Władysław Kopaliński

Słownik mitów i tradycji kultury

PWZN Print 6 Lublin 1997

Przedruku dokonano na podstawie pozycji wydanej przez Państwowy Instytut Wydawniczy Warszawa 1985

(c) Copyright by Władysław Kopaliński 1985

Isbn 83-06-00861-8

Redakcja techniczna wersji brajlowskiej: Piotr Kaliński

Skład, druk i oprawa: PWZN Print 6 sp. z o.o. 20-218 Lublin, Hutnicza 9 tel./fax: 0-81 746-12-80 e-mail: print6@lublin.top.pl

Wstęp

Jest prawdą niemal banalną, Ŝe warunki Ŝycia współczesnego, rozwój nowych dziedzin nauki i techniki, a takŜe rosnąca specjalizacja coraz bardziej oddalają nas od naszego dziedzictwa kulturowego. I to właśnie dziś, w czasach, kiedy mamy w kraju więcej ludzi wykształconych niŜ kiedykolwiek przedtem. Coraz trudniejszy staje się dostęp do niematerialnej schedy przekazanej nam przez liczne pokolenia przodków. A przecieŜ świadomy udział w tej schedzie, którego znaczenie łatwo się gubi w krzątaninie dnia powszedniego, jest sprawą niezmiernej wagi (choć nie dającą się zwaŜyć), bo stanowi o poczuciu przynaleŜności do kultury narodowej, europejskiej, śródziemnomorskiej, bo decyduje o uczestnictwie w zbiorowej świadomości społecznej. Słownik niniejszy zrodził się z chęci przeciwdziałania, choćby w najskromniejszej mierze, temu procesowi rwania się więzi kultury. Znam z własnego doświadczenia kłopoty czytelnika, widza czy słuchacza, pragnącego pójść tropem jakiegoś słowa, w którym domyśla się ukrytych znaczeń rodem z naszego dziedzictwa humanistycznego. Spróbowałem więc, kierując się własnym rozeznaniem i doświadczeniem, dokonać wyboru haseł w zakresie mitu i tradycji kultury w najszerzej rozumianym sensie tych dość zresztą płynnych pojęć. Granice wyboru zakreśliła konieczność pomieszczenia się w jednym, choćby obszernym tomie. CóŜ zatem weszło do Słownika? Jego główne tematy moŜna by ująć w szereg wątków. A więc: - postacie i wydarzenia z Biblii, - bóstwa i bohaterowie mitologii śródziemnomorskich i północnych, - bohaterowie legend, sag, epopei, romansów, poematów, pieśni, Ŝywotów, bajek, folkloru, tradycji ludowej, - bohaterowie narodowi i ludowi, otoczeni legendą historyczni władcy, wodzowie, buntownicy, zbójcy, - legendarni i historyczni nosiciele cywilizacji, odkrywcy nowych lądów i nowych dziedzin wiedzy, - słynne (w świecie rządzonym przez męŜczyzn) kobiety,

- słynne dynastie i rody, - słynne bitwy, - miejsca i budowle historyczne, arcydzieła architektury, malarstwa, rzeźby, muzyki, zwłaszcza jako ilustracje mitu lub historii, - popularne pieśni ludowe i narodowe, opery, operetki, musicale, - postacie literackie, te zwłaszcza, które pozostają Ŝywe i znaczące równieŜ poza kontekstem ksiąŜki czy sztuki teatralnej (przynajmniej zdaniem autora Słownika), - wyrazy o znacznej liczbie odniesień do kultury, historii i tradycji (por. Imię, Jabłko, Diabeł, Pierścień), o szczególnym znaczeniu dla tradycji polskiej (por. Szabla, Szlachta, Koń), - grupy znaczeniowe (por. Rodzina, Prowincjonalizmy, Głosy ptaków), - wyrazy polskie rzadko juŜ goszczące w słownictwie czynnym, których nie ma potrzeby uŜywać, ale które powinno się znać i rozumieć. Ta lista jeszcze wszystkiego nie wyjaśnia. NaleŜy tu stwierdzić, Ŝe Słownik niniejszy nie jest ani encyklopedią, ani leksykonem w tym znaczeniu, w jakim potocznie rozumie się te słowa, a zatem mniej lub bardziej pełnym kompletem wiadomości. Nie zdziwi nas przeto, Ŝe choć znajdziemy wśród haseł Dantego ("dantejskie sceny", "dantejskie piekło") i Homera ("homeryckie boje", "homeryczny śmiech", "kwestia homerowa"), nie doszukamy się tam stu innych znakomitości literackich z Szekspirem i Mickiewiczem włącznie; Ŝe hasłem jest Platon ("bryły Platona", "cykl platoński", "jaskinia Platona", "miłość platoniczna"), a nie Arystoteles, Kartezjusz, Kant czy Marks; Ŝe wśród haseł znajdą się ci, a nie inni królowie, wodzowie, męŜowie stanu, uczeni, bohaterowie powieści i dramatów; Ŝe Słownik poświęca nieraz więcej miejsca i uwagi postaciom z dawnych bajek, legend i romansów oraz ich współczesnym odpowiednikom ksiąŜkowym, filmowym, operowym czy operetkowym niŜ niejednemu bohaterowi wielkiej literatury. O umieszczeniu nazwy dzieła sztuki, utworu lit., archit. itd. jako hasła głównego decyduje w większości wypadków wartość nazwy jako sygnału. Znajdziemy tam więc imiona własne, takie jak np. La Scala, Kórnik, ErmitaŜ, Łazienki, Appassionata, Mona Lisa, Iliada; nie znajdziemy natomiast imion pospolitych, takich jak np. Koncert fortepianowy a-moll Schumanna czy Martwa natura Wyczółkowskiego. Opowieści kanterberyjskich szukać trzeba pod hasłem Opowieść, kościoła św. Katarzyny - pod Kraków, a śurawia nad Motławą - pod Gdańsk. Chronologia postaci i wydarzeń Słownika kończy się w zasadzie około połowy Xix wieku, wraz z pojawieniem się prasy popularnej, telegrafu i reportaŜu fotograficznego, choć nie brak od tej zasady wyjątków.

UŜyteczność słownika ujawnia się dopiero w dłuŜszym z nim obcowaniu, w praktyce; zwłaszcza jeśli to słownik gatunkowo nowy, a przy tym autorski, a więc nieco subiektywistyczny, mimo Ŝe, jak wszystkie słowniki, czerpie z setek najróŜniejszych źródeł. Dlatego w pracy nad jego kolejnymi wydaniami szczególną wartość będą zapewne miały uwagi i spostrzeŜenia Czytelników pierwszego wydania.

Władysław Kopaliński 15 V 1979

Wymowa

Wymowę obcojęzycznych haseł głównych podawano zaraz za hasłem, w nawiasach ze skrótem "wym.", przy czym nieraz jest to wymowa tylko części wyrazu hasłowego albo, przy hasłach kilkuwyrazowych, wymowa tylko jednego z tych wyrazów. Wymowę tę podano w sposób uproszczony i przybliŜony. W języku francuskim akcent pada zawsze na ostatnią sylabę wyrazu.

Hasła i odsyłacze

Słownik wyróŜnia dwa rodzaje haseł: Hasła Główne ułoŜone są w porządku alfabetycznym. Podhasła ułoŜone są w zasadzie równieŜ w porządku alfabetycznym, od którego wszakŜe odstępowano w wypadkach, gdy praktyczniejsze było zastosowanie innego porządku, np. chronologicznego bądź rzeczowego, czy nawet mieszanego.

Odsyłacze oznaczane są skrótem zob. (tzn. zobacz dalszy ciąg wyjaśnienia) albo por. (tzn. porównaj z pojęciem pokrewnym, podobnym, równoległym itd.). Odsyłacz: Tajemnica (stanu) lub (Tajemnica: stanu) oznacza odesłanie do podhasła Tajemnica stanu w haśle głównym Tajemnica. Cytaty z Biblii pochodzą z róŜnych przekładów.

Skróty

a. - albo amer. - amerykański anat. - anatomia, anatomiczny ang. - angielski anglos. - anglosaski Ap. - Apostolskie Apok. - Apokalipsa (Objawienie św. Jana) arab. - arabski aram. - aramejski archeol. - archeologia archit. - architektura, architektoniczny art. - artystyczny astr. - astronomia atm. - atmosferyczny

austr. - austriacki awest. - awestyjski b. - bardzo belg. - belgijski białorus. - białoruski biol. - biologia bizant. - bizantyjski bot. - botanika, botaniczny Brit. Mus. - British Museum (zob.) bryt. - brytyjski bułg. - bułgarski C - Celsjusza celt. - celtycki cerk.- - cerkiewnochem. - chemia, chemiczny chiń. - chiński chrześc. - chrześcijański cz. - część czes. - czeski d.- - dolnodawn. - dawniej Deut. - Deuteronomium (zob.) dł. - długość dosł. - dosłownie dpn. - dopełniacz

druk. - drukarstwo duń. - duński egip. - egipski ekon. - ekonomia, ekonomiczny etn. - etnografia etym. - etymologia europ. - europejski Ew. - Ewangelia Ex. - Exodus (zob.) farm. - farmacja filoz. - filozoficzny fiń. - fiński flam. - flamandzki fr. - francuski g.- - górnoGen. - Genesis (zob.) geogr. - geografia, geograficzny germ. - germański gł. - głównie, główny godz. - godzina gr. - grecki gram. - gramatyka, gramatyczny gwar. - gwarowy handl. - handlowy hebr. - hebrajski

hist. - historyczny hiszp. - hiszpański hol. - holenderski i in. - i inne (inni) ind. - indyjski irań. - irański irl. - irlandzki iron. - ironicznie isl. - islandzki jap. - japoński jęz. - język językozn. - językoznawstwo, językoznawczy jid. - jidysz jug. - jugosłowiański jw. - jak wyŜej (wyjaśniono) kat. - katolicki Kor. - (do) Koryntian kośc. - kościół, kościelny ks. - księga, księgi Kunsthist. Mus. - Kunsthistorisches Museum (zob.) lekc. - lekcewaŜąco Lev. - Leviticus (zob). l.mn. - liczba mnoga l.poj. - liczba pojedyncza lud. - ludowy

łac. - łacina, łaciński Łuk. - Łukasz m - metr M. - Morze Mat. - Mateusz Maurits. - Mauritshuis (zob.) med. - medycyna Metrop. Mus. - Metropolitan Museum of Art (zob.) m.in. - między innymi mit. - mitologia Mł. - Młodszy Mus. Naz. - Museo Nazionale (zob.) muz. - muzyka, muzyczny muzułm. - muzułmański n.- - nowonar. - narodowy Nat. Gall. - National Gallery (zob.) ne. - naszej ery nm. - niemiecki n8M - nad Menem NMP - Najświętsza Maria Panna norw. - norweski np. - na przykład npm. - nad poziomem morza NRD - Niemiecka Republika Demokratyczna

Num. - Numeri (zob.) O. - Ocean ok. - około ONZ - Organizacja Narodów Zjednoczonych org. - organizacja, organizacyjny osm.-tur. - osmańsko-turecki Pal. - Palazzo pers. - perski pierw. - pierwotnie, pierwotny plast. - plastyka, sztuki plastyczne pl. tant. - plurale tantum (rzeczownik występujący tylko w l.mn.) płd. - południowy płn. - północny pne. - przed naszą erą poet. - poetycki pogard. - pogardliwie pol. - polski polit. - polityczny poł. - połowa pop. - popularnie, popularny por. - porównaj port. - portugalski pot. - potocznie późn. - późno-, późny prawn. - prawniczy, prawo

prawdop. - prawdopodobnie prowans. - prowansalski pryw. - własność prywatna przen. - przenośnie, w przenośni przes. - przestarzały przysł. - przysłowie psych. - psychiczny psychol. - psychologia publ. - publiczny r. - rok reg. - regionalizm relig. - religia, religijny RFN - Republika Federalna Niemiec RFSRR - Ros. Federacyjna Socjalistyczna Republika Rad Rijksmus. - Rijksmuseum (zob.) r.m. - rodzaj męski r.nij. - rodzaj nijaki ros. - rosyjski rozszerz. - przez rozszerzenie znaczenia RTV - Radio i Telewizja rub. - rubaszny rus. - ruski rz. - rzymski rz.-kat. - rzymskokatolicki r.Ŝ. - rodzaj Ŝeński

sanskr. - sanskryt sąd. - sądownictwo sem. - semicki serb. - serbski skand. - skandynawski skr. - skrót słow. - słowiański słowac. - słowacki społ. - społeczny sport. - sportowy st.-(St.) - staro-, Starszy Staatsmus. - Staatsmuseum (nm. Muzeum państwowe) staroŜ. - staroŜytność, staroŜytny stpol. - staropolskie szer. - szerokość szkoc. - szkocki szw. - szwedzki szwajc. - szwajcarski śr.- - średni(o)śrdw. - średniowiecze, średniowieczny środk. - środkowy św. - święty teatr. - teatralny techn. - technika teol. - teologia

tj. - to jest tł. - tłumaczenie, przekład Tow. - Towarzystwo tur. - (języki) turecki(e) TV - Telewizja tybet. - tybetański tzn. - to znaczy tzw. - tak zwany uk. - ukończony ukr. - ukraiński ur. - urodzony USA - Stany Zjednoczone Ameryki w. - wiek walij. - walijski wewn. - wewnętrzny węg. - węgierski wg - według: z podanego źródła, ale w formie nieco zmienionej wł. - włoski właśc. - właściwie woj. - wojenny wojsk. - wojskowy W.P. - Wojsko Polskie wsch. - wschodni wulg. - wulgarny wyd. - wydany, wydanie

(wym: ...) - wymowa zach. - zachodni zał. - załoŜony zazw. - zazwyczaj zbud. - zbudowany zdrobn. - zdrobniały zewn. - zewnętrzny zgrub. - zgrubienie zm. - zmarł(y) zob. - zobacz ZSRR - Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich zwł. - zwłaszcza Ŝart. - Ŝartobliwie Ŝegl. - Ŝeglarski Ŝyd. - Ŝydowski * (gwiazdka) - przypuszczalna postać wyrazu nie zaświadczona przez źródła

A

Aachen - zob. Akwizgran.

Aar(e) - Aara, gł. rzeka Szwajcarii, wypływająca z lodowców Alp Berneńskich, dopływ Renu. W szwajcarskich górach jest jedna kaskada, Gdzie Aar wody błękitnymi

spada. (J. Słowacki, W Szwajcarii, 7-8 (1839).) A gdyś nazbyt stęskniony ojczyzny swej starej Do późnych gwiazd wśród szumu zadumał się Aary, Musiałeś czuć się wtedy nad tą obcą rzeką Jak emigrant, gdy wracać mu juŜ za daleko. (K. Wierzyński, Pamiątka z Solury, 13-16; do Tadeusza Kościuszki, który w Solurze spędził ostatnie lata Ŝycia.)

Aaron - w Biblii, syn Lewiego i starszy brat MojŜesza, patriarcha Ŝyd., pierwszy arcykapłan, współdziałał z MojŜeszem, gdy Bóg spuszczał dziesięć plag na Egipt, i wyprowadzał Izraelitów z Egiptu. Laska Aarona - w Biblii, nazwa laski plemienia Lewi uŜywanej przez Aarona; połoŜona przed arką przymierza cudownie zakwitła i zaowocowała migdałami, co wyjaśniono jako oznakę, Ŝe Aaron ma zostać arcykapłanem; Num., 17, 8.

Abaddon - w Biblii, Apok., 9, 11, szatan, anioł przepaści, "którego imię po hebrajsku Abaddon, po gr. Apollyon, a po łac. Exterminans ('niszczący, pustoszący, rugujący')".

Abaris - zob. Strzała (Abarisa).

Abaton - w staroŜytności nazwa nadawana róŜnym trudno dostępnym miejscom; z gr. a- 'nie-', bainein 'iść'.

Abbasydzi - dynastia kalifów arabskich, następna po obalonej przez Abul'l-Abbasa dynastii Omajjadów, panująca 750-762, ze stolicą w Damaszku, a 762-1258 w Bagdadzie, pochodząca jakoby od Abbasa, 566-652, najstarszego stryja Mahometa. Osiągnęła rozkwit najwyŜszy za czasów Haruna ar-Raszida (zob.) i jego syna Al-Ma'muna, 813-833. Kres dynastii połoŜyła w 1258 inwazja Mongołów.

Abdera - staroŜytna kolonia nadmorska w Tracji, załoŜona w poł. Vii w. pne. przez Jonów. Wg mitu gr. załoŜył ją Herakles dla upamiętnienia swego przyjaciela Abderosa, poŜartego nie opodal przez konie Diomedesa (zob. Herakles, 8. praca). Wg innego mitu załoŜyła ją Abdera, siostra Diomedesa. Mieszkańcy Abdery uchodzili u Traków za prowincjonalnych głupców, choć

abderytami byli tak znakomici ludzie, jak Demokryt, Protagoras (wielki sofista), Anaksarchos (filozof i przyjaciel Aleksandra W.) i Hekataios (historyk); zob. Śmiech (abderycki); por. Beocja; Gotham; Krhwinkel; Osioł (Abderyci); Pacanów; Schildburg.

Abel - hebr. Hebhel 'tchnienie, opar', w Biblii, młodszy syn Adama i Ewy, pasterz owiec, zabity przez swego starszego brata, Kaina (zob.); Gen., 4.

Abelard - zob. Heloiza i Abelard.

Abenceragowie - hiszp. Abencerrajes, szlachecki ród mauretański w Grenadzie, którego rywalizacja z rodem Cegries stała się jednym z powodów upadku królestwa Grenady w 1492; zob. teŜ Grenada; Almanzor; Alpuhara. Historia de los bandos de Cegries y Abencerrajes - cz. I (1595) historycznego dzieła pisarza hiszp. Gines Perez de Hita, ok. 1544-ok. 1619. El hidalgo Abencerraje - dramat Lope de Vegi. Almahilda, czyli Królowa-niewolnica - powieść (1663) panny de Scudery (zob.). Przygody ostatniego z AbenseraŜów - fr. Les aventures du dernier Abencerage, nowela rycerska (1826, wyd. pol. 1932) F.R. Chateaubrianda. Les Abencrrages - opera (1813) L. Cherubiniego; libretto: J.E. Jouy.

Abigail - W Biblii Dawid, kryjąc się na puszczy Faran przed gniewem Saula, posyła sługi do bogatego, ale nieuŜytego właściciela stad, Nabala, z prośbą o Ŝywność; spotyka się jednak z odmową. Płonąc Ŝądzą zemsty, uzbraja swoich ludzi i wyrusza przeciw Nabalowi, ale mądra i piękna Ŝona Nabala, Abigail, wychodzi Dawidowi naprzeciw z darami i potępia postępek głupiego męŜa. Dawid rezygnuje z zemsty, a gdy Nabal umiera, proponuje Abigail małŜeństwo, ona zaś zgadza się, mówiąc: "Otom słuŜebnica twoja"; I. Ks. Król., 25. Stąd w lit. ang. imię to oznaczało 'garderobianą, pokojówkę'.

Abisag - w Biblii, 3. Ks. Król., 1, 1-4, dziewczyna, Sunamitka, którą słudzy króla Dawida wybrali spośród dziewcząt całego kraju, aby "spała na łonie króla i zagrzewała go", gdyŜ był juŜ bardzo stary i nie zagrzewał

się, mimo Ŝe okrywano go szatami. Była to "panienka bardzo piękna i sypiała z królem, i słuŜyła mu, ale król z nią nie obcował".

Dame Abonde - (wym. dam abąd) francuski Ŝeński odpowiednik św. Mikołaja, dobra wróŜka, przynosząca grzecznym dzieciom prezenty w czasie ich snu w Noc Sylwestrową; zob. (św.) Mikołaj.

Abraham - w Biblii, syn Tarego, protoplasta i patriarcha narodu izraelskiego; wraz z Ŝoną Sarą (zob.), bratankiem Lotem (zob.) i swym półkoczowniczym plemieniem przeszedł (2000-1600 pne.?) z Ur Chaldejczyków a. z Charanu do ziemi Kanaan w Palestynie, gdzie osiadł. Zwany "ojcem wiernych"; zob. Melchizedech. Grób Abrahama - zob. Hebron. Łono Abrahama - odpoczynek sprawiedliwego po śmierci (Ew. wg Łuk., 16, 22, o Łazarzu: "A stało się, Ŝe umarł Ŝebrak i zaniesiony jest przez aniołów na łono Abrahama"). Stąd zwroty przysłowiowe: "Pójść na łono Abrahama"; "Do Abrahama na piwo" itd. Ofiara Izaaka - Aby wypróbować jego wiarę, Bóg kaŜe Abrahamowi ofiarować swego syna Izaaka (zob.) na całopalenie. Abraham spełnia rozkaz, ale gdy podnosi miecz, aby zabić syna, powstrzymuje go anioł i podsuwa mu w zamian na ofiarę barana (Gen., 22, 1-18); por. Córka (Jefty). Ofiara wielokrotnie przedstawiana w sztuce śrdw. i nowoŜytnej, m.in.: Ghiberti, Brunelleschi, Andrea del Sarto, Tycjan, Caravaggio, Rubens, Rembrandt, William Blake. Przymierze z Bogiem - Jahwe zawiera z Abrahamem przymierze, obiecując mu liczne potomstwo i ziemię Kanaan w zamian za posłuszeństwo ("Chodź przede mną"), doskonałość i trzymanie się nakazu obrzezania chłopców; Gen., 15, 1-21; 17, 1-27; zob. teŜ Przymierze. Trzej aniołowie - Trzej wędrowcy ukazują się Abrahamowi. On przyjmuje ich gościnnie w swoim namiocie. W czasie posiłku jeden z nich przepowiada mu, Ŝe Sara mimo podeszłego wieku urodzi mu syna. We wczesnej sztuce chrześc., sztuce bizantyjskiej i ruskiej aniołowie ci stanowią symbol Trójcy św. Mozaiki: w Santa Maria Maggiore (V w.), Rzym; w San Vitale (Vi w.), Rawenna; w Monreale (Xii w.), Sycylia. Obrazy szkoły Rafaela, Rzym, Watykan, Loggie; Rembrandt, Leningrad, ErmitaŜ i in; Murillo, Ottawa, Nat. Gall.; Tiepolo, Madryt, Prado. Widzieć Abrahama - mieć ponad 50 lat. Ew. wg Jana, 8, 57: "Pięćdziesięciu lat jeszcze nie masz, a Abrahama widziałeś?" Ibrahim - arab. forma imienia Abraham. Wg jednej z wielu muzułm. legend o Ibrahimie archanioł Gabriel daje mu spadły z nieba czarny kamień, nad

którym Ibrahim wznosi w Mekce Kaabę (zob.).

Abraham Jakubowic - zob. Ibrahim ibn Jakub.

Abrakadabra - słowo kabalistyczne mające wyraŜać nieskończoność, uŜyte po raz pierwszy w poemacie łac. Severusa Sammonicusa (Ii w. ne.), umieszczane w śrdw. na amuletach (w formie równobocznego trójkąta jako zaklęcie czy formuła magiczna przeciw febrze itp.) noszonych przez 9 dni i wrzucanych do rzeki.

Abraksas - słowo kabalistyczne, którym gnostycy późnej staroŜytności oznaczali Istotę NajwyŜszą, źródło 365 emanacji, a. władzę w ogóle; ryte na drogich kamieniach, uŜywanych potem jako amulety i talizmany, często z wizerunkiem bajecznej istoty o korpusie człowieka, głowie koguta i węŜach zamiast nóg. Abraxas - balet (Monachium 1948), libretto na podstawie napisanego w 1847 scenariusza Heinricha Heinego do pomysłu tanecznego Doktor Faust; muzyka: Werner Egk, choreogr.: Marcel Luipart. Pierwszy pełnospektaklowy balet nm. po 2. wojnie świat. Faust, dąŜąc do poznania prawdy, podpisuje pakt z wysłanniczką Szatana, piękną Bellastrigą.

Absalom - w Biblii trzeci syn króla Dawida. Musiał uciekać z domu ojca, gdyŜ zabił swego przyrodniego brata, Amnona, z zemsty za zgwałcenie ich siostry, Tamary. Po powrocie, mimo pojednania z ojcem, organizuje przeciw niemu spisek i zbrojny bunt, ale ponosi klęskę w "lesie Efraim" i w czasie ucieczki na mule zawisa długimi włosami (gdy muł pobiegł dalej) na gałęzi dębu, a ścigający go Joab (zob). przebija mu serce włócznią. Król, usłyszawszy o tym, zapłakał mówiąc: "Absalomie, Absalomie! synu mój! Obym ja był umarł zamiast ciebie!", co stało się klasycznym wyrazem miłości i Ŝałości ojcowskiej; 2. Ks. Król., 13-19. Absalomie, Absalomie! - powieść (1936, wyd. pol. 1959) Williama Faulknera, kronika upadku ubogiej białej rodziny Sutpen w Jefferson, w stanie Mississippi. Czupryna jak u Absaloma - długa, bujna; zwrot przyst. w Biblii, 2. Ks. Król., 14, 25-26; 18, 9. Pojednanie Dawida z Absalomem - obraz (1642) Rembrandta, Leningrad, ErmitaŜ.

Absolutum Dominium - łac., 'nieograniczona władza', określenie, którym szlachta piętnowała próby wzmocnienia władzy królów w Polsce Xvi-Xviii w.

Abu Hassan - bohater Opowieści o Abu al-Hassanie śpiącym i przebudzonym (zob. Tysiąc: i jedna noc), kupiec z Bagdadu, który, oszołomiony narkotykiem, pogrąŜony we śnie, przeniesiony zostaje do pałacu Haruna ar-Raszida (zob.), gdzie wmawiają mu, Ŝe jest kalifem. Motyw ten występuje u wielu autorów, jak Szekspir (Poskromienie złośnicy, 1, 1-2; Sen nocy letniej, zob. Sen), Baryka (zob. Z chłopa król), Calderon (zob. śycie: snem), Bohomolec (Grzegorz chłop, mniemany ksiąŜę), Fredro (Pan Jowialski), Słowacki (Balladyna) i in.; por. KsięŜyc(owy świat). Abu Hassan - opera (Monachium 1811) C.M. Webera.

Abukir - staroŜ. Canopus, wieś w Dolnym Egipcie nad M. Śródziemnym, na płn.-wsch: od Aleksandrii; 1 Viii 1798 admirał ang. Nelson niespodzianym atakiem na redę Abukiru rozbił flotę francuską, która przetransportowała fr. korpus ekspedycyjny do Egiptu; 25 Vii 1799 gen. Bonaparte rozgromił tu desant turecki, trzykroć liczniejszy od korpusu fr.

Ab Urbe Condita Libri Cxxxxii - zob. Sto czterdzieści dwie księgi.

Abu Simbel - miejscowość nad Nilem, w dolnej Nubii, w Egipcie, gdzie w Xiii w: pne. wykuto w skale dwie wspaniałe świątynie, większą Ramzesa Ii, mniejszą jego małŜonki, Nefertari, z olbrzymimi posągami w fasadach; w latach sześćdziesiątych Xx w. świątynie wycięto ze skały i przeniesiono o 60 m wyŜej, aby uchronić je przed zalaniem wodami jeziora utworzonego za Zaporą Asuańską. Nadzór nad pracami sprawował komitet specjalistów UNESCO pod przewodnictwem prof. Kazimierza Michałowskiego.

Abydos (1) - Abodu, w staroŜytności miasto w Górnym Egipcie; ośrodek kultu pośmiertnego, gdzie wg mitu pochowana być miała głowa Ozyrysa; najbardziej czczone miejsce Egiptu ze świątyniami od I do Xxx dynastii; w najlepiej zachowanej świątyni Seti I znaleziono listę faraonów.

Abydos (2) - dziś Avido, w staroŜytności kolonia gr. we Frygii, w Azji

Mniejszej, po azjatyckiej stronie Hellespontu (dziś Dardanele), naprzeciw Sestos. Tam Kserkses w marszu na Grecję zbudował w 480 pne. most z okrętów przez cieśninę. Tam w 411 pne. flota ateńska pod wodzą Alkibiadesa zwycięŜyła Spartan; zob. teŜ Hero i Leander. Narzeczona z Abydos - poemat (1813) Byrona: Zulejka, córka Giaffera, paszy Abydosu, jest zaręczona z Selimem, ale Giaffer zabija go i Zulejka umiera ze złamanym sercem. Nie płyń do Abydos bez powodu - przysłowie gr., nie podejmuj niebezpiecznej podróŜy bez istotnej przyczyny.

Achab - siódmy król państwa Izrael, 873-854 pne.; w Biblii król Izraela, którego imię stało się synonimem niegodziwości, pamiętny wrogością okazywaną prorokowi Eliaszowi (zob.), wprowadzeniem kultu Baala i skazaniem na śmierć Nabota z namowy swej Ŝony, królowej Jezabel (zob.), za nie popełnione winy; zob. Winnica (Nabota); por. teŜ Moby Dick (kapitan Ahab).

Achajowie - pierwsza grupa plemion greckich, która ok. r. 2000 pne. przybyła do Grecji z północy, podbijając miejscową ludność pochodzącą z Azji Mniejszej, i pod wpływem Krety stworzyła kulturę mykeńską. Podbici ok. 1100 pne. przez nową falę plemion gr., Dorów, zajęli w płn. części Peloponezu krainę nazwaną od nich Achają. Rzymianie nazwą tą (łac. Achaia) określali równieŜ całą Grecję. W epopei Homera wszyscy Grecy biorący udział w wojnie z Troją noszą honorową nazwę Achajów, gr. Achaioi; por. Danaowie.

Achates - zob. Wierny (Achates).

Acheloos - staroŜytna nazwa rzeki, dziś Aspropotamos, w zach. Grecji, i bykogłowego boga tej rzeki, który wg mitu walczył z Heraklesem o Dejanirę i utracił przy tym jeden z rogów oraz ukochaną. Kiedy Alkmeon, ścigany przez erynie za matkobójstwo, szukał kraju nie istniejącego w chwili morderstwa, znalazł go w delcie Acheloosu, na nowo utworzonych osadach rzecznych.

Achemenidzi - dynastia perska wywodząca się od Achemenesa (Hacha-manisz), księcia Parsua, Vii w. pne., załoŜona przez Cyrusa Starszego ok. 550 pne. Znani władcy: syn Cyrusa, Kambyzes, Dariusz I Wielki, Kserkses, Artakserkses I, Ii i Iii oraz ostatni panujący, zwycięŜony w 330 pne. przez Aleksandra Wielkiego Dariusz Iii Kodomanus.

Achernar - gwiazda alfa (najjaśniejsza) konstelacji Erydanu, widoczna w Polsce zimą; z arab. achir' al-nahr 'koniec rzeki', tj. gwiazdozbioru.

Acheron - mit. gr. rzeka (moŜe z achea rheon 'rzeka smutku') oddzielająca w Hadesie świat Ŝywych od świata zmarłych (por. Styks), do której wpadają dopływy: Kokytos, Lete i (Pyri)flegeton; roz. szew. podziemne państwo boga Hadesa, np. w Eneidzie, 7, 312, Wergiliusza: "Flectere si nequeo superos, Acheronta movebo" łac., 'jeśli nie nakłonię niebios, poruszę piekło'.

Achilles - mit. gr. legendarny bohater tesalski, król Myrmidonów we Ftyi (gr. Phthia), syn Peleusza (a. Peleja, stąd zwany Pelidą) i nereidy Tetydy, (Thetis), główny bohater i centralna postać Iliady Homera, prototyp gr. koncepcji męskiej odwagi i urody, ideał młodzieńca, który przekłada krótkie, ale pełne chwały Ŝycie nad długą i gnuśną egzystencję, natura popędliwa, porywcza, namiętna, dumna. W Iliadzie ukazany jako wspaniały półbarbarzyńca, jakby spoza kręgu cywilizacji achajskiej (choć dzielność jego budzi taki podziw, Ŝe Achilles staje się wzorem dla niezliczonych pokoleń, m.in. dla Aleksandra Wielkiego). On jeden tylko spośród bohaterów Homera trzyma się archaicznego obyczaju składania kosztownych ofiar, takŜe z ludzi, przy pogrzebie (Iliada, 23, 171), wywołuje oburzenie (24, 15) wlokąc ciało Hektora przywiązane do rydwanu (22, 395). Jego nieopanowany gniew z powodu odebrania mu przez Agamemnona niewolnicy-konkubiny Bryzejdy jest osią tematyczną Iliady,; w przystępie pasji Achilles nie ma respektu nawet dla widzialnego boga (22, 15); cechuje go teŜ jednak, prócz męstwa w walce, niezłomna przyjaźń dla Patrokla i nie znana innym Grekom Homera pogarda dla kłamstwa (9, 312). Achilles i Pentesilea - zob. Pentesilea. Achilles w dziewczęcym przebraniu - Kiedy, mobilizowano Greków na wojnę trojańską, rodzice, wiedząc, Ŝe przeznaczone mu jest na niej zginąć, posłali go na dwór Likomedesa na wyspie Skyros, gdzie w dziewczęcym stroju przebywał wśród córek króla; ale wg innej wyroczni nie moŜna było zdobyć Troi bez jego pomocy, Odyseusz więc w przebraniu kupca rozłoŜył przed córkami Likomedesa klejnoty i broń; Achilles zdradził swoją płeć chwyciwszy za miecz. Zaraz teŜ wyruszył z Odyseuszem. Jedna z córek Likomedesa, Deidameja, miała z Achillesem syna, Neoptolemosa (zob.). Grób Achillesa - W Sigejonie, na płn.-zach. przylądku Azji Mniejszej, miał być pochowany Achilles wraz z Patroklosem; wg Pliniusza, 10, 24, nad miejscem tym nie przelatuje Ŝaden ptak. Konie Achillesa - zob. Koń (Balios; Ksantos).

Nauczyciele Achillesa - Feniks, syn Amintora, wychowawca Achillesa i jego towarzysz pod Troją; centaur Chiron, który nauczył go poŜytków z roślin. Pięta Achillesa - Tetyda zanurzyła go; jako dziecko, w wodach Styksu, dzięki czemu ciało jego prócz pięty, za którą trzymała go matka, stało się odporne na ciosy. Zginął ugodzony strzałą (w pierwotnej wersji mitu niewątpliwie zatrutą) w piętę przez Parysa (i Apollina); przen. czyjaś słaba strona. Stąd: Ścięgno Achillesa - anat. końcowe ścięgno mięśnia trójgłowego łydki, z przyczepem na guzie piętowym. Tarcza Achillesa - sporządzona dla niego na prośbę Tetydy przez boga Hefajstosa i ozdobiona cudownymi płaskorzeźbami; Iliada, 18, 479. Włócznia Achillesa - Telefos, zięć Priama i król Myzji, usiłował przeszkodzić lądowaniu Greków w drodze do Troi i został zraniony przez Achillesa. Gdy wyrocznia orzekła, Ŝe wyleczyć go moŜe tylko sprawca rany, Telefos udał się do obozu Greków, którzy tymczasem dowiedzieli się, Ŝe wg wyroczni pomoc Telefosa jest im niezbędna do zdobycia Troi. Dlatego Achilles wyleczył go, przykładając do rany rdzę z ostrza włóczni; por. Henryk Vi, cz. 2, 5, 1, Szekspira. Krwawnik pospolity, łac. Achillea millefolium, jest prastarym lekiem przeciwkrwotocznym; por. teŜ Melampus (nóŜ). Achilles i Ŝółw - zob. Paradoks (Zenona). Epopeje: "Iliada" (Viii w. pne.) Homera; "Achilleis" P. Papiniusa Statiusa (I w. ne.); "Achilleis" Goethego (1799). Dramaty: "Achille" Comeille'a (1673), "Achilleis" Wyspiańskiego (1903). Opery: "Achille et Polyxene" J.B. Lully'ego (1687), "Achille e Deidamia" A. Scarlattiego (1698), "Deidamia" G.F. Handla (1739), "Achille nell'assedio di Troia" Cimarosy (1797). Balet: "Achille in Sciro Cherubiniego" (1804). Plastyka: malarstwo wazowe, Vii-V w. pne.; czara Sosiasa, Bertin; amfora Eksekiasa, Watykan. Achilles i córki Likomedesa - fresk pompejański, Neapol, Mus. Naz. Obrazy van Dycka, Rubensa, Tiepola. Oratorium "Achilles" M. Brucha (1885).

Achitofel - w Biblii, 2. Ks. Król., 17, 15-23, zaufany doradca króla Dawida, którego zdradził, przyłączając się do sprzysięŜenia Absaloma (zob).

KsiąŜę Achmad - Ahmad, bohater Opowieści o księciu Achmadzie i wróŜce Pari Banu, zob. Tysiąc (i jedna noc). Achmad nabył jabłko z Samarkandy,

którego zapach leczył wszystkie choroby, i otrzymał od wróŜki namiot, mogący pomieścić cały dwór króla i jego wojsko, a tak lekki, Ŝe moŜna go było nosić w kieszeni.

Achtel - ośmina, dawn. ósma część większej miary; w Polsce Xvi w. 62 garnce, tj. pół beczki piwa, później beczułka, antałek, ósma część beczki piwa; z nm., 'ósma część'.

Acis i Galatea - postacie mitu i literatury gr.-rz.; Acis (Akis) był synem boga Pana (Fauna) i Symety, 16-letnim pasterzem sycylijskim, kochankiem pięknej nereidy Galatei (od gr. gala 'mleko' a. galene 'cisza morska'). W Metamorfozach, 13, 750, Owidiusza kochankowie ukryci pod skałą słuchają miłosnej pieśni zalecającego się do Galatei potwornego cyklopa Polifema (zob.), który nagle ich dostrzega i grozi im; Galatea znika w morzu, Acis ucieka, ale zostaje przygnieciony skałą przez cyklopa; nereida zamienia płynącą krew Acisa w źródło i rzekę, a jego w boga tej rzeki. Galatea - (przed 1514) Rafaela, Rzym, Famesina. Obraz Tiepola, Triest, Gal. Sartorio. Acis i Galatea - obraz (1657) Cl. Lorraina, Gal. Drezdeńska. Obraz Poussina, Dublin, National Gall. of Ireland. Opera (1686) J.B. Lully'ego, libretto: Campistron. Opera (1720) G.F. Hndla, libretto: J. Gay. Opera (1763) J. Haydna, libretto: Migliavacci.

Acqua Tofana - zob. Manna (św. Mikołaja).

"Acta Diurna" - łac., 'wydarzenia dnia', pierwsza gazeta codzienna, załoŜona w 59 pne. przez Juliusza Cezara, ukazująca się aŜ do chwili przeniesienia stolicy do Konstantynopola w 330. Nie zachował się Ŝaden egzemplarz, wysokości nakładu nie znamy, "Acta" zawierały wiadomości o wydarzeniach państwowych, budowach, podróŜach dygnitarzy, wydarzeniach w rodzinie cesarskiej, katastrofach Ŝywiołowych; ogłoszenia o narodzinach, ślubach, nekrologi itp. Z przymiotnika diurnalis 'dziennikowy', utworzonego od diurnus 'dzienny', z dies 'dzień', pochodzą wyrazy oznaczające gazetę: wł. giornale, fr. journal i polska kalka tych wyrazów: dziennik.

Acta Tomiciana - zbiór pism z kancelarii królewskiej Zygmunta Starego z 1507-34, zebrany przez Stanisława Górskiego, nazwany dla uczczenia ówczesnego podkanclerza biskupa Piotra Tomickiego, wydawany z fundacji

Dziatyńskich (t. 1-13, 1852-1912); w Bibliotece Kórnickiej PAN.

Adalberg - księga przysłów polskich; od nazwiska Samuela Adalberga, 1868-1939, paremiografa polskiego, autora pierwszego polskiego nowoczesnego zbioru przysłów pt. Księga przysłów, przypowieści i wyraŜeń przysłowiowych polskich 1889-94. Nowy Adalberg - oparta na poprzedniej, 4-tomowa Nowa księga przysłów i wyraŜeń przysłowiowych polskich (1969-78) pod redakcją J. KrzyŜanowskiego.

Adam - w Biblii, pierwszy człowiek na Ziemi, ojciec całej ludzkości, którego Bóg stworzył na swoje podobieństwo z mułu i tchnął w niego dech Ŝycia. Imię to wymienia dopiero Gen., 2, 19, choć jego stworzenie opisuje Gen., 1, 27 i 2, 7. Adamie, ty BoŜy kmieciu, ty siedzisz u Boga w wiecu - polska pieśń wielkanocna z Xiv w., włączona w Xv w. do Bogurodzicy, przenosząca Ŝywcem ówczesne polskie stosunki do królestwa niebieskiego. Adam i Ewa - Pierwsza kobieta, pramatka Ewa, utworzona w czasie snu Adama (aby nie dokuczała mu samotność) z jego Ŝebra, nakłania Adama z namowy węŜa-Szatana do skosztowania wspólnie z nią zakazanego owocu z drzewa wiadomości dobrego i złego, za co Bóg skazuje Ewę na poród w boleściach, Adama na zdobywanie chleba w pocie czoła, a oboje na wygnanie z Raju; Gen., 2, 21-25 ; 3, 1-24; zob. teŜ Drzewo (wiadomości); Ewa; Gdy Adam ziemię kopał; Grzech (pierworodny); Jabłko; Lilith; Nagi (A byli oboje...); Raj; Zakazany (owoc). Drugi (a. Nowy) Adam - Chrystus. Jabłko Adama - anat. chrząstka tarczowata tworząca wyniosłość krtaniową, widoczna zwł. u szczupłych męŜczyzn; legenda twierdzi, Ŝe to kawałek zakazanego owocu uwiązł Adamowi (i jego potomstwu) w gardle; łac. pomum Adami, tł. z hebr. tappuah haadaam 'jabłko męŜczyzny'. Krewny po Adamie - nie krewny. Na święty Adam - nigdy; bo brak takiego świętego. Od Adama i Ewy - od samego początku; od dawien dawna. Stary (praojciec) Adam - natura ludzka nie dająca się zmienić ani poprawić; człowiek grzeszny, ułomny, niedoskonały, nie odkupiony, Biblia, List św. Pawła do Rzymian, 6, 6; do Efezjan 4, 22-24; do Kolosan, 3, 9-10.

Strój Adamowy - nagość; Biblia, Gen., 2, 25; 3, 10-11. Szczyt Adama - góra (2243 m) na wyspie Cejlon, gdzie wg legendy muzułmańskiej Adam opłakiwał wygnanie z Raju, stojąc na jednej nodze przez 200 lat, aby odpokutować swój grzech, po czym archanioł Gabriel przeniósł go na górę Arafat, gdzie Adam znów spotkał Ewę. Zakon Adama - małŜeństwo. śebro Adama - z którego Bóg stworzył Ewę, Gen., 2, 22. Plastyka. Postacie Adama i Ewy dawały śrdw. twórcom wyjątkową sposobność do przedstawiania nagości ludzkiej, jak np. w skali monumentalnej w Portalu Adama katedry bamberskiej (ok. 1230, zob. Bamberg); w Xv i Xvi w. temat ten był pretekstem do studiów aktu męŜczyzny i kobiety, po raz pierwszy ukazanego ze wszystkimi szczegółami w 1432 przez Jana van Eycka w Ołtarzu (zob.) Gandawskim. Wygnanie z Raju - fresk (ok. 1427) Masaccia, Florencja, S. Maria del Carmine, kaplica Brancaccich. Grzech pierworodny - obraz (skrzydło dyptyku, ok. 1470) Hugona van der Goes, Wiedeń, Kunsthist. Mus. Adam i Ewa - miedzioryt (1504) Albrechta Drera; artysta przedstawiał w wizerunkach pierwszych rodziców proporcje idealnie pięknego człowieka. Obraz Tintoretta, Wenecja, Akademia. Obraz Palmy Vecchia, Brunświk. Obraz L. Cranacha St.. Warszawa, Muz. Nar. Upadek pierwszych rodziców - drzeworyt światłocieniowy (1511) Hansa Raldunga (zwanego Grien), studium aktu męŜczyzny i kobiety o doskonałych proporcjach. Stworzenie Adama - fresk (1512) Michała Anioła, Rzym, Watykan, Kaplica Sykstyńska, plafon.

Adamastor - duch niebezpiecznych wód Przylądka Burz (przemianowanego na Przylądek Dobrej Nadziei, zob. Dobry) opisany przez poetę portug. Camesa, w Luzjadach (wyd. 1574) jako straszliwe widmo ukazujące się Vasco da Gamie i prorokujące zgubę kaŜdemu, kto przedsięweźmie podróŜ do Indii.

Adam Bell - legendarny angielski bohater lud., wyjęty spod prawa wraz z towarzyszami Clymem z Clough (Cleugh) i Williamem z Cloudesley, Ŝyjący współcześnie z ojcem Robin Hooda. Równie słynni w płn. Anglii z mistrzostwa w strzelaniu z łuku, jak Robin w Anglii środkowej. Zamieszkiwali las Englewood niedaleko Carlisle. W końcu poddali się królowi, który ich

ułaskawił, gdy William, podobnie jak Wilhelm Tell, przestrzelił z łuku jabłko umieszczone na głowie syna.

Adelajda - ang. Adelaide z nm. Adelheid od st.-g.-nm. adul+ hait ('szlachetny + sposób bycia'), imię znane w Polsce od pierwszych czasów chrześcijaństwa; miała je nosić rzekoma siostra Mieszka I i kilka innych piastowskich księŜniczek; przez stulecia zapomniane, wróciło pod wpływem modnego romansu pani de Genlis, 1746-1830, pisarki ir., który w tł. pol. ukazał się w 1788 jako Adela i Teodor, czyli Listy o edukacji. Adelaida - pieśń opus 46 (1796) Beethovena. Adelaide-Konzert - koncert D-dur napisany jakoby przez 10-letniego Mozarta w Wersalu na cześć jednej z córek Ludwika Xiv, wydany dopiero w 1933.

Św. Adelaida - ok. 931-999, cesarzowa niemiecka, córka króla Rudolfa Ii z Arles (burgundzkiego). Po śmierci pierwszego męŜa, króla Włoch, Lotara, zmuszana do małŜeństwa z synem jego następcy, osławionego Berengara Ii, odwołała się do Ottona I niemieckiego, który ją poślubił w 951; w 991-95 była regentką w czasie małoletności wnuka, Ottona Iii. Fundatorka instytucji religijnych, okazała się w rządach państwem kobietą o wielkim rozumie politycznym. Głowa Adelajdy - rzeźba w katedrze w Miśni (Meissen, płd.-wsch. NRD) przedstawiająca uśmiechniętą cesarzową.

Adelajda - ok. 1324-71, córka landgrafa heskiego Henryka Ii śelaznego, od 1341 królowa pol., Ŝona Kazimierza Wielkiego, narzucona mu, po śmierci Aldony Gedyminówny, przez alians polityczny. Nie mając jeszcze rozwodu z Adelajdą oŜenił się z Czeszką Krystyną, wdową po praskim rajcy miejskim. Zmuszony z kolei do rozwodu z nią, wziął rozwód z obiema jednocześnie. Adelajda starała się potem w Rzymie o uniewaŜnienie późniejszych małŜeństw Kazimierza i zwrot posagu, ale bezskutecznie.

Adept - początkujący, praktykant; wyznawca (sekty), zwolennik (doktryny); wtajemniczony; śrdw. alchemicy nazywali vere adeptus 'prawdziwie wtajemniczonego' (od łac. adispici 'dostąpić, doścignąć') w sekrety eliksiru Ŝycia i kamienia filozoficznego; twierdzili oni, Ŝe na świecie byto zawsze tylko 11 adeptów, ni mniej, ni więcej.

Adhara - Adara, podwójna gwiazda konstelacji Psa Wielkiego, widoczna w Polsce zimą.

Les Adieux (wym. lezadje) fr., 'PoŜegnania', sonata fortepianowa opus 81a Es-dur (1804-10) Beethovena.

Admei - bohater mitu gr., król Ferai w Tesalii, uczestnik wyprawy Argonautów i polowania na dzika kalidońskiego, zyskał wdzięczność Apollina za miłą gościnę, gdy bóg, wygnany przez Zeusa z Olimpu, musiał przez rok słuŜyć u Admeta jako pastuch. Apollo pomaga mu w zdobyciu Alkestis, córki Peliasa, i wybłaguje u mojr długowieczność Admeta (któremu przeznaczona była wczesna śmierć), pod warunkiem, Ŝe ktoś z jego bliskich zgodzi się umrzeć za niego. Gdy chwila nadeszła, nikt nie chce się poświęcić, nawet starzy rodzice, tylko Alkestis idzie na śmierć bez wahania. Wg mitu, Persefona, przejęta tym przykładem wierności małŜeńskiej, zwraca ją Ŝywą męŜowi. W tragedii Eurypidesa Alkestis (438 pne.) Herakies, wdzięczny Admetowi za gościnę, wyrywa bogu śmierci, Tanatosowi, ofiarę i przyprowadza ją z podziemi do męŜa. Opery: Alceste (1674) J.B. Lully'ego; Admeto re di Tessaglia (1727) Handla; Alceste (Wiedeń 1767) Glucka.

Admiralicja - Pałac Admiralicji, olbrzymi, dł. przeszło 400 m, pałac dowództwa floty nad Newą w Leningradzie, gł. dzieło klasycyzmu ros., z wieŜą bramną zwieńczoną słynną iglicą, rozbudowany 1806-17 wg projektu Andrieja D. Zacharowa, 1761-1811.

Adolf - bohater tytułowy fr. powieści (1807, wyd. 1816) Benjamina Constant, stanowiącej punkt zwrotny w dziejach powieści psychologicznej. Powieść daje analizę rozwoju i kresu namiętnego uczucia, pod wieloma względami przypominającego więzy łączące autora z panią de Stael.

Adonai - w Biblii jedna z zastępczych nazw Boga, wyraz hebr., znaczący 'Panowie moi'; uŜywana w liturgii Ŝyd. zamiast niewymawialnego (zob. Dekalog, 2. przykazanie) imienia Jahwe; zob. teŜ Imię (Imiona sekretne).

Adonis - mit. gr. piękny młodzieniec; zrodzony z kazirodczej miłości

Kinyrasa, króla Cypru, i córki jego. Mirry (a. Smyrny), ukochany przez Afrodytę, zabity w czasie łowów przez dzika (a. zazdrosnego Hefajsta lub Aresa w postaci dzika). Wg innej wersji Afrodyta powierzyła Adonisa jako dziecko Persefonie, która nie chciała go jej zwrócić do czasu, gdy Zeus postanowił, Ŝe Adonis przebywać będzie u kaŜdej z bogiń przez część roku. Adonia - doroczne parodniowe święto Adonisa, jako bóstwa wegetacji czczonego w Fenicji i innych krajach Wschodu (imię prawdop. od semickicgo tytułu adon 'Pan', por. Adonai), równieŜ pod imieniem Tammuz, przeniesione wraz z kultem Adonisa do Grecji. Kobiety naprzód opłakiwały śmierć Adonisa, a potem cieszyły się z jego zmartwychwstania; Biblia, Ezechiel, 8, 14. Kwiat Adonisa - powstały z przelanej krwi myśliwego: róŜa a. anemon, a. mak polny, a. miłek szkarłatny, łac. Adonis flammeus, fr. goutte-de-sang 'kropla krwi'. Ogródek Adonisa - skrzynki i doniczki z szybko rosnącymi i szybko więdnącymi kwiatami, symbolizującymi prędko przemijającą młodość, jakimi w czasie adonii obstawiano złoŜoną na marach figurę Adonisa; przen. rzecz łatwo niszczejąca, szybko przemijająca; por. Henryk Vi, cz. 1, 1, 6, Szekspira; Raj utracony, 9, 440, Miltona. Wenus i Adonis - pierwszy opublikowany utwór Szekspira (1593), długi poemat, w którym Adonis odrzuca zaloty Wenery i zostaje zabity przez dzika; por. Metamorfozy, 10, 522, Owidiusza; Teokryta 1, 109; 15, 127. Rzeźby: Canova, Thorvaldsen, Rodin. Obrazy: freski pompejańskie, Tycjan, Carracci, Guercino, Domenichino, Rubens, Ribera.

Adramelech - w Biblii, bóstwo babilońskie, któremu palono dzieci w ofierze; 4. Ks. Król., 17, 31; jeden z upadłych aniołów, w "Raju utraconym" Miltona strącony przez Uriela i Rafaela (6, 365); por. teŜ balladę "Tukaj", w. 182, Mickiewicza.

Adrast(es) - mit. gr. bajeczny król Argos, teść Polinika (syna Edypa), wraz z którym podjął wyprawę siedmiu przeciw Tebom; zob. Siedem; z nich sam tylko pozostał przy Ŝyciu, ratując się ucieczką na cudownym koniu Arionie. W 10 lat później Adrast poprowadził synów poległych wodzów na tzw. wyprawę Epigonów przeciw Tebom i zniszczył je; por. Polinik; z gr. adrastos 'nieunikniony'.

Adrienne Lecouvreur - zob. Lecouvreur Adrienne.

Adwent - w liturgii katol. okres czterech tygodni przed BoŜym Narodzeniem, symbolizujący okres oczekiwania na przyjście Mesjasza-Odkupiciela; z łac. adventus 'przyjście'.

Adwersarz - dawn. przeciwnik; z łac. adversarius.

Adwokat Diabła - łac. advocatus diaboli, pop. nazwa kardynała promotora wiary, łac. promotor fidei, tj. rzecznika publicznego w procesie beatyfikacyjnym a. kanonizacyjnym przed Kongregacją Obrzędów, S. Congregatio Rituum, w kościcle rz.-kat., zgłaszającego zarzuty przeciw wnioskowi i osobie kandydata; przen. obrońca sprawy niesłusznej a. złej; z łac. advocatus 'wezwany (na pomoc)'.

Adyton - miejsce w sanktuatium gr. i rz. (łac. adytum), do którego miały dostęp tylko osoby bezpośrednio związane z kultem, święte świętych; miejsce w świątyni gr., gdzie mieściła się wyrocznia; z gr. od adytos 'do którego się nie wchodzi'.

AdŜanta - wieś w Indiach, w stanie Maharasztra, koło której znajduje się wielki zespół trzydziestu buddyjskich świątyń jaskiniowych wykutych w skale, ozdobionych licznymi rzeźbami i płaskorzeźbami, a przede wszystkim wspaniałymi malowidłami ściennymi (sceny z Ŝycia Buddy) z okresu od ok. r. 200 pne. do ok. 600 ne.

Aedon - mit. gr. córka Pandareosa (por. Homer, "Odyseja", 19, 518), Ŝona tebańskiego króla Zetosa, z którym miała syna Itylosa. Zawistna o szczęście swej wielodzietnej szwagierki Niobe, Ŝony Amflona, postanowiła zgładzić jej pierworodnego syna, ale przez nieuwagę zabiła swego własnego jedynaka, Itylosa. Zeus zamienił ją w słowika, wiecznie opłakującego śmierć syna; por. teŜ Filomela i Prokne.

Aegir - mit. skand. bóg morski, który wraz z małŜonką Ran podejmował na podwodnych ucztach nie tylko topielców, ale i bogów; miał 9 córek olbrzymek.

Aelia Capitolina - nazwa nadana Jerozolimie przez wojska rzymskie w czasie 2. wojny Ŝydowskiej, 133-35 ne.

Afrodyta - mit. gr. bogini miłości zmysłowej, piękna i wdzięczna, opiekunka Ŝeglarzy, bóstwo pochodzenia asyro-babilońskiego (zob. Wenus), małŜonka Hefajstosa, którego zdradzała z Aresem. Pewnego razu kulawy, ale zręczny mąŜ przyłapał oboje w łoŜu, przykrył metalową siecią i wystawił na śmiech bogów. Matka (z Aresem poczętych) Harmonii, Erosa i Priapa, (z Anchizesem) Eneasza, (z Hermesem) Hermafrodyty. Jej atrybuty: mirt, róŜa, jabłko, jaskólka, gołąb, baŜant, łabędź, wróbel, zając, kozioł, delfin. Zob. teŜ Adonis; Anehizes; Eris; Pafos; Parys (Sąd Parysa). Afrodyta Afrogeneja - przydomek bogini wg Hezjoda, dosł. 'urodzona z piany morskiej'; gr. aphros 'piana morska'. Afrodyta Kallipygos - przydomek bogini, dosł. 'Pięknotyła'; gr. kallos 'piękny', pyge 'pośladki'. Afrodyta Pandemos - bogini miłości ogarniającej wszystkich bogów i ludzi, małŜeństwa i Ŝycia rodzinnego, później bogini miłości zmysłowej, wreszcie opiekunka nierządnic, pospolita, wspólna, wulgarna; gr. pandemos 'powszechny; wspólny'. Afrodyta Thalassia (a. Pontia) - opiekunka Ŝeglugi, okrętów i portów (gr. thalassa, thalatta, pontos 'morze'), równieŜ Limnesia 'Opiekunka Portów' (od gr. limen 'port') i Euploia 'Szczęśliwej śeglugi' (od eu- 'dobry' i plein 'Ŝeglować'). Afrodyta Urania - bogini nieba, potem wyŜszej, czystej miłości; gr. ourania 'niebiańska'. Afrodyzjak - środek, roślina, lek itd. pobudzający popęd płciowy; łac. aphrodisiakos 'kamień mający pobudzać seksualnie' od aphrodisios 'rozkosz płciowa' od imienia bogini. Kipryda - przydomek bogini, znaczący 'urodzona na Cyprze', skąd wschodni kult Afrodyty przeszedł do Grecji. Pas Afrodyty (a. Wenery) - pas wdzięków, talizman bogini, zapewniający powodzenie w miłości; gr. krestos, łac. cestus. Afrodyta - rzeźba (2. poł. V w. pne.) Alkamenesa, zaginiona; jej kopią jest Afrodyta z Frejus, ParyŜ, Luwr. Inna kopia, Neapol, Mus. Naz. Tron Afrodyty - Rzym, Mus. Naz. Romano, oparcie tronu a. ołtarza, dzieło gr. (ok. 460 pne.) z reliefem, który prawdop. przedstawia narodziny Afrodyty z morza, podtrzymywanej przez dwie nimfy.

Afrodyta z Kapui - rzeźba Lizyppa z 2. poł. Iv w. pne., Neapol, Mus. Naz. Afrodyta Anadyomene - słynny obraz (Iv w. pne.) Apellesa, dosł. wynurzająca się z morza. Afrodyta Knidyjska - sławny posąg, rzeźba Praksytelesa dla świątyni w Knidos (Iv w. pne.) znana tylko z rz. kopii; Rzym, Watykan; Warszawa, Muz. Nar. Afrodyta Medycejska - zob. Wenus (Medycejska). Afrodyta na muszli - malowidło ścienne (poł. I w.) w Pompei, wykopane w 1952. Afrodyta przykucnięta - brąz Doidalsesa Bityńczyka (po 250 pne.) nie zachowany; marmurowa kopia rz. znaleziona w willi Hadriana (zob. Hadrian); Rzym, Mus. Naz. Romano. Afrodyta z Cyreny - rzeźba z I w. pne., kopia oryginału z Iv w. pne. znaleziona w Łaźniach w Cyrenie (gr. Kyrene, dziś Cirene w płn. Libii, Afryka), Rzym, Museo Naz. Romano. Afrodyta z Melos - zob. Wenus (z Milo).

Afryka - łac. Africa, tak nazywali staroŜ. Rzymianie podbite terytoria w płn. Afryce, później całe płd. pobrzeŜe M. Śródziemnego (bez Egiptu), które Grecy zwali Libią, długo uwaŜane za część Azji, ale juŜ przez Herodota traktowane jako oddzielny kontynent. Afrykanka - opera (ParyŜ 1865, Warszawa 1870 w wersji wł.) Giacomo Meyerbeera, libretto: Eugene Scribe. Tytuł jest nieporozumieniem, bo gł. bohaterka, niewolnica Selika (sopran), jest Hinduską, a nie Afrykanką. Afryko, biorę cię w posiadanie! - zob. Omen. Z Afryki zawsze coś nowego - łac. ex Africa semper aliquid novi, wg "Historii naturalnej", 2, 8, 42 (ok. 70 ne.) Pliniusza St., cytowane jako przysłowie gr.

Afryt - efryt, ifryt, w wierzeniach muzułm. okrutny demon, zły duch; zob. DŜinny.

Agada - zob. Hagada.

Agamemnon - mit. i lit. gr. syn Atreusza (stąd zwany Atrydą), mąŜ Klitajmestry, ojciec Ifigenii, Elektry i Orestesa, brat Menelaja (męŜa porwanej przez Parysa Heleny), król Myken i Argos, naczelny wódz wyprawy gr. na Troję, dumny, odwaŜny, pasjonat, naduŜywający swej pozycji, dąŜący do władzy absolutnej, a przy tym niezdecydowany i łatwo się zniechęcający. Zabierając Achillesowi niewolnicę-konkubinę Bryzejdę, wywołuje jego gniew, który jest osią tematyczną "Iliady" Homera. Gdy wojska gr. nie mogą wypłynąć z Aulidy z powodu ciszy morskiej, poświęca Ŝycie swej córki, Ifigenii, na ołtarzu Artemidy. Mszcząc tę śmierć, Klitajmestra wraz z kochankiem swym, Egistem, zabija Agamemnona w kąpieli, tuŜ po jego powrocie do domu z wojny; zob. Król (Zarazem i król...). Vixere fortes ante Agamemnona multi - (Pieśni, 4, 9, 25, Horacego) 'wielu było dzielnych i przed Agamemnonem (ale, nie opiewani przez poetów, utonęli w nocy zapomnienia)'. Agamemnon - 1. część trylogii Ajschylosa Oresteja (458 pne.); zob. Ifigenia; Orestes. Tragedia (I w. ne.) Seneki, która zainspirowała teŜ tragedię V. Alfierego (1783) i tetralogię "Atrydzi" (1941-48) G. Hauptmanna. Grób Agamemnona - jeden z najlepiej zachowanych zabytków sztuki mykeńskiej z ok. 1400 pne., budowla podziemna koło Myken w Argolidzie z potęŜną kopułą o 15 m średnicy, dziś pusty czerep kamienny zwany przez legendę lud. Skarbcem Atreusza a. Grobem Agamemnona, dawn. prawdop. dzieło o bogatej architekturze wnętrza w typie orientalnym. Niech fantastycznie lutnia nastrojona Wtóruje myśli posępnej i ciemnej; Bom oto wstąpił w grób Agamemnona I siedzę cichy w kopule podziemnej, Co krwią Atrydów zwalana okrutną. (J. Słowacki, Powrót do Ziemi Świętej z Neapolu, pieśń Viii. Grób Agamemnona, 1, 1-5.)

Aganippe - mit. gr. źródło w Beocji u stóp góry Helikon, poświęcone muzom, gdyŜ pobudzało natchnienie; stąd nazywano muzy niekiedy aganippidami; por. Hippokrene.

Agar - zob. Hagar

Agincourt - (wym. aŜękur) wieś w płn. Francji, dziś Azincourt, gdzie 25 X 1415, w czasie wojny stuletniej, król ang. Henryk V pobił liczniejsze siły francuskie, gł. dzięki przewadze zmasowanych pieszych łuczników ang. nad cięŜkozbrojnym rycerstwem fr. Bitwa ta dowiodła, Ŝe metody wojenne czasów

rycerskich juŜ się przeŜyły. Gł. temat dramatu Szekspira "Henryk V" (1600).

Agni - indyjskie bóstwo ognia, światła słonecznego i piorunów, opiekun domowego ogniska; z sanskr. 'ogień'.

Agnuski - medaliki z wosku z wyciśniętym wizerunkiem baranka, poświęcane przez papieŜy; przechowywane po domach w dawnej Polsce od czasów Zygmunta Iii jako świętość chroniąca od pioruna, poŜaru i powodzi; z łac. Agnus Dei 'baranek boŜy', tj. Chrystus, Ew. wg Jana, 1, 29.

Agon - w Grecji, a później i w Rzymie igrzyska, na których uczestnicy współzawodniczyli o nagrodę w sporcie, dramacie a. muzyce. Miały charakter sakralny; większość z nich odbywała się pod patronatem jakiegoś boga a. herosa. Najsłynniejsze z ogólnogreckich były igrzyska (gr. agones, łac. ludi) olimpijskie w Olimpii ku czci Zeusa, pytyjskie ku czci Apollina w Delfach, istmijskie ku czci Posejdona na Istmie Korynekim i nemejskie ku czci Zeusa w Nemei. Agon balet - (Nowy Jork 1957) Igora Strawińskiego, choreografia: G. Balanchine.

Agora - w staroŜ. Grecji zgromadzenie ludowe, zwł. w przeciwstawieniu do Rady (Bule); centralny plac-rynek w miastach gr., miejsce obrad zgromadzenia lud., ośrodek Ŝycia handlowego i polit. Najsłynniejsza była agora ateńska; por. Forum.

Agra - zob. TadŜ Mahal.

Agramant(e) - saraceński bohater poematów epickich Xi-Xiii w. (fr. chansons de geste), król Afryki, potomek Aleksandra Wielkiego, który przedsięwziął szaloną wyprawę do Italii i został pobity przez Karola Wielkiego i Rolanda. Występuje teŜ w "Orlando innamorato (1506) Boiarda i w "Orlandzie szalonym (1532) Ariosta. Pierścień Agramanta - zaczarowany, dany przez niego karłowi Brunello, któremu skradła go Bradamante i dała Melissie. Potem dostali go Rogero i Angelika, która nosiła pierścień w ustach.

Agrypina Starsza - Vipsania Agrippina, ok. 14 pne.-33 ne., wnuczka Oktawiana Augusta, córka Marka Agryppy i Julii, Ŝona wodza rz. Drususa Germanika, matka Kaliguli i Agrypiny Mł. Towarzyszyła męŜowi w Germanii i w Syrii, gdzie zmarł nagle w 19 r. ne. Zabrała jego prochy do Rzymu. Tacyt wzruszająco opisuje jej przybycie do Brundisium i powszechny smutek. Jej nienawiść do Tyberiusza, w którym widziała, pewno niesłusznie, przyczynę śmierci męŜa, była powodem wygnania jej wyrokiem senatu na wyspę Pandaterię, gdzie dobrowolnie zamorzyła się głodem. Choć jaśniała wszystkimi cnotami republikańskiej Rzymianki, nie ona jednak stała się tematem lit., ale jej córka, Agrypina Młodsza.

Agrypina Młodsza - Julia Agrippina, 15-59, córka Germanika i Agrypiny St. Mając 12 lat, wyszła za Gnejusza Domicjusza Ahenobarba, z którym miała syna Nerona. Po śmierci męŜa oskarŜona o udział w spisku na Ŝycie swego brata, cesarza Kaliguli, skazana na wygnanie, spędziła 14 lat na wyspie Pantei. Odwołana przez swego stryja, cesarza Klaudiusza, poślubiła go i skłoniła do zaadoptowania Nerona. Pomawiano ją o otrucie Klaudiusza, aby jej syn mógł szybciej objąć władzę. Sprzeciwiała się jego planom małŜeńskim, za co Neron kazał ją zabić. Gdy próba zatopienia statku, którym wracała z odwiedzin u syna, nie powiodła się (bo Agrypina dopłynęła do brzegu), została zamordowana w swej willi przez nasłanych zbirów. Umierając wołała: "Uderzajcie w brzuch!", tzn. w łono, gdzie niegdyś nosiła swego wyrodnego syna. Śmierć Agrypiny - tragedia (1653) Cyrana de Bergerac. Brytannik - tragedia (wyst. 1669, wyd. pol. 1809) Racine'a. Agrippina - opera (1709) G. F. Handla, libretto: wicekról Neapolu, kardynał V. Grimiani.

Ahab - zob. Moby Dick.

Ahaswer(us) - w Biblii - król Medów i Persów, hebr. Ahaszwerosz, identyfikowany z Kserksesem lub Artakserksesem I, w polskich przekładach (Księga Estery) - Aswerus. W legendzie średniowiecznej - jedno z imion śyda Wiecznego Tutacza; zob. śyd.

Ahenobarbus - Miedzianobrody, przydomek znakomitego rodu rzymskiego

Domicjuszów. Wg legendy Dioskurowie, donosząc jednemu z przodków tego rodu o zwycięstwie Rzymian nad Latynami nad jeziorem Regillus (496 pne.), aby dowieść swej nadprzyrodzonej mocy, pogłaskał jego czarną brodę, która natychmiast przybrała czerwoną barwę. Przydomek ten, i prawdop. takŜe rude owłosienie, miało wielu członków rodu, jak: Gnejusz Domicjusz, pierwszy mąŜ Agrypiny Młodszej, i jego syn, Neron; łac. ahenus poet. 'miedziany'; barba 'broda'.

Ahura Mazda - zob. Ormuzd

??? Aida - opera Giuseppe Verdiego, którą kedyś egipski, Izmait Pasza, zamówił dla uświetnienia otwarcia Kanału Sueskiego; wyst. 24 Xii 1871 (w 2 lata po otwarciu Kanału) w nowym gmachu opery w Kairze, z librettem fr. Camille du Locle'a; tł. na jęz. wł. A. Ghislanzoniego. Aidę, córkę króla Etiopów Amonastro, niewolnicę na dworze faraona, łączy miłość z wysłanym przeciw Etiopom naczelnym wodzem wojsk egipskich, Radamesem, którego kocha takŜe Amneris, córka faraona. Po triumfalnym powrocie z wojny Radames otrzymuje od faraona w nagrodę rękę córki, ale postanawia zbiec wraz z Aidą; za zdradę stanu zostaje wszakŜe Ŝywcem zamurowany w grobowcu, gdzie czeka juŜ na niego pragnąca z nim umrzeć Aida.

Aigistos - zob. Egist.

Aigospotamoi - w staroŜ. nazwa miasteczka i strumienia na wsch. wybrzeŜu Chersonezu Trackiego (obecnie Indjelimen na półwyspie Gallipoli), gdzie w 405 pne. rozegrała się ostatnia bitwa wojny peloponeskiej: wódz spartański Lizander zagarnął podstępem znaczną większość floty ateńskiej, co przypieczętowało klęskę Aten.

Aisza - ok. 613-678, jedna z czterech Ŝon proroka Mahometa, zwana Matką Wiernych i Prorokinią, córka Abu Bekra, kupca, pierwszego, poza rodziną proroka, nawróconego na islam, później pierwszego kalifa. Mahomet poślubił ją, gdy miała 9 lat. Uroda i inteligencja zapewniły jej znaczny wpływ na męŜa. Zmarł na jej rękach 8 Vi 632. Dla muzułmanów jest ona jedną z "czterech niezrównanych kobiet"; zob. Cztery. Aisza i Ali - Podczas nocnego marszu Aisza zabłądziła i utraciła kontakt z karawaną; przyłączyła się do niej dopiero rano w towarzystwie męŜczyzny. Wtedy Ali, kuzyn i adoptowany syn proroka, odezwał się do niego: "Czemu się trapisz? Jest tyle innych kobiet na świecie!" Wprawdzie widzenie, które

nawiedziło Mahometa, upewniło go co do niewinności Aiszy, ona jednak znienawidziła odtąd Alego. Gdy nie udało się jej przeszkodzić wyborowi na kalifa w 655, przez 100 dni agitowała przeciw niemu. Uwięzioną, potraktował Ali z najgłębszym szacunkiem i kazał ją odprowadzić do Medyny z eskortą kobiet przebranych za rycerzy.

Aix-La-Chapelle - zob. Akwizgran.

Ajakos - Eak, mit. gr., syn Zeusa i Eginy, ojciec Peleusa, Telamona i Fokosa, słynny z poboŜności i prawości. Dzięki jego modłom ustała susza na wyspie Eginie, ale Ŝe ludzie zdąŜyli tymczasem wymrzeć, Ajakos uprosił Zeusa o pomoc. Bóg zmienił mieszkańców mrowiska w ludzi, których nazwano Myrmidonami (gr. myrmeks 'mrówka'). Po śmierci Ajakos został, wraz z Minosem i Radamantysem, sędzią w Hadesie.

