które rzekomo niszczy wszelką inną roślinność w promieniu 247km. 11. Drzewo wolności . wg Mat. 1-17... Judasz(owiec).drzewo zasadzone (lub słup postawiony) przez ludność. strzeŜone przez smoka w gaju Hesperyd na zachodnich krańcach świata. Łuk. tj. 12.przodków Chrystusa. Konary jesionu obejmują Asgard. Drzewo rodowe . ludzkość) utracili niewinność i nauczyli się rozróŜniać dobre od złego. Drzewo wiadomości dobrego i złego . Drzewo złe i dobre . ani złego.. które by rodziło złe owoce.rodzące złote jabłka. przez Erazma Darwina. Mesjasz wyjdzie z rodu Dawida. wysokie do 757m.

drzwi muszą być albo otwarte. Drzwi. zawierające sceny biblijne. alegorie i symbole. w ramkach o ornamentacji roślinnej. bo je zamknął.jedno z dwojga. Dla jego biblioteki wykonano pierwszy polski ekslibris (zob. portalu katedry gnieźnieńskiej. wyŜej). dyplomata. Drzwi płockie . doradca króla Jana Olbrachta.wł. i magderskiego.. abym je zamknął?" . oraz Bolesława Kędzierzawego (z Ŝoną).mitologii wielu ludów. wg Łuk. arcybiskup gnieźnieński od 1531."CóŜ . de Brueysa i Jeana Palaprata. Drzwi muszą być albo otwarte."Nie!" . 1848) Alfreda de Musset. Ŝe zostawił otwarte drzwi. albo zamknięte . dawniej. złocony brąz i marmur. 1152-55). gdzie znajdują się od końca Xiv w. i pyta: "Czy pan chce.płockiego. Otwarte drzwi . symbol Ŝycia i Ŝyciodajnych sił. Ew. zob. Aleksandra. Drzwi gnieźnieńskie .rzecze słuŜący .1467-1535. znajdujący się w płd.słynne romańskie drzwi brązowe z katedry w Płocku (ok. kanclerz wielki koronny 1511-15. słuŜący odpowiada. patronie katedry. łączyli je z drzewem KrzyŜa św. 10 płaskorzeźb przedstawiających sceny ze St. obejmuje 18 płycin ze scenami z Ŝycia . uwaŜali je za przeciwstawienie drzewa wiadomości dobrego i złego (zob. trzecie drzwi baptysterium florenckiego (1425-52). Teologowie chrześc. Il faut qu'une porte soit ouverte ou fermee (1845.wspaniały zabytek (ok.dawn. równieŜ Babilończyków i Asyryjczyków. Drzewiej . Drzewicki Maciej . Wojciechu. .legendy o św." Tytuł "przysłowia w jednym akcie prozą". Porta del Paradiso."Abym je zostawił otwarte?" "Nie!" . teŜ Kain (Drzewiej). fr. który ofiarował je soborowi sofijskiemu w Nowogrodzie Wielkim w Rosji. Z francuskiej komedii Le Grondeur (Zrzęda. przedtem. wyst.A. trzeciego wyjścia nie ma.zob. Jeśli czynią to na zielonym drzewie. a wreszcie przedstawiali je jako symbol zbawienia. Wichmana.. 1691) D. Otwarty (Otwarte drzwi.). 1170) sztuki romańskiej w Polsce. sekretarz Kallimacha. Drzwi Raju . tak nazwane przez Michała Anioła główne dzieło Lorenza Ghibertiego. Ŝe poprzednim razem zbesztano go. podkanclerzy 1501. cóŜ będzie na suchym? Biblia. Polityka). Pan gromi słuŜącego. Testamentu otoczonych bordiurą o motywach roślinnych i figuralnych. wizerunki biskupów . 23. albo zamknięte. 31.

Duby smalone . Liczba (podwójna). smalone nad płomieniem. androny. Wóz (Drzymały). wzgórę i na dół bieŜący.zob. w faszystowskich Włoszech o Benito Mussolinim.wieś w woj. opisanie Warszawy (1643). jak wskazuje etymologia wyrazu i jego odpowiedniki w innych językach: gr..dłubas. wiosłowo-Ŝaglowy statek rzeczny. i dzięki właściwej taktyce nie dopuścił do rozbicia wojska polskiego nad Bugiem. spirit. ale nie moŜna ich było pleść. .. jak wiklinę czy brzezinę.najjaśniejsza gwiazda w konstelacji Wielkiej Niedźwiedzicy. Dubas . Gościniec albo. doublon z hiszp. głupstwa. fr. uŜywany do przewozu towarów Wisłą do Gdańska w Xvi-Xviii w.zob. Caudillo.. właściwość odróŜniającą człowieka Ŝywego od nieboszczyka.. doblon od doble 'podwójny'. pneuma. tchnienie'. moŜna było co najwyŜej giąć. gałęzie dębu (ruskie dub). tj. mniejszy od szkuty i komięgi. 1883-1945. Il Duce . wódz'. Duby. nm.oznaczał początkowo '(od)dech. pod którą 18 Vii 1792 Kościuszko stoczył bitwę z wojskami ros. ładowności do 80 ton. 'przywódcą. Dublon . pod Ŝeglem szumiący.złota moneta Hiszpanii i Ameryki hiszpańskiej Xvi-Xix w. koszałki-opałki. Dubienka . Dubas. Duch .) Dubhe .Drzymała Michał . chełmskim.(wym. ghost. por.pleść mówić nonsensy. o załodze z 8-14 ludzi. spiritus. łac. (A. ang. Geist. Dualis . Jarzębski. ducze) wł. esprit. fr. wartości 8 złotych eskudów lub 2 (stąd nazwa) pistoli bądź (1848-64) stu reali.

Duch czasu.Paracelsa i róŜokrzyŜowców. ros. Duchy słuŜebne . Grzech przeciw Duchowi św. por. wg Mat. nie jest uwaŜany za postać historyczną. der Geist. libretto: Wł. 727. rz. L. rozumu. gdyŜ wiedźmy przepowiedziały. Pawła do Efezjan. w Biblii. zostaje zamordowany na rozkaz Makbeta. Kronika) Holinsheda. Anczyc. wieku . 1.z Biblii. der stets verneint. ale ciało mdłe . Duchch wprawdzie jest ochotny. Ew. gdzie chce. słabe) z Biblii. zazw. tchnie . I. Ŝe potomkowie Banka będą rządzić Szkocją. Duch porusza materię . natchnienie od woli nie zaleŜy. Pawła do śydów. 6. 31-2.objawia się tam. kośc.. kędy chce. 1606) Szekspira Banko. Banko. w formie: spirilus.opera komiczna (Warszawa 1873) Ludwika Grossmana. Duch przeczenia . Duchy elementarne . Mefisto(feles) o sobie w Fauście (cz.zob. Duch Banka ukazuje się później. nad materią).zob. Sylfy (powietrze) i Ondyny (woda).-kat. choć wymieniany w Kronikach Anglii (zob.). władające czterema elementami (Ŝywiołami): Salamandry (ogień).(tj. 17. diabeł. duch otricanija. mens agitat molem.działanie wbrew poznanej prawdzie. Tuwima) z wiersza Anioł (1827) Puszkina. trzecia Osoba Trójcy św. Ew. 3. Zaproszenie do tańca. duch zaprzeczania. Litera zabija.pierwiastek duchowy oŜywia wszechświat (określenie przewagi inteligencji.. 12. Pracownia) Goethego. wg. z Biblii.zob. epoki. Duch święty . duch bluźnierczy (tł. Duch wojewody. . czyli U wód . Diabeł (Rozszczepione kopyto).Duch Banka .. łac. 6.panujące w jakimś okresie poglądy i tendencje. Duch. jeden z wodzów wojsk króla Szkocji. 26. List św.w tragedii Makbet (ok. spiritus ubi vult spirat.nm.łac. Wiatr (kędy chce. wg . duch wątpienia. Miecz ducha . Litera. wg Mat. Gnomy (ziemia). niewidzialny dia innych biesiadników.z Biblii. J.. duch oŜywia . nie wiadomo. Duch róŜy . Jana. Makbetowi. Wergiliusza: łac. 8. nat ubi vult. w czasie uczty. Ew. Spiritus Sanctus. Wulgata. Nieczysty duch . z Eneidy. duch somnienija duch negacji. List św.. skąd i jak przychodzi. Ew. 41. 14.