Ajaks Mały - gr. Aias, mit. i lit. gr., syn Ojleusa (a. Ojliadesa), uczestnik wojny trojańskiej, przywódca Lokryjczyków, walczący często u boku Ajaksa Wielkiego, najszybszy biegacz gr. po Achillesie, odwaŜny, ale brutalny i antypatyczny, znienawidzony przez Atenę. W drodze powrotnej z wojny zabity przez Posejdona, gdy chełpliwie bluźnił bogom, dopłynąwszy jako rozbitek do brzegu; zob. Kasandra.

Ajaks Wielki - gr. Aias, mit. i lit. gr., syn Telamona, króla Salaminy, stąd zwany Telamończykiem, szorstki, flegmatyczny, ale nieustraszony olbrzym, "przedmurze Achajów", najdzielniejszy po Achillesie, pierwszy w ataku, ostatni w odwrocie, z charakterystyczną olbrzymią tarczą. Gdy po śmierci Achillesa zbroję jego przyznano Odyseuszowi, a nie jemu, rozgoryczony Ajaks w przystępie szału porąbał stado baranów, wziąwszy je za Greków, a kiedy oprzytomniał, pozbawił się Ŝycia ze wstydu. Ajaks - tragedia (prawdop. 424 pne.) Sofoklesa. Trylogia Ajschylosa na ten temat nie zachowala się, por. Metamorfozy, ks. 13, Owidiusza. Tragedia (Mediolan 1811) poety wł. Ugo Foscolo, zdjęta z afisza po premierze jako dzieło antynapoleońskie, w którym Agamemnon przedstawiał rzekomo Napoleona, Odyseusz - ministra Fouche, a Ajaks - generała Moreau.

Aja Sophia - zob. Hagia Sophia.

Ajjubidzi - dynastia muzułmańska pochodzenia kurdyjskiego, panująca w Syrii i w Egipcie, zał. w 1171 przez jej najwybitniejszego przedstawiciela, Salah ad-Dina, sławnego w Europie jako Saladyn (zob.). Obalona 1250 przez Mameluków.

Ajolos - zob. Eol.

Ajschylos z Eleusis - 525-456 pne., najstarszy z trzech wielkich tragików gr., właściwy twórca klasycznej tragedii gr. Napisał ok. 70 tragedii i 20 dramatów satyrowych, z których zachowało się w całości 7 tragedii (w wyborze dla szkół z Ii w.) i wiele fragmentów. Śmierć Ajsehylosa - Wg ludowej legendy zabił go orzeł, zrzuciwszy mu Ŝółwia na łysą czaszkę, którą omyłkowo przyjął za kamień, chciał bowiem rozbić skorupę Ŝółwia. Legenda ta wsparta jest wzmianką o przepowiedni wyroczni, Ŝe zgładzi go cios z nieba.

Ajudah - góra (572 m npm.) i przylądek na płd. wybrzeŜu Krymu, na zachód od Aluszty; ros. Aju-Dag; ukr. Aju-Dah; tur., 'niedźwiedź góra'. "Lubię poglądać wsparty na Judahu skale... (A. Mickiewicz. sonet. Ajudah, I.) Portret Adama Mickiewicza na skale Judahu - obraz (1827-28) Walentego Wańkowicza, Warszawa, Muz. Nar.

Akacja - Istnieje ok. 500 gatunków akacji właściwej, rosnącej w strefie zwrotnikowej i podzwrotnikowej Afryki i Australii. Nasza pospolita Robinia hispida, popularnie, ale błędnie, zwana akacją parkową, pochodząca z Ameryki Płn., nie ma nic wspólnego z właściwymi akacjami. Jej botaniczna nazwa grochodrzew nie przyjęła się. Nazwę akacji rozciągnięto, równieŜ błędnie, na karaganę, nazywając ją pot. akacją syberyjską a. Ŝółtą. Natomiast prawdziwa akacja, sprowadzana z Riwiery (gł. akacja srebrzysta), cięta, o Ŝółtych, niewielkich główkach kwiatowych, nazywana jest powszechnie, ale błędnie, mimozą; z łac. acacia.

Akademia - gr. Akademeia, miejsce na płn.-wsch. od Aten nad rzeką Kefisos, początkowo poświęcone herosowi Akademosowi. W gaju platanów i drzew oliwnych (gaj Akademosa), później gimnazjon załoŜony przez Kimona; tu otworzył ok. 387 pne. Platon szkolę filozoficzną, nazwaną od miejsca

powstania Akademią (Platońską). W pobliŜu, ale na zewnątrz murów, znajdował się grób Platona i stara wieŜa zamieszkiwana przez mizantropa Tymona. Akademia oszczędzana była nawet przez wrogów. Dopiero Sulla, oblegając Ateny, kazał ściąć gaj, a drewno zuŜyć na machiny oblęŜnicze. Ale drzewa znów odrosły (widział je Horacy, gdy studiował w Atenach). Akademię zlikwidował Justynian w 529 jako ostatnią placówkę pogańskiej myśli greckiej; przen. instytucja zrzeszająca najwybitniejszych przedstawicieli nauki a. sztuki; przen. system filozoficzny Platona. Akademia Argonautów - Accademia degli Argonauti, pierwsze na świecie towarzystwo geograficzne, zał. we Włoszech przez geografa Vincenzo Maria Coronelli, 1650-1718; król Jan Sobieski był członkiem i opiekunem Akademii. Akademia Arkadyjska - Accademia dell'Arcadia, włoska akademia literatury, zał. w 1690 w Rzymie z inicjatywy szwedzkiej królowej Krystyny; nazwa od gr. Arkadu. Akademia Carraccich - Akademia Bolońska, Accademia dei Desiderosi, Accademia degli Incamminati, prywatna uczelnia artystyczna zał. w 1585 w Bolonii przez Lodovica, Agostina i Annibale Carraccich; wł. desideroso 'pragnący, Ŝądny'; inramminato 'wyruszający w drogę'. Accademia della Crusca - we Florencji, zał. w 1582 przez pisarza wł. Antona Fr. Grazziniego, która pracowała nad oczyszczeniem języka wł. z "plew" (wł. crusca 'otręby, plewy, piegi') i w 1612 wydała słownik jęz. wł., Vocabolario della Crusca. Akademia drybińska - W Drybinie na Białorusi istniała szkoła dla niedźwiedzi i niedźwiedników, Ŝartobliwie zwana akademią; zob. niŜej Akademia (smorgońska). Akademia Francuska - Academie Francaise, ok. 1630 prywatne kółko literatów, o którym w 1634 usłyszał kardynał Richelieu i zaproponował przeobraŜenie kółka w ciało oficjalne, rozszerzone do 40 osób. Zatwierdzone w 1637 przez parlament wraz z nazwą stało się najwyŜszą publiczną instytucją naukową we Francji, pierwszą tego rodzaju instytucją w nowoŜytnej Europie. Jej główną funkcją jest układanie i rewizja słownika jęz. fr.; zob. Nieśmiertelny (Nieśmiertelni). ??? Akademia Goncourtów - fr. stowarzyszenie lit. złoŜone z dziesięciu osób, działające od 1903, którego gł. zadaniem jest doroczny wybór najlepszego dzieła prozatorskiego w jęz. francuskim (przede wszystkim powieści), jakie ??? ukazą się w minionym roku, i ofiarowanie autorowi nagrody (fr. Prix Goncourt) ufundowanej w 1896 testamentem pisarza fr. Edmonda de Goncourt. Akademia Krakowska - pierwotna nazwa Uniwersytetu Jagiellońskiego. Akademia Lubrańskiego - Kolegium Lubrańskiego, szkoła średnia w Poznaniu

zał. w 1519 przez biskupa Jana Lubrańskiego, jedna z pierwszych szkół humanistycznych w Polsce; zamknięta w 1780 przez Komisję Edukacji Narodowej. Accademia Platonica - wł., 'Platońska', Akademia Florencka, szkoła filozoficzna zał. przez Cosima de Medici, działająca w 1459-1521, pragnąca oŜywić tradycje platońskie, stąd nazwa. Akademia smorgońska - Ŝartobliwa nazwa głównego ośrodka tresury niedźwiedzi w Smorgoniach w oszmiańskim powiecie, z którymi obchodzono domy po całej Rzplitej i pokazywano sztuki przy dźwiękach głośnej muzyki; por. wyŜej Akademia (drybińska). Akadema św. Cecylii - zob. (św.) Cecylia. Akademia św. Łukasza - Accademia di San Luca, załoŜona w Rzymie w 1577 z inicjatywy Girolamo Muziano akademia malarstwa i rzeźby (druga po Accademia del Disegno, zał. w 1563 we Florencji), dziś Reale Accademia Romana di San Luca; godłem akademii jest trójkąt równoboczny utworzony z pędzla, dłuta i cyrkla, a dewizą "aequa potestas" łac., 'z równą siłą'. Akademia Umiejętności - w latach 1873-1919 nazwa Polskiej Akademii Umiejętności w Krakowie (1919-1951). Instytucja przejęta przez Polską Akademię Nauk. Wyraz "umiejętność" w znaczeniu 'nauka, wiedza', Ŝywy jeszcze w czasach Oświecenia, w 1873 był juŜ archaizmem. Akademia Wileńska - pierwotna nazwa Uniwersytetu Wileńskiego. Akademia w Rakowie - uczelnia ariańska na wysokim poziomie, dzięki której Raków nazywano "polskimi Atenami", zał. w 1602, zamknięta juŜ w 1638 wskutek reakcji antyreformacyjnej. Akademia Zamojska - uczelnia załoŜona w 1595 w Zamościu przez Jana Zamoyskiego, pośrednia między szkołą średnią i wyŜszą, rywalizująca ze szkołami jezuickimi; zamknięta w 1784 przez rząd austriacki. Galerie Akademii - wł. Gallerie dell'Accademia, najwaŜniejszy zbiór malarstwa weneckiego w gmachu Akademii Sztuk Pięknych w Wenecji, nad Canal Grande. Ne cedat Academia! łac., 'niech Akademia nie ustępuje!', napis umieszczony po 2. wojnie świat. na drewnianym portalu, jednej z sal krakowskiego Collegium Maius, odnowionego wg projektu Karola Estreichera, 1906-84, historyka sztuki, bibliografa, dyrektora muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Akant - stepowo-pustynna roślina azjatycka i śródziemnomorska o wielkich, kolczastych liściach, pierwowzór motywów dekoracyjnych w formie splotu (np.

na kapitelach korynckich i kompozytowych) kwiatu a. liści. Wg legendy akant wyrósł wokół koszyka z kwiatami złoŜonego przez rzeźbiarza gr. Kallimachosa (V-Iv w. pne.) na grobie jego córki, co tak poruszyło wyobraźnię artysty, Ŝe umieścił tę roślinę na głowicy korynckiej, której, wg Witruwiusza, miał być twórcą; z gr. akanthos od akantha 'cierń; oset; kręgosłup ryby'.

Akcjum - przylądek na M. Jońskim, na zach. wybrzeŜu Grecji (Akarnania), u ujścia Zatoki Ambrakijskiej, gdzie w 31 r. pne. Oktawian, późniejszy August, odniósł w bitwie morskiej zwycięstwo nad flotą Antoniusza i Kleopatry. Bitwa, która uczyniła Oktawiana władcą Rzymu, jest zarazem końcową datą republiki rzymskiej. Na pamiątkę zwycięstwa zbudowano na przeciwległym brzegu Akcjum miasto Nikopolis, gdzie August wzniósł świątynię Apollina, na którego cześć odbywano tam co 4 lata igrzyska; gr. Aktion, łac. Actium.

Akerman - Akkerman, od 1944 Białogród nad Dniestrem, port nad limanem Dniestru, o 20 km od M. Czarnego; tur. akkerman 'biały gród'. To błyszczy Dniestr, to weszła lampa Akermanu. (A. Mickiewicz, sonet Stepy Akermańskie, 8.)

Akis - zob. Acis i Galatea.

Akontios i Kidyppe - bohaterowie jednej z najsłynniejszych gr. historii miłosnych, opisanej w dystychach elegijnych przez Kallimacha, ok. 310-ok. 240 pne., w Heroidach Owidiusza i Listach miłosnych Arysteneta (Iv w.). W czasie uroczystości w Delos, w świątyni Artemidy, młody Akontios zakochuje się od pierwszego wejrzenia w pięknej Kidyppe, ciska jej do stóp jabłko, na którym skreślił słowa: "Przysięgam na Artemidę, Ŝe poślubię Akontiosa", które ona czyta, wiąŜąc się w ten sposób, mimowolnie, przysięgą; Kidyppe, zaręczona z innym, choruje, a wyrocznia delficka oznajmia jej ojcu, Ŝe jedynym lekiem dla córki jest ślub z Akontiosem.

Akrizjos - zob. Danae.

Akropol(is) - w staroŜ. Grecji część miasta na wzgórzu, niegdyś warowna, później miejsce kultu; najsławniejsza Akropolis ateńska (w Tebach - Kadmea, w Koryncie - Akrokorynt) na skalistym wzgórzu 157 m npm.; zob. Atena

(Promachos i Lemnia); Erechtejon; Nike; Partenon; Propyleje; gr., 'górne miasto'.

Akrostych - gr. akrostichis, popularny niegdyś rodzaj wiersza, w którym pierwsze litery, sylaby a. wyrazy wersów tworzą wyraz a. szereg wyrazów o sensie panegirycznym, relig. lub, jak w poniŜszym akrostychu Andrzeja Morsztyna (Xvii w.), obraźliwym: (K)iedyć powiedzieć to, na coś zasłuŜył, (P)rzy ludziach trudno, Ŝebym się nie dłuŜył, (I)eśli masz dowcip domyślny i Ŝartki, (E)xorcyzm czytaj po kraju tej kartki.

Aksakówna - Bohaterka przysłowia z Xvii w.: "Nawet Turczyn Aksakówny nie ima" (por. Jąć), Gertruda Aksakówna, osoba brzydka i stara, po upadku Kamieńca wzięta przez Turków w jasyr, została przez nich, mimo jej protestów, czym prędzej odesłana do kraju.

Akta Ziemskie - od końca Xiv w. w Polsce - księgi sądowe sądów ziemskich i grodzkich.

Akteon - gr. Aktaion, mit. gr. syn Autonoe, córki Kadmosa, wychowany przez centaura Chirona na dzielnego myśliwca. W czasie łowów podpatrzył raz Artemidę i jej nimfy w kąpieli, za co rozgniewana bogini zmieniła go w jelenia, a wtedy został rozszarpany przez własne psy. Owidiusz w Metamorfozach, 3, wylicza imiona 37 psów Akteona. Wyliczanie takie, tak jak miejscowości czy bohaterów, jest stałym rekwizytem techniki epickiej. Artemis i Akteon - metopa z fryzu świątyni Hery (V w. pne.) w Selinuncie na Sycylii; muzeum w Palermo. Diana i Akteon - obraz (1559) Tycjana, Londyn, Gal. Bridgewater. Obraz (1635) Rembrandta, Anholt, zamek Salm-Salm. Obraz Tiepola, Wenecja, Akademia.

A kto chce rozkoszy uŜyć - początek starej pieśni wojskowej, którą Władystaw Tarnowski (Ernest Buława, 1836-78) opracował na nowo i wzbogacił motywami powstańczymi (Pieśni Ŝołnierza, 1863). Najsłynniejsze dystychy: A kto chce rozkoszy uŜyć, Niech idzie w wojence słuŜyć! Na wojence tak to ładnie, Kiedy ułan z konia spadnie. [...] Śpij, kolego, a w tym

grobie Niech się Polska przyśni tobie.

Aktor - Za pierwszego aktora, który był zarazem tragediopisarzem i dyrektorem teatru objazdowego, uwaŜa się Greka Tespisa (zob.), który pierwszy wygłaszać miał swoje kwestie indywidualnie, a nie w chórze. Pierwszymi polskimi aktorami-amatorami znanymi z nazwiska byli Ŝacy krakowscy, którzy w 1522 odegrali Sąd Parysa, łac. Iudicium Paridis, J. Lochera. Pierwszy polski stały zespół zawodowy grający publicznie powstał w 1765. Aktor (jak powiadają) mógłby pouczyć plebana - nm. ein Komdiant knnt' einen Pfarrer lehren, z tragedii Faust, cz. I, Noc, Goethego. Aktorowi (mimowi) potomność nie splata wieńców - nm. dem Mimen flicht die Nachwelt keine Krnze, z tragedii Wallenstein, cz. I, Prolog, 41, Fr. Schillera.

Akwilon - zob. Boreasz.

Akwizgran - nm. Aachen, fr. Aix-la-Chapelle, miasto w Nadrenii Płn.-Westfalii (zach. RFN), od I w. kolonia rzymska Aquae Grani (od imienia celt.-germ. boga wojny, Granusa), następnie waŜny ośrodek państwa Franków. Kaplica pałacowa - najstarsza część kościoła katedralnego (Viii-Xix w.), zbudowana ok. 790-805 przez Oda z Metzu na wzór kościoła San Vitale w Rawennie, o randze katedry od 805, najwaŜniejszy istniejący przykład architektury karolińskiej, mimo przebudowy z 983, późniejszych dodatków gotyckich i restauracji z 1881; najbardziej godny uwagi monument Akwizgranu; budowla ośmiokątna otoczona 16-bocznym obejściem, nad którym wzniesiono wysoką emporę z kolumnowymi arkadami. Pierwsza wielka zachowana budowla kamienna w sztuce nm. Skarbiec katedry jest jednym z najznaczniejszych na płn. od Alp; jego najcenniejszym przedmiotem jest relikwiarz Karola Wielkiego ukończ. w 1215.

Al Adha - zob. Wielbłąd(y Mahometa).

Aladyn - Ala ad-Din. słynny bohater "Opowieści o Ala ad-Dinie i zaczarowanej lampie" (zob. Tysiąc i jedna noc), nieposłuszny piętnastolatek, syn ubogiego krawca chińskiego. Złowrogi czarownik mauretański posyła go do podziemnej jaskini, aby mu wyniósł z niej lampę,

ale chłopiec nie chce mu jej dać, a odkrywszy jej magiczną potęgę, staje się bogaczem i poślubia córkę sułtana, księŜniczkę Badr al-Budur (zob.), dla której przy pomocy "sługi lampy" wznosi cudowny pałac. Czarownik w przebraniu wędrownego handlarza wyłudza od Ŝony Aladyna cudowną lampę, ofiarowując "nowe lampy za stare", po czym przenosi pałac wraz z Badr al-Budur do Afryki; Aladyn, posłuŜywszy się zaczarowanym pierścieniem, odnajduje i zabija czarownika, a Ŝonę i pałac przenosi z powrotem do Chin; zob. teŜ Lampa (Aladyna); Pierścień (Aladyna).

Al Araf - arab. 'przegroda', wg Koranu miejsce między Rajem i Piekłem, dla duchów ludzi moralnie obojętnych, ani dobrych, ani złych, takich jak dzieci, wariaci i głupcy a. dla tych, których dobre i złe uczynki się równowaŜą i którzy oczekują tam na ostateczne przyjęcie do Raju; por. Limbus. Al Araaf - poemat (1829) tytułowy drugiego zbiorku poezji Edgara Allana Poe, gdzie poeta opisuje narodziny cudownej, przeczystej gwiazdy; natchnieniem autora było odkrycie przez Tycho de Brahe w 1572 supernowej (w gwiazdozbiorze Kasjopei), którą astronom nazwał Al Araaf.

Alaryk - ok. 370-410, wódz wojsk Wizygockich na słuŜbie cesarza Teodozjusza I Wielkiego, które po jego śmierci (395) zbuntowały się i obwołały Alaryka swoim królem. W szeregu wypraw wojennych spustoszył Trację, Macedonię i Grecję, a od ok. 400 kilkakrotnie najeŜdŜał Italię, w 410 zdobył i splądrował Rzym, po czym pomaszerował na Sycylię i popłynął do Afryki. Burza zniszczyła jego flotę. W czasie odwrotu z Sycylii Alaryk zmarł. Grób w Busento - Wg legendy towarzysze broni pochowali Alaryka wraz ze złupionymi skarbami koło Cosenzy (Kalabria w płd. Italii), w łoŜysku rzeki Busento, kierując jej wody na czas pogrzebu w sztucznie wydrąŜone zakole. Der Grab in Busento - ballada (1820) poety nm. Augusta von Platen, 1796-1835. Alaric ou Rome vaincue - fr., 'A. albo Rzym zwycięŜony', poemat (1654) Georgesa de Scudery.

Alaska - zob. Szaleństwo (Sewarda).

Alastor - gr., duch-mściciel, ścigający zbrodniarza a. podŜegający go do dalszych zbrodni; łac. genius ultor; deus vindex.

Alastor, czyli Duch samotności - poemat (1816, wyd. pol., tł. J. Kasprowicza, 1907) Shelleya.

Al-Azhar - meczet w Kaine (970-72) ze sławną medresą (muzułm. uniwersytetem teol.-prawniczym) załoŜoną w 988, będącą od tego czasu gł. ośrodkiem nauki muzułm.; arab., 'najjaśniejsza', jeden z tytułów Fatimy (zob.).

Alba - folwark pod NieświeŜem, gdzie ksiąŜę Karol Radziwiłł Panie Kochanku załoŜył rodzaj stowarzyszenia zwanego "bandą albeńską", której członkowie nosili specjalny barwny strój ("mundur towarzyski"). Słynęli z hulaszczych, pijackich zebrań i najazdów na sąsiadów.

Albert - dziedziczny wójt Krakowa od 1290, przedstawiciel patrycjatu nm., zwolennik czeskich rządów w mieście, pozornie i na krótko lojalny względem Władysława Łokietka, w 1311 stanął na czele buntu przeciw niemu. Po zgnieceniu buntu przesiedział 5 lat w więzieniu w Opolu; zmarł na wygnaniu w Pradze po 1317. Pieśń o wójcie krakowskim Albercie - poemacik łaciński napisany po 1320 przez nieznanego Polaka a. Czecha. Gdybym wiedział, co się stanie, Byłbym wiernym niezachwianie Polskiemu monarsze. Na cóŜ wyszła wierność słaba, śe pragnąłem mieć od Szwaba Urzędy najstarsze? (w. 85-90; tł. L. Kondratowicz.)

Albertina - Grafische Sammlung Albertina, słynna kolekcja rysunków i grafiki w pałacu Albertina w Wiedniu, powstała w 1793 ze zbiorów księcia sasko-cieszyńskiego Alberta (Albrechta, syna Augusta Iii, króla polskiego), połączonych w 1922 z kolekcją księcia Eugeniusza Sabaudzkiego. UwaŜana za najwszechstronniejszą kolekcję starych mistrzów zebraną kiedykolwiek przez osobę prywatną. M.in. wspaniały zbiór rysunków Drera kupiony w 1769 od cesarza Franciszka Ii.

Albertus - postać z polskiej odmiany commedia dell'arte z końca Xvi w., klecha i bakałarz wiejski wyprawiany na wojnę przez plebana posłusznego uchwale sejmowej, bohater kilku utworów farsowo-satyrycznych, np. Wyprawy plebariskiej (1590), gdzie pleban nabywa dla Albertusa rynsztunek wojenny i starą szkapę na kleparskim targu ze starzyzną w Krakowie, a. "Albertusa z

wojny" (1596), opisującego przygody marszowe owego rycerza-samochwała, niezgrabiasza, tchórza-kurołapa, a po trosze staropolskiego Szwejka. Imię Albertus, zlatynizowany Albert, w dawnej Polsce mylone zazwyczaj z Adalbertem i Albrechtem, którym miał odpowiadać swojski Wojciech (zob.), w tym wypadku oznacza prawdop. właśnie wiejskiego Wojtka.

Alberyk - Albrich, Alberich, mit. germ., król elfów; w "Pieśni o Nibelungach", eposie germ. z Xii8Xiii w., karzeł, któremu Zygfryd porywa czapkę-niewidkę, przydatną w czasie walki z Brunhildą. Zygfryd powierza Alberykowi zdobyty skarb Nibelungów, a po śmierci bohatera Alberyk lojalnie oddaje skarb wdowie. W tetralogii Richarda Wagnera "Pierścień Nibelunga" (1868-76) Alberyk, zręczny i obrzydły gnom, wykuwa ze złota dobytego z dna Renu proroczy pierścień obdarzający wszechmocą. Loki i Wotan wykradają pierścień, ale przekleństwo Alberyka towarzyszy odtąd posiadaczom pierścienia wszędzie; zob. Nibelung; Oberon.

Albi - miasto nad rzeką Tarn w dawnej Langwedocji (płd. Francja); rzymska Civitas Albigensium; w Xii-Xiii w. jeden z gł. ośrodków ruchu albigensów; miejsce urodzenia Henri de Toulouse-Lautreca (1864). Katedra św. Cecylii - główne i najsłynniejsze dzieło katalońsko-płd.-zach. francuskiego gotyku, obronny kościół halowy, rozp. w 1282, potęŜna wieŜa (78 m) w 1485; jedna nawa bez podpór wewnętrznych, z bocznymi kaplicami między przyporami występującymi do wnętrza katedry; bez zewn. łuków odporowych; piękny, późnogotycki portal boczny z 1535, freski szkoły wł. z Xv-Xvi w.; witraŜe z Xiv-Xvi w.; najwspanialszy kościół fr. późnego Xiii w., wyglądający z zewnątrz jak potęŜny, zwarty blok skalny znaczony pionowymi liniami masywnych półfilarów. Albigensi - sekta chrześc. Xii w. w Langwedocji (płd. Francja), nazwana od miasta Albi (choć Tuluza była ich właściwym ośrodkiem), wyróŜniająca się poboŜnością i cnotami w wieku rozwiązłości. OskarŜeni o manicheizm, stali się celem krucjaty ogłoszonej przeciw nim przez papieŜa Innocentego Iii, przeprowadzonej z krańcowym okrucieństwem (1209-13) przez Simona de Monfort, a potem bezlitośnie wytępieni przez inkwizycję.

Albion - staroŜytna, poetycka nazwa Wysp Brytyjskich, potem Anglii lub Szkocji czy nawet tylko Pogórza szkockiego, pochodząca moŜe z celt. alp, ailp 'skała, góra' a. z łac. albus 'biały', od kredowych skał wybrzeŜy Dovru: wg legendy od syna Neptuna. Albiona, olbrzyma, odkrywcy tego kraju, który rządził nim przez 44 lata; wg innej legendy od Albii, najstarszej z 50 córek króla Syrii, które jednocześnie zabiły swoich męŜów w noc poślubną (por. Danaidy) i za karę puszczone na statku na otwarte morze dobiły na

koniec do zachodniej wyspy, i poślubiły półdzikich krajowców. Perfidny Albion - hasło odzwierciedlające rozgoryczenie republikanów fr. z powodu przyłączenia się Anglii do antyfrancuskiego przymierza mocarstw europ. po straceniu Ludwika Xvi dn. 21 I 1793.

Alborada Del Gracioso - hiszp., 'Poranna pieśń trefnisia', impresjonistyczny utwór fortepianowy z cyklu Miroris (fr., 'Zwierciadła', 1905) Maurice Ravela.

Albośmy to jacy tacy - popularna krakowska taneczna pieśń ludowa rozpoczynająca się od słów: Albośmy to jacy tacy, chłopcy krakowiacy, czerwona czapeczka na cal podkóweczka i biała sukmana, danaŜ moja, dana! (1-6.)

Albrecht Hohenzolern - (wym. hoencollern), 1490-1568, ostatni wielki mistrz krzyŜacki. W 1525 przeprowadził sekularyzację zakonu i złoŜył 10 kwietnia w Krakowie hołd Zygmuntowi Staremu jako dziedziczny ksiąŜę lenny Prus. Rozwijał działalność wydawniczą takŜe w jęz. polskim; załoŜył w 1544 uniwersytet królewiecki; zob. teŜ Hołd (pruski).

Alcala - arab. al kala 'twierdza'. Calle de Alcala - główna ulica Madrytu. Alcala de Henares - miasto w środk. Hiszpanii nad rzeką Henares, miejsce urodzenia (1547) Cervantesa.

Alcazaba - (wym. alkafaba) nazwa twierdz, cytadel mauretańskich w miastach płd. Hiszpanii (Almeria, Malaga).

Alchwarizmi - al-Khwarizmi, al-Chorezmi, Muhammed ibn Musa, matematyk i astronom arabski, z pochodzenia Uzbek, na dworze kalifa al-Ma'muna w Bagdadzie ok. 820; autor licznych prac naukowych. Znaczna część wiedzy matematycznej śrdw. Europy pochodzi z łac. przekładów jego dzieł, które przyczyniły się równieŜ do upowszechnienia cyfr hinduskich, zwanych później arabskimi.

Algebra - Wyraz pochodzić ma od tytułu jego traktatu o równaniach: (Hisab al-dŜabr wa'l-mukabala) arab., 'Podręcznik algebry', dosł. 'o odtwarzaniu i przeciwstawianiu'. Algorytm - Wyraz pochodzić ma od imienia Alchwarizmi.

Alcyna - siostra Morgany i uosobienie rozkoszy zmysłowych w Orlando innamorato (1506) Boiarda i Orlandzie szalonym (1532) Ariosta, gdzie panuje, jak Kirke, na wyspie zapomnienia, pełnej niesamowitych czarów; por. Armida. Alcina - opera (1736) G.F. Handla.

Aldebaran - czerwonopomarańczowa podwójna gwiazda najjaśniejsza w konstelacji Byka, jedna z najbliŜszych gwiazd, widoczna w Polsce jesienią i zimą. Z arab. al-dabaran od dabar 'iść za kimś', bo gwiazda postępuje za Plejadami.

Aldobrandyńskie Wesele - zob. Wesele (Aldobrandyńskie).

Aldona Anna - 1309 a. 1310-39. Aldonę, królową polską, córkę księcia litewskiego Giedymina, od 1325 Ŝonę Kazimierza Wielkiego, ochrzczono po przyjeździe do Polski jako Annę (Hannę). Imienia Aldona nie uŜywano do czasu romantycznej mody na imiona pogańskie; por. imię bohaterki "Konrada Wallenroda" Mickiewicza.

Aldrin - Edwin E. (wym. o:ldrin), ur. 1930, kosmonauta amer., pułkownik lotnictwa, drugi człowiek na KsięŜycu, wylądował na powierzchni "Morza" Spokoju, dn. 21 Vii 1969; zob. Armstrong N.A. Piękny widok... wspaniałe pustkowie - ang. Beautifull view... magnificent desolation, pierwsze słowa Aldrina po wylądowaniu na KsięŜycu.

Aldyny - wydania klasyków gr. i rz. drukowanych w Wenecji i in. miastach przez humanistę wł. Aldo Manuzio (Aldus Manutius, 1450-1515) i jego rodzinę od 1490 do 1597. Wygodny format ksiąŜek (mała ósemka) i naukowa staranność edytorska spopularyzowały je w Europie. Nazwa od imienia

wydawcy.

Alegoria - wyraŜenie (w mowie, piśmie a. sztuce) prawd a. uogólnień o ludzkim postępowaniu a. doświadczeniu za pomocą symbolicznych, fikcyjnych postaci i działań, zwł. bajek, przypowieści. Parabel nm., 'Parabola', wiersz (1868) Friedricha Rckerta, mimo tytułu nie jest parabolą, lecz wzorowym przykładem alegorii. Mowa w niej o podróŜniku wędrującym pieszo i trzymającym wielbłąda za uzdę. Złośliwe zwierzę wpada we wściekłość, podróŜny ucieka i napotyka głęboką studnię, a widząc, Ŝe zwierzę go goni, wskakuje do studni. Nie spada jednak w głąb, bo chwycił się krzaka jeŜynowego, wyrastającego ze ściany studziennego szybu. Trzymając się mocno krzaka spogląda w górę i widzi tuŜ nad sobą pysk rozwścieczonego wielbląda; wtedy patrzy na dno: tam ujrzał smoka rozdziawiającego głodną paszczę. PrzeraŜony tym wszystkim zagląda tam, gdzie korzenie krzaka trzymają się ściany, i dostrzega dwie myszy, czarną i białą, które na przemian podgryzają owe korzenie. Zrozpaczony podróŜny daremnie rozgląda się za ratunkiem. Nagle dostrzega na gałązkach krzaka dojrzałe jeŜyny; nie mogąc powstrzymać oskomy, sięga po owoce i zjada z apetytem jeden za drugim, aŜ wreszcie zapomina o strachu i swej rozpaczliwej sytuacji. Zapytasz, czytelniku: "KtóŜ to jest ten głupiec, któremu tak łatwo wywietrzała z głowy myśl o jego połoŜeniu?" Wiedz zatem, przyjacielu, Ŝe tym człowiekiem jesteś ty sam; smok na dnie studni to ziejąca otchłań śmierci; wielbłąd groŜący z góry - to zgryzoty i niedole Ŝycia, ty zaś musisz, w zawieszeniu między Ŝyciem a śmiercią, chwytać się co sił zielonego drzewa świata; obie myszy, czarna i biała, które na przemian podgryzają korzenie krzewu, to noc i dzień. Ciebie zaś tak pociąga urok owoców Ŝycia, Ŝe zapominasz o wszystkich okropnościach, chcąc tylko zerwać i popróbować moŜliwie jak najwięcej słodkich jeŜyn.

Aleja - Aleja Szucha symbol zbrodni hitlerowskich popełnianych w czasie 2. wojny świat. w Warszawie, ulica w śródmieściu, nazwana imieniem Jana Chrystiana Schucha, 1752-1813, architekta i ogrodnika pol. (obecnie Aleja I Armii W.P.), przy której mieściła się siedziba gestapo. Aleja w Middelharnis (1689) najsłynniejszy krajobraz pejzaŜysty hol. Meinderta Hobbemy, Londyn, Nat. Gall.

Aleksander - najsłynniejsze imię greckie wsławione przez Aleksandra Macedońskiego, noszone przez papieŜy, carów, królów Szkocji. Zdrobnienie Sandy oznacza w jęz. ang. (Ŝart.) Szkota, podobnie jak Paddy (Patrick) Irlandczyka, a Taffy (Dawid) Walijczyka. Aleksandros, gr., 'obrońca, pomocnik ludzi', zdrobn. pol. Olek; wł. Alessandro, Sandro; ros. Aleksandr, Sasza; łac. skr. Alexis, Alexius; pol. Aleksy; ros. Aleksjej; węg. Sandor

(wym. szandor), tur. Iskandar, Iskender; szkoc. skr. Alastair, Alister. Popularność tego imienia w Polsce ustaje po powstaniu styczniowym: ludność unika imienia cara. Aleksander - zob. Parys.

Św. Aleksander Newski - 1220-63, ksiąŜę nowogrodzki od 1236, wielki ksiąŜę włodzimierski od 1252, syn Jarosława Wsiewołodowicza włodzimierskiego, ros. bohater narodowy, święty prawosławny. Przydomek zawdzięcza świetnemu zwycięstwu, odniesionemu 1240 nad Newą w bitwie ze Szwedami pod wodzą potęŜnego, Birgera Jarla. W 2 lata później pokonał rycerzy zakonu inflanckiego na lodzie pokrywającym jezioro Pejpus. Aleksander Newski - kantata (1938) Prokofiewa, uŜyta jako muzyka do słynnego filmu (1938) Siergieja Eisensteina pod tymŜe tytułem, z Nikołajem Czerkasowem w roli gł.

Aleksander Wielki (Macedoński) - syn Filipa Ii Macedońskiego i Olimpiady, ur. 356 pne. w Pelli, wychowanek Arystotelesa, król macedoński od 336. Wymógł na państwach gr. obranie go naczelnym wodzem wyprawy na Persję, rzekomo dla wyzwolenia miast gr. w Azji Mniejszej, a w istocie dla zdobycia całego cywilizowanego Wschodu. W 334 przekroczył Hellespont, pokonał nad rzeką Granikiem satrapów małoazjatyckich, zdobył Gordion, stolicę Frygii, w 333 pobił Dariusza Iii pod Issos; zdobył po 7 miesiącach oblęŜenia Tyr. Zajął Egipt; załoŜył w 332 Aleksandrię, dotarł do słynnej świątyni i wyroczni boga Ammona w oazie Siwa, gdzie kapłani powitali go jako boga (za którego się odtąd uwaŜał). Zwycięstwo w bitwie między Arbelą i Gaugamelą w Mezopotamii (331) zdecydowało o upadku państwa perskiego. Aleksander zajmuje Babilon, Suzę, puszcza z dymem Persepolis, w 329-327 zdobywa wsch. Iran (obecny Afganistan), w 326 dociera do rzeki Indus. Rezygnuje z dalszych zdobyczy pod naciskiem swego wojska. W czasie odwrotu umiera w Babilonie w 323 w wieku 32 lat. Aleksander nie był Grekiem, ale Macedończykiem; jego ambicją było przewyŜszyć wielkiego ojca; był wychowany na Homerze (zob. niŜej), który zaszczepił mu ideał bohatera szukającego chwały w walce, "w Ŝyciu krótkim, lecz pełnym sławy", na wzór Achillesa, a radości w namiętnych przyjaźniach i hucznych biesiadach. Był wyjątkowo odwaŜny, brał osobiście udział w bitwach, a przy tym był genialnym wodzem, mówcą i przywódcą ludzi. Jako władca imperium perskiego Ŝył z iście wschodnim przepychem i wspaniałością budzącą niezadowolenie jego macedońskich przyjaciół, choć naturalną dla Persów; daremnie usiłował zbratać i zrównać arystokrację zwycięzców i zwycięŜonych. Poślubił Roksanę, córkę sogdiańskiego księcia, a następnie Statirę, córkę Dariusza. Mimo siły charakteru i opanowania wybuchał niekiedy przeraŜająco gwałtownym gniewem, nie oszczędzając Ŝycia nawet najserdeczniejszych przyjaciół, takich jak Kallistenes, Klejtos, Filotas,

Parmenion; zob. teŜ Dariusz Iii Kodomanus; Dhu'lkamain; Falanga (maced.); Owca (Rzeźnik). Aleksander i Anaksarchos - W czasie wyprawy do Indii towarzyszył Aleksandrowi filozof Anaksarchos z Abdery, uczeń Demokryta; gdy raz opowiadał królowi o nieskończonej liczbie istniejących światów, ten rozpłakał się, a zapytany o przyczynę łez, wyjaśnił: "CzyŜ nie jest to godne Ŝałości, Ŝe gdy liczba światów jest nieskończona, nie zostaliśmy jeszcze władcami jednego?" To miał na myśli Juwenal, pisząc w swoich "Satyrach", 10, 168: "Jeden glob nie wystarcza młodzieńcowi z Pelli", łac. unus Pellaeo iuveni non sufficit orbis. Aleksander, Apelles i Kampaspe - Król czcił i wielbił swego nadwornego malarza, wielkiego Apellesa; powiadał: "Jest tylko dwóch Aleksandrów - syn Filipa i niezrównany portret bohatera, pędzla Apellesa"; nie pozwalał się teŜ portretować nikomu innemu. Gdy piękna nałoŜnica króla, Kampaspe, pozowała Apellesowi do obrazu Afrodyty Anadyomene, malarz zakochał się w niej, a król, zauwaŜywszy to, ofiarował mu ją. Historia ta jest tematem komedii prozą "Alexander and Campaspe" (1584) Johna Lyly. Aleksander i bieg olimpijski - Kiedy przyjaciele pytali Aleksandra, który biegał bardzo szybko, czy wziąłby udział w biegach olimpijskich, odrzekł: "Owszem, ale pod warunkiem, Ŝe do wyścigu ze mną stawać będą tylko synowie królewscy." Aleksander i brody - Ironia losu sprawiła, Ŝe Aleksander najtrwalej moŜe zapisał się w Ŝyciu następnych pokoleń tym, Ŝe wprowadził do Europy obyczaj golenia brody, którą w czasie walki wręcz łatwo pochwycić mogła krzepka dłoń nieprzyjaciela. Aleksander i Bucefał - Gdy Filipowi Ii zaproponowano kupno ogiera tesalskiego, Bucefała (gr. Boukephalos, dosł. 'bykogłowy'), a Filip odmówił z przyczyny nieokiełznania i dzikości konia, 18-letni Aleksander dosiadł go i ujarzmił, a gdy zsiadł, Filip rzekł mu: "Synu, szukaj równego ci królestwa, bo Macedonia dla ciebie za ciasna." Był to ulubiony koń Aleksandra, który śmierć jego w bitwie z Porosem w 326 zniósł bardzo cięŜko; załoŜył nad Hydaspesem miasto i nazwał je Bukefalia; zob. teŜ Apelles (Bucefał i Aleksander). Aleksander i Diogenes - zob. Diogenes. Aleksander i Filip z Akarnanii - Gdy Aleksander cięŜko zachorował, lekarze, straciwszy nadzieję uratowania go, nie śmieli go leczyć, aby po jego zgonie móc zachować głowy na karku. Jedynie wielki przyjaciel króla, Filip z Akamanii, lekarz, odwaŜył się przyjść mu z pomocą i przygotować lek. Wtedy Parmenion (zob. niŜej) posłał Aleksandrowi z obozu pismo, w którym ostrzegał go przed Filipem, przekupionym jakoby przez Dariusza obietnicą małŜeństwa z jego córką i zamierzającym Aleksandra otruć. Król nie pokazał listu nikomu, a gdy Filip nadszedł z lekarstwem w kielichu, podał mu to pismo do przeczytania, a sam w tym czasie popijał lek bez lęku.

Była to dramatyczna i zdumiewająca scena, gdy jeden pił, a drugi czytał, a wreszcie obaj popatrzyli sobie w oczy. Aleksander i Homer - Kiedy Aleksander wylądował w Azji pod Troją, uczynił libację - ofiarę z wina - bohaterom "Iliady" Homera i zgodnie ze starym zwyczajem wziął udział nago, wraz z przyjaciółmi jako współzawodnikami; w biegu ku czci herosów. O Achillesie powiedział wtedy, Ŝe błogosławiony to mąŜ, który w Ŝyciu znalazł wiernego przyjaciela, Patrokla, a po śmierci wielkiego piewcę swojej sławy, Homera. W najkosztowniejszym ze zdobytych skarbów Dariusza - kasetce na pachnidła - umieścił otrzymany od Arystotelesa egzemplarz "Iliady" (zwany odtąd "egzemplarzem z kasetki"), którą uwaŜał za "codzienny pokarm swej dzielności wojennej". Aleksander i Kallistenes - Kallistenes z Olintu, krewniak Arystotelesa, towarzyszył królowi w wyprawie na Wschód w roli korespondenta wojennego; w swoich sprawozdaniach wysyłanych do Grecji przedstawiał króla jako wybrańca bogów i cudotwórcę; kiedy jednak Aleksander, zostawszy władcą Persji, wymagał od Greków i Macedończyków czołobitności i wschodnich ceremoniałów, Kallistenes, który wypowiadał się o tym z przekąsem, wypadł z łaski i został wtrącony do więzienia, gdzie zmarł. Aleksander i Parmenion - Gdy przybyli do Aleksandra wysłani przez Dariusza przyjaciele jego i wręczając mu pismo króla prosili, by zatrzymał w swych rękach wielki obszar leŜący na zachód od Eufratu, zaprzestał wojny i stał się jego sprzymierzeńcem, Pamienion, jeden z przywódców macedońskich, oświadczył, Ŝe on, gdyby był Aleksandrem, przyjąłby tę propozycję. Na to król: "Owszem, i ja bym przyjął, gdybym był Parmenionem." I dodał jeszcze: "Na niebie nie ma miejsca dla dwóch słońc, a na ziemi dla dwóch władców." Aleksander i Poros - Gdy Aleksander w Indiach, przekroczywszy rzekę Indus, pokonał w 326 armię króla Porosa i wziął go do niewoli, zapytał go pełen podziwu dla jego dzielności, postawy i urody - jak ma z nim postąpić; Poros odparł: "Po królewsku." Aleksander i Pytia - Przed wyruszeniem na Persję król wybrał się do Delf, aby zasięgnąć rady wyroczni, ale tego dnia była ona nieczynna; udał się jednak na poszukiwanie Pytii i mimo jej protestów zaprowadził ją siłą do świątyni. "Synu - rzekła kapłanka - nie ma na ciebie rady." "Dość - zawołał Aleksander - to mi starczy za wyrocznię!" Aleksander i rozbójnik - Gdy przyprowadzono do króla pochwyconego pirata Diomedesa, Aleksander zapytał go, jak śmie uprawiać rozbój na morzu. "A jak ty śmiesz go uprawiać na lądzie? - brzmiała odpowiedź. - Nazywają mnie piratem, bo mam jedną galerę; ciebie zaś, który pustoszysz świat wielkimi armiami, zwą królem." Aleksandrowi rozumowanie to tak przypadło do gustu, Ŝe uczynił Diomedesa księciem i sędzią; legenda z "Gesta Romanorum", 146. Aleksander i Tais - Po zdobyciu Persepolis Aleksander kazał je spalić wraz z pałacami królewskimi, aby przypieczętować tym kres dynastii

Achemenidów; powiadano, Ŝe rozkaz ten wydał po pijanemu, w czasie uczty, na prośbę równieŜ pijanej kurtyzany ateńskiej Tais. Aleksander i Talestris - zob. Talestris. Aleksander i zasłonięte ucho - Gdy zapytano króla, dlaczego rozsądzając sprawy gardłowe, zakrywa dłonią jedno ucho w czasie przemówienia oskarŜyciela, odrzekł: "Chcę zachować jedno ucho wolne od uprzedzeń dla wysłuchania oskarŜonego." Aleksander na rzece Hydaspes - w Indiach, wezbranej przez burzę, przeprawiając się w bród z oddziałem wojska, aby napaść na obóz króla Porosa, miał wykrzyknąć: "O Ateńczycy, czy uwierzylibyście, na jakie się naraŜam niebezpieczeństwa dla zdobycia u was sławy!" Apelles, Bucefał i Aleksander - zob. Apelles. Dhul Karnain - arab., 'Dwurogi', nazwa, pod którą Aleksander Wielki, arab. Iskandar ar-Rumi, występuje w Koranie, 18, 83-98, i wznosi mur przeciw atakom Goga i Magoga (zob.). Znaczenie jej tłumaczą rozmaicie, np. Ŝe określa Aleksandra jako władcę dwóch stron świata: Wschodu i Zachodu. Nadzieja - Przed wyruszeniem na Persję Aleksander rozdał i zapisał niemal wszystkie dobra królewskie przyjaciołom; wtedy Perdykkas, wybitny wódz Filipa Ii i Aleksandra, zapytał króla, co zatrzyma dla siebie. Ten odpowiedział: "Nadzieję". Nic nie zostanie do zdobycia dla mnie - mruknął młodziutki Aleksander, gdy doniesiono mu o licznych zwycięstwach jego ojca, Filipa Ii. Nie chcę kradzionego zwycięstwa - rzekł Aleksander, gdy radzono mu zaskoczyć wojojsko perskie nagłym atakiem w nocy. Rzeźnik nie boi się... - zob. Owca. Węzeł gordyjski - zob. Węzeł (gordyjski). Biografowie greccy: Diodor Sycylijczyk (I w. pne.), Biblioteka historyczna, ks. 17; Plutarch, śywoty sławnych męŜów (Aleksander Wielki); Anabuza Aleksandra zob. Anabaza 2; rzymscy: Kurcjusz Rufus (I w.), De rebus gestis Alexandri. Historia Aleksandra Wielkiego - najsłynniejsza z aleksandreid (powieści a. poematów ujmujących dzieje Aleksandra jako szereg czarodziejskich i fantastycznych czynów i przygód), napisana w Egipcie po grecku, przypisywana błędnie Kallistenesowi z Olintu, 360-327 pne., pochodząca z Iii w. ne., przełoŜona na łacinę w X w. Tłumaczona na wiele języków, rozpowszechniła się na Bliskim Wschodzie i w całej Europie; powodzenie jej stworzyło śrdw. legendę Aleksandra w setkach przeróbek i wariantów; przekład polski z 1510 nie opublikowany; inny, anonimowy, wyd. 1550 w

Aleksy.F. francuskiego. lecz po cóŜ (zaraz) łamać krzesła? . a uŜyty świadomie jako metrum odpowiednie do epopei w "Powieści o Aleksandrze". Vie de saint Alexis. 50 partytur. (T. Zob. Xviii w. oparta na wczesnohellenistycznym obrazie. no zaczem Ŝe stulja łomat?. moŜe pędzla Filoksenosa z Eretru.). Juliana Tuwima. 1.tragedia (1665) Racine'a. 12-zgłoskowy jambiczny z akcentem na zgłosce szóstej i średniówką po niej. Pinakoteka. 1040.obraz Jana Brueghela zwanego Aksamitnym. przypisywany kanonikowi z Rouen.. Alexander's Feast or the Power of Music .oratorium (1736) G.ros.obraz (1565-70) Paola Veronese. jeden z najstarszych pomników jęz. aby wrócić przed bramę domu ojcowskiego i tam Ŝebrać nie poznany. Alexandre le Grand .obraz (1529) Albrechta Altdorfera. zastosowany po raz pierwszy w chanson de geste: Pielgrzymka Karola Wielkiego do Jerozolimy (prawdop. ulubiony obraz Napoleona I.in. Mus.. Gall. Aleksandryn . Cimarosa (1781). Cherubini (1784).melodramat (1727) Pietra Metastasia.mozaika odkryta w 1831 w Pompei w tzw. przed śmiercią spisuje na . Monachium. Xii w. zob. Powieść (o Aleksandrze). porzuca w noc poślubną Ŝonę i ojczyznę. Rozbójnik wieś zrabował. do którego jako libretta napisano ok. Bitwa Aleksandra . na pal wbity ginie. poemat w 125 strofach po 5 dziesięciozgłoskowych wersów asonansowych. patron Ŝebraków i włóczęgów. Thibault de Vernon. Aleksander i rodzina Dariusza .Krakowie.jeden z popularniejszych świętych na Wschodzie. Neapol. z komedii Rewizor. Gluck (1745). z ok. Bitwa pod Arbelą . Ŝył w V w. w Edessie (Syria). K. Powieść (o Aleksandrze). nieznanego autora. Londyn.fr. 63-64. Domu Fauna.francuski wiersz klasyczny. Św. Aleksander świat złupił i wielkim stąd słynie. tł. m.) Aleksander Macedoński był (niewątpliwie) bohaterem. Ŝyje w poboŜnej biedzie w syryjskiej Edessie przez 17 lat. syn zamoŜnego patrycjusza rzymskiego. Węgierski. śywot św. Aleksego . St. Alessandro nelle Indie . wznawiany aŜ do poł. jeden z najpopularniejszych w Xviii w. Naz. Hndla. Aleksy . 1 (1836) Gogola. stąd nazwa. Bitwa Aleksandra Wielkiego z Dariuszem Iii pod Issos . Nat. Do "Monitora" Bohomolca. Aleksandr Makiedonskij gieroj. Historia o Ŝywocie i sprawach znamienitych Aleksandra Wielkiego.

Pan.1030-1109. Legenda o św. Aleksym . ale przez swój romans . bóg rzeki. Cztę w jednych księgach o niem: Kto chce słuchać. Alfa Centaura . alembicum 'destylator' z arab. przez nieznanego autora. król Leonu i Kastylii. w Polsce niewidoczną.Pierwsza i ostatnia litera alfabetu greckiego. jest gwiazdą najbliŜszą Słońca. wszedł do literatury nie przez klęskę. Alfejos. Alfons Viii Szlachetny .potrójny układ gwiazd konstelacji Centaura. wraz z Cydem i królem Rodrygiem naleŜy do głównych bohaterów epopei hiszpańskiej.gr. wg Proroctwa Izajasza. gr.. w staroŜytności część koryta rzeki biegła pod ziemią. opartego na łac. w mit. gdzie zamieniła się w źródło. król Kastylii. Proxima Centauri. Alembik . Alfons Vi . polskiego. 22. śywot jednego świętego. dziś Rufta. zob." Alfejos . do alkoholu. 7-10.dawny aparat destylacyjny. ze śrdw. aŜ uciekla pod ziemię i pod dnem morza przedostała się na wyspę Ortygię. Sant' Alessio.1155-1214. początek i koniec. którą poniósł od Maurów pod Alarcos w 1195. ani nawet nie dzięki załoŜeniu pierwszego uniwersytetu w Hiszpanii. Źródło (Aretuzy). 4: "Ja. przepływająca przez Arkadię i Elidę. wersjach "śywota". ani przez wspaniałe zwycięstwo nad nimi pod Navas de Tolosa w 1212. pierw. jestem pierwszy i ostatni. łac. zakochany w nimfie Aretuzie ścigał ją tak długo. Alfa i Omega . zdobywca Toleda na Maurach (1085). al-anbik.. z gr.wersja polska. z których jedna. zwł. Alpheios. kopia wcześniejszego przekładu wierszem. największa rzeka Peloponezu. niewzruszony autorytet. wszystko od A do Z. Jeden z najdawniejszych zabytków jęz. 8. sporządzona w Xv w. i nm.pergaminie historię swego Ŝycia. 41. dających najobfitszy materiał legendzie. 1. a po zgonie znaczonym cudami zostaje rozpoznany juŜ jako święty. wódka przepalanka. przen. w Biblii o Istocie Boskiej (Apok. 13). por. CoŜ milował Boga swego. liczącego 241 wersów. ja powiem.

mógłby otrzymać nieco poŜytecznych wskazówek. będące rewizją tablic Ptolemeusza. z arab. Raquel . zdobywca Kadyksu (1262). zwane teŜ Toledańskimi. 1888) Franza Grillparzera.hiszp. Garcia de la Huerta. Die Jdin aus Toledo. Niezbyt fortunny jako polityk. Kopernik "istnym monstrum".1221-84. Komplikacje geocentrycznego układu planetarnego w Ptolemeuszowskim systemie idealnych kól. Alfons X Mądry . utworzył kolegium uczonych tłumaczy arabskich dzieł astronomicznych. których zgromadził w Toledo. historycznych i prawniczych na łacinę oraz Biblii na hiszp. Ten obraz świata nazwał w Xvi w. córki Henryka Ii. astron. epicykli. Algorytm . sztuka (1778) V. przyczynił się do rozwoju Ŝycia kulturalnego.tragedia (1837. beta konstelacji Perseu Sza (w Głowie Meduzy). Algol . jesienią i zimą. 'Rachela'. ułoŜyło planetarne "Tablice Alfonsyńskie" (1252). Al-HadŜar Al Aswad .z piękną śydówką Rachelą.nm.nm. król Kastylii. Alehwarizmi." Algebra . Spanische Ballade. w Polsce widoczna latem.. powieść (1955) Liona Feuchtwangera. ale juŜ w Xiii w. król Alfons X Mądry powiedział o nim: "Gdyby Bóg poradził się mnie przy budowie świata. deferensów i ekwansów. . popierał naukę i sztukę. Ballada hiszpańska . śydówka z Toledo . Angielki Leonory.pierwsza znana zmienna gwiazda zaćmieniowa. rosły szybciej niŜ jego dokładność.zob. zob. jednostajnego ruchu. Alchwarizmi. al-ghul 'demon bezczeszczący groby'. zasłaniana na krótko przez ciemnego satelitę co 2 dni i 9 godz. Ghul.). Z jego inicjatywy 50 astronomów.zob.A.zob. Czarny (Kamień). zob. wyst.. budował szkoły. w której ramiona pchnęła go oziębłość jego Ŝony. Księga (Księgi wiedzy.

rodzaju betonu z ziemi. dawn. arcydzieło budownictwa mauretańskiego. część zburzył Karol V. zespół ulegał potem licznym przebudowom.. wino alkońskie. Alice in Wonderland. po czym zabija całą bandę. Alikant . wapna i gruzu. od Alicante. hiszpańskie wino czerwone słodkocierpkie. rozbójników otwiera drzwi tajemnej jaskini przy pomocy magicznych słów: "Sezamie. miasta w płd. o architekturze wnętrz pełnej fantazji. 1865.bohater Opowieści o Ali Babie. który wydał je pod pseudonimem Lewis Carroll. ale zamknięty w jaskini nie moŜe sobie przypomnieć magicznego hasła i zostaje poćwiartowany przez rozbójników. napisanych przez C. Ali Baba .zob. od 12 marmurowych lwów wokół fontanny) z Salą Trybunału. herszt próbuje róŜnymi sposobami odnaleźć nieproszonego wspólnika. a w niej Salą Ambasadorów. lekkości i olśniewającego bogactwa dekoracji. z arab. Liddella. tj. Tysiąc: i jedna noc). 1871. ale wierna niewolnica Ali Baby.2 zespoły sal: Dziedziniec Mirtów z wieŜą Comares. . otwórz się!". zalewając zbójców wrzącą oliwą. ubogi drwal. Dodgsona. Jego zamoŜny brat Kasim wykrywa tajemnicę Ali Baby. a wreszcie przebija chandŜarem hetszta przebranego za kupca.gł. L. Hiszpanii. i "Po drugiej stronie lustra".Alhambra . po odejściu rozbójników powtarza te wyrazy.warowny zespół pałacowy na szczycie wzgórza w Grenadzie (Hiszpania).G. por. część zniszczyło trzęsienie ziemi. czterdziestu rozbójnikach i niewolnicy MardŜanie (zob. Gdy brat pochował zwłoki Kasima. rozbudowywany w ciągu Xiv w. Generalife. i Dziedziniec Lwów (tzw. Prototypem Alicji była Alicja Liddell. dziekana Christ Church (Oxford 1855-91) i współautora słynnego Słownika greckiego Liddella i Scotta (1843). Alicja . Obie ksiąŜki przedstawiają najdziwniejsze przygody senne małej dziewczynki Alicji.alakant.-wsch. al hamra 'czerwony' od barwy murów zbudowanych z tapii. przez królów dynastii Nasrydów. Through the Looking-glass. matematyka oksfordzkiego. Dwóch Sióstr i Abenceragów. jak herszt bandy. Eleonora Akwitańska. wzniesiony w Xiii w. MardŜana. przeŜyte w cudownych krajach na dnie króliczej nory i po drugiej stronie lustra. rzymskiego Lucentum. ukrytą w skórzanych buklakach. zdobywa dostęp do skarbów i staje się bogaczem. dostrzega z ukrycia. córka H. Alienor D'Aquitaine . przechytrza go za kaŜdym razem. ang. bohaterka nasłynniejszych w świecie anglosaskim ksiąŜek dla dzieci "Alicja w krainie czarów". alkant. do dziś dotrwała głównie puścizna Xiv w. .

Xvi-Xviii w. Alkestis . wreszcie pałac królów Aragonii. Czerwony jak alkiermes . Alkazar . 1030-81 rozbudowany przez nich. Alkiermes .Aliteracja . w czasie szturmu Saragossy przez wojska Napoleona I mocno uszkodzony: wewnątrz mały. w Segowii z Xi. Castillo de la Aljaferia. Lecz młodość . najsłynniejsze: w Sewilli z Xii-Xv. z łac. (J. miejsce akcji opery "Trubadur" Verdiego. castellum 'twierdza'. Xv.owad czerwiec.zob. Wielbłąd(y) Mahometa.o! ta.. Xiv. Beniowski. kopułowy meczet z Xi w. Słowacki. w Toledo z Xiii. al kasr 'zamek' od łac.zob. alchaferija). w 864 przez Maurów. w Badajoz (ruiny. z arab. w Saragossie (płn. Hiszpania). Al-Kaswa . mogący jakoby rozpuścić kaŜdą substancję. olejek a.dawne wyraŜenie przysłowiowe. wyraz pseudoarabski. Alkahest .. alcazar 'zamek ksiąŜęcy' kasztel rufowy statku' z arab. 161-63: samogłoska o (ą). wieŜa Torre de Espantaperros).(wym.. Xviii. 2. wewnątrz) kilku wyrazów. Aljaferia . Xix w.w poezji i prozie powtarzanie się jakiejś głoski na początku (a. hiszp. barwnik czerwony z owadów czerwców a.. szaleństwu i melancholii. po połączeniu z Kastylią .-wsch. przeciw przypadłościom sercowym. . pomimo dewotek.mityczny "uniwersalny rozpuszczalnik" alchemików. Ta jest najlepszą obroną dziewicom.. w. ad litterum 'do litery'. z soku jagód fitolakki. Xix w. proszek z owadów czerwców i licznych innych składników. al-kirmiz.warowny pałac mauretański w Hiszpanii.Siedziba inkwizycji. ukuty przez Paracelsa. zamek zbud. stosowany dawniej na wzmocnienie. To jest kochanków młodość. Admet. dawn. dla efektu art. później klasztor chrześc.

gr. 'dawać jabłka Alkinoosowi'. słuŜący w dawnych dworach za sypialnię a. 7-12. izdebka kobieca w domu wiejskim. Alkmena . Alcinoo poma dare . gr. Ŝona Keyksa. por. która namówiła męŜa na tę wyprawę.). 7). arker. mąŜ Arete. unosząc z sobą ślubne dary Harmonii. Alkmeon . aluzja do opowieści Odyseusza. arcus 'łuk'. izba w takim naroŜniku. dowiedział się. Siedem) wymógł na niedorosłym synu zemstę na zdradzieckiej Eryfili.. mit.zob. długa.mit. rzekomych potomków Heraklesa. a ścigany przez mściwe erynie błąkał się po wielu krajach. Powracając z następnej wyprawy. zob. Alkinoos . Mizar. córka tessalskiego króla wiatrów Eola.tj. który przyjął gościnnie wyrzuconego przez morze na brzeg rozbitka Odyseusza i kazał go odwieźć do domu. którego spłodziła z Zeusem. przybrawszy postać jej męŜa. nazywali się wzajem Zeusem i Herą. jego w nurka. Dzień (Dni zimorodków). Alkowa.dawn.gr. . matka Ifiklesa i Heraklesa. Alkyone. za co bogowie zmienili ich w ptaki: ją w zimorodka. z czes. syn Amfiaraosa i Eryfili. juŜ jako jej przywódca. izbę panieńską. samowary do Tuły. mądry król Feaków. Alkor . mit. wysunięty. ojciec pięciu synów i córki Nauzykai. wyprawy Epigonów przeciw Tebom. właścicielowi pięknych sadów (Odyseja. a więc i Dorów. wieźć sowy do Aten.i zabił ją. Homer. węgiel do Newcastle. 6-13. nm. boczny pokoik. dawać Ŝabom pić. ściągające na posiadaczy zgubę. Historia opowiedziana Alkinoosowi . ludu Ŝeglarzy na wyspie Scheria (dziś Korkyra a. Alkmene. Ojciec jego przed śmiercią w nieszczęsnej wyprawie Siedmiu przeciw Tebom (zob. Erker z łac. Ŝe matka nakłoniła go do udziału w ekspedycji przekupiona tym razem peplosem (szatą) Harmonii . Zwana matką Heraklidów. Alkione . Odyseja. np.mit. zawiła. czworoboczny naroŜnik budynku kryty osobnym dachem. gr. teŜ Acheloos. kiedy odwiedził ją. gr.gr.Alkierz . dumni ze swego szczęścia małŜeńskiego. zob. jedno z licznych przysłowiowych określeń czynności bezuŜytecznej.łac. Korfu?). wnuk Posejdona. tzw. przekupiona naszyjnikiem Harmonii (zob. Ŝona Amfitriona.

Enfants de la Patrie .. 1. wg muzułm. z hebr. dzieci ojczyzny!'. przyśpiew triumfalny.) pokoik bez okna. 104-6. matematyka i geografa gr. 827 w Bagdadzie. 140 ne.). jakie do czasów Kopernika ttumaczyły ruchy ciał niebieskich i pozwalały ustalać i przewidywać ich pozycję na niebie. gr. czarny dzień' uwaŜany był później za datę feralną. . Koran. gdzie w 390 pne. dies ater łac. alcove. w okresie wielkanocnym. 13-tomowe dzieło astronoma.Alkoran .(Xvii-Xix w. słynna końcowa partia chóralna 2. 'Wielka wykładnia'. al-.w staroŜ. 'Nie ma Boga prócz Boga'..). 146-50.F. dies Alliensis.fr. sędziego nad sędziami. Gallowie pod dowództwem Brennusa zadali pamiętną klęskę Rzymianom.a.. idźmy).). 135. Klaudiusza Ptolemeusza (ok. Apok. por. 18 sierpnia (Xv Kalend. zwł. wyznania wiary: La iraha illa Llahu arab. Sfera. z arab..w islamie imię stworzyciela świata. por. Alleluja . 'dzień Allijski. Allah . megiste 'największy'. przylegający do sypialni. zawierające całokształt ówczesnej wiedzy astronomicznej i wykład geocentrycznej budowy świata. gr.. a przedstawiający najcelniejsze hipotezy. Handla. Rzymie nazwa lewego dopływu Tybru. Allia . Alkierz. Almagest . tzw. Sext. Boga Jedynego. Allons. Megale syntaksis. Dzień bitwy. Alkowa . 19. na polecenie kalifa Al Mamuna. pisany pod wpływem dzieła Hipparcha. części oratorium Mesjasz (1742) G. 111-13. Wg legendy bóstwo (mające odtąd miejsce kultu na Palatynie) kazało jednemu z Rzymian ostrzec urzędników o zbliŜaniu się nieprzyjaciela. początkowe słowa "Marsylianki" (zob. Przekład arab. zob..zob.liturgiczny okrzyk radości. ok. łaciński 1515 w Wenecji. Ks. Jest to pierwszy i najkompletniejszy traktat astronomiczny w dziejach. Biblia. hallelu-Jah 'chwalcie Boga'. mieszczący łóŜko. Psalmów.w judaizmie i chrześcijaństwie . 115-17. z fr. miłosiernego opiekuna wszelkiego stworzenia. 'naprzód (dosł.

1770. i dzięki intrygom swego dawnego sługi. słuŜących zwł. jeden z najsławniejszych wydawany staraniem Goethego i Schillera 1795-1800.Alma Mater . Almanzor .śrdw. Cyrulik). i fr. Almaszar . zwł. w jęz. i polit.) z poematu "Konrad Wallenrod" (1828) Mickiewicza równieŜ nie jest postacią historyczną. cyrulika Figara. Almanach Gotajski . pupilki doktora Bartolo (z którą ten chce się Ŝenić). młody grand hiszpański. al-Mansur 'Zwycięski'.arab. odbija Bartolowi . młodej poezji. Figaro) i Matka występna. nazwa łacińska tablic dni i miesięcy z danymi astronomicznymi. zwł. Almanach . zwł. 'Matka śywicielka'.. 754-75) i hadŜiba (naczelnika dworu) kalifatu Kordoby. drugiego kalifa Abbasydów (Abu DŜafar abd-Allah al-Mansur. przydomek wielu muzułmańskich władców i wodzów.in.zob. tragedia w dystychach heroicznych w 2 częściach po 5 aktów (1670-71) Johna Drydena wg powieści panny de Scudery. w balladzie Alpuhara (zob. bohaterski Almanzor jest postacią fikcyjną.ang. pierwszy ukazał się w ParyŜu. biografie i genealogie domów panujących. uniwersytetu. nazwa dawana przez Rzymian wielu boginiom. arystokracji europ.. Wesele Figara (zob. uŜywana od średniowiecza jako podniosła nazwa wyŜszej uczelni. spisy dyplomatów i informacje ekon. wroga chrześcijan (Muhammad ibn Abu Amir al-Mansur. 940-1002). pierwszy w Getyndze za r. roczników informacyjnych. nm. sławnego wodza.. The Conquest of Granada or Almanzor and Almahide . Sen (Almaszara). Almanzor.. ale największą rolę odegrały almanachy niemieckie. antologii utworów róŜnych pisarzy.rocznik wydawany w 1764-1944 i od 1956 w Gotha w Niemczech..postać z trzech komedii Beaumarchais'go: Cyrulik sewilski (zob. zbiorów twórczości poetyckiej minionego roku. W pierwszej z nich Almawiwa. król muzułmanów. Ceres i Kybele. Almanach Muz .łac.ogólna nazwa roczników poetyckich wydawanych w Xviii w. Hrabia Almawiwa . 'Zdobycie Grenady albo Almanzor i Almahida'. zawierający m. później kalendarzy z róŜnymi poŜytecznymi wiadomościami. zaleca się pod imieniem Lindor do Rozyny.

Muzułmanie po powrocie z pielgrzymki do Mekki wieszają gałązkę aloesu nad drzwiami. Aloes wspominany w Biblii w związku z nardem. który zabił w pojedynku złowrogiego olbrzyma. a hrabia pogodzony z Ŝoną zaprzysięga jej wierność. Testament Mój. pochodzenia berberyjskiego. gr. ciemięŜcę Kijowa. z którego otrzymuje się senes): Ks. 17. gorzkiego soku z liści (środek przeczyszczający. (J. Róg (alpejski). Hiszpania). szafranem. panująca w Maroku w 1147-1269 i w mauretańskiej Hiszpanii w 1149-1230. 4. aloe. 39. 44. Almohadzi .-indyjskiej Aquilaria agallocha. Psalmów. Przypowieści. Tuharyna śmijewicza. prawdop. Afryki i Madagaskaru.) Alosza Popowicz . stosowany przy balsamowaniu. 19. garderobianej hrabiny i narzeczonej Figara. Niech przyjaciele moi w nocy się zgromadzą I biedne serce moje spalą w aloesie. krajach dla b. Alpuhara . Alpenhorn . to aromatyczna substancja otrzymywana z drewna innej rośliny. ostatniego emiratu Maurów. odstraszający owady.trzeci po Ilii Muromcu i Dobryni Nikityczu bohater cyklu kijowskiego ludowych bylin (zob. al baszrat 'pastwiska'. muzułmanie stawiali opór aŜ do 1570.dynastia muzułm. Alpujarras z arab. gdzie po upadku w 1492 Grenady. Śródziemnego i w in. w staroŜ. uprawiana w obszarze M. cynamonem i kasją (strączyniec. 17-18. Aloes . Pieśń nad Pieśniami. . W drugiej jako niewierny mąŜ zaleca się do Zuzanny. Słowacki. 9.) rosyjskich.dziewczynę i Ŝeni się z nią. 14.zob. róŜowych kwiatach.dynastia muzułm. górzysty teren w Andaluzji (płd. pochodzenia berberyjskiego. ze wsch. panująca w Maroku w 1036-1147 i w mauretańskiej Hiszpanii w 1090-1149.hiszp. Ks. przejrzysty barwnik uŜywany w malarstwie miniaturowym). Ew. sukulenty o grubych. 180 gatunków o wysokości od kilkunastu cm do rozmiarów drzewa. 7. Almorawidzi . czerwonych a.rodzaj bylin z rodziny liliowatych obejmujący ok. stepowa roślina Arabii. wg Jana. mięsistych liściach z kolczastymi brzegami i o Ŝółtych. ale zainteresowane osoby udaremniają te zamysły.

(A. Alternata . z arab.w legendzie muzułmańskiej most z ziemi do Raju. altyn 'złoto' i bez 'płótno'.nm. gł. Al Tair . rozpoczynają historię sztuki. Altamira .jaskinia w płd. por. z nm.zob. imienia Ŝeńskiego. Al Sirat . Alter Fritz .zob. Meleager. odbywanie się sejmów na przemian w Koronie i na . ptak'. al ta'ir 'latacz.) Alrauna . stopa niewierzących pośliźnie się na nim i spadną w ogień. Altembas . z Ŝycia zwierząt. którą w 1879 badał archeolog hiszp. widoczna w Polsce latem i jesienią.Broni się jeszcze z wieŜ Alpuhary Almanzor z garstką rycerzy. Alraune 'mandragora.dawn.dawn. gdy jego mała córeczka dostrzegła na ścianach i sklepieniach "wielkie zwierzaki". najjaśniejsza (alfa) w konstelacji Orła (Aquila). 15000 lat temu) znakomite sceny o charakterze magicznym.). pierwszeństwo przyznawane kolejno na przemian stronom uwaŜającym się za równe. Altea . Fryderyka Ii Hohenzollerna (zob. wierzący przekroczą go pewnie i bez trudu. 650-51 (1828). Mickiewicz. Lascaux. pokrzyk' od śrdw. zwanego Fryderykiem Wielkim. przydomek króla Prus. Konrad Wallenrod. rozpięty nad ognistą czeluścią Piekła. odmiana brokatu z przewagą koloru ztotego. Mandragora.jedna z najbliŜszych gwiazd. złotogłów. z tur. Te rytowane i wielobarwnie malowane przez ludzi z epoki wczesnego paleolitu (ok. w balladzie Alpuhara przedstawiona jest jako miasto.. Marcelino de Santuola. ballada Alpuhara. cieńszy niŜ włos. bizonów. ostry jak miecz. 'Stary Fryc'. Pirenejach w pobliŜu Santander (w Hiszpanii).

w Biblii. (1779) Johanna Christiana Bacha. kilkadziesiąt razy przedrukowywany dla uŜytku szkół polskich. gr. stąd zwany Rycerzem NiezwycięŜonego Miecza. Amadis de Gaules . opiekunka małego Zeusa.-wsch. Król. znany dlatego jako Doncet del Mar. m. Cervantesa. ze śrdw. zakochuje w królewnie ang. Mickiewicz poświęcił jej dwa sonety krymskie: "Ałuszta w dzień" i "Ałuszta w nocy". Porzucony przez matkę w kolebce na wodzie. mimo Ŝe usunięty z programów przez Komisję Edukacji Narodowej. przełoŜony Asmodeusza. I. wychowuje się na dworze szkockim. Romans zawiera wiele elementów bretońskiego cyklu Okrągłego Stołu. wybrzeŜu Krymu. Ałuszta .. 'Dziecię Morza'. romans rycerski uratowany z całopalenia i oceniony jako "najprzedniejszy w swoim rodzaju" w dyskusji proboszcza z balwierzem w Don Kiszocie.pot.Opera w stylu fr. mil.jeden z głównych diabłów demonologii śrdw. uŜywany powszechnie w dawnych szkołach Europy. kiedy Dawid rozgromił je ostatecznie.Litwie. łac. 30. koczownicze plemię arabskie mieszkające na południe od Judy.przysł. pochodzącego z Portugalii a... zob.in. bohater słynnego romansu rycerskiego pod tym tytułem. Diabeł. Amalekici . Historia: sekretna) jako Allustion. Z Alwara się uczył .Amadis z Walii. 17.uzdrowisko na płd. Amaltea .. Kastylii Xiv w. Amadis uosabia rycerskie ideały odwagi. por. uratowany. Powieść zdobyła ogromną popularność w Europie i miała liczne naśladownictwa. Alwar . 1. z którym Izraelici walczyli od czasów Jozuego do czasu. Ks. wierności i czystości. Orianie i ku jej chwale dokonuje niewiarygodnych czynów. alternare 'odmieniać' od alter 'inny'.gr.. 6. osławiony podręcznik gramatyki łacińskiej "De institutione grammatica" (1572) portugalskiego jezuity Emanuela Alvarusa. równieŜ iron. Amadis De Gaula . 1. król wschodniej części piekła. jeszcze i w Xix w. tęgi z niego łacinnik. Amaltheia. Amaimon . miejscowość znana z Prokopa z Cezarei (zob. ukrytego przed . Palmerin. skompilowanego i rozszerzonego w 1508 przez Garcię Ordoneza de Montalvo. rozcina dwóch olbrzymów na pól jednym zamachem miecza.

Amaryllis . . ZałoŜycielem kremońskiej szkoły lutniczej był Andrea Amati. z gr. wprowadza Utopię i "wielkie miasto Amaurotów". najwyŜsze bóstwo sintoizmu. stale napełniający się płodami ziemi ułamany róg kozy Amaltei. Najwybitniejszy był wnuk. łac. 1535-80. r. obfitości.rzeźba (ok.Kronosem na Krecie przez Gaję. bogini słońca. 2. Hieronymus) prowadzili pracownię po ojcu. czerwień karmazynową (populamą w Polsce przedrozbiorowej) pod wpływem mody francuskiej. szarłat. Mały Jowisz. młodej. Rzym. Rabelais w Garganlui i Pantagruelu.obraz J. Luwr. Synowie Antonio i Girolamo (a. 1620) L. Róg Amaltei . Jordaensa.imię pasterki. Amati . niewyraźny'. z gr. syn Girolama.stolica Utopii (zob. Guarneriego. keras Amaltheias. faun i koza Amaltea . Tell el-Amarna. Niccolo. ParyŜ.. Amaurote . Berniniego. często czerwonawa. cornu copiae 'róg obfitości'. nie więdnący'. Wergiliusza. 1596-1684. 23.rodzina słynnych lutników włoskich w Cremonie w Xvi8xvii w. ks. atrybut Plutosa i Dionizosa jako patronów płodności ziemi. jap. wiejskiej ślicznotki u Teokryta. amarylek. Galeria Borghese. Amarant . oblegane przez Dipsodów. a skórą jej obił swoją egidę (zob.zob. pramatka rodu cesarskiego.). Amarna . Owidiusza i późniejszych poetów. nimfa. gr. roślina zielna. bot. ok. Capella). Koza Amaltea karmi małego Jowisza . nauczyciel A. a wg innej wersji koza-karmicielka. 'rozświetlająca niebo'. bogactwa.) Thomasa More'a. amarantos 'nieśmiertelny.jap. który na chorągwiach polskich i w barwie mundurów zastąpił w Xix w. Stradivariusa i Fr.kolor wiśniowofioletowy. który ostatecznie ustalił do dziś obowiązującą postać skrzypiec. amauros 'ciemny. A. powstałej na skutek wprowadzenia koszenili jako przemysłowego barwnika tkanin. Ruggiera. którą wdzięczny Zeus po jej śmierci umieścił na firmamencie jako gwiazdę Kozę (łac.róg obfitości.mit. Amaterasu .

skąd.obraz Rubensa. niedorzeczności' (etym. Chłopców zabijały lub kaleczyty.. V w. a zwł. Rzym. z wyjątkiem archaicznego.). Muz. zob.). pne. 420 pne. Ranna Amazonka .Polikteta (V w. Bardzo popularny temat we wszystkich okresach sztuki staroŜ. Pinakoteka. Ambaje . późniejsze dają im strój scytyjski. pociągający twórców kontrastem między kobiecą urodą Amazonek a ich wojennym rzemiosłem.bajeczny lud wojowniczych kobiet. Sosiklesa). tamŜe.) Skopasa i in.Amazis . pne.. Obcinały sobie prawą pierś. WyobraŜano je w spodniach. . Pentesilea. Heraklesa. Rzeźba Fidiasza (?). 'brednie. w Azji Mniejszej nad rzeką Termodont. przez skojarzenie z bajać. postanowić osiągnąć coś trudnego'. nawa obiegająca prezbiterium kościoła od tyłu. miejsce spacerowe. Chętnie przedstawiano równieŜ walki herosów gr. Antiopa 1. a podtrzymywały ciągłość rodu dzięki sezonowym spotkaniom z męŜczyznami z sąsiednich krajów.dawn. Tezeusza) z Amazonkami. Watykan.zob. Mus. obcisłej szacie z rękawami. wg etymologii lud. St. poniewaŜ uchodziły za sąsiadki Scytów. z łukiem. aby łatwiej naciągać cięciwę łuku. gdzie Ŝyły bez męŜczyzn.fryz z Mauzoleum w Halikarnasie (Iv w.dawn. w mit. na wazach i płaskorzeźbach od Vii w. kryty kruŜganek. bajdy) z łac. Brit. ambages 'manowiec. Monachium. brąz. Polikrates. z łac. Bitwa Amazonek .) w kształcie pótksięŜyca i podwójnym toporem o półksięŜycowych ostrzach. czapce scytyjskiej. Walka z Amazonkami . kopia. amazonomachie. Fryz ze świątyni Apollina z Bassai (ok. dziś tylko w zwrocie: wziąć na ambit 'uznać coś za punkt honoru. pycha'. Amazonki . Talestris. androny. Rzym. galeria. Londyn. tarczą (zob. zamieszkały na krańcach znanego świata. poł. lud. ich nazwa: gr. obejście. TakŜe malarstwo baroku (Rubens) i sztuka Xix w. ambicja. Dionizosa. wybieg. od Vi w. dawn. okres mowy. Starsze wizerunki przedstawiały je jako greckich wojowników.. ambicja. gr. mazos 'pierś'. tzw.. pne. tzw. Ambit . kopia marmurowa. Hippolita. Mattei. a 'bez'. Bellerofonta. (Actullesa. ambitus 'okrąŜenie. dwuznacznik'. pne. Kapitolińskie (tzw.

amen 'zaiste. 93. AmbroŜy . chroniło ciało od zepsucia. Liturgia ambrozjańska . Wg niektórych uczonych są one wyidealizowaną postacią kaszy jaglanej i miodu pitnego. od 374 biskup Mediolanu. Muzeum. AmbroŜego. SpoŜycie ambrozji i nektaru zapewniało nieśmiertelność. z hebr.).. nie naleŜy do nich błędnie przypisywane mu Te Deum. Posąg siedzący. galijskiego. 341. 4. por. Św. gr. Ameryka . zob.. Atona. AmbroŜy. Hollywood.zob. Kair. zagorzały przeciwnik arianizmu. Biblioteka. zaprawdę'. 19. skomponowanych przez św. .rodzaj śpiewu liturgicznego uŜywany dziś tylko w diecezji mediolańskiej.13 hymnów ułoŜonych i prawdop. Egiptu ok. Nowy Jork). Odyseja.gr. Grób jego znajduje się w Tell el-Amarna (zob. ambrosia 'nieśmiertelność'.Ambrozja . który dla osłabienia potęgi tebańskich kapłanów Amona spróbował pod imieniem Echnaton ('światłość Atona') zdetronizować starych bogów i wprowadzić kult jedynego boga tarczy słonecznej. którego zasady ustalił św. 1370 pne. jeden z ojców i doktorów kościoła zach. 38. 445. 5. Rzeźba: Głowa posągu (czerwony piaskowiec). ok. uŜywana w diecezji mediolańskiej.. gałęzi (obok choralu gregoriańskiego. reformator liturgii i śpiewu kościelnego. 339-397. ich woń zagłuszała przykre zapachy. Ichor. por. teŜ Neferetiti. tak jak ich napojem byt nektar. ok. Amen . ParyŜ. Nowy (Nowa Anglia. wapień.. Lincoln. końcowa formuła liturgiczna oznaczająca solenne potwierdzenie wygłoszonej modlitwy: "Niech tak będzie. faraon staroŜ. mit.Aurelius Ambrosius. AmbroŜego. 5. pokarm bogów olimpijskich. Biblioteka Ambrozjańska . Kolumb. Muzeum. Homera Iliada. Amenofis. Vespucci. ok. Chorał. Jedna z gł. róŜniąca się znacznie od rytuatu rzymskiego.zreformowana przez św.zob. 1370 pne. Amenhotep Iv . "Amenhotep całujący córkę" a. Kair. "Uznanie następcy tronu".gr. z Xviii dynastii. mozarabskiego) chorału kościoła chrześc.w judaizmie i religii chrześc. 18.. Tutenchamon. najśmielszy nowator spośród faraonów. Stan (Stany Zjednoczone). Waszyngton. 1375-58 pne. 192. Luwr. niech się tak stanie". Hymny ambrozjańskie . śpiew ambrozjański a. Po jego śmierci reformy te anulowano. mediolański .

nie akcentowane. Zetos stał się atletą i myśliwym. (1928) George Gershwina. Palazzo Spada. bliźnięta. śoną jego byla Niobe (zob.-hellenistyczna. widownia wznosząca się schodkowato i półkoliście (teatr gr. akcentowana. córka Tantala.). Byk Farnezyjski) jego Ŝonę. zwani tebańskimi Dioskurami. pol. JeŜeli nie lękasz się pieśni stłumionej. Amfiteatr na Wyspie . Broniewski. 1-4. uwolnili uwięzioną przez stryja Likosa matkę.poetą i muzykiem grającym na lirze otrzymanej od Hermesa. wyd. elipsy z areną i wznoszącymi się stromo miejscami dla widzów (cyrk n. od amphi 'wokół' i theatron 'teatr'.). amphibrachys 'krótki z obu stron'.mit. synowie Zeusa i Antiopy. Kolos(eum). Objęli rządy Teb i otoczyli je siedmiobramnym murem: przy jego budowie Zetos uŜył swych potęŜnych sił.płaskorzeźba rz. Amfiteatr Flawiuszów . gr. zabijając go i przywiązując do rogów rozszalałego byka (zob. gdy serce masz męŜa i jeśli pieśń kochasz swobodną . Tragedia amerykańska .stopa wersyfikacyjna złoŜona z trzech sylab.fantazja symf. Łazienki. z gr. zaraz po urodzeniu wyniesieni w góry Kiteronu. pozostałe krótkie a. budowla w ksztalcie koła a. z których środkowa długa a. Amfiteatr .Amerykanin w ParyŜu .powieść (1925. Ŝe układały się same w mur siedmiobramny (od 7 strun liry). królewny tebańskiej.staroŜ. a Ŝycie poświęcił muzom. z gr. Amfion i Zetos . Elegia o śmierci Ludwika Waryńskiego. Od czasu Antiopy Eurypidesa uwaŜani przez staroŜytnych za wcielenie dwóch przeciwnych postaw Ŝyciowych .kontemplacyjnej (Amfion) i praktycznej (Zetos). wychowani przez pasterza. Amfibrach . Dirke. Amfion .zob.zob.). . Amfion zaś grą na lirze tak czarował kamienie. Rzym. W. amphitheatron. z którą miał liczne potomstwo.posłuchaj. 1929) Theodore'a Dreisera. Amfion i Zetos . złowrogiej i głuchej.

Teniersa Mł. co na obiad prosi" (tł. Obraz D. Katedra Notre-Dame uwaŜana za najwspanialszą budowlę dojrzałego gotyku fr. wnuk Perseusza. Les Deux Sosies. drzwiami. Neptun i Amfitryta . . nie mogąc rozpoznać prawdziwego Amfitriona. Le veritable Amphitryon est l'Amphitryon ou I'on dine. jako władczyni mórz jeździ po nich w wozie z muszli w towarzystwie trytonów i nereid.33 m. Amfitrion 38 . odrestaurowana w 1849-74 przez Viollet-le-Duca. Amofitrion . w płn. wsławione potem w komedii Moliera Amfitrion (1668) słowami: "Prawdziwym Amfitrionem jest ten. Francji. gdy udał się na wojnę.zob. Boy). Gal.) Plauta. "L'ami du peuple" . Dwa sobowtóry . nereida. przez Roberta de Luzarches i Renauda de Cormont w 1220-70. Łódź 1947) Jeana Giraudoux. mit.sztuka (ParyŜ 1929. fundator (przyjęcia)'. wersję dramatyczną mitu. ksiąŜę tebański. wzorowanej na Molierze. uosobienie piękna morza. fr. Legenda ta jest tematem wielu komedii. '(gościnny) gospodarz. matka Trytona. naw . Amiens . przede wszystkim Sąd Ostateczny z postacią Beau Dieu.Amfitrion . najpiękniejsza z córek Nereusa (a. gr.obraz (ok. liczne rzeźby na portalach fasady. 1620) Rubensa. komedia (1636) Jeana de Rotrou. trójnawowa bazylika z transeptem (3 nawy) i wydłuŜonym 5-nawowym chórem z wieńcem kaplic promienistych. Amfition . dł. aŜurowe triforia. słuŜba. Przyjaciel (Ludu).(wym. który zastaje swój dom zajęty przez swego sobowtóra. Triumf Amfitryty . oraz 22 posągi "galerii królów". olbrzymia. wys. przyjmuje kryterium.opera Henry Purcella (1659-95) wg sztuki (1690) Johna Drydena. Amfitrion . 1740) Tiepola.tragikomedia (1805-07) H. W transepcie figura Złotej Madonny. amię) miasto i port nad rzeką Sommą. stanowiąca wg autora 38. von Kleista. gr. Wysokie okna wypełniają po raz pierwszy całą ścianę. małŜonka Posejdona. nawy gł. pol. 214 pne. szczyty z pinaklami. w fasadzie głównej 3 wielkie portale. Zeus przybrał jego postać i spłodził z Alkmeną Heraklesa.gr. stąd imię to znaczy w przen. Drezdeńska. wielka rozeta witraŜowa. dwie wieŜe. Amphitrite. mit. zbud. Amphitryon. 118 m.komedia (ok. Amfitryta . szereg nieporozumień wywołanych sytuacją gospodarza.gr.fr. szer.obraz (ok. wyst. Okeanosa).. 42 m. bogaty tympanon nad środk. mąŜ Alkmeny.

i Amora. 'dusza'. Wergiliusza. omnia vincit Amor z Eklogi 10. Sława urody Psyche rozeszła się tak szeroko. Amor i Psyche . pochodzącym ze Wschodu. Baśń rozpowszechniona w klasycznej lit. łac. przekonuje się potem.) Apulejusza "Metamorfozy". przedstawiany jako baran. ks.mit. a szczyt jej wpływów przypada zapewne na czasy. por. 69. Triumfyjący Amor . Gerarda. nawet po ślubie. Kyrene.S. ne. Amor . ale przyłączonym do cyklu o Karolu Wielkim. mieszkania mieszczańskie. głównie w związku z jego kultem w oazie Siwa. Ŝe to pewno straszny potwór. sława wyroczni w oazie Siwa rywalizowała ze sławą Delf i Dodony. Eros (i Psyche).rzeźba (1814) Thorvaldsena. zmusza rodziców Psyche do wydania jej za kogoś. Amon stał się głównym bóstwem państwa i panteonu bogów pod nazwą Amon-Ra.B. gr.). Miłość zwycięŜa wszystko .rzymski bóg miłości. Siostry jej utrzymują. człowiek z głową barana a.rzeźba (1793) Canovy. Ŝe dzieci tylko zasnęły. która mszcząc się.. jako taka w milionach reprodukcji zdobiła w Xix w. 1570-1085 pne. Muz. Ŝe ucierpiał na tym nawet kult bogini Wenus. czyli Złoty Osioł. o wdzięku i gracji figurki porcelanowej. Luwr. Luwr. Muzeum. Amor i Psyche . w formie chanson de geste. w czapce z dwoma długimi piórami. syn Wenery.łac. Rzeźba (1806) Thorvaldsena. i sztuce. Obraz (1955) O. wyobraŜenie. W epoce Nowego Państwa. Kopenhaga. Greuze'a. Rzeźba (1893) Rodina. Pojawia się w lit. Erosem. kogo nie wolno jej zobaczyć. poemacie z Xii w. Psyche zapala w nocy lampę wbrew zakazowi i widzi pięknego boŜka miłości. ParyŜ. dziele (Ii w. 'miłość'. Kokoschki. pierwotnie lokalne tebańskie bóstwo powietrza i urodzaju. . Amon . uosobienie miłości.P. Ŝe tylko krew jego dwojga dzieci uleczyć moŜe przyjaciela. ParyŜ. Obraz (1798) F.Amis i Amil . Amis dowiaduje się. egip.staroŜytna baśń o przygodach królewny Psyche. gr. Po licznych przygodach kochankowie łączą się na Olimpie. kiedy odwiedził ją Aleksander Wielki (zob. złączony z bogiem słońca Ra. znanym Grekom od czasu kolonizacji Cyreny (gr. 4-6.dwaj serdeczni przyjaciele we fr. Litle. Obraz G. uśmierca je i przywraca Amila do zdrowia. najkompletniej zachowana w łac. Amil podstępnie zastępuje przyjaciela w sądzie boŜym (próbie pojedynku) i za to szlachetne oszustwo ukarany zostaje trądem. Thorvaldsena. utoŜsamiany z gr.

Gall. na 35 dni przed tragicznie zakończoną wyprawą Roberta F.obraz (ok. od Grenlandii do Cieśniny Beringa.spływający z biegunowego płaskowyŜu Antarktydy. chorób i nieszczęść. Zatoka Amundsena . u płn. Morze Amundsena . Davida. El Amor Brujo (wym.we wsch. Mus. Sarcostemma acidum. ind. kwaskowaty. Beauforta. amuletum 'lek od czarów i uroków noszony na szyi'.drobny przedmiot. rozbił się na lodach Północy. Scotta.brucho) . zaczerpnięty przez nich z oceanu mlecznego. Amrita . Miłość (czarodziejem). ParyŜ. po czym wszczął zaciekły spór z Nobilem o to. Amundsen Roald (1872-1928) . wyruszył takŜe na ratunek Amundsen i zaginął bez wieści i śladu.Wychowanie Amora . W maju 1926 na sterowcu "Norge". zbudowanym i pilotowanym przez Umberta Nobile. magiczną moc chronienia noszących je osób od niebezpieczeństw. pierw. Amor . któremu dawniej przypisywano. zob. usiłując powtórzyć ten przelot.obraz Guido Reniego. a 16 statków i 21 samolotów róŜnych krajów pospieszyło na poszukiwanie zaginionych.mit.. Nat. Amor wyrzyna łuk . Kunsthist. W 1903-06 na 47-tonowym starym kutrze "Gja" przebył po raz pierwszy w dziejach jednym statkiem Przejście Płn.L. . Amulet .obraz (1817) J. prawdop. teŜ "Maud". napój bogów.-Zach. Londyn. Kupido i Psyche . 1525) Correggia. mleczny sok indyjskich bezlistnych pnączy soma. Byrdzie..przybrzeŜne morze Pacyfiku u wybrzeŜy Antarktydy.obraz (1614) Rubensa. Schleissheim. Lodowiec Amundsena .zob. pryw. z łac. jednego z siedmiu otaczających Ziemię. wybrzeŜa Kanady. części M. 15 Xii 1911 pierwszy w historii dotarł do Bieguna Południowego (na saniach zaprzęŜonych w psy). z Atlantyku do Pacyfiku. ambrozją. przeleciał nad Biegunem Północnym w 2 dni po Richardzie E.norweski badacz polarny. Kiedy jednak w dwa lata później Nobile na sterowcu "Italia". komu z nich większa zasługa przypada w tym sukcesie. Wiedeń. . i do dziś przypisuje się pod nazwą maskotki. równieŜ językowo. z gr. spokrewniony. eliksir Ŝycia i nieśmiertelności.

w którym nie mogły istnieć." Widok ten zapowiadał im szybki powrót do ojczyzny. Miał zginąć z ręki brata. w 400-399 pne. na początku wyprawy prosty Ŝołnierz. pol. błędne umiejscowienie wydarzeń. budził oddźwięk w niŜszych warstwach.-łac. wyd. pojęć. bezcenne źródło informacji o panowaniu króla. zwiedził Grecję i inne kraje w Vi w. 95-175.błąd w chronologii. 7): "Skoro straŜ przednia weszła na szczyt góry Teches.sławna opowieść prozą Ksenofonta o wyprawie (gr. thalatta! thklatta!). wg Herodota. opisuje (ks.'znów'. baptista 'chrzciciel'. nazwa wielu sekt protestanckich. które pojawiły się w Niemczech w Xvi i Xvii w.nowochrzczeńcy.. o wyprawach i podbojach Aleksandra. 4. Ŝywy obraz staroŜytności klasycznej czasów Filipa Macedońskiego i Demostenesa. Anabaza . Anabaza Aleksandra Wielkiego . rzeczy w czasie. co m. Prorok (Meyerbeera). u Szekspira w . pióra Arriana z Nikomedii w Bitynii. potem jeden z dowódców. Czamym. łączyły się na ogół w przekonaniu. początkowo pogardliwa.Amyklaj . ne. Mędrcy) i przypisywano mu wynalazek koła garncarskiego i kotwicy. i o odwrocie dziesięciu tysięcy zacięŜnych Greków po śmierci Cyrusa. osób. . ana. np. 1819-25) Jean Jacques Barthelemy'ego. Artakserksesowi Ii. Anabaptyści . ogólna. a Lukian z Samosat napisał dialog między nimi. Anachronizm . praktykowały chrzest dorosłych. późn. Ich radykalizm społ.słynny niegdyś romans historyczny (1788.. Brat (Bracia polscy). anabasis dosł. por.) Rychło usłyszeli Ŝotnierzy wołających: Morze! Morze! (gr. doliną rzeki Tygrys i przez wyŜynę Armenii do Trapezuntu nad M. który. Autor. wystawiło ich na prześladowania.in. Milczenie (amyklajskie). 'podejście' w głąb kraju) Cyrusa Mł. PodróŜ młodego Anacharsisa po Grecji w połowie Iv w. gdy po powrocie do Scytii próbował ją zhellenizować.. powstał wielki krzyk (. Ŝe reprezentują pierwotną czystość chrześcijańskiego kościoła.uczony Scyta z ksiąŜęcego rodu. Choć skłócone z sobą. przeciw bratu.zob.dzieło hist. pne. dla studiów obyczajowych. z gr. ok. królowi Persji. W okresie idealizowania ludów północy zaliczano go do siedmiu mędrców (zob. r. Wg Plutarcha spotkał się w Atenach z Solonem. Anacharsis . szczególnie krwawe po załamaniu się powstania anabaptystów w 1535 w Monasterze.

najsławniejszy zapewne jest anagram pytania Piłata i odpowiedzi Jezusa z Wulgaty.'nad'. (J. Fraszki Ii. Francois Rabelais ogłosił "Gargantuę i Pantagruela" pod pseudonimem stanowiącym anagram imienia i nazwiska: Alcofribas Nasier. opera Luigi Cherubiniego. wg legendy Anakreon miał umrzeć od udławienia się pestką winogronową. z gr. nawiązujące takŜe w metrum wiersza do nielicznych fragmentów pozostałych z twórczości liryka greckiego Anakreonta z Teos w Jonii (Vi w. por. rzadziej kilku autorów. Anagram .Lun-ju 'dialogi'. pne. do licznych naśladownictw rzymskich. 38: Quid est veritas? 'Co to jest prawda?' . z gr. przez stulecia wykuwany na pamięć przez kaŜdego ucznia w Chinach. wg Jana. collectanea. zdanie utworzone przez przestawienie wszystkich liter innego wyrazu a. 1.Juliuszu Cezarze.Vir est qui adest 'Człowiek.wybrane fragmenty dzieł jednego autora.fr. teŜ (Arthenice z Catherine) Rambouillet. który jest przed tobą'. Anadyomene . 1-2.pogodne wiersze o tematyce miłosnej a.) Śmiej się: bo twe imię dawne I dziś między ludźmi sławne. Anakreon.balet heroiczny (1754) Jeana Philippe Rameau. 'Przelotna miłość' (1803).. ujaw mi!" jest anagramem imienia i nazwiska Julian Tuwim. Brutus pyta: "KtóraŜ to bije?". 9-10. Ew. 'rzeczy wybrane'. zdrajca stary. słychać bijącą godzinę. Anakreontyki . gramma 'litera'. krótki. Nie masz w swym łotrostwie miary! (. biesiadnej.. był dziełem wywierającym najsilniejszy wpływ w dziejach myśli chińskiej. zdanie "Lutni. .. zdania.zob. anachronidzein 'spóźnić się' od chronos 'czas'.) Anacreon . carmina Anacreontea. z gr. Analekta . Do Anakreonta. opiewające radość Ŝycia. nie usystematyzowany zbiór fragmentów przypisywanych Konfucjuszowi i jego szkole. Anacreon ou L'amour fugitif . ana.) a. 18. 2. Kochanowski. Afrodyta. pokłosie literackie pisarza.wyraz a. choć bijące zegary wynaleziono dopiero w jakie 1400 lat po Cezarze. Cztery) kanonu Konfucjusza.. jedno z dzieł Czteroksięgu (zob. Analekta Konfucjańskie . a Kasjusz odpowiada: "Zegar wybił trzecią".

I wydarto go wierzbie płaczącej.trójsylabowa stopa wersyfikacyjna o dwóch sylabach krótkich a. Dzieje Ap. Zdradziwszy po pijanemu. ksiąŜę trojański. który kazał swym ludziom uderzyć apostoła Pawła w twarz. 1. List do Kor.Ananiasz (1) . i rz. o przedmiotach zawieszanych w świątyni gr. nie akcentowanych i trzeciej długiej a. a więc przeklęta).. 16. poświęcona czemukolwiek.uroczysta klątwa kościelna. w którego urodzie zakochana Afrodyta miała z nim syna.. 'odbity'. 2. akcentowanej. 1-11. równieŜ bogom (później tylko złu. los. Ananke . 23.mazowiecka odmiana ballady o śmierci dwojga kochanków. ceremonialna ekskomunika. dosł. fatum. 22. nazwany przez niego "ścianą pobielaną". Anchizes . konieczność'. A na onej górze . zwł. (J. Gordios i zawiesza jarzmo i dyszel wozu (zob. I wydarto go z ziemi . 1-2. twierdząc. 1-4.'Niech będzie przeklęty!' wg Wulgaty. gr. 5. Słowacki. daktylos anapaistos 'daktyl odwrócony'.na jedwabnym sznurze dwoje drzewa pływa.w Biblii. gr.przeznaczenie. A na onej górze . oboje z Ŝoną pokarani zostali nagłym i natychmiastowym skonem.przemoczone ubrania itd. kłamca. Anathema sit! . oj i jaworowe.) Anatema . Jedno kalinowe. mąŜ Safiry. co ma być. z gr..najwyŜszy kapłan. anathema 'rzecz poświęcona'. Eneasza.mit. tak np. Anapest . mit. przen. fatum. Dzieje Ap.popiołem. bogini przeznaczenia. Ŝe przynosi wszystko. drugie jaworowe. uosobienie konieczności. Ananiasz (2) . który przyniósł apostołom tylko część pieniędzy uzyskanych ze sprzedaŜy swojej roli. poświęconych bogu opiekuńczemu. Na sprowadzenie prochów Napoleona. konieczności. gr. wbrew . łac. rozbitkowie .. oj i kalinowe. pierw. Węzeł). ananke 'to. i wg słów Piotra "kłamiąc Duchowi Świętemu". z gr.

gdy wyrocznia obwieściła. objęła trony kilku państw: w Królestwie Jerozolimskim 1131-86. co zaprowadziło go na gilotynę. andrę) . który pierwszy próbował dokonać arktycznej wyprawy badawczej balonem. aŜa). libretto: Luigi Illica. por. szenię) najsłynniejsza opera (Mediolan 1896. idąc za radą Egerii. w Neapolu 1266-1442 i Sycylii 1266-82. . Wyprawy ratunkowe nie znalazły po nich śladu. wyd.łac. pol. poemat Eneida. 3. i Jadwiga 1370-99). W operze wątek ten wiąŜe się z miłością. wyruszył w 1897 na balonie "rnen" (szw. ks. Przechowywano je w świątyni Marsa pod opieką saliów (zob. Tragedia wśród lodów . Andrea Chenier (wym. którzy nosili je w dorocznych procesjach marcowych. szwedzki badacz polarny.zakazowi. Ŝe stolicą królestwa będzie zawsze miejsce. tajemnicę tego związku. gdzie znajduje się owa tarcza.1854-97. stary ład. na Węgrzech (Karol Robert i Ludwik Węg.. dawny system rządów.fr. Anjou (wym. por. asję reŜim). kazał sporządzić 11 identycznych tarcz dla zmylenia ewentualnego świętokradcy. nie mogąc uratować ukochanego. od 1360 ksiąŜąt. Andre Marie Cheniera. 'Orzeł'). która w śrdw. dopiero w 1930 odnaleziono szczątki ekspedycji. ale oponował przeciw terrorowi jakobinów. w odniesieniu do Francji Burbonów przed 1789. notatki i zdjęcia.tł. Ancien Regime . który sprzyjał rewolucji. ilustrowanych dokonanymi przez członków ekspedycji fotografiami. idzie zamiast innej kobiety na stracenie razem z nim. Wergiliusza. zwł. osnute na wydarzeniach Rewolucji Fr. Jako starzec.fr. (1308-82) i w Polsce (Ludwik Węg. Po niemal trzech miesiącach podróŜy saniami po lodzie uczestnicy wyprawy dotarli do płd. szlachetny stronnik rewolucji. którą Chenier. Ancile .. gdzie zmarli z wyczerpania i głodu. krańca Wyspy Białej. 1907) Umberta Giordana. zwęŜona w środku. wylądował o 800 km od bieguna. w Anglii jako Plantageneci 1154-1458. i losach poety fr. król.).-zach. 1931 notatek wyprawy Andree'go. Andree Salomon August (wym. budzi w bogatej hrabiance Madeleine. Andegaweni . Atena (Palladion). udał się z nim na tułaczkę i zmarł na Sycylii. dynastia pochodząca od francuskich hrabiów Andegawenii. premiera pol. (wym. która wg legendy miała spaść z nieba w Rzymie za panowania Numy Pompiliusza. 1762-94. wyniesiony na ramionach syna z płonącej Troi. owalna tarcza. Anchizes został tknięty paraliŜem.

6). z gr. . pierwsze pojawienie się w tragedii realizmu psychol.) Eurypidesa.B. rodzaj automatu w kształcie figury ludzkiej. Androkles .małŜonka Hektora. córka króla Etiopów Cefeusza i Kasjopei. ParyŜ. uwolnił ją i poślubił. Przykutą do skały zauwaŜył Perseusz i. szlachetnej w nieszczęściu. Gesta romanorum i in. którego Grecy postanowili zabić. gr.komedia (Berlin 1912. Trojanki . śelazny (człowiek). Andromaque .). Andromacha .Android . i namiętnej miłości. Perseusza i Cetusa. andros 'człowiek'. aby zesłał na Etiopię potwora morskiego. wg Jules Lemaitre'a. Davida. Andromedę. teŜ Perseusz. Aulusa Gelliusa (Ii w. za co boginki namówiły Posejdona. Matka chełpiła się. Sosnowiec 1956) G. Kasjopeję. dla przebłagania nereid wyrocznia zaŜądała złoŜenia potworowi ofiary z królewny.mit. -oid od gr. oczarowany jej urodą. Niewolnikowi i zwierzęciu zwrócono wolność. spotkał tam lwa. najtragiczniejsze wydarzenie rozstanie Andromachy z synem. zob.w "Iliadzie" Homera . Andromacha . Ŝe jest piękniejsza od nereid. zbiegły do Afryki.tragedia (po 431 pne.w średniowieczu i aŜ po Xvii w. Wszystkich uczestników tych wydarzeń Atena umieściła po śmierci jako gwiazdozbiory na niebie: Cefeusza. zob. pustoszącego kraj. wyst. Molossosa. Neoptolemosa (Pynosa). który go poznał jako swego dobroczyńcę (Androkles usunął mu na pustyni kolący cierń) i zaczął się do niego łasić. którego konstrukcja pozwalała mu na wykonywanie ruchów naśladujących czynności człowieka. jak w słynnej scenie poŜegnania przy Bramie Skajskiej z Hektorem idącym w bój (ks. matka Astyanaksa. piękny typ matki i Ŝony. Androkles i lew . ne. aner dpn. schwytany i rzucony w cyrku na poŜarcie dzikim zwierzętom. Andromacha nad ciałem Hektora .obraz (1783) Jacques L. Historia znana z Eliana. eidos 'kształt'. pol. potwora morskiego. Shawa oparta na wątku Gelliusa. uśmiechającej się przez łzy. Andromeda . i jako matki jego syna..niewolnik rzymski z I w. młodym Astyanaksem.) Eurypidesa: losy wdowy po Hektorze jako branki syna Achillesa. Ecole des Beaux Arts.tragedia (415 pne.tragedia (1667) Jeana Racine'a.

Dziewczęta wylewaly roztopiony wosk a. w wigilię św. przemysłu włókienniczego. łac. chocaŜ lichy. jakie zastygając przybierze. zw. Andromeda . skand. w kształcie litery X. Obraz (ok. szczególnie ulubione od czasów Potopu (postać Andrzeja Kmicica. rybak z Betsaidy (Galilea). ustanowione przez Piotra I w 1698. Pierścień . wnioskowały. imię popularne w Polsce juŜ w średniowieczu. 1634) Rembrandta. późn. bielskim. Św.gwiazdozbiór nieba północnego. Andrychów .przysł. jak będzie wyglądał. galaktykę. 1638) Rubensa.. Andromede . Andrzeja. Andrzeja.apostoł. dosł. Metamorfozy. najdalsze zbiorowisko materii widzialne gołym okiem.tragedie Sofoklesa i Eurypidesa zachowane w niewielu fragmentach.mit. cruxdecussata. Uwolnienie Andromedy . Andrzeja .najwyŜsze odznaczenie w Rosji carskiej. miasto w woj. Andrzej . 'pierwszy wezwany'. a z kształtów. Loki zmusił go do oddania skarbu. gr. a przynajmniej. Andreas. dziewczęce wróŜby małŜeńskie odbywane wieczorem 29 listopada.dawn. ErmitaŜ. odległą o ok. 'męski'. wg tradycji poniósł śmierć na krzyŜu ustawionym pochyło. ludowe.obraz (ok. krzyŜem św. przy którego pomocy mógłby zgromadzić nowe bogactwa.3 mln lat świetlnych. cynę na wodę. zawierający Wielką Mgławicę spiralną. chorąŜego orszańskiego) Sienkiewicza (1886). Berlin. przyodziewa świat w drelichy . Leningrad. por. Andvari . Order św. Andrzejki .. zał. Haga.obraz Tintoretta. nie pozwalając mu nawet na zatrzymanie jednego pierścienia. magiczne. 4. Andrzej . protokletos.gr. patron Grecji i narodów słowiańskich. 2. Owidiusza. karzeł.tragedia (1650) Pierre Corneille'a. od Xvii w. ośrodek rękodzielnictwa tkackiego. Nasz Andrychów. przez króla Stanisława Augusta w 1767 na miejscu wsi istniejącej od Xiv w. właściciel wielkiego skarbu złota. Andromeda . Jędrzychów.tradycyjne. kto będzie przyszłym męŜem.Andromeda . Muzeum.

dowiedziawszy się. wykrzyknąć miał papieŜ Grzegorz I Wielki ok. w okresie Rewolucji Fr.. od 379 siedziba biskupstwa. Por. od Anglów pochodzi nazwa Anglii. który na czas pewien traci zmysły. który w V w.jedna z najpopularniejszych operetek (1872) A. ordynarnej. angkor 'wielka'. i Dyrektoriatu. Wodewile: Pani Angot albo Wzbogacona przekupka (1797). Córka pani Angot . wzbogaconej przekupki. Ch. Angkor Wat . Siraudin i Koning. poł. Angelika . rzymska Iculisma. kambodŜ. z ogromnym bogactwem rzeźb i reliefów. zob. libretto: Clairville. wat 'świątynia'. jedna z największych na świecie. Anglowie . Pani Angot na Malabarze . ale Ŝywy takŜe i za cesarstwa.trzy wodewile Maillota (Antoine-Francois Eve). choć wyrachowana i zmienna w uczuciach księŜniczka. zwłaszcza Rinalda i Orlanda.łac. handlarki ryb. przesiedlił się. W 1860 odkryto ruiny pałaców i świątyń. ago) . teŜ Kronika (anglosaska). spopularyzowany.młoda i piękna. Angkor . sed angeli. wraz z Sasami i Jutami. z 1. agulęm) miasto nad rzeką Charente w dawnej prowincji Akwitanu (zach. Ŝe Angelika zakochała się w mauretańskim prostaczku Medoro i wyjechała z nim do Kataju. Nie Anglowie. jej przybycie z Kataju na dwór Karola Wielkiego skłóca ze sobą paladynów. ale aniołowie! . wystawionych na sprzedaŜ na targu niewolników w Rzymie. KambodŜy w 802-1432. Madame Angot (wym. Francja). Siostra (Angelika).lud germański z okolic dolnej Łaby. 595 na widok jasnowłosych. Skrucha pani Angot albo MałŜeństwo Mikołaja (1799). Non Anglii. pełnej Ŝycia i wigoru. urodziwych jeńców brytyjskich. dzięki sile komicznej jej osobowości i języka.największa świątynia Khmerów. Lecocqa. Pani Angot w seraju konstantynopolitańskim (1803).(wym. na wyspę brytyjską. z pięcioma wieŜami. w . Xii w. Angouleme . bohaterka Orlando innamorato (1506) Boiarda i Orlanda szalonego (1532) Ariosta.dwa wodewile Josepha Aude.stolica państwa Khmerów w środk.ten stał się w końcu przyczyną śmierci Sigurda (Zygfryda). Ostatnie wybryki pani Angot (1803) .francuski typ swarliwej.

Malczewskiego. młody. odwaga. otwierający poemat (łac. miła. wysłannik boga w mazdaizmie. zwiedza pod jego przewodem. bez swej dawnej wesolości?') Animusz . . Morientis. zagubiona.bohater tytułowy symbolicznego poematu prozą biblijną (1838) Juliusza Słowackiego. Obraz (1908) J. aby je związać z tradycją przodków.. śmiałość'. Hermes. smutna. rezon. por. dusza. kilkakrotnie zdobywana przez hugonotów. wysłannik. Anhelli . kontenans..istota niematerialna. grubość cięŜkiego. Po śmierci swego przewodnika usuwa się na odludzie wraz ze zbrodniarką-pokutnicą Ellenai. gościu. substancjonalnego muru ukazana za pomocą schodkowego profilowania. z łac. Anjmula Vagula Blandula . Muz. plwają na siebie i Ŝrą jedni drugich". Kraków. pośrednicząca między bóstwem a ludźmi. z gr. energia. Piotra . Kraków.) apostrofą umierającego do swojej duszy: Animula Vagula Blandula. oprowadzany jak Dante przez Wergiliusza. Śmierć Ellenai . reliefowe rzeźby pokrywają fasadę z ok. nec ut soles dabis iocos? ('Duszyczko ulotna. Hadrianowi. angelos 'poseł. kuraŜ. Po jej zgonie samotnika odwiedzają piastowscy aniołowie wróŜący rychły zgon wygnańcom. blada. Nar. Nar. Polak. hospes comesque corporis. którzy (jak to określa Mickiewicz w Epilogu Pana Tadeusza) "utraciwszy rozum w mękach długich. Muz. Anglowie (Nie Anglowie. chrześcijaństwie i islamie. zapewne wg wzorów bizantyjskich.). podpatrzonych w czasie krucjat. zwiastun. 1125-36. Serafin.Początek słynnej strofy. Anhelli. Muz. quue nunc abibis in loca. przypisywanej przez Aeliusa Spartianusa (śycie Hadriana) cesarzowi rz. kopalni i miejsc zesłania wygnańców. Obraz (1892) Witolda Pruszkowskiego. pullidula rigida nudula. szlachetnego władcę-kapłana plemienia syberyjskiego. werwa. Anioł . przekazać ma najwyŜsze wartości swego pokolenia przyszłym generacjom. druhu mego ciała. dokąd się wybierasz teraz. Śląskie. miejsca męczarni narodu polskiego.. poseł bogów Olimpu'. brawura.obraz (1883) Jacka Malczewskiego.zapał. Archanioł. 138 ne. wybrany spośród wygnańców syberyjskich przez Szamana. fantazja. Cherubin.w religiach Wschodu . Ad animam suam. jako wybrane naczynie poezji narodowej.Xvi w. Katedra św. Wrocław.romański kościół kopułowy z Xi-Xii w. animus 'duch. anielsko czysty. ziemskie piekło syberyjskich więzień. niezrównany jest powaŜny majestat kopuł kryjących jednonawowe wnętrze wraz z transeptem. judaizmie.

Ave Maria. pytaniu. św. Trąba.wypełniają polecenia szczególne. ein Engelflog durchs Zimmer 'przez pokój'. król Lelegrów na wyspie Samos. 1. zob.powiedzenie przypisywane. (3) Mocarstwa. Bernauer Agnes. odmawiana rano.wg wierzeń chrześc. indywidualnie przydzielony anioł czuwający nad człowiekiem od chwili jego narodzin. który w swojej Summa theologiae (1269-73) poświęca mnóstwo miejsca i pomysłowości domniemaniom o naturze aniołów. Ŝe nie będzie pił wina z posadzonej przez siebie winorośli. Ankajos . Tomaszowi z Akwinu. Hadrian (Mauzoleum). nagła cisza w ogólnej rozmowie. 12. Biblia. aby z niego zadrwić. Woda anielska . Pawła do Kolosan. nm. 392. listę upadłych aniołów podaje Milton w "Raju utraconym". gdy winnica dała obfity plon. Ognisty Anioł . Mirt. Londyn. Zamek św. czy wielu z nich moŜe przebywać jednocześnie w tym samym miejscu. 'Hermes przeleciał'.rządzą światem. Anioł przeleciał . Zwierzchności . Trony . Archanioł. zwanemu teŜ Doktorem Anielskim. 16: (1) serafini..modlitwa zaczynająca się od tych słów.kontemplują Boga. Gall. Księstwa.zob. Ŝe dzik pustoszy winnicę. Pozdrowienie anielskie . por.zob. m. por. Nat.zob. Ogień. Jakub. Apok. w tejŜe chwili nadbiegł sługa z nowiną. Siedem trąb siedmiu aniołów .gr. grupuje aniołów w trzech hierarchiach i dziewięciu chórach. Chóry anielskie . Hermes epeiselthe dosł.mit. Ankajos.zob. aniołowie . cherubini. multa cadunt inter calicem supremaque labra. Anioł stróŜ .in.zob. Anioła . Lucyfer. (2) Państwa. Gromada aniołów moŜe tańczyć na ostrzu szpilki .zob.Angelologia chrześc. List św. w róŜnych wariantach. Walka z aniołem . w południe i wieczorem na głos dzwonów. Ręka (Na rękach nosić). łac. Biblia.. gr. archaniołowie. 9. Upadły anioł . 1. Kiedyś przepowiedział mu wieszczek. ten odpowiedział mu: "Wiele się moŜe zdarzyć między ustami i brzegiem pucharu". Średniowieczne wyobraŜenia o tych hierarchiach ilustruje obraz Botticellego "Wniebowzięcie Dziewicy". odstawiwszy nietknięty . Ankajos wziął w rękę puchar młodego wina i poszedł z nim do wieszczka. zob. Anioł Pański .zob. syn Posejdona.Anioł augsburski .zob.

Anna Samotrzecia . matka Władysława Iv. o moja miła! Tam był mi raj.. Do H+++.ujrzałem Ewę. 8. 10-12.puchar. teŜ Homera "Odyseja". sam jednak został przez niego pozbawiony Ŝycia. Znasz-li ten kraj.Naśladowanie z Goethego. Do mego Cziczerona . Najbardziej znany: Św. Motyle wkoło.nie wspomniana w Biblii. Anna . hrabia Ankwicz. 4. W białej sukience i ubraną w róŜe. Anny . Pókiś ty ze mną była! 1-2. Wezwanie do Neapolu . parafraza pieśni Mignon z powieści Wilhelm Meisters Lehrjahre 'Lata nauki Wilhelma Meistera'. 'łaska'. córka arcyksięcia styryjskiego Karola Habsburga. Mickiewicz pisał o Ankwiczównie w lirykach i umieścił ją jako Ewę w Dziadach. Joachima i matka Najśw. Marii Panny. nie dopuścił do małŜeństwa. w czasie swego pobytu w Rzymie. Luwr. 22. Mój cziczerone! dziecinne masz lice.1573-98.. 36-40. Św. Iii. cz. patronka stolarzy. . Anna Samotrzeć . ona między niemi Zdala się wznosić i nie tykać ziemi. Anny z Marią i Dzieciątkiem. Hanna dost.wizerunek św. Anna . ale niechętny poecie ojciec. Bruksela. 17-20..obraz Leonarda da Vinci. Anna Austriaczka (1) . Gdzie cytryna dojrzewa'! (. poznała Adama Mickiewicza.hebr. wg tradycji chrześcijańskiej Ŝona św.(Sen w Dreźnie) marzenie senne z 23 Iii 1832.wielki tryptyk (1509) Quentina Metsysa. pobiegł. groby i świątnice Tyś przewodniczym był dla mnie aniołem..) Ach. Antinoos i puchar. 1830. tam. częsty temat malarstwa Xv i Xvi w.wiersz wpisany do albumu Henrietty w kwietniu 1830. zanotowane wierszem zaraz po obudzeniu się. Śniła się zima . królowa polska i szwedzka.pod koniec 1829. przez rzymskie bramy. jaką widziałem na Albańskiej górze. od 1592 Ŝona Zygmunta Iii Wazy. Ankwiczówna Henrietta Ewa (1810-79) . Legenda św. . Lecz mądrość stara nad twym świeci czołem. aby zabić dzika. por. między obojgiem zrodziło się uczucie. ParyŜ.

Katarzyny Aragońskiej. z pomocą kardynała Mazarina. regentka (1643-61) w czasie jego małoletniości. córka Wilhelma.bohaterka tytułowa drugiej po Wojnie i pokoju wielkiej . opiekowała się Akademią Krakowską. Anna Cylejska . 1844-45. 1625). poronieniem i martwo urodzonym synem. w kilka miesięcy później pierwsze malŜeństwo króla uniewaŜniono. o wiarołomstwo. jako elekt.były wdzięcznym tematem sensacyjnych powieści płaszcza i szpady. córka Filipa Iii Habsburga. 1507-36. i Anny Kazimierzanki. hrabiego Cylly. ParyŜ. od 1576 Ŝona Stefana Batorego. Portret Rubensa (ok. ozdobiła Kaplicę Zygmuntowską na Wawelu wspaniałymi rzeźbami. który wziął z nią potajemny ślub w 1533. Trzech muszkieterów (czasy Richelieu) i Dwadzieścia lat później (czasy Mazarina) Dumasa-ojca. Rozczarowany przyjściem na świat córki (późniejszej ElŜbiety I). poślubił Jane Seymour. matka Ludwika Xiv. w stroju z białej satyny. wkrótce zwróciła na siebie uwagę króla. panowie małopolscy. ale nie mogąc udowodnić oskarŜenia. zobowiązanego. Wraz z pięcioma jej rzekomymi kochankami została skazana i stracona. 1601-66. tekst: F.po 1380-1416. okrzykniętej 1575 królową polską. uspokoili Annę i trzymali w Polsce przez cały rok. Jako dama dworu jego pierwszej Ŝony. utracił swe godności. król spojrzał na młodą damę. Anne d'Autriche.Anna Austriaczka (2) . W 11 dni potem Henryk. a Anna została królową.ok. Romani. wnuczka Kazimierza Wielkiego. królowa Francji przez małŜeństwo z Ludwikiem Xiii w 1615. druga Ŝona Henryka Viii. aŜ doprowadzili do ołtarza w 1402. chcąc mocniej zalegalizować Jagiełłę na tronie polskim przez związek z krwią Piastów. bulin) .. Jej nieszczęśliwe małŜeństwo i jej stosunek do obu wielkich męŜów stanu Richelieu i Mazarina . oskarŜył ją o wiarołomstwo. królowa Anglii. wplątana w intrygi. skrzywił się i od razu zawrócił konia. ale panowie nie dali za wygraną. Ambitna. Anna Bolena .opera (Mediolan 1830) Donizettiego. do poślubienia jej jako ostatniej przedstawicielki rodu Jagiellonów. córka Zygmunta I Starego i Bony. zwł. obmyślili ich małŜeństwo. Anna Jagiellonka . infantka hiszp.1523-96. pierwszego ministra. Luwr. Klemens z Moskorzewa. spotkanie zapoznawcze zaaranŜowano pod Krakowem. Anna Boleyn (wym. Anna Karenina . odegrała wybitną rolę w trzech bezkrólewiach.fr. W 5 lat potem oskarŜył ją podkanclerzy koronny i doradca króla.

osadzona w klasztorze. w gaju pod Rzymem. zielarstwem i przyrodolecznictwem. napisała Aleksjadę (gr. córka cesarza Aleksego I i Ireny. wg Jana. odsunięta od Ŝycia na dworze. aleksias) w 15 tomach. nie miała szczęścia w miłości i zmarła w staropanieństwie. 1155. staroitalska bogini roku i długowieczności. teść Kajfasza. będące cennym źródłem wiadomości o tym okresie. uciekła i poślubiła boga rzecznego Numicjusza.zob. Jana Ii. a jej wybaczono. Anna Perenna . kobieta uczona i ambitna. pierwsze gr.zob. 18. Anna Komnena . Treścią jej Ŝycia były badania naukowe. Henryk Viii.1083 . zajmowała się botaniką. Anna Kliwijska (de Cleves) . Annasz . opieka nad uczonymi.1562-1625. Annales Seu Cronicae Incliti Regni Poloniae . załoŜyła wielki ogród botaniczny pod Golubiem. spisek odkryto. stworzone przez kobietę. opuszcza dom.ok. utoŜsamiana z siostrą Dydony Anną. 13-24. przybyła do Polski z bratem. krucjatę (1095-99). prześladowana zazdrością jego Ŝony Lawinu. sfinansowała wydanie w 1613 olbrzymiego Zielnika Szymona Syreńskiego. poślubiwszy Nikefora Bryenniosa. dzieło hist. równieŜ kapłana. męŜa i małego synka. spiskowała. Ew. festynem ludowym połączonym z ucztowaniem. Aleksego Wrońskiego. obaj brali udział w procesie i przesłuchaniach Jezusa. której święto obchodzono w Idy marcowe.powieści (1873-77. największej księgi wydanej w Polsce przedrozbiorowej. która.. schroniwszy się pod opiekę Eneasza w Lacjum. intelektualne. a w końcu poświęca Ŝycie. tł. pol. księŜniczka i historyczka bizantyjska. obejmujące panowanie jej ojca i 1.w Biblii kapłan Ŝydowski. wykorzystując znajomość spraw publicznych i wolny dostęp do archiwów cesarskich. Anna Wazówna . Choć tak nieprzeciętnie wyksztatcona i urodziwa. rzucając się pod koła pociągu. aby osadzić go na tronie zamiast swego brata. która dla wielkiej miłości do przystojnego oficera. córka Jana Iii szwedzkiego i Katarzyny Jagiellonki. . Zygmuntem Iii Wazą. miała wpływ na króla. jednej z najsłynniejszych powieści psychologicznych Xix w. Ŝona wysokiego urzędnika ministerstwa. 1898-1900) Lwa Tołstoja. inteligentna i aktywna. rz. Długosz Jan. Aleksego Karenina.mit. Kobyła (Flandryjska).

. por. Antinoos (1) .dawn. zespół aktorów a. który dąŜył do władzy w Itace i do zgładzenia Telemacha: zginął od strzały z łuku Odyseusza. Odyseja. Herakles i Anteusz . scena zbiorowa w sztuce teatr.. z gr.jedna z najczerwieńszych gwiazd nieba. Uffizi. 130 ne. Obraz Pollaiuola.rzeźba Pollaiuola.Antinous. do czerwonej planety Mars. chodzić bezskutecznie) od jednej instancji do drugiej. faworyt cesar Hadriana. antalag 'ćwierć a. Antares .. gigant libijski. kiedy podnosił do ust puchar z winem. najjaśniejsza (alfa) w konstelacji Niedźwiadka (łac. dawn.. gr. w Odysei Homera najzuchwalszy i najbezecniejszy z zalotników Penelopy. Bargello. Conn. w operze. harmonia. urodziwy młodzieniec gr. tj. z Bitynii. Hartford. zabił go w walce Herakles. 22. w Polsce od Xvi w. Antinoos (2) .mała beczułka. anniversarilis 'doroczny'. Anteusz . ensemble 'całość. Athenaeum (USA). bo dopóki dotykał Matki-Ziemi. 8. rocznica. z węg. Obraz Tintoretta. Antares 'podobny do Aresa'. zestrojenie składników dzieła art. An(n)iwersarz .(odsyłać. odległa o 400 lat świetlnych. z fr. 112 ok.gr. Antał(ek) . ok. Obraz Tiepola. towarzysząc mu w czasie podróŜy po . o średnicy 285 razy dłuŜszej od średnicy Słońca. syn Posejdona i Gai (Ziemi). Antaios. Scorpio).przest. zespół'. Florencja.Antinous. Castelgomberto. naboŜeństwo Ŝałobne w rocznicę śmierci: z łac. zwana teŜ Sercem Skorpiona. był nie do pokonania. podwójna. Ansambl . zgodność. który zmuszał podróŜnych do walki wręcz i kaŜdego zabijał. piwa objętości od 6 do 18 garnców. Ankajos. muzyków. miara wina a. pół beczki'. Florencja. uniósłszy przedtem w górę. mit.Od Annasza do Kajfasza .

Salmasiusa w Bibliotece Palatyńskiej w Heidelbergu. Davida. Plastyka antyczna przedstawia go z atrybutami Dionizosa i Wertumna albo jako nagiego.wybór (fragmentów) utworów gł.Nilu utonął (wg niektórych. (1) mit. ParyŜ. porwana do Aten przez Tezeusza (co spowodowało najazd amazonek na Attykę i walki zakończone pokojem). z pierwszych antologii gr. Naz.. Madryt. najwaŜniejsze były: zbiór epigramów ponad 40 dawniejszych poetów pt.(2) mit. a.Antiope. Meleagra z Gadary (Palestyna) ok. gemmach. Prado. wznosił mu świątynie. Grenoble. Wieniec. anthologia 'zbieranie kwiatów'. Obraz (ok. gr. 1231).. Wieniec Filipposa z Tessalonike (ok. Antonius. gdy nawiedził ją w postaci satyra. Agatiasa z Miryny (ok. Rzym. Luwr. Antiopa . Luwr. gr. 1521-25) Correggia. gr. na powyŜszych antologiach. florilegium. miasto Antinoopolis (Szeioh Abadeh) w środkowym Egipcie. Popiersie. Jowisz i Antiope . Obraz L. Antologia Palatyńska a. Grecka . Brera itd.łac. Mediolan. z gr.obraz (ok. gr. pochodzący z rodu Antoniuszów.zbiór epigramów gr. nazwał jego imieniem gwiazdozbiór. jego "kuszenia" przez złego ducha były materiałem dla wielu pisarzy i malarzy. Jordaensa. matka Amfiona (zob. Antologia . 1768) J. drugi . Silvestre'a. Watteau. z Padwy. Olbrzymi posąg w Neapolu. Stephanos. Płaskorzeźby.obraz (1650) J.. oparty gł. r. Sen Antiope . 40 ne. monetach.) i Zetosa. Antiopa . Przedstawiano go na posągach. 70 pne. Obraz J. została jego Ŝoną i matką Hippolita. 1560) Tycjana. ParyŜ.Antoni Padewski (zm. królowa amazonek. 900 ne. odnaleziony w 1606 przez 19-letniego filologa fr. Jowisz jako satyr i Antiope . K. zwana teŜ Hippolitą.obraz (ok. których spłodziła z Zeusem. Kyklos. Muzeum. Sens. tj. . uwaŜanego za inicjatora ascetyzmu zakonnego.) i Krąg.A. Neapol. Villa Albani. imię dwóch popularnych świętych: Egipcjanina z Iv w.L. tj. Luwr. łac. epigramów róŜnych autorów. Mus. zebrany ok. przez nadwornego kapłana Konstantyna Kefalasa w Bizancjum. ParyŜ. Jego przyjaźń z Hadrianem i tragiczna śmierć przyniosły mu legendamą niemal sławę: cesarz zaliczył go w poczet bogów. 560). oddając Ŝycie za cesarza). ułoŜony przez poetę gr. melancholijnego młodzieńca. Antoni .

postać apokaliptyczna. Vallum Antonini.dynastia cesarzy rzymskich Ii w. nad państwowymi.łac. zły duch. Liście św. 18. a takŜe pomocą w odnajdywaniu przedmiotów zagubionych. Antrepryza . Antychryst . przen. Fr. ne. nowy władca Teb. zwł.).archetyp osobistego przeciwnika Chrystusa i Królestwa Jego. obronny wał (limes) wybudowany w Brytanii przez Antonina Piusa ok. spór z Kreonem. rozdzielając dary i trapiąc mękami.. Okres ten zwykło się nazywać "złotym wiekiem cesarstwa". Antygona.(1888) esej krytyczny o moralności chrześc. Neron. Kommodus. gr. towarzyszy oślepionemu ojcu na wygnaniu aŜ do jego śmierci. 440 pne. króla Teb. zły człowiek. do której naleŜeli: Antonius Pius. Kreon. Wal Antonina . 1-12 i Apok.. ludzkimi. Antygona .tragedia (410 a. Propaganda kościelna i polit. cyrkowe. uznając wyŜszość praw moralnych. łącząc go z takimi postaciami. kojarząca się z mistyczną liczbą 666. jak Kaligula. Edyp. pol. usiłując omamić ludzi czterykroć: udając Mesjasza.. . Kraków 1888) Sofoklesa.. przedsięwzięcie. 409 pne. i jego matki (i Ŝony).tragedia (Ateny ok. na 2. Nietzschego. kiedy jej bracia giną we wzajemnej walce o tron ojca.franciszkanin słynący cudami. 2..dawn. oparty na 1. która wg oczekiwań wczesnego kościoła ma kierować nieszczęściami poprzedzającymi koniec (zob. Jana. teatralne. między dzisiejszymi zatokami Firth of Forth i Firth of Clyde.zob. syn zatracenia" z 2. termin biblijny.) Eurypidesa. Edyp w Kolonie . 2. Antygona . 2. nie pozwala pochować Polinika jako zdrajcy ojczyzny. Liście do Tesal. Legendy o nim opierają się gł. córka Edypa. siostra Ismeny. szatan. Trajana i Hadriana. Fenicjanki . 3. gdzie przedstawiony jest jako bluźniercza bestia o 7 głowach i 10 rogach. Eteoklesa i Polinika (zob. wyst. z fr. "człowiek grzechu. przedsiębiorstwo. Mahomet. czyniąc cuda. często łącznie z okresem panowania poprzednich cesarzy: Nerwy. Der Antichrist .mit. jego adoptowani synowie Marek Aureliusz i Werus. dawn. 140-142. Listu do Tesal. Jokasty. dla obrony przed plemionami północy.) świata. entreprise. za co zostaje Ŝywcem zamurowana i odbiera sobie Ŝycie. brat Jokasty. Fryderyk Ii Hohenstaufen czy Napoleon. boskich. umniejszała jego grozę. 13. grzebie brata. Antoninowie .

który był uwaŜany za wybranego kanonicznie. 1806) Jeana Racine'a. widzę zawsze konia. przeciwne dogmatowi o trójosobowości Boga.papieŜ wybrany przez opozycję w stosunku do papieŜa.sekty chrześc. jego stosunki z Platonem były wrogie (walka o puściznę Sokratesa między dwoma najwybitniejszymi uczniami mistrza). unitarianie. załoŜona przez Antygonosa I Monoftalmosa ('Jednookiego'). twierdził. Przeciwnik logiki i dialektyki. Ŝe istnieją tylko konkretne rzeczy. odprowadzający ich dusze na sąd.arianie. bracia polscy. a nigdy nie widzę "końskości" . egip. uwaŜał. wyst. sporadycznie do poł. Opera (1927) Honeggera wg sztuki J. potem Sokratesa. Cynik). Tragedia (ParyŜ 1943. jednego z wodzów Aleksandra Wielkiego.). por. załoŜyciel szkoły cyników (zob. Kraków I957) Jeana Anouilha. reszta to słowa.. koniec jej nastąpił w czasie 3. Antigone . Ŝe jedynym dobrem i celem Ŝycia jest cnota. Macedonii od 276 do 168 pne.La Thebaide . Sztuka (wyst. wojny macedońskiej z Rzymem. Polinice i Antigone . 'odprowadzającym dusze'. Koń (jaki jest. odrzucał naukę Platona o ideach. Antytrynitarze .). Antygonidzi . uczeń Gorgiasza. którego zewnętrznie bardzo przypominał.dynastia panująca w staroŜ. człowiek z głową szakala lub dzikiego psa. trinitas 'trójca'. .. AntypapieŜ .tragedie (1783) Vittoria Alfieri.-łac. nie uznające bóstwa Chrystusa.ok. pol. przed 1059. socynianie. z późn. gdy w bitwie pod Pydną król Perseusz poniósł klęskę i dostał się do niewoli. przedstawiany jako szakal a.mit. w Grecji utoŜsamiany z Hermesem Psychopomposem. Cocteau. Antystenes z Aten . Xv w. opiekun balsamistów i grobów.. 436-365 pne. wyd. 1922) Jeana Cocteau. pol. Platonie.Tebaida. Anubis . a nie rzeczywistość. bóg zmarłych. było ich łącznie 39 (gł. pierwsza tragedia (1664..słynne powiedzenie Antystenesa.) lewy odłam reformacji .dramat (1917) Waltera Hasenclevera. w Polsce (Xvi-Xvii w. pod imieniem Hermanubis.