puchowy czepiec nocny. od dukającego. Pan Tadeusz. czym moŜe się pochwalić.fujarka. Deffand. den du begreifst. Zdrowy duch w zdrowym ciele . powietrze'. 664-65. tubek. duch .) Duchna . nadawane arystokracji. 2. wudwud(ek). nicht mir! słowa Ducha z Fausta (cz. hutek. młode w gnieździe. wystrzykują z gruczołu tłuszczowego cuchnącą ciecz. coś.umrzeć. Order Ducha św. coś go pojąć zdolny. Obiecać. z Satyr.. 10. błazna.zrobić z kogoś głupca. Dudek . oszukać.zob. pospolity. strojny czub. dawn. Wyzionąć ducha . 30. ośmieszyć. nabrać. zaniepokojone. piszczałka.(właściwy.głupiec. hupka. prawdop.łac. zob.przysł. mens sana in corpore sano. pierzyna. pierzynka (duchenka).dawn.Marka. Noc) Goethego. nazwa jest dość trafnym. Kurek. tj. 12. .omamić. 356. 4. zwieść. Juwenala: "Bogów prosimy tylko o zdrowy rozsądek w zdrowym ciele. szlafmyca. . z Biblii. Dudka . kiep. naśladownictwem głosu dudka. Du Deffand .najwyŜsze odznaczenie monarchii francuskiej 1578-1791 i 1815-30.. zdrowy rozum. Równyś duchowi. Wystrychnąć na dudka . nic nie pokazać. prastary ludowy instrument muz. Dudek . ptak zamieszkujący Stary Świat. czubaty). (A. 3. nie mnie! . KaŜdy dudek ma swój czubek ." (Wojski) wciągnął w głąb pół brzucha I do płuc wystał z niego cały zapas ducha.'oddech. du gleichst dem Geist. dudniącego monotonnie głosu. na główce ma rozkładany. 1. pokazać dudka na kościele . Treny Jerem. Mickiewicz.nm.

ukr. Sheridana z muz. Thomasa Linleya seniora i juniora. a od 1785 takŜe w Łowiczu i Grodnie. Zaręczyny w klasztorze . Obruczenije w monastyrie opera (Leningrad 1946.srebma moneta bita w 1140 przez Rogera Ii (zob.o ustępowaniu. ona jednak kocha Antonia. drukarz. wł. i port. zbankrutował w 1790.in. burdonowych (dla dźwięków wytrzymywanych nad a.gajdy. pod melodią). . wydawał w Warszawie od 1773 druki w wielu językach. 'Rogerus Dux Apuliae'.. francuskiego. duga (ros. pozostawiąc ją w swym pokoju. Bytom 1966) Sergiusza Prokofiewa. tj. króla Sycylii. duca 'ksiąŜę'. W końcu Izaak poślubia duennę. dawaniu za wygraną. z których dudziarz (dawn. łac. Jerome odkrywa. Dukat . Ŝe duenna jest łączniczką między Luizą i Antoniem. a Luiza Antonia. libretto kompozytora wg Sheridana.(wym: drfu:r).). 1727-96. nosząca napis "R DX AP". księgarz i wydawca polski pochodz. uŜywany we wsch. wyst. sztuki teatralne. Ŝe jego córka Luiza poślubi młodego i brzydkiego śyda Izaaka.Dudy . 'starsza kobieta słuŜąca jako guwernantka i towarzyszka młodych dam w rodzinach hiszp. dudarz) wydobywa dźwięki przez naciskanie worka ramieniem. Kobza (instrument strunowy). Dufour Piotr . Pierwszy złoty dukat w 1284 w Wenecji. jedna z odmian dud nazywała się koza. zwany czerwonym złotym a. ta wymyka się z domu w przebraniu duenny. pol. dudziarz po skończeniu gry owijał piszczałki w opróŜniony z powietrza miech. potem od 1528 do 1831.' Opera komiczna (1775) Richarda B. Don Jerome. dudy w miech . Niedźwiędź zdechł. ducato 'księstwo'. instrument muz.(białorus. m.ros. kiedy niedźwiednicy przygrywali na dudach do tańca tresowanym misiom. czątym.) drewniany kabłąk nad chomątem słuŜący do umocowania uŜwy (rzemieni przy chomącie) i połączenia jej z dyszlami (hołoblami) w zaprzęgu jednokonnym. złoŜony ze skórzanego worka z zapasem powietrza i piszczałek (piszczeli) melodycznych i bardunowych a. zdecydował. Polsce.ang. z hiszp. składaniu broni. w Polsce za Łokietka w 1320. duena. wybuchowy i uparty ojciec. Duha . z czasów. z czego jakoby pochodzi nazwa. Dudy w miech . zwijaniu chorągiewki.). księcia Apulii. potem w wielu krajach. na Ukrainie i Białorusi. por. Duenna . oddala więc duennę i zamyka Luizę.przysł.

z towarzyszeniem bandury. prześwit w parku.Dukt .mieszczańska hipokryzja. charakter pisma. półlegendarnej (walki i przygody Kozaków z Polakami. Dulcynea z Toboso . o treści historycznej a. W istocie jednak była to Aldonza Lorenzo. Dulska . groŜących "szkandałów". epicko-liryczny ukraiński utwór poetycki o charakterze smętnej pieśni ludowej. z łac.tytułowa bohaterka tragikomedii kołtuńskiej Moralność pani Dulskiej (Kraków 1906) Gabrieli Zapolskiej. megiera atakująca piekło w krwawych blaskach ognia. oraz poglądu.) Orianę.w dawnej Polsce . Dumka zachodnioukraińska ludowa piosenka liryczna. Muz. Ŝe pieniądz nie cuchnie. za wszelką cenę. często w formie ballady. Turkami. liry. Mazepie. kobzy a.).). jak Amadis de Gaula (zob. okno widokowe. obłuda.linia graniczna między posiadłościami prywatnymi bądź między prywatnymi a królewszczyznami. otwierający pośród drzew widok na dalszą perspektywę.. przest. umiłowana.) lub obyczajowej. a wszystko to z nieustannym akompaniamentem moralizatorskim. młoda wieśniaczka z pobliskiej wioski. o Bohunie. ustanawiana. pani serca. wytyczana i znaczona pod kierunkiem podkomorzego (od Xv w. Janie Wyhowskim i in. iron.lit. krzepka dziewczyna z winiami. . aby u jej stóp składać trofea swych zwycięstw. ductus 'prowadzenie.szlachetna. dzielący las na ostępy i oddziały.. Tatarami. Bohdanie Chmielnickim. Dulle Griet . moralność Dulskiej. krój. 'Obłąkana Greta') obraz (1562) Pietera Bruegela St. ciąg'. o charakterze elegijnym. Antwerpia. śpiewanej od Xvi w. Neczaju. faryzeuszostwo. piękna dama serca Don Kichota (zob. Sawie-Calińskim. którą wybrał. Mayer van den Bergh. właścicielki kamienicy.(hol. kształt. ciasnota horyzontów i wysokie mniemanie o własnych walorach moralnych i obywatelskich. Duma (1) . wybranka. Dulszczyzna kołtuńska . ogranicza się do zasady prania swoich brudów we własnym domu i tuszowaniu. wycięty w lesie pas.

w 1819-20 bierze udział w 2 wyprawach hydrograficznych na wsch. zamordowany przez dowódcę swoich wojsk. Mianowany kapitanem fregaty. opracowała własny system tańca "wolnego". Donner 'grzmot'. 'Ziemią Adeli'. ruchy i kostium bosych tancerek antycznej Grecji. który wkręcił się w szprychy koła. Makbeta. niech go piorun strzeli. Mikronezję i Melanezję. Była Ŝoną wielkiego teoreta i praktyka teatru. Ŝeglarz i podróŜnik francuski. a odcinek wybrzeŜa wsch. Dumont D'Urville Jules S. tancerka amerykańska. z Sergiuszem Jesieninem. Morzu Śródziemnym na Ŝaglowcu "Corvette" i przewozi do Francji pasaŜerkę. Gordona Craiga.(wym. dmą drwil). gdzie odkrył Ziemię Ludwika Filipa i wyspę Joinville.Duma (2) . W 1826-29 i 1837-40 kierował wyprawami na wody antarktyczne. i łaskawy król Szkocji. Duma Państwowa. od 1547 do 1711 rada cara. odbywa podroŜ na "Astrolabe" na Melanezję. 1790-1842. danken) król Szkocji od 1034. Duncan Isadora .Terre Adelie. Gosudarstwiennaja Duma. ok. aby zdobyć jego koronę. reformatorka tańca scenicznego.C. ale ilustrował utwory nowoŜytnej muzyki powaŜnej. wnuk i następca Malcolma Ii.1878-1927. parlament w Rosji od 1906 do 1917. od Xv w.) w 40 lat po katastrofie. Niech go dunder świśnie . do 1547 rada feudałów wielkiego księcia moskiewskiego. gdzie w 1828 odnajduje na płytkim dnie morza szczątki rozbitego statku La Perouse'a (zob. Dunder . Jako pierwszy oficer na "Coquille" odbywa podróŜ dokoła świata. ale w Europie zdobyła wielką sławę i wpływ na taniec współczesny. który miał odtwarzać technikę. 8 V 1842 w Saint-Germain-enLaye pod ParyŜem. . Zginęła w czasie przejaŜdŜki otwartym autem. która wkrótce miała zasłynąć: Wenus z Milo. w tragedii Makbet (zob. było jednym z najgłośniejszych wydarzeń obyczajowych Europy lat dwudziestych: piewca chłopskiej Rusi ścigał gwiazdę tańca po całym kontynencie. 1040.bojarska. Duncan I .niech go licho porwie. którego Makbet zabija. Jego mapy Mórz Południowych zrewolucjonizowały ich hydrografię i wprowadziły podział na Polinezję. Zginął jako ofiara pierwszej katastrofy kolejowej.z nm. W 1903-27 występowała we wszystkich stolicach Europy i Ameryki (w Warszawie w 1905). aŜ wreszcie wziął z nią ślub w samolocie. Antarktydy nazwał imieniem swej Ŝony . uduszona szalem. Odchodząc od wzorów akademickich.(wym. ros. następne jej małŜeństwo.) Szekspira szczodry. Nie znalazła początkowo uznania w USA. .

'Zamknięte drzwi'. protoplasty Nicka. Edin. pana Lecoq.(wym. sztorcować. dupę) pierwsza w literaturze postać detektywa-analityka. Tu po raz pierwszy zastosowano (w pocz.). w 1093. często występowała w jego sztukach. Durham . o melancholijnym. zał. lat Xix w.) krzyŜowo-Ŝebrowe sklepienia gotyckie. a kiedy się w 1909 rozstali. Dupin Auguste . Katedra . W 1893 uwaŜano jej Damę kameliową za wydarzenie teatralne Nowego Jorku i Londynu. nawa środkowa z obiema potęŜnymi wieŜami jest z Xii w. JuŜ mając 14 lat grała z powodzeniem Julię (zob. Cartera. sobaczyć. Edwin . rzuciła teatr. umiała z krańcową prostotą i brakiem sztuczności teatralnej oddawać najsubtelniejsze odcienie uczuć. Dunedin . Szekspira. dani:din) poetycka nazwa Edynburga. sumy właściwości i procesów . duplesi). Sherlocka Holmesa.. jak iDumasa-syna.(wym.król Northumbrii. Romantyczna miłość wiązała ją z poetą Gabrielem D'Annunzio. zmienna w nastrojach.Dunderować . bazylika trzynawowa z transeptem i trzynawowym chórem przebudowanym w 1235-89. gromić. zarówno bohaterek Ibsena. "racjocynacyjnych" (opartych na rozumowej analizie) Edgara Allana Poe: Zabójstwo przy rue Morgue (1841). 1824-47. aby wrócić na scenę dopiero na 3 lata przed śmiercią. Tajemnica Marii Roget (1843) i Skradziony list (1844).. Dusza . Dama (kameliowa). Po raz ostatni wystąpiła w sztuce D'Annunzia Porta chiusa wł. słynna kurtyzana paryska 40. burczeć. Duse Eleonora . ukończona w 1133. zob.(wym. w ParyŜu zaś w 1897 sława jej zaćmiła samą Sarę Bemhardt (zob. duze). załoŜyciel miasta.tradycyjna nazwa psychiki człowieka. wyrazie twarzy. darem) miasto w płn. Szczupła. pierwowzór Marguerite Gautier. Anglii. występująca w trzech nowelach detektywnych.romańsko-gotycka. Xii w. Romeo i Julia).(wym. pomstować. jedna z najpiękniejszych w Anglii. dun 'twierdza'. tragiczka włoska ze starej rodziny aktorskiej.łajać. Duplessis Marie . zrzędzić. pochodząca z ubogiej wsi normandzkiej. 1858-1924. celt.(wym.