Ręce precz od obrazu! . roztrwoniwszy na przysmaki większą część majątku. manum de tabula!.łac. z gr. Ani dnia bez kreski . w jaki przedstawiony został na obrazie jego ulubiony koń. poł. pedanta Protogenesa. poprawiwszy but na swym obrazie pod wpływem fachowych zarzutów szewca." Apelles i Kampaspe . Apelles. z którego dzieł i pism nic nie pozostało. Bard. zdaje się lepiej od ciebie znać na malarstwie. nulla dies sine linea. aoidos 'śpiewak. na co Apelles odezwał się z uśmiechem: "Twój koń. najsławniejszy malarz staroŜytności. Bucefał i Aleksander . i dla lepszego zbytu opatrzona jest nazwiskiem. tj. Apelles z Kolofonu . wielu portretów Aleksandra W. zarŜał. malarstwa monumentalnego.zob. Zeuksis. które stało się juŜ wtedy synonimem smakosza. miał się powiesić ze strachu przed widmem głodu. Afrodyty Anadyomene (zob. por. Dlatego kazał przyprowadzić do obrazu Bucefała. 12. poj. Przypisywana mu najsłynniejsza rz.łac.): "(Niech) szewc nie (osądza) powyŜej obuwia!" Apicius . Ŝyjący w czasach cesarza Tyberiusza. aby wskazać Apellesowi na kilka uczynionych przez niego błędów. Ale gdy Bucefał ujrzał siebie na obrazie. gdy ten zaczął ganić udo namalowanej postaci. dopiero z Iii8Iv w. pne. powiedział (dosł. powiedzenie przypisywane Apellesowi przez Pliniusza w Historii naturalnej.). pieśniarz'.2. aojda. tj.łac. PiorunodzierŜcy w świątyni Diany Efeskiej) i alegorii Potwarz.. bez posunięcia choćby odrobinę naprzód pracy twórczej. królu. Znane są tylko z opisów. trzymaj się kopyta! . l. a malarz zamówienie wykonał. Aleksander Wielki. Geniusz koloru i wdzięku. Iv w. ksiąŜka kucharska "De re coquinaria" pochodzi prawdop. gdy zostało mu tylko 50000 sestercji. 35.w Grecji przedhomerowej zawodowi poeci-pieśniarze. Szewcze.Aojdowie . .Kiedy Aleksander Wielki zamówił u Apellesa swój portret na koniu. którzy przy dźwiękach formingi czy kitary opiewali na dworach moŜnych panów czyny bohaterów. Był nadwornym malarzem Aleksandra Wielkiego i Ptolemeusza I. 36. wstrzymaj się wreszcie od dalszych poprawek i ulepszeń! Okrzyk Apellesa pod adresem kolegi-malarza. ne sutor supra crepidam! Apelles. król wyraził niezadowolenie ze sposobu. (np. por.Marcus Gavius bogaty smakosz i sybaryta rzymski. twórca m. mistrz gr. Bucefał.in.

gdzie uwaŜano go za wcielenie Ptaha (zob. cykl drzeworytów (1496-98) Albrechta Drera. Monachium. przypisywane niekiedy Janowi apostolowi.księgi biblijne niekanoniczne.).łac. 200 pne. w hellenistycznych religiach misteryjnych i systemach filoz. braci Van Eyck. nie uznane za "natchnione".ok. do ok. Grecy utoŜsamiali go z Hadesem. freski Giotta w kaplicy Peruzzich w Santa Croce. 185 .Apis . Apokryfy . związanym z minerałami i klejnotami. z gr.).. boga Nilu.. 254. freski Cimabuego w górnym kościele w AsyŜu. Stare byki uroczyście topiono. jak wierzono. Nowego byka rozpoznawano po 29 znakach. Gandawa. Ptolemeusz I Soter przeniósł główny ośrodek kultu do Aleksandrii. a z czasem i do Rzymu. przez Orygenesa. ale nie istniejące w oryginale hebrajskim. który miał je napisać na zesłaniu. termin zastosowany do literatury relig. ostatecznego triumfu Dobra nad Złem. skąd kult dotarł do Aten. dlatego został bóstwem podziemnym. Pinakoteka itd. miał dwór w pobliŜu bramy świątyni Ptaha w Memfis. nieautentycznych. o utworach wątpliwego autorstwa. balsamowano i grzebano w Sakkarze z królewskim ceremoniałem. na biblijnej Apokalipsie. nabrały z czasem charakteru literatury ludowej. umoralniającej. Florencja.u śydów i chrześcijan księga kanoniczna a. wydany w formie ksiąŜki. Jana. Dies irae. Byk kultowy. . por. z gr. zwł. Seria miniatur na rękopisach śrdw. Był on równieŜ czczony pod postacią byka w Memfis. apokalypsis 'odsłonięcie. przen. Apocalypsis cum figuris. Objawienie św. zrozumiałym dla wtajemniczonych. podrobiony'. z Ii-Iii w. włączone do greckiej (Septuaginta) i łacińskiej (Wulgata) wersji Biblii. zawierająca proroczą wizję wydarzeń towarzyszących końcowi świata. Londyn. 150 ne. a później Ozyrysa (zob. Apokryfy Nowego Testamentu. Apokalipsa w obrazach . (hermetyzm) księgi zawierające wiedzę tajemną. Rubensa. objawienie'. niedostępną dla profanów. Objawienie. apokryphos 'ukryty. Inscenizacja (1968) Teatru Laboratorium Jerzego Grotowskiego. zrodzony. językiem mistycznym.. UwaŜany był za wyrocznię. ok. Cztery (Czterej jeźdźcy Apokalipsy). z promienia słonecznego. zaś w Biblii. Oficjalna Ŝałoba trwała 2 miesiące. ezoteryczną. oparta gł. na wyspie Patmos 93-96.grecka forma egipskiego imienia Hapi.). falsyfikatach. i Signorellego w katedne w Orvieto. dla pokrzepienia serc w cięŜkich czasach. symbolicznym. Apokalipsa . pochodzące z najwcześniejszego okresu piśmiennictwa chrześc. Celem Apokalipsy było przedstawienie. apokryficzna (od ok. obrazy Velazqueza..

mit. od apoksyein 'zdrapywać'. Obrazy: L. Jego atrybuty: lira. Pyton. Apollo Sauroktonos . umiarkowany. Tityos. gr. bóg mądrości (przekazujący wyrocznie przez Pytię delficką. bóg nowo załoŜonych miast i kolonii. przeciwstawny dionizyjskiemu. Kasandra.głosu) i muzyki.. Apolliński . bliźni brat Artemidy. uwysmuklonego kanonu ciała ludzkiego: wysokość głowy stanowiła ósmą część wysokości ciała. 1871): harmonijny. Apollo . przynoszącą takŜe zarazy. Delos. z gr. Lizyppa z ok. Delfy. Mousagetes. pne. 325-300 pne. Warszawa. Muz. mającym znaczny wpływ na kulturę gr. bóg śmierci.B. Rzeźba Thorvaldsena. przewodnik muz. A. marmurowa kopia rz. Wenecja.przen.Apoksyomenos . Muz. 1540-45) J. nie znany jeszcze Homerowi. M. Pan. M. 10. Kopenhaga. Veronese. czczony świętami obchodzonymi w róŜnych porach roku. pne.W. udzielający wieszczkom daru przepowiadania. gr.). Nie znwsze Apollo napina łuk . Phoibos 'błyszczący'. racjonalny. identyfikowany z Heliosem. Rzym. Nietzschego (Narodziny tragedii. Rzeźba (1900) Rodina. Ribera. powściągliwy. jako bóg słońca Febus. Turner.. Dafne. Balet: Apollo i muzy.. kopia znaleziona w 1495. o szeroko rozpowszechnionym kulcie. występuje dopiero od V w. męŜczyzna młody i piękny. łuk i wieniec laurowy. Asklepios. J. neque semper arcum tendit Apollo. Sybilla. 2. Delacroix. którą teŜ sam uprawiał. Horacego. G. Nar. Belweder Watykański. Wyspiańskiego do Iliady.rzeźba. Cranach St. Apollo Belwederski . rolnictwa i roślinności. a śpiewakom . odlew w brązie. Ilustracje St. Rzym.. Domenichino. pne. o harmonijnej budowie ciała i klasycznych rysach. Watykan.(gr. Sansovina. 'Jaszczurkobójca') rzeźba Praksytelesa (Iv w. Apollo . syn Zeusa i Latony. Schiavone.łac. teŜ: Admet. Rzym. Apollo . z Pieśni. Koronis. praktyczna realizacja jego nowego. de Vos. Marsjasz. Thorvaldsena. bóg poezji. Watykan. nie zawsze wysyła śmiercionośne strzały. Hiacynt. Marpessa.. nie zachowane dzieło rzeźbiana gr. bóg-lekarz chorób ciała i duszy. zabijający młodzieńców i męŜczyzn strzałą ze srebrnego łuku. strzegący stad. zob. Apollon Musagete..rzeźba Leocharesa (Iv w.wg Fr. tj.). Niobe. Reni. gr. bóg oczyszczenia z win. jeden z najpotęŜniejszych bogów Olimpu. Opery: Apollo et Daphne (1698) J. brąz (ok. Lully'ego. bóg ziemi. fr. Igora Strawińskiego .posąg młodzieńca ścierającego skrobaczką kun i oliwę z ciała po zawodach sportowych. Apollo et Hyacinthus (1767) Mozarta. kopia marmurowa.

kij pielgrzymi. przedstawiona na piśmie. Tomasz zw. ok. w Biblii. Apostoł . pierwszy papieŜ (symbol: pęk kluczy. niewiernym (lanca). Judasz Iskariota (sakiewka). . Grzegorza.figura retoryczna polegająca na zwracaniu się do idei. Apok. Apologia . 11. tzw. Walii . Dawida.wg Biblii. przedmiotu a. Bartłomiej (nóŜ). Jakub Starszy (muszla. po jego śmierci wybrano Macieja (topór wojenny). zm. Apostrofa . sarkofagi. osoby. 601. Apostołami nazywano teŜ później tych. Łuk." (J. "Czemu. Bonifacego. Germanii . butla z tykwy).podróŜ sprawozdawcza biskupa (pot.. "Piramidy.św.obrona sprawy.św.grecka nazwa Abaddona (zob. przekazana przez Platona i Ksenofonta "Obrona Sokratesa" (zob.łac.św. Słowacki. Ireneusza. zm. 256-331. wygłoszona a. symbole odnoszą się przewaŜnie do narzędzi męczeńskiej śmierci. Juda zw. Monachium. Czterej apostołowie . 9. "Bema pamięci Ŝałobny rapsod". osoby nieobecnej czy nieŜyjącej. później dołączono Pawła (miecz)... 373-463.(Waszyngton 1928). 1). "Litwo! Ojczyzno moja! ty jesteś jak zdrowie". Apollyon . brat Piotra (krzyŜ w kształcie litery X).?" (C. Jakub Młodszy (wałek pilśniarza). Marcina z Tours.dawn.św. miodu. Cieniu. apostolos 'wysłaniec'. czy wy macie takie trumny. Tadeuszem (pałka).dwa obrazy (1526) A.. "Pan Tadeusz".: Adolf Bolm. Norwid. 12 uczniów Jezusa: Piotr. wg Mat. 130-200. 1 ). Marka. ad limina apostolorum . zwł. i św. piwa. Augustyna z Canterbury. Patryka. Do progów apostolskich . apostoła Armenii .. pojęcia. Irlandii . Dziejów Ap. jego brat Jan Ewangelista (kubek z wylatującym zeń uskrzydlonym węŜem). kogut). wszelka pielgrzymka) do Rzymu. 604. duŜy kielich do wina. choreogr. t. Mateusz Ewangelista (toporek a. Drera.św. jak np. 680-755. "Rozmowa z piramidami". Szymon (piła).. 1). Z gr.. Filip (długa laska zakończona krzyŜem). zasady a. (A. Mickiewicz.. St. apologetów chrześcijańskich. Brytanii . ręce złamawszy na pancerz. Apostołowie . 338-401.). którzy nawracali na chrześcijaństwo całe ludy i kraje. Andrzej. np. Sokrates) i pisma obrońców chrześcijaństwa z Ii w. księcia piekieł i anioła przepaści. Ew. Pinakoteka.. Galii . z gr. halabarda). odjeŜdŜasz.św.

opus 57 (1804-05) Beethovena. Arabia felix) na wybrzeŜach i pustynną (Arabia deserta) w głębi półwyspu. Apteka . 8 drachm = uncja. Aptekarska praca . nalewki.w Biblii." Arabia . marynaty. L'Apres . octy itp. później cały Półwysep Arabski. zwł.1. póŜniej. Appiusz i Wirginia . Faun (Popołudnie Fauna). Wirginia. Aptekarskie jednostki . apotheke 'skład. dziś Wadi Musa w Jordanii.dla Greków Arabia była ojczyzną kadzidła i perfum: W Makbecie. wł. obowiązujący w Polsce we wszystkich zaborach do 1918: 20 granów = skrupuł.36 kg. likiery i przysmaki (konfitury. ale do Europy Zach. 7: "Aptekarz uczyni przyjemne lekarstwa i maści zdrowe sporządzi.z gr." Zob. 38. powidła). Szekspira Lady Makbet mówi: "Zapach krwi! Wszystkie wonności Arabii nie odejmą go tej małej ręce. 2.nazwa określająca pierw. w dawnych dworach szlacheckich schowek na leki (sadła. teŜ Farys. magazyn'. . Wonności Arabii .). Cyfry arabskie . tylko Arabię Północną.nazwa sonaty fortepianowej f-moll. Tysiąc (i jedna noc). 5.precyzyjna drobiazgowość. dzielony następnie na urodzajną "szczęśliwą" Arabię (łac.apostrophe 'odwrócenie się' pozorne od słuchacza do kogo innego. szatka. korzenie itp. u Ptolemeusza. gwałtowna'.. Appassionata . Eklezjastyk. przeniesione zostały w X-Xiii w. do osoby zmarłej. Aptekarska dokładność .wagi przed wprowadzeniem systemu metrycznego system norymberski z 1546.zob. 3 skrupuły = drachma. 1. zioła.zob. przez Arabów. 3 itd. i nie będzie końca pracom jego. 13 uncji = funt = 0. 'namiętna. wódki. uŜywane współcześnie. staroŜytnej stolicy Nabatejczyków. pochodzą z Indii.Midi D'un Faun . wymienia się jeszcze Arabię petrejską (Arabia Petraea) od Petry. Apteczka domowa izdebka.

gr. letnia rezydencja królów hiszp. Trzy (Trzej muszkieterowie). córka Idmona. Die schonen Tage in Aranjuez sind nun zu Eade. ogarnięta pychą. Ŝe podarła materię w strzępy. na którym. farbiasza z Kolofonu w Lidii. Mickiewicza.jeden z czterech gł.. wyparł z uŜycia języki: fenicki. nad Tagiem. tkaczka słynąca z doskonałości swojej sztuki. W ciągu 1. 'dawna nazwa Syrii'. od Xvi w. 'pająk'. Niektórzy uczeni sądzą. Bruksela. Aranjuez . Wenecja. Arafat . wg Mateusza. ustępuje pod naporem aramejskiego. Ew. bohaterów słynnej trylogii powieściowej A. Pałac DoŜów.Arachne . początkowe słowa sztuki Fr. językiem tym posługiwał się Jezus i apostolowie. co tak rozzłościło boginię. Palestyny i Mezopotamii. ale bogini zmieniła ją w pająka.obraz P. tysiąclecia pne. Aram. por. aby w I w. arab. hidŜra) z Mekki do Medyny w 622. pieczętowanej wizerunkiem pająka jako znakiem fabrycznym przędzalni. mit. Prado. akadyjski i hebrajski. aranchuef) miasto w środk.gr. Aramis . 'góra łaski'. pryw. Adam (Szczyt Adama).. pne. zob. z hebr. Adam spotkał Ewę po dwuchsetletnim karnym rozłączeniu i gdzie się zatrzymał Mahomet w czasie swej ucieczki (arab.dziś niemal wymarły język semicki Syrii. Hiszpanii. tł. a sznur w pajęczynę. Aramejski język . A. 1657) Velazqueza.obraz (ok. Ŝe mit ten jest echem konkurencji w handlu morskim artykułami włókienniczymi między Atenami a lidyjsko-karyjskimi eksporterami farbowanej wełny. Arachne .granitowe wzgórze na płd.obraz (1636-38) Rubensa. Dumasa-ojca.(wym. zwany takŜe DŜebel-el-Rahm. Pallas i Arachne . 'Zbiegły dni wesołego w Aranchwes pobytu'. Tkaczki kobierców . cel pielgrzymek. Arachne powiesiła się z rozpaczy.-wschód od Mekki. Madryt. moabicki. wezwała Pallas Atenę do współzawodnictwa i wyobraziła na swym dziele miłostki bogów. Po aramejsku napisano ostatnie partie Starego Testamentu. Talmud Jerozolimski i Babiloński. który od czasu zburzenia Jerozolimy w Vi w. stać się językiem literackim i religijnym śydów. . wg tradycji muzułmańskiej. Veronesa.

zrekonstruowany w 1939 na podstawie fragmentów odnalezionych w 1568. 37. Masis. na którym się zatrzymała arka Noego po opadnięciu wód potopu. sędzia polubowny. Iraku. Arbela . pisarza rz. 'Ołtarz Pokoju'. 17-19 Tacyta. Jego słowa i czyny. im były swobodniejsze. im bardziej nosiły na sobie cechę pewnej niedbałości. łac..noc wśród zajęć i rozkoszy Ŝycia. w wyniku niełaski cesarza.łac. ara 'ołtarz'.. Aghri Dagh.). budynek wzniesiony na Polu Marsowym w Rzymie. 51.. Asyrii.) pokrytych wiecznym śniegiem. cesarzowi Augustowi dla upamiętnienia jego szczęśliwego powrotu z Galii i Hiszpanii. sędzia sportowy. tak on przez swą gnuśność doszedł do rozgłosu. przy ceremonii dedykacji. prawdopodobnie autora zręcznych epigramów i wspaniałego..pisze Tacyt . "Dzień przepędzał on na spaniu ... 8. z ołtarzem ozdobionym płaskorzeźbą przedstawiającą suovetaurilia.. skąd dowiadujemy się o samobójstwie Petroniusza przez przecięcie Ŝyt. Ara Pacis Augustae .. 16. z łac. 38.. Arbiter . jednego z najwybitniejszych utworów literatury rz. autorytet w sprawach dobrego smaku.miejsce. (. zachowanego we fragmentach (zob. 4. pax dpn. dedykowany przez senat rzymski w roku 9 pne. tonu. Jedynym niemal historycznym świadectwem jego istnienia są Roczniki. a jak inni dzięki pilności. podawana niekiedy jako miejsce bitwy (zamiast pobliskiej Gaugameli). w 66 ne.miasto w staroŜ. prastarej krainy nad górnym Araksem. Trymalchion) współczesnego romansu obyczajowego "Satyryki w 20 księgach". w Biblii . Jeremiasz. co zdecydowało o upadku dynastii Achemenidów. Izajasz. Nie uchodził jednak za hulakę (. ile Ŝe tamten (.) przybrany został do grona nielicznych powierników Nerona jako mistrz dobrego smaku. Gen.. Arbiter elegantiae . Dariusza Iii. konsula. znawca. tur. tym chętniej brano je za domniemaną naturalność. w której Aleksander Wielki pokonał w 331 pne. Ararat . o dwu bazaltowych szczytach (5156 i 3914 m npm. 27.. Kajusa) Petroniusza.Schillera "Don Carlos" (1787).) niczego . tak nazwał Tacyt Tytusa (a. lecz za wytwornego znawcę zbytku. Kuh-e Nuh 'góra Noego'.wygasły wulkan na WyŜynie Armeńskiej w Turcji. ormiań. później prokonsula Bitynii. nazwa od Urartu. zm.łac.-wsch. ofiarę ze zwierząt.. dziś Arbil (Erbil) w płn. pacis 'pokój'. pers. rozjemca'. 1859 i 1903. 'świadek.rozjemca.

gr. w Ŝydowsko-chrześcijańskich pismach i legendach jest ich czterech: Michał. Archanioł . por. biegnąc nago przez ulice Syrakuz do domu z łaźni. dawca światła. Archimedes z Syrakuz . a którego wzmacnianie jest istotą kaŜdej skutecznej terapii lekarskiej. a takŜe wielokrąŜka. Jest teŜ waŜną postacią w powieści "Quo vadis?" (zob.-podolskiego obyczaju częstowania niemiłego konkurenta (ubiegającego się o rękę panny) arbuzem.wg witalistycznego poglądu Paracelsusa (zob.Dostać. i Israfel. jako wynalazcę śruby wodnej (przenośnika ślimakowego) i pomysłowych machin obronnych. z gr. apokryf Enocha wymienia jeszcze Raguela. od ukr. Jego olbrzymia sława przyczyniła się do powstania wielu opowieści o nim. Azrael. który. śruby bez końca itd. gdzie nagle udało mu się sformułować prawo hydrostatyki. charpuz. obrońca wiary. okrzyk radości. archos 'przywódca'. Rafał. Historia i tradycja znają go gł. Jofaela i Zadkiela.) Sienkiewicza. uŜytych jakoby przeciw Rzymianom. wojownik. Sariela.. który zadmie w trąbę zmartwychwstania.główny anioł. Archanioł Rewolucji . S. twórcy zasady dźwigni. z tur. w których nie sposób oddzielić prawdy od legendy. uzdrowiciel. Saint-Just. które mieli jeszcze jakoby widzieć Cicero i Owidiusz. Szary (Szara gęś). por. anioł objawień. Jerahmeela. archangelos. Kosz.ok.-łac. Anioł (Chóry anielskie). n. na którym mógłbym stanąć. Archeus(z) . wg anegdoty. nazwane . właśc. mędrzec gr. Przypisywano mu teŜ budowę planetarium. Hammera). i jeść (h)arbuza dawn..) odrębny pierwiastek (zasada) Ŝycia. z gr. jak tylko to.zob. Gabriel. Arbuz . Gabriel. Heureka! 'Znalazłem!'. rekuzę. W Koranie czterej archaniołowie to: Michał. przeciwnik Szatana. Czarny (Czarna polewka). 287-212 pne. największy mechanik siaroŜytności. herold. wydać miał Archimedes. Daj mi punkt oparcia (poza Ziemią).Chamuela. którego zbadanie umoŜliwiłoby wpływ na przyrodę i dowolne jej przekształcanie. tkwiący w kaŜdej Ŝywej istocie. dostać od kosza. anioł śmierci. i Uriel.dumne oświadczenie przypisywane Archimedesowi. odmowę przy oświadczynach. gł. a poruszę z posad Ziemię .nie uwaŜał za przyjemne i subtelne. co mu Petroniusz zalecił" (tł. inne źródła .. Eureka! . Wieniec (grochowy). otrzymać odprawę.

Włochy). de Ribera. gdy z armat męŜnie z szturmów potęŜnie mnie wynaszały. gdzie 17 Xi 1796 gen. Ŝołnierz pol. słowa wypowiedziane rzekomo przez Archimedesa do Ŝołnierza rzymskiego.1592-1656. Madryt. działał w Warszawie i . Bonaparte poprowadził osobiście. Delacroix. 67-75) Arcite i Palamon . z Cicerona Ad Atticum.łac. Problem Archimedesowy .wieś w prowincji Werona (płn. gdy mię do wschodu. gdy usiłował znaleźć sposób określenia zawartości złota i srebra w koronie sporządzonej dla króla Hierona Ii. skomplikowany. 12.. w 1623-25 uczestniczył w oblęŜeniu Bredy przez ks. kierował obroną Lwowa. Nie ruszej moich kół! . Obrazy: Rubens (ok. ze sztandarem w ręku. Palais Bourbon. Palamon i Arcite. Pomnik Archimedesa . brał udział w bitwie pod Piławcami. Prado. w 1623 za zabójstwo skazany na infamię i banicję. który zbliŜał się. Prado. wygrywając jedną z pierwszych bitew z Austriakami w kampanii lombardzkiej. kim jest ów starzec kreślący figury geometryczne na piasku. to do zachodu zdrowo stawiały. walcząc w Brazylii z Hiszpanami dosłuŜył się stopnia generała i admirała w 1638. Arcole . wstąpił do słuŜby holenderskiej. ile waŜy ciecz przez nie wyparta". Ŝołnierzy do ataku przez most na Adydze. (K. 1636-37). było to w czasie 2. śołnierz zapewne nie wiedział. wojny punickiej. w 1622 debiutował wierszami. Arciszewski. polski księgarz i wydawca. zawiły. Uczony został zabity wbrew wyraźnemu rozkazowi Marcellusa. Rekurs z Indiej do Niderlandu. kiedy po dwuletnim oblęŜeniu Syrakuz wojska konsula Marcellusa wdarły się do miasta i plądrowały je. J.niezmiemie trudny do rozwiązania. w. Arct Michał . Chwała bądź Bogu! Prędzej rarogu nawy latały. Arciszewski Krzysztof . 4. Śmierć Archimedesa E. Maurycego Orleańskiego i w zdobywaniu La Rochelle w 1629 przez wojska Richelieugo.1840-1916. na bulwarze nadmorskim Syrakuz. Noli turbare circulos meos!. W 1646 przyjął ofiarowane mu stanowisko "starszego nad armatą koronną w Polsce" (generała artylerii koronnej).zob. Madryt.obrońcy miasta. ParyŜ. aby go zabić.później zasadą Archimedesa: "Ciało zanurzone w cieczy traci pozornie tyle na cięŜarze.

którego protektorem był Reinald z Dassel. ogłosił ponad 400 prac naukowych.) Arenda . propinacji. .wzgórze Aresa. gdzie wg legendy sądzono Aresa za mord popełniony na Halirotiosie.. łac...dawn. Tunc cantabunt letius angetorum chori: "Sit Deus propilius huic' potatori. Arctowski Henryk . uŜywany dziedzicznie od czasów Karola V Mądrego (1364-80). jeden z najlepszych polskich znawców krajów polarnych. arcybiskup Kolonii i doradca polit. z dynastii Habsburgów. praw.1871-1958. i Słownik ilustrowany języka polskiego (przy udziale H. 'Gdy umierać będę. 1120-67.in. Po czym zaśpiewają chórem aniołowie: "Panie. łac. ArcyksiąŜę .tytuł nadawany od 1356 niektórym ksiąŜętom niemieckim. podróŜnik. arendare 'dzierŜawić'. Słownik wyrazów obcych (1882). Słownik ortograficzny (1906) Słownik staropolski (1914).przydomek nieznanego poety niemiecko-łacińskiego. Areios Pagos.tytuł przysługujący monarchom Francji. Gallego. śrdw.. Fryderyka I Barbarossy. 1118 a. kochanku córki Aresa. gr.. której jedna ze strof stała się później pieśnią przy kielichu: Meum est propositum in taberna mori. karczmy. ut sint vina proxima morientis ori. opłat itp. na zachód od Akropolu ateńskiego. Areopag . synu Posejdona. wydał m. Najpopularniejszym utworem Arcypoety jest jego ironiczna "Spowiedź". od 1438 tylko austriackim. wg innej legendy. poświadczony źródłowo w Xii w. 1916). młyna. sadu. np. (Śrdw. uczestnik wyprawy Adriena de Gerlache'a do Antarktyki wraz z A. prowadził w 1910 prace badawcze na Spitsbergenie.B. Arcypoeta . złóŜcie mnie w oberŜy. by od beczki kurek w trupie usta mierzył. poboru podatków. zachęcił Marię Konopnicką do pisania dla dzieci i młodzieŜy. Arcychrześcijański Król . Dobrowolskim w 1897-99. majątku a. kanclerz nm. bądź mitościw temu pijusowi".Lublinie. dzierŜawa dóbr. geograf i geofizyk polski.

z którą spłodził Harmonię. obradująca tam najdawniejsza rada państwowa złoŜona z byłych archontów. Argenteuil: Les Canotiers. identyfikowany z rzymskim Marsem (zob. i polit.rzeźba. fr. Poświęcono mu psa. Grecji mieszkańcy Argos.. Arete . Aretuza . brąz. Chory (z urojenia).). (Iv w pne. syn Zeusa i Hery. Ares i Afrodyta . niszczycielskiej. a nawet przez ojca.ukazanej w Eumenidach Ajschylosa.) i synami Deimosem i Phobosem. zaŜartej wojny. Ares Borghese .).pompejańskie malarstwo ścienne. najwyŜszą władzę sąd.w staroŜ. Mus. pot. przedstawia parę wioślarską nad Sekwaną. mająca do V w. trybunał obywateli ateńskich sądził tam Orestesa za zabójstwo Klitajmestry. ParyŜ.mit. Źródło (Aretuzy). grono osób rozstrzygających jakieś sprawy w sposób autorytatywny. sprawność. areopagitów. bóg wrzawy bitewnej.rzeźba gr. zob. Erosa.źródło Aretuzy zob. rzucający się w wir najgorętszej walki po jednej czy drugiej stronie wraz ze swą siostrą Eris (zob. por. zwłaszcza zaś przez Atenę. Argiwowie . zob..(wym. arŜatoi) słynny obraz (1874) Edouarda Maneta. pne. 'Strachem i Trwogą'. Luwr. Boncampagni. wilka i sępa. męstwo. niesyty mordu. Ares był kochankiem i przyjacielem Afrodyty. . Deimosa i Phobosa. gr. atrybutami jego były miecz i włócznia. Mars. Zeusa.gr. suma zalet tworząca charakter. doskonałość. Sophrosyne. kopia: Rzym. dzielność. boginię wojny sensownej. gardzący prawem. Argan . Obrazy: zob. w Iliadzie nazwa rozszerzona na wszystkich Greków. Alfejos."chory z urojenia" z komedii Moliera. cnota. Argenteuil . Znienawidzony przez ludzi. Ares Ludovisi . Muzeum w Tournai (Floury). Argos 1. Ares .

Orfeusz. 4. teŜ Argus. kochanki Zeusa. budowniczy statku "Argo" (z pomocą Ateny). Ŝeglarzy Miletu. Tezeusz. Grecja) u stóp wzgórza Larisa. 1879) G. Jazon (zob.czujne. teŜ Akademia (Argonautów).). mit. wielooki (trzy-. Herakles. Oda pytyjska . a Hera rozsypała oczy potwora na pawim ogonie. zob. zazdrosna o Zeusa. kazała strzec zamienionej przez nią w jałówkę lo (zob. Augiasz) na statku "Argo".mit. Ŝe kochający go Herakles zaniechał dalszego udziału w podróŜy. z jego polecenia Hermes zabił Argusa i zmienił go w pawia. Po zdobyciu przez Jazona złotego runa przy pomocy czarodziejki Medei (zob. kolonizacyjne i handlowe Greków.). pięknego chłopca.: Kastor i Polluks. Argonautika . któremu Hera. podejrzliwe. baczne. uwolnienie Fineusa od harpii i przepłynięcie Symplegad.Argonauci .gł. po złote runo. Argos (2) . Argusowe oko . Argos (1) . W podróŜy spotykają ich liczne przygody: na Lemnos wstrzymywani przez piękne kobiety. pne. Jądro historyczne mitu to zapewne wyprawy czarnomorskie. w Iliadzie Homera .). gr.(przed 270 pne. Hypsipyle. Valeriusa Flaceusa. wzniesiono świątynię Hery (Herajon) z posągiem bogini dłuta Polikteta. zwł. teŜ Argos. cztero.mit. zakochanej w nim córki króla Kolchidy. Czarnym. . mykeńskiego i klasycznego akropolu.) C. nad M. Argonautika orfickie (Iii8Iv w. zob. olbrzymi potwór.). Die Argonnuten . walka z Bebrykami. miasto Argolidy na Peloponezie (płd. ne. ne.Pindara (518-438 pne. Meleager..czy nawet stuoki).) i jego 50 towarzyszy wyprawy (bohaterów gr. z Jolkos w Tesalu do Kolchidy u stóp Kaukazu. gdzie w V w. Argiwowie. porwanego przez nimfy źródlane sprawiła. zob. wracają po długotrwałej podróŜy (przekazywanej w róŜnych wersjach) do Grecji. gr.Argos.królestwo Diomedesa.in.opera (ok. m. Arganautika (I w.) epos Apolloniosa z Rodos. Glaukos. por. gr. Pies (Argos). Mahlera. utrata Hylasa. Argus .

Ariel . . pne. Watykan. Jordaens.wyznawcy arianizmu. wykonany przez Hefajstosa.gr. Diadem Ariadny . pomogła Tezeuszowi dostać się do ukrytego w Labiryncie potwora. ale za sprawą Rinalda łączy się znów z panią swego serca. wyrzekłszy się magii. króla Krety i Pasifae. J. Ariadne auf Naxos (1912) Richarda Straussa. Ariadne. gdzie przybył po nią i poślubił ją Dionizos. Handla. v. Haydna. Śpiąca Ariadna . samej świątyni. w niezliczonych reprodukcjach gipsowych. obrazy: Tycjan. spopularyzowana w Xix w. Arianie . po czym kłębek rozwijał. który zapoczątkował kapłan aleksandryjski Ariusz. sposób wybrnięcia z zawiłej sytuacji. aŜ wreszcie mistrz.). z hebr. Ariodante . Nić Ariadny . Kauffmann. jak równieŜ Jerozolimy.kiębek nici wręczony przez Ariadnę Tezeuszowi. rycerz.ukochany Ginewry z Orlanda szalonego (1532) Ariosta.słynna rzeźba (I w. w Burzy (ok. siostra Fedry. ale porzucił ją po drodze do Aten. przen. ok. ścienne malarstwo pompejańskie. który rzekomo popełnia samobójstwo z powodu jej niewierności. Frankfurt n8M. 371. określenie ołtarza świątyni jerozolimskiej. aby go zabić.ślubny dar Dionizosa. StaroŜ. dzięki czemu mógł trafić z powrotem do wyjścia. mit. Arianna in Nasso (1791) J.F. 6. Brat (Bracia polscy). córka Minosa. malarstwo wazowe. 256-336. Hofmannsthal. anioł.Ariadna . z miłości dla Tezeusza. Miltona jeden ze zbuntowanych aniołów. Corona Borealis. słuŜy mu wiernie przez 16 lat. Rzym. Opery: Arianna (1608) Monteverdiego. aby uwolnić Ateńczyków od haraczu z chłopców i dziewcząt poświęcanych bykogłowemu Minotaurowi. kierunku w teologii chrześcijańskiej. łac. Bethmann Mus. w Raju utraconym.. podwaŜającego dogmat Trójcy Św. nić przewodnia. który za jej radą umocował koniec nitki u wejścia do Labiryntu. Tintoretto. i zaprzeczającego boskiej naturze Chrystusa. Arianna in Creta (1733) G. Ariadna na panterze . Danneckera.H. gr.w Biblii. przybyłego na Kretę. Bohater uwiózł z sobą na statku Ariadnę. duch w literaturze kabalistycznej. Guido Reni. za nieposłuszeństwo uwięziony w rozszczepionej sośnie przez czarownicę Sykoraks. wyzwala go. 1611) Szekspira "duch powietrzny".. śpiącą. "ognisko boŜe". na wyspie Naksos. zob.rzeźba (1814) J. po jej śmierci uwolniony przez Prospera. libretto: H. Zeus osadzii na niebie jako gwiazdozbiór Korona Północna. A.

gdy Ŝeglarze. Zob. Aristogejtona aresztowano i stracono. zamachu na Ŝycie tyrana Hippiasza i jego młodszego brata Hipparcha. Uchodził za twórcę dytyrambu jako formy literackiej. teŜ Salomon (Świątynia). zawiózł poetę zdrowego i całego do brzegów Koryntu.Ateńczycy z arystokratycznych rodzin. zob. Arka oryginalna zaginęła po upadku Jerozolimy w 586 pne. Nic nie zachowało się z jego twórczości. Arkadia . a więc. których nazywano stąd Oswobodzicielami a. libretto: Antonio Salvi wg Orlanda szalonego Ariosta. Noe. pne. z łac. zawierająca kamienne tablice praw (Deut.wg Dziejów. Ŝe stało się to za sprawą czynu zamachowców. Arka . kazali mu skoczyć w morze. Arion i delfin . półlegendarny poeta liryczny i grający na lirze śpiewak z Metymny na Lesbos. 10-22). Handla. lud sądził. ozdobiona dwoma złotymi cherubami (Ex.Vii8Vi w. Arka Przymierza .. 1-5). 10. 1. Arion . Symonides napisał o nich poemat. Herodota Arion. Peloponezie. złoŜona w jerozolimskiej świątyni Salomona w miejscu zwanym "świętą świętych".F.pozłacana skrzynia z drzewa akacjowego. 10. wraca na Korynt statkiem. zamieszkały przez ubogich pasterzy. pomnik Tyranobójców dłuta Antenora. w istocie rzeczy zacofana i prymitywna. którzy na skutek prywatnej urazy dokonali w 514 pne. . a kiedy w 480 rzeźbę wywieźli Persowie. Ateńczycy wystawili Tyranobójcom w 477 inny monument. Grecji górski.. 25. Gdy w 3 lata później obalono tyranię. wg poezji bukolicznej Wergiliusza kraina prostoty i szczęśliwości. Aristogejton i Harmodios . Tyranobójcami. zachwycony pieśnią. skrzynia. kufer'.. aby zawładnąć jego pieniędzmi. Przepływający delfin. który spędził większą część Ŝycia na dworze tyrana Koryntu Periandra. na ateńskiej agorze postawiono im w 510 pne. a Hippiasz uszedł cało.Ariodante . 33-36) i w bitwach. a potomków ich uczczono prawem ucztowania w Prytaneum. takŜe tragedii gr. W czasie Wielkich Panatenajów udało im się zabić Hipparcha. noszona przez Izraelitów w ich wędrówkach (Num. Harmodiosa na miejscu zasiekła straŜ. uczynii to. wykonany przez Kritiosa i Nesiotesa. symbolizująca obecność boską. 24. arca 'kosz. Akademia (arkadyjska).. odśpiewawszy uprzednio pieśń na cześć Apollina.w staroŜ. pośrednio. wzbogaciwszy się w podróŜy po Italii. lesisty kraj na środk.Arka Noego zob.opera (Londyn 1735) G.

zob. tj. dziś w znaczeniu nadanym przez Byrona: obaj warci siebie. Napis rozumiano błędnie w sensie: "I ja byłem w Arkadii (za Ŝycia)". znaczenie kraju sielankowej idylli.łac.. 'I ja urodziłem się w Arkadii'.cięŜka lontowa broń palna piechoty Xv-Xvi w. Arkebuz(a). Persjusza. obraz Giovanniego Guercina. 5. koni. Wergiliuszowskie. Arkan . Arcades ambo . Rzym. wart Pac pałaca. 'obaj Arkadyjczycy' z Eklogi.). znaczącym zapewne. Arkona . bydła i ludzi.mieszkańcy Arkadii jako grubiańscy prostacy u Plauta. 1650). (h)arquebuse. "I ja byłem kiedyś szczęśliwy". Corsini. z tur. Wergiliusza. Arkadia . 4. który znowu nadał tej nazwie dawne. i późniejszy. 'i ja (Ŝyłem) w Arkadii'. Jacopo Sannazzaro (1456-1530). Gal. jak w wierszu Resignation.. 'Rezygnacja'. Jeden (za 18). europejskiej. Arktur . uwiązany do siodła. długi sznur a. uŜywany przez ludy pasterskie i koczownicze do chwytania zwierzyny. 9. przedstawiający grobowiec z tym napisem. poprzedniczka muszkietu. ParyŜ..gród słowiański na wyspie Rugii.park romantyczno-sentymentalny załoŜony w 1778 przez ks. 7. w sensie 'obaj poeci i muzycy'. .łac. Arkadia . Luwr.słynny romans pasterski prozą (1590) Philipa Sydneya. ze śr. Pliniusza. ośrodek kultu relig.Arkadia . która wpłynęła na rozwój tego gatunku w lit. zaprojektowany gł.lasso tatarsko-kozackie. 7. od czasu zburzenia Radogoszczy w 1068 do zniszczenia Arkony przez króla duńskiego Waldemara I Wielkiego w 1168 gł. Zwierzęta arkadyjskie . Arkabuz(a) . ośrodek kultu Świętowita (zob. przez Szymona Bogumiła Zuga. Helenę Radziwiłłową między Nieborowem i Łowiczem.alegoryczna powieść pasterska (1504) humanisty i poety wł. Et in Arcadia ego .druga pod względem jasności gwiazda północnego nieba. Słowian nadbałtyckich. Schillera: "Auch ich war in Arkadien geboren". i tatar. 3. Ŝe śmierć obecna jest nawet w najidealniejszym ziemskim Ŝyciu. rzemień z ruchomą pętlą.. słynniejszy jeszcze. Poussina Pasterze arkadyjscy (ok. Fr. 'sznur lasso'. i Rabelais'go.-fr.

Arlekin . Północna część kruŜganku takŜe sprzed 1150. Armada . Arlezjanka . równieŜ gwiazdozbiór. czarną piuskę.(wym. zachowany rz. która stała się jego największym sukcesem za Ŝycia. pochodzi sprzed 1150. bardzo prosta. gwiazda Arktur'.). w Polsce widoczna zimą. arl) miasto w Prowansji (płd. który tu w 1888-89 ostatecznie ukształtował swój styl. A. 1748) Carla Goldoniego. białe pończochy. W literaturze fr. 4 filary naroŜne kruŜganku ozdobione wielkimi figurami i reliefami. rywal Pierrota lub innego klauna. z fragmentów muzyki napisanej do tej sztuki Georges Bizet zestawił suitę koncertową. pajac. Gilles i wielu kościołach włoskich (Werona. Kościół St. Ferrara itd. Francja). Drugą suitę z Arlezjanki ułoŜył Ernest Guiraud po śmierci Bizeta. Mała'. fasada z 2. postać włoskiej commedia dell'arte pochodzenia antycznego a. prostak z gór Bergamo. Trophime . Frobisher i Hawkins.. uzbrojona w drewnianą szablę. 'flota wojenna'.opera (1917) Ferruccio Busoniego. Mediny-Sidonii. wsparty na kolumnach portal bogato dekorowany rzeźbą figuralną. niedźwiedzica. Marivaux. miasto związane z malarzem hol. Servitore di due padroni. z gr.muzyka okolicznościowa (1726) Jeana Ph. Xii w. jak Drake. NiezwycięŜona armada flota hiszp. ma wspaniały. Wielka a. nekropola Alyscamps. poł. amfiteatr (walki byków). Arlesienne. aby dokonać inwazji Anglii. podobnie jak w St. figury portalu stoją na lwach. we włoskiej w "Słudze dwóch panów" (wł. dramat (1872) Alphonse Daudeta.czerwonawoŜółta. ouros 'straŜnik'. Regnarda. wolarz. wg tradycji postać błazna w czarnej masce. 'Pola Elizejskie'. akrobata. Arles . Ankona.R. wschodnia nieco późniejsza. często widzialny tylko dla ukochanej Kolombiny. postać w wielu komediach J. Lesage'a i P. rzymskie Arelas. została na kanale La Manche pobita i rozproszona przez flotę angielską pod dowództwem Charlesa Howarda i takich komandorów. Arktouros 'niedźwiednik.wł.bazylika romańska ze sklepieniem beczkowym. choch). odziana w obcisły pstry ubiór uszyty z kolorowych trójkątów a. najjaśniejsza (alfa) konstelacji Wolarza. wiosną i latem. w pierwszej . Arlecchino. który przywędrował za chlebem do Wenecji i poszedł na słuŜbę do Pantalona.hiszp. Vincentem van Gogh (wym. od arktos 'niedźwiedź. Arlecchino oder Die Fenster . Rameau.fr.F. rombów. komiczny sługa. złoŜona z przeszło 130 okrętów. L'Enrolement d'Arlequin .. francuskiego. wysłana 1588 przez Filipa Ii pod dowództwem ks.

AŜeby całość na przyklad narodu Nie miała innej w sobie konstelacji Nad kilka dachów stołecznego grodu I kilka armat . Pozostałe okręty armady zdziesiątkowała burza na płn. 'Bóg dmuchnął i zostali rozproszeni'. gdzie odbędzie się ostatnia wielka bitwa między dobrem i złem. Norwid. z gr. 745-6. w pełnych prostoty melodiach mazurków.: "Gdyby samowładny. 9. pole wielu bitew. Har Magedon 'góra Megiddo a. zakazałby pewnie tej muzyki. por.zob. jedna z pamiątek hist.tej ultima-racji! (C.). Ryków kamrat. Armata . z motyką na słońce.) . Armageddon . Na armaty z kociubą .in.nowoczesnej bitwie morskiej. w której decydującą rolę odegrały działa i która rozpoczęła okres panowania Anglii na morzach. napisał m. wielka rzeź.. wielka.zob. O historii. krwawa wojna.w Biblii.. w Generalnym Gubematorstwie. zapewne z wymienionych przez Schumanna powodów. miejsce. z pogrzebaczem. 'uzbrojona'. 16. późn.) Dobrze mówił Suworow: "Pomnij.olbrzymie działo wagi 40 t (z 1585). Apok.-łac. śebyś nigdy na Lachów nie chodził bez armat!" (A. potęŜny monarcha Północy wiedział. Nazwa symboliczna. Nie wierzę. wojny świat." Publicznego wykonywania dzieł Chopina zabronił dopiero jednak okupant hitlerowski w czasie 2.z łac. 16.K. Car Puszka . Mickiewicz. Armaty w kwiatach . na Kremlu w Moskwie..Robert Schumann w 1836 w nr 33 pisma "Neue Zeitschrift fr Musik". Geniusz (Czapki z głów. Ostatni (Ostateczny argument). przen. Dzieła Chopina to ukryte wśród kwiecia armaty. Dama (kameliowa). gdzie przed Dniem Sądu Ostatecznego królowie Ziemi przegrają wojnę z Bogiem. góra Karmel' wznosząca się nad doliną Megiddo.łac.tj.. od Szkocji. Ostateczny argument królów .. Armand Duval . jak niebezpieczny wróg grozi mu w dziełach Chopina. Pan Tadeusz. Flavit Deus et dissipati sunt . 33-37. napis na najbardziej znanym medalu pamiątkowym bitwy. w recenzji z koncertów Fryderyka Chopina opus 11 i 21.

zob. . libretto: Quinault. wylądował na powierzchni "Morza" Spokoju. uciekając przed Rinaldem. pierwsze słowa Armstronga po wylądowaniu na KsięŜycu. Opera (Wiedeń 1771) Antonia Salieri. pierwszy człowiek na KsięŜycu. czarami i kłamstwami większość dowódców. zał.krok olbrzymi. Gdy Rinaldo wyzwala się spod jej władzy. Haydna. That is one small step for a man. dla ludzkości zaś . cudownych kwiatów i owoców. anglosaskich. pełen zmysłowych rozkoszy. ucieka do obozu Egipcjan i ofiarowuje się kaŜdemu szermierzowi. Dulwich Gall. który zabije Rinalda. 1930.E. przyjęto w 1878. kąpiących się nimf. gdzie uwięzięni bohaterowie zapominają o swoich obowiązkach. religijno-charytatywna organizacja chrześc. Londyn. Opera (Florencja 1782) Luigi Cherubiniego. przestępców.zob. piękna. Opera (1902-03) Antonina Dvoraka. gł. To ledwie jeden kroczek dla (przybyłego tu) człowieka. Opera (ParyŜ 1777) Ch. Winkelried. one grant step for mankind. . Renaud et Armide . dostaje się do ich obozu i uwodzi swą urodą. ofiarowuje swą pomoc Jerozolimie obleganej przez chrześcijan pod Godfrydem de Bouillon. Aldrin E. symbolizuje obezwładniające działanie zmysłów na rozum. alkoholików itd.opera (1686) Lully'ego. w którym się zakochuje. 21 Vii 1969. wraz z mundurami i orkiestrami dętymi. Alcyna. ang. por. Obraz (ok. źródło jej czarodziejskiej potęgi. dn.magiczny pas niezrównanej piękności i ceny. Działalność Armii rozszerzyła się na wiele krajów.ang. w Londynie w 1865 przez misjonarza metodystę Williama Bootha.ur. Armida . Opera (Neapol 1817) Gioacchino Rossiniego. Salvation Army. Opera (1784) J. lekkomyślna kokietka.Armia Zbawienia . Armide . przen.dramat (1943) Jeana Cocteau. działająca od początku gł.w Jerozolimie wyzwolonej (1580) Torquata Tassa piękna czarodziejka.. powierza mu swoje losy. Pas Armidy . kosmonauta amer. ale przekonana przez niego. ona podpala swój pałac. W. półwojskową organizację i dewizę "Przez krew i ogień". wśród biedoty miejskiej. Glucka do tegoŜ libretta. wśród nich Tankreda i Rinalda d'Este.zaczarowany ogród zamkowy. Nazwę. 1629) Poussina. w obliczu klęski. W ostatecznej bitwie o Jerozolimę. Kirke. usiłuje się zabić. Armstrong Neil A. Arnold Winkelried . Ogród Armidy .

Maurice Leblanca. 3. zbrojownia (zob. Arsene Lupin . arsen lupę) dystyngowany dŜentelmen włamywacz.zob. Arringatore . MałŜeństwo (Portret małŜonków Arnolfini). w londyńskim Savoyu. Arras . wyrabianych techniką gobelinową. weneckim Danielim. złoczyńca zaabonowany w Operze paryskiej. Paetus Caecina. Arsenał warszawski odegrał znaczną rolę w powstaniach 1794 i 1830 (zdobycie go przez podchorąŜych było jedną z gł.(wym. tracący majątek na perfumy od Guerlaina (dla siebie).cekhauz. arsenale. Z wł. bohater powieści kryminalnych pisarza fr. 3. 890 wodza Madziarów (Ugrów. składnica broni. . ok. pierw. a. którzy znają go pod róŜnymi kryptonimami. wojnie światowej. Arsenał . 1864-1925. Poloniusz w Hamlecie. oddający bieliznę do prania w Londynie. Mówca. w Polsce pierwszy w 1533 w Krakowie.Arnolfini . arra) miasto w płn. później powiększony. 3. a następnie w okresach zaborów i wojen znacznie uszczuplony.dynastia węgierska wywodząca się od na wpół legendamego Arpada. Francji. Węgrów). Arria . okupantem w 2. W salach o ścianach osłoniętych arrasami łatwo było skryć się za nimi. mieszkający u Ritza. nabyty w 1548-67 we Flandrii przez Zygmunta Augusta do dekoracji wnętrz zamku wawelskiego.zbiór. Arrasy wawelskie . z arab. od ok. jak to czyni Szekspirowski Falstaff w Wesołych kumoszkach z Windsoru.). 350 sztuk. na "ty" z wielkimi tego świata. zwierzęta i krajobrazy. mitologiczne.zob. w Xiv-Xv w. zabity pchnięciem szpady przez tkaninę. Arpadowie . których księstwa plemienne zjednoczyli wiadcy z rodu Arpada: Gejza i Stefan I Święty. przemysłu'. tapiserii (dekoracyjnych tkanin ściennych) przedstawiających sceny biblijne.zob.(wym. akcji bojowych) i w walce z nm. dar-sina'a 'dom manufaktury a. słynny ośrodek manufaktur kobierców zwanych arrasami. ród wygasł w 1301 ze śmiercią Andrzeja Iii. 4.

bogini księŜyca. Jej atrybuty: łuk. wschodnia miara długości (od ok. mnicha benedyktyńskiego z Monmouth.gr. łac. poślubia Guinevere. ParyŜ. Orion. ParyŜ. Przygody Arsena Lupin .) Praksytelesa. niedźwiedź. wieszczka. Persji. 2. poł. Artemizjon . Artemis. córka Zeusa i Leto. jeleń. dawczyni szybkiej śmierci. ma zapewne jakiś związek z rzeczywistą postacią dowódcy. Luwr. 320 pne.zob.rzeźba (Iv w. Vi w.film (1937) H. mit. Turcji.Artus. uŜywana w Rosji.Arsene Lupin . Artemida z Wersalu rzeźba gr. 71 do 81 cm). bliźniacza siostra Apollina. UtoŜsamiana z rzymską Dianą (zob.miejsce kultu Artemidy: 1. Artemida. Beckera. Artemida . zob. świątynia Artemidy w Efezie. dzikich zwierząt. Artur w wieku lat 15 zostaje królem Brytanii i gromi Szkotów. ros.). strzały. Mauzoleum. teŜ Akteon. Piktów i Sasów. Artemizja . zob. uzdrowicielka. Luwr. rolników i hodowców. gr. jego dwór jest w Caerleon. Diana. kopia.film (1957) J.. Artur . Artemizjon . główny bohater cyklu legend arturiańskich. kopia. potem dziewica wymagająca dziewictwa od całej swojej świty) i młodzieŜy. Artemida z Gabii . bajeczny król Celtów. Wezwany przez cesarza rzymskiego Lucjusza do . zwycięŜa pogan.) nadał definitywny kształt Arturowi jako bohaterowi. ale i jego. prawdop. który w swej na wpół baśniowej kronice królewskiej Historia Regum Britanniae (1. z tur. przylądek na Eubei ze świątynią Artemidy.). (ok. 3. opiekunka Ŝeglarzy. Ifigenia. Diamant-Bergera.staroruski wielki łokieć dzielący się na 16 werszków. i inne postacie legendy arturiańskiej odnieść naleŜy raczej do bohaterów dawnego panteonu Celtów i do wyobraźni Goffreya. władczyni lasów. dux bellorum. bogini łowów. pasmo górskie między Argolidą i Arkadią ze świątynią Artemidy. zdobywa Szkocję i Irlandię. zabija Childrika mieczem Ekskaliburem. Kallisto. z V a. zdobywa wiele krajów na kontynencie. serial telewizyjny. Xii w. Endymion. pne. Bułgarii i Afganistanie przed wprowadzeniem miar metrycznych. Niobe. jej zwierzęta: łania. opiekunka rodzących (jako dawne bóstwo płodności.zob. Arszyn .

przypisywany poecie szkockiemu Huchounowi. z adaptacjami z in. a nie ziemski.zob. 1901) Marka Twaina. starościńskie określone przez statut warcki w 1423 cztery przestępstwa . Okrągły).Artykuły grodzkie a.opera (1691) Henry Purcella i Johna Drydena. podpalenie. Ŝe Modred przywłaszczył sobie jego królestwo wraz z królową. Merlina. . Dwór Artusa .posąg będący fragmentem grobowca cesarza Maksymiliana I w kaplicy pałacowej w Innsbrucku (Austria). wyd.in. 1469. swego siostrzeńca. King Arthur . Morte Arture . zakończone klęską grzesznego Lancelota i sukcesem Galahada. o miłościach Lancelota i ostatnich bitwach Artura. Michel we Francji). Artur czeka w Avalonie na właściwą chwilę powrotu do swego państwa. rozbój na drodze publ.gwałt na kobiecie. 1154.poemat (1842) Artura Tennysona. zbrojny najazd . Lancelota. pol. Kronikarz Layamon ok. wyd. m.. zostawiając kraj i Guinevere pod opieką Modreda. zawieziony zostaje na wyspę Avalon. Rycerskie romanse Xii i Xiii w..'Śmierć Artura'. Jankes na dworze króla Artura . Wraca do kraju. 1200 dodaje wiele fantastycznych elementów legendzie: miecz i włócznia Artura mają właściwości magiczne. Le Morte Arthur . Artykuły . we Francji i Niemczech włączyły do legendy arturiańskiej liczne wątki obce. włączony później do cyklu Idylls of the King ang. Michała (Mont St. zabija Modreda w bitwie. z końca Xiv w. Guinevere wstępuje do klasztoru. 1485). Do legendy dodał wiele szczegółów pisarz normański Wace ok. Graala. z Norymbergi. TuŜ przed wkroczeniem do Rzymu dowiaduje się. w 21 księgach (ok. Okrągły Stół (zob. czarodziejki Morgan le Fay. Morte d'Arthar . postacie Parsifala. w 3800 wersach w ośmiowersowych rymowanych strofach. poemat ang.przekład prozą z fr. śmiertelnie ranny. odlany w 1512-13 z brązu przez Petera Vischera St. treściowo podobny do Historii Geoffreya z Monmouth i Layamona. przy narodzinach jego obecne są elfy. Le Morte Darthur .powieść (1889.. Król Artur .poemat z Xiv w. który zakończył spory rycerzy o pierwszeństwo przy stole. Dwór. Tristana i Izoldy i in. wypowiada mu wojnę i rusza na Rzym.za które posesjonaci byli sądzeni przez sąd grodzki. rozwiązanie Okrągłego Stołu i poszukiwanie św. Graala. w 4300 aliteracyjnych wersach o ostatnich latach Artura. a sam.. dokonany przez Thomasa Malory: panowanie Artura kończące się katastrofą. Po drodze zabija olbrzyma z Góry Św. Gawaina.zapłacenia haraczu. jak św. 'Idylle królewskie'. źródeł.

pierwszy teŜ wyłoŜył teorię.ok.podstawowe prawa szlacheckiej Rzplitej. Artykuły hetmańskie a. zwł. Artykuły sądowe . zachowany tylko w przekładzie polskim. przez hetmanów. Arystarch z Samos . Xv w. Ŝe są one dziełem jednego poety). sławny uczony aleksandryjski. Aryman . zły duch'. pierw.-irań. zobowiązywał się nie decydować o wojnie i pokoju bez zgody senatu i nie zwoływać pospolitego ruszenia bez zgody sejmu. bronił tezy. na mocy których król uznawał wolną elekcję. zatwierdzona przez konstytucję z 1678.najwyŜsza warstwa społeczna w ustroju niewolniczym a... zrzekał się tytułu dziedzica. 320 .. wróg Ormuzda. zaprzysięŜone przez Henryka Walezego (i przez kolejnych elektorów). 250 pne. Artykuły marszałkowskie . we wczesnych monarchiach feudalnych dostojnicy dworscy. a skodyfikowane i potwierdzone przez sejm w 1609. Ahriman ze st. bóg zła i ciemności. 217-145 pne. wodzowie i starszyzna plemienna. Arystarch z Samotraki. prawdop.ustawa o obowiązkach i prawach marszałka wielkiego koronnego przy czuwaniu nad bezpieczeństwem króla.Artykuły henrykowskie .ok.takŜe sejmu. pers. mazdaizmie) przywódca zastępów złych duchów. co było tak niezgodne z ówczesnym obrazem budowy świata. wychowawca ksiąŜąt na dworze Ptolemeuszów i dyrektor Biblioteki Aleksandryjskiej. Odstępstwo od tych zasad zwalniało szlachtę od obowiązku posłuszeństwa królowi. na której opierały się wszystkie późniejsze wydania. edycją Homera (Iliadę i Odyseję podzielił na 24 księgi i opatrzył komentarzem. dowódcy . a od czasów Zygmunta Augusta . z lat 1474-93. wsławiony znakomitymi wydaniami krytycznymi klasyków. Ŝe teoria miała niewielu zwolenników do czasu.. wojenne .w religii staroirańskiej (Ŝoroastryzmie. feudalnym..spis prawa zwyczajowego sądowego ziemi krakowskiej z 2. Imię jego stało się synonimem powaŜnego. w monarchiach i republikach. z łac. ok. poł. rzetelnego uczonego.przepisy prawa wojskowego ogłaszane w Xvi w. Ŝe Ziemia i planety obracają się dokoła Słońca. Twórca filologii jako dyscypliny naukowej i twórca obowiązującej do dziś terminologii gramatycznej. Angra Mainju 'wrogi. kłamstwa i zniszczenia. Arystokracja . sformułowane w czasie bezkrólewia w 1573. pierwszy dokonał stosunkowo udanej próby wyznaczenia odległości i rozmiarów Słońca i KsięŜyca. gdy w 1800 lat później wrócił do niej Kopernik. astronom i matematyk gr.

nawet połowie uncji. udał. rządcy prowincji i krajów podbitych. ustalił Arystydes. jak po bitwie pod Salaminą Temistokles. w Polsce moŜnowladcy.zob. gdyby się udało. Na co Arystydes odparł. Ateński Związek Morski. na Rusi i w Moskwie warstwę tę tworzyli kniaziowie i wielcy bojarzy. brał udział w bitwach pod Salaminą w 480 i Platejami w 479. moneta rz. ok. marszałka Sejmu Czteroletniego 1788-92. por.). Odwołany z wygnania w 2 lata później na podstawie amnestii.. 1736-1809. którego nie poznał. przeciwstawiał się dąŜeniom Temistoklesa do rozbudowy floty wojennej. jak ksiąŜęta. Jego nieposzlakowana bezstronność.. baronowie. kim jest. jednomyślnie przystał na to. ZasłuŜył sobie na ten przydomek niezwykłą prawością na stanowisku marszałka trybunału koronnego w 1774.. za co został wygnany przez zgromadzenie ludowe sądem skorupkowym (zob. 273 g). wnoszonych przez związkowe miasta-państwa. z gr. Ŝeby Kserkses mógł tym szybciej wycofać się z Europy. nie mówiąc. uczciwość i nieprzekupność zyskały mu jeszcze za Ŝycia przydomek "Sprawiedliwego". margrabiowie. Arystydes. Srebro (Otwierajcie zawŜdy. As . lordowie. jednostka wagi = 12 uncjom (ok.starorzymski funt. aby popłynąć do cieśniny Hellespontu i zniszczyć most Kserksesa. zob. wybudować drugi. Ŝe pewien niepiśmienny Ateńczyk podszedł do Arystydesa. 540-467 pne. za czasów Cicerona juŜ moneta zdawkowa. początkowo funtowy kawał miedzi.. aristokratia 'władza najlepszych'. napisał swoje imię. których gł. teŜ Diuk. ateński wódz i mąŜ stanu.nazywano tak Stanisława Małachowskiego. Arystydes i analfabeta . parowie. miedziak. Ŝe uwaŜa za właściwe. grandowie. Arystydes . by odciąć Persom odwrót. Most dla odstępującego nieprzyjaciela . Sąd) w 483882. Zmarł w niedostatku. Głosujący wyjaśnił przy tym. naleŜałoby raczej. chcąc wybadać myśl Arystydesa. zwani później magnatami. . Tę górną warstwę określano róŜnymi tytułami rodowymi. Ateny. później jednej a. Szlachta.wojsk. w systemie lennym posiadacze ziemscy.Plutarch w śywocie Temistoklesa opisuje. Ateńczycy i wolność . którego był współtwórcą. mającej słuŜyć jako głos za jego banicją na sądzie skorupkowym. Polski Arystydes . aby wysokość składek. jeden z dziesięciu strategów w bitwie pod Maratonem w 490.Aristeides. i poprosił o napisanie za niego imienia Arystydesa na skorupce. Ŝe zamiast niszczyć most.. Ŝe ów nieustannie powtarzany przydomek "Sprawiedliwy" nazbyt go juŜ draŜni.Powiadano. hrabiowie. źródłem dochodów była renta feudalna składana przez chłopów.

gard(h) 'miejsce ogrodzone. z gr. asphodelos. Ask . Grecji na cmentarzach jako pokarm dla dusz zmarłych. assasin 'morderca'. Hadesu. stopień oficerski (odpowiadający stopniowi namiestnika w husarii polskiej) w wojskach kozackich do 1917. skand. as 'bóg'. ze skand. z arab.tajny zakon muzułmańskiej sekty izmailitów. wg legendy. Ascot . wyścigi konne. Asauł(a) . rozkosze haremu mistrza. po których przechadzają się cienie zmarłych. esauł.wg Odysei.Julus mit. Homera łąki świata podziemnego.. askot) wieś w Berkshire (Anglia). zapoczątkowane przez królową Annę w 1711. jasauł.mit. syn Eneasza i Kreuzy. 1090 przez Persa Hassana Sabbaha w górskiej twierdzy Alamut w Persji. opium. haszszaszijfuna 'pod wpływem haszyszu'.(wym. 11. por. Pól Elizejskich. zastępca atamana koszowego u Kozaków zaporoskich. a. rz. Asgard . 539. bogów skandynawskich (odpowiednik Olimpu. słuŜących powszechnie Grekom czasów archaicznych. ok. odłamu szyitów. do której dostać się moŜna tylko po moście utworzonym z tęczy. znany tor wyścigowy w Ascot Heath. jako Starzec z Gór.niebiańska siedziba Azów. a potem tylko ubogim. Embla. za poŜywienie. Łąki asfodelowe . podstępne mordowanie nieprzyjaciół przez karnych i fanatycznych wyznawców. pierwszy człowiek stworzony z jesionu przez Odyna. gdyŜ asasyni dokonywali skrytobójczych mordów takŜe na krzyŜowcach. Vili i Ve. sadzona w staroŜ. odbywają się dorocznie z początkiem czerwca. Zakon charakteryzowały nie tyle doktryny. wyszedł wraz z ojcem z płonącej Troi i towarzyszył mu w wędrówkach. Wielki mistrz zakonu i władca absolutny Szeich al-DŜabal znany jest w folklorze europ. Asfodel . legendarny załoŜyciel miasta . jednym z najsłynniejszych pałaców Asgardu była Walhalla. wbrew nazwie. Askaniusz . zał.asawuł(a). dwór'.Asasyni .roślina liliowata o małych podziemnych bulwach. umieszczony w środku wszechświata). z tur. ile metody działania: bezwzględne. Sektę wytępili Mongołowie pod Hulagu-chanem w 1256 i mamelucy egipscy w 1272. za co nagrodą było. skąd fr.

w długiej szacie. Aesculapius. Gdy rozszerzając swą praktykę zaczął wskrzeszać zmarłych. Asklepios . i na Podwalu. teŜ Diabeł (kulawy)."serenada teatralna" (Mediolan 1771) Mozarta. Wietrze wiosenny. który rozszedł się z Ŝoną. aby uczynić z Aspazji doŜywotnią kochankę. Knidos i Pergamon w Azji Mniejszej. Tobiasza. heros i bóg sztuki lekarskiej. ty mi odsłonisz z mgieł i oparów piękny Sandomierz. jak Sokrates. Przybyła do Aten z Miletu i gromadziła w swym domu najwybitniejszych ludzi swego czasu. podobny do Zeusa. zły demon. gdyŜ wydane przez niego samego w 451 pne.) będące rodzajem sanatoriów przyrodoleczniczych.. Polityczni wrogowie Peryklesa wyolbrzymiali jej wpływ na jego politykę i atakowali go . polegający tylko na zgodności samogłosek. obawiając się o porządek świata. Ascanio in Alba .. z łac. z laską owiniętą węŜem i z czarą leków. wykształcenia i dowcipu hetera. (J. rozdzielający nowo zaślubionych.słynna z urody. Ks.. Rozdmuchasz kwiaty i bzy zapalisz I na Browarnej.rym niepełny.. w Biblii. zob. Przedstawiany jako dojrzały. brodaty męŜczyzna. Asonans . Julia. Za poradą anioła Rafaela Tobiasz egzorcyzmuje Asmodeusza dymem z serca i wątroby ryby spalonej na Ŝarzących się węglach i Ŝeni się z Sarą. Ksenofont. który zakochał się w Sarze.w legendach i apokryfach Talmudu król szatanów. 2-3. 1-4. niedokładny. w Iliadzie Homera jest śmiertelnym lekarzem. i zabił kolejno siedmiu jej męŜów w noc poślubną. gr. Wietrze wiosenny. assonans 'współbrzmiący. odzywający się'.świątynie Asklepiosa w ośrodkach jego kultu (Epidauros na Peloponezie. wyspa Kos i in.) Aspazja . Eskulap) za poradą ksiąg sybillińskich w czasie zarazy w 293 pne. Asmodeusz . prawo zakazywało poślubiania cudzoziemek. Iwaszkiewicz.6.mit. Zeus zabił go piorunem. daewa 'demon'. 3. W Rzymie wprowadzonojego kult (łac. aeszma 'gniew. 8. Alcybiades i Perykles. u Hezjoda i Pindara jest synem Apollina i Koronis. z irań. szał'. 8. Asklepiejony . gdzie na podstawie marzeń sennych pacjenta w czasie inkubacji (pierwszej nocy spędzonej na kruŜganku świątyni) lekarze-kapłani stawiali diagnozę i wyznaczali terapię. nauczonym swej sztuki przez centaura Chirona. córce Raguela. 19. Oddawano mu takŜe cześć pod postacią świętego węŜa i składano w ofierze koguty.Alba Longa i protoplasta rodu julijskiego. zob.

kobiety z krwi i kości. Biblioteka (Assurbanipala). dworny. . gdzie w dolinie zebrane są wszystkie rzeczy stracone na Ziemi: królestwa. mit. nadzieje.szatan. czas. uwaŜany za rzecznika poglądów autora.pośrednio. Na hipogryfie Rogera odwiedza Raj. humor. która. Wiek (Astrei). wesoły i przystojny rycerz angielski. protektorki literatury i sztuki. Astree . Assurbanipal .Astraia 'gwiezdna'. wymógł uznanie legalności syna. Jednak zbrodnie ludzi sprawiły. Isztar. Ŝyła na Ziemi w wieku złotym. jeden z zalotników Angeliki. Gdy stracił dwóch synów swej Ŝony. póki się czarodziejce nie znudził. Virgo). Po śmierci Peryklesa w 429 wyszła za Lizyklesa. córka Zeusa i Temidy. Astrea (1) .).imię pasterki.populamy w całej Europie romans pasterski (1607-27) Honore d'Urfe. którego miał z Aspazją. demagoga.Asztarte zob.zob. uniewinnienie zawdzięczała jedynie cudom wymowy Peryklesa. któremu pomogła w karierze. Astrea (2) . inaczej Dike. skąd św. tam teŜ Astolfo znajduje zmysły utracone przez Orlanda.w Orlando innamorato (1506) Boiarda. zdaniem poetów. okazje. Sardanapal. jeden z gwiazdozbiorów Zodiaku. urozmaicona rozsypanymi w tekście madrygałami i sonetami. Astarte . Astolfo . gr. Stała się legendamym wcieleniem typu towarzyszki Ŝycia władcy. oskarŜając ją w 432 o bezboŜność i niemoralność. historia sentymentalnej miłości wyidealizowanego pasterza Celadona (zob. Orlandzie Szalonym (1532) Ariosta i Morganre Większym (1483) Pulciego szczodry. ambitnej i inteligentnej. pięknej. Bogini sprawiedliwości. Jan zawozi go na KsięŜyc.) Luigi Pulciego.) do pasterki Astrei. Ŝe Astrea schroniła się w wiekach brązu i Ŝelaza do nieba jako Panna (łac. zob. jedna z hor (zob. reputacje. które zwraca właścicielowi we flaszeczce. Astarotte . więzień na wyspie Alcyny (dokąd przypłynął na wielorybie). teolog i filozof w heroikomicznym poemacie Morgante (zob.

Biblia. w okresie talmudycznym. 6. Ŝona Jorama.F. wg wielu. Obrazy: Krajobraz z polowaniem Atalanty Rubensa. . tracąc czas w biegu. Zeno. córka Jezabel i Achaba.opera (1736) G.Hippomenes). z hebr.Astyanaks . wspomniany w Biblii (Gen. 10. Atalanta .. w siódmym został obwołany prawowitym królem. Prado.. władzy obcej (Samaria) z rodzimą. gr. Athalie .i wschodnioeuropejskich. Jabłka Atalanty . którego nazwą. które Atalanta podnosiła. zagarnęła tron mordując 42 ksiąŜąt domu Dawidowego. po zdobyciu Troi strącony z murów miasta przez Odyseusza a. 1907) Algernona Swinburne'a. Łowy (Kalidońskie). Neoptolemosa. 27). Atalanta w Kalidonie . Atalanta . Jordaensa. 4.dramat poetycki (1865. syn Hektora i Andromachy (Homer. nakłaniana do niego przez ojca. króla Ochozjasza. w końcu zwycięŜył ją podstępem. i Jeremiasz. 22-23. Wnuk jej Joas. najlepsza klasyczna tragedia (1691. Symbolizowała walkę pogańskiego Baala z Jahwe. Aszkenazyjczycy . za co otrzymuje od Meleagra trofeum: głowę i skórę zwierzęcia. pol. Madryt. pokonanych zabijała.Skamandrios. Wyścig Atalanty i Hippomenesa Guida Reniego. wykarmiona przez niedźwiedzicę (symbol arkadyjskiej Artemidy). Aralanra i Hippomenes (1646) J. Król. uratowany z rzezi i ukrywany przed nią przez 6 lat. wyd. Iliada. Wielu zginęło. śmigła łowczyni. aby królewska dynastia trojańska nie mogła się odrodzić. Neapol. 2. Później oboje jako małŜeństwo zmienieni zostali w lwy przez jakieś obraŜone bóstwo. 1859) Racine'a. wśród których powstał w X w. ją zaś tłum uśmiercił na progu świątyni jerozolimskiej. aby kandydat do ręki prześcignął ją w biegu. W czasie polowania na dzika kalidońskiego pierwsza zadaje mu ranę. 11. która po śmierci syna. tł. Ks. por. 3..język jidysz. I-Iv w. Zob. postawiła warunek. Hesperyd złote jabłka. Milanion (w beockiej wersji mitu . 402).w greckim micie arkadyjskim piękna. rzucając za siebie otrzymane od Afrodyty a. Atalia . rabini określali Germanów. Pinakoteka. Sefardyjczycy.okrutna królowa Judei.. jako dziecko opuszczona w lesie. 842-836 pne. libretto: A. 51.Niechętna małŜeństwu dziewica. mit. pol. Hndla.nazwa śydów środkowo. przesądów z religią. Aszkenazim 'nieokreślony bliŜej szczep Askenez'. Kroniki.oparta na biblijnych dziejach Atalii i Joasa ostatnia i.

Achillesa i Diomedesa. lśniącooka' od sowy. Atar .. Jej atrybuty: egida (zob. hetman. ulubienica swego ojca. siczowy .zsyłająca mówcom dar wymowy. Athena. gr. sowa. drzewo oliwne. dziewicza bogini pokoju i wojny słusznej. utoŜsamiana z rzymską Minerwą. które otaczały ją szczególną czcią i wzniosły wspaniały ośrodek jej kultu na Akropolu at eńskim. równieŜ okrętowej. ślepy impuls. Wizerunek sowy wybity był na monetach ateńskich. uosobienie błędu i lekkomyślności. 'pracownica'. Marsjasz) i nauczyła ludzi ciesiołki. uosobienie mądrości. zwł. opiekunka bohaterów.przywódca Kozaków..dowódca kurzenia (zob. agora 'rynek. zob. Aton. z gr. patronka Aten.gr.przywódca wojska zaporoskiego na Siczy w okresie zaleŜności od Rzplitej. dzida. pług. mit. bezrozumna pycha prowadząca do zguby'. poświęconego bogini. 'zaślepienie. z gr. Arachne). ukr.Ataman . flet (zob. zbrodniczego zaślepienia i kary za występek. gr. córka Zeusa i Eris. WieŜa (Milczenia). z którego głowy wyskoczyła w pełnej zbroi. Ataman koszowy. hełm. Atena Glaukopis . a od 1723 mianowany przez carów. Ataman kaszenny . W wojnie trojańskiej stala po stronie Greków. krosno tkackie (zob. Ataman nakaźny . Atena Agoraja . ptaka mądrości.mit.gr. Aten . grabie.gr. Atena Ergane . kądziel. 'sowiooka. Odyseusza i Telemacha. bo widzącego nawet po ciemku.. z pol. Atena . Athene. .zob. w późnej fazie mazdaizmu-uosobienie ognia (u parsów Atesz). dała ludziom koło gamcarskie.) z węŜami i głową Gorgony Meduzy. Ate . początkowo obieralny. miejsce zgromadzeń'.).zastępca atamana koszowego. pers. wąŜ. Zeusa. później wojskowo-polityczno-administracyjny naczelnik osiedli kozackich Ukrainy do 1918.mit.

Atena Promachos . Muz. Veronese.ze słynnym posągiem bogini.. nazwana na cześć bogini mądrości. tzw. 'gościnność'. Rzeźby fryzu Partenonu. Pallos Athene . Kraszewskiego.I.patronka praw gościnności. nie zachowany. "Athenaeum" . Wenecja.Partenon . 1542) J. Panatenaje . pan. stąd: Palladion rzeźba sakralna przedstawiająca Pallas Atenę w zbroi. olbrzymi posąg bogini z brązu. Pallas (ok.gr. Varvakion.przydomek Ateny jako mocarnej. gdzie działał klub poetów i uczonych. Tintoretto. świętość gwarantująca bezpieczeństwo miasta. w Wilnie w 1841-51 przez J. nowoŜytna rekonstrukcja wg marmurowej kopii rz. na której wykładano retorykę. Athenaion. Nike Apteros . ośrodkach. pierwsza państwowa wyŜsza uczelnia w Rzymie.walcząca na przedzie. pop. symbol Aten.Sowy do Aten . Spór z Posejdonem . Praca (NieuŜyteczna: Sowy. podobne uczelnie w Konstantynopolu (zał. co pozwoliło Grekom zdobyć Troję. pne.) Myrona. 427) i in. fragmenty. Liebighaus.. kopia. wykradziona przez Diomedesa i Odyseusza. widoczny z dala przez Ŝeglarzy. J.dwumiesięcznik kulturalny wyd. Ancile. Rembrandt.zaginiona rzeźba Fidiasza.. której poświęcono najwspanialszą świątynię Akropolis ateńskiej . Loggetta. Frankfurt n8M.największe i najstarsze święto ateńskie ku czci Athene Polias (opiekunki miasta).gr. łac. Rubens. świątynia Ateny w Atenach. drzewo oliwne. filozofię i literaturę. Sansovina (brąz). Londyn. uroczystą procesją na Akropol i załoŜeniem utkanej przez Atenki szaty (peplosu). zał. kopia. przez cesarza Hadriana w 133 ne. prawo. Kekrops) wygrała Atena. z gr. stojący przed Partenonem. głowa. z gr. 'bezskrzydła'. Atena Ksenia .zob. bo jej dar. równieŜ palladion w Atenach. 'zwycięskiej').L. David. Bolonia. zbrojnej dziewicy.. Ateńczycy ocenili wyŜej niŜ jego . dłuta Fidiasza.). z igrzyskami i popisami młodzieŜy męskiej.źródło wytrysłe ze skały. nazwa Ateny Nike (gr. trojańska. Nar. por. Obrazy: Botticelli.. w rzymskiej świątyni Westy. . Athenaeum. Ateny. Atena Partenos . Ateneum .dziewicza. Atena Lemnia . w Argos.o prawo nadania własnego imienia stolicy Kekropii (zob. pierwsza. Mus.. Brit.'wszech-'. Muzeum. dzieło Fidiasza. Atena i Marsyasz (V w.

wybud. Odeon. Zurychu. Athenai dosł..zob. Atlant ."Ateńczycy nie sprzedadzą swoich swobód za wszystko złoto. Spalony przez Niemców w 1944.zob Atlas (podpora). Kolejarzy. połoŜone w Attyce.). Spór (Ateny) z Posejdonem . Bostonu. odbud. Sowy do Aten . Ateny .jeden z czterech gł. bohaterów słynnej trylogii powieściowej A. jedno z głównych miast-państw staroŜ.zob. jeden z gł. zob. Liceum. przen. Praca (NieuŜyteczna: Sowy. Rzym. zał. sztuki i nauki. Kopenhagi."Ateneum" . ion 'fiołek' i Ion (zob. w gmachu Zw. Dumasa ojca. Iwo Galla i Władysława Daszewskiego. Akropolis. miasto będące potęŜnym ośrodkiem kultury.) Lacedemończykom.fresk Rafaela ze Stanza della Segnatura. Szkoła ateńska . Propyleje. zob. Nowy. 1323 i 1329. iostephanos.zob. Pszczoła. Stoa.stolica Grecji. Athos . Puław (1784-1812). podobnie Pindar w jednym z dytyrambów. Ateneum . Agora. Corku.miesięcznik krytycznoliteracki wyd. Pszczoła ateńska . wg Plutarcha "śywot Arystydesa". Grecji. Bagdadu. legendarny. Akademia. teŜ Góra (Athos). . zob. Kerameikos. Belfastu. eponimiczny protoplasta Jonów i król Aten.gr.teatr w Warszawie na Powiślu. w 1951. w 1930-33 i 1935-39 pod dyrekcją Stefana Jaracza ze współudziałem Leona Schillera.powiedział Arystydes (zob.).zob. w 1929 dla masowego widza. Miasto fiołkami wieńczone . Ruiny ateńskie zob. Dionizos (Teatr). Ateńczycy i wolność . Partenon. teatrów stolicy w okresie międzywojennym. Arystofanes nazywa tak Ateny w komediach Acharniacy. Areopag. Nowe Ateny . Atena. moŜe gra słów: gr. Długi (Długie Mury).. w 1876-1901 w Warszawie. Erechtejon. 637 i Rycerze. Zaw. 'posągi bogini Ateny (ustawiane na Akropolu)'. przez Włodzimierza Spasowicza. Edynburga. z gr. Trzy (Trzej muszkieterowie). Weimaru. Nazwę tę stosowano w róŜnych okresach do Kordowy. Stanisławy Perzanowskiej. jakie jest na ziemi i pod ziemią" . Watykan.