263. 91-93. kto z was łaknie? (A. niewidzialny. (J.coś najdroŜszego. Histoire de Gil Blas de Santillane. nieustępliwy. komu czego braknie! Kto z was pragnie. . PodróŜ do Ziemi Świętej.jej motor. Dusza sprawy . muzyka. Dusza świata .uzdrowisko w woj. młodszy Ŝak poszedł dalej. Mówcie. płytka Ŝelazna rozgrzewana do czerwoności i wkładana dawn. Dusza Pedra Garcias . por. Ŝyczliwy. spragniona . siła sprawcza. poddany.bardzo się bać. Grób Agamemnona. do Ŝelazek do prasowania. spiritus movens (a. Z. Duszniki-Zdrój . 47-48. wałbrzyskim nad Bystrzycą Dusznicką. psyche tou kosmou. Psalm 106. któryś miał cierpliwość. wychodzący z ciała w momencie śmierci. ale starszy odwalił kamień. spostrzegli omszały kamień z napisem: "Tutaj jest uwięziona dusza licencjata Pedra Garcias". Dwaj Ŝacy. łac. rector).) Dusza m(oj)ej duszy . w piętach . Słowacki. człowiek. Pod spodem ukazał się skórzany trzos z setką dukatów i papier z napisem: "Przechodniu.serdeczny. O Polsko! póki ty duszę anielska Będziesz więziła w czerepie rubasznym.-R." Autor upomina czytelnika. Ii. poezja. gdzie w 1826 przebywał na kuracji Fryderyk Chopin.zob.pieniądze. Mieć duszę na ramieniu. A. najbardziej ukochanego. weź te pieniądze i uŜywaj ich do woli. Dziady cz. Mickiewicz. przen.gr. łaknąca. zob. np. Dusza głodna. chłop pańszczyźniany. Nagi. Chór do ukazujacych się zjaw. wyciągnął z dzieła ukryte w nim nauki moralne.psychicznych. nieśmiertelny pierwiastek Ŝyciowy. Póty kat będzie rąbał twoje cielsko. Lesage'a. w.) Dusza człowiek . główna spręŜyna (o człowieku). Martwy (Martwe dusze). łac. poemat Fanfazja Ŝycia. anima mundi. wędrując do Salamanki.w Biblii. dawn. 9. fr. aby jak rozsądniejszy z Ŝaków. Naga dusza . od 1946 co rok w sierpniu odbywa się tu festiwal chopinowski. kobieta. Rogata dusza . w 1897 wystawiono mu pomnik w parku. uczynny. aby zrozumieć napis na kamieniu. w wielu religiach niematerialny. przypowiastka w przedmowie do powieści (1747) Przypadki Idziego Blasa. Krasińskiego.człowiek hardy.

Wojna Dwóch RóŜ . duo cum faciunt idem. 1594-95) komedia Szekspira o wątku wziętym z bukolicznego romansu Diana Montemayora. Dwa serca biją w walca takt . korzysta) . przysł. Gdy dwaj robią to samo. 480 pne. ta sama natura jest ciągle inna. 540-ok. teŜ Trzeci. Dwaj panowie z Werony . Foscari. operetka (1933) Roberta Stoltza. w której wszystko płynie.zob. zob. Offenbacha. musiquette. Dwaj Foscari . Ew. Dwa miecze . duobus litigantibus tertius gaudet. który chce ją wydać za Turia. bis dat qui cito dat. rzeka jest obrazem zmiennej rzeczywistości. Gdzie dwaj się kłócą. Przypowieść o dwu synach . równieŜ film dźwiękowy. duobus daminis servire. debiut operetkowy w I akcie (1855. Les deux aveugles. Dwa razy daje.zob. krotochwila muzyczna.opera (Praga 1874) Bedricha Smetany.łac.sentencja Heraklita z Efezu (ok. Wojna (Białej i Czerwonej RóŜy). Dwie wdowy . Liczba podwójna .por. kto prędko daje . wraz z Białą nocą) J.Dwa . przysł.zob. Dwanaście .zob. Władysław (Jagiełło). wg Mat. zob. to nie jest to samo . Dwaj ślepcy .tuzin.zob. Syn. do ręki Sylwii.zob. przysł.łac.łac. protoplasta musicalu. Dwa razy do tej samej rzeki wstąpić niepodobna . Zły.. tam trzeci się cieszy (a. 24.nm. Dwóm panom słuŜyć . zrazu serdeczni przyjaciele. Zwei Herzen im Dreivierteltakt. Dwaj panowie to Walentyn i Proteusz. .łac. Ogień.. wczesna (ok. Wulgata.fr. Sługa (dwóch panów).ang. 6. Dwa ognie . córki księcia Mediolanu. Z dwojga złego mniejsze . Liczba. non est idem.). później rywale. Drugi. The Two Gentemen of Verona.zob.

których patronimicznymi protoplastami miało być potomstwo biblijnego Jakuba (Gen. Prawo dwunastu tablic . urodziła mu Gada i Asera. próba mająca wartość dokumentu kształtowania się ideałów humanizmu Odrodzenia w Polsce.. V w. nadspodziewanie udana próba przeszczepienia wytwornego wzoru włoskiego człowieka Renesansu. System dwunastkowy . Lewiego (który nie dał początku plemieniu. Dwienadcat'. z którą wystąpił patriarcha Konstantynopola Nestoriusz.. który nie załoŜył plemienia. w walucie bryt. oddział czerwonej gwardii patroluje ośnieŜone ulice Piotrogrodu. Synami Racheli byli Beniamin i Józef. Górnicki przenosi miejsce akcji z dworu ksiąŜęcego w Urbino do willi Samuela Maciejowskiego. Dinę. na grunt szlacheckiej. SłuŜebnica Lii. 12 plemion Izraela . aby nie powstało centrum tonalne. Symeona. Judę (od którego pochodziło plemię Dawida i jego monarchia).ros.komponowania utworów muz. 41). byli protoplastami plemion. Issachara i Zebulona.zob. Zilpa. Ostap Bender. Dwanaście krzeseł . .słynnych 'rozstrzygnięć. gros = 12 tuzinów) itd. w niektórych gałęziach handlu (tuzin. Paladyn. biskupa krakowskiego i kanclerza koronnego. poemat (1918) Aleksandra Błoka. Dwunastu .zob. Apostołowie. 12 apostołów .numeracji. Dwunastodźwiękowa (12-tonowa) technika . z których dziesięcioro było załoŜycielami plemion Izraela. synowie jego. pne. spolszczenie włoskiego arcydzieła renesansowego Il Cortegiano (1528) Baldassara Castiglione. i sześciu synów: Rubena. w anglosaskich miarach i wagach jeszcze w Xx w. Lia urodziła mu jego jedyną córkę.12 enatematyzmów . Bilha urodziła mu Dana i Neftalego. (szyling =12 pensów) do 1971. Manasses i Efraim. "grubej" kultury polskiej. dodekafonia. potępiających naukę o dwóch osobach w Chrystusie.zob. podsystem systemu sześćdziesiątkowego.napisany z inicjatywy króla Zygmunta Augusta traktat prozą (1566) Łukasza Górnickiego. wprowadzonego przez astronomów chaldejskich ok. ale był protoplastą Lewitów). słuŜebnica Racheli. Jakub miał trzynaścioro dzieci. postanowień' ułoŜonych przez Cyryla z Aleksandrii i przyjętych w 431 przez sobór efeski. 12 paladynów .zob. do dziś zachowany w rachubie czasu (12 godzin). Dworzanin Polski . w miarach stopniowych kąta. Prawo.. z materiałem dźwiękowym 12 półtonów oktawy ułoŜonych w dowolnie wybraną serię (szereg) bez powtórzeń dźwięków serii. ideału dworzanina.