-zach. Perseusz. na 9000 lat przed Solonem. na skutek zepsucia moralnego mieszkańców Atlantyda zapadła się w głąb Oceanu w ciągu jednej doby. oraz Domu Salomona. 113-126). ojciec plejad.zob. Afryce. Atlas . gr. uczelni poświęconej studiom filozofii naturalnej.ang. Neapol. MoŜe wzbogacone przez fantazję ludową wspomnienie relacji fenickich czy punickich statków handlowych zagnanych przez prądy i burze na Wyspy Kanaryjskie czy nawet Antyle lub Florydę? Poszukiwana przez podróŜników średniowiecznych. brat Prometeusza. temat rozwaŜań filozofów Odrodzenia i Oświecenia. telamon. Atli . Herakles.płaskorzeźba (V w. 184. na której miało prosperować bogate państwo. gr. Kritias.zbiór map wydany w formie ksiąŜki. balkonu. skazany przez Zeusa na dźwiganie sklepienia niebieskiego na barkach. UtoŜsamiany juŜ przez Herodota Dzieje.atlant. wydawany od 1585 przez geografa flam. wg prastarej legendy przekazanej Solonowi przez kapłanów egipskich. olbrzymia wyspa na Oceanie za Słupami Heraklesa (naprzeciw Cieśniny Gibraltarskiej). .gr. Atlas i Herakles . traktat filozofii politycznej w formie fikcji poetyckiej (wyd. pne. New Atlantis. Atlas . Atlas Farnese (dźwigający sklepienie nieba) . zawierający relację z odwiedzin fantastycznej wyspy Bensalem na Pacyfiku i z panujących tam stosunków społecznych. nazwa od wizerunku tytana Atlasa. do dziś przedmiot amatorskich dociekań. gigant. gdzieś na dalekim zachodzie. Atlantis. tytan. Nowa Atlantyda . 'który wiele wytrzymuje'.rzeźba hellenistyczna. zamienił go w skalistą górę. Olimpia.). kopia. Herakles (11. 4.. Atlas . zdobiącego zbiór map. Naz.Atlantyda .mit. hyad. praca). niegościnnie przyjęty. z systemem gór w płn. 23-25. metopa ze świątyni Zeusa w Olimpii. obróciwszy ku niemu twarz Meduzy. Muz. hesperyd i (wg Homera) nimfy Kalipso. Jak opisuje Platon (Timaios. Atlas i nimfa (Atena?) . posąg atletycznego męŜczyzny uŜyty jako podpora belkowania. Attyla. Mus. 1626) Francisa Bacona. 1512-94). Mercatora (Gerharda Kremera.zob.

a centralną postacią Atossa. z promieniami sięgającymi ziemi. wczesne odzwierciedlenie boga słonecznego. sanskr. którą Pelops rzucił na obu synów. oceniając przyniesiony mu kiepski panegiryk pewnego poety. w którym świeŜe wypadki historyczne. osią sztuki jest nieszczęście i rozpacz klęski. gdzie w 1930-36 mieszkał Karol Szymanowski. dusza. i jej nowoŜytnych naśladowców.Ŝona Dariusza i matka Kserksesa I. kłątwa. brat Tyestesa (z którym został wygnany przez ojca za mord popełniony na przyrodnim bracie). skończyła się katastrofą. zakończonymi ludzkimi dłońmi. ale kult ten skończył się po śmierci faraona. O niej właśnie przynosi posłaniec Ŝałobną wieść Atossie i chórowi starców pozostałych w domu.w hinduizmie jaźń nie zmieniająca się w cyklu reinkarnacji. mit. Atman . bo rzecz tego nie warta. biorąc na Tyestesie odwet za uwiedzenie Ŝony.Szkoda czasu i atłasu szkoda starań i mozołu. stąd zwanych Atrydami. w której autor brał udział. przypisywane królowi Stanisławowi Augustowi powiedzenie. wiernie oddane. z arab.gr. podobnie jak pod Maratonem. Aton . króla perskiego. jakie zachowało się z gr. odbyła się 29 Ix 480.Atłas . Atretis. NajwyŜszy Duch'. była praprzyczyną wielu przeraŜających zbrodni. Sztukę wystawiono na wiosnę 472 pne. "Atma" . najgłębsza istota osobowości człowieka. Faraon Amenhotep Iv . a bitwa pod Salaminą. gr. którego miał uŜyć. za co zginął z ręki ich . mit. stanowiących jeden z głównych tematów tragedii gr. Atreusz został królem Myken. poczęstował go w czasie uczty potrawą z ciał jego zabitych synów. małŜeństwa . Jaźń Uniwersalna. którego wyprawa na Grecję w V w. jaźń.. 'tchnienie. pne.Aten. egip. Rzecz dzieje się w Suzie. a z 2. wzniesione zostały na wyŜyny mitu.tragedia historyczna Ajschylosa na temat wydaneń współczesnych autorowi. potęŜne dzieło poetyckie. jedyne tego rodzaju.(zob. ojciec Plejstenesa. stolicy pokonanego zaborcy. królowa matka. napisany na atłasie. Atreusz .) Echnaton uczynił z niego jedynego boga. twórczości dramatycznej. Atossa . syn Pelopsa i Hippodamii. wyraŜone w postaci szkarłatnej tarczy słońca w południe.dom góralski w Zakopanem na Kasprusiach. ojca wszystkich bogów..Agamemnona i Menelaosa. atlas 'gladki'. Persowie . od 6 Iii 1976 muzeum Szymanowskiego.

Titus Pomponius Atticus. państwem pergamońskim w zachodniej części Azji Mniejszej.zob. dotknięty bolesną i nieuleczalną chorobą. załoŜył Bibliotekę Pergamońską. prototyp jej gorliwych dewotów-kastratów. 400 listów Ad Atticum 'Do Attyka' z lat 68-44) i Korneliusza Neposa. Szanowany i ceniony przez wybitnych ludzi róŜnych stronnictw. jak np. Gall zabijający Ŝonę. z głównym miastem Atenami. Kult Attisa i Kybele rozpowszechniony był na staroŜ. jej stolicę - . Muz. historyk. za Klaudiusza.Attys. Skarbiec Atreusza . stąd przydomek Attyk. kopia w Rzymie. Attalidzi . Pierwszy znany nam księgarz-wydawca rz. marmur.zob. Attalos Iii Filometor. Attycki . frygijskie bóstwo wegetacji wiosennej. Atropos . ZałoŜyciel dynastii. 110-32 pne. bogaty ekwita rzymski. Nar. bogini płodności Kybele.kraina historyczna w Grecji środkowej. autora jego Ŝyciorysu.dynastia rządząca w 283-133 pne. Eumenes Ii wzniósł wielki ołtarz Zausowi (zob. ostatni z rodu.: wykształceni niewolnicy kopiowali dla niego dzieła jego przyjaciół. przekazał w testamencie swoje państwo Rzymowi.brata. Pergamon). Był wielkim opiekunem nauk i sztuk. upiększył Pergamon budowlami i posągami. Attis . znawca literatury i filozofii. Mojry. Attyka (1) . który spędził 20 lat w Atenach. Agamemnon (Grób Agamemnona). urodziwy pasterz. przyjaciel Cicerona (zachowaio się ok. zwł. Wschodzie i w Rzymie. został jednak przez Kybele przywrócony do Ŝycia.przypominający Attykę okresu klasycznego a. w Rzymie. Kapitolińskie. zawarł w 211 przymierze z Rzymem. połoŜona na trójkątnym. młodzieńczy małŜonek Wielkiej Macierzy. Atrydzi . Muz. zagłodził się na śmierć. Umierający Gall. wysuniętym na wschód półwyspie. Atreusz. Attyk . Attalos I Soter.. Egista.zob. W przystępie obłędu zesłanego przez boginię pozbawił się męskości i umarł.

otrzymał przydomek Bicza BoŜego. siostra Oliwiera i narzeczona Rolanda. Filomela i Prokne. Stanza d'Eliodoro. Rzym. Attyka (2) . W 447-50 spustoszył Bałkany. Wierność attycka . poddasze. Izby Deputowanych. pobity przez Aecjusza na czele Rzymian i Wizygotów. Leon I nakłania Attylę do odstąpienia od Rzymu . "bitwie Hunów" na Polach Katalaunijskich (zob.(gockie 'ojczulek') król Hunów. najechał Galię. Muza attycka . popierał wykształconych Rzymian na swym dworze. Ptaki attyckie .tragedia (1667) Comeille'a. elegancji i ostrości dowcipu. Aude . Ateńczyk. Watykan. ParyŜ. która umiera z Ŝalu u stóp Karola Wielkiego na wieść o śmierci ukochanego w . Państwo Hunów rozpadło się po jego śmierci.. dzięki wysiłkom dyplomatycznym papieŜa Leona I. za sprawą kościoła. (ozdobna) ścianka a. W pogańskich legendach germańskich przewaŜa podziw. cicha bohaterka cyklu o Karolu Wielkim i innych chansons de geste. a zapewne mniej niszczył na szlakach swych wypraw niŜ inni zaborcy przed nim i po nim. ale poniósł druzgocącą klęskę w tzw. Attila . z półmilionową armią Hunów i sprzymierzeńców. Attyla . UwaŜany przez niektórych kronikarzy za protoplastę królów węg.niespokojny i niebezpieczny. Chalons).Ateny: prosty. flagellum Dei. wytworny.niezłomna.zob. a Attyla w tradycji chrześcijańskiej. gł. łac.zwana teŜ "piękną Aude". budzące przeraŜenie w Europie. Bibl.połączenie subtelności. Był władcą sprawiedliwym dla ludu. po powrocie do Pannonii w 453 zmarł nagle w czasie swych uroczystości ślubnych. balustrada wieńcząca elewację budynkU i przesłaniająca dach.Ksenofon. stał się bohaterem narodowym Węgier. a w sagach skandynawskich jako zdradziecki Azjata Atli. Attyla występuje w "Pieśni o Nibelungach" jako łagodny król Etzel. powściągliwy.fresk (1512-14) Rafaela. Obrazy Delacroix. Jednak Hun stał się synonimem barbarzyńcy. Z ośrodka swego państwa w Pannonii przedsiębrał zaborcze wyprawy. którego styl był wzorem elegancji. Sąsiad attycki . w przeciwieństwie do punickiej. Sól attycka . w 451. W 452 ruszył na Italię.archit. ale nie dotarł do Rzymu z powodu wybuchu zarazy w wojsku a.

regule św. myśl Katona Starszego wg Cicerona De divinatione. stąd nazwa od łac. aprobowanych przez Lutra i wręczonych cesarzowi Karolowi V dla zatwierdzenia przez sejm augsburski 25 V 1530. w dawnej Polsce uczeń szkoły zakonnej przesłuchujący kolegów z zadanych lekcji. Audytor . Augiasz . i nm. powiększać'. Augurowie . choć Roland. z błyskawic i grzmotów.zakon oparty na tzw.łac. auditor 'słuchacz. teŜ Ptak (WróŜby). Augustianie .. słuchacz. Auerbacha Piwnica . 24. później odczytujący wolę bogów z lotu ptaków (auspicje). praca). zbiór 28 artykułów wiary. dawn. 2. nie poświęca jej ani jednej myśli. 'gdy augur (spotka) augura' (uśmiechają się do siebie porozumiewawczo).. uczeń'. przez teologa Philippa Melanchtona. zob. Oktawian August. ustanowionej w Xii w. Augsburskie Wyznanie Wiary . Aufforderung Zum Tanz .zob. Zaproszenie do tańca. umierając. ze zdarzeń losowych. z wyglądu wnętrzności zwierząt ofiarnych a. August(us) . ułoŜonych w języku łac. Herakles (6. Piwnica.konfesja augsburska. kościelnego. płodzić. Si augur augurem. augere 'mnoŜyć. na podstawie jego pism. Powstał z połączenia kilku kongregacji pustelników. załoŜony w 1256 we Włoszech przez papieŜa Aleksandra Iv. określających podstawowe tezy luteranizmu i róŜnice między luteranizmem a katolicyzmem. .bitwie w dolinie Roncevaux.zob. z łac.zob.członek sądu wojskowego a.. 51.starorzymscy kapłani w najdawniejszych czasach spełniający obrzędy urodzaju.Stajnie Augiasza zob. do . Augustyna..

Augustyn . uliczny piosenkarz i dudarz. oboju. wyruszającej pod Troję.. ich muzyka towarzyszyła obrzędom kultu Apollina. cylindryczna piszczałka z podwójnym stroikiem. Aulida . dawn. Auksztota . hasło reform wojskowych. 'powiększenie) licytacja'. jako jeden z nielicznych.'O mój miły Augustynie. gdzie składano trupy zmarłych na zarazę. port na wsch. Aukcja wojska . wojnie świat. zwł. Będąc pod dobrą datą miał on wpaść do dołu. auctio (dosł. złoŜyć tu miał w ofierze swoją córkę Ifigenię na ołtarzu Artemidy. skóry. odróŜniająca ją od kraju dolnego. Ostatni i od dawna jedyny klasztor augustiański w Polsce.lit. rozwiązały władze kośc. aby zapęwnić przedsięwzięciu jej poparcie. wszystko przepadło!' Der liebe Augustin . czyli śmudzi (z lit. futra.przetarg publiczny. z refrenem: du.Polski (Chojnice) sprowadził ich w 1342 Kazimierz Wielki. lieber Augustin. podobna do szałamai a. przy kościele św. . alles ist hin! nm.na wpół legendarna lokalna postać wiedeńska.gr. Katarzyny w Krakowie. król Myken. Aulos . Wg mitu gr. który w tragicznym roku zarazy 1679. wcielenie "wiedeńskości". po 2. Auksztote od auksnas 'wysoki'. towarów niestandardowych. a kiedy rano zaczęto rzucać na niego nowych nieboszczyków. . pomnoŜenie. górnej. auleta posługiwał się jednocześnie dwoma aulosami.operetka (Wiedeń 1905) Leo Falla. śomojten od Ŝemas 'niski'). z łac.w staroŜytnej Grecji najpopularniejszy obok kitary instrument muzyczny. obudził się i ku przeraŜeniu grabarzy zaśpiewał swą nieśmiertelqą balladę na melodię pierwszego jakoby w świecie walczyka. jak wełna. Agamemnon. zachować zdołał nieco humoru.powiększenie stanu liczebnego wojska. punkt zborny floty gr. tj. wybrzeŜu staroŜytnej Beocji. powiększenie czegoś. herbata itd. Aulis 'obozowisko'. od 1736 częstokroć wysuwane na sejmach Polski przedrozbiorowej. Aukcja . dawna nazwa Litwy właściwej. ze sławną świątynią Artemidy. Wódz wyprawy.

. rz. Ausculum. wg historyków rz. splendor. od aureolus 'złoty' z aurum 'złoto'. ogromnymi stratami. Plafon (ok.łac. 1622) Giovanniego Guercino.. Aurora . półkuli . zob. świetlisty owal. krąŜownik rosyjski. Rzym. Auskulum . wielkości. zwycięstwa. blask. Norblina. Mandorla. urok. Wiatr(y). Aurora budząca Lunę . pałac Pallavicini-Rospigliosi. miejscowość w Apulii (płd. por. zorra polarna'. Plafon C. chwały. . Callota Wilanów. P. będący sygnałem do szturmu na Pałac Zimowy. a w 1948 został przycumowany w stałym stoisku na Newie. Pyrrus(owe zwycięstwo). Aurora .Ŝ. Ptak (WróŜby). Plafon J. Aurora . A. obwódka blasku. Rzym. Silvestra Mł. z którego oddano historyczny ślepy strzat armatni. "Aurora" . zob.-wsch.ros. i rozpoczynający Rewolucję Październikową. Aurora Borealis .zob. Auspicje . r. Hoffmanna. bogini Jutrzenki. obrzeŜe świetlne wokół jakiegoś przedmiotu.Aurora Australis. Włochy). cierpienia itd. Burne-Jonesa. łac.zob. śrdw. gloria bohaterstwa. świetne zwycięstwo nad armią rzymską. T. krąg. Arkadia. Eos.fresk na plafonie (1614) Guida Reniego. Aureola .Marek zob.łac.Aureliusz . Auster . koło której król Epiru Pyrrus odniósł w 279 pne. Awrora. Obraz (1896) E. okupione. Marek (Aureliusz). często utoŜsamiany z nimbem. jej odpowiednik na płd..mit. z łac. 'płn.obraz (1715) L.gloria. bogactwa. siedzibę Rządu Tymczasowego w Piotrogrodzie 7 Xi 1917. Villa Ludovisi. otok wokół postaci bóstw i świętych. Świątynia Diany. pałac. przen. od 1923 krąŜownik byt okrętem szkolnym.opera (1811) E.

84. ceremoniał procesu publicznego inkwizycji przeciw heretykowi (kacerzowi) i ogłoszenie wyroku. "Gdy słońce zupełnie wyłoniło się z mgły. Czechosłowacja). czcze. ulubione miejsce pobytu Boileau. karczma. dowodzone przez Franciszka Ii i Aleksandra I.dawn.miasto na Morawach (dziś Sławków. parafraza Owidiusza. szczęśliwa Austrio. zabronionych ksiąŜek. niegodne uwagi.dawn. 13. Stąd nazwa: "bitwa trzech cesarzy". Mayerling. Autorament . niepowaŜne. mało warte. wykonanie wyroku. w Hiszpanii i Portugalii. od 1860 dzielnica ParyŜa ze słynnym hipodromem do gonitw przeszkodowych i płotowych w Lasku Bulońskim. gospoda. Napoleon I. ty. Macieja Korwina. pokrój. zajazd. Bella gerant alii. t. Jego odezwa do Ŝołnierzy po bitwie kończyła się słowami: "Wystarczy wam powiedzieć: "Byłem pod Austerlitz". . dał nią znak marszałkom i wydał rozkaz. oberŜa. przez spalenie na stosie heretyka a. Moliera. La Fontaine'a. słowa króla węg.. otoj) dawne miasteczko dep. dosł. zawieraj małŜeństwa łac. 3.zob. osteria 'jadłodajnia'. felix Austria.Austeria . typ. zwł. (cesarz) zdjął rękawiczkę z pięknej. Sekwany. nube!. 14). Anna Austriaczka. r. Austerlitz . 1440-90.zob. Habsburgowie (Habsburska warga). Wojna i pokój. Austriackie gadanie . w Xv-Xviii w.. cz. Niech inni prowadzą wojny. Austriacka warga . białej dłoni. gdy Napoleon opuścił swój namiot. 'akt wiary. z wł. Heroidy. by zacząć bitwę" (Lew Tołstoj.bez większego znaczenia.port. W dniu bitwy o czwartej rano.zob.(wym. Auteuil . Auto-Da-Fe . rodzaj. aby wam odpowiedziano: "Oto zuch"" Oto słońce spod Austerlitz! . gdzie Napoleon w wielkiej bitwie 2 Xii 1805 pokonał połączone armie austriacką i rosyjską. wyrok sądowy'. I. moda. później Condorceta itd. szynk. Wiedeń. tu. Austria . okolicę zalegała gęsta mgła i nie rozpraszała się przez kilka godzin.

Minerwy i Janusa.zapoczątkowane przez Władysiawa Iv w 1633 reformy wojskowe doprowadziły do podziału wojska polskiego na dwa autoramenty: cudzoziemski i narodowy. . auctoramentum 'kontrakt Ŝołnierski. naiwne.(wym. Jej zbiór poematów zawiera "śycie Jezusa" i dwa krótsze utwory: Antychryst i Sąd Ostateczny.wyspa. mury miejskie z dwiema bramami. Katedra St. zm. zał. rzymskie Augustodunum. stolica Eduów. zabawiany przez liczne przystojne czarodziejki. ruiny rz. dawna poetycka nazwa Italii. z auzońskich ogrodów Pójdę przez ostre Alpy i zastępy lodów.. Augusta Aeduorum.. znana pisarka niemiecka. wraz z krótką autobiografią. w środk. jako pustelnica w okolicach Melku (w Dolnej Austrii). Autun . 93-94. i płd. powinność'. a narodowy w kawalerię narodową i pułki przedniej straŜy. Francja).Frau Ava. ziemski raj na Morzu Zachodnim. arkebuzerzy i piechota zw. z łac. zbud. arcydzieła fr.).romańska trzynawowa bazylika typu burgundzkiego. petyhorcy). teatru. bez zbytniej niecierpliwości oczekuje chwili. w mit. Wiej wietrze! ku Pólnocy. jazda wołoska i tatarska. w I w. (K. aby przyjść mu z pomocą.łac. Lazare . jedno z waŜniejszych miast Galii. poetka śrdw. na której król Artur (zob. rzeźby romańskiej. świątyń Apollina. Była to pierwsza tworząca w jęz. nm. Auzonia . Italii. Avalon . niemiecką. Wyspa Błogosławionych. celt. kiedy jego kraj znajdzie się w potrzebie. pne. (1178). Słynny relief Sądu Ostatecznego w tympanonie bogato rzeźbionego portalu gł.Autorament cudzoziemski i narodowy .) Ava . do drugiego: husaria. otę) miasto nad rzeką Arroux w dawnej prowincji Burgundii (środk. Po 1776 autorament cudzoziemski zmienił się w wojsko regularne. wkrótce po 1120 przez biskupa Etienne de Bage pod silnym wpływem bazyliki w Cluny. poboŜną i prostoduszną. pancerni (kozacy. niewprawne wiersze ukazują ją jako kobietę dobrą. w pobliŜu dawnej stolicy Bibrakte. do pierwszego naleŜały: rajtaria. Te bezpretensjonalne. Ausonia. od Auzonów. 'wyspa jabłek'. celt. w 1127. Wiersz pisany na Alpach. staroitalskiego szczepu zamieszkałego pierw. dragonia. w 1870 Garibaldi odniósł tu zwycięstwo nad Prusakami. Brodziński.

obrzymowy. Pozdrowienie Anielskie.azjatycki turecki lud koczowniczy.gł. Averni) . Eneida. Włochy). Teresy. stworzył państwo (chanat awarski) na terenie późniejszych Austro-Węgier. 1. 5. Awatar .. 28. Awentyn . olbrzymi i olbrzym. pierwsze zdania oparte są na słowach pozdrowienia archanioła Gabriela (Biblia. jezioro w Kampanii Neapolitańskiej (płd. Słowiańska nazwa Obrzy przybrała z czasem znaczenie 'wielkoludów'. kompletne ucieleśnienie się w kimś jakiejś tradycji. modlitwa do Matki Boskiej.. polskie obrzymski. Hiszpanii z Xi-Xii w. pne..Zend-Awesta. Trujące opary. w Vi w.. zniszczone w 796 przez Karola Wielkiego. były przyczyną miejscowej legendy. Łuk.Ave Maria . avatara 'zstąpienie'..zob.łac. Awesta . Ew. zwierzęce i ludzkie wcielenia boga Wisznu. filozofii itp. Avila . 42. ElŜbiety. I. zapisane w dialekcie wschodnio-irańskim prawdop. 'łatwe jest zejście do (jeziora) Avernu (do bram Hadesu . teksty religijne wyznawców mazdaizmu. który w Vi w. które unosiły się z niego w staroŜytności.. miejsce urodzenia św. a od Xvi w. 2. z których zachowały się . jego wcielenie (inkarnacja) w kształt doczesny. Liczne opracowania muzyczne. 126. Wergiliusz. Siedem (wzgórz Rzymu). zwiastowanie). wypełniające krater wygasłego wulkanu. 1515-82. wg Łuk. w hinduizmie: zstąpienie bóstwa a.. staroŜytna Abyla.. idei. dalsze na słowach jej krewnej. granitowa katedra romańsko-gotycka z Xii-Xiv w. Avernus . dziś Lago d'Averno. Meditation sur le premier Prelude de Bach (1859). przen.łac. Obecny kształt ustalony w Xvi w. z sanskr.łac.-zach.ale powrót trudny)'.4 km murów obronnych z 8 bramami i 88 granitowymi wieŜami. Facilis descensus Averno (a. Ŝe jest to jedno z zejść do piekła. Awarowie . 'Zdrowaś Maria'.średniowieczne miasto-zabytek urbanistyczny w środk. z nich najpopularniejsze Schuberta opus 52 nr 6 (1825) i Gounoda Ave Maria..

z 972 r.tylko fragmenty po zniszczeniach dokonanych przez Aleksandra Wielkiego ok. drugi. Wreszcie jego paladyni skłaniają go do ugody. po dalszych czynach. Odyn. teŜ Panna (Panny z Awinionu). Renaud. miasto w Prowansji nad Rodanem (Francja) z warownym zamkiem papieŜy z Xiv w. Avignon. Zob. Jan Xxii. 8. takŜe "niewolą babilońską" (zob. Les quatre fils Aymon a. mieszkających w niebiańskim Asgardzie (odpowiedniku Olimpu): 1. Renaud i jego trzej bracia: Guiscard.uczelnia arabska przy meczecie al-Azhar.(wym. 3. najwaŜniejsza od Xii-Xiii w. al-Azhar . Rinaldo.w Biblii. Sąd(ny Dzień). w Awinionie pod opieką królów francuskich. na mocy której Renaud udaje się do Ziemi Świętej na wojnę z Saracenami. 4. Alard i Richard. drugi dla Azazela. Babilon). . synowie Aymona z Dordogne. bóg piorunów. musi teŜ oddać swego cudownego ogiera Bajarda. Azazel .panteon bogów skandynawskich.. fr. zob. okres przebywania siedmiu papieŜy: Klemens V. imię hebr. emą). Mściwy cesarz kaŜe utopić rumaka w rzece z kamieniem młyńskim u szyi. ten nazywany był kozłem ofiarnym. Azincourt . i przez Arabów w Vii w. Tyr (Tiu) syn Odyna. na którego głowę kapłan składał wszystkie przewinienia.francuska chanson de geste z Xii8Xiii w. 16. Azowie .. pierwszy miał być zabity za grzechy ludu. symbolizujące złego ducha zamieszkującego pustynię. Aymon . Piotra w Kolonii.fr. Awiniońska niewola papieŜy . Zaratustra. azękur) zob. Innocenty Vi. Agincourt. ale koń uwalnia się od cięŜaru i ucieka. 332 pne.. Benedykt Xii. bóg wojny. ginie jako prosty robotnik przy budowie przybytku św. O czynach Renauda we włoskich romansach zob. placówka naukowa całego Wschodu muzułmańskiego. wymienione w związku z obrzędami Dnia Przebłagania. Lev. uciekają z dworu cesarskiego.1309-77. wypędzony na pustynię. Thor. por. W poemacie Raj utracony (1667) Miltona jest to imię chorąŜego zbuntowanych aniołów. Klemens Vi. Awinion . władca bogów i ludzi. w Kairze. 2. bo Renaud w bijatyce zabił bratanka Karola Wielkiego. zw. pierworodny syn Odyna. Cesarz prowadzi z nimi długą wojnę. NaleŜało wylosować 2 kozły: jeden w ofierze Bogu. Czterej synowie Aymona. Urban V i Grzegorz Xi. zob.(wym. Eblis. Renaud de Montauban .

nazywane wg tł. później miastami. tchnienie zbliŜającej się śmierci. Loki.zob. płodności i rolnictwa. gr. Lokiego-Siguna. bóg milczenia. w Iii-I w. Azrael . 6. Hermod. 5. boŜyszcza. syn i poseł Odyna. Thora-Sif.Baldur. w Ii w. umrze ostatni. Bragiego-Iduna. 10. stąd stał się synonimem fałszywego boga. który czuwa nad umierającym i oddziela duszę od ciała. Apis. dosi. zob. 9. epitet wielu bóstw semickich (równieŜ w formie Bel. ośrodek relig. anioł śmierci. w 1. Skrzydła Azraela . kiedy drugi raz zabrzmi trąba archanielska. teŜ Bel. Wenus-Asztarte i Merkurego. Odnir (Odr. 'Azra'el'. Rodzi się w chwili śmierci człowieka.nazwa a. i muzułm. najmłodszy syn Odyna. por. Nazwa występuje w niezliczonych połączeniach. Zwalczany przez proroków izraelskich jako bóstwo pogańskie. Baldura-Nanna. któremu słuŜy jako poseł. 'Bóg pomógł'. 11. Hannibal. B Ba . ślepy Hdur. Baalbek . jak Belfegor. Baba Ali . na akropolu. a istota jej związana jest z bykiem. Vali. Ka.cień.w teologii Ŝyd. zabójca Baldura. Libanie. Belzebub. 'Azra'il'. pne. mn.mit.semickie: 'miasto Baala'. Wanowie. zob. takŜe bóg przyrody. szatan. miasto w środk. 7. w dolinie Bekaa. Ali Baba. staroŜ. Vidar. idola. indywidualna dusza przedstawiana jako sokół z ludzką głową. śoną Odyna była Freja (Frigga). skandynawski Apollo. od hebr. Baal . . zob. z arab. fenicki ośrodek kultu Baala jako boga słońca. I-Iii w. zachowane ruiny świątyń rz. jeden z czterech najwyŜszych aniołów przy tronie Allaha. egip. Heliopolis 'miasto boga słońca'. bóg zła i kłótni. bóg poezji. baalim 'panowie') opiekujących się róŜnymi miejscami. Othr). 8. kultu Jowisza-Baala. Bragi.

który dawano do całowania frycom. z tur. flisakom pierwszy raz pomagającym w spławie.zob. Bab El-Mandeb . Brama (Łez). wystrugany w kształt głowy ludzkiej. powinowactwie. Pocałujesz ty babę! .zob. Moja babka i twoja babka to były. osnuty na rosyjskiej baśni lud. Gdzie diabeł nie moŜe. wiele znajdowano na grobach na obszarze stepów środkowoazjatyckich i nadczarnomorskich. Babel .czarownica.zob.figura kamienna o znaczeniu kultowym. bohatera powieści Babbitt (1922) Sinclaira Lewisa.impresjonistyczny poemat symfoniczny (1904) Anatola K. Baba z woza. Firleje. Reduta (Masz.Baba .łac. Babi. człowieka bez wyobraźni. uprawia kult powodzenia materialnego i sam przedstawia doskonały wzór "amerykańskiego człowieka interesu". .. Baba Jędza . WieŜa (Babel). która rozbiła przykładne małŜeństwo. Baba . babit) typ mieszczucha amerykańskiego. babo . mulier vincit. Babbitta.. który ulega bezmyślnie i ochoczo przyjętym ogólnie normom.wyraŜenie flisackie: babą nazywano kloc drewniany.kobieta energiczna. guod non potest diabolus.). tam babę pośle . Herod-baba . grubo wyciosane w kamieniu wyobraŜają stojące postacie kobiet. o duszy prozaicznej. Babbitt . balbal 'ojciec'. choć diabeł go skłócić nie potrafił. Baba Jaga a. rzadziej męŜczyzn. "Była babula". trzymające kubek w złoŜonych rękach. Baba Jaga . silna. dwie babki . aluzja do znanej w Polsce od Xv w. słuŜący jako słup cumowniczy. stanowcza. Ladowa.przysł. od nazwiska George F. przedsiębiorcza.o urojonym pokrewieństwie a. Kołysała baba dziada od poranka do obiada .przysł. Babiniec. opowiastki o wiedźmie. wiedźma mściwa i swarliwa. koniom lŜej .(wym. tj. których b.

z dwoma wierzchołkami: Diablakiem i Małą Babią (1725 i 1515 m) rozdzielonymi przełęczą Brona. czarownica'. mającej 7 głów i 10 rogów. nad Eufratem. pełnej imion bluźnierczych. A .szczyt w Beskidzie śywieckim. 1.zapomnę. pne. Lubomirski nawrócił i kościół w Tarnowie zbudował". dalsze jego dzieje to historia stopniowego upadku. Co nam inszego czynić.. 536 roku śydom na powrót do kraju. najwyŜsze wzniesienie Beskidów Zach. hebr. Nabuchodonozor). 8. matkę Antychrysta. Chaldejczycy byli najsłynniejszymi astrologami. A na piękne syjońskie wspominając grody. Psalm 136. jedno płakać smutnie. ale jest powszechna na Słowiańszczyźnie. Nie wiadomo.zapomni. "złotej polskiej" jesieni. miasto w Mezopotamii. stolica Babilonii. 'nie ufaj liczbom babilońskim': astrologicznym obliczeniom i horoskopom wróŜbitów. Kiedy cię na Początku wesela nie wspomnię.) Jeślibych cię zapomniał. przeŜywało szczyt swego rozkwitu. pne. Szkarłatna wszetecznica . przepomnię . i zdobywa je podstępem. odbudowane przez Nebokadnezara Ii. o kraino święta. 1-4. Powieszawszy po wierzbach niepotrzebne lutnie? (. (J. Motyw spopularyzowany przez Henryka Sienkiewicza w opowieści "Jak się p. jedno z nich opowiada o zuchu. Babel. czy nazwa łączy się z jakimś rzekomym bóstwem słowiańskim baba 'jędza. Jerozolima.długie białe nitki wysnuwane przez drobne pająki. jednak większość z tego zezwolenia nie skorzystała.pobyt śydów na wygnaniu w Babilonii w Vi w. kiedy cię przepomnię. tj. Siedzac po niskich brzegach babilońskiej wody. po zdobyciu Jerozolimy w 597 i po jej zburzeniu w 586 przez Nebokadnezara Ii (zob. Babia Góra . jedno z największych i najwspanialszych miast staroŜytności. który udaje się na Babią Górę po złoto strzeŜone przez wiedźmę Sywilię. 74. Babilon .Babi. od Xvii w. Strój babiloński . Pliniusz. Vii w. 2-3.."I widziałem niewiastę siedzącą na bestii szkarłatnej. akadyjskie Babili 'brama boga'. kiedy wywieziono z Palestyny politycznie aktywne warstwy ludności."Nec Bahylonios temptaris numeros". utkany z róŜnokolorowej przędzy. Król perski Cyrus Starszy. zwanej równieŜ niekiedy babim latem. słonecznych dni wczesnej.) Por. Pieśni. Awinion. Niech moja swej nauki ręka zapamięta.. Babie lato . uŜywają ich jako latawców-spadochronów dla przenoszenia się na inne miejsce w czasie ciepłych. Niewola babilońska . Folklor babiogórski wytworzył wiele pieśni. pstry. Kochanowski.staroŜ. zob. bajek i podań. Liczby babilońskie . w 605-562 pne. na granicy czechosłowackiej. Horacy. znane juŜ w Iii tysiącleciu pne."babylonica vestis". 9-12. strój barwny.. zburzone przez króla asyryjskiego Sanheriba w pocz. Niechaj mi język uschnie. zezwolił ok. podbiwszy Babilonię. zapamięta .

Ŝe nazwisko to stało się symbolem zawodu muzyka. koliba. Nowym Jorku. KrzyŜowcy nazywali tak Kair róŜnowiercy. Jeremiasz. owczarz.... Babin . Tomasza w Lipsku. Ap.1685-1750. Spi świat Pijany. kierownikami kapel dworskich i miejskich. z miejscem ogrodzonym (koszarem) dla owiec i brogami na siano.." Biblia. gospodarz w szałasie. hist. purytanie. rozwiązłości. Bacówka . od 1723 "nadwomy kompozytor króla polskiego i elektora saskiego" Augusta Iii. Bach . z zawodu młynarz. słuŜąca bacy i juhasom za schronienie od wiosny do jesieni. ok. Londynie. Babilon był symbolem miasta zła i despotyzmu władzy. najwybitniejszy z rodu. dawn.Ŝart. Pierwszym muzykiem-amatorem w rodzinie był Veit Bach.niewiasta przyobleczona była w purpurę i karmazyn (. Ap. z szopami (strongami). instrumentalistami. Współcześnie nazywają Babilonem wielkie miasto pełne bogactw. 9.starszy pasterz owiec.. zamruŜywszy oczy. por. o ParyŜu. Babilon wielki. Rzeczpospolita (Babińska).rodzina muzyków niemieckich (płd. 17. i organistów-wirtuozów. ale takŜe i dziady. 1-2. zwł. Semiramida. matka rozpusty. w której siadywały baby Ŝebrzące. pokus.zob. Nalewa babilońska swacha. . która odegrała tak wielką rolę w muzyce nm. Śpi świat pijany winem. kantor kościoła św. 1550-1619.) Wiszące ogrody Babilonu . Baca . jeden z największych twórców muz. 8 itd. nierządnicą). a na czole swoim napisane imię: Tajemnica. przy pomocy młodszych pasterzy (juhasów) wypasający na górskich halach stado (kierdel) owiec. 14. piętnowanego przez kościół.szałas. kruchta. 51. czart go toczy. przeciwstawianego Jeruzalem. Jan miał tu na myśli Rzym. Turyngia i Frankonia). dla słuŜby Ŝeńskiej. byli w Niemczech środkowych organistami. Św. część mieszkania dla kobiet a. utoŜsamiali Rzym z "merchą babilońską" (ladacznicą. W śrdw.zob. (W. kantorami. Johann Sebastian Bach . a papieŜa z antychrystem. Izajasz 21. w pobliŜu wodopoju. Biblia. zbiorowisko kobiet. pełny obrzydliwości i plugawej rozpusty swojej. W Xvii i Xviii w. przedsionek kościelny. Babiniec .) trzymała puchar złoty w swej ręce. zazw. Potocki. 6. 3-5. Siedem (cudów świata).

litery składające się na nazwisko Johanna Sebastiana. Max Reger w Fantazji i fudze na temat Bach. 1710-84.7. Mediolański a.Drezdeński a. Bach-Gesellschatt .Johann Christoph Friedrich Bach. Fontanna. silnych. oznaczane skrótem BG. magisier montium. w 46 tomach. B-a-c-h . zob. londyński Bach . S. SSR. podlegającego Ŝupnikowi. łac. rozbudowana przez chana tatarskiego Mengli Gireja.staropolska nazwa niewielkich. Bachczysaraj . Bacha w nie dokończonej ostatniej fudze z Kunst der Fuge. Bachmistrz . Bckenburski Bach . Ferene Liszt w Fantazji i fudze na temat Bach.Carl Philipp Emmanuel Bach. Bakczysaraj . Neue Bach Gesellschaft . sonet krymski Mickiewicza.zał. krępych koni tatarskich. syn Johanna Sebastiana. kompozytor i instrumentalista. Bacha. najmłodszy syn Johanna Sebastiana. 1900 sprawuje opiekę nad nowymi wydaniami dzieł J. po poŜarze odrestaurowany dla Katarzyny Ii. 1732-95. Bacha i wydaje Rocznik Bachowski. S. Berliński a. kompozytor i organista. najstarszy syn Johanna Sebastiana. hallski Bach . które w latach 1850-1900 opublikowało kompletne wydanie dzieł J.niemieckie towarzystwo. np. . S. z tatarskiego. 1714-88.górmistrz. hamburski Bach . przez J. z nm. 1454-1783.6. syn Johanna Sebastiana. Bachmaty . Robert Schumann w 6 Fugen uber Bach. stolica chanatu krymskiego ok. odpowiadające nazwom czterech dźwięków. obecnie muzeum. Pałac chanów z 1519. Bach-Jahrbuch. 1735-82.Johann Christian Bach. staropolska nazwa przełoŜonego górników w kopalniach soli. Bergmeister. Bakczysaraj w nocy . uŜywanych jako temat przez wielu kompozytorów.dziś w Ukr. kompozytor. sonet krymski Mickiewicza. kompozytor i pianista.Wilhelm Friedemann Bach.

zob. buty tureckie z cholewkami ściętymi ku tyłowi. Thorvaldsen.nimfy. Thorvaldsena. Gall. późniejszego cesarza fr. Bachanalie (1518-19) Tycjana. Muz. Bruksela. później towarzyszki jego wędrówek i zabaw. Napoleona Iii. 1497. 1628) Velazqueza. tragedia Eurypidesa. Bachus i pijacy (ok. Kopenhaga. wychowawczynie Dionizosa (Bachusa). Bachus i Ariadna (1523) Tycjana. Nat.balet (1931) Alberta Roussela i Abla Hermanta. Farnese. Mendes. Bachantka z panterą (1855-60) Corota. N. Lugano. Sansovino. ParyŜ. Bachanalie (1611-12) Rubensa. Wiedeń.Bachus . Bachantki . Nar. które z Wielkiej Grecji przeniosły się do Rzymu. Gałczyńskiego. Dionizos.łac. Badinguet . Baczmegi . baszmagi. ErmitaŜ. Prado. Bacchus . Baca. Dionizos. bacchanalia.baczmogi. F. Bacchus . Masseneta.zob. Triumf Bachusa A. Bachus i Ariadna (1632-36) Poussina. Prado. przen.zob. baczmagi. . Bachus demokracji . Bachanalie .(wym. Rzym. Triumf Bachusa J.opera (1909) J. Madryt. 1946-47. libretto: C. Madryt. modne w Polsce dla kobiet i męŜczyzn w Xvii w. pijatyka. Menady. Prado. Carracciego. Florencja. Jork. Londyn. odnoszące się do jego ucieczki z twierdzy Ham w 1846. badęgę) przezwisko księcia Ludwika Napoleona. misteria ku czci Dionizosa (Bachusa). zob. Luwr. Florencja. z której wydostał się przebrany za robotnika o tym nazwisku. Pal. Jordaensa. staroŜ. Muz. I.Ŝartobliwy autoprzydomek K. Mus. Mały Bachus Guida Reniego. Bachus rzeźby: Michał Anio1. Wychowanie Bachusa (przed 1609) Poussina. Akademia i (1613-15) Leningrad. Bacówka . Bacchus et Ariane . orgie. Bargello.sztuka (1951) Jeana Cocteau. Obrazy: Die Herrschaft des Bacchus Altdorfera. Madryt. hulaszcze zabawy. Muz. Metrop.

z lat 1771-81. Było to miasto bibliotek. gdy zamieniła zaczarowaną lampę na zwykłą. Ŝeglarz i odkrywca ang. w 1836. raz. "której twarz jaśniała niczym słońce lub wielka perła". modna na przełomie Xviii i Xix w. Bagdad .miasto zał. ruchliwe. w 2. Pauzaniasz. Bagatela . przeŜyło okres wspaniałego rozkwitu i dobrobytu w Ix i X w. Baffin William . jako kawiarnia. Przewodnika dla pośpiesznie podróŜujących prof. Baffina.1584-1622.(wym. będeker) pop. Bagdad Sindbada śeglarza. Ŝona Aladyna (zob. piękna brunetka. na arabski. stosującej system gwiazdek do oznaczania miejsc szczególnie wartych zwiedzania.Badr Al-Budur . lit.-Zach.). Kleina. Nazwa od pałacyku księcia d'Artois w Lasku Bulońskim w ParyŜu.w Opowieści o Ala ad-Dinie i zaczarowanej lampie (zob. gdy udzieliła gościny czarnoksięŜnikowi przebranemu za świątobliwą Fatimę. Jej lekkomyślność dwukrotnie omal nie spowodowała jego śmierci. ksiąŜek-przewodników dla turystów. por.Almanzora. A. zwł.pałacyk a. do wybuchu 2. od podstaw. bagatelle. Bagatela .). Karl Baedeker. drobiazg. ośrodek przekładów staroŜ. za Haruna ar-Raszida i Ma'muna. Morze Baffina . .największa wyspa Archipelagu Arktycznego połoŜona między Basenem Foxe'a i M. błahostka. z czasem wydawnictwo przeniosło się do Lipska. istniejącej.. Tysiąc i jedna noc) córka sułtana chińskiego.drobnostka. wojny świat. w Warszawie nazwa posiadłości Bacciarellego z końca Xviii w. Arktycznego między Grenlandią i Ziemią Baffiina. po raz wtóry. z Atlantyku do Pacyfiku. wg jednolitego planu przez kalifa al-Mansura (wg kronik chrześcijańskich . drugiego kalifa Abbasydów. miniatura fortepianowa (Beethoven). nazwa serii obszernych nm. z fr. Serię rozpoczął księgarz z Koblencji. szkół prawa. Ziemia Baffina . drugim przerobionym wydaniem PodróŜy po Renie z Moguncji do Kolonii. między obecnymi ulicami Bagatelą i Klonową. W 1612-16 brał udział w poszukiwaniach Przejścia Płn.część M. które ukazują miasto handlowe. pawilon w ogrodzie. odŜywający w Baśniach z tysiąca i jednej nocy. Viii w. Baedeker . a potem do Hamburga. J. zginął w wyprawie przeciw Portugalczykom przy oblęŜeniu Kiszmu w cieśninie Ormuz. poł.. gr. a przy tym poboŜne i pełne poezji. zob. w 1616 zaciągnął się na słuŜbę Kompanii Wschodnio-Indyjskiej.

synowi Aymona (zob. Odetcie Darimonde. wychowany w seraju. Ŝart. nic waŜnego. miasto zaczyna chylić się ku upadkowi. a rŜenie jego usłyszeć moŜna w Lesie Ardeńskim w noc świętojańską. z fr. Bayard Pierre. Ahmeda I. ilu synów Aymona chciało go naraz dosiąść. Bajazyt (1) . Timur.operetka (1921) Imre Kalmana.). Wg legendy ślad jego kopyta dotąd widać na skale w lesie w Soignes i w pobliŜu Dinant. po zajadłej obronie. Bajazyt zginął uduszony w 1635. 1789. Rinaldowi. mieszczańskiego. Rumak umiał się wydłuŜać i skracać w zaleŜności od tego. Bajadera . bayadore od port. zakochuje się od pierwszego wejrzenia w primadonnie paryskiego teatru Chatelet. w której zabił czterech siepaczy. RadŜami.punkt przecięcia komunikacji lądowej i morskiej środk. tur. zalety jego wzbudziły zawiść jego brata. który wg legendy miał go aŜ do jego śmierci wozić ze sobą w Ŝelaznej klatce (był to zapewne palankin). Bajazet . pop. od 1921 stolica Iraku. bohaterowi Czterech synów Aymona.Bajazyt I zwany Jyłdyrym. dokonał rozległych podbojów prowincji cesarstwa wschodniego. bailadeira 'tancerka'. Góra) w Konwencie Narodowym w czasach Rewolucji Fr. Wschodu. byle co. Od 1055. sułtana Murada Iv (Amurata u Racine'a). Bajbardzo . nazwa umiarkowanego.syn sułtana tur. iron. Kantata (1859) kompozytora fr.przest. Bajazyt (2) .'Gniadosz'. ale został pobity i wzięty do niewoli w 1402 przez Timura.europejska nazwa hinduskiej tancerki kultowej. oblegał Konstantynopol. magiczny rumak ofiarowany przez Karola Wielkiego Renaudowi a. a wg innej Bajard jeszcze Ŝyje. Le Marais. Ernesta Guiraud. "Bagno" . KsiąŜę Lahory. Słynna aria księcia z I aktu: "O Bajadero!" Bajard(o) . zob. Nikopol. 1354-1403. Orlanda Szalonego Ariosta i Orlando innamorato Boiarda. Bajadera .tragedia (1672) Racine'a. por.fr. . 'Błyskawica'. chwiejnego centrum (por. kiedy zajęli je Turcy seldŜuccy. który kazał go zgładzić. sułtan turecki od 1389.

Stanisław Trembecki. do końca Xix w. W lit.rzeka na Krymie.. bezpokładowa. zob. bajka epoki nowoŜytnej takich autorów jak: La Fontaine (Xvii w. dziś pragnąca zabawić a. Romulus. por. Bajka Bajka ajtiologiczna . Rzymianin Fedrus (I w.. Kolberg i J. 1500 pne. (A. Warsz. Salhir . bei 'piękny'.Mieć kogo za bajbardzo .dawn.). 9. W. Podanie) o początkach określonych zjawisk w przyrodzie a. symbolizują typowe cechy charakterów i postaw ludzkich. dere 'dolina'. Który duszkiem nie wypił przyjacielskie zdrowie. Czarnym. G.in. Pojawia się w papirusach egipskich ok.) w Vi w. brzegu Półwyspu Krymskiego. pne.). w Biblii: bajka Joatama o drzewach szukających sobie króla.). pobudzić wyobraźnię. R. A.: K. wypływająca z podnóŜa Czatyrdahu). KrzyŜanowski. jednomasztowa łódź Ŝaglowo-wiosłowa o nieco zwęŜonym przodzie. uŜywany teŜ przez Kozaków do awanturniczych wypraw na M. wybitnymi bajkopisarzami byli: Ignacy Krasicki.przykrojona na uŜytek dziecka..10. pne. rośliny itd. E. Mam tego za bajbardzo jako się on zowie. z tatar. Kryłow (Xviii w. R. Bajdak . Litwo! piały mi wdzięczniej twe szumiące lasy NiŜ słowiki Bajdaru. Bajka dla dzieci . Bajdary . Berwiński. Gliński. Wójcicki. pne. sonet krymski. O. Zmorski. za byle kogo. Lompa. Grek Ezop (zob. duŜa płaskodenna. Adam Mickiewicz. 5-6.. twardo umoralniająca.). Bajdary . największy statek Dniepru i Prypeci słuŜący do przewozu towarów. zawierające jakiś szczegół rzeczywisty. Krak. oprocz Biernata z Lublina. J. Salhiry dziewice.opowiadanie fikcyjne (a. Zbieraczami bajek folkloru polskiego byli m.w której zwierzęta. . oparta w znacznej mierze na autorach staroŜ. dawniej. Bajka alegoryczno-moralizująca o zwierzętach . 8-15. Pielgrzym. u Hezjoda (o jastrzębiu i słowiku w Pracach i dniach) w Viii w. polskiej. Lech. J.romantyczna dolina na płd. Ks. Lessing (Xviii w. Sędziów. Mickiewicz. Aleksander Fredro. Jan Lemański. z ukr. fantastyczna. uprzyzwoicona bajka ludowa a.za nic. (Napis na staropolskich pucharach). 14. sonet krymski Mickiewicza. w świecie ludzkim. Benedykt Hertz i Julian Ejsmond.

'Bajki mojej mamy Gęsi'. Bajki Babci Gąski . Tomcio Paluch. Czerpali oni z Ŝywego folkloru. Kinder . zob. fr. Bajka ludowa . 'Opowieść zimowa'. zob. Bajka o kamiennym kwiatku . fr. orkiestrowa suita koncertowa (na 4 ręce 1908. i Wilhelma.tradycyjna. Śpiący. klechda. fr. Contes de ma mere l'Oye. w trzech tomach) braci Jacoba Ludwiga Karla. nieco wbrew pierw. takŜe ze . 1961) pod imieniem syna autora. zob.). Grimmów. Ŝe zajmowanie się bajkami dla dzieci nie przystoi pisarzowi serio i członkowi Akademii.opera (1950) Sergiusza Prokofiewa. fr. Bajki braci Grimm . np. i śrdw.. a wreszcie. zob. The Fable of Bees. "właściwa" bajka ludowa. Rozmowy Pięknotki z Potworem. zob. Kot. takŜe Histoires ou Contes du remps passe 'Opowieści a. jak opowieści mitologii grecko-rzymskiej. Cesarzowa pagód. sny magiczne. Tom(asz). or Private Vices.zob. podtytuł Conte d'hiver fr. utrwalona w pamięci pokoleń i zarazem ulegająca ciągłym odmianom. Tomcio Paluch.nm. staroŜ. La Belle au bois dormant. Sinobrody.uwertura fantastyczna (Wilno 1848) Moniuszki. fr. metamorfozy. zob. Ma Mere l'Oye. Riquet Kosmyk. zamierzony przez autorów jako pomnik twórczości ludu nm. 1786-1859. Współcześni odczytali ją jako cyniczną pochwałę egoizmu. fr. fr. średniowiecza nm. przedstawiająca zło jako istotną cechę natury ludzkiej. Zaczarowany ogród.fr. z własnych wspomnień dzieciństwa. Car. fr. 5 utworów dziecięcych. Śmieszne Ŝyczenia. Ge Chat Botte..baśń. Śpiąca królewna. wyd. Czerwony. później zorkiestrowana) Maurice'a Ravela wg Perraulta: Pawana Śpiącej Królewny. La Barbe Bleue. zbiór przeszło dwustu bajek (1812-22. zob. satyra wierszem z komentarzem prozą (1705-29) Bernarda de Mandeville (zob. Bajek jest dziesięć: Czarodziejki. Public Benefits. Bajka o pszczołach. Brzydulka.und Hausmrclien 'Bajki dla dzieci i domu'. Czerwony kapturek. fr. Tematy tych bajek Ŝyły od dawna w tradycji ludowej wielu krajów Europy i Azji. próby boŜe. Riquet a la Houppe. Kopciuszek.Bajka fantastyczna (magiczna) . Moja matka Gęś .fr. bajki z Tysiąca i jednej nocy.. 1697 (wyd. przeznaczona dla słuchacza zbiorowego. zw. gdyŜ uwaŜano wówczas. Peau d'Ane. pol. zakazane komnaty. z pozostałości bogatej twórczości lud. a społeczeństwo jako rój pszczół. Kot w butach..ang. szaty rytualne. Le Petit Chaperon Rouge. Ośla skóra. Bajka . Cendrillon. Bajka o carze Sałtanie . nie pozbawione elementów magicznej wiedzy hermetycznej. Osioł. Ŝyjąca w przekazie ustnym. 1785-1863. Les Fees. o Kopciuszku itp. fr. bajki zebrane przez Charlesa Perrault. prosperujący na zasadzie wzajemnej drapieŜności.. Z czasem uznano ją za antycypację leseferyzmu. bajki z dawnych czasów'. Les Souhaits ridicules. Le Petit Poucet. załoŜeniom. albo Przywary osobiste korcyścią ogółu .

wystartował 12 Vi 1961 pierwszy w historii Ziemi statek kosmiczny z załogą ludzką. miasto w płd. wątki innych zaczerpnął autor z lit. Dumling. KsięŜniczka na ziarnku grochu. Bajram . Francji) z 1808.in. zob. Syrenka. zob. zob. Holger Danske (zob. Do najsłynniejszych. jasny. Kalosze szczęścia. naleŜą m. rzadziej ze źródeł literackich. jak Cień. Jaś i Małgosia..43 mln franków wierzytelności pruskich. Rotkppchen. zob. pesymistyczne. Dziewica Lodów. Bajkonur . Słowik). Cape Canaveral. większość z nich oparta jest na własnych pomysłach pisarza. Przyniosły one autorowi sukces światowy i niezliczonych wielbicieli wśród dzieci i dorosłych. por. zwierzętom i przedmiotom w sposób właściwy bajce. Blaubart. Dzielny ołowiany Ŝołnierz. zob. zawrotne sumy pieniędzy. oczyszczonej z upiększeń literackich. Świniopas. Baśń o carze Sałtanie . Brzydkie kaczątko.-zach. z którego m. Dornrschen. Jung-Stilling i in. Królowa śniegu. Dziewczynka z zapałkami.in. Muzykanci miasta Bremy. jak Hans Sachs. Czerwony. Bajki braci Grimm przełoŜono na niemal wszystkie języki. Car (Bajka). ludowej. Bajońskie sumy . odtąd określa się tak fantastyczne. niekiedy pełne okrucieństwa lub mówiące o Ŝyciu poety..miejscowość w Kazachstanie (ZSRR). Śpiąca królewna. Die Wichtelmnner. Luter. Autor daje Ŝycie i mowę roślinom. por. odstąpione przez Napoleona I Księstwu Warszawskiemu na mocy układu w Bajonnie (Bayonne.: Mały Klaus i duŜy Klaus. zob.osmańsko-turecka nazwa dwu wielkich świąt muzułm. i o sprawach społecznych i moralnych (Nowe szaty cesarza. Neapol (Sumy neapolitańskie). Marchen von einem derauszog um das Frchten zu lernen.. Śpiący.. Rumpelstilzchen. pilotowany przez Jurija Gagarina. Tom(asz). melancholijne. zob.zbiór bajek pisarza duńskiego Hansa Christiana Andersena. Ogier Duńczyk). Strach. Prosty. legend i sag skandynawskich. "Bajońskie sumy" okazały się nieściągalne. co chciał zaznać strachu. Czerwony Kapturek. na które rząd Księstwa musiał zaciągnąć poŜyczki. ironiczne. zob. Schneewittchen. Moscherosch. ukazujących się sukcesywnie między 1835-72. Bajki tłumaczono na wiele języków.. Kopciuszek.źródeł lit. Krasnolodki. Genialną innowacją braci było zachowanie charakteru i stylu narracji ludowej. Die Bremer Stadtmusikanten. Perrault.zob. Tomcio Paluch. Aschenputtel. w zamian za 21 mln fr.. zob. zob. Baśnie Andersena . Muzyka. "Wostok I". prócz wspomnianych. Heinsel und Gretel. płatnych w ciągu czterech lat. przepojony poezją styl udostępnia równieŜ dzieciom bajki liryczne. Sinobrody. z których liczne opowiedział juŜ Ch. wymienić trzeba: Królewna ŚnieŜka. zob. Bajka o takim. . Spośród najsłynniejszych. kosmodrom radziecki.

łac.zob. a. Bachczysaraj. zuchwale. idąc na miejsce stracenia. święto cukrowe. chłopi. Bekwark.czterodniowe święto ofiary. na lewe ucho.najniŜszy stopień akademicki na uniwersytecie śrdw. zawadiacko. nauczyciel szkoły elementamej.zbójnik wschodniokarpacki. bakałarz'. baccalaureus 'starszy student. Dionizos.. nadskakiwać komu. Ŝart. Bakier . dawn.zob. 1741. flisackie: na lewą burtę (z dolnonm. backbord).. pedagog. . Baka. otrzymywany po dwu co najmniej latach studiów na wydziale artium (filozoficznym). na ukos. jak przewaŜnie szlachta. wygrywał na fujarce smutne góralskie melodie. Bakczysaraj . Niemcy i Kozacy. Poeta Franciszek Karpiński. kończące miesięczny okres postu ramadan.obchodzony w 70 dni po DuŜym.zob. jak nosili flisacy. pamiętał z lat dziecinnych egzekucję Bajuraka w Stanisławowie: zbójnik. ze śrdw. na prawe.zob. pot. baky 'oczy'? Bakałarz . śydzi.w wyraŜeniu na bakier pierw. belfer. trwające 3 dni.DuŜy Bajram . o czapce: krzywo na głowie. Bakchos . Bakfark . lekc. ur.schlebiać. moŜe od ukr. Bakbuk . nauczyciel. Bajurak . Świecić komu bakę . Wyrocznia (Boskiej Flaszy). Mały Bajram .

Libretto napisane przez Scribe'a. Balik gospodarski . przeniesiono je więc do Bostonu okresu kolonialnego.brat Balina (zob. Musette. Bal niewdzięczników . ok. ojciec Sir Fierabrasa. Piave i A. ukrył się na statku wiozącym Martina Enciso do Darienu (Panama). hrabia Warwick. którzy towarzyszyli mu w marszu w poprzek przesmyku. Afryce i płd. bchszisz 'podarek'.wł. napiwek. Cenzura papieska z powodów politycznych zaŜądała zmiany miejsca i czasu wydarzeń. Osioł (Oślica Balaama). Warszawa 1933) Paula Abrahama. de Balboa . w 1510. Bal w Savoyu . Balboa odznaczał się mniejszą chciwością i okrucieństwem niŜ inni konkwistadorzy. uciekając przed wierzycielami. konkwistador hiszpański.podarek pienięŜny. Xx w.operetka (Berlin 1932. być z kim na bakier . romansach rycerskich.w niezgodzie. libretto: Alfred Grnwald i Fritz Lhner-Beda.zob.imię potęŜnego i dzielnego olbrzyma w wielu śrdw. pol. Ballo delle ingrate.zob. Un ballo in maschera. zdołał zyskać zaufanie Indian. Warszawa 1865).wł. wyst. w 4 lata potem.Vasco Nunez. pierwotnie dla Aubera. Balan(t) . zwł. We wrześniu 1513 stanął jako pierwszy Europejczyk na wschodnim wybrzeŜu O. opera Verdiego.śyć. paladyn na dworze Karola Wielkiego. Bal.). a króla zastąpił gubernator Bostonu. w cyklu arturiańskim . słowa Ottavia Rinuccini. jałmuŜna. oparte było na autentycznych wydarzeniach: miłości szwedzkiego króla Gustawa Iii do Ŝony przyjaciela i spisku magnatów zakończonym zasztyletowaniem króla na balu maskowym 29 Iii 1792.: Ja kochać umiem tak jak Tangolita. Azji. Balaam . Somma wg Eugene Scribe'a (Rzym 1859. libretto: F. a po wylądowaniu objął dowództwo. popularny przebój w Europie lat 30.-zach. Bakszysz . którego odesłał jako więźnia do Hiszpanii. 1475-1517. Bal musette . oskarŜony . Bal maskowy . w płn. który nazwał Południowym. M.opera-wodewil (1780) Macieja Kamieńskiego. z pers. śpiewana i tańczona pantomima na głos i instrumenty (Mantua 1608) Claudia Monteverdi. Spokojnego. usunąwszy nieudolnego Encisa.

oparte na własnych przeŜyciach autora. związała wszystkie rzeczy ślubem. studium skazanego na śmierć. mit.kantata (1942-43) Sergiusza Prokofiewa. Balkis . zdobywa miecz Miming a. Baldwin I .. z fr. aby cisnął w Baldura gałęzią jemioły. Na ich prośbę Merlin chowa ich w jednym grobie. Frigga. brat Godfryda de Bouillon. gdzie panował od 1098. brat Sir Balana. Ŝe go nie skaleczą. ksiąŜę lotaryński. W innej legendzie Hodur rywalizuje z Baldurem o piękną Nannę. ballade. Artur) Mallory'ego bracia przypadkowo spotykają się w walce i zabijają się nawzajem. Misteleinn ('jemioła'). utwór fortepianowy w nastroju ballady poetyckiej. utworzył księstwo Edessy. W Jerozolimie wyzwolonej (1580) Tassa Baldwin występuje jako ambitny diuk Bolonii. (numer.Baldr. W Morte Darthur (zob.imię jednego z rycerzy Okrągłego Stołu w legendzie arturiańskiej. dramatyczna pieśń solowa (z akompaniamentem fortepianu).3. pod jakim Wilde przebywał w więzieniu w Reading). ukochany przez bogów i ludzi. Saba (Królowa Saby). Ballada .1058-1118.o zdradę. jedna z najbardziej rozsławionych na świecie ballad ang. co spowodowało jego śmierć. ale zagroŜony śmiercią. Nagrobek w formie ballady.a. Loki skłonił ślepego boga Hodura (Hodera). Ballada wisielców . Ballada o więzieniu w Reading . legendamej. syn Odyna. Ballada o pchle . historycznej a. opublikowane pod pseudonimem C. lud. fr. skand. tł.. poznawszy się dopiero w chwili śmierci. uczestnik I krucjaty. a.) i stał się zapowiedzią zmierzchu bogów. art.liryczno-epicki utwór poetycki. Zgon jego wstrząsnął Azami (zob. przeoczyła jednak jemiołę. któremu nikt się nie oprze. skandynawski Apollo. Pchła. La ballade des .zob. a po śmierci Godfryda został pierwszym koronowanym królem jerozolimskim w 1100.poemat (1898. Sir Balin . o niezwykłej tematyce. Balder.zob. pol. Ballada o chłopcu .3. dowódca 1200 jeŜdźców w sprzymierzonej armii chrześcijańskiej. Jego matka. i zabija nim Baldura. Baldur . został stracony. o charakterze dramatycznym. fantastycznej. 1923) Oscara Wilde'a. bóg słońca letniego i światła.

pałac przy tym placu zbudowany w 1716-21 dla kancelarii dworu. 25. 10wierszowych i krótszego od nich przesiania. tj. tzn. miała wyłączny przywilej ich wydawania. Winterballade. ostro gorzkie roztwory (w olejkach eterycznych) Ŝywic (sub)tropikalnych drzew balsamowych. a lud wszystek umiera z zimna.aromatyczne. złoŜonej z trzech strof 8. Najsłynniejsza z ballad Villona nie zawartych w Wielkim Testamencie..austro-węgierskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych. teŜ Gen. 8. 1489. do 1918 .austriacki urząd kanclerski.pendus. ludzi systematycznych. 4 (1726) Swifta kraj podległy królowi Laputy. nowe narzędzia do wszystkich rzemiosł i manufaktur". 'plac (z domem) do gry w piłkę'.w Biblii. wskutek czego "w krótkim czasie wsie opustoszały. tł. Ballady Francois Villona .: czy nie ma pomocy dla ludu mojego? Por.Ballplatz. poeta w oczekiwaniu kary widzi się juŜ z towarzyszami na szubienicy. w poezji formie starofrancuskiej ballady (róŜniącej się zasadniczo od niemieckiej czy polskiej ballady romantycznej).. 22. gdzie w kaŜdym mieście działa akademia wynalazców. Boy-śeleński.3 utwory fortepianowe (1910) Claude Debussy'ego. pol. Ballhausplatz . wyd. . spłukany deszczem. dosł. Nm. Balnibarbi . stosowane w lecznictwie i kosmetyce. Czy nie ma balsamu w Galaadzie? . od 1923 . Ballard (wym. 37. tł. i błaga o miłosierdzie dla swych braci i siebie: "Lecz proście dla nas wszystkich odpuszczenia!". 3. w 1814-15 obradował tam kongres wiedeński. Balsam . która od 1551 do wybuchu Rewolucji Fr. dramat (1917) Gerharta Hauptmanna. którzy "powynajdywali nowe sposoby rolnictwa i budowli. Proroctwo Jeremiasza.a. a następnie urzędowi kanclerza Austrii. 1917. (fr. Epitaphe Villon. ze stolicą w Lagado. Msz.nm. Ballada zimowa . napisany w ulubionej przez poetę.w PodróŜach Guliwera. baląr) paryska rodzina księgarzy i wydawców druków muzycznych. spalony przez słońce. domy się walą. plac w Wiedniu. a panującej w Xv w. przekazany austro-węg. przen. pragnienia i głodu". późn. zaczynającego się z reguły od słowa "KsiąŜę" (zabytek turniejów śpiewaczych). envoi). poemat Francois Villona.

4. później wygasły i zapomniany. de kowal de Bałabanówka". fryzjer' od łac. Trzy. Tęga strzelba. rwał zęby. Balwierz . Ojciec (Goriot). prawdziwa to Sagalasówka. Komedia (ludzka). najęty woźnica. barba 'broda'. zob.Balsamo .wieś w dawnym województwie bracławskim. najęty.młody człowiek ze "złotej młodzieŜy". Vautrin.. Balzac . Kuzyn (Pons. w Polsce od średniowiecza spełniał funkcje golibrody.) Bałaguła . podawanym za zagraniczny: "Sagalas. teŜ Hańska Ewelina.Honore. cyrolika. wóz z furmanem. kresach Polski w Xvi i pierwszej połowie Xvii w. wąs sumiasty. Luwr. czupurna. Xix w. chirurga i felczera: puszczał krew. furman. Bałaban . z wł.ród rycerski. Napis: Sagalas London a' Bałabanówka. ..trzydzieści do czterdziestu lat. Kuzynka Bietka). stąd wyraŜenie iron. bywalec jarmarków. Cagliostro. czupryna zawadiacka. Mina a. hulaka. koniarz. Baltazar .dawn. o lichym produkcie krajowym. London.. leczył przymiot parząc pacjentów w dębowej wannie itd. (A. stawiał pijawki i bańki. . Cesar Birotteau. ParyŜ. Musee Rodin.rzeźba (1893) Rodina. Baltazar Castiglione . opatrywał rany. Mickiewicz. oczajdusza. Eugenia Grandet. wąs bałabański . barbiere 'golibroda. Rzeźba (1897) Rodina. Pan Tadeusz.zob. buńczuczna. de Balzac . 738-9.Giuseppe zob. zob. Filadelfia. Bałabanówka . (Trzej królowie). zuchowała. pisarz fr.-wsch. zawiesisty. Wiek balzakowski (kobiety) . ParyŜ. na Ukrainie 1 poł. Kobieta trzydziestoletnia powieść (1831) Balzaca.barwierz. Uczta (Baltazara). 1799-1850. Muzeum Rodina. który wydał znakomitych Ŝołnierzy działających na płd. por. czupryna bałabańska.mina.obraz Rafaela.

dawn. pozostałe części kościoła pod silnym wpływem wczesnego gotyku francuskiego. w Polsce Xvii w. magnatów. postajennem.bandolet. katedry w Laon. z fr. 25-28). w wyraŜeniu: na bałyku (posuwać się) .orszak konny asystujący uroczystemu pochodowi a. zwł. Słynna monumentalna dekoracja plastyczna.. św. na planie poprzedniej.zob. ok.bandolier. wystawiana przez króla. Jerzego . Czerwieński (1851-88). dwuchórowa: pod kaŜdym chórem krypta. raczkiem.muszkiet z krótką lufą. obie rzeźby sprzed 1237. broń palną a. 1230. z fr. gdzie? (B. Bamberg . KtóŜ dziś o karczmach. Jeździec bamberski interpretowany jako cesarz Henryk Iii. Jerzego) romański.. trzynawowa bazylika z transeptem. banderium 'proporzec'.czwórka w poręcz (4 konie obok siebie). Kościół i Synagoga. z Xi w.). z tur. . Bałyk . na Wołyniu. hist. obecna budowla z Xiii w. . uŜywany głównie przez dragonów. O batagulskich cnotach wie? GdzieŜ bałaguły? GdzieŜ tryngieldy? Gdzie stare ideały. czołgając się (o psie).). jeden z Trzech Króli. w Portalu Adama-Adam i Ewa.na czworakach. węgierska chorągiew jazdy. Bandera . Piotra i św. powitaniu dostojnych osób. Jerzy a. 2 apsydami i 4 wieŜami.miasto w Bawarii (RFN). podtrzymujący ładownicę (w piechocie).. Katedra św. miasta itd. Cesarzowa Kunegunda (zob. bandelette 'przepaska'. 'ryba'.Najstarsze fragmenty pochodzą z czasów Henryka Ii (Xi w. sieczną (w kawalerii). chór wschodni (św. ze śrdw. Banderia . bandouliere. Podolu i Ukrainie . łac. w dawnym oporządzeniu Ŝołnierza szeroki pas skórzany przewieszony przez lewe ramię. Bandolet .reg. Ostarni bałaguła. Chorągiew. Nawiedzenie Marii.Zaprzęg bałagulski . z hiszp. Bandolier .