pęta drewniane. rozmawiające uczenie kobiety.późnogotycki. parcela osadnicza.kłoda. Court of St. Dwór św. dodaje natomiast wiele z Ŝycia polskiego. Dyby .ang. co wg niego w oryginale jest nieodpowiednie dla Polaków. dworzanie. renesansowa fasada z attyką. Dwupolówka . niemieckim. później w krajach nadbałtyckich (nazwa od legend o królu Artusie.typ budynku cechowega a. Jakuba . Artur). budynek. a drugą ugoruje. Górnicki opuszcza wszystko. Dwójniak . Dworzyszcze .zob. dyskusję o malarstwie. Dwór . pastwisko. rezydencja właściciela (zwł. dwie sztuki drewna (z .w ustroju monarchicznym siedziba. niegdyś miejsce zebrań i zabaw mieszczan gdańskich. administracja. przeznaczonego na zebrania. jego właściciele. świta. dzielący przestrzeń omą na 2 części. w Anglii. 1494. pot. wielki dwór. Jerzego . por. nad Prądnikiem. w Xiii w.gospodarka dwupolowa. Miód (pitny). mniejszej) posiadłości ziemskiej. Jakuba. państwa z monarchą na czele. folwark. niewielka siedziba ziemiańska wraz z zabudową mieszkalną i gospodarczą. James. Dwór króla Petaud . z 1481. (król) Petaud.pod Krakowem. Trójpolówka. Dwór Artusa . odmiana pręgierza. panujący. w puszczy przed kolonizacją wsi na prawie polskim a. uŜywanego przez dwór do przyjęć oficjalnych itp. słuŜba dworska.w dawnej Polsce osobna zagroda chłopska w polu a. zrekonstruowany 1957 wg stanu z Xvii w. prcebudowa w 1552.. stosowany w Polsce do Xiv w.zob. z których się co rok na przemian jedną obsiewa. zamek panującego a. m. gotycki Dwór Artusa przy Długim Targu w Gdańsku. Dwór Bractwa św. nieprzystojne anegdoty. rolniczy system gospodarowania. 1616-17. liczne facecje. niegdyś bogato wyposaŜone. trójdzielne halowe wnętrze z gotyckim. spalony w 1945. nazwa od starego pałacu św. gwiaździstym sklepieniem. w Polsce do 1945 dom mieszkalny. zob. majątek ziemski. zrekonstruowany. spalony w 1945. rząd. orszak. obok Złotej Bramy w Gdańsku. siedlisko.in. a więc np. brytyjski dwór królewski. zamek a. magnata. korporacyjnego. magnat i jego otoczenie.

dusza zmarłego grzesznika która zamieszkała w ciele osoby Ŝyjącej. a po śmierci dusza jego wstępuje w nią jako dybuk. legendarna córka króla Tyru. jarzmo górne. trojak. The Tragedy of Dido . akropol Kartaginy.w folklorze Ŝyd. dibbuk 'połączenie. Ŝe objęła nimi miejsce. później 6 groszy miedzianych. Młody jeszybotnik (uczeń szkoły talmudycznej) Chonen. w które zakuwano skazańca.. gdy zmarł ojciec rodzina Chonena. opowiedzianej przez Timajosa. zamordował jej męŜa Sycheusa. zabierając jednak i jej duszę. który budzi w Dydonie miłość. król Tyru. rozstaje się z Ŝyciem skacząc w płomienie stosu. dyba. ale ojciec Lei nie dotrzymał obietnicy. Ojcowie młodych przysięgli sobie niegdyś połączyć swe dzieci ślubem. pne. co dla niego uczyniła. pierścień drewniany a. Dydona . do czasów wojny trojańskiej. Dido and Aeneas .opera (Londyn 1689) Henry Purcella. uchodząca za ang. Europie. stalowy. Afryki.Elissa. dzieło Owidiusza. Wg starszej wersji legendy. zwł. 'skóra').dudek. Inna wersja legendy. Hemidy . powstała w czasie wojen punickich. aby dostać Leę.sztuka (Warszawa 1920. Xviii w. zakochany w córce bogacza Lei. z hebr. . Pigmalion. pozostawiwszy go w biedzie.tragedia (1594) Christophera Marlowe'a i Thomasa Nasha. Dydona. która uciekła z Fenicji do płn. 1-4). zawierają list Dydony do Eneasza. mit. aby został u niej. Ŝegl. zaprzedaje duszę diabłu. Duttchen 'trójfenigówka. jaki da się nakryć skórą wołu. poł. Gdy dowiaduje się o jej zaręczynach. z nm. łączący obie części masztu. Eneasz (Eneida. przywiązanie'. wyst. 1863-1920. Łódź 1925) Salomona An-skiego. W Libii król Jarbas ofiarował jej taki obszar ziemi. Dybuk . i błaga. cofa ją z Ix w. sprowadza do Kartaginy Eneasza. Dydoria pocięła skórę na tak wąskie pasy. Dydek . operę narodową. kiedy jej brat. zob. Dybuk .wyŜłobieniami na ręce i nogi).. rz. trójhalerzówka'. kara wymierzana w śrdw. pol.fikcyjne listy miłosne kochanek z legendarnej przeszłości. odpycha atrętne zaloty króla Libii i wreszcie. umiera. na którym stanęła Byrsa (łac. aby zagarnąć jego majątek. w którym przypomina mu wszystko. znękana jego groźbami. Pod wpływem egzorcyzmów rabina-cudotwórcy opuszcza ciało ukochanej. mieszczanom i chłopom. drobna moneta zdawkowa w Polsce w 2. wierna pamięci zmarłego męŜa.