Luwr. gł. wykpiwając go jako wzór złego smaku (bajkę fantastyczną zrehabilitowali dopiero romantycy). wygnanie z ojczyzny. ze śrdw. koszałki opałki. 1650) Hieronima (Jarosza) Morsztyna. Komora Potrzebnych. zał. bancherto.lutnia kozacka. z łacińska.-zach. zwane równieŜ. Bankier z Ŝoną . Bankiet . wielostrunowy. Podobne instytucje istniały teŜ w Warszawie i Wilnie. Słynne arcydzieło przeciwstawia wartości prawdziwe . bannitio 'banicja'. niedorzeczności'. skąd wyraz nabrał znaczenia 'ksiąŜki (pisma) bez sensu' a. zdrobn.obraz (1514) Quentina Metsysa. kartkująca Godzinki. brednie. 'bredni.Bandos .fałszywym i symbolizuje sprawiedliwość.obraz (1648) Bartholomeusa van der Helsta. sezonowy robotnik rolny najmujący się do pracy. szarpany instrument muzyczny pochodzenia azjatyckiego. od miasta Banja Luka. Bank PoboŜny . w okolicach odległych od swego miejsca zamieszkania. pandoura 'lutnia trzystronna'. równieŜ za granicą.a. z wł. Przedstawia bankiera waŜącego złoto. podczas gdy Ŝona jego.człowiek skazany na banicję. od banco 'ławka'. ukr. z gr. ma wzrok utkwiony w złotej monecie. Banialuka . Pisarze stanisławowscy (Węgierski. troje niewidy. bez procentu. Rijksmus. Amsterdam. imię prawdop. łac. Bandura . bzdury. pleść jak o Ŝelaznym wilku. głupstwa. Jerzego . w płn. rodzaj banku połączonego z lombardem. ParyŜ. uŜywany na Ukrainie. Jubilerzy. więc jakby . wówczas pod władzą Turków. Banita . tj. latem i jesienią. Bankiet oficerów św. znany teŜ niegdyś pt. Bośni (Jugosławia). 'łąka bańska'.uczta. Krasicki) spopularyzowali ten wierszowany romans.dawn. dla poŜyczania ubogim pieniędzy pod zastaw drobnych rochomości. Zabłocki.w wyraŜeniu: "pleść (prawić) banialuki". Od imienia królewny Banialuki. Mons Pietatis. przez Piotra Skargę w Krakowie w 1585 przy powstałym o rok wcześniej Bractwie Miłosierdzia. bohaterki pierwszej drukowanej bajki polskiej "Historia ucieszna o zacnej królewnie Banialuce wschodniej krainy" (ok.

zob. . początek modlitwy odmawianej w czasie mszy. a w 1672-99 naleŜącą do Turcji. Jej staraniem ufortyfikowany i rozbudowany. Uwalnianie jednego więźnia na Paschę na Ŝądanie pospólstwa było zwyczajem Ŝydowskim. w Polsce widoczna jesienią i zimą. znak Zodiaku. przemianowane przez królową Bonę na pamiątkę jej dziedzicznego Księstwa Bari we Włoszech. tryk.jeden z odłamów wyznania protestanckiego. Banquo. wzięty!" .. Owca). Złoty: Złote runo). 29 Ii 1768 zawiązano tam konfederację barską. wg Jana. Baranie.'góra poboŜności'. zob.w Biblii rozbójnik i przywódca buntu. Biblia. nazwa. "Bar . łac. Izajasz. tak jak i sama instytucja. Baran . którego Piłat zwolnił z więzienia zamiast Jezusa. łac. który przeniósł Fryksosa (zob.. który gładzi grzechy świata". pierwotnie zwane Rów.. Baran . Ichthys. Ew. Ew.zob. Agnus Dei. 29: "Oto Baranek BoŜy. stał się Bar silną twierdzą na pograniczu turecko-tatarskim. koŜuch barani. Bar . 11-23. z późn. nie mąć wody . 27. Baranek BoŜy . Skop. Barana poświęconego Zeusowi bóg umieścił po śmierci na niebie jako gwiazdozbiór. Konfederacja. powstały w Anglii na początku Xvii w. gr. wg wzoru włoskiego monte di pieta 'lombard'. symbol przyjęty w liturgii i w plastyce. zob. Złote runo było potem celem wyprawy Argonautów.konstelacja zodiakalna. Duch (Banka). Por. baptista 'chrzciciel'. mit. Baptyści . Święty (monogram). zob. Aries. Taran. pod wpływem menonitów. wg Mat. samiec (baran) nie kastrowany. kilkakrotnie zajmowaną przez Tatarów i Kozaków.miasto na Podolu (obecnie Ukr.. 9. 53. SRR).ang.Chrystus. Woda (Mącić wodę). baranica. nad Hellespontem do Kolchidy.słynne ostatnie słowa pierwszego tomu powieści "Ogniem i mieczem" (1884) Henryka Sienkiewicza. Banko . przejętym takŜe przez Rzymian.zwierzę domowe o wełnistej sierści (por. 1. uznający chrzest tylko dorosłych. Barabasz . uskrzydlony baran o złotym runie.-łac.

połączona z nim mostem a.zob. broniąca dostępu do bramy a. zał. por. stronie Rynku Głównego w Krakowie.rondel.-łac. poł. przez Santiego Gucci. Pathelin.) zostaje wielkorządcą. nazwa od hiszp.Barany Panurga .głęboka czeluść skalna za Akropolem ateńskim. Owca (Owce Panurga). NaleŜał do Ostrogskich. okrągła.) kabaret "Piwnica". ośrodek róŜnowierców. wojny świat. do której w staroŜytności wrzucano ciała zbrodniarzy. z połączenia trzech kamienic gotyckich. budowla obronna murowana.umieszczono nad bramą.w powieści Don Kiszot Cervantesa . prawdop. zazw. w 1628 zał. barato 'tani' a. mostu.przy Bramie Floriańskiej. Siedziba Krakowskiego Domu Kultury. śrdw. wysunięta przed linię murów miasta. powstał na przełomie Xvi i Xvii w.. umoŜliwiająca wypady załogi.jeden z najpiękniejszych zabytków przełomu polskiego renesansu i manieryzmu. od baratero 'złudny'. Radziwiiłów. największy w Polsce. Wielopolskich. Tarpeja. zbudowany w 1579-1602 na wzór Wawelu. w 1848 i 1898 poŜary.w płd. zbudowany za Jana Olbrachta. Barbakan w Carcassonne . na której Sanczo Pansa (zob. przez Rafała i Andrzeja Leszczyńskich. otrzymało prawa miejskie w 1354. zob. zachowany. drukarnię. tj. Barbakan . godło domu baranie głowy . Baratron . zaopatrzona w strzelnice i machikuły. tarnobrzeskim nad Wisłą. Barbakan krakowski . Xiii w. barbacana. do rzeczy. Pałac Pod Baranami . do tematu. Wilk(i w owczej skórze).-zach. Barataria . Powróćmy do naszych baranów . dewastacja w czasie 2. w 1695 skrzydło zach. z arkadowym dziedzińcem otoczonym kruŜgankami na dwóch piętrach. krytym przejściem (szyją). rozbudowane przez Tylmana z Gameren. .na płn. Potockich.zob. najstarszy w Europie zach.wyspa. w piwnicy (sklepienia gotyckie z Xv w. Zamek w Baranowie Sandomierskim . ze śrdw. zwiększająca pole obstrzału nieprzyjaciela. Baranów Sandomierski .fr. Francji z 1. revenons a nos moutons. Wilki w baraniej skórze . do sprawy.miasto w woj. Tajget.

4 grudnia).. być moŜe. Barbara Radziwiłłówna . Od 1543 kochanka Zygmunta Augusta. zrekonstruowany w 1953. Tradycja kościelna. Ŝe ma do takich doświadczeń takie same prawa jak ówcześni. . pierwszej. gasi zarzewie buntu i doprowadza wbrew niemal wszystkim. dowiedziawszy się. do uroczystej koronacji Barbary. Św. Król bohatersko i uparcie zwalcza tę opozycję. wojewodę nowogródzkiego Stanisława Gosztołda. górników (Barbórka. ale teŜ flisaków. a w Xvi-Xvii w. Xvi w. Gdy ona usiłuje nawrócić go na chrześcijaństwo. zbudowany w 1. 7 Xii 1550. najwytworniejszej damy polskiego Odrodzenia. rybaków i Ŝeglarzy. zaskoczyli go u niej i wymogli zawarcie potajemnego małŜeństwa w 1547 w Wilnie.Barbakan warszawski . Barbara jest patronką ludzi naraŜonych na wybuchy. a kiedy odwiedził ją. zmarłą w 1545 w 19 roku Ŝycia. magnateria nie Ŝycząca sobie awansu litewskich "Radziwiłłów-Zdradziwiłłów" oraz pisarze (wśród nich Orzechowski i Rej) i pismacy podŜegający paszkwilami do coraz obłędniejszej nagonki. Mikołaj Rudy i (brat stryjeczny) Mikołaj Czarny. 1520 córka kasztelana wileńskiego Jerzego Radziwiłła.ur. wówczas wielkiego księcia litewskiego i następcy tronu.. jak pracowników prochowni i arsenałów. między ulicami Freta i Nowomiejską. Barbara . Nastąpiła dwuletnia walka o uniewaŜnienie małŜeństwa z "bezecną rozpustnicą i czarownicą" Barbarą: przeciw osamotnionemu królowi wystąpiła królowa-matka Bona. Niewątpliwie miłostka Zygmunta Augusta zamieniła się szybko w gorącą miłość do tej legendarnie pięknej księŜniczki. który nie Ŝył z cięŜko chorą na epilepsję Ŝoną. równieŜ w Xx w. pod wpływem "hajduczka".obraz Palmy Vecchio (Starszego. szlachta obawiająca się wzmocnienia wpływów magnaterii i upatrująca w samowolnej decyzji króla przejaw absolutyzmu. duchowieństwo. Poł. przedstawia ją jako córkę bogatego Dioskura w Nikodemii (Bitynia). który z powodu jej urody zamyka ją w wieŜy.. Wenecja. jak głosiła legenda. artylerzystów. Basi Jeziorkowskiej z Pana Wołodyjowskiego Sienkiewicza. a nie za starca. Dopiero w rok później. który zmarł bezpotomnie w 1542. emancypowanej seksualnie niewiasty w Polsce.. 1528). w 17 roku Ŝycia wydana za 30-letniego. Bracia Barbary.na Podwalu. Ŝe z nią zerwie. Imię (łac. wyrodny ojciec ścina jej głowę mieczem. uŜyli jej jako narzędzia awansu swego rodu: wymogli na Zygmuncie obietnicę. Nigdy teŜ nie przeczyia. S. Stąd św.wg legendy Ŝyć miała w Iii8Iv w. Św. król przedstawił ją oficjalnie jako małŜonkę. Przedstawiana z wieŜą i kielichem. wyrachowani i bezwzględni. Maria Formosa. nie Ŝałujący sobie uciech panowie. Barbara . 'barbarzynka') popularne w Polsce od Xv w. ambitni. jedno z najczęstszych. powstała w X w. ale w tejŜe chwili ginie od uderzenia pioruna. ElŜbietą HabsbuŜanką. Ŝe spodziewa się dziecka (co nie było prawdą). po śmierci Zygmunta Starego. która (wbrew panującym wówczas poglądom nakazującym białogłowie być dziewicą lub wierną i chłodną seksualnie Ŝoną bądź wdową-abstynentką) uwaŜała.

August Jagiełło . aby jej zwłoki spoczęły w Krakowie. której "Ŝywot czart zapieczętował".tragedia pseudoklasyczna (1811) Franciszka WęŜyka. Zygmunt August . romantyczna. pełnego prawdziwej kultury. reagując na paszkwile wzgardliwym milczeniem.(wyd. osądzająca ją jako chytrą. w którym autor piętnuje zaślepienie miłosne króla i uleganie bezpłodnej kobiecie. które zapewne były przyczyną zakaŜenia i śmierci królovej 8 V 1551. szczytowe osiągnięcie poezji klasycyzmu warszawskiego. Stanisław Orzechowski wzywa szlachtę. jedna. 1930) ostatni. nie ukończony . Sceny dramatyczne . mieście tak jej wrogim. Nie chcąc. Nie mogąc dać potomka bezpłodnemu Zygmuntowi (co groziło wygaśnięciem obieralnej dynastii Jagiellonów) Barbara prawdop. Barbara Radziwiłłówna . Przemiana dziewczyny i chłopca .wzbudzony poemat (1603) Stanisława Grochowskiego i "Chwała Zygmunta Augusta króla" poemat (1609) Krzysztofa Okunia.Ŝe miała kochanków. nierządnicę (wielka meretrix). aby nie dopuściła do "obskurnego" małŜeństwa. brała środki przeciw własnej rzekomej bezpłodności. pojawiły się juŜ w 154889 w Koronie i na Litwie.środkowa część trylogii dramatycznej (Kraków 1913) Lucjana Rydla "Zygmunt August". Złote więzy . druga Xix-wieczna. Przetrwały po niej dwie sprzeczne legendy.dramat (1783) Józefa Wybickiego idealizuje króla i Barbarę jako patriotkę i czułą Ŝonę. Paszkwile ukazujące Barbarę jako rozpustnicę. Na powtórne małŜeństwo Zygmunta i Rozmowa króla z Rzecząpospolitą anonimowe dialogi w duchu apeli Orzechowskiego. Rzecz Pospolita Polska chramiąc tuła się po światu . obie zapewne dalekie od prawdy. oba idealizują króla w przeszło 30 lat po jego zgonie i utrwalają pochlebny sąd o Barbarze. wyst. Było to potęŜne wzajemne uczucie wspaniałej miłośnicy i urodziwego.paszkwil Andrzeja Trzycieskiego na Barbarę. Dialog o małŜeństwie Zygmunta Augusta .zwany teŜ "paszkwilem o orle i gęsi" Mikołaja Reja(?). Xvi-wieczna. Warszawa 1817) Alojzego Felińskiego. czarami zdobywającą miłość króla. ambitną rozpustnicę.poemat w formie baśni ludowej Krzysztofa Kobylińskiego. który samotnie waŜy się bronić miłości króla i Barbary. Zygmunt zarządził pogrzeb w katedrze wileńskiej i sam odprowadził konno wóz ze szczątkami Barbary z Krakowa do Wilna. Zygmunt August. czyniąca z niej skromną i cnotliwą ofiarę Bony. Słynna tragedia narodowa (1809-11. rycerskości i temperamentu (był na wpół Włochem po Bonie) kochanka. apoteoza Barbary i Polski Xvi w.

Jestem barbarzyńcą. 10.łac. ignorant' prawdop. Współcześni historycy (Decjusz. od 1512 pierwsza Ŝona Zygmunta Starego. malowany w Wilnie a. Matka Boska Ostrobramska obraz. Czego nie zrobili barbarzyńcy. Ostra Brama. Kondratowicz (Wł. Śmierć Barbary Radziwiłłówny . 15-20 (1540). Janicki. Warszawa. wzorowej małŜonki. jako papieŜ Urban Viii. powstały prawdop.zob. zdradzający wielkie podobieństwo Madonny bez Dzieciątka do bezdzietnej Barbary. tł. quod non fecerunt barbari. Syrokomla). Którą opłakał lud cały społem. Xvi w. Prawo. Wyspiańskiego. (K.dla staroŜ. barbarus hic ego sum. dobrej Barbary. pozostawiła córki: Jadwigę (1513) i Annę (1515). Anioła i na tabernakulum gł. . Stanisław Górski. od bar-bar. kazał stopić brązy portyku Panteonu na armaty dla Zamku św. Prawa barbarzyńców . o Maffeo Barherinim. quia non intelligor ulli. wśród barbarzyńskich Getów. a Barbarę jako kapłankę wielkiej. córka wojewody siedmiogrodzkiego Stefana Zapolya. Chajr ad-Din. Nar. Greków wszystkie ludy obcojęzyczne (gr. nazwa od czasów inwazji perskich 500-449 pne. Tristia. królowa polska. u Rzymian . Kromer. fecerunt Barberini. Muz. W tym samym roku. O sobie samym do potomności. Oba dramaty młodopolskie przedstawiają małŜeństwo króla jako symbol unii Korony i Litwy. ołtarza u św.utwór St. Onej Zapolskiej. Wilno. nieokrzesany. tego dokonali Barberini . obcokrajowcy. L. kiedy śmierć blada Przerwała Ŝycie polskiej królowej. Barbara Zapolya . Piotra w Rzymie. w jego okolicach. nieco później. Fryderyk I Barbarossa. Barbarossa . w poł. 37. 1565-1639. który. kanonik i protonotariusz apostolski Carlo Castelli. Bielski) głoszą jej sławę jako białogłowy pełnej cnót i poboŜności. pisane przez Owidiusza z wygnania w Tomis (dziś Konstanca w Rumunii).cudzoziemcy. barbaros 'cudzoziemiec. Barbarzyńcy . nabrała znaczenia ujemnego. Dla mnie czwartego dnia listopada Błysnęło światło jasności dniowej. 1623-44. moŜe na zamówienie owdowiałego Zygmunta Augusta. bo nikt mnie nie rozumie .obraz historyczno-rodzajowy (1860) Józefa Simmlera.1495-1515.zob. naśladownictwa niezrozumiałej mowy). lecz fatalnej miłości.łac. a. 5.

stał się w 1574-1857 więzieniem. poeta. złoŜonym z 3 części. a częściowo i do Xvi w. Bard . zbud. Trzykrotnie Barents dotarł do Nowej Ziemi. Dawid Verocchia. Arktycznego między Europą a Nową Ziemią i Spitsbergenem. "aby Ŝeglować na morzach Północy. przen. kłoda z takimŜ otworem.pierwotna forma leśnej hodowli pszczół w barciach.Szekspir. Odkryto Spitsbergen i Wyspę Niedźwiedzią. z Atlantyku do Pacyfiku. przesł. dzieła Donatella. (w Walii do Xiv w. otwór wydrąŜony do osadzenia roju w drzewie rosnącym w lesie. Bartodziej . wieszcz. układający i recytujący wiersze. ku czci władcy bądź dawnych władców i ich czynów a.in. bogaty zbiór arcydzieł rzeźby renesansowej (m.dziupla z gniazdem pszczół. od strony Tartarii". najdawniejszy z męczenników Arktyki. 'pałac burmistrza a. w Polsce do Xviii w. Pierwsze dwie ekspedycje wyruszyły.część M. śadna z wypraw nie osiągnęła celu. Bartnik .zob. między 1254 i 1346. bo urodził się w Stratford-on-Avon.) Celtów. bury niedźwiedź wyjadający miód z barci leśnych. Prawo. del Bargello (wł. Ŝeglarz i podróŜnik holenderski. . z rozkazu Stanów GeneraInych.-Wsch. Bartnictwo . nie dokończony Dawid Michała Anioła. 1550-97. restaurowanym w 1865.. trzeciej patronowali ławnicy amsterdamscy. gdzie w 1597 pozostawił notatki (odkryte w 1871) i zmarł po miesiącach cierpień i bohaterskich trudów w drodze powrotnej łodziami. od 1865 muzeum sztuk i rzemiosł. siedziba władzy miejskiej.poeta i pieśniarz staroŜ. odkryć królestwa Chin i Kataju na północ od Norwegii i Moskowii. łącznie z jego Dawidem.(właśc. Prawo bartne . brązy Celliniego i Pollaiuola) oraz innych dzieł sztuki.Barć . opisujące genealogię lub prawa religijne plemienia. wziął udział w trzech wyprawach w poszukiwaniu Przejścia Płn..wyrabiający barcie. Bargello .in. ok. z towarzyszeniem harfy.pszczelarz leśny uprawiający bartnictwo. Barents . zazw. Barentzoon) Willem. naczelnika policji'). Giotta portret Dantego i terakoty Della Robii.Muzeum Narodowe we Florencji w Palazzo del Podesta a. lit. Pałac. m. Morze Barentsa . mały. Bard z Avonu .

uzyskała wielką popularność. W . Uczta (Barmakidy).. schrystianizowana wersja dziejów Buddy. Barlaam i Jozafat . Striker. romans religijny. wkrótce umrze. 1810-91. Pokrewnymi zjawami były: Demon z Tidworth. Anglii (zwł. widmowy pies o wielkich kłach i pazurach. Minna von Barnhelm.Bargest . potworny. zwanego wojną Ŝydowską. przy której obronie poległ. organizator wielkich widowisk i cyrku. Bargest z Burnley. Barguest. uwaŜano. Skriker a.zob. von Barnhelm . w Lancashire nazywano go Trash. zdołał przejściowo wyzwolić Jerozolimę spod władzy Rzymu.Barghest. prawdop.zob. Piekielnik. Błyskawica. Barnum . i Cwn Annwn. która miała jakoby 160 lat. w płn. w dawn. zakonnika Ŝyjącego w Viii w. Ŝe kto go zobaczy. walijski czerwonooki Gwyllgi. słynny amerykański impresario.właśc. Czarny Pies z Winchester. Barmakida . słynnego hagiografa bizantyjskiego. Polski przekład wierszem (Królewic indyjski w polski strój przybrany. Jenny Lind (łączącą siłę komiczną i wspaniały głos z muzykalnością). BARKA . wierzeniach lud. Szymon. do USA. a w 1850 "szwedzkiego słowika". Pies Ciemności. spisana w dziełach św. Rozpoczął karierę pokazami rzekomej niańki Jerzego Waszyngtona. załoŜył amerykańskie muzeum osobliwości i potworności. DŜafar. w 1844 zawiózł generała Tomcia Palucha (Tom Thumb) do Europy. mnicha-ascetę z pustyni synajskiej. Kulas z Wakefield. wódz powstania Ŝydowskiego przeciw cesarzowi Hadrianowi. 1688) księdza Mateusza Ignacego Kuligowskiego.Minna zob. ale pobity przez Juliusza Sewera schronił się do twierdzy Betar. Treścią romansu jest nawrócenie indyjskiego księcia Jozafata na chrześcijaństwo przez Barlaama.Phineas Taylor. Jana z Damaszku. Bar Kochba . Zamieszczona w śywotach świętych Symeona Metafrasta. uznany za "króla Mesjasza". W 1950-60 odnaleziono kilkanaście listów Bar Kochby. ukazujący się tylko nocą. w Yorkshire). 132-135.śrdw.

Ruisdael w Holandii. . Zurbaran w Hiszpanii. w których tekst gra istotną rolę. Zieliński.Wersal. pol. RóŜycki. pałacowej . J.. jak opera. Mielczewski. toccatę. tworząc słynne widowisko Barnum and Bailey.w śrdw. van Dyck. feudalny tytuł szlachecki bezpośrednich wasali królewskich. Morsztyn. S. Snyders. Lekszycki. Banatu i w Wiedniu Xvii w. jak np. Baileyem. silnie działające na wyobraźnię. Bach).1881 wszedł w spółkę ze swym najgroźniejszym konkurentem. Twardowski. Pierwsza z serii operetek cygańsko-węgierskich. Frans Hals. dąŜący do bogatych efektów zewn. Był to okres niezwykłego rozwoju malarstwa: Velazquez. a w późnym baroku nowe formy instrumentalne jak concerto grosso. W literaturze barok przybiera rozmaite postacie (eufuizm. Vivaldi. Potocki). Sarbiewski. passacaglię.styl w lit. kantata i oratorium. Guercino) przeciwstawiał się nurt realistyczny (Caravaggio). Vermeer. akcja dzieje się w okolicach węg. grubas'. gongoryzm). Pękiel. W. Jarzębski. nazwa ta stała się pop. koncert solowy (Corelli. dlatego nie jest on pojęciem jednoznacznym. głód nowości i sensacji publiczności amerykańskiej. zrywa ze skomplikowaną polifonią zagłuszającą tekst i wprowadza nowe gatunki muzyki. Lorrain we Francji. fugę. sonatę. Stąd najbardziej typowy i charakterystyczny barok powstaje w krajach kat. określeniem przedmiotów wielkich rozmiarów.najniŜszy angielski dziedziczny tytuł szlachecki. w której forma góruje nad treścią (w Polsce J. wyst. Baron .kolumnada Berniniego przed bazyliką św. barokową uprawiali m. Szarzyński. lirykę. wydając gł. przy pomocy form wyszukanych i niezwykłych. Jamesem A. W malarstwie nurtowi akademickiemu (Domenichino. poł. dŜambou). kontrastów. libretto: Ignaz Schnitzer wg opowiadania Saffi Mora Jokaia. Wzorem baroku w architekturze kościelnej był Ii Gesu w Rzymie.in. pełen przepychu. S. Piotra w Rzymie. przede wszystkim we Włoszech.nm. Styl ten łączył często przeciwstawne prądy art. W Polsce muz. ornamentów. w charakterze bujny. błyskotliwości. Zigeunerbaron. przede wszystkim zaś w Rzymie. marinizm. odrzutowców. urbanistycznej . Xvi w. Dolabella. Warszawa 1886) Johanna Straussa. Poussin. wariacje chorałowe. 'kloc. chaconnę. Barok .. Rembrandt. Gorczycki. de Ribera. W 1882 zakupił w londyńskim ZOO olbrzymiego słonia Jumbo (wym. Geneza baroku wiąŜe się z kontrreformacją i pragnieniem jezuitów utwierdzania wiary przez wraŜenia wizualne. operetka (Wiedeń 1885. Baronet . ciekawość. dynamiczny. tytuł nadawany często przedstawicielom burŜuazji. F. Teniers we Flandrii. honorowy tytuł szlachecki niŜszy od tytułu hrabiego. Rubens. i sztuce zapoczątkowany we Włoszech w 2. Baron cygański . Hndel. Guido Reni. Palloni w Polsce. w Xix w.. Muzyka barokowa. ang. płynności. zajmujący w hierarchii miejsce zaraz po tytule barona. G. A.

d'Alemberta.. Marmontela. Dąb Bartek . Bartek . Zostawszy kochanką tuluzańskiego szlachetki.imię grecko-aramejskie Bartholomaios 'syn Tolmaja (Ptolemeusza)'. w formie Bartek symbolizujące juŜ w Xviii w. przedstawiające sytuację chłopa zmuszonego do słuŜby w wojsku zaborcy. .opowiadanie (1882) Sienkiewicza. delikatność obejścia i wesołość działały dobrze na hipochondrię Ludwika. który dorobił się na dostawach amunicji. Jako sprzedawczyni w ParyŜu zaprzyjaźniła się z Adelaidą Labille.przen. umierając. która wprowadziła ją w sfery artystyczne. niegdyś popularne w Polsce. Stała się królową mody. tylko roślina jadalna zwana teŜ niedźwiedzią łapą. Bartoszu. Przedstawiona Ludwikowi Xv w 1768. apostołem w Azji Mn. wg późniejszych relacji.zob. Bartłomieja. Bartek zwycięzca . aby jej oszczędzić upokorzeń. W Polsce patron bartników przez podobieństwo imienia i nazwy zawodu. w rok później stała się oficjalną faworytą króla. kwaśna polewka z mąki Ŝytniej. Głowacki Bartosz.. pani Vigee-Lebrun. tautologia. pleonazm. opiekunką pisarzy. dubari) Jeanne Becu. np. zwanego teŜ Natanaelem. Słynna jest jej ostatnia prośba: "Jeszcze chwileczkę. Heracleum spondylinm. z rodziny baldaszkowatych. a w Armenii zostać obdarty ze skóry i ukrzyŜowany. w 4 lata po śmierci pani de Pompadour. np. Wtedy Jean du Barry wydał ją za swego brata. równieŜ z buraków. Ale juŜ w 1774 król. Jeana du Barry. W 1792 emigrowała do Anglii. Miał być. i w Indiach. z której liści zbieranych w maju robiono w Polsce do Xvii w. przyjaciółką artystów. sam kaŜe jej opuścić Wersal.du Barry . Bartłomiej . otrzymała wykształcenie w klasztorze. która namalowała jej portret. otworzyła salon i Ŝyła kolejno z kilku wpływowymi osobistościami. kwaśną polewkę zwaną takŜe barszczem. Dąb. skąd jednak lekkomyślnie wróciła do ParyŜa po swoje klejnoty. zbędne powtórzenie. Liczne stare kościoły były pod wezwaniem św.(wym. wdzięk. została aresztowana i stracona na gilotynie. hrabiego Wilhelma.pierw. nieogładzonego gbura wiejskiego.zob.zob. Dwa grzyby w barszcz . od Xviii w. panie kacie!" Barszcz . Jej uroda. . Bartłomiej. malarką. Bartoszu. 1743-93. Typowe imię chłopskie. od Xvii w. Woltera.

jako barwa pogrzebowa . varwe. Barć. ze śr. g. po odzyskaniu niepodległości.srebro. Barwy biała i czerwona na chorągwiach i proporcach pojawiły się dopiero w Xvii w.naleŜeć do czyjegoś orszaku a. Barwy narodowe polskie . Były 4 tynktury podstawowe: czerwona. aluzja do rodzaju śmierci poniesionej przez św. Wojciech Bartos . z nm. nie były to wszakŜe barwy państwowe. Bartnictwo . orła i litewską Pogoń. błękitna.kapłani. prawdę. przeniesione (w okresie ich powstawania w Xii w. które w 1919. punktowanie).ustalony na dworze król. metal . w sztuce .zob.nadzieja.zob. stronnictwa. Barwy heraldyczne . stąd nosić czyjąś barwę . niewinność (pole czyste. Bartosz . Noc św. nieszrafowane). kamień - . niŜej. Bartłomieja . krzyŜującymi się liniami a. druidzi (odziani na biało). Bartłomieja. Bartne Prawo . Noc. por. zielona i czarna. Prawo. w czasie powstania listopadowego. nie jedząc miękiszu chleba. Bartłomiej. reprezentujące złoto i srebro.tynktury uŜywane w herbach. magnackim kolor i krój szat dworzan i czeladzi. Głowacki Bartosz. Sejm uchwalił ustawę o barwach narodowych biało-czerwonych (w okresie powstania 1863 popularniejsze były biało-amarantowe). Madryt. Władysław Iv. oznaczająca czystość. stały się oficjalnymi barwami państwowymi Polski. Prado. bo chorągiew państwowa przedstawiała orła białego w czerwonym polu a.obraz (1630-39) Ribery. Barwa . proporce husarskie). kto odrywa skórkę. Nie rób Bartka z chleba! .zob. Bartłomieja . oznaczano barwy równieŜ przez szrafowanie (zakreślanie pola równoległymi a.) z chorągwi. Kolor.zob. nowsza poŜyczka: farba. dodatkowo Ŝółta i biała. później oznaczała liberię słuŜby.przysłowiowe. Farbe. zob. a. Dopiero 7 Ii 1831.Męczeństwo św. nm. Symbolika barw: Biała: w heraldyce-srebrna. Od Xvii w. do kogoś.zob. magowie. (Zygmunt Iii.nawiązują do barw (tynktur) godła (zestawienie bieli i czerwieni) wg zasad heraldyki.

czerń oznaczająca rozwagę. wyniosłość. planeta Słońce (Apollo). w sztuce królewskość.ametyst. Grecji i Rzymu . zaprzęganych do rydwanu rz. planeta . ze zmarłymi (Erynie odziewały się na czarno). Biały był kolorem świątecznym. szczerość. Zielona: nadzieja. jako barwa pogrzebowa .Ŝałoba. skrucha. cierpienie. (jako szata Madonny) skromność. zazdrość. Błękitna a. pokora.KsięŜyc (Diana).diament. kamień . obfitość (kreski skośne z prawa na lewo). w Argos kolorem Ŝałoby był biały. metal . (w odzieniu) kontemplacja. nieskończoność. poniŜenie. młodość. Święte barwy staroŜ. kamień . nieśmiertelność. wiązała się z bogami chtonicznymi i Ŝałobą. która łączy się ze śmiercią i światłem podziemnym.zwycięstwo). maść koni uŜywanych w czasie wielkich świąt i obchodów a. chwałę (pole kropkowane). zło. odrodzenie. Czarna barwa. przeciwnie. tęsknota. np. Fioletowa: godność. nadzieja. oznaczająca wiarę. Purpurowa: sprawiedliwość. wiosna (u Greków i Maurów . w heraldyce lazur oznaczający czystość. nicość.Wenus. miłosierdzie. śółta: w heraldyce .światłość myśli. a nawet fiolet). metal-Ŝelazo.czerwień oznaczająca wspaniałomyślność. pokora. w sztuce .Trzy barwy miały szczególnie waŜne znaczenie sakralne . toga praetexta . metal cyna. w heraldyce . radość. rewolucja. metal . związanym z dobrymi prognostykami. kamień .zieleń oznaczająca miłość.szmaragd.ołów. zdrowej twarzy. łączy się więc z obrządkami płodności. w sztuce .perła. bywały od tej reguły wyjątki. mądrość i stałość (kratka z linii poziomych i pionowych). niebieska: rozwaga.Jowisz.rubin. planeta . wiara.miedź. radość. nosicielem Ŝycia. w heraldyce . błąd. szkarłat. ale takŜe jest źródłem a. niestałość. pokuta. triumfatora.) i letniego upału.wieczność. z ofiarami (białej barwy) składanymi bogom olimpijskim. planeta . Czerwona: miłość. stałość. Czarna: w heraldyce . fałsz. Szara: ubóstwo. lojalność. poboŜność. walka.z pasem purpurowym wyŜszych urzędników i chłopów rz.topaz. metal .złoto. męczeństwo. Czerwona barwa ma bardziej zawiłe skojarzenia. w heraldyce . pokuta. przede wszystkim z krwią.hart ducha (kreski pionowe). radość. niepowściągliwość. przezierającym z rumianej. z pojęciem opieki (np. młodość.Mars. kamień . planeta . jeśli krwista . władza królewska. mądrość.Saturn. w sztuce (jako szata anioła) wierność i wiara. kamień . fałsz. radosnym. był to kolor odzieŜy na radosne okazje. planeta .szafir. wierność. metal . kamień . zdrada.rtęć. planeta .złota. .biała.nadzieja. wierność (linie poziome). w sztuce . czarna i czerwona (włączając tu purpurę.szkarłat oznaczający umiarkowanie (kreski ukośne z lewa na prawo). zmartwychwstanie sprawiedliwych.Merkury.

antałek na wino a. dopóki wystarcza im zabranego przez nią przezornie jadła. znana bywalcom lokalu. jednego z najmajętniejszych rodów miasta.Zimne i ciepłe barwy . opublikowanej w Wieczorach Medańskich (Soirees de Medan). Zimny Bar w Folies Bergere . 2 Xii 1851. Berenta (1924) pierwszej noweli Guy de Maupassanta. Pierwsze wyd.fr. jej towarzysze odnoszą się do niej z czułością.fr. beczek. barricade od barrique 'baryłka'. 15 garncy piwa.beczułka. pierwsze dni (fr. mebli) spiętrzony w poprzek ulicy dla zagrodzenia drogi wojsku a. towarzystwo wraca do wzgardliwej wrogości w stosunku do Baryłeczki. zapora. z pamiątkową tablicą marmurową i herbem Baryczków. wozów. 22-24 Ii 1848. Boule de suif . i rozruchom skierowanym przeciw Mazarinowi i Annie Austriaczce 25 i 26 Viii 1648. w którym odbija się sala i publiczność. Courtauld Institute Gall. tytuł przekładu W. dzień zamachu stanu księcia-prezydenta Ludwika Napoleona Bonaparte. wał utworzony z róŜnych znajdujących się pod ręką cięŜkich przedmiotów (kamieni. w czasie rewolucji lutowej.zob. oliwę. która spowodowała abdykację Ludwika Filipa i dymisję rządu Guizota. niekiedy na piwo. Dzień Barykad . Boule de suif 'Kulka łojowa'.. Baryczka . 1884. skrzyń. les trois glorieuses) rewolucji lipcowej. znana prostytutka. pol. stoi między kontuarem a lustrem. a jej obfite wdzięki (stąd przydomek) zdobywają od pruskiego oficera zezwolenie na ich dalszą podróŜ do Dieppe. w 1629-33 przebudował słynną odtąd "kamienicę Baryczków" przy warszawskim Rynku Starego Miasta. sekretarz królewski i owiesny stajni królewskiej. ok. z fr.obraz (1881) Edouarda Maneta.przegroda. Gdy tylko strach minął. Nazywane tak bywają równieŜ: 27-29 Vii 1830. policji. Wojciech Baryczka. Baryłeczka .nazwisko patrycjuszowskiej rodziny warszawskiej. w Polsce Xvi w. które zmusiły Henryka Iii do ucieczki z ParyŜa 12 V 1588. Epizod z wojny franko-pruskiej: wśród grona uciekinierów z Rouen znajduje się Baryłeczka. wg . która obaliła Karola X i rząd Polignaca. w Xviii w. nazwa dawana we Francji rozruchom. typowego składnika barykad. Journee des Barricades. wraz z opowiadaniami innych pisarzy "naturalistycznych" w 1880. zawierała 24 garnce wina. Londyn. jasnowłosa Suzon. 1577-1642. Barykada .film (1934) reŜysera radzieckiego Michaiła Romma. Baryłka .

Film (1945) reŜ. po śmierci twórcy sprzedano je Beaumarchais'mu. basałyk. który rabował i rozdawał z jednakowym rozmachem. Baskerville . angielski grawer. z tur. twórca pięknych i nowoczesnych krojów antykwy i kursywy. z Galiną Siergiejewną w roli tytuł. dowódca wojsk.Maupassanta. z tur. plagi. Sprawić (komuś) basałyki . bastarda ang. rodzaj lŜejszej kolubryny o krótszej lufie. Wielu ludzi odtąd szukało ukrytych przez niego rzekomo skarbów. smarkacz.dawn. przest. Baskak . nicpoń.w Xvii w..dojrzały wilk samiec. manto. cięgi. zarządzający podbitą prowincją. Czcionki Baskerville'a nie miały powodzenia u jego rodaków. mongolski wielkorządca. ukr." Zastrzelony przez policję konną. Bastarda . Powiada się.Sam.John (wym. bicz. baskerwil). Besserung 'poprawa'. baty. basgak 'podatek'. nawiązka (zob. który drukował nimi dzieła Woltera. . KsiąŜki jego naleŜą do arcydzieł drukarstwa ang. pierwszy uŜywał do nich papieru welinowego. kara sądowa. Christian-Jaque'a z Micheline Presle w roli tyt. namiestnik tatarski. fr. teksański Robin Hood. Basałyk . wlepić baty. smyk. działo. Jego pierwszą ksiąŜką był Wergiliusz w oryginale (1757). wyłoić skórę.dać lanie. wały. bat.. 1706-75. 1851-78. drugą Milton. Józef Poniatowski w 5 ogierów arabskich powoŜonych z konia przez postyliona w pąsowym Ŝylecie łosiowych spodniach i butach palonych. zbić. Basarunek . przest. reg. z nm. lanie. powóz.dawn. Basior . swawolny urwis. psotny.). Bass . którą jeździł ks. basyłyk 'bicz zakończony kulką ołowianą'. niezgrabiasz.dawn. w Xviii-Xix w. Ŝe co dziesiąty Teksańczyk ma "autentyczną" pamiątkę po Bassie. jak głosiła piosenka: "Serdeczniejszego chłopa nie znajdziesz na świecie. np. odlewnik czcionek i drukarz.

np. w Turcji zdelegalizowany w 1934. bastjęn) wodewil nm. aby odzyskać jego uczucie. J. Bastylia . Rocznica wzięcia Bastylii jest od 1880 świętem narodowym Francji. w Egipcie zniesiony w 1952.kaptur z filcu a. Kult jej łączył się z radosnymi świętami rzecznymi i orgiami rytualnymi. Baszłyk . Lańcut 1967) napisany przez 12-letniego Mozarta na zamówienie słynnego wiedeńskiego lekarza-magnetyzera Antona Mesmera (prapremiera odbyła się na ogrodowej scenie jego domu). wyst. Le devin du village. z osm. Była związana z księŜycem. spiczasty. i cywilnych w niektórych krajach muzułmańskich. przedstawiana jako kotka a. związana ze szczęściem. J. z długimi patkami do owijania wokół szyi.mit. Koty były jej poświęcone. w którym zamykano wielu znakomitych ludzi. Basza . ok. Pierw. Dla ludu nazwa ta stała się symbolem bezprawia i absolutyzmu..(wym. pol. z sistrum w prawej. Renegat. a koszyczkiem w lewej ręce. Mickiewicz. Co się niedawno stało w Iranie. .pasza. jako kobieta z głową kotki. Antoniego. grubego sukna. tytut wysokich dostojników wojsk. Opowiem światu całemu: Na kaszemirskim usiadł dywanie Basza pośrodku haremu. uwaŜano ją za siostrę i Ŝonę boga Ra. choć utraciła juŜ dawne znaczenie: zastano w niej sześciu kryminalistów i jednego obłąkanego szlachcica.fr. a na jej miejscu załoŜono plac Bastylii. zazw. Bastien i Bastienne . zabawą i ciepłem słonecznym. Ŝe jej ukochany Bastien ulega zalotom bogatej dziedziczki. 1-4). 'Wiejski wróŜbita'. bastję. (A. Pasterka Bastienne zadręcza się obawą. bóstw narodowych za czasów Xxii dynastii.Bast(et) . radością. w Bubastis istniał olbrzymi cmentarz kotów. Dlatego pierwszym symbolicznym aktem Rewolucji Fr. egip. stała się od czasów Richelieugo najgroźniejszym więzieniem państwowym. (Singspiel) w 1 akcie (Wiedeń 1768. W krótce rozpoczęto ostateczne burzenie Bastylii. bogini opiekuńcza miasta Bubastis. Woltera. Rousseau. Stary wróŜbita Colas radzi jej obudzić zazdrość w Bastienie. libretto Friedricha Weiskerna jest przekładem libretta opery fr. Jej świątynia w Bubastis była celem pielgrzymek.-tur. pilnowanych przez 95 inwalidów i 30 Szwajcarów. było Wzięcie Bastylii 14 lipca 1789. Bastille. twierdza paryska wzniesiona w 1370-82 przy Bramie św. noszony w Rosji od poł. prahistoryczna bogini płodności. 935-730 pne. stała się jednym z gł. gdy Bubastis zostało stolicą Egiptu. wkładany na czapkę. po czym miłość triumfuje. jemu zaś obiecuje czarodziejską sztuką przywrócić łaski Bastienne.

batalia) miasto w Estramadurze portugalskiej. Naprzód wzniesiono kościół i kruŜganek (claustro real). przywódca'. poprzedniczka bastionu. urwipołeć.. pochodzenie nazwy nieznane.). łobuz. z węg. graniastosłupa. z Xv w. Arabów. dalsza rozbudowa w Xv-Xvi w. łac. opodal Zamku Piastowskiego. basz 'głowa. niesforne dziecko.) Starego Miasta w Toruniu. poł. przest.Ŝołnierz nieregulamych. stoczonej w pobliŜu. Baszta Siedmiu Płaszczy . gagatek.1 poł.. bastia. Batiar . pochodzenie nazwy nieznane. zdeprawowany'. na naroŜnikach. Batalha . Monstrancja.. Baszta . z tur.baszty murów obronnych (2.staroŜ. rozstrzygając w ten sposób o niepodległości Portugalii. batalha). betyar 'włóczęga'.przest. Batalha . Kurdów. ufundowanego przez Jana I dla upamiętnienia bitwy. Morze Czerwone . włączona w obręb murów obronnych. kościół stanowi mauzoleum królów port. Mosteiro de Santa Maria da Victoria. hultaj. Tysiąc (i jedna noc). Kabylów. ros. czes. gwar. . nazwa opactwa dominikańskiego NMP Zwycięskiej. baszy bozuk 'Ŝołnierz nieregularny'. andrus. Baśń . Xii .pop. spryciarz. ulicznik. w której Jan I Portugalski zwycięŜył w 1385 Jana I Kastylijskiego. port. Krzywa WieŜa . niezdyscyplinowanych wojsk tureckich Xviii-Xix w. Koci Łeb.w Szczecinie. Od 1840 opactwo jest port. Czerkiesów. zazw. w kształcie walca a. Bajka (fantastyczna). pomnikiem narodowym. złoŜonych z Albańczyków.jedna z baszt obronnych w systemie fortyfikacji miejskich Stargardu Szczecińskiego (Xvi w. z tur. bozuk 'zepsuty. oddzielna a. ze śrdw. 'Niedokończona Kaplica'. wieŜa obronno-obserwacyjna. śrdw. Ŝart. Klasztor zdobyli w 1810 i częściowo zburzyli Francuzi. Baszybuzuk . Xiv w. od basz 'głowa'. nazwa od bitwy (port. w większej części odbudowane. Z fundacji grobowych najsłynniejsza Capela Imperfeita. huncfot.zob. lwowskie baciar..(wym.Xviii w.

Ŝe odwołanie go w 1242 do Karakorum.gr.zob.Mattia. w 1241 najechał Polskę. dostał się do niewoli tatarskiej i został ścięty wraz z innymi jeńcami polskimi. szabla pol. 1778. brat Jana Iii. pol. ocaliło Europę od jarzma mongolskiego. 1588). gdzie 2-3 Vi 1652 wojska polskie pod dowództwem hetmana polnego kor.wieś w Ukr. Skutkiem tej bitwy było zerwanie ugody polsko-kozackiej.zm. Marcina Kalinowskiego. Wołoszczyznę i Mołdawię. poniosły druzgocącą klęskę. 1674. w 1237 napadł na Ruś. Batrachomyomachia . Batorówka . mistrz belcanta w operze i na estradzie. zyskując sobie u . 1857-1928.. 1614. komiczny epos bohaterski z Vi-V w. w 1235 stanął na czele armii mongolskiej mającej podbić Europę. I. dziś w Muz. Stefan Batory. Krasicki w Myszeis.przypisywana Stefanowi Batoremu szabla (batorówka królewska. 1712. po śmierci króla często umieszczanymi na czarnym. w 1240 wkroczył do Kijowa. wnuk Czyngis-chana.Batoh . Battistini . 1775. zawartej rok przedtem w Białej Cerkwi. Wojska w Warszawie) ze szczególnie długimi jelcami. SRR w obwodzie winnickim nad Bohem. W 1236 zdobył Bułgarię Wołgo-Kamską. oznaczana cyframi (i datami związanymi z panowaniem) Batorego. typu węg. z otwartą rękojeścią.. Tassoni w "Wiadrze porwanym". (wyd. popularystów (stronników Jana Zamoyskiego) przeciw królowi Zygmuntowi Iii Wazie. zaskoczone przez przewaŜające siły kozacko-tatarskie pod wodzą Timofieja Chmielnickiego. Zygmunt Iii (Zygmuntówka). W 1251 definitywnie zjednoczył terytorium Złotej Ordy. baryton włoski o światowej sławie. migdałową głowicą i o nieznacznie zakrzywionej. wyrabiana gł. Ŝałobnym tle jako demonstracja polit. The Battery . często występował w Warszawie. dla wzięcia udziału w obiorze nowego wielkiego chana. szerokiej głowni z marką w formie lwa. Batu Han .park na południowym cyplu Manhattanu (Nowy Jork). a Marek Sobieski. Dalmację i Chorwację. Batory . np. często naśladowany w lit. pne. europejskiej. Pope w Puklu włosów uciętym. Włoszech. W czasie bitwy poległ Kalinowski. 'Bitwa Ŝabio-mysia'. 1255. Twierdzi się niekiedy. por. Węgry. w płn. Boileau w Pulpicie. i Monachomachii. przypisywany niegdyś niesłusznie Homerowi utwór nieznanego gramatyka ateńskiego.

Dąb. zob. fr. słynny dowódca francuski. AŜeby po staremu bawić u wieczerzy. uprzyjemniać czas. Jego samotna obrona mostu na Garigliano (w Królestwie Neapolu) przeciw dwustu Hiszpanom "wielkiego kapitana" Gonzalo Fernandeza do Cordoba w 1503 sprawiła. a takŜe przydomek Sain. 5. Wojski zagaił: Śmiałbym upraszać młodzieŜy.dawn. Legnickie Pole. wkrótce. bajar). Ŝe Bayard przeszedł do historii i legendy jako Rycerz bez trwogi i skazy. od 1928 pod dyrekcją Hannesa Meyera. niebawem. W 1946 wznowiona w Berlinie Zachodnim.zob. Nie milczeć i Ŝuć. dla rozwijania nowoczesnej architektury funkcjonalnej. Bawić oko . mile z kimś obcować towarzysko. przebywać. Bawić . która wkrótce zmienić miała oblicze wojny. który wyróŜnił się szczególnym bohaterstwem w kampaniach włoskich Karola Viii.zob. wcielenie ideału rycerskiego.Ludwiga Mies van der Rohe. Baucis . Bauhaus . . pozostawać gdzieś dłuŜej. przez połączenie Akademii Sztuk Pięknych i Szkoły Rzemiosł Artystycznych. Baublis . Filemon i Baucis. poległ w bitwie pod Romagnano w odwrocie z Lombardii. który juŜ za jego czasów zaczynał blednąć.Pierre du Terrail (wym. rozmawiać. od 1932 w Berlinie. W Europie budził przeraŜenie jako znakomity dowódca i przeszedł do legendy jako półdziki okrutnik. Od 1925 w Dessau. Mickiewicz. Chevalier sans peur et sans reproche. zob. zapewniającej organiczną jedność estetyczną i techniczną budowli.Staatliches Bauhaus. Seigneur de Bayard .Mongołów cześć i szacunek. Pan Tadeusz. zabawiać. 1473-1524.zachwycać. niezabawem . zabawiać. mieszkać. teŜ Bajard(o). śmieszyć. trafiony kulą z broni palnej.przest. w 1934 zamknięta przez władze hitlerowskie. ok. gościć. Nie bawiąc. uczelnia artystyczna utworzona przez Waltera Gropiusa w 1919 w Weimarze. niezwłocznie. cieszyć (widokiem). cieszyć. Mądry'. od 1930 . Ludwika Xii i Franciszka I. 'Dobry. (A. 445-47).

nieŜyczliwe. indyk z ogonem węŜa a. Bazyliszek . basiliskos 'azjatycka jaszczurka królewska' od basileus 'król'. Basel. Izajasz. który abdykował w 1449.kapturnik. wielka sala w pałacach rz.. Biblia. śrdw.-zach. Pliniusz. arch. Feliksa V. na rynku ateńskim nazwana od gł. bajrojt) miasto w płn. z gr. studiowało tu teŜ w Xvi w. Bale. 33.najstarszy w Szwajcarii.Bayeux . jaszczurki tropikalnej. człowiek przewrotny. miasto w płn. przen.. fr. Odbywają się tam słynne doroczne wagnerowskie festiwale muzyczne Bayreuther Festspiele. smok. 5. rodzaj duŜej amer. Ligawka. nienawistne. w 1460. Szwajcarii. zwołany do Bazylei przez papieŜa Marcina V w celu przeprowadzenia reform w Kościele i doprowadzenia do likwidacji schizmy wschodniej. Bawarii (RFN). Kobierzec z Bayeux. 8. Wzrok bazyliszka . hala sądowo-targowa na forum rz. Bazylea .(wym. gdyŜ jaszczurkę uwaŜano za koronowaną z powodu białej plamki na głowie. wykluwający się z jaja złoŜonego przez 7-letniego koguta (!) i wysiedzianego przez węŜa. Uniwersytet w Bazylei . najsławniejszy w 1 poł.staroŜ.jaszczurki i oczyma Ŝaby lub jaszczur a. i zebrań publ. kościół wielonawowy o nawie środk. złośliwy. W 1876 otwarto tam Festspielhaus. wyŜszej od bocznych. gad z legend staroŜytnych i śrdw. Bazuna . wielu Polaków. Bayreuth . chrześc.nm. Sobór powszechny bazylejsko-ferrarsko-florencki .zob. wykładał tu w 1521-29 Erazm z Rotterdamu. 29. wielki teatr przeznaczony do wykonań dramatów muzycznych Wagnera. kogut a. Historia naturalna. . wielka hala posiedzeń sąd.spojrzenie zabójcze. świdrujące. znaczna część uczestników pozostała w Bazylei i powołała ostatniego antypapieŜa. 59.1431-49. po czym sobór uznał papieŜa Mikołaja V. Doszło natomiast do kompromisu z kalikstynami. zwany przęz niego świątynią sztuki. urzędnika w Atenach. 19 ("bazyliszek zabija ludzi.. Bazylika .. w którym w 1872-83 tworzył i działał Richard Wagner. por. a potem do Floreneji. Xvi w. przen. gdy tylko na nich spojrzy"). archonta basileusa. podstępny.zob. zał. Gdy papieŜ Eugeniusz Iv przeniósł sobór do Ferrary. Sobór zadania tego nie dokonał.

muz. tł. wprawiana w szybki ruch wirowy wydaje buczący odgłos. dziewięciu lat. natchnieniem. to zadrŜał Asesor. trzmiel a. Fryga. bigl) ang. czystą i czułą. odzywający się w okresie godowym potęŜnym. Na. bas. Zabijano go przy pomocy zwierciadła.nic nie robić. który pod dowództwem komandora Roberta Fitzroya odbył podróŜ dookoła świata w latach 1831-36 z Charlesem Darwinem jako przyrodnikiem wyprawy. W vita nuova opisuje swoją miłość do niej. raz.popełnić błąd. puścił z rąk kieliszek. palnąć bąka .owad dwuskrzydły.tj. wałkonić się jak ktoś zajmujący się tłuczeniem owadów. zabawka dziecinna w kształcie stoŜka. 1510. próŜnować. W Boskiej . staje się pięknością doskonałą. wypijający przez ssawkę krew zwierząt i ludzi. Ŝerujący o zmierzchu.Historia Aleksandra Wielkiego (zob. "Beagle" . a tam nalazł bazyliszka". aŜ ukochana dziewczyna-dziecko. w którym znajdował śmierć od własnego spojrzenia. Zbijać bąki . nie rozmawiał z nią nigdy. idealizując ją coraz bardziej. a unieśmiertelnił ją w dwóch swoich dziełach: Vita nuova i Boska Komedia. inny owad wydający w locie charakterystyczne buczenie. pop. Aleksander Wielki) w rozdziale "Jako Aleksander wszedł w padoł ciemny. ludowy instrument w kształcie beczułki. piszczałka burdonowa w dudach.) Bąk (1) . zob. (A. burczybas. gdy mieli oboje ok. pomyłkę. zadni róg. Bąk (2) . gdzie ludzie schodzący do piwnicy nagle od wzroku jego ginęli.ukochana Dantego. głuche dźwięki. mały. muz.. Beatrycze (1) . 1.(wym. czarująco uśmiechnięte odbicie młodości poety. Utopił w Tadeusza wzrok jak bazyliszek. zob.ptak brodzący z rodziny czapli. trudno dostrzegalny wśród trzcin. 724-25. płochliwe ptaki o niesmacznym mięsie. buk. podziemiach krakowskich Krzysztoforów i w piwnicy jednego z warszawskich domów staromiejskich. było męczące i nieopłacalne). leniuchować. pol. światłem duszy i przewodniczką Dantego. jak bąk krwi. Pan Tndeusz. najpospolitszy: bąk bydlęcy. 235-tonowy statek. 'pies gończy'. Opić się jak bąk . drugi raz w dziewięć lat później. muchówka. Wg podań polskich bazyliszek miał się znajdować w. Mickiewicz. pocierany wydaje dudniące. nygusować. którą spotkał kilka razy w Ŝyciu. Strzelić. palnąć głupstwo (bo polowanie na bąki. PodróŜ (na okręcie "Beagle"). basowym głosem.

wyrazem boskiej mądrości. Otwarte 31 I 1977. przy ul.(wym. fr. jak muzyczny. Francja) zniszczone w 1940 (katedra nieco uszkodzona). stając się symbolem boskiego objawienia przez wiarę. konkursie na budowę Centrum. otchlani ni piekła. Piotra . spokojna mieszczka Beatrice Portinari. witraŜe z Xiii-Xv w. synowica Leonata. 48 m. zawalony w 1284. po wojnie odbudowane. bobur) właśc. (Baden-Baden 1862) Hectora Berlioza . jakimi instalatorzy zwykle oznaczają poszczególne rodzaje przewodów. Beaubourg (stąd pop. Centrum Narodowe Sztuki i Kultury im. (J. chór ukończony w 1272. 1820). 1933) i Renza Piano (Włocha.(wym. teŜ Cenci Beatrice. ang. filmoteka itd. Beatrice et Benedict . która ok.(St. którego wszystkie elementy słuŜebne. zaprojektowane przez Richarda Rogersa (Anglika. Spotkanie. wieniec promienistych kaplic (Xiii w. zazw. którzy uzyskali 1. Pierre) najwyŜsza ze wszystkich katedr. Georges'a Pompidou w dzielnicy Marais w ParyŜu. Bechstein . Jest tylko Beatrycze. projekt po poŜarze w 1225. Ŝe nie wyjdzie za mąŜ. pol. pięcionawowe prezbiterium. Wewnątrz mieści się przeniesione tu Muzeum Sztuki Nowoczesnej (od 1905). nawy śr. wyst. 1287 poślubiła bankiera Somone di Geri de Bardi. Beauvais .jedna z najsłynniejszych bohaterek Szekspira. ur. jak generatory. Katedra św. Beatrice. instalacje wodociągowe. z którym prowadzi rodzaj wesołej wojny na dowcipy. Lechoń. projektowania przemysłowego.. Beatryks. zob.). nazwa). Centre National d'Art et de Culture Georges Pompidou. Oise (płn. kocha się w Benedykcie. ogrzewcze i klimatyzacyjne umieszczono na zewnątrz i wymalowano w kolorach. bechsztajn) berlińska wytwórnia fortepianów o światowej . promieniem wiodącym ku niebiańskiej chwale wiecznej.) Beatrycze (2) . wieŜa zawalona w 1573. darem łaski.(wym. Choć ślubowała. Beaubourg . 1937).Komedii prowadzi go przez Raj. 19-20. z komedii "Wiele hałasu o nic" (1598. dachu .wg komedii "Wiele hałasu o nic" Szekspira.68 m. biblioteka i wiele innych działów. windy. bowę) miasto w depart. I wlaśnie jej nie ma. elektr. Nie ma nieba ni ziemi. 1265?-1290.opera. Pierwowzorem Beatrycze była zapewne młoda florentynka. lokatę na międzynar. ur. 5-piętrowy budynek ze szkła i stali. ukryte. późnogotycki transept i wieŜa nad skrzyŜowaniem 1500-37. wys.

zresztą dość złośliwa i uŜywana jako postrach dzieci niegrzecznych. . 1469) Malory'ego tylko Bedivere i jego brat.włoski Ŝeński odpowiednik św. "psim grzybem". To bedłka to drobnostka . Sir Bedivere . w Morte Dartur (ok. piwa itd.rzemieślnik wyrabiający beczki i in. teŜ Cynik.zob. naczynia z klepek i obręczy. zał.zob. Beczka . w 1853 przez Friedricha Wilhelma Carla Bechsteina. od Epifania 'objawienie.) Tomasz (Becket).Thomas zob. odbudowana w 1949 (Berlin Zachodni). nazwa licznych gatunków grzybów.sławie. błahostka. a czuwające dzieci wołają Ecco la Befana! wł. w Xv-Xviii beczka zboŜa była równieŜ miarą ładunku statków. Bondar.drobiazg. święto Trzech Króli'. On teŜ na polecenie umierającego Artura rzuca miecz Ekskalibur do jeziora i zanosi króla na barkę. zob. bagatela. Bednarz . La Befana . ukazanie się (Chrystusa). Danaidy. Beczka śmiechu . która ma odpłynąć do Avalonu.(wym: bediwijer) w legendzie arturiańskiej jeden z dygnitarzy na dworze króla Artura. (św.w śrdw. gdy kładą się do łóŜka. 'Oto la Befana!'. pieszo roznosząc grzecznym dzieciom dary. Becket . Beczka bez dna. Śmiech. zniszczona w 1945. wróŜka o wyglądzie wiedźmy. którym zamiast prezentów sypie do pończochy popiół. fraszka. beczka Daoaid . na Trzech Króli. jadalnych i trujących.pop. (św. zob. Diogenes. Odwiedza domy włoskie dopiero 6 stycznia. Spędownik. powszechnie uŜywana miara zboŜa. por. Ktoś wchodzi wtedy do sypialni. bedłka niejadalna bywa zwana "psią bedłką" a. kaszka z mlekiem. Bedłka . przeŜyli wraz z królem ostatnią bitwę. Sir Lucan. 1826-1900.) Mikołaj. z blaszkami na spodniej stronie kapelusza. Mikołaja...

zwł. potęŜna bestia mityczna.ale dopiero Sir Henry Rawlinson w 1835 wspiął się na skałę. 1507-76. nad ziemią.w Biblii. . 100 m. Behemot . Nie zapomniano o tej skale . coś monstrualnie. w 1551-54 podróŜował po Europie. potęŜnego. Przybył w 1549 do Polski. przypisywał te inskrypcje Semiramidzie . co otwarło nowe perspektywy studiów nad staroŜ. moŜe od węg. Niebo ("O niebo nie stoję. nad drogą łączącą w staroŜytności Ekbatanę z Babilonem. modny w Polsce od czasów Stefana Batorego do 1. befrua) w późn. powrócił do Polski. fr.. juŜ jako tajny agent księcia brandenburskiego. pne.zob.płaszcz męski po kolana. Lewiatan. nazw. Bekiesz Kasper .wieŜa straŜnicza i dzwonnica miejska. słynny. na futrze. Bekwark i dzwon "Zygmum" . skopiował napisy i umoŜliwił w ten sposób odczytanie tekstu babilońskiego. nadano mu indygenat. babilońskim i elamickim. wojny świat.. polityka i dowódcy Kaspra Bekiesza.właśc. kroju węgierskiego. przen. która gdyby miała przedstawiać realnie istniejące zwierzę. Bekwark . z węg. Później został nadwornym lutnistą cesarza Maksymiliana Ii w Wiedniu.. Ŝe gdy odlewano "Zygmunta". Hiob."). 10-19.. opiewany przez poetów największy w Europie lumista i kompozytor rodem z Siedmiogrodu.Beffroi .zob. wraz z inskrypcją klinową (kuneiformiczną) w jęz.Diodor Sycylijczyk w I w.wieś w Iranie. wolno stojąca a. 40. śrdw. wyryty na skale relief przedstawiający Dariusza I z grupą wziętych do niewoli wodzów. deprymująco olbrzymiego. Greff Bakfark. staroperskim. Zmarł w Padwie.. we Flandrii . bekecs 'futro' a. por. na wysokości ok. i Renesansie. Behem Baltazar . Kodeks (Behema).Legenda głosi. wcięty w talii i szamerowany. gdzie Zygmunt August przyjął go na swój dwór. w pobliŜu. 'dzwonnica'. Opuścił ją pospiesznie w 1559. w Europie zach. ze stojącym kołnierzem. oznaczałaby zapewne hipopotama. Bekiesza . gdy jego sprawy wyszły na jaw. Mezopotamią. Behistun . na stromej skale.(wym. połączona z ratuszem. Balint (Valentin). po czym.

fr. Bel-ami . zwój materiału. wyd. Pijany (spity) jak bela . prorok Daniel wzbrania się oddać cześć Belowi jako martwemu bałwanowi. Daniel.w Biblii. wariant zach. jednostka miary (ba)wełny. operowa technika wokalna. babilońsko-asyryjskiej przydomek bogów. od toczącej się beli sukna przemieszczanej z miejsca na miejsce.tajne drzwiczki. reŜyseria i rola tyt. ociosany pień drzewa. papieru itd. 'piękny śpiew'. Daniel odkrywa podstęp kapłanów .wł. pozwalająca na stosowanie brawurowych i wirtuozowskich efektów. przystojnego dziennikarza Georges'a Duroy. Król perski Cyrus kaŜe swym kapłanom udowodnić. we Włoszech. gdyŜ Bekwark miał w tym czasie (1520) około 13 lat. Ŝe Bel istotnie spoŜywa ofiarowane mu potrawy. sukna. Bel-ami . Daniel i Bel . (J. Belcanto . którymi wchodziło siedemdziesięciu kapłanów z rodzinami i zjadało ofiary. Kochanowski. Smok (Daniel i smok). m.) Bel . Oburzony król zabija kapianów i pozwala Danielowi zburzyć posąg Bela i jego świątynię. Nie kaŜdy weźmie po Bekwarku lutniej. 1887) Maupassanta.. Bela . 'piękny przyjaciel'. równieŜ u Ŝony i córki swego pracodawcy.Bekwark wrzucił do ciekłego metalu strunę ze swojej lutni. fraszka 1. Był to jednak anachronizm. pol.: Dziennikarz. a do Polski przybył w 29 lat później. Zapewne w związku z tą legendą Jan Matejko umieścił Bekwarka z lutnią na obrazie Zawieszenie dzwonu Zygmunta (1874). . por.w mit. Film (1954) Louis Daquina z Jean Danetem w roli tyt. Do gospodyniej 14. 1-21. rozkwitła w Xvii i Xviii w.film (1939) Willi Forsta: scenariusz. w tł. aby dzwonowi nadać piękniejszy dźwięk. zwł. pol. młodego.do nieprzytomności.in. Marduka i Enlila.-semickiej formy Baal. 55. który znalazłszy się bez grosza w ParyŜu uŜywa swego powodzenia u kobiet.przydomek tytułowego bohatera powieści (1884-85. dosł.gruby.. zataczający się przy chodzeniu. Piękny pan. bez skrupułów jako drogi do wielkiej kariery. 14. dosł.

z dwupiętrowymi kruŜgankami. Klasztor . Ŝeni się nawet. i gdzie. pochodzenia wschodniego) otrzymał diabeł posłany przez Plutona w ludzkiej postaci na ziemię. przenoszący jej akcję do Polski. w którym nocował Vasco da Gama. bałwan Fegor.Belem . 'pomocnik melameda w . któremu Izraelici oddawali cześć w Setim. Jak baba diabła wyonacyła .Torre de Sao Vincente. lekc. Wincentego .ze zbioru Bajek i opowiadań wierszem (1685) La Fontaine'a. okrągłymi łukami i wspaniałym 30-metrowym portalem w tzw. kościół halowy z płaskim sklepieniem sieciowym. Belfer . Ŝe grzechom. Belfagor . aby w końcu ze zgrozą uciec na powrót do piekła. na oznaczenie bóstwa moabickiego Baal-Peora. legendy. po jego powrocie w 1499. bakałarz. napisana pięknym językiem.tragikomedia (1690) Johna Wilsona. winne są kobiety."stara gawęda" (1854) Lucjana Siemieńskięgo. czyli MałŜeństwo diabła . olbrzymia dwupiętrowa wieŜa forteczna wzniesiona w 1514-20 nad Tagiem.). Num. czy słuszne są skargi potępieńców. wolny przekład noweli Makiawela. odkrywca drogi do Indii Wschodnich.ballada Mickiewicza osnuta na głównej idei noweli Makiawela. kamień węgielny połoŜono jeszcze w 1499. nauczyciel. legendzie łacińskiej (prawdop. w stylu manuelińskim z cechami architektury mauretańskiej. Belphegor . w przededniu wyruszenia w swą podróŜ (8 Vii 1497). Phegor. aby się przekonać. wg Makiawela. gdzie dopiero moŜe odetchnąć od towarzystwa ziemskich niewiast.humoreska góralska z cyklu "Na Skalnym Podhalu" (1903-10) Kazimierza Przerwy-Tetmajera. Pani Twardowska . nazwy uŜywane w róŜnych przekładach Biblii. WieŜa św.wł. który się oŜenił' (wyd. 'Arcydiabeł Belfagor'. 25. witał go Manuel I. Belfagor Arcidiavolo . Diabeł w Krakowie .Convento dos Jeronymos de Belem zbudowany przez króla Manuela I na miejscu.przedmieście Lizbony (Portugalia). z jid. gdzie stał Dom śeglarza. wg Makiawela. Baal-Fegor. 1549) Makiawela (zob.. rozwija i popularyzuje szeroko temat śrdw..por. pełna dowcipu i humoru. Imię to w śrdw. Belphegor. stylu manuelińskim.Belfegor. będąca satyrą na kobiety. Fogor. nowela o diable. za które cierpią męki. podhalańska odmiana legendy.. Belfagor bada sprawę.

z hebr. której uczuć nie chciał odwzajemnić." Pierwszym autorem bizant. Belial . poemat bizant.). choć zdobył Rawennę i Rzym. Biblia. tak Ŝe musiał jako nędzarz Ŝebrać na ulicach Konstantynopola. 12. ukazując. były ulubionym tematem pieśni lud.. W 1897-99 słuŜył on międzynarodowej wyprawie na Antarktydę pod dowództwem Adriena de Gerlache de Gomery (którego zastępcą był 26-letni Roald Amundsen). M. Sędziów. zła.. zawistnego o jego sławę wojenną. oparty na wersji z wczesnego śrdw. "Belgica" . W 548 odwołany. Król. opiewa niewinność nieszczęsnego bohatera. Biblia. od nm. Deut. szatan. Dobrowolski. Miltona . majątek jego skonfiskowano. Dzieci (synowie. 22. mąŜ Antonii. w średniowieczu. gdzie Belizariusz pada ofiarą zemsty Teodory. a po roku zapewne uwolniony. por. Anekdota). 15. w 562 uwięziony. Belizariusz .jeden z upadłych aniołów.) sekretnej (gr. wierszopisa rodyjskiego Emanuela Georgillasa Limenity (Xv w. Kościół posłuŜył się nią dla pouczenia wiernych przykładem zmienności losu ludzkiego. 19.gr. szkoły początkowej dla chłopców'. Bohaterskie czyny Belizariusza. w Raju utraconym. 1. pierwszej.. por. ludzie nieprawi. na którym kilkakrotnie. która przezimowała na Antarktydzie. był Jan Tzetzes w Xii w. w latach 1897-1909. Wysłany dwukrotnie do Italii przeciw Ostrogotom. ksiąŜę piekieł. od (?) beli 'bez (czegoś)' + ja'al 'uŜytek'. Ŝe niełaska wielkiego wodza była karą boską za usunięcie i wygnanie papieŜa Sylweriusza. belgika) parowiec belgijski.. Behelfer 'pomocnik'.chederze. Prokop z Cezarei w swojej Historii (zob. otaczane wieloma legendami. ofiary . Legenda twierdzi. nicponie. utalentowany dowódca wojsk cesarza bizantyjskiego Justyniana.. 500-65. 490 (1667). 1. belija'al. tj. córki) Beliala . przyjaciółki cesarzowej Teodory. wódz złych duchów. przytwierdziwszy do swego szałasu napis: "Daj obola biednemu Belizariuszowi. Historia cudowna człowieka zwanego Belizariusz . uosobienie ducha zła. Ks. Ŝe popadł w całkowitą niełaskę.wcielenie nieprzydatności a.(wym. Zniszczył w 533-34 państwo Wandalów w Afryce. i romansów gr. Uwierzytelniona przez Volterrana (R. 13. który wspomniał o tej legendzie (jako sprzecznej z faktami hist. 6. historyk bizant. bezprawia. 13. W wyprawie brali takŜe udział Polacy: Henryk Arctowski i Antoni B. odbywały się wyprawy polarne. nie mógł uzyskać decydującego zwycięstwa z braku poparcia i zaufania Justyniana.. Ks. a cesarz kazał go oślepić. Przebieg wojny z Ostrogotami opisał sekretarz Belizariusza.). de Volterra. anioł ciemności.warchoły. 2.ok. niegodziwi. 2. 1451-1522) rozszerzyła się na cały Zachód. List Korynt. nauczyciela Ŝyd.