'w obłędzie'. Obraz W. opera (1724) A. gruba deska. z łac. Trojanie . najszybszy (przed wprowadzeniem kolei Ŝelaznych) i najwygodniejszy środek komunikacji długodystansowej. DyliŜans . Śmierć Dydony . Diele 'deska. Obraz J. bez resorów. 1637). Scarlattiego (powtórnie skomponowana). diligence 'pośpiech.obraz Rubensa (ok. z fr.zob.duŜy.gruba tarcica. Reynoldsa. Haydna. tekst: A. opera (1696) A. Scarlattiego. z łac.). Opera (1778) J. Dyl . w dawnym prawie procesowym odroczenie rozprawy sądowej. pryw. pryw. zamknięty. Londyn. odkładanie'. Dygesty .Didone delirante wł.lekki.dymówka. ParyŜ. Franceschi.opera (1853-63) Hectora Berlioza.. tarcica'. belka.nazwa 7wodów (zbiorów praw) powstałych w Xv w. digesta (zob. pień drzewny (przepiłowany wzdłuŜ). dyliŜans'. tekst: Pietro Metastasio. z nm. były wspólne dla całego królestwa polskiego. Dylacja . Londyn. z miechami. bal. Sowizdrzał. Londyn. DyliŜans drąŜkowy . Dido(ne) . publiczny pojazd konny.obraz Mantegny.odkład. słuŜący do wytapiania Ŝelaza z rudy przez jej odtlenienie przy pomocy węgla . uŜywany w Xvi-Xix w. 'opuszczona'. Dyl Sowizdrzał . dilatio 'zwłoka. w całej Europie do przewozu (kilkunastu) pasaŜerów i poczty. Turnera (1814). którego pudło zawieszone było na drąŜkach.. na podstawie statutów Kazimierza Wielkiego. przetłumaczone z łaciny na język polski w 1449 przez Świętosława z Wojcieszyna. Dymarka . prymitywny piec o otwartym ognisku. Didone abbandonata wł.

Ŝartobliwy zwyczaj polewania się wzajemnie wodą w poniedziałek wielkanocny. obwołali carem mniha Grigorija Otriepjewa (podającego się za cudem ocalałego carewicza Dymitra). Śmigus uderzenie (na szczęście) rózgą wierzbową z baziami z Niedzieli Palmowej. carewicz. Po jego śmierci w 1605. który panował 1605-06 i w kilka dni po ślubie z Maryną Mniszchówną (córką Jerzego.czyli Polskie na Moskwie gody . o duŜych . Dyptam .. Dyngus. wojewody sandomierskiego) został zabity wraz z obecnymi na Kremlu Polakami przez lud podburzony przez bojarów. śmigus .trzeci . zapewne zamordowany na polecenie Borysa Godunowa (zob. W 1607 pojawił się następny fałszywy pretendent do tronu. zabity w 1610 przez własną straŜ tatarską EI gran Duque de Moscovia y Emperador perseguido hiszp. rabunku. dingnus.dramat (1908) Adolfa Nowaczyńskiego.). ok. z nm.1581-91. gdzie zginął.człon (1870) trylogii dramatycznej Aleksjeja K. zastępowany przez wielkie piece. w 1598 sam został carem. wykupno od podpalenia. ostatniego z rodu Rurykowiczów.) od gospodyń dla chłopców chodzących po domach "po dyngusie". dingnis 'okup. tzw.powieść (1928) Zofii Kossak-Szczuckiej poświęca sporo miejsca dziejom kariery i upadku Samozwańca. bojarzy. Dymitr Samozwaniec Ii. najstarszy sposób otrzymywania Ŝelaza (Egipt. Tołstoja. kontrybucja wojenna'. Schmeckostern. przy poparciu części magnaterii polskiej. dramat (1617) Lope de Vegi. schmacken 'bić'. w okresie wojny domowej i interwencji polskiej i szwedzkiej zwanym "smutą". Car Samozwaniec . Ŝony Marii Nagoj. Dymitr . Car Boris . syn cara Iwana Iv Groźnego i jego 7.drzewnego. 'Wielki ksiąŜę moskiewski i cesarz prześladowany'.powieść hist. zwanego Dymitrem Samozwańcem. nm. Agaj-Han . podopieczny Jerzego Mniszchta. który po śmierci nieudolnego i bezdzietnego Fiodora I (starszego brata Dymitra). W Polsce stosowano go jeszcze w Xviii w. Złota wolność . po śmierci ojca w 1584 zesłany do Uglicza. równieŜ podający się za carewicza Dymitra. 3000 pne. Schmackostern. stopniowo od Xiii w. Ostern 'Wielkanoc'. wędliny itp. ze st.). (1834) Zygmunta Krasińskiego.(jesionolistny) bot. bylina z rodziny rutowatych. dawniej dwa róŜne obyczaje wielkanocne: Dyngus datek (jaja.

odszczepieńcy od dogmatów kościoła panującego. Warszawa.. w Museo delle Terme w Rzymie. diskos. kiedy władzę ustawodawczą miał dwuizbowy parlament (Rada Pięciuset i Rada Starszych). kamizelka. Boy-śeleński. gdzie rosła obficie.róŜnowiercy. MęŜczyźni: frak. Nar. . 1795-99. por. wąskie i długie suknie z trenem. distractio 'rozłączenie'. directoire) schyłkowy okres Rewolucji Fr. 62. Dyrektoriat . Kobiety: tuniki.. roztargnienie. Dystrakt . wydzielająca wonne. w dawnej Polsce nazwa stosowana gł. Dysydenci . kalwinów i arian. co rozprasza uwagę. krótkie spodnie. w Muzeum Brytyjskim.brąz dłuta Myrona z Eleuterai (ok. szal. Muz. uŜywany w sporcie do rzutów w dal. najlepsza z kolekcji Lancelotti. rosnąca w Europie i Azji. W księdze Ix Jerozolimy wyzwolonej Tassa Godfryd zostaje przez nią uratowany. coś. meblarstwa i kostiumologii. T. z gr. a wykonawczą pięcioosobowy rząd (zw. 4. zwł. nie zachowany. Naz. nie zgadzający się'. distraction od łac. do luteranów. fular. bufiaste rękawy. płaski krąŜek przypominający kształtem dysk sportowy. człowiek roztargniony. zwł. głowa z Palazzo Lancelotti. Dyskobol . Rzym. Dyzunici. Jutumę. 450 pne. z fr. nazwa od góry Dikte na Krecie. Porziano. Dysk z Fajstos . Rabelais. Gargantua i Pamagruel. okres trwający od rozwiązania Konwentu do zamachu stanu Bonapartego." F.dawn. równieŜ dyrektoriatem). drewniany okuty metalem. w Gliptotece w Monachium. Fajstos. dissidens 'siedzący po przeciwnej stronie. Dystrakcja . mającą moc wyciągania strzał z ran i gojenia ich.zob. rozrywka. wysoki stan podkreślony paskiem. z łac.dawn. skaleczonego w lewe udo strzałą wypuszczoną przez siostrę Turnusa. Dysk .) przedstawiający zawodnika w chwili poprzedzającej rzut dyskiem. uwaŜana niegdyś za leczniczą.krąŜek metalowy a. przeszkoda w skupieniu uwagi. nowoŜytny odlew brązowy: tors z Castel. "Tym zielem Wenus uleczyła swego ukochanego syna Eneasza.liściach. parzące olejki eteryczne. łącząca się z tym okresem faza rozwojowa klasycystycznej sztuki fr. tł. znany z kopii rzymskich w Watykanie. Mus.(fr.

z nm. dla osłony od słońca ptaki z rozpostartymi skrzydłami tworzyły nad nimi baldachim. 'Teodoryk z Werony'. Turcji Osmańskiej. podróŜować) często zbaczając z drogi dla odwiedzin a. Hołoble. namiestnika. poł.(latający) księcia Husajna (zob. śpiewana przez chóry przebrane za satyrów z orszaku boga. sag i pieśni niemieckich i islandzkich.) i wróŜce Pari-Banu. umoŜliwiający kierowanie pojazdem przy pomocy zaprzęgniętych do niego koni. Thidrek.kobierzec. dała początek (Vi w. Latający) z Opowieści o księciu Achmadzie (zob. decydujący o sprawach wagi państwowej. isl. pobierana od przejeŜdŜających (po) wozów na drogach i rogatkach przez miasta średniowieczne. Wielki Dywan) zespół wysokich dostojników zasiadający w obecności władcy. król dawał sygnał. dithyrambos. do 2. narzuta. kancelaria. Xix w. wezyra a. występuje w Pieśni Hildebianda. w Persji. po lewicy zaś duchy.drąg umocowany do przedniej części wozu.nm.(jechać. Dywan króla Salomona . Dytyramb . Dywan .na utrzymanie ulic i bruków.(Sulejmana) legenda muzułmańska oparta na Koranie. a prócz króla mieściło się tam całe jego wojsko. państwach tureckich (zwł. jako bohater śrdw. Pieśni o Nibelungach. a dywan się unosił i lądował na wskazanym miejscu. 36 ("I oddaliśmy mu wiatr. Teodoryk Wielki (zob. por. lecz powściągliwy. pne. rozszerz. 38. Thidrekssaga i w pomniejszych poematach śrdw. grządziel (pługa) '. .). zabierając się okazjami na spotykane wozy. Dietrich von Bern. Czarodziejski dywan . król Ostrogotów. Rzemiennym dyszlem . silny. Deichsel 'dyszel. z gr. dokądkolwiek rozkaŜe"): na dywanie z zielonego jedwabiu ustawiano tron. w literaturach Wschodu zbiór wierszy napisanych przez jednego poetę. Dyszlowe opłata . pieśń pochwalna. ku czci boga Dionizosa. na usługi. prawdop. ksiąŜę pokoju. Dytryk z Bern . aby go niósł miękko i spiesznie. z towarzyszeniem aulosu..grecka pieśń chóralna.Dyszel . panegiryk. sala posiedzeń. po prawicy męŜowie i kobiety.) tragedii.

I. Nussknacker. pochodzenia sowizdrzalskiego. Bydgoszcz 1958). Przemówił dziad do obrazu . baśni Dziadek do orzechów i Król myszy E. wyst.T. krzaki jeŜyn a. Petipa i I. obchodzona gł. Przemówił dziad do obrazu. widowiska kultowego. Casse-Noisette.zob. Kraszewskiego: Był sobie dziad i baba. nm.uroczystość ludowa ku czci zmarłych. pol. na Litwie i Białorusi. fr. pomyślany jako całość cykliczna.przysł. 9-12. libretto: M. (w. nazwany Dziadów częścią Ii. Dziady . Dziad kalwaryjski .wyznawcy kościoła greckokatolickiego w Polsce. ang. ona kaszląca. kukła słomiana. przywoływane zaklęciami. czepliwe koszyczki kwiatowe łopianu. The Nutcracker. prawdop.. 1-4. Dziad . ich owoce. WsiewotoŜski wg wersji A. lekcew. balet-feeria (Petersburg 1892. z pocz. Dyzunici . składająca się z uczty obrzędowej i uroczystego wywoływania dusz zmarłych. drwiącej pieśni dziadowskiej.) Dziadek do orzechów . Bardzo starzy oboje. oj. z czasem zastąpiona obrzędami Zaduszek. staruch. Hoffmanna.ojciec ojca a. Dysydenci. Xx w.A. sporządzana zwykle na św. Stal się cud pewnego razu. kościelny. w l. Taka byłla ich rozmowa. dawn. Nikodem Dyzma. mn.poemat dramatyczny (1823. Jana.popularny wiersz J.Ŝebrak odpustowy. A obraz doń ani słowa. stary człowiek. (wersje sanocka. Dziady . pochodząca z czasów pogańskich. z komicznej. oj. por. słaba On skurczony we dwoje. oj. oj. Szczełkunczik. Czajkowski. stary Ŝebrak.Dyzma Nikodem .) Dziad i baba . Kraków 1901) Mickiewicza. wyst. opartego na motywie dawnego święta dziadów ku czci przodków. po unii brzeskiej. Unici.ros. Dumasa-ojca. matki. . pierwszy człon cyklu. zwł. muzyka: P. jest rodzajem oratorium.-kat. stary. na którym pojawiają się duchy zmarłych. nie zgodzili się na unię z kościołem rz. którzy w 1596.

Dzianety . Działobitnia w Polsce (2.) stanowisko ogniowe baterii artyleryjskiej złoŜone z platformy (ławy) działowej i schronów. opera (1925) Maurice Ravela.: w dziele) 'dzieło. Marsylianka. hodowane w stadninach królewskich w Polsce w Xviii w. łac. Marek. do Korynt.łac. tureckiej. Wunderkind.Działo . Dopuśćcie dziatkom przychodzić de mnie. Działolejnia . List 1.fr.zob. z tur. Łuk. Dziecko. Dzida . moŜna po dziecku poznać. odlewnia dział. czyn. neapolitańskiej.zob. Dziecko i czary .. Dzieci są (przecieŜ zawsze) dziećmi i postępują dziecinnie .lekka włócznia. Dzieci ojczyzny . dzida. mantuańskiej. 14.. gianetto 'koń wyścigowy'. the child is the father of the man. z My heart leaps up Williama Wordswortha. 18. sinite parvulos venire ad me..(zajmują się dzieciństwami). fantazja ze świata wróŜek i czarów zamieszkujących wyobraźnię dziecka.w dawnej Polsce ludwisarnia. praca'. Cudowne dziecko .'armata' i dzieło 'czyn' pierwotnie jeden wyraz: działo (miejsc.-S. 11. nad wiek rozwinięte umysłowo. łac. sunt pueri pueri. 10. z Wulgaty.zob. pika. Ew. Colette. z . najdawniejsza broń drzewcowa z grotem..paradne konie rasy hiszpańskiej. 16. enfant prodige. Komedia(nci). L'Enfant et les sortileges. Dziecko zrodzone bez matki . parafraza z Wulgaty. jaki człowiek z niego wyrośnie. Mat. pueri puerilia tractant. poł.fr. nm. Belial. Xviii i Xix w. 19. z wł. wybitnie uzdolnione.ang. Dzieci Beliala . robota. 14. prolem sine matre creatam. tekst: G. 13. Dziecko jest ojcem człowieka . wg. Dzieci raju .