Silvestra mł. El ejemplo major de la desdicha. wnuk Syzyfa. i potępia niewdzięczność Justyniana. dramat Antonia Mira de Amescua. Największy przykład nieszczęścia . wysłał Bellerofonta do swego teścia.). . J. Betsabee. gr. Widząc to.). dramat popularny (Wenecja 1734) Carlo Goldoniego.-L. Bellerofon(t) . pod Troją zamienił zbroje z Diomedesem. Wysłany na wojnę z Amazonkami powraca z niej w triumfie.intryg dworskich. matki Sarpedona. Lille. Jobates daje mu córkę za Ŝonę. króla Likii.powieść moralna i polityczna (1767) Jean Francois Marmontela. Gal. Zwycięstwo Bellerofonta nad Chimerą . stąd wyraŜenie "list Bellerofonta". Bellatrix .wł. Rzym. króla Argos. zabijając teŜ po drodze atakujących z zasadzki zbójców. z listem zawierającym polecenie zabicia oddawcy. podobnie tragedia Sofoklesa Jobares. którą ten zabija. Gdy wzgardził jej miłością. i Hippolocha. David (1781). Belizariusz . La gloriosa cecita di gran Belisario. przez którą Bellerofon staje się ojcem Laodamii.kopia hellenistyczna reliefu gr. wyd.opera (1679) J. Lully'ego. 6.hiszp. Comeille. Temat walki z Chimerą w sztuce antycznej od Vii w. Schenka (1823). 1632 w Saragossie. Doria. Wicar.. Spada. oskarŜyła go przed męŜem o próbę uwiedzenia jej (motyw Ŝony Putyfara. który. tekst: T. Chlubna ślepota wielkiego Belizariusza . Obrazy: Salvator Rosa. Homera. zachowane tylko we fragmentach. B. łac.obraz L. Mus. syn króla Koryntu. Fontenelle i Boileau.mit. Pal. Opera (Wenecja 1836) Donizettiego wg dramatu E. Bellerofon pojący Pegaza . Projtos.tragedie Eurypidesa. którego Ŝona Anteja (a. Steneboja) zakochała się w nim.niebieskawobiała gwiazda w konstelacji Oriona. nie chcąc naruszyć praw gościnności. uniusłszy się na skrzydlatym Pegazie (zob. Jobates wysyła bohatera do walki z Chimerą (zob.. por. ojca Glaukosa. wygnany za zabójstwo schronił się na dworze Projtosa. Jobatesa.) w powietrze. równieŜ błędnie. dramaturgowi Lope de Vega). zob. Bellerophon . Glaukosa. Bellerophonris linerae. Bellerofon i Steneboja . wg Iliady. bohater grecki. przez omyłkę pod nazwiskiem Juan Perez de Montalban (przypisywany późn. Rzym. pne.

w 1803-06 towarzyszyl I. Ks. który stał się wzorem setek dworków szlacheckich o gankach z kolumienkami i parterowych skrzydłach. semickie Baal Zebub 'władca much'. Belzebub . 12. Belweder w Pradze . uwaŜany za najpiękniejszą świecką budowlę barokową świata. 1. Konstanty zdołał w czas wymknąć się z pałacu.zbud. Galeria Xix i Xx w. z pięknym widokiem.grupa spiskowców ze środowiska inteligencji warszawskiej. P. jako bóstwo opiekuńcze flistyńskiego miasta Akkron bądź (Ew. Bellona . Krzysztofa Paca. willa a. podróŜnik ros. jak Apollo Belwederski i Laokoon. 4. przez duŜe okna. 14) jako ksiąŜę czartowski. i dolnego (Austr.dziedziniec i galeria w Watykanie zawierająca m.).. takie dzieła sztuki antycznej. bellum 'wojna'. przedstawiony w Biblii. składa się z dwóch stojących w ogrodzie pałaców: górnego. zbud. rz. Spokojnego. ok. Dziś reprezentacyjna rezydencja państwowa.pałac. w 1490 dla papieŜa Innocentego Viii. zwanych belwederami. W Raju utraconym. Muz. wzniesiona w 1536-63 w stylu renesansowym. 1774-87 mieścił manufakturę fajansów króla Stanisława Augusta.. F. mieszczącego Austr. Jeden z naczelnych złych duchów demonologii chrześc. Konstantego nowy. która zapoczątkowała powstanie listopadowe pod dowództwem Ludwika Nabielaka. Belweder Watykański . z wł.1778-1852. ks. z łac.in. otwiera się piękny widok. w 1819-21 wraz z M. badacz O. belvedere 'piękny widok. ale w. 79 . Belweder . wyprawie morskiej dookoła świata. miejsce z pięknym widokiem'. Ŝona a. Baroku. pawilon ogrodowy na wzniesieniu.Bellingshausen Faddiej Faddiejewicz . część budynku wysunięta ponad dach.. Belweder w Warszawie . Król. Kruzensztemowi w pierwszej ros. w 1659 na wysokiej skarpie nad łazienkami dla kanclerza wielkiego lit. 2.mit. Belwederczycy . ks. z której. Jakub Kubicki). 29 Xi 1830 z miejsca zbiórki na moście Sobieskiego wyruszyli na Belweder. wg Mat. zbudowany na tym miejscu pałac neoklasycystyczny (archit.Beelzebub. Belweder w Wiedniu . 1. Łazariewem opłynął kontynent antarktyczny.letnia rezydencja królewska na Hradczanach. staroitalska bogini wojny.zbudowany w 1700-25 jako letnia rezydencja księcia Eugeniusza Sabaudzkiego. W 1818 przeznaczono na siedzibę w. siostra Marsa.

doznał poraŜki pod Temesvarem 9 Viii 1849. Murat Pasza . nasada strzały z piórami. W 1848 kierował obroną rewolucyjnego Wiednia. został muzułmaninem i wstąpił do wojska tureckiego. 24-27.przesmyk morski. głupiec. zadając szereg klęsk wojskom austr. wiąŜąc znaczne siły cesarskie. 1-2 (1851). pocisk. Pacanów. Bema. sławiący jego bohaterstwo. Miltona jeden z głównych władców piekła. pop. tj. Przy pochodniach. dowodził rewolucyjną armią węgierską w Siedmiogrodzie i Banacie.wg Biblii. do popychania łodzi rybackiej: szum.pod tym imieniem występował gen. Ew. Brawurowo kierował artylerią pod Iganiami. bies. węgierskich i tureckich. Bema uwielbiający go Ŝolnierze węgierscy.przysł. Bema pamięci Ŝałobny rapsod. BełŜyce . następny po Szatanie. Zwłoki jego sprowadzono do Polski w 1929 i pochowano w mauzoleum w Tarnowie. lekarstwo gorsze od choroby. internowany w Aleppo wkrótce zmarł. Cieniu.nazywali gen. Bem . ręce złamawszy na pancerz. Bełt (2) . uczestnik wyprawy Napoleona I na Moskwę w 1812 i obrony Gdańska. strzała do duŜych łuków i kusz.Józef.grot.miasto w woj. w 1849 adiutanta gen. 1794-1850. twórcy narodowej poezji węg. szatan. Fujara z BełŜyc . 12. przebudował Ossolineum we Lwowie. wg Mat. Ostrołęką i w czasie obrony Warszawy. i ros. Bałtyckie z Kattegatem). drąg do naganiania ryb do sieci a. Mały' (łączą M. plusk.. zob.) Pogrzeb Murada Paszy w Alepie .wiersz Sandora Petofi. Wygania (wypędzeć) diabła Belzebubem . . Jako wódz naczelny wojsk węg. lubelskim. czart. Bełt (1) . Bem w Turcji. Armia siedmiogrodzka . i móc walczyć dalej. od bełtania. co skrami grają około twych kolan? (C. Ojcem Bemem .. Czemu. Belt 'Bełt (cieśnina) Wielki a.wiersz (1855) Konstantego Gaszyńskiego.. Zajmował się teorią i konstrukcją rakiet. cieśnina morska: z nm. odjeŜdŜasz. awansując na generała brygady. generał wojsk polskich. Norwid. dźwiękonaśl.(1667). diabeł. Aby nie pójść do niewoli austr.

franciszkanin z Wrocławia. w 1245-47. Benedicti stała się podstawą zach. Benedykt Polak . ZałoŜyciel klasztoru na Monte Cassino (w Kampanii.-europejskiej organizacji klasztornej. ok. co było? To samo. wyd. nm. 40 ziół i korzeni.łac. Italia) ok. Benedictus.(w Umbrii. ok. 1. od Xvi w. w latach 1194-1775 pod władzą muzułmanów. Benedykt z Nursji . główna siedziba buddyzmu. przez benedyktynów w Fecamp (Normandia. 480-553. 1540. jego Regula S.drobiazgowo dokładna. w Polsce pierwsze opactwa w Tyńcu. w staroŜytności święte miasto Indów. por. Lublinie i na Łysej Górze. Mogilnie. mrówczo pracowita. Ośrodek hinduizmu. pne. Benedykta . Św. Biblia. obecnie Waranasi.legenda ułoŜona na podstawie kroniki Długosza przez nieznanego autora. w podróŜy do Karakorum do chana Mongolii. Benedyktyńska praca ." Benares . pierwszy polski podróŜnik. 'błogoslawiony'. Indie). . co potem będzie. Łęczycy. Sambenito.. wyrabiany pierw. Giovanniemu da Pian del Carpine. miejsce rytualnych kąpieli oczyszcząjących. 9: "CóŜ to jest. ne. Benedyktyn . cel masowych pielgrzymek.. czczony takŜe przez sikhów i dŜinistów. gdzie Budda słynnym swym kazaniem rozpoczął nauczanie.Ben Akiba . Benedykt . 529) i zakonu benedyktynów. por. na wzór pracy kopistów i iluminatorów rękopisów w dawnych klasztorach benedyktyńskich. do Ii w. Trzemesznie.Benedictus Polonus.jedno ze świętych miast indyjskich połoŜone na lewym brzegu Gangesu w stanie Uttar-Pradesz (płn. na nalewkach i destylatach z ok.najstarszy likier. cierpliwa. Od Vi w.. Eklezjastes. imię wielu papieŜy. Towarzyszył posłowi papieŜa Innocentego Iv. Powieść rzeczy istej o załoŜeniu klasztoru na Łysej Górze braciej zakonu św.postać Xvii-wiecznego rabina amsterdamskiego ze sztuki Uriel Acosta (1846) pisarza nm. wytrwała. . Karola Gutzkowa. wypowiadająca w róŜnych odmianach zdanie: "Wszystko to juŜ było". Francja). Italia. alies schon dagewesen.

. pupilek rodziców. najulubieńszy syn Jakuba i Racheli. Gen. z Charltonem Hestonem w roli tytułowej. beneficium od łac. wyd. Bencodi .. 3. wł.w Biblii najmłodszy. ale dowiedziawszy się. w której Manfred poległ. przywilej'. w 275 pne. Nowa wersja Williama Wylera z 1960.-łac.. członkami tego rodu byli . Beniamin .Beneficjum . Calandrino rezygnuje z podróŜy. Łuk Trajana i in.gigantyczny film przygodowo-historyczny nakręcony w Hollywood w 1926 przez Freda Niblo z Ramonem Novarro w roli głównej. a gęś za trojaka z gąsiątkiem w przydatku sprzedają. łac. przekonując go. stąd przen. który po dokonaniu szeregu heroicznych czynów przyjmuje na koniec wiarę chrześcijańską. zatrzymał Beniamina w domu. gdzie jest góra z tartego parmezanu."kraina Kukania". przemianowana na Beneventum. czasowe a. jako kolonia rzymska. officium. Ŝydowski arystokrata z I w.śrdw. Ŝe tam znajdzie czarodziejskie kamienie. w Dekameronie. 'dobre wejście'. zob. 'złe wejście'.. Ben Hur . w 268 pne. zwycięstwo Rzymian pod wodzą Semproniusza Grakcha nad Kartagińczykami dowodzonymi przez Hannona.. prawo doŜywotnie do dochodów związanych z jakimś urzędem kościelnym. Boccaccia. Ŝe do Bengodi jest dalej niŜ do Abruzzów. Oba filmy wg powieści Wallace'a. "Poczciwy Calandrino" (1353. w 1266 bitwa między wojskami króla Sycylii Manfreda i Karola Andegaweńskiego. dawna twierdza Samnitów Maleventum. na której ludzie zajmują się tylko wyrabianiem makaronu i nadziewanych pierogów" (wg tłum.: ulubieniec. jako honorowe wynagrodzenie a.miasto w Kampanii (płd. nadanie gruntu wasalowi przez seniora. Włochy) z licznymi zabytkami staroŜytnymi: teatr z I w. 4. łac.. Kraj ten opisują Calandrinowi przyjaciele. 8. Edwarda Boye). łac. 42.. Ben Hur . gdzie "krzewy winne kiełbasami podwiązują. bitwa Rzymian z królem Epiru Pyrrusem zakończona jego klęską. w 214 pne. Kukania. aby mu się po drodze nic złego nie przytrafiło. Plemię Beniamin . ze śrdw. faworyt. w zamian za słuŜbę wasalną. Benevento . paese di cuccagna. gdy Jakub wysyłał synów do Egiptu na zakup zboŜa w czasie głodu. później dziedziczne.pochodzić miało od Beniamina. doŜywotnie. 'dobrodziejstwo.bohater tytułowy popularnej powieści (1880) amerykańskiego pisarza Lewisa Wallace'a. 1471). Cudowny kraj obfitości. dochody z urzędu kośc.

'syn prawicy.in. pochodzenia węg. nie wykończonych. o Beniowskim. 43. wyd. Beniowski Maurycy Kaźmierz Zbigniew . a stamtąd do ParyŜa. tajemnicza postać podróŜnika. obwołany przez mieszkańców władcą wyspy. idzie na słuŜbę w wojsku austriackim. Zmuszony do wyjazdu. wyst. brał udział w konfederacji barskiej. przeobraŜa się nieustannie z utworu historycznego. napisany przez autora Rinalda Rinaldiniego (zob). 34. późn.tragedia (1792) Chrystiana Augusta Vulpiusa. pol. wyd. Eugeniusza Oniegina Puszkina i Orlanda szalonego Ariosta. Porcja Beniamina . prócz nazwiska i udziału w konfederacji barskiej. 1797.głośna w swoim czasie sztuka (Hamburg 1794. pol.bohater tytułowy poematu oktawą Beniowski Juliusza Słowackiego (w 1841 ukazało się 5 pieśni. wyd. dalsze 10. poemat walki o jego ideały poetyckie i osobiste. anonimowo. fragmentach i okruchach.największa. syn szczęścia'. 1746-86. a potem z powieści o "epoce krwawej" buntu hajdamackiego. Gen. w 4 tomach. apostoł Paweł. chcąc wziąć udział w walce o niepodległość. Syn prawicy . rozprawę z krytykami. z historycznym Beniowskim. wyst. Beniowski. wzięty do niewoli przez Rosjan i zesłany na Kamczatkę do fortecy Bolszeriecka w 1770. heroikomiczna epopeja dygresyjna. ok. W 1773 wysłany na Madagaskar przez Francję dla załoŜenia tam kolonii.Maurycy August. Hrabia Beniowski. pol. ale ojciec nazwał go Beniamin. w pojedynek .. w gościnie u Józefa. szlachcic. głośnego z powodu niezwykłych przygód i burzliwego Ŝycia.Rachela.. nazwała go Benoni. mający tylko luźny związek. pośmiertnie ogłoszone w wielu językach pamiętniki. Beniamin otrzymuje przy uczcie 5 razy większą porcję niŜ kaŜdy z pozostałych braci. organizuje bunt zesłańców. w autobiograficzny pamiętnik literacki autora. pierwszy król Izraela Saul oraz Szaweł z Tarsu. w 1866). Ginie w czasie kolejnej wyprawy na Madagaskar. pierwszy utwór lit. nawiązująca do Don Juana Byrona. tj. 'syn boleści mojej'.opera (ParyŜ 1800. zrywa w 1776 z Francją. Warszawa 1817) Francois Adrien Boieldieu. Poemat. słowackiego. albo Spisek na Kamczatce . romantyczna.m. tj. ale usług jego nie przyjęto. Historia podróŜy Maurycego Augusta hrabiego Beniowskiego. Beniowski . albo Wygnańcy na Kamczatce . gdzie przedkłada rządowi fr. w wielu wariantach.. w Egipcie. libretto: Alexandre Duval. Warszawa 1799 w Teatrze Bogusławskiego) Augusta von Kotzebue. Kilkakrotnie udaje się do Ameryki. po czym na zagarniętym statku Ŝegluje do Makau na wybrzeŜu Chin południowych. a takŜe pamiętników pełnych fantastycznych zmyśleń. projekt kolonizacji Madagaskaru i otrzymuje stopień pułkownika. a. umierając przy urodzeniu najmłodszego syna. z "Iliady barskiej". Hrabia Beniowski .

Berdyczów . Beocja . ciąg dalszy. pozbawiony fantazji. sądząc z przysłowia. Grecji środkowej kraina rolniczo-pasterska. o treści opartej na legendach skandynawskich połączonych z wydarzeniami historycznymi Vi w. 3200 linijek nie rymowanego.Mickiewiczem. por. Pamiętników. w Danii.. Beowulf (wym. SRR. zabijając go jednak przed śmiercią. Mając lat 50 zostaje królem Geatów i rządzi dobrze i mądrze przez pół wieku. krasomówstwo.in. Hezjoda. Pindara. Iliada (Słynne ustępy).. rani Grendela śmiertelnie. śyciorys. Boiotia. Beowulf.przysł. Plutarcha. 1888-91.powieść (1916) Wacława Sieroszewskiego. Pelopidasa i Epaminondasa. wreszcie ginie w walce z pustoszącym kraj ognistym smokiem. bywaj zdrów. niewykształconych gburów. Poemat. bejeuulf) skandynawski heros-wiking.(. ocięŜały. aliteracyjnego wiersza.tępy. złoŜonego z ok. Beocki . anglos. Ocean (1917). nie dam się nabrać. spisany został prawdop. odczepŜe się ode mnie. Beowulf 'wilk miodowy' tj. Pisz do mnie na Berdyczów (drobnymi literami)! .. Beniowski . słynne niegdyś ze źle funkcjonującej poczty na kresach polskich. bohater tytułowy najwcześniejszego i jedynego kompletnie zachowanego epickiego poematu literatury staroangielskiej (anglosaskiej). 700 r. miasto w obwodzie Ŝytomierskim Ukr. Ateńczycy kpili z jej mieszkańców jako rzekomo tępych. zachowany w rękopisie pochodzącym zapewne z końca X w. niedźwiedŜ. zob.nieczułe na muzykę a..poetycki z "bogiem litewskim" .gr. miastem były Teby. po czym zabija szukającą pomsty mać Grendela w jej podwodnej jaskini. której gł. mimo Ŝe była ojczyzną m. Jakiś . Uszy beockie . Korynny. nękanego przez straszliwego potwora Grendela. prawdop. spieszy na dwór króla duńskiego Hrothgara.znane od Xiv w..) Mnich przesuwał się przez mury. potomka Kaina. w staroŜ. rzecz skończona! Tam ci jakiś wiew dolatał Od Pól Dzikich i od Baru . pamiętniki i opisy podróŜy hrabiego Maurycego Beniowskiego wspólny tytuł 2-tomowej zbeletryzowanej biografii Beniowskiego Mora Jokaia (i Janosa Janko) i 2-tomowego tł. rycerz idealny. Abdera. przez jednego nieznanego poetę chrześcijańskiego ok.

toporek'. Tytus. Beregirnie . Kalendarz herdyczowski. później zwanych rusałkami. jakiś Marek. maillotins. a gdy w 21 roku Ŝycia owdowiała. nazwani od berdyszów. ok. w Legionach Dąbrowskiego. Poległ pod Kockiem w potyczce z Austriakami. gł. 157-58. słow. Weronika). w początkach panowania małoletniego Karola Vi. 161-66.kopiec usypany w 1809 w Kocku na grobie Berka Joselewicza. 27 . rozpowszechniona na Rusi przed Xii w. Jednak.mopanie! (K. Berdysznicy . miała jakoby Ŝyć ze swoim bratem Herodem Agryppą Ii. pod Austerlitz. invitus invilam (Swetoniusz.fr. pułk lekkiej kawalerii. łac. młodszy od niej o 13 lat.. córka Heroda Agryppy I. ze śrdw. która wg Biblii. 26. We Włoszech. w to wołanie. w które uzbroili się w zdobytym arsenale ratuszowym. 7). króla Cylicji. Gliński..Berenike.in. 75. 23-27. obiecując oŜenek. To kalendarz był . m.ok. była u boku Agryppy. Ej! kalendarz berdyczowski.) Berdysz . Berenika (1) . barducium 'włócznia. kupiec Ŝydowski. w czasie powstania kościuszkowskiego uformował Ŝyd.. imienia Pherenike 'przynosząca zwycięstwo' (por. uŜywany przez piechotę w Xiv-Xvii w. zakochał się w niej. nazwa boginek czy demonów wodnych. łac. 25. walczy w kampanii 1805. Berek Joselewicz . wpatrzyłeś W te postaci. gdy . Późniejszy cesarz rz. 1-32. macedońska forma gr. spotykana u księŜniczek egipskich dynastii Ptolemeuszów.mit. Dzieje Ap.szeroki topór o silnie zakrzywionym ostrzu i długim drzewcu. I wsłuchałeś się. Powstanie szybko stłumiono.księŜniczka Ŝydowska wielkiej urody. króla Judei. gdy prowadził wojnę w Judei. Następnie wyszła za Polemona I.1764-1809. Jest to ta sama Berenika. wobec sprzeciwu opinii. W wojsku Księstwa Warszawskiego w 1807 jest szefem szwadronu 5 pułku strzelców konnych. jako oficer brał udział w walkach legii włoskiej i naddunajskiej.. Mogiła Berka . wywołanego wprowadzeniem nowego podatku. od Ŝywności. a po upadku Jerozolimy zabrał ją z sobą do Rzymu. wnuka Heroda Wielkiego. Berenika . Od 1803.Jacek. poślubiła swego stryja Heroda. Boski Tytus.. w 1382. uczestnicy powstania ludowego w ParyŜu. "Berenikę natychmiast wyprawił z Rzymu wbrew jej woli i wbrew samemu sobie". w legionie hanowerskim.

Berenice .in. nie zostało wykorzystane: kampania zakończyła się 28 Ix 1651 ugodą w Białej Cerkwi. pod którym 28-30 Vi 1651 sześćdziesięciotysięczna armia polska (w tym połowa pospolitego ruszenia) pod wodzą Jana Kazimierza pobiła stutysięczną armię kozacko-tatarską dowodzoną przez Bohdana Chmielnickiego. ciekawej wyniku tego nieświadomego współzawodnictwa. 'królowa Egiptu'. łac.wł. od 1428 do 1797 rządzone przez Wenecję. 220 pne. opera (1718) Scarlattiego.przesłuchiwał św. Muz. Wkrótce po śmierci męŜa Berenikę zamordował jej syn. m. Warszawa. zainspirowała powstanie co najmniej piętnastu oper. m. Ŝona i współregentka króla Egiptu Ptolemeusza Iii Euergetesa. Włochy). Londyn 1738. Zwycięstwo to. Coma Berenices. Bergamo . Pawła. SRR. Tite et Berenice . Racine i Corneille podjęli jednocześnie temat tragedii oparty na cytacie z Swetoniusza. zwaną Warkoczem Bereniki. Beresteczko .miasto w Lombardii (płn. Berenika Ii (2) .in. Suchodolskiego. oddziały polskiego 5 korpusu skutecznie osłaniały przeprawę. Berenice regina d'Egitto . prawy dopływ Dniepru. pod wsią Studzianką 26-29 Xi 1812. Berezyna . miejsce urodzenia . który Katullus przełoŜył z greckiego na łacinę.ok. Handla. F. gdzie stał się konstelacją z siedmiu gwiazd. Ŝe wiatry uniosły warkocz do nieba. Przejście armii Napoleona przez Berezynę .tragedia (ParyŜ.obraz J.. Nar. w 1296-1427 pod władzą rodu Viscontich. Wg legendy złoŜyła swój warkocz Afrodycie jako ofiarę wotywną za szczęśliwy powrót męŜa z wyprawy wojennej do Syrii.tragedia (ParyŜ. odbyła się okupiona poniesionymi w zaŜartych walkach cięŜkimi stratami przeprawa przez rzekę szczątków Wielkiej Armii atakowanych przez wojska rosyjskie. w czasie odwrotu wojsk Napoleona I z Moskwy. jedno z najświetniejszych w dziejach Polski.miasto nad Styrem w obwodzie wołyńskim Ukr. za sprawą księŜnej Orleanu. G. Kallimach napisał ku jej chwale poemat.rzeka w Białoruskiej SRR. 21 Xi 1670) Racine'a. Tragedię Racine'a oceniono znacznie wyŜej. 258 . Jak powiadano.ok. w pobliŜu ogona Lwa. Ptolemeusz Iv Filopater. 28 Xi 1670) Corneille'a. nie wiedząc wzajem o swych zamiarach. Po tajemniczym zniknięciu warkocza ze świątyni nadworny astrolog Konon z Samos ogłosił.

podróŜny pojazd konny z 4 miejscami siedzącymi.bergamasco. w Xvi-Xviii w. szkuta. wykonał w 1476 G. resorowany.dawn.zob. Kaplicę. czterokołowy kryty. commedia dell'arte: Arlekin. goszcząc na swym dworze artystów i uczonych. taniec w takcie 6/8. Amadeo. ukończona Xviii w.między kontynentami Azji i Ameryki Płn. Morze Beringa . Brighella. a ozdobił freskami G. część Pacyfiku między Półwyspem Czukockim. pieśń taneczna z okolic Bergamo. Gtz von Berlichingen. but zimowy z futra a. Brama (Brandenburska).Kondotier Bartolomeo Cofleoni. Sprawił sobie teŜ grobowiec za Ŝycia. Kaplica Colleonich . barka zboŜowa bez napędu a. obok grobu swej córki Medei. W 1733-41 kierował tzw. w Xix w. przebył Syberię. Ŝeglarz i odkrywca duński w słuŜbie rosyjskiej. Berlin . w kaplicy (zbudowanej na miejscu zakrystii romańskiej) bazyliki Santa Maria Maggiore (1137. . Cyrano de Bergerac. która badała wybrzeŜa Morza Arktycznego.. doszedłszy do majątku. Berlichingen .zob. Kamczatką i Alaską. Brenlatsche 'łapęć niedźwiedzi'.. 1680-1741. Berlinka . stąd teŜ pochodzą bohaterowie wł. w drodze powrotnej zmarł na szkorbut. Wielką Ekspedycją Płn. Bergerac . Bergamasca .). morze i cięśninę nazwano ku czci Beringa na wniosek komandora Jamesa Cooka. wojłoku nakładany na zwykłe obuwie. tańczona teŜ w Polsce Xvii w. stąd nazwa. jedno z arcydzieł renesansowej rzeźby lombardzkiej. między Przylądkiem DieŜniewa i Alaską. na polecenie cara Piotra I. Gorgibus.. Pantalone. w takcie parzystym. Kamczatkę i cieśninę dzielącą Azję od Ameryki Płn. bergamask. W 1725-29.zob. pierwsze powstały w Berlinie. W 1741 Bering odkrył brzegi Alaski i Aleuty. w Xviii w. pergames(z)ka. z nm.płn. Berlacz .Vitus Jonassen.Donizettiego. Tiepolo. z Ŝaglami. Cieśnina Beringa . A. schronił się wraz ze swymi kombatantami w Bergamo.dawn. Bering .

Biernat. staroŜ. zakończonej jakimś emblematem: berła konsulów rzymskich miały na szczycie orła. 1091-1153. Lilia: Berło było teŜ atrybutem bogów .stąd nazwa zakonu w Polsce. imię populame po św. Bernardyn .. ferula.sceptr. Bernardyni . zazw.bernard. doctor mellifluus łac.kark opasłego grubasa. w Brytanii reprezentacyjne nakrycie głowy gwardii królewskiej. Reformaci). Bernard .Zeusa. Pierwszy ich klasztor w Polsce stanął na Stradomiu w Krakowie w 1454 pod wezwaniem św. cystersie. z nm. patronie pszczelarzy w Europie środk. Cybele i Hery (zakończone kukułką symbolizującą zdradzaną małŜonkę). bern + hart 'niedźwiedź + silny'. z X-Xi w. duŜych. tresowano je do odszukiwania zasypanych śniegiem lub zbłąkanych podróŜnych.).. z łac. 1818-44. Bernarda z Clairvaux. królów ang.-g.. maści łaciatej.eleur de lis zob. mistyku. na Zachodzie franciszkanami-obserwantami (zob. nazwa uŜywana tylko w Polsce na oznaczenie członków zakonu braci mniejszych. Rzymian z Azji. Barenmutze 'czapka niedźwiedzia'. Bernadotte . jako feruła (zob. ok. który ocalił czterdziestu kilku ludzi na przełomie Xviii i Xix w. Bernardzie z Clairvaux..zakonnicy reguły św. dziś słuŜbę ratowniczą pełnią głównie śmigłowce. dawniej zw. pochodzących zapewne od wielkich psów sprowadzonych przez staroŜ. por.-nm. Bernarda z Aosty (a. inicjatorze 2. prowadzonym od Xii-Xiii w. jęz. królów fr. Bernarda w Alpach w X w. krzyŜ. od końca Xvii w. przez św. drugi raz zapoŜyczone w Xv w. symbol władzy i jedno z insygniów królewskich w kształcie ozdobnej laski. psy tej rasy hodowano w schronisku załoŜonym koło Przełęczy Wielkiej św. przez grenadierów i kompanie wyborowe.Berło . najsłynniejszym był Barry. cystersi francuscy. przez augustianów. . krucjaty. Kark bernardyński . rasa b. za pośredn. Bernarda ze Sieny . kulę a. poŜyczka. silnych psów długowełnistych. 'doktor miodopłynny'). Bermyca . teologu. w czasie trzystu lat słuŜby psy uratowały Ŝycie 2500 osób. .dynastia szwedzka załoŜona przez marszałka napoleońskiego Jeana Bernadotte'a (adoptowanego w 1810 przez króla Karola Xiii).wysoka czapka futrzana noszona w Xviii i Xix w. czeskiego. kaznodziei (zw. z Montjoux).Bernhard ze st. bero-. który panował jako Karol Xiv. przedstawianym z ulem. UŜywane niekiedy jako symbol władzy przez rektorów uniwersytetów. i śrdw.

Bernardo Del Carpio . przyszłego księcia Alberta Iii. Nawet po amputacji nogi w 1915 wracała na scenę. w męskiej roli w komedii wierszem "Przechodzień" Fr. czarująca. ale szerokiej publiczności dała się poznać w 1868 w "Odeonie". piękna i dumna córka golibrody Kaspra Bernauera. w roli Królowej w Ruy Blas Victora Hugo. którą mogła grać w pozycji siedzącej.suto zastawiony. ulubiony temat minstreli i Lope de Vegi. nm..jeden z najsłynniejszych trubadurów prowansalskich Xii w. gdyŜ odmówiła zrzeczenia się praw legalnej małŜonki jego syna jedynaka. Henriette Rosine Bernard. Debiutowała w Komedii. Bernard De Ventadour . jedna z najsłynniejszych na świecie.Na bernardyna . którą ksiąŜę Ernest Bawarski kazał 12 X 1435 zrzucić z mostu w Straubingu (Bawaria) do Dunaju. Agnes Bernauer . Inne jej wielkie role to Adrienne Lecouvreur Scribe'a. Bernauer . właśc. autor wielu pięknych pięśni miłośnych. ale teŜ "królową pozy". der Engel von Augsburg. Ballada ludowa o "pięknej Bernauerce" z ok. kiedy bezbronna piękność w rękach oprawców nie chce wyrzec się swojej miłości: "KsiąŜę jest mój.na wpół mityczny bohater hiszpański z Ix w. aktorka fr.tragedia (Monachium 1852) Friedricha Hebbla obrazuje bunt miłości przeciw racji stanu.. Francuskiej w 1862 w Ifigenii Racine'a. zwana "boską Sarą" o "złotym głosie" nieopisanej piękności. a ja jestem jego!".. . magnetyczna osobowość i zerwanie z tradycyjną pompatycznością zapewniły jej powodzenie m. który czynom jego poświęcił wiele sztuk. jako Doni Sol w jego Hernanim i jako Fedrze Racine'a.Agnes zwana "aniołem augsburskim". metalicznym i nosowym. Coppee'go. przedstawia teŜ ból księcia stojącego nad zwłokami utopionej. Jej głos. Stół bernardyński . 1844-1923. Marguerite w Damie kameliowej Dumasa-syna i rola syna Napoleona w Orlątku Rostanda. przyjmowany na dworze Eleonory Akwitańskiej.Sarah. Bernhardt . a o jej sukcesie zdecydowała młodzieŜ Dzielnicy Łacińskiej. ostatnio w 1922 w La Gloire Rostanda.w dawnej Polsce zapasowa porcja jadła przy posiłku na wypadek wizyty kwestarza-bernardyna o wilczym apetycie. 1750 maluje ów moment krytyczny. w roli napisanej specjalnie dla niej.in.

) Mikołaj. ale jest postrachem niegrzecznych.st. drapieŜne zwierzę.mit. Jego gł. . Berta .fr. później takŜe z tarczą i mieczem. bererczczi). ok. dawca spokojnego snu i patron kobiecych strojów. nad którą liczne pokolenia egzegetów łamały sobie głowę: "Kto ma rozum.. Gruba Berta .-nm. bóg urodzin i małŜeństwa.Berrecci Bartolommeo (wym. 1480-1537. Bestia . podstawiając córkę jej niańki jako pannę młodą. noŜem w rękach. św.-g. błąka się po lesie i znosi wiele cierpień do czasu. wschodnie i południowe skrzydło). przedstawiany. 'zwierzę'. niemieckie wcielenie epifanii. kończy zaś zagadką. Bestia apokaliptyczna .dzikie. kobieta o licznych zaletach serca i charakteru.). aby ukołysać dzieci do snu.Ŝona króla Pepina Krótkiego (Małego) i matka Karola Wielkiego. zbliŜona w charakterze do włoskiej Befany (zob. wg której zdrajcy porywają Bertę w dzień ślubu. 1-18. Berta o wielkich stopach . ma wielkie stopy i Ŝelazny nos. jeszcze w Xv w. 'błyszcząca'. Frau Berla . Włoch przybyły w 1516 z Florencji do Polski.nm. Jest bohaterką tytułową popularnej chanson de geste Adeneta le Roi (Xiii w. jako groteskowy karzeł okryty lwią skórą z parą Ŝmij a. bestia tkwiąca w człowieku. por: (św. niech zrachuje liczbę bestii. 'pani'. Od 1530 kończył budowę pałacu wawelskiego (kolumnada arkadowa dziedzińca. Gruby. równieŜ na amuletach. a liczba jego jest 666. tytuł 17 tomu (1890) cyklu powieściowego Les Rougon-Macquart Emila Zoli. dziełem jest kaplica Zygmuntowska (1519-33) w katedrze na Wawelu. jest to pani która bezszelestnie zakrada się do dziecinnego pokoju. La Bete humaine. tj. W jego świątyni w Abydos działała słynna wyrocznia tłumacząca sny. z łac. Jan opisuje bestię wychodzącą z morza i drugą wychodzącą z ziemi. Albowiem jest to liczba człowieka. która aŜ do śmierci w 783 wspomagała syna w jego działaniach politycznych. pozbawiona tronu. Apok. opiekun domu i jego mieszkańców.zob. Bes .w Biblii. UwaŜany za największego architekta włoskiego w Polsce Xvi w." Bestia ludzka . Nieszczęsna księŜniczka. egip.). nadworny architekt i rzeźbiarz króla Zygmunta I Starego. aŜ jej matka odkrywa szalbierstwo. 13.

1485) Hansa Memlinga. fizjologus. 76. w śrdw. poślubił. wyprawił zatem Uriasza pod oblęŜoną Rabbę z listem do naczelnego wodza. Gdy Uriasz zginął. jaskrawoczerwona. zazw. katedrach). hebr. Betania . Palestynie. Król. w Biblii piękna Izraelitka.miasto w Judei w staroŜ. o średnicy ok.obraz (1654) Rembrandta. Joaba.sztuka (1927) Emila Zegadłowicza. za traktaty zoologiczne i źródło nauki moralnej. Bet Lehem 'dom chleba a. miasto Dawidowe i miejsce urodzenia Chrystusa.traktat moralistyczny (1903) Andre Gide'a.obraz (ok. dom bogini Lahmu'. koło Jerozolimy. 400 razy większej od średnicy Słońca. Ich synem był król Salomon. betelgez). Ew. gwiazda-olbrzym najjaśniejsza konstelacji Oriona. 1.łac. . ze śrdw. Bellerofon. prozą. 1-20. wg Biblii miejsce zamieszkania Łazarza i jego sióstr: Marii i Marty. Beteigeuse. Betlejem . Luwr. Bestiariusz . belua multorum capitum. Betsabee . Betsabee została kochanką króla. cieszyły się wielką popularnością. scena rodzajowa ze szczególnie pięknym aktem kobiecym. Betsaba . list zawierał rozkaz posłania Uriasza na pewną śmierć. pod wpływem napomnień proroka Natana. por. uwaŜane w śrdw.staroŜytne miasto w Palestynie. rzeźba a. Ŝona Uriasza Hetejczyka. Betsabee . hebr. fantastycznych zwierząt (np. bestiarium od łac. plast. cel pielgrzymek chrześcijańskich. często mających znaczenie symboliczne. Horacy określa tak w Listach. iluminowane dzieło wierszem a. por. z alegorycznym komentarzem moralizującym.. Stuttgart.Wielogłowa bestia . ParyŜ. wygląd i zachowanie zwierząt prawdziwych i bajecznych. nieregulama. Staatsgalerie. 1. 2. lud rzymski.bestiarium. Betsabee . opisujące. 11-12. Betelgeuse (wym. król Dawid zobaczył ją w kąpieli i zakochał się. który ją jednak. obraz przedstawiające grupę prawdziwych a. łac. bestia 'zwierze'. bar-seba 'córka radości'. wg Łuk. Ks.Batszeba.. Betsabee w kąpieli . na płd. od Jerozolimy. często wymieniane w Starym i Nowym Testamencie jako miejsce śmierci Racheli zamieszkania Moabitki Rut i Noemi. zmienna. 2.

bud-zahr. złoŜony z 18 części i siedmiuset dystychów dialog między Kriszną (8. zbudowanymi przez gwiazdy filmowe. Bez . w dawnej Polsce ceniony juŜ od średniowiecza równieŜ jako odtrutka (stąd nazwa). Botanicy dali mu nazwę lilak. Sunset Boulevard i domami o oryginalnej.niezwykle atrakcyjna dzielnica Los Angeles (USA). z arab. lek ten uwaŜano zazw. 20 gatunków. z fr. ang. miejscowość w Palestynie na wsch.strutka. ale takŜe na myślicieli i pisarzy europejskich. przez Arabów. przedstawicielem ludzkości. hebd.nazwa ta obejmuje ok. nie ma z bzem nic wspólnego prócz pot. wg Biblii miejsce urodzenia apostołów Piotra. Beverly Hills . zwana teŜ ewangelią Kriszny. która się jednak nie przyjęła. Noszący potocznie nazwę bzu krzew Syringa vulgaris z rodziny oliwkowatych. por. 5. Bzik. Andrzeja i Filipa. Siloe. miała uzdrawiać wchodzących do niej chorych. od świątyni jerozolimskiej. na polu bitwy Kurokszetry. Gita wywarła wielki wpływ nie tylko na filozofię i literaturę indyjską. besigue. sprowadzony ok. Betsaida (2) . często cudacznej. Bezoar . pad 'chroniący (od)'. Xix w. kosztowny lek. nazwy. badizahr od pers. architekturze. za skamieniałe łzy jelenia. powyŜej ujścia do jeziora Genezaret. Bhagawadgita .staroŜ. besy.Gita. sanskrycki poemat religijno-filozoficzny. Ew. ze słynnym Bulwarem Zachodzącego Słońca. będący częścią Mahabharaty (zob. pad-zahr. Awatar) i ArdŜuną. por. gdy anioł poruszał jej wody. wg Jana. w śrdw. wyrabiany z kulistych tworów powstałych w przedŜołądkach kóz bezoarowych. z których tylko 3 rosną w Polsce. gdzie ma się rozegrać epicka bitwa między Kaurawami i Pandawami. podobna do mariasza. połoŜona wg Biblii na płn.. w pobliŜu Hollywood. brzegu Jordanu. Owcza Sadzawka. zahr 'trucizna'. bez czarny i bez koralowy.gra w karty z pocz.Betesda. Data powstania . skr. bazahr. sirotka. por. wcieleniem boga Wisznu. 2-3. Bezik . grupa kart w tej grze: dama pik i walet karo. besi. 1563 z Bałkanu przez Konstantynopol (i dlatego w Polsce nazywany bzem tureckim). wprowadzony do medycyny europ.).Betsaida (1) .

delikatne. por. reakcjoniści. zob. Czeska armia protestancka pod wodzą Chrystiana. 'pieśń błogosławionego'. równieŜ druidzi. polska nazwa kobiety.kolor symbolizujący zazwyczaj czystość. białe słonie były święte w Syjamie. odzieŜ lekką. wyd. Białe konie ofiarowywano słońcu. prostotę. księcia Anhaltu. por. zamszową. blondyn. w Polsce . kiedy jeszcze nazwę kobieta odczuwano jako ubliŜającą. od białego zawoju (podwiki) noszonego przez męŜatki. gdzie 8 Xi 1620 stoczono pierwszą wielką bitwę wojny trzydziestoletniej.).hist. Henryk Iii. teŜ Bicz(ownicy). StaroŜytni kapłani. miękkie. białe byki wybierali na ofiarę druidzi. takich jak Ŝona (w sensie 'kobieta' do Xvi w. Przydomek wielu władców. z ukr. albinos. polit. Egipcie głowę Ozyrysa zdobiła biała tiara. płowy. Białogłowa . Klęska ta pozbawiła Czechy niepodległości na trzy stulecia i poddała je germanizacji. uczciwość. Barwa (Biała). np. przeciwnicy Czerwonych w czasie powstania 1863 r.dawn. Kobieta.garbarz wytwarzający skóry jasne. Biały ..wzgórze na zachód od Pragi. kontrrewolucjoniści. BiałowieŜa .zob. Na Wschodzie kolor biały jest symbolem starszeństwa. . niewinność. jasnowłosy. 1910. koŜuchy itp. na rękawiczki. Johanna Tilly. nosili na ogół białe szaty liturgiczne.nieznana. uŜywana obok innych nazw. wyŜszości. Puszcza (Białowieska). W staroŜ. Białokurowaty .nazwa Indii w języku hindi. bezwględnym represjom i absolutystycznej władzy Habsburgów.. bilokuryj. Biała Góra . prządka.białka. Bharat . konserwatyści.stronnictwo zachowawcze. Leszek Biały. jak np. została pobita przez wojska austriacko-niemiecko-hiszpańskie obozu katolickiego pod dowództwem hr. Białoskórnik . Lis(owaty). do Xviii w. sanskr. niewiasta. jasny. Biali . zob. prawdę. pol.

do rezydencji wielkopolskich. Kopaszewo. czarodziejka w folklorze wielu krajów Europy. Opera komiczna (1825) Francois Boieldieu. opuścili w 1301 miasto (wśród nich Dante i ojciec Petrarki) i na koniec przyłączyli się do gibelinów. Rydzyna i in. jak Grabów. podczas balotaŜu (tajnego głosowania) głos za przyjęciem do klubu.międzynarodowy znak poddania się a. legendy te zawędrowały teŜ do Polski. jak i cesarza. pozostałością mitów germańskich.wysoka temperatura ciała połączona z majaczeniem. por. Zjawa taka ma być zwiastunką nieszczęścia a. po) okresie Wojny Domowej 1918-20 udali się na emigrację..wł. Biała królowa . zapraszały przechodnia do tańca: jeśli się godzili nie czyniły nic złego.w dawnym domu szlacheckim i chłopskim pomieszczenie reprezentacyjne. Bianchi. Legendy te są.widmo a. zagroŜeni przez zbliŜające się wojska Karola de Valois. być moŜe. policją itd. o nastawieniu antyradzieckim. Czarni byli zwolennikami pójścia na kompromis z papieŜem. które utworzyły się ok. Biała gałka . Biali chcieli utrzymać Florencję niezaleŜną zarówno od papieŜa. Neri.. rosyjskie emigracyjne związki polit. demonstrujące zamoŜność domu. dwie frakcje stronnictwa gwelfów. mostków i w innych ciasnych przejściach. aby móc skuteczniej stawiać opór cesarzowi. którzy w (a. parlamentariusz z białą flagą jest nietykalny. Biała flaga . kłująca.broń sieczna a. Królowa. Biała gwardia . niemieckimi) pałacami i zamkami łączy się legenda o pojawiającym się nocami duchu pokutującej morderczyni a. u brodów. a gdy odmawiały ciskały go w zarosły pokrzywami dół. w okresie wojny domowej w Rosji a. kontrrewolucyjne formacje wojsk. zwł. a nawet do Wilanowa czy Jabłonny. . na co dzień mało uŜywane. Biała izba .Biali i Czarni . starannie utrzymane. śmierci. Biała Dama . Z wielu (zwł. Potulice. 1300 we Florencji po wygnaniu gibelinów w Xiii w. chęci rozpoczęcia rokowań z nieprzyjacielem. W Normandii Białe Damy czaić się miały w parowach. Czarny (Czarna izba).zob. Chorągiew. a Biała Dama to dawna Holda czy Berchta. aby się nauczył grzeczności.dawn. Biała emigracja . nie chcąc podporządkować się papieŜowi Bonifacemu Viii. Biała (i) czerwona . Biała broń . Biała gorączka .Rosjanie. bredzeniem i halucynacjami jako skutek ostrego zatrucia alkoholem.zob. bogini przyjmująca dusze dziewic i dzieci. niewinnie zamordowanej pani zamku. gościnno-sypialne.pot.

White League. Białe noce . white collars. niedziela pasyjna. zob. Biała RóŜa .w kościele rz. w Pekinie. państw. White Paper. fr.ang. Biała pagoda .. publikacja rządu brytyjskiego przeznaczona do sprzedaŜy publ.fr. nie zachodzi wcale.działanie mające na celu wywoływanie zjawisk nadnaturalnych bez pomocy złych duchów.cielęcina. fantazja romantyczna.w okolicach polarnych a.Biała księga . zob.biały pieniądz. Biała niewolnica .ang. subpolarnych w okresie przesilenia letniego.dawn. za granicę. śółty (śółta księga). amer. w parku na płn. Rośliny (Emblematy). Biała Liga . społ. mariage blanc. zwł. Czarny (Czarna magia).dawn. Biała moneta .z 1651 r. od Zakazanego Miasta. zawarte w celu nabycia a. Offenbacha.urzędnicy (w odróŜnieniu od robotników). Biała płeć . Ku Klux Klan. Białe kołnierzyki . późn. Biała stopa .. Gęstość materii we wnętrzu białych karłów moŜe przekraczać 100 ton na 17cm sześcienny.-kat. kobiety. Białe noce .opowieść sentymentalna ze wspomnień marzyciela (1848) Dostojewskiego. Biała magia . Biała niedziela . Une nuit blanche. ang. . Biała śmierć . Białe małŜeństwo .emblemat ang. takŜe podobne publikacje rządów in. bez zamiaru współŜycia seksualnego. np. wraz z Dwoma ślepcami) J. kobieta sprzedana do domu publicznego. lecz o rozmiarach podobnych do Ziemi.. por.gwiazdy o masie zbliŜonej do masy Słońca. a.formalne. Białe karły . dynastii York. kiedy słońce zachodzi na krótko a.śniegi i lody groŜące śmiercią. Biała noc . zawierająca zbiór informacji na jakiś temat polit. drób. ominięcia jakiegoś prawa.ślad zwierzyny na śniegu. Białe mięso . w dawnej Polsce moneta srebrna. debiut operetkowy w 1 akcie (ParyŜ 1855. sentymentalno-sielski wodewil. do Ameryki Płd. zmuszana do prostytucji. piąta niedziela wielkiego postu.

ostatni na balu.mrozik.woda jako siła napędowa elektrowni wodnych. Biały kamyk . bezuŜyteczna godność a. zamróz.łac. tańczony nad ranem. Biały mazur .sumienie a. Biała moneta. w Waszyngtonie od czasu.Białe szycie .człowiek wyzyskiwany. wprowadzona oficjalnie przez prezydenta Teodora Roosevelta.pierwszy pawilon wzniesiony w Łazienkach przez króla Stanisława Augusta. a. Taniec.zob. Biały Dom . wg tradycji póŜniejsi władcy Syjamu obdarowywali białymi słoniami dworzan. Biały pieniądz .nazwa najstarszego spośród kniaziów Rusi powstała za czasów tatarskich. unikat. gdy okopcone mury spalonego w 1814 przez wojska brytyjskie gmachu otynkowano na biało. od białych kostiumów graczy. kredą.pop. Biały mróz . szycie bielizny. 202. kosztowna. posiadłość niewarta pieniędzy łoŜonych na jej utrzymanie. aby nadzorował gospodarkę jego dworu. wg islamu dusze sprawiedliwych śpią jako białe ptaki pod tronem Allaha aŜ do dnia Sądu Ostatecznego. Biały sport . Biały węgiel .tenis. gwizdanie jego przywracać miało wzrok niewidomym. polityka prezydenta USA. Biały car . szreń. dusza człowieka. cięŜko harujący dla cudzej chwały. urząd. nędznie wynagradzany. sadź.romantyczny. Biały kruk . 7. zbudowany w 1774-76 przez Dominika Merliniego.czarodziejski ptak folkloru baskijskiego. przeniesiona późn.dawn. tańczony przez biało ubrane tancerki i tancerzy w białych spodniach i czarnych aksamitnych kurteczkach. Biały Dom(ek) . Biały ptak . nazwa siedziby prezydenta Stanów Zjedn. z Satyr. rarytas. Juwenala. szron. na carów Rosji jako carów moskiewskich. rara avis 'rzadki ptak. Biały taniec . wnętrza: Jan Bogumił Plersch i Jan Ścisło. łac. legendarnych królów Awy. Biały słoń święte zwierzę Syjamu za czasów dawnych. których chcieli zrujnować. Czarny (kamyk). przen.zob. albo lapillo. Biały balet . por. przen. jako źródło . świętemu słoniowi przydawano urzędnika wysokiej rangi. Biały murzyn . Biały kos .Rzymianie zaznaczali w kalendarzach szczęśliwe dni białym kamykiem. rzadkość'. fenomen.

od 1771 ..Potockich.zob. templariusze nosili czerwone krzyŜe. Kiplinga. zbrojownia z Xviii w. super nivem dealbabor. odbudowany wg planów z 1726. tytuł wiersza R. od 1659 w posiadaniu Stefana Czarnieckiego (z nadania królewskiego). Biały wiersz . Białystok . Za pałacem rozległy ogród tarasowy z fontannami. w Xiv w. 2 wydłuŜone skrzydła boczne łączą się z korpusem za pośrednictwem galerii i pawilonów. Rycerze Białego KrzyŜa . boczne przykryte hełmami.miasto wojewódzkie nad rzeką Białą we wsch. któremu staroŜytni przypisywali autorstwo wielu pergaminów (gr. 1899. Wojna Białej i Czerwonej RóŜy . Pałac . śeromskiego.. jest dziś siedzibą Akademii Medycznej. eufemistyczne określenie kolonializmu Imperium Bryt. i pałacyk gościnny z 1771 uzupełniają zespół pałacowy. Brama z 1758. W 1760-71 wnętrza przyozdobiono klasycystyczną dekoracją malarsko-rzeźbiarską. Xx w. Giedymina. w 1691-97 przez Tylmana z Gameren w stylu barokowym. przez wielkiego księcia lit. 1726 rozbudowany przez Jana Zygmunta Deybla dla Jana Klemensa Branickiego na wielkie załoŜenie pałacowo-ogrodowe .z pałacem usytuowanym entre cour et jardin. jeden z siedmiu mędrców gr. Pałac. końca Xix i pocz. Psalm 50. później Branickich. ok.joannici (zob). 9. zameczek gotycko-renesansowy przebud. z Biblii. Mędrcy). (zob. Brzemię białego człowieka . Orzeł.zob.in. części Niziny Mazowiecko-Podlaskiej.zob. które wg Cicerona (Paradoxa. 'między dziedzińcem a ogrodem' . wieś załoŜona prawdop. z Vi w. Moby Dick. tytuł sztuki St. zdanie: 'Wszystko co posiadam. 1. Biały Wieloryb . 1. pawilonami i rzeźbami. Bias z Prieny . gnome). white man's burden.śrdw. Orzeł biały . pne. KrzyŜacy . usprawiedliwianego przez obrońców jako obowiązek moralny "wyŜszych" białych narodów w stosunku do "zacofanych" kolorowych ludów w koloniach.. fr.ang. m. Ponad śnieg bielszym się stanę .w Karii półlegendarny mędrzec gr. 1919. Trzykondygnacyjny korpus główny pałacu ma 3 ryzality od dziedzińca. Wojna.łac.nie rymowany. spalony w 1944. 8) powiedzieć .energii w ogóle. noszę z sobą'.. Prawa miejskie od 1749.czarne.które nazwano w Polsce Wersalem Podlaskim.

Kanon obejmuje 27 ksiąg: 1.. Exodus.powstał między Xii a Ii w. jeden z najstarszych pomników lit.. Stary i Nowy Testament. 'prawo'. księgi (gr. 3. na Septuagincie i Masorze (zob. zob.9 ksiąg. Wulgata. Pozostałe 7 ksiąg deuterokanonicznych uwaŜa się poza kanonem katolickim za apokryfy. jest dotąd urzędowym tekstem Starego i Nowego Testamentu w kościele kat. newiim . Księgi dydaktyczne: 14 listów św. Tora hebr. pierwotne teksty zaginęły. najwcześniejsze manuskrypty pochodzą z Iii i Iv w. Leviticus. wg Mat. 3.16 ksiąg. Księgi historyczne: 4 Ewangelie i Dzieje Apostolskie. 2. Kanon Ŝydowski i chrześcijański z wyjątkiem katolicyzmu: 1.). . wersje istniejące opierają się gł. Udzielił teŜ rzekomo mieszkańcom Jonii oryginalnej rady. gr. zob. a.. zob. I w. 2.. Księgi dydaktyczne . Biblia . greckim i aramejskim (Ew. pne. napisany w jęz.maksyma Biasa. hebr. Prorocy. zachowany tylko w jęz. Pięcioksiąg.. a przez chrześcijaństwo równieŜ za natchnione przez Boga. grece hellenistycznej. Kanon katolicki. pismo' w l. 2. Księgi prorockie .Pismo św.. tzw.mn. Omnia mea mecum porto. Ludzie są przewaŜnie źli . 4. Ii. biblia 'księgi') uznane za święte przez judaizm.). teŜ Mit(y i legendy. Nowy Testament . ketuwim . łac. która wypisana była podobno na ścianie świątyni Apollina w Delfach. w jęz. Pisma.21 ksiąg. uwzględniający treść ksiąg: 1. Pentateuch.. Księgi historyczne . hebrajskim i aramejskim. Tekst oryginałów (autografów) zaginął. Numeri. biblion 'zwój papirusu.21 ksiąg. a poł. hebr.). w niewielkiej części w koine. Przekład łaciński z Iv8V w.miał porzucając ojczyznę.powstał między poł. gr. Pawła i 7 listów powszechnych.. Stary Testament . aby zagroŜeni przez Persów uciekli na Sardynię.13 ksiąg. Prorok (Prorocy izraelscy). Genesis. Deuteronomium. ksiąŜka.

w 1760 r. ale ziemia była nieuŜyteczna a próŜna.3.?). na utworzony przez Cyryla i Metodego język staro-cerkiewno-słowiański. z ok. Apokalipsa. Cyryla (Konstantyna) w Ix w. polskiego Xv w. szaroszpatacka . kanoniczny tekst protestancki. prawdop. starosłowiańska . kapelana Jędrzeja z Jaszowic na zlecenie królowej-wdowy.) Biblia Leopolity a. z tego jeden w bibliotece Seminarium Duchownego w Pelplinie..przełoŜona przez św. Księgę prorocką . Ŝony Władysława Jagiełły w 1454 przez kilku tłumaczy.in. niŜej Biblia nieświeska. dedykowany Krzysztofowi Radziwiłłowi. Biblia łacińska. Biblia królowej Zofii (Sonki) a.wydana w 1561 na zlecenie nakładców M.przekład pol. Biblia Cyryla i Metodego a. słowiański. niŜej Biblia Seklucjana. gdzie odnaleziono znaczną część przekładu.. niŜej Biblia Gutenberga. a.najwaŜniejszy zabytek jęz. księdza Jana Nicza ze Lwowa. 200 egzemplarzy zachowało się 46. (Gen. 1. stąd nazwa.. wydany w 1611. Biblia 42-wierszowa . w 1454855. przekład Starego Testamentu z tłumaczenia czeskiego dokonany dla 4. m.in. przekładzie Wulgaty (Xv w. radziwiłłowska . Jest jeszcze w uŜyciu. Jedna z najdróŜszych ksiąg świata. Biblia króla Jakuba a. Wersja autoryzowana . 42-wierszowa .Objawienie św.zob. 1. m. Biblia Gutenberga a. dokonany 1604-11 przez grupę uczonych na zlecenie króla Jakuba I (James I). WaŜniejsze przekłady: Biblia brzeska a. a ćmy były na twarzy przepaści. arcydzieło sztuki typograficznej.pol. zob. .największe osiągnięcie warsztatu Johanna Gutenberga. Jego wpływ na literaturę i język ang. szarffenbergowska ..zob. przekład kalwiński wyd. Jana. Biblia Budnego . Biblia gdańska . oparty na nie zachowanym do dziś pełnym śrdw. Szarffienbergów pierwszy drukowany katolicki przekład polski Jana Leopolity. był ogromny. z 1632 (nowa edycja w Biblii brzeskiej). nazwa od miasta Sarospatak na Węgrzech. i S.. a Duch BoŜy na świecie linad wodami.zob. Na początce Bóg stworzył niebo i ziemię.przekład angielski. w 1563 nakładem Mikołaja Radziwiiła Czarnego. słynny błąd: "kuszony do diabła" zamiast "od diabła". stał się tekstem obowiązującym niemal dla wszystkich angielskich sekt protestanckich. właśc. najstarszy literacki jęz. wydruk. Biblia królewiecka . pierwszy szeroko znany i opisany egzemplarz znaleziono w Bibliotece Mazarina w ParyŜu.. wydanie z błędami druk. Mazarina.

Psałterze.całość). Biblia Lutra .przystosowanym językowo do polszczyzny Xvi w. i gr. Luter w Przesłaniu od tłumacza: "Nie naleŜy pytać. jak tekst łaciński powinien brzmieć po niemiecku. 'Biblia ubogich (duchem)'. Psałterz . który jednak z przekładami tymi nie miał nic wspólnego. Biblia Wujka . Były to prawdop.. Biblia Seklucjana a. Wersja autoryzowana zob. człowieka z ludu na rynku. przekład ariański z 1570-72 Szymona Budnego wyd. i przysłuchiwać się ich mowie. angielski. tzw.zob.pol. Biblia Szarffenberga . wyŜej Biblia Leopolity. który dzięki temu dziełu jest datą powstania nm. do dziś Ŝywym językiem polskim. dzieci na ulicy. Murzynowskiego . Biblia Mazarina ..zob.zob.dwa przekłady Wulgaty na jęz.. Septuaginta . Biblia Murzynowskiego . na niemiecki..przekład ariański Jana Kiszki wyd. pierwszy z 1380 (pierwszy kompletny przekład ang. królewiecka.naprzód z bloków (desek drzeworytniczych) później z ruchomych czcionek. Przekład ariański Marcina Czechowica z 1577. zazw. . a. w 1599 ..).pol. ale trzeba pytać matki w domu. Biblia radziwiłłowska . pod kaŜdym obrazkiem. od nazwiska ang. wyŜej Biblia króla Jakuba. w 1574. drugi o kilka lat późniejszy." Wyd. z krótkimi objaśnieniami. Biblia pauperum .zob. Nowy Testament .zob.zob. renesansowym. języka narodowego i literatury nm. z języków hebr. Biblia szaroszpatacka . w NieświeŜu nakładem Kawieczyńskich. niŜej Biblia Seklucjana.znakomity przekład jezuity Jakuba Wujka (w 1593 Nowy Testament.łac. obrazkowa ksiąŜką dewocyjna. tł. słuŜąca w śrdw. wyŜej Biblia Gutenberga.). wyŜej Biblia brzeska. Psalm (Psalmodie. teologa i reformatora relig. napisany pięknym.najwaŜniejszy z nowoŜytnych przekładów Biblii. analfabetom jako namiastka lektury Pisma św. po łacinie. przekład luterański Nowego Testamentu Stanisława Murzynowskiego. Biblia Wiklifa . wyŜej Biblia królowej Zofii.zob. Johna Wiklifa (zob. w 1534 roku. Budnego . wyd. w 1552 w Królewcu nakładem księgarza Jana Seklucjana. Biblia nieświeska a. najwcześniejsze ksiąŜki drukowane . śołtarze).

zgromadziła całe niemal piśmiennictwo greckie i wiele innych. a w 1880.. Biblioteka. Vii w. w znacznej części włączana do zbiorów Ossolineum. Składała się z 2 części: wielkiej.. W 1831 zbiory skonfiskowano i wywięziono do Petersburga. Xvii w. przez Ptolemeusza I Sotera wraz z Muzeum (zob. we Lwowie w 1900. Apollonios z Rodos. wraz z Muzeum. Bruchejon. w Krakowie w 1876. ang.zal. Biblioteka Aleksandryjska . Zarządzali nią znakomici uczeni gr. głównie staraniem Sir Thomasa Bodleya. Bodleian Library. Biblioteka Assurbanjpala . są zbyteczne.in. Biblioteka Baworowskich . Biblioteka Dzieduszyckich . 1812 w Poturzycy przez Jana Kalasantego Dzieduszyckiego.? Wg legendy. 1564-1631. są szkodliwe. przekazana w spadku do uŜytku publ. Serapejon. zburzona za Edwarda Vi. biskupa Mediolanu.księgozbiór ks. Zenodot z Efezu. ofiarowana społeczeństwu.. nowy budynek w 1946. H. zał. a jeŜeli inną. odkryta w ruinach Niniwy w 1853 przez A. Layarda. Biblioteka Bodlejska. nazwa od św. w której zgromadził oryginały i odpisy piśmiennictwa Sumerów. liczyła od 400 do 700 tys. Biblioteka Czartoryskich . i małej. Nar. . wzbogacony następnie przez Adama Kazimierza i Adama Jerzego Czarłoryskich. kazał zuŜyć zwoje Biblioteki do opalania łaźni publicznych. zw. Arystofanes z Bizancjum i Arystarch z Samotraki.Wulgata . Biblioteka Ambrozjańska . stąd nazwa.zapoczątkowana w 1850 przez Wiktora Baworowskiego. Oddana do uŜytku publ. w poł. przy świątyni Serapisa.jako prywatny zbiór kardynała Borromeo. we Lwowie przez Włodzimierza Dzieduszyckiego. a nawet w jakiejś części. w 1455 przez księcia Humphreya. uniwersytetu w Oxfordzie. od dzielnicy miasta.zob. ale daty ich są sporne. arcybiskupa Mediolanu. Ŝe jeśli zawierają tę samą treść co Koran.największa i najsłynniejsza biblioteka staroŜytna. w 1609 w Mediolanie . a po 2.ostatniego wielkiego króla Asyrii. wojnie świat. Biblioteka uległa całkowitej zagładzie w kilku poŜarach.zał. 669-626 pne.. Dziś Zbiory Czartoryskich w Muz. Niewielką uratowaną część oddano do uŜytku publ. m. kiedy kalif Omar zdobył Aleksandrię. zał.. Izabeli Czartoryskiej w Świątyni Sybili w Puławach. Babilończyków i Asyryjczyków (obecnie częściowo w Muzeum Brytyjskim). ok. Eratostenes z Kyrene. zwojów. Poeta Kallimach z Kyreny opracował katalog zbiorów stanowiący pierwszy zarys historii lit. wychodząc z załoŜenia. w 1857. AmbroŜego. Akadów.). odbudowana w pocz. do V w. od 47 pne. w Krakowie. ofiarowana krajowi i przekazana do uŜytku publ. zw.

biblioteka przy kościele św.. w czasie 2. Po wygnaniu Medyceuszy z Florencji zbiory przeszły pod opiekę zakonników u św. Biblioteka Polska w ParyŜu .zał. Kierbedziowej). w 1944. Wincentego Krasińskiego. w Warszawie w 1844 przez gen. W 1775 Hugo Kołłątaj połączył biblioteki wydziałowe w jedną bibliotekę Uniwersytetu Jagiellońskiego. S. Leopolda Kronenberga i Henryka Sienkiewicza. Lorenzo. wojny świat. zał.zał. Oddał je Florencji papieŜ Klemens Vii (Giuliano de Medici). Warszawy . teŜ Ossolineum. we Florencji. od 1953 placówka naukowa PAN.w Krakowie. a w 1921 przez Bibliotekę Pawlikowskich z Medyki. wraz z Muzeum.powstała przez połączenie i przewiezienie do Warszawy w Xix w.st. Biblioteka Publiczna m. Jagiellonka) . wojnie świat. Numimentum spiritus . Biblioteka Kórnicka . w 1838 przez Adama Jerzego Czartoryskiego. zniszczona przez Niemców niemal doszczętnie w 1944.łac. Biblioteka Ordynacji Krasińskich . niemal w całości spalone. najstarszy i największy ośrodek dokumentacyjny historii Polski za granicą. Biblioteka Załuskich .zał. przez Adama Tytusa Działyńskiego w 1817 w Konarzewie.najstarsza i najznakomitsza biblioteka publiczna w Polsce. podpalona przez Niemców. Zob. Zbiory w 1795 wywiezione do Petersburga. Wawrzyńca. W czasie 2. Ludwika. 'pokarm dla ducha'. W 1946 większa część zbiorów przeniesiona do Wrocławia. wojny świat. od 1853 we własnym gmachu na Wyspie św. Juliana Ursyna Niemcewicza i Karola Sienkiewicza.) i księgozbioru Akademii Zamojskiej. w znacznej części rewindykowane. napis na dawnej . rozpoczęta przez Michała Anioła w 1524. przez Samuela Dicksteina. który je zabrał do Rzymu i wzbogacił z myślą o ich późniejszym zwrocie. po I. jedna z najstarszych i najwaŜniejszych bibliotek polskich. obecnie znacznie rozbudowana.Biblioteka Jagiellońska (pop. Zaczątkiem jej były prywatne zbiory Cosima i Lorenza de Medici w Xv w. ukończona w 1568.zał.księgozbiór Zakładu Narodowego im. od 1829 w Kórniku. oddana narodowi. załoŜona w 1893 jako czytelnia nauk. Marka we Florencji. największa w Polsce do Xix w. Koszykowej 26 (dar E. zał. Odkupione od nich przez papieŜa Leona X. pomnoŜony w 1823 przez zbiory Lubomirskich z Przeworska. Biblioteka Ordynacji Zamoyskich . 1817. 1364. spłonęła. Ossolińskich we Lwowie. w 1880 przejęta przez Zamoyskich. zbiory zniszczone w 80%. od 1914 we własnym gmachu przy ul. biblioteki Jana Zamoyskiego w Zamościu (Xvi w. Biblioteka Ossolineum . pierwsza polska biblioteka narodowa. i otwarta w 1747 w Warszawie przez braci Józefa i Andrzeja Załuskich. Laurenziana . w 1925.

pulpit muzyczny z 1633 z płaskorzeźbami..-ok. Bicz ksiąŜąt . własność królewska. Tricome. 'sanatorium dla umysłu'. waŜny ośrodek handlowy z rozwiniętym tkactwem lnianym na szlaku Polska . muzułmański władca (atabeg) Aleppo i Mosulu. szli ulicami. okładając się batami do krwi i śpiewając pieśni pokutne. zob. wzmianki o mieście od 1023. w końcu Xiii w. Zoil. ale rozebrani do pasa. stalle późnogotyckie z pocz.późnogotycki. we Francji. krośnieńskim.(z łac. Bianchi).Pietro Aretino. prawdop. z bogatym wyposaŜeniem wnętrza. Kapnicy. kaplice z 1521. Zabytki z Xiv-Xvii w. zob. bicornis 'dwurogi'. m. Bicz korali . W białych ubiorach (stąd ich wł. Bicz BoŜy . gł. 1492-1556. bikom) kapelusz dwuroŜny modny na przełomie Xviii i Xix w. a takŜe ostrych satyr. z pol. po czym wygasł. pisarz wł. królem jerozolimskim. Miejce urodzenia Marcina Kromera (zob. w nim cenny obraz Opłakiwanie Chrystusa (Xvi w. prowadzi wiele wojen z krzyŜowcami. i .(wym. Flagelanci . późnorenesansowy ołtarz gł. Bicz. teŜ Nur ad-Din i Szama ad-Din.in. zbud. siedziba sądu wyŜszego prawa magdeburskiego.Bibliotece Królewskiej w Berlinie. sprzed 1604. Kościół parafialny BoŜego Ciała .Nur ad-Din. Chichevache.szkolę katów.gr.). z Baldwinem Iii. W 1349 zakazany przez papieŜa Klemensa Vi. adaptacja napisu na portalu Biblioteki Aleksandryjskiej: Psyches iatreion. własność kapituły krakowskiej. Attyla.zob. fr.).Węgry w Xv w. 1260 we Włoszech. Kiedy na Podkarpaciu powstała plaga zbójnictwa. Homeromastiks. w 1780. w mieście załoŜono "uczelnię" . którzy odbywając wędrówki pokutnicze.. nazwa Albati a. Bicz chrześcijan . Ruch powstał ok. Xvi w. potem w Niemczech.miasto nad rzeką Ropą w woj. ale przybrał na sile w czasie epidemii "czarnej śmierci" 1348-49. Biecz .kilka sznurów korali związanych razem. bractw religijnych. autor pięciu komedii. por. biczowali się publicznie. swobodnych erotycznie sonetów i dialogów. Bicorne . 1519. Biczownicy a. z łac. w Polsce noszony przez asystę pogrzebową jeszcze w międzywojniu. w Xiv w. Xv w. zob. Bicz Homera . 1118-74. Flagellum 'bicz') czionkowie śrdw. częściowo i w Polsce. Fragmenty murów miejskich z basztą katowską. zwalczany przez kościół.

Bielawa .część dzielnicy śoliborz w Warszawie. porządek .. W 1742 zostaje marszałkiem wielkim. epitafia z Xv-Xvi w. Xvi w. krajów słowiańskich i Danii (meble funkcjonalne.barokowe z Xvii w. kiedy zostaje marszałkiem nadwornym koronnym. od nazwiska satyrycznej postaci nm. proste. w latach 1603-42 wg projektu Andrzeja Spezzy i Jana Seccatori. wygodne. styl meblarstwa i wnętrzarstwa Niemiec.ok. zwł. z rzędami kaplic bocznych i monumentalną. 2-wieŜową fasadą. część dawnej wsi Pólków stała się własnością kamedułów i otrzymała nazwę Bielany. Sautera i Ludwiga Eichrodta. obronna dzwonnica z Xv-Xvi w. Biedermeier . uszkodzony dzwon gotycki z 1382. jednonawowy. torfowych łąk. w ksiąŜce (Biedermaiers Lebenslust) w 1869. Dzięki niemu rozwiązano palące zagadnienia Ŝycia miasta: bruki. pastwisk. z bogatym wyposaŜeniem wnętrza. obrazy Tomasza Dolabelli z Xvii w. S.. gdzie w 1.bieda. w Polsce pop. Kościół zbud. publikowanych w 1855-57 w "Fliegende Blatter".część dzielnicy Zwierzyniec w Krakowie... F. które po przekwitnięciu rozrastają się w gęsty. biga 'wóz parokonny'. rzekomego autora wierszy Adolfa Kussmaula. nawiązuje do dzieł baroku wł. poł. dwukołowy wóz bezresorowy o dwóch dyszlach. bi:dermajer) niemiecka kultura mieszczańska okresu 1815-48.. Bieliński Franciszek . w 1916 włączona do Warszawy. Obie nazwy od białego ubioru zakonnego kamedułów. gdzie znajduje się kościół i erem kameułów na Srebrnej Górze (zob. od 1732. w Xviii-Xix w. pochodząca od szczecinek okwiatu wełnianki. portale późnogotyckie z Xv-Xvi w. filistra Gottlieba Biedermaiera o umyśle ciasnym i śmiesznym. Bielany (2) . Gorze się nam stało! Bielany (1) . oświetlenie.zob. Xvii w. masywne). płn. nazwa podmokłych. Opiekuje się Warszawą z niezwykłą na czasy saskie energią i kompetencją. na linii murów miejskich. biały puch nadający łące białawe zabarwienie. Biedka . Biegajcie! Biegajcie! .lud. błotnych. 1683-1766. z łac. wyd. dziś trzy wielkie osiedla mieszkaniowe wg projektu Marii i Kazimierza Piechotków. Austrii..(wym. renesansowe nagrobki z pol. Srebro).