gr. ani wielkie i podziwugodne dzieła. Actus Apostolorum. ok. Dzieje . Dzieje. wg dawnej tradycji kościelnej napisana przez Łukasza Ewangelistę. zuchwałością) jednostek i narodów. wg Długosza słowiańskie czy polskie bóstwo miłości (odpowiednik gr.Metamorfoz. 'potomek dziada'. m. 'własność dziada'. jakich bądź Hellenowie. dlaczego oni z sobą nawzajem wojowali" (tł.Dziedzilelia. morałem Dziejów jest ostrzeŜenie przed hybris (nieposkromioną pychą. Dzieje Apostolskie. Ŝeby ani dzieje ludzkie z biegiem czasu nie zatarły się w pamięci. majątek. gałąź (nauki. kraina.łac. Las (Osadnicy).pierw. prawdop. Nadrzędny cel pracy wyjaśnia autor w pierwszych słowach Dziejów: "Herodot z Halikarnasu przedstawia tu wyniki swych badań.zob.pierw. autora 3. Historiai. Wschodu i miastami-państwami greckimi. od wydawców aleksandryjskich. posiadacz majątku po przodkach. od kołysanki matczynej dzidzi-leli czy luli. właściciel majątku ziemskiego. kultury. ziemianin. Podział Dziejów na 9 ksiąg i nazwanie ich imionami muz pochodzi prawdop.. Historia. zatargi. Owidiusza. w dialekcie jońskim. bądź barbarzyńcy dokonali. 5. Biblia). 553. nieprzebrzmiały bez echa. (dziedziczna) posiadłość. Dziedzina . Autor śledzi od początku czasów historycznych spory między despotycznymi monarchiami staroŜ. poczytanej w średniowieczu za pozostałość pogańskiej litanii. spadkobierca. Pawła. dział. dziś zakres. greckim. Afrodyty). Nie dawaj dziecku miecza . arcydzieło lit. które osiągnęły punkt kulminacyjny w wojnach perskich. dzięki któremu otrzymał miano "ojca historii". . 484-425 pne. Ewangelii. sukcesor. księga Nowego Testamentu (zob. dla podkreślenia. cytat uŜyty jako motto ksiąŜki O duchu praw (1748) Monteskiusza. siedziba rodzinna. Dziegciarze . hist. dawn. gospodarki itd. puścizna. Hammer).in. Dziedzic . przysł. ne puero gladium. sfera.). 2. Dziedzilia .por. dzieło Herodota z Halikarnasu. scheda. łac. w jęz. 'okolica'. Wydarzeń czasów mitycznych utor nie uwzględnia. Ŝe dzieło to nie miało wzoru. szczególnie wyjaśniając. wywołującą gniew i pomstę bogów. przedstawiają okres od Wniebowstąpienia do pierwszego uwięzienia św. S.

15. do 5. tł. co mi opowiedziano. co tu opowiadam. 'powtarzam to. (zdobycie Koryntu)." Tacyt. S. Arystofanesa. Łacina. w charakterze wprowadzenia. Dzień. t. przypisywana jednak na ogół Makiawelowi (zob. 14 dni stałej. 7. monumentalne dzieło Polibiusza z Megalopolis w Arkadii. I.łac.z Biblii. czas pogodny i szczęśliwy. Herodot pisze: "Ja zaś muszę podać to. Persów.. 32) i pochodu Dariusza (6. Kronik. z gr. w 1594. 29.zob. tł. er sine odio dicendus est. 200-ok. 48-140) następuje relacja z ofensywy Kserksesa przeciw Grecji (7-9). rz.zob. Relata refero łac. divide et impera. co sam słyszałem'. 1. z Ptaków. Ii po przedstawieniu rewolty Jonów (5. Babilończyków. pierwsze z wielkich dzieł hist. łac. co się opowiada (gr.6. historia Lidyjczyków. 27. 69-96) Tacyta. zdaję tylko sprawę z tego. Dni krzyŜowe . Dzieło kończy się opisem zdobycia twierdzy Sestos przez Ateńczyków. Dzieje. Ani dnia bez kreski . łac. łac: Historiae.. Historia. Apelies. ale nie zawsze muszę w to sam wierzyć. byś mógł łatwiej rządzić. ten musi mówić o kaŜdym bez miłości i bez nienawiści. dewiza królów: Filipa Ii Macedońskiego i Ludwika Xi (w postępowaniu z arystokracją). Egipcjan.W cz. i to odnosi się do wszystkiego. I. Hammer. W Dziejach. gr. przedstawiona jest. dzieło obejmowało okres od Galby (69) do Domicjana (96). ok. "Dzieje. Scytów. Dni zimorodków. 118 pne. . "Kto nieskaŜonej prawdzie ślubował. dni alkionowe . 152.-kat. sed incorrupram fidem-professis. Ks. pięknej pogody w czasie zimowego przesilenia dnia z nocą. Libijczyków i Greków. legein ta legdmena). z 14 ksiąg zachowały się 4 i część piątej. Dni nasze jako cień na ziemi (a nie ma Ŝadnego przedłuŜenia) .siej niezgodę. Dzieje. Dziel i rządź .kośc.). 28 . króla Francji. obejmująca okres od 264 do 146 pne. (ok. w cz. która przekazała potoności wspomnienie wielkich zmagań Rzymu z Kartaginą. pierwsza historia powszechna. necamore quisquam. alcyonei diesd ni spokoju i ciszy (morskiej). Dzielnica Łacińska . okres trzech dni przed świętem Wniebowstąpienia. kiedy wyruszają z kościoła procesje do krzyŜa przydroŜnego.

haftować. 25. dźwiękonaśl. dzień pańszczyzny . Sąd(ny Dzień).(po) śmieciuszka. czuwajcieŜ tedy . 8. dyrli. Alkione. zob.gdy wg mit. 34. dosł. Dzień zapłaty . uspokajając w ten sposób fale.zob. termin techn. Dzień Pański niewiadomy. por. 2. nie marnuj mijających chwil. tak przyjdzie jak złodziej w nocy . diem perdidi.. wg Mat. za opłatą czynszu. robić na klockach.łac. 13. roztrzepana. Tytus.. Dies irae. z Pieśni. . 11. Dzień Pojednania .). 8. cudzej własności nieruchomej. Korzystaj z (kaŜdego) dnia . Dzierlatka . Dzień gniewu . ptak z rodziny skowronków.zob.. przen. Suche dni . Straciłem dzień .łac.zob. płocha.łac. quia nescitis diem neque horam. Barykada. gr. tak miał wykrzyknąć cesarz rz. Sąd (Ostateczny). z prawem pobierania przynoszonych przez nią dochodów (czerpania poŜytków). szydełkować. beztroska. Dziergać . Dzień Barykad . figlarna dziewczyna.(dzień pomsty. Suchy. Ew. od śpiewu ptaka: dyrli. Ŝe w tym dniu nie spełnił Ŝadnego dobrego uczynku.obszywać drobnym ściegiem. carpe diem. Krew (naszą długo leją katy). Nie znacie dnia ani godziny. vigilate itaque. I. 5. Horacego. przy obróbce lnu: 'trzeć. gdy zdał sobie sprawę.uŜywanie. 'chwytaj dzień'. List do Tesaloniczan. 8. Napoleon (I). międlić. Dzień pańszczyźniany. Izajasz. Swetoniusza. od dzierg 'węzeł' (Xvii w. trzpiot. przeciągać po grzebieniu dla oderwania główek'. Sąd(ny Dzień). z Boskiego Tytusa. z Wulgaty. Dzień Sądu .zob. zimorodki wysiadywały jajka w gniazdach pływających po morzu.z Biblii.ilość pracy wymaganej od chłopów pańszczyźnianych przez dziedzica.zob. rok odpłaty) wg Biblii.zob. zob. 1. Sto Dni