Xviii w. (A. białe nakrycie. alby. podpinki. serwetki równieŜ kolorowe..) Z inszym juŜ cale pozorem Warszawa W oczach całego dzisiaj świata sława.ogniowy. pod sukienką. noszona pod ubraniem zwierzchnim. który projektował domy jurydyki Bielino.w 1757 Bieliński zakłada jurydykę Bielino.impreza (wystawa. 77-78 (poł.. odzieŜ spodnia. zob.ok. (stołowa) obrusy. biały ubiór. Kronika (wszytkiego świata). suknia. obrusy ołtarzowe itp. czystość miasta. Osią tego nowo zagospodarowanego terenu osadniczego była wytyczona ulica szerokości 26 m. Mickiewicz. strój. jeślić Bóg DrzedłuŜy lata. 'Międzynar. planując ją w kształcie kwadratu w układzie szachownicy. 431. Esposizione Biennale Internazionale d'Arte di Venezia . Biennale . biała szata. tabor miejski. Wystawa Sztuki Nowoczesnej w Wenecji'. Zaplanowano ją od Królewskiej do Świętokrzyskiej. marszałka nadwornego koronnego. porządku i poszanowania prawa.. poszewki.). wł. a autorem planu był zapewne Jakub Fontana. tj. Do Franciszka Bielińskiego. 53-54. Pan Tadeusz. w białą sukienkę. 1495-1575.. stworzył w 1742 Komisję Brukową. 'Dobrego porządku'. Jedni mnie błota i gnoju stolicą.wł.) Bielizna . (.) I mniemam. serwety. 59-64. pierwszy historyk piszący po polsku i pierwszy polski zawodowy literat. Jednym z miast będę najpiękniejszych świata. a w 1765 Komisję Boni Ordinis łac. (bielizna pościelowa) prześcieradła. Wprowadził atmosferę względnego ładu. Pośrodku szła dziewczyna w bieliznę ubrana.. festiwal) odbywająca się co 2 lata. odbywające się od 1895 najstarsze i najsłynniejsze biennale artystyczne świata.) Bielski Marcin . juŜ za Stanisława Augusta Komisja Brukowa przedłuŜa ulicę do granicy pól miejskich (dzisiejsza Wilcza).. Drudzy Plutona zwali okolicą.dawn. dawn. zajmującą się kontrolą finansów i przywilejów miejskich. Gdy pięknym pokryć kamieniem kazałeś. (Józef Dulski. białość. Ulica Marszałkowska . nieco później nazwana od funkcji Bielińskiego Marszałkowską. (kościelna) komŜe. Warszawa. 2. Nowych mi ozdób i wygód dodałeś (. z łac. . biennum 'okres dwuletni'. biały obrus. Tyś nowe domom przepisał granice. Ty prawie wszystkie waŜniejsze ulice. kolor biały.

lewe (w kanach). zazw. sc. z łac. pierwszy polski pisarz świecki. Biesić się. Prekursor polskiego piśmiennictwa reformacyjnego.diabeł (zob.5 tonowego dzwonu wybijającego godziny w WieŜy Zegarowej gmachów parlamentu bryt.worek podwójny a. . kaŜdego patyczka oddzielnie. ziemią. 296. głównego komisarza budowy w 1856. tęczowy most między Asgardem. Bifrost . 8. najczęściej na Ŝywność. widzę. niegdyś forma imienia Bernard.Bierki . Mickiewicz.) Biesagi . bifo 'drŜeć'. Biernat. dawn. rost 'ścieŜka'. co świadomie i konsekwentnie polszczyznę w piśmie uprawiał". Big Ben . zakonników. kiedy dzwon został zawieszony. bez poruszenia innych.przest.modlitewnika Raj duszny (1513) oraz zbioru bajek. dziadów itd. Beiguss 'sos' a. noszona dawn. pop. nazwa 13. kipieć ze złości. Ej. szaleć. szatan. (A.ok. "pierwszy Polak. bisić się . kostki.mit. przez pieszych wędrowców. Ezop (śywot Ezopa Fryga). gra polegająca na zdejmowaniu patyczków z bezładnie rzuconego stosu. Ŝe się juŜ ty bisisz. List (do księgarza). i Midgardem. sakwa podwójna do przewieszania (przez barki) na piers i plecy. zob. upadek bogów.z nm. kolory tęczy miały być odbiciem jego drogich kamieni: jego straŜnikiem był Hajmdal. 'Wielki Beniamin') od Sir Beniamina Halla. losy. która stała się symbolem gbura. Biernat z Lublina . torba. gdy na stanie Ragnark. 1465-po 1529.). Senatorze. Bleiguss 'okruchy ołowiane'. niebem. bisaccium 'mieszek dwoisty'. Dziady. pionków i dam w warcabach. w Londynie. Iii. nazwany (ang. czart. Bies .pop. skand. most miał się zawalić.. głupca. skórzana. cz. Zob. wściekać się. autor pierwszej ksiąŜki drukowanej po polsku . prostaka.ogólna nazwa figur i pionków w szachach. isl. Jeden z twórców wiersza polskiego. Bigos .

gdzie w 1946 Stany Zjednoczone przeprowadzały pierwsze powojenne próby wybuchów bomb jądrowych. zamieszania. słoniny.z duŜą ilością róŜnorodnego mięsa. którzy swe sita sprzedawali równieŜ za granicą. Pan Tadeusz.Potrawa nie lada Jest bigos. 832-839. I praŜy się. Bonneya. Bikini .zob.przysł. aŜ z brzegów naczynia war pryśnie. prawa miejskie na wzór magdeburski uzyskane w 1578 przez nowego właściciela. 4. wedle Przysłowia. Bill of Rights . muzyka: Aaron Copland. RównieŜ nazwa skąpego dwuczęściowego damskiego kostiumu kąpielowego.ang. Williama H. bo się z jarzyn dobrych sztucznie składa.miasto nad Ładą. mieszkaj w Biłgoraju . ambarasu. od Xviii w.atol w Archipelagu Marshalla na Pacyfiku. Zamknięta w kotle. Rodzaj westernu baletowego. kwaszona kapusta. próby ukończono w 1958. Która.: Eugene Loring. słynne miasto siciarzy. tytuł to przezwisko słynnego przestępcy amerykańskiego. Bilitis . moŜe od skąpych ubiorów mieszkańców atolu. łonem wilgotnym okrywa Wyszukanego cząstki najlepsze mięsiwa. Deklaracja (Praw 1689).zob. libretto: Lincoln Kirstein. w Kotlinie Sandomierskiej. bilowrajts) zob. zmartwienia. Biłgoraj .) Bigos hultajski . Adama Gorajskiego. Chcesz zaznać raju. sama idzie w usta. Saba (Królowa Saby). Bierze się doń siekana.narobić kłopotu. a mieszkańcy mogli powrócić w 1969. które ogołociły wyspę z roślinności.. Billy the Kid . zabił w Meksyku przeszło 20 osób. obrazujące zamoŜność . grzybów i przypraw. galimatiasu. (A. Nawarzyć (narobić) bigosu . balet w 1 akcie (Chicago 1938).(wym. od "bombowego" wraŜenia wywoływanego przez strój a. który w końcu Xix w. Bilkis . Mickiewicz. od Sfefana Batorego. 'Billy-dziecię'. choreogr. Pieśń (Pieśni Bilitis). aŜ ogień wszystkie z niej wyciśnie Soki Ŝywne.

-łac. 5.. Pan Tadeusz. birbante 'szelma. łajdak'. A. bisior z lnu' .teren nad drogą wodną. birrus 'płaszcz z kapturem'.reszty duchowieństwa kat. kanciaste nakrycie głowy duchownych: purpurowy-kardynałów. postać stworzona przez słynnego mima fr. 1923. i śrdw. z łac. dęty koralik. Biret . Marcela Marceau.wydzielina gruczołu bisiorowego niektórych morskich gatunków małŜów.. chłodnik. utracjusz.nowoczesny Pierrot. występująca w postaci wiązki jedwabistych nitek.zob.. (ba)wełny. Bisior . Romans ma tytuł: Hrabia. część oficjalnego stroju sędziów.siciarzy biłgorajskich. cienkie i lśniące tkaniny. tkano kosztowne. lekkoduch.-łac. Źródło (młodości).zob. Bip . byssus 'len.). Birotteau . lśniący. Bindwerk 'bindaŜ' od binden 'wiązać'. wł. oznaka doktorska na wyŜszych uczelniach. Bindung 'wiązanie (tratw)'. na którym składa się drewno do spławu oraz wiąŜe i zbija tratwy. kryta aleja ze sklepieniem z kratownicy obrosłej pnączami i rozpiętymi na niej gałęziami lip i grabów (Xvi-Xvii w. z nm. Binduga .. w dawnej Polsce cenna. złoty młodzieniec. noszona przez zamoŜne damy. Bimini . Bitbante Rocca to nazwa fikcyjna.berso. z nm. czarny . kolebka ogrod. birretum 'czapeczka' od późn. z wł. prokuratorów i adwokatów. Mickiewicz. BindaŜ . fioletowy . bibosz. płótno. ze śrdw. Birbant . ur.przest. Cesar Birotteau.okrągłe nakrycie głowy. 850-51. z których w staroŜ. delikatna tkanina z lnu. czyli tajemnice Zamku Birbante-rokka. hulaka. 'Skała Hultajska'.biskupów.

eptskopos 'nadzorca. teologa i kaznodziei fr. przen. grodzisko kultury łuŜyckiej z wczesnej epoki Ŝelaza (okres halsztacki). Jacques Benigne Bossueta. bsre.drzeworyt (1526) Hansa Holbeina Mł. z cyklu Taniec śmierci. miała 11 ulic poprzecznych. Biskup i śmierć . hultaj. odkryte w 1933 przez miejscowego nauczyciela. Bitwa nagich męŜczyzn . busr(a) 'paciorki' za pośredn. mahometanin. około 120 m.papieŜ. Gall. Nat. Bitwa pod Anghiari i Bitwa pod Cascino . Bitwa pod San Romano (1 Vi 1432) . urwis. Biskup z Meaux .dawn. Biskup Hatto . Bitwa narodów .miedzioryt Antonia del Pollaiuola. Uffizi. Bernardino della Ciarda wysadzony z siodła. teŜ Orzeł (z Meaux). Nat. Szkoła (świata). Lipsk. muzułmanin.wieś w woj. do której wiódł pomost dębowy dł.) Paola Uccella. Londyn. Gall.przydomek pisarza. stanowiącą dziś ośrodek muzealno-badawczy. opiekun'. który rezydował w tej diecezji od 1681 do dnia swej śmierci.kontaminacja z arab. Zał. Hatto I. na ówczesnej wyspie Jeziora Biskupińskiego osada obwiedziona falochronem z kilku(nastu) rzędów pali. ok. Biskupin . zuchwalec. Florencja. pogard. obok wsi. zob.zob. Bitwa olbrzymów . jedną okręŜną i bramę wjazdową (z wieŜą obronną). Marignano. 1627-1704.zob. Bisurman(in) .tryptyk malarski. Bitwa . Biskup .zob. nad jeziorem. (1454-57) Paola Uccella: Niccolo da Tolentino na czele Florentyńczyków. bydgoskim.obraz (Xv w. Bitwa.dostojnik kościelny. Ŝart. Biskup Rzymu . Kontrarak . Na podstawie zachowanych fragmentów zrekonstruowano część grodu. z gr. 550 pne.zob. składała się z przeszło stu domów drewnianych. tur. Londyn.

stolica cesarstwa rzymskiego. Ŝe przegrał bitwę pod Marengo. ale mamy jeszcze czas. raz. przewodnika grupy kolonizatorów gr. który o godz.-chrześc. kolonia gr. uniŜony." Bitwa trytonów . potem oficjalna sztuka Kościoła ortodoksyjnego o greckim poczuciu stylu. gałąź sztuki st. 4 po południu 14 czerwca 1800 sądził. bizony 'naprawdę. na europejskim brzegu Bosforu. obłudny. łac. zaiste!' jak rzekomo miał wołać okładany a. Nahajka. od 1453 .miedzioryt Andrea Mantegny. Dywizja Desaix uratowała sprawę. 3. O.(o stosunku do władzy) ceremonialny. ParyŜ. z węg. 3 (1897). poddańczy. . która wyraziła gwałtowne pragnienie ujrzenia wielkiego zwycięstwa..odpowiedź generała Louisa Charles'a Desaix Bonapartemu. pochlebczy. Bernarda. Jedna bitwa szerzej otwiera nam oczy aniŜeli dziesiątki lat spokojnych rządów .). uderzenie bizunem.pierw. Bitwa trzech cesarzy .zob.Micheletta da Corignola. Radości bitwy . Harap. Bonaparte kazał go pochować na szczycie Przełęczy Św.z wyjątkiem przegranej .gr. do 1923 stolica Turcji. od imienia Byzisa. nie ma nic okropniejszego niŜ wygrana bitwa .bat(og). Sztuka bizantyjska . wschodnim zamiłowaniu do przepychu. choć on sam poległ w ataku trafiony kulą w serce. Bysantium. dworski. potem Konstantynopol. Bizun . Batrachomyomachia. mówiąc: "Niech Alpy będą piedestałem jego grobowca. hieratycznie stylizowana. z doryckiej Megary. kańczug. Austerlitz. Palcat.łac. Boćki. a od 395 wschodnio-rzymskiego.z powieści Faraon. Bolesława Prusa. powiedzenie Attyli w czasie bitwy w 451 z Aecjuszem pod Chalons-sur-Mame (zob. słuŜalczy. Pani. medytacje faraona. aby wygrać nąstępną . 660 pne. Bitwa Ŝab z myszami . Bizancjum . ok.Istanbul. powiedzenie zapoŜyczone od hrabiego D'Argenson. okładający batogiem. Korbacz. z wieków cudotworny synu byczej skóry! Złych duchów egzorcysto. Bitwa przegrana. Byzantion. Bizantyjski . Luwr.zob. cerlaminisgaudia. bogactwa dekoracji i kolorystyki. por.odpowiedź księcia Wellingtona pewnej damie.

aeronauta francuski. na wschód od Ulm. w Szwabii (zach.roślina z rodziny baldaszkowatych. Der Blaue Reiter . Naruszewicz. miłosne zapały! (A.w PodróŜach Guliwera (1726) Swifta . które przyjęło nazwę od obrazu Wassila Kandinsky'ego. wojny sukcesyjnej. w 1788 latał balonem nad Warszawą. Blekot . . blaszą:r).wyspa oddzielona wąskim kanałem od kraju Liliputów.(wym. osłaniające łuczników. dyl'. Oda do bizuna.poprawco natury! StróŜu durnej miłości. Blanki . 1872-1936. płaski. Między Blenheimem i pobliskim Hchstadten. 1-4. wykonał pierwszy w dziejach skok spadochronowy (z balonu wolnego) w 1785. zębate zwieńczenie murów obronnych z regularnie rozmieszczonymi prześwitami o wykroju prostokątnym. odurzający wywar blekotu. muchy w nosie. śrdw.) Blanchard .plecie. silnie trujący. RFN). szaleje. którzy razili stamtąd nieprzyjaciela strzałami. 1753-1809.krenelaz. w archit.(wym. podobna do pietruszki. rajter) nm. którzy w proteście przeciw orzeczeniom jury odłączyli się od stowarzyszenia Neue Knstlervereinigung.. z łac.Jean Pierre (wym.(wym. przeleciał balonem kanał La Manche. ksiąŜę Marlborough i ksiąŜę Eugeniusz Sabaudzki pobili 13 Viii 1704 Francuzów i Bawarów pod marszałkiem Tallardem w jednej z najwaŜniejszych bitew hiszp. ale o odmiennym zapachu i białych kwiatkach. Do ugrupowania naleŜeli takŜe: Paul Klee. Bawaria. por. Szalej. awangardowe ugrupowanie artystyczne działające w Monachium w 1911-14. Blefusku . Blenhelm . której opis był satyrą na Francję. Bleriot Louis . francuski pionier lotnictwa. Gabriele Munter i Aleksiej Jawlensky. Czy się blekotu objadł? . bredzi. utworzone z jego inicjatywy oraz Franza Marca i Alfreda Kubina. blerio). proszku doskonały Na upór. pospolita w Polsce. August Macke. 'Błękitny Jeździec'. dur go napadł. blęnhajm) miasteczko nad Dunajem. plancus 'równy. bal.

. bluą) nad Loarą. Tezeusza i Heraklesa. widoczna w Polsce zimą i wiosną. Gemini. gdzie uwięziono jego pana (Drrenstein w Austrii). Kastora i Polluksa. Francji. gr. zbudowali architekci włoscy w 1515-24. ur. Zamek . blądęl de nę:l) truwer pikardyjski z Xii w. śpiewając jedną z jego ulubionych pieśni pod oknami więzienia. i wiele innych. zwołano tam Stany Generalne 1576-77 i w 1588. odkrył miejsce. Bliźnięta .konstelacja zodiakalna. Skrzydło Franciszka I. zalicza się do grupy sławnych zamków renesansowych nad Loarą.).Francois Mansart. autor ok. Blondin . z którymi mieli łącznie 22 dzieci. W zamku urodził się Ludwik Xii. klatką schodową.(wym. jedno ze słynnych historycznych miast fr. 25 pieśni miłosnych. blądę) pseudonim Jeana Francois Graveleta. pokazywane w cyrku Barnuma. ośmiokątną zewn. zdolne do dalszego Ŝycia po operacyjnym rozłączeniu a. w pełni rozwinięte. i znak Zodiaku przedstawiający. Karoliny (USA). łac. zrośnięte z sobą powierzchownie. skrzydło z 1635-38 . co przyczyniło się do oswobodzenia Ryszarda.pot. Amfiona i Zetosa.(wym. później ksiąŜąt Orleant (Xiii-Xv w. wg róŜnych źródeł. Nazwa od braci Czang i Eng. poślubili angielskie siostry. Blois . Po śmierci Czanga Eng odmówił operacji rozłączenia i zmarł w 2 godziny później. Blondel De Nesle . z matki Syjamki i ojca Chińczyka w Syjamie. zrośniętych mostkami. Triptolemosa i Jazjona. jednojajowe zroślaki dojrzałe. Wg legendy faworyt i zaufany Ryszarda Lwie Serce. Didymoi. które jeździły po całym świecie jako "Dwugłowy słowik". 1824-97. dwie złączone z sobą Murzynki z Płd. poświęcił majątek zdobyty na wynalazku reflektora samochodowego na konstrukcję samolotów. z loggiami arkadowymi i potęŜną. 1811-74.(wym.pilot. kiedy zamordowany tam został ksiąŜę Henryk Gwizjusz (de Guise) z rozkazu króla Henryka Iii. w środk. RównieŜ słynne były "Bliźnięta z Orissy" w Bengalu. po kilku krótszych przelotach rekordowych 25 Vii 1909 pierwszy przeleciał kanał La Manche na aparacie cięŜszym od powietrza.. Ŝyjące w stanie zrośnięcia nieraz do późnej starości. rozbudowany w Xvi i Xvii w. Nirgala. Po występach w cyrku Barnuma osiedlili się na farmie w Płn. Był teŜ rezydencją Marii Stuart i Katarzyny Medycejskiej. wczesnorenesansowe. dalej "Millie-Christine". Apollina i Heraklesa. zrośnięte biodrami. w tekstach babilońskich przedstawia boga skwaru letniego. Karolinie.ksiąŜąt Chatillon. Bliźnięta syjamskie . rodem z Nesle (Pikardia. Francja).

a nawet chodząc z zawiązanymi oczami. pochodzące jakoby od Stańczyka (zob. urozmaicając wyczyn prowadzeniem taczek.balet (ParyŜ. koteria intelektualistów brytyjskich. o kimś.przysł.zob. Europie zach. w 1853 przez Juliusza Ferdinanda Blthnera. David Gamett. naleŜą: Stańczyk. Harold Nicolson i Victoria Sackville-West. por. J. Słowikowski u wojewody krak. M. zał. E. stanowił odgałęzienie organizacji trubadurów. Błazen starego króla . Błazen .(wym. Ŝe "nie miał równego sobie w ciętej i bezzwłocznej odpowiedzi". Grupa Bloomsbury. W śrdw. wesołek na dworach królów. Błędny. głupiec. Błędna owca . klaun. Brusquet (u Henryka Ii). Triboulet u Ludwika Xii i Franciszka I.in. Sławni byli m. naleŜeli do niej m. kto wyszedł z obiegu. wg bajek ros.(wym.). Stanisława Lubomirskiego. Bloom Molly .dawn. Błazen . przez swój 60-stronicowy "wewnętrzny monolog" bez znaków przestankowych. Jaśko u marszałka wielkiego koronnego Piotra Kmity. blu:m) w powieści (1922) Glisses Jamesa Joyce'a niewierna Ŝona-Penelopa głównego bohatera ksiąŜki. o którym Brantome mówi. Bloomsbury . W 1859 przeszedł na linie nad wodospadem Niagary i powtarzał to wielokrotnie. 1824-1910. młokos.in. ksiąŜąt i magnatów. kończący powieść. Bieńko u kanclerza Krzysztofa Szydłowieckiego. nie znajdującego łaski w oczach Zygmunta Augusta.jednego z najsłynniejszych akrobatów wszystkich czasów. Bertrand Russell. Keynes.: Gonella u ksiąŜąt d'Este w Ferrarze. komik cyrkowy. trefniś. Lytton Strachey. blu:msbery). Blthner . M. Forster.: Wirginia i Leonard Woolf. Wiadomo.lipska wytwórnia fortepianów o światowej sławie. ok. 1904-39 pracujących i spotykających się w Bloomsbury (Londyn). . Odyseusz (Ulisses). cech błaznów nadwornych grał istotną rolę w szerzeniu literatury i oświaty. smarkacz. Owca. Do najsłynniejszych z Xvi i Xvii w. pamiętna zwł. 1921) Sergiusza Prokofiewa. wywijaniem parasolem. faworyta Zygmunta Starego. Leopolda Blooma. Głowa u kardynała Bernarda Maciejowskiego. Ŝe juŜ Kazimierz Wielki miał błazna nadwornego.

Błękitny . ignis fatuus. Błędny ognik . bojąc się rozbójników na drogach. stąd określenie najzaszczytniejszego wyróŜnienia. ustanowionego w Xiv w. wyraŜenie pochodzenia hiszpańskiego (sangre azul) od przeświecających przez naskórek na głowie. nagroda zmieniała posiadacza 40 razy.. Błędny rycerz . które jakoby tylko u hiszpańskich arystokratów "czystej krwi". Saint Esprit. błąd polegający na definiowaniu jakiegoś wyraŜenia za pomocą tegoŜ wyraŜenia. Rhapsody in blue. Błędne koło . sytuacja bez wyjścia.łac. Nad pięknym modrym Dunajem. przynaleŜność do wysokiego.zob. szyi i rękach naczyń Ŝylnych. Barwa (Błękitna). (fr. Ks. Błękitna pończocha .. circulus in demonstrando. ang. George Gershwina napisana w 1924 na zamówienie ówczesnego "króla jazzu" Paula Whitemana. czyli Podwiązka najwyŜszego odznaczenia angielskiego. Cordon bleu) niegdyś w królestwie Francji najwyŜsze odznaczenie. manowce.por. . beznadziejna.krzywe dróŜki. przen. Orderu Podwiązki. Ŝe zdanie.ang. Lazurowy.Błędne drogi .-atlantyckich między Europą i Ameryką za rekordową średnią szybkość w obie strony. arystokracja. Błękitna Wstęga . cytat z niej stał się sygnałem zespołu. circulus in definiendo. Sędziów. Błękitna Wstęga Atlantyku . Błękitna grota . przez Edwarda Iii z dewizą: "Hańba temu. a którzy chadzali nimi. broniący uciśnionych. szlachetnego rodu. nieskaŜonych domieszką mauretańską czy Ŝydowską. błąd polegający na tym. Sinobrody. błękitny płomyczek samozapalnego gazu błotnego (metanu) migoczący nad bagnami i torfowiskami.arystokratyczne pochodzenie. ku czci damy swego serca. nagroda przyznawana w 1838-1952 statkom pasaŜerskim na trasach płn. 6: "Odpoczęły ścieŜki. circulus vitiosus. Niebieski.rycerz śrdw. Ichor. wędrujący w poszukiwaniu niezwykłych przygód.ang. Blue Ribbon of the Atlantic. Order of the Garter. mają zabarwienie błękitne.ang. fr. tj. szli teraz dróŜkami błędnymi". którego insygnia zawieszano na błękitnej wstędze. kto widzi w tym coś złego (nieprzystojnego)". 5. Blue Ribbon. Błękitna rapsodia . szlachta. por. jest jedną z przesłanek dowodu. w Biblii. jakie osiągnąć moŜna w jakiejś dziedzinie. Błękitna krew . order Ducha Św.zob.łac. błąd logiczny. którego się dowodzi. idem per idem. tj szli manowcami. 'Honi soit qui mal y pense'. a prędkość wynosiła od 8 do 36 węzłów.

w nie dokończonej powieści Heinrich von Ofterdingen (1802. Błękitny kwiat . Przejęty potem przez innych autorów.zob. Zniszczony w czasie powstania 1944. pol 1914) Novalisa (F. tł. m. Tadeusz Korzon. Warszawa 1915) M. przebud. wojny punickiej. Błękitny walc . 'Błyskawica'. 229 a.zob. Stefan śeromski.. Błękitny salon . jednostki obrony wybrzeŜa. wyst. nazwa od "błękitnego dachu". Zamoyscy przebudowali go jeszcze raz w 1812-15 w stylu klasycystycznym wg projektu Fr. stał się hasłem i symbolem romantyzmu niemieckiego. San Marino (Kalifornia). Lessla. Orzelskiej. W 1816 koncertował tam w salonie 6-letni Chopin.. (Der) Blaue Reiter. Niebieski. Błękitny chłopiec .w którym panie wybierają sobie tancerzy.w Polsce lud. łąka. Rambouillet. Tyltyl i Mytyl. w 1726 przez króla Augusta Ii dla córki hrabiny A. trawiasta równina. zwiastuna szczęścia. 1770) Thomasa Gainsborough.portret (ok. rozległe pastwisko. dla szybkości swoich marszów i nagłości ataków. u Stanisławskiego. błoń) otwarta przestrzeń. młodego poety Henryka. tęsknoty za nieskończenie odległym ideałem.fr. Po wojnie odbudowany. Derby. zob. Błękitny ptak . w marzeniu sennym prowadzi wróŜka na poszukiwanie Błękitnego ptaka. Heinego w Szkole romantycznej (Die romantische Schule.zob. von Hardenberg) reprezentuje związek między światem marzeń i światem realnym bohatera.zob. pol.wódz kartagiński Hamilkar.przy Ogrodzie Saskim w Warszawie. bohater 1. feeria teatralna (Moskwa 1908.in. 228 pne. Błyskawica . ..operetka (Wiedeń 1920) Ferenca Lehara. L. Mieszkali tu i pracowali: Klementyna z Tańskich Hoffmanowa.Błękitna Wstęga Toru . ojciec Hannibala. 1833). Tam na błoniu. Maeterlincka: dzieci biednego drwala. Pałac Błękitny . Huntington Gall. otrzymał przydomek Barka. L'Oiseau bleu. W bocznym skrzydle mieściła się Biblioteka Ordynacji Zamoyskich. Błękitny Jeździec . Edward Antoni Odyniec. Błonie (przest. Błękitne berety . Błękitny mazur . którym kazała właścicielka przykryć pałac. Błękitny Anioł . zm.

stąd: straszydło. Bonduca . lojalnych sprzymierzeńców Rzymian. Kronika (Kroniki Anglii. niszczyciel. Beaumonta oparta na Kronikach R. nie chcąc wpaść Ŝywa w ręce wroga. który nazywa tam bohaterkę "królową-wojownikiem". a królowę kazał wychłostać jak niewolnicę. otruła się.) Gdy na ojczyznę spojrzą oczy Lolki.tragedia (wyst. Ogród (Ogrody Boboli). 1-4 (1844). właśc. spaliła Camulodunum i Londinium (Colchester i Londyn).).ballada Williama Cowpera. Spokojnie . prokurator rzymski zagarnął królestwo. matka Ludwiki i Zofii. w czasie 2. w 1947 powrócił do kraju. Bo kiedy Zośka do ojczyzny wróci. NiechajŜe patrzą tak. Bóbr-Piotrowicka z Morzkowskich.. od 1937 w polskiej marynarce woj.w dawnych wierzeniach ludowych potworek wzrostu dziecka.zob. Poemat Alfreda Tennysona. Holinsheda.) Bobrowy strój . Karmione złotem i tęczową czczością."Błyskawica" . przed 1619) Johna Fletchera i Fr. pokonana w 62 pne.ale z ogniem i miłością. jak oczy Polki. Boadicea . (J. dzidziuś. 1807-89. ale. Do Ludwiki Bobrówny. Strój (bobrowy). przez legiony Swetoniusza Paulina. KaŜda jej gwiazdka piosenkę zanuci. Boudicca.zob. Prasutaga. Gdy po śmierci króla Icenów.polski okręt wojenny.. brał skuteczny udział w operacjach przeciw Niemcom. Boadicea . przyjaciółka Słowackiego i Krasińskiego. 1-4 (1844). z naśladownictwa mowy dziecięcej. Bobrowa Joanna . Bobo . To kaŜdy kwiatek powie wiersze Zosi. Boadicea poprowadziła Icenów i Trinobantów przeciw Rzymianom. W pamiętniku Zofii Bobrówny. biorący udział w sabatach czarownic na Łysej Górze.właśc.. Słowacki. wojny świat. Brytanii. zob.Bonduca. Boboli . Niechaj mię Zośka o wiersze nie prosi. obecnie: niemowlę. królowa celtyckiego plemienia Icenów we wsch. którego się boją małe dzieci. (J. Słowacki. zbudowany w Brytanii. .

nad Nurcem. przez koroniarzy Litwinom jako amatorom boćwiny (zupy z młodych buraków ćwikłowych a. Wojciech (Dokoła Wojtek). karność. sanskr. pomieszczenie dla marynarza obserwatora wysoko na maszcie okrętowym. por. dyscyplina szkolna. Wieniec z barszczowych uszów. Prawo boćkowskie . . znane dawn. przezwisko nadawane dawn. co utworzyłaś szkolę! (. Ŝebym świat czyścił . za co zmieniony został w bociana. Słowacki. przyszły Budda. prawo rzymskie. która aby ratować innych. z liści buraka-boćwiny). gdzie umieszczano niegdyś takŜe łuczników raŜących strzałami załogi nieprzyjacielskich statków. co wbrew boskiemu zakazowi wypuścił z worka na świat płazy i gady. jak to czynią bociany".Ŝart. kaznodzieją. bizuny boćkowskie.w buddyzmie istota kierowana współczuciem. "kosz majtkowski" (Linde). przysł. 78-79. Bocianie prawo . Beniowski 5. Albom ja bocian.. moralizatorem.zob.łac. Zob. zwł.) W rączkach. surowość. gołe. (J.kosz masztowy.boćwiniarz. które zobowiązywało dzieci do utrzymywania starych. który musi czyścić z nich świat. kańczugi. lex ciconaria. czyli nieokrzesanym nędzarzom. Monitor boćkowski . powstrzymuje się od osiągnięcia nirwany. z białorus. budhi 'oświecenie'.przen.miasteczko na Podlasiu. Litewska! Ty.. wzięte ze starej bajki o chłopie.. O boćwino! Hipokreno. Puszka (Pandory). Śmiech (Śmiejący się Budda). bizun szkolny. 73-74. bocwinnja. Bocianie gniazdo . rygor. z wyrobów rymarskich. czczony jako bóstwo przez buddystów mahajańskich. dyscyplina.Bocian. 'którego istotą jest oświecenie'. Biblioteka (Bodlejska). Bodleian . Boćwina . zob. słynęły zwł. sattwa 'esencja'. Boćki .) Bodhisattwa . "tak. będących w potrzebie rodziców.nie chcę być niepowołanym mentorem. które są zakasane.

odkryto w cytadeli archiwum złoŜone z przeszło 10000 glinianych tabliczek klinowych z tekstami hetyckimi i akadyjskimi. Boginka . bogowie germańscy. Bogazky . twórca licznych ksiąŜek będących arcydziełami luksusowej. Wg tradycji ma to być takŜe dawna Pteria. Bóg. szczegóły zob. szpetnych i mściwych a. włoski grawer. 546 pne.12 głównych bogów gr.Jowisz (Juppiter.nm.Mars Hermes . Bóstwa. Xvii w. ponętnych i kusicielskich. choć poślednimi pod względem wydawniczym i korektorskim. Wanowie.. dpn. 1888) Wagnera wg baśni C. słow.. mamuna. Azowie.wieś w Turcji środk. Boginki . dziwoŜona. Zeus (Dzeus) . mit. stolicy (pol. pod odpowiednimi hasłami. walną bitwę.Junona (Iuno) . gdzie Krezus i Cyrus Wielki stoczyli ok. Wraz z Baskerville'em w Anglii i Didotami we Francji był prekursorem "nowoczesnego". odlewnik czcionek i drukarz. rusałek).1740-1813. pierwsza opera (1833-34. W 1906-07. leśnych i polnych.Merkury (Mercurius) Posejdon . Gozziego. w pobliŜu ruin Hattusas. Iovis) Apollo (Apollon) . Bogowie .Wulkan (Vulcanus) Hera . 1200 pne. wyst.Bodoni Giambattista . w toku wykopalisk.) państwa Hetytów. i ich odpowiedniki rz. Die Feen.-ok.Neptun (Neptunus) Hefajstos (Hephaistos).Apollo Ares . kontrastującego linie cienkie i grube. nazwa demonów wodnych (wodnic. Bogowie mitologii klasycznej .bogunka. oraz uŜywającego długich szeryfów. pseudoklasycznego kroju pisma.. skandynawscy zob. w której pobity Krezus dostał się do niewoli.zob. perfekcjonistycznej typografii. oraz przeszło 250 krojów czcionek.

wg hipotezy Aleksandra Brcknera .Saturn (Satumus) Hades. zapewne pod Grunwaldem. kyrie eleison'. Twego syna. Wojciecha (czyli pod koniec X w. była pieśnią ojczystą.Westa (Vesta) Niektórzy inni bogowie: Kronos . kyrie eleison. Dziewica.autor Bogurodzicy (zob. Usłysz głosy. A na świecie zboŜny pobyt.Wenera (Venus.Dionizus. 'Boga-rodzico. Do końca Xv w.najstarsza polska pieśń religijna.). śpiewaną przez rycerstwo na polu bitwy. Pochodzenie osobliwości językowych tekstu jest tematem wielu rozbieŜnych poglądów. A dać raczy. dziewico. jąŜ nosim. i kościelną. Zyszczy nam.Diana Atena (Athena. Matko zwolena Maryja. pieśń o wszystkich świętych. 2. dpn. Athen . a 1386 (data koronacji Jagiełły). Wiłkomierzem i Warną. Mario. Po Ŝywocie rajski przebyt! Kyrie eleison. Bakchus Eros . Twego dzieła krzciciela BoŜycze. ale zapisana (w Krakowie) dopiero w 1408. carmen patrium. spuść nam.Minerwa (Minerva) Afrodyta (Aphrodite) . jegoŜ prosimy. spełnij myśli ludzkie: usłysz modlitwę. wbrew legendzie piętnastowiecznej nie ułoŜona przez (ani za czasów) św.Demeter .Amor.Cerera (Ceres) Artemida (Artemis) . gospodzina. Później pieśń powiększono o nowe strofy i materiały obce: pieśń wielkanocna. Bogurodzica . usłysz głosy. łac. Veneris) Hestia . Bogiem sławiena Maryja. o co prosimy: a na świecie dobrobyt. 1. Bakchos . Dla twego chrzciciela. poł. Xiii w. Kyrie eleison.Orkus (Orcus) Dionizos. spowiednik księŜnej Kingi od 1270. Istnieją . błogosławiona Mario! Twego syna-pana matko wybrana.). Datę powstania części pierwotnej (2 pierwsze strofy) róŜne sprzeczne teorie wyznaczają między 1. po Ŝywocie rajski przybytek. Kupido (Cupido) Boguchwał . którą zanosimy. 2. spuści nam. Bogu rodzica.: 1. pozyskaj nam.franciszkanin. Synu boŜy. Znaczy to prawdop. Pluton . napełń myśli człowiecze! Słysz modlitwę. a dać racz.

) do Morte Darthur (zob. wg przedmowy Caxtona (zob. Lermontowa.ros. Boguszyce . ze śrdw. 1838-82. jak sądzono. Aleksander Wielki i Juliusz Cezar.zob. Bohema . Stanisława Biskupa z 1558 . Bohaterowie świata . wyd. Kościół św. tytuł dzieła M. którzy. gieroj nie moiewo romana.równieŜ liczne inne próby odczytywania i wyjaśniania tego pełnego tajemnic tekstu. 1833. 2.zob. nie w moim guście. wykładów (opubl. bohemus 'Czech'. Bohater nie z mojego romansu . Czasy bohaterskie się skończyły . Bohaterowie. wyd. od nazwy kraju celtyckiego plemienia Bojów (Boiohaemum). Dawid i Juda Machabeusz.. a od Vi przez słowiańskich przodków Czechów. wyd.czyli Dziewiątka to.ros. śołnierz.jeden z bohaterów powieści Ogniem i mieczem Henryka . 1857) Aleksandra Gribojedowa.drewniany o konstrukcji zrębowej. trzej poganie. ruskim z tur. Jozue. 1840. Karol Wielki i Godfryd z Bouillon. Pieczorin. później o Cyganach. występuje jako bohater a.łac.wieś w województwie skierniewickim. nazwa Czech. Leona Gambetty. trzynawowy. cześć dla bohaterów i pierwiastek bohaterski w historii cykl pop. Bohater . król Artur. Bohun Jurko . których gł. złoŜonego z pięciu opowiadań. 5. 1892). piękna polichromia renesansowa. 1844.za pośredn.-łac. powiedzenie polityka fr. pol. Szekspira. Gieroj naszewo wriemieni. śołnierz i bohater . Bohemia . ze sztuki Mądremu biada (1820-24. les temps heroiques sont passes. tj. wyd. 1841. Trochę odmienną listę bohaterów zawiera komedia Stracone zachody miłości. bahadyr. Bohater naszych czasów . pol. J. którym Thomas Carlyle wprowadził te pojęcia do historiozofii i etyki Xix w. zajętego w I w. postać. pol. Artur). trzej śydzi i trzej chrześcijanie: Hektor. przez germańskich Markomanów.fr. z wieŜą. przybyli z Czech. Cyganeria. narrator.

opus 19 (1833) Chopina na fortepian.oznacza tu 'większy'. Iwanie T. Bojarzy . 3. 966-1025.hist. dziki i namiętny rywal Jana Skrzetuskiego do ręki Heleny Kurcewiczówny. libretto: Ida Rubinstein. Bolero . przy narastającej dynamice.chłopi wolni od pańszczyzny.Pomnąc mą sławę oręŜa straconą. (J. zabijaka i rębajło. pułkowniku winnickim. Balet w 1 akcie. Bohunie. ksiąŜę od 992. "karuzela dźwięków". pol. na kilka . Jakie mu imię dam razem z koroną: Ja w smutku rzekłem: "Ach! sława mię boli" . Xv w. na wsch. zastrzeŜone dla dynastii Piastów. krótka kamizelka męska (ludowy ubiór hiszp. 139-42. Alkierz. Słowacki. rozstrzelanym przez Polaków jako zdrajca w 1664. do której wejść moŜna tylko przez inny pokój. Gdy zapytano mej królewskiej woli. Postać wzorowana na autentycznym dowódcy kozackim. a. por.) Bolesław Chrobry a. 18-taktowy temat powraca nieustannie we wspaniałej rewii coraz to nowych instrumentów na tle jednostajnego akompaniamentu rytmicznego. magnaci. Ravela.słynny utwór na orkiestrę (1927) Maurice Ravela. w szabli ustępujący jedynie Wołodyjowskiemu. aŜ do potęŜnej kulminacji. od poł. całe imię znaczy: 'mający okryć się większą sławą'. Bojomira . Bolero C-dur . ParyŜ 1928.zob.izdebka.ludowy taniec hiszpański w tempie trójdzielnym wykonywany jeszcze w Kastylii i Andaluzji przy wtórze kastanietów. Lizystrata. kresach dawnej Rzplitej . wyst. 4. Benedykt Chmielowski w Nowych Atenach (1746) wykłada je fałszywie na 'bolem sławny'.967 a. Bolesław . Bokówka .Sienkiewicza .Bole. dedykowany tancerce Idzie Rubinstein. wzorowany na niej krótki Ŝakiecik damski. romantyczny wataŜka.pułkownik kozacki. wyŜsza szlachta. Król-Duch. muzyka M. Bolero . Bytom 1965. Imię to. w dawnych dworach uŜywana zwykle jako pokój słuŜbowy.) a. Wielki . gdzie jeden krótki. bojarzy putni. wielcy właściciele ziemscy na Rusi do czasów Piotra I. nadawane bywało takŜe synom szlachty.

ksiąŜę polski od 1058. 1. . W 1018 poślubił margrabiankę miśnieńską. Srebrne orły . . Bug. który. Po śmierci Mieszka napędził teŜ macochę.. gdy przeciw grzechowi grzech zastosował i za zdradę wydał biskupa na obięcie członków". zob. zmarł na Węgrzech (zamordowany?) w dwa lata później. aby krzywdy ojca nie pomścił. tj. być moŜe Ŝe przy udziale Władysława Hermana i biskupa krakowskiego Stanisława (zob. Wielka indywidualność. Historia Polonica. królową Odę. 1.). 1040-81. Późniejsze źródła. U. "napędził" ją. Bałtyk i Łabę. Bolesław Śmiały a. twierdzą.całą Polskę swą zacnością" (Gall Anonim w Kronice polskie). oryginał po łacinie.). przedmiot licznych. RozdroŜa 1954) Antoniego Gołubiewa.ok. Bolesław ratował się ucieczką na Węgry razem z synem Mieszkiem. którego po śmierci ojca i powrocie do kraju. pozwany przed sąd królewski. Złe dni 1950. wygnany 1079. koronowany na króla w 1076. okaleczenie . ks. "Jak zaś doszło do wypędzenia króla Bolesława z Polski.powieściowy cykl hist. długo byłoby o tym mówić.powieść (1944-45) Teodora Parnickiego. wrogowie "z obawy. Najstarszy syn Mieszka I i księŜniczki czeskiej Dobrawy. 1114) Galla Anonima. kronika (wyd. wypędził. uczynił z niej poćpiegę.które Bolesław Chrobry rzekomo kazał wbijać w dno Sali (Soławy) i Dniepru. skazany został na śmierć. "za zdradę" (tj. starszy brat Władysława Hermana i Mieszka. "jego dzielność zamieniła nierząd w monarchię" (J. Kronika polska. (Puszcza 1947. Ŝe sam będąc pomazańcem nie powinien był pomazańca za Ŝaden grzech karać cieleśnie. Rygdaga. 27 (ok. Przed r. która go przeŜyła. w wieku lat dwudziestu. Wiele mu to bowiem zaszkodziło. Niemcewicz). oŜeniony w 984 z nie znaną z imienia córką margrabiego Miśni. Odę (zob. koniec rządów króla dość niejasny.nie zaś ćwiartowanie. którą teŜ wkrótce napędził.tygodni przed śmiercią koronowany na króla Polski.. nastąpił na skutek buntu panów. śelazne słupy graniczne . Ŝe była to kara śmierci. Gall Anonim. zdolny wódz i administrator. są tylko legendą. którego talenty ujawniły się zarówno w działaniach wojennych i dyplomatycznych. wraz z synami. oryginał łac. poczynając od Kadłubka. ok. i poślubił równieŜ nie znaną z imienia Węgierkę (moŜe córkę Gejzy?). Kronika polska .łac.(ok. tyle wszakŜe moŜna powiedzieć. oŜeniony jakoby (wg Długosza) z księŜniczką ruską Wiaczesławą. sprzecznych interpretacji i temat wielu utworów lit. jak i w pracy nad wewnętrzną przebudową kraju. 1114). Bolesław Chrobry . iŜ ozłocił . trucizną zgładzili". bunt). w 1089 roku. 6-16.. tj. syn Kazimierza Odnowiciela i księŜniczki czeskiej Dobroniegi Marii. Szczodry . ks. Szło nowe 1947. "po męsku rządził królestwem i za łaską boŜą w taką wzrósł cnotę i potęgę. 1612) Wincentego Kadłubka.).Ŝe tak powiem . Oparł granice Polski o Dunaj. teŜ Szczerbiec. 990 poślubił Emnildę (zob. co posłuŜyło za pretekst do wybuchu powstania.

zegnany z tronu przez oburzonych poddanych. mszcząc się za owe upomnienia. Bolesław Śmiały . wtedy zniweczył wszystko. Tłem konfliktu była walka Polski z ówczesną "piątą kolumną" niemiecką. Hipoteza ta z czasem zwietrzała.dramat (1903) St.Ŝem był Śmiały.. przedstawia na sposób klasyczny dzieje zbrodni i pokuty króla-banity. libretto Aleksandra Bandrowskiego wg Wyspiańskiego.1150-1223. wg której "zły i grzeszny król.) Bolesław Śmiały . Wyspiańskiego. "Przez wiele dziesięcioleci utrzymywała się hipoteza Tadeusza Wojciechowskiego (.. biskup" (Maria Dąbrowska. (. którego biskup stara się nadaremnie odwieść od bezeceństw. kiedy targnął się zuchwale na męŜa boŜego i. 1838-1919.dramat hist.. po czym. świadomie lub nieświadomie.).Xi w. Wg Wojciechowskiego konflikt z biskupem. 355-56. Stanisław i Bogumił . (.nie ukończony poemat Słowackiego. cokolwiek Polska pozyskała chwały i zaszczytu za dawniejszych ksiąŜąt i królów. a gdy siepacze nie śmią. jego miłość do pięknej mieszczanki krakowskiej Krystyny i zatarg z biskupem. (1904) Tadeusza Wojciechowskiego. 2. bezboŜny świętokradca rozszarpuje Stanisława na kawałki własnoręcznie (co jest oczywistą bajką).łac. I rzekły sobie ludy . z którą borykał się Bolesław.. (1830) Józefa Korzeniowskiego.. dokonał Ŝywota na pokucie w jakimś klasztorze na Węgrzech". był konfliktem na wskroś polityczno-moralno-społecznym. a po której stronie znalazł się. bo wskazówek wyraźnych na nią nie ma.rapsod hist.dramat (1907) St. Historia Polonica (Annales seu cronicae. Ŝe Bolesław. śmiał nadto usprawiedliwiać swoją zbrodnię. zabił biskupa. niestety.) Wymowa . obaliły legendę "o rozwiązłym i gwałtownym królu Bolesławie. w rapsodzie V przedstawia wyprawy kijowskie Bolesława. jaki odczuwali w najŜywotniejszych swoich interesach politycznych. A jam był tylko człowiek nieuwaŜny. aŜ wreszcie dotyka klątwą. twierdzi. Skałka . "choć nie całkiem wyświetlony. historia Polski (1455-80) Jana Długosza.) . Wojciechowskiego. upominanym przez biskupa krakowskiego Stanisława". klątwę i zabójstwo. Król-Duch .. Opera (1909) Ludomira RóŜyckiego.. Wyspiańskiego. ujmujący konflikt Bolesława z biskupem krakowskim w myśl tez zwanych w Skicach T. wstęp do Staniasława i Bogumiła). Mnich . Szkice historyczne .. Wyspiańskiego. na co król kaŜe kapłana porwać od ołtarza.dramat (1947) Marii Dąbrowskiej.) Natomiast szerszym kontekstem tych zdarzeń moŜe słuŜyć hipoteza spisku panów przeciw władcy na tle zawodu. przedstawia Bolesława jako szalonego okrutnika. dopełniwszy na nim morderstwa. (1900) St. (Rapsod 5.

pochodzenia przedrzymskiego. rządów. Wenezueli. z . która przeszła do jawnego oporu biorąc za rzecznika biskupa krakowskiego zimą 1078-79 roku. pod władzą Bizancjum.1783-1830.wzniesiony na wyniosłej górze w 1277-93. Xii wolna komuna miejska. od pocz. Boliwii (nazwanej od jego nazwiska) i Peru. w nowo załoŜonych państwach: Nowej Granadzie (dzisiaj Kolumbii). Libertador.. Bolonia . Bolivar Simon . "znaleźć taką formę.miasto nad Nysą Szaloną w woj. Bolesław Ii Szczodry (1980).aktu koronacyjnego mogła być w niektórych kręgach dwojako a niechętnie rozumiana: jako niezwykłe wzmocnienie prestiŜu władcy i zapowiedź utrzymania niepodzielnego państwa w sukcesji tylko syna Bolesława i jako niebezpieczna prowokacja wobec Cesarstwa (.. Tak rozumiejąc sprawę wolno dopuścić myśl o wytworzeniu opozycji. hiszp. powiększyła grono bezpośrednio zagroŜonych. obecnie w ruinie: w części odbudowanej mieści się muzeum. rozbudowany i włączony w ciąg murów miejskich w 1301-53.wł.byłby to jeszcze anachronizm w tej części Europy . w Vi w. sam wreszcie ogłosił się dyktatorem. Wkrótce potem zmarł jako rozczarowany pesymista. jeleniogórskim. spod rządów hiszpańskich.. Włoszech. w której prawo chroniłoby człowieka". bohater walk o wyzwolenie Ameryki Płd. Ekwadorze. obdarzony tytułem Oswobodziciela. Pomówiony o aspiracje monarchistyczne ustąpił ze stanowiska prezydenta Wielkiej Kolumbii.) Wnosić wolno. gł." A. W 1506-1860 pod rządami papieskimi. od 190 pne. Mimo Ŝe próbował. jest postacią w gruncie rzeczy tragiczną.. Wywodził się z bogatej wenezuelskiej kreolskiej rodziny ziemiańskiej. W walce tej zwycięzcą wyszedł jednak nie Kościół . Bolków . którzy rozpoczęli nowy rozdział historii społecznej i politycznej kraju. Śmierć biskupa Stanisława..lecz moŜni.-amerykańskich pozostało daremne. miasto Emilii i Romanii w środk. (. mimo wszelkich trudności i klęsk. wykraczająca mimo wyroku poza normę obyczaju prawnego. za młodu w podróŜach europejskich przejął się ideami wolnościowymi. Gieysztor.). otoczony juŜ za Ŝycia legendą jako symbol niezawisłości Ameryki Łacińskiej. a po powrocie do kraju udało mu się. Bologna. złamać panowanie hiszp. gdy gwałtowne represje za samowolne tłumienie rozruchów i opuszczenie wojska na Rusi spadły na część moŜnych i rycerzy. jako przeciwnik centralistycznej władzy hiszp.).. Jej zwycięstwo po stronie gwelfów pod Fossaltą nad cesarzem Fryderykiem Ii w 1249 znaczyio początek kilku wieków rozwoju. przebudowany w stylu Renesansu w 1540. Ŝe król ustąpił po kilku lub nawet kilkunastomiesięcznym zmaganiu się z przeciwnościami (. Jego dąŜenie do federacji wszystkich państw płd. Zamek gotycki Bolka I Świdnickiego .. kolonia rzymska (Bononia).

słynny na świecie zwł. Franciszka Ii. powstał w 1119 jako szkoła prawa rzymskiego.bonończyk. i Izabelli Aragońskiej. kiedy uczyli tam Malpighi i Galvani. która czyniła z niej potwora i trucicielkę. Wpłynęła na powstanie a. chłop pańszczyźniany. Bona . niechętna Barbarze Radziwiłłównie. w okresie upadku i zacofania Akademii Krakowskiej). w której nauczali Accursius i Irnerius. Król Bomba . zob. Wydziały medyczny i teologiczny oraz kursy sztuk wyzwolonych otworzono w Xiii i Xiv w.w . Bolszoj Tieatr . rozwój róŜnych dziedzin Ŝycia gospodarczego. gdy miała jeszcze wpływ na politykę zagraniczną Polski. Bombką. córka Gian Galeazzo Sforzy. od 1518 druga Ŝona Zygmunta Starego i królowa polska. zdolna. i wyjazdy młodzieŜy polskiej na uczelnie wł. jeniec tatarski. a dobre imię uczelni Irwa do dziś. zob.wł. wywołując jedną z największych wojen chłopskich w Rosji. przydomek Ferdynanda Ii. odsunięta przez syna od rządów.Bona Sforza d'Aragona. Akademia (Carraccich). opiekunka uczonych i pisarzy.. zdolny przywódca i organizator. zdołał przyciągnąć do powstania prócz chłopów takŜe biedotę miejską. jak powiadano). despotyczna. Maltański (Maltańczyk). Tradycję tę kontynuował teŜ wiek Xvii i Xviii. Kobieta o wybitnych . gdzie ją niebawem otruto na polecenie Habsburgów. co w połączeniu z nepotyzmem i chciwością wywołało Ŝywą niechęć. w Moskwie. krzewicielka kultury włoskiej w Polsce (napływ humanistów wł. za zbombardowanie Palerma w 1860 nazwano Królem Bombą Ii a. wyjechała do Bari (wywoŜąc ogromne skarby. zwł. 1494-1557. zbudowany w 1825 dla respołu operowego teatrów cesarskich (pierw. Odebrała wszechstronne wykształcenie humanistyczne we Włoszech.najstarszy w Europie. zał.przywódca powstama chłopskiego w Rosji w 1606-07.ros. warzywnictwa i ogrodownictwa. postępowa. Uniwersytet i miasto były jednym z prawdziwie wielkich centrów naukowych Europy. 1776). ze znakomitego baletu. króla Obojga Sycylii 1830-59. Jego syna i następcę tronu. nadany mu po okrutnym zbombardowaniu w 1848 zrewoltowanej Mesyny.przerwą w okresie napoleońskim. Urusowa i Medoksa. przejęta polskimi sprawami. Po śmierci Zygmunta Starego. wpływała na politykę króla i dąŜyła do wzmocnienia władzy królewskiej. Bombalino. oślepiony i stracony w 1608. Bołotnikow Iwan . Po klęsce powstania ujęty. Re Bomba. drobną szlachtę i Kozaków. a wreszcie i opozycję magnaterii i szlachty. Bolończyk . 'Teatr Wielki'. wł. księcia Mediolanu. galernik turecki. którym się naraziła. Uniwersytet boloński . światła. Czynna.

Wojna kokosza. król Hiszpanii w 1808-13. Zygmunt (I Stary. Pan kaniowski i bondarówna. rzemieślnik wyrabiający przedmioty drewniane: beczki. 'dobra bogini'. Skarb trwoniła na głowę . Bondar . wozy. silnej woli i rozumie politycznym. osiadła na Korsyce od Xvi w. a mianowicie: Józef.cechach psychicznych. (W. grabie. Bar. Madame: Mere). bednarz.. Szajne Katarynko.Wszetecznica nie po troszka..Wiele zamków posiadła I hulała z gaszkami. Paulina. Hieronim.zob. Lucjan. Bonaparte . Carlo Maria. Królowa Bona umarła .reg. 1777-1820..) Bona Dea . 1784-1860. to nic nowego. z ukr. 1768-1844.. w Ajaccio (1746-85). wielka księŜna Toskanii w 1809. gdy został cesarzem. zarobiła sobie u współczesnych i u potomności na więcej. płodności. uŜywany zamiast niewymawialnego imienia prawdziwego. 1782-1839. pretora w Rzymie męŜczyznom był wstęp wzbroniony. ojciec Napoleona Iii. poślubił Marię Letycję Ramolino (1750-1836. Pol. 27-letni korsykański generał wojsk rewolucyjnych Napoleon Buonaparte został mianowany dowódcą armii francuskiej we Włoszech w marcu 1796. król Westfalii 1807-13. od tego czasu aŜ do 1804. wsch. król Holandii w 1806-10. Neapol (Sumy). Rodzina Bonaparte . zob.dobrem i złem . balie. Cezar (śona Cezara). Obrazek. 1780-1825. następnie księcia Camillo Borghese. Ii August). podpisywał się Bonaparte. mit. zob. 1778-1846. Leclerca. zdrowia i opiekunki kobiet. ujemnych niŜ przychylnych opinii. jest zapewne bliŜsza prawdy. . Eliza. czerpaki. ur. Ŝona Murata. Bondarówna .).. Ludwik. Karolina. królowa Neapolu w 1808.. przydomek bogini urodzaju. Napoleon (zob. 1775-1840. Ojciec Napoleona I.) Własną zatruła synowę. por.pochodzenia włoskiego.przysłowie oznaczające: juŜ wróble o tym świergoczą. Zygmuntowa Ŝona . Z ich dzieci tylko ośmioro osiągnęło wiek dojrzały. Z piekła rodem stara Włoszka! (. król Neapolu w 1806. przedstawiająca ją jako osobę hojną dla ubogich i dobrego gospodarza swoich dóbr. na grudniową uroczystość ku jej czci w domu konsula a.francuska forma włoskiego nazwiska Buonaparte. Naiwna tradycja ludowa. stągwie. słynna piękność. A to idzie stara Bona. Potem Polskę okradła I uciekła z skarbami. rz. Ŝona gen.. warząchwie itd. łyŜki.łac.

bonnet. 680-754. łac. zał. Winfrid a. 418-422. F. G. W Polsce od 1609. Zakon szpitalny. opiekujący się chorymi. Św. (A. Najfortunniejszym z ludzi obok Sulli (. umysłowo. Anglosas (właśc. apostoł Niemiec. nazywani dawniej. opasane wstęgą. Saksonii. w 1540 w Grenadzie (Hiszpania) przez św. boni fratres. Wynfrith). męczennik.(wym. imię kilku papieŜy. 1734-1820.) Boone Daniel . Byron. Bonifatius. jako idealnego bohaterą pogranicza upowszechniła ksiąŜka Johna Filsona "Odkrycie. Jego legendarną sławę w folklorze amer. Bonifacego . Słynny jest jego przepis na szczęście: "Dobra strzelba.) . 61. Bonifacius. Z dala od świata spółczesnych zapasów.Bonet .nakrycie głowy pochodzenia wschodniego. od ok.i niefrasobliwy.dodatkowy kielich wina. dobra Ŝona. Wg legendy papieŜ Bonifacy. wybrany przez męty rzymskie w 896 na 15 dni. bu:n). damskie nakrycie głowy z miękkiej tkaniny. modne w końcu Xviii w. wytrzymałości i rozwagi. zapewne Vi. z fr. który odegrał znaczną rolę w zasiedlaniu Kentucky i Missouri. noszony w epoce Odrodzenia.zakon reguły braci miłosiernych. zwł.rodzaj czapki bez ronda i daszka. pionier pogranicza amerykańskiego.. kentucki myśliwy. Zemsta. Kielich św. od spiczastych kapturów. Hesji. (G. ustanowić miał odpust dla pijących jego zdrowie. F. zamordowany przez Fryzów. ok.) Był generał Boone. śył w mateczniku pradziewiczych lasów. UŜywał tylko na niedźwiedzie kuli. dobry koń. NiechŜe o tym juŜ nie słyszę. Bonifacy. rodzaj beretu z doszytym z boków i z tyłu pasem tkaniny. usprawiedliwienie jeszcze jednego kieliszka. Bonifratrzy . czubkami. tł.. 'wyznający dobro: dobroczyńca'. zasiedlenie i obecny stan kraju Kentucky". Bonifacy . Jedynym św." J. 5. Na wilki. dosł. Porębowicz. Bonifacym papieŜem był Bonifacy I. 716 misjonarz w Turyngii.. Imię jego stało się synonimem pionierskiego ducha. 150-51. Cooper przedstawia w swoim Natty Bumppo (w serii Opowieści Skórzanej Pończochy) wyidealizowany obraz tego juŜ wówczas (1823-41) legendarnego bohatera.z łac. Bo do czubków odwieźć kaŜę. Don Juan. 1784. Jana BoŜego. Fredro. rysie . 4.. noszone w antycznej Grecji i w Europie średniowiecznej . 8.

. wartości trzeciej części grosza.(rzymski Akwilon) mit. kilku kardynałów i wielu wybitnych obywateli. od 1902 państwowe muzeum i słynna galeria obrazów i rzeźb przeniesiona tu z pałacu Borghese w Rzymie w 1891. Borealny . od 1455 jako papieŜ Kalikst Iii połoŜył podwaliny potęgi i wpływu rodu we Włoszech. Mniemanie.in. przybyły z Hiszpanii na pocz. letni pałac zbudowany 1605-13 dla kardynała Scipione Borghese przez Giovanniego Vasanzio z Utrechtu. szczególnie czczony w Attyce jako "szwagier" Ateńczyków (porwał bowiem bawiącą się na brzegu Ilissu królewnę ateńską Orejtyję.najpiękniejszy park Rzymu. borealis. której nie szczędzili swoim nieprzyjaciołom. Boratynki . Villa Borghese . córkę Erechteusza. Kalais i Zetos). północny. chciwości i rozpusty. Jachin i Booz. kiedy głównymi jego przeciwnikami były rzymskie rody szlacheckie Colonnów i Orsinich.. pochodzący od patrycjuszy sieneńskich Xiii w. Pawła V (Camillo Borghese. zamieszkały w zimnej Tracji. głównie za sprawą narosłych wokół niego legend. Borghese . Borgia . szelągi o kursie przymusowym. Xv w. skrzydlaty starzec..zob. Wiatry. zob. Ŝe Borgiowie posiedli tajemnicę śmiertelnej trucizny. zob. i miał z nią synów.pierwsze w Polsce szeroko rozpowszechnione polskie monety miedziane. gr. z Xvi-Xvii w. choć niebezpieczny dla Ŝeglugi.-wsch. w górskiej jaskini.. których dzierŜawca mennicy koronnej Tytus Boratini wybił w 1659-66 na przeszło 20 milionów złotych. Rut. do Tracji. Nabrał duŜego znaczenia w okresie Renesansu.potęŜny kompleks pałacowy w pobliŜu Tybru. Boreasz . bóg wiatru płn.(wym. ostry a zdrowy. Stał się odtąd symbolem nieokiełznanej Ŝądzy władzy. nie znalazło potwierdzenia u historyków.łac. w końcu Xviii w: otrzymał tytuł ksiąŜęcy. mieszczący m. bordŜa) ród włoski. 1552-1621). Wydał papieŜa. brodaty. wiatr północny. później płn. zwłaszcza zaś za szkody wyrządzone flocie najeźdźców perskich w 492 i 480 pne. .. Alfonso Borgia .ród rzymski. jedna z najmonumentalniejszych rezydencji arystokratycznych Rzymu. Palazzo Borghese .1378-1458. choć sejm w 1659 wyrazii zgodę tylko na 2 mln.Booz .

Lucrece Borgia . lukrecja). córka papieŜa Aleksandra Vi.opera (1834) Gaetano Donizettiego. po której Rosjanie zmuszeni byli do odstąpienia.. bratanek Kaliksta Iii i ojciec Cesarego i Lukrecji. jedna z najsłynniejszych i najbardziej osławionych kobiet w historii. Trzykrotnie przez ojca i brata wydawana za mąŜ dla racji stanu. choć przy pomocy przekupstwa. . Jest on w znacznej mierze wzorem czy bohaterem Księcia (zob. trzecim był Alfonso I d'Este. 1480-1519. polityk wł. Gal. dewiza Cesarego Borgii. Nowsza historiografia nie daje wiary większości tych oskarŜeń. w kształcie piramidy. pod dowództwem Kutuzowa. gdzie 7 Ix 1812 rozegrała się nie rozstrzygnięta. albo nikim'. Borobudur . gdzie gromadziła uczonych.(wym. Zwana teŜ bitwą pod MoŜajskiem. czyniąc z Ferrary ośrodek kultury i sztuki. Lucrezia stała się celem niezliczonych plotek. dla wielu wcielenie indywidualizmu renesansowego w znaczeniu ujemnym.dramat prozą (1833) Victora Hugo. Hugo. Romani wg V. a hymnów pochwalnych na jej cześć pisanych przez Ariosta czy Bemba nie uwaŜa za same tylko pochlebstwa. Rzym. apart. rozpustnica Ŝyjąca w kazirodczych stosunkach z ojcem i bratem. bezwzględny.. ksiąŜę Ferrary. aut nihil . Bergamo. za sprawą marszałka Neya. skutkiem których przeszła do historii jako trucicielka.) Makiawela. Lucrezia Borgia . siostra Cesarego. Carrara.wieś w Ros. czezare). zręczny i chytry. Tycjan. Borghese. Aut Caesar. Borgiów. wielka piękność. pomówień i oskarŜeń. Watykan. Borodino .jeden z największych obiektów kultowych buddyzmu: świątynia w środkowej Jawie zbudowana w Viii-Ix w. bez skrupułów popierał interesy swego rodu. pierwsze małŜeństwo anulowano.. bataille de la Moskova 'nad rzeką Moskwą'. gł. drugi mąŜ został zamordowany. fr. Lucrezia Borgia . takich jak Ariosto.1431-1503. Cesare Borgia . Mimo jej przykładnego prowadzenia się na jego dworze. od 1492 papieŜ Aleksander Vi.(wym. Gal. mordów. Pinturicchio. 'albo być Cezarem. byt jednak zapewne jednym z pierwszych polityków dąŜących do zjednoczenia drobnych państewek wł. ale niezmiernie krwawa dla obu stron bitwa między Wielką Armią Napoleona i wojskami ros. ambitny. FSRR na płd. od Moskwy. libretto F. 1476-1507.-zach.łac. matka nieprawych dzieci. tarasowej ozdobionej licznymi rzeźbami i płaskorzeźbami. artystów i pisarzy. przemocy i zdrady. Aldo Manuzio.Rodrigo Borgia . Rzym. Bembo. Bronzino. Portrety Borgiów: Giorgione (przypisywany).

Car Borys trzeci . przy karabeli. rokickim. wyst. pozostawiając na murze trwały ślad łapy.w legendach i podaniach ludowych strach błotny i leśny.. Czarnym.1551-1605. Bohater literackiej.(gr. por. car rosyjski od 1598. rokitą. wyst. Marmara z M. Dramat muzyczny (1869. pol. rządzący faktycznie państwem od 1584. łącząca M. przez Rimskiego-Korsakowa 1899-1908. Borys Godunow . Posądzany o zamordowanie w 1591 dziesięcioletniego carewicza Dymitra (zob. borowikiem. wierzbickim. strzegącym skarbów zamku łęczyckiego. .wiedeńska wytwórnia fortepianów cieszących się światową sławą.Boruta . Opera-balet (Warszawa 1930). Zaczarowane koło . który hulał. wyd. we fragmentach.). Borys Godunow . Tołstoja. Boruta . 1831. wersja oprac. złośliwy i psotny. Oxford. w kontuszu.dramat (1899) Lucjana Rydla. zwierz. gdzie straszył. nad jedną z jej zatok. Złotym Rogiem.powieść (1903) Kazimierza Glińskiego. etymologię lud. łozińskim. przez gr. tragedia hist. Wł. wyst. Bosfor .jedna z klechd (1837) K.dramat (1825. 2. noszącym się po polsku. wersja Petersburg 1874. który tę literacką postać spopularyzował. Lwów 1912) Modesta Musorgskiego. Xix-wiecznej legendy o najbardziej polskim z diabłów. rąbał się ze szlachtą. tłumaczona jako Krowi Bród na cześć Io (zob. pojawiający się jako ptak a. wymyślona przez autora. Petersburg 1870. postać diabła kontuszowego prawdop. nazwa tracka. pol. za Ŝycia cara Fiodora Iwanowicza. diabeł borowy. Bosporos) cieśnina między Półwyspem Bałkańskim i Azją Mniejszą. muzyka: Witold Maliszewski. Bssendorfer . w zaleŜności od miejsc. straszył ludzi i wciągał w trzęsawiska: Boruta . libretto kompozytora wg Puszkina.). który nadaremnie próbował zwalić wieŜę w Łęczycy. Siedlce 1884) Aleksandra Puszkina. załoŜona w 1828. leŜy Stambuł (Konstantynopol).człon (1870) trylogii dramatycznej Aleksieja K. swego szwagra. libretto: Or-Ot. Wójcickiego. zwany teŜ błotnikiem.

. Bitwa ta zakończyła wojnę Białej i Czerwonej RóŜy (a. 1534-97. zatopienie transportu 342 skrzyń herbaty w porcie bostońskim 16 Xii 1773 przez patriotów przebranych za Indian. 5.Dantego zob.zob. 'butelka'. il divino Boemo. Boska Flasza . aby zaprowadzić porządek i dopilnować egzekwowania ceł importowych. ustawicznie dręczone przez bandy. USA. Masakra bostońska . bosuof fi:ld) miasteczko w hrabstwie Leicester w Anglii.) został zabity. wreszcie 5 Iii 1770 oddało salwę do tłumu. od 1763 przebywającemu we Włoszech. dosł. Boska Sara . Rabelais'go. przydomek nadany przez Włochów kompozytorowi czeskiemu Josefowi Myslivećkowi (1737-81. Le divin poeme.incydent powstały z niechęci do wojsk brytyjskich wysłanych do Bostonu. Boski poemat . l'Oracle de la Dive Bouteille). którzy zaprotestowali w ten sposób przeciw cłom nałoŜonym przez parlament brytyjski na import herbaty.wyrocznia (fr. zob..stolica stanu Massachusetts. a korona przypadła zwycięzcy. Boston Tea Party.Boski. Pogrzeb ich stał się wielką demonstracją patriotyczną. 34-48. Komedia. Bernhardt Sara. opera seria. Trink! Boska Komedia . hrabiemu Richmond.(wym. 'bostońska herbatka (tj. Jej kapłanką jest Bakbuk. dokąd wyprawili się Pantagruel. gł. zabijając 5 osób. Wojsko..wł. Bostoński "bunt herbaciany" . który panował jako Henryk Vii. nm. trzecia symfonia C-dur (1904) Aleksandra Skriabina. Panurg i brat Jan w powieści Gargantua i Pantagruel. załoŜycielowi dynastii Tudorów. a odpowiedź wyroczni na pytanie brzmiała "Pij!".przydomek poety hiszp.fr. hebr. Boski Czech . Ŝar. w której król Ryszard Iii (zob.ang. przyjęcie)'. w Neapolu) za opery w konwencjonalnym stylu wł. które odniosły tam wielki sukces. Boski . miejsce bitwy (1485). Wojna. Dwóch RóŜ). Fernando de Herrera. której świątynia znajduje się na wyspie kraju Latarników. Bosworth Field . Boston .

(wym. Praktyka. W 1788 Bligh odkrył na płd. Franciszka z AsyŜu. 4: "Nie noście trzosa ani torby podróŜnej.-Michel.jak np. Boule de Suif . Bulwaru Św. na znak pokory. który opłynął kulę ziemską. pol. Baryłka (Baryłeczka).Bosy. wreszcie filozofem salonów zgodnie z panującą modą. 'szczodrość'. statek angielski pod dowództwem Williama Bligh. karmelici (istnieją teŜ karmelici trzewiczkowi). jeden z przywódców walki z Turcją o niepodległość Grecji w 1821-29. W czasie postoju na Tahiti przyrodnicy zajmowali. odkryło ono czytelnikom europejskim Polinezję. opiera się na Biblii. Botsaris Markos .1766-69 sprawozdanie (1771-72. poległ pod Karcenicą w czasie ataku na przewaŜające siły albańskie. nieodrodny syn wieku Oświecenia. był naprzód adwokatem. które cieszyło się wielkim powodzeniem. bugęwil).zob. którzy zgodnie z przepisami swojej reguły chodzą boso a. matematykiem. następnie bezskutecznie poszukiwana i odkryta po raz wtóry w 1768 przez Bougainville'a. bulmisz) studencki skrót od Boulevard St. ani butów. potem zapomniana..(wym. "Bounty" . Boul' Mich' (wym. od Nowej Zelandii grupę wysp. augustianie. w sandałach. się . kapucyni. kameduli. 1962) Bougainville'a. przecinającego dzielnicę uniwersytecką ParyŜa. Ew. wg Łuk. 1729-1811. wyd.. przyjęta podobno od czasów św. grecki bohater narodowy. którym nadał nazwę swego statku. de Bougainville Louis Antoine . 10. który przedsięwziął wyprawę na O. była to równieŜ powaŜna wyprawa naukowa dzięki udziałowi w niej przyrodników. nim został Ŝeglarzem i pierwszym Francuzem. PodróŜ dookoła świata . discalceati. obrońcą Quebecu pod rozkazami Montcalma w czasie wojny siedmioletniej w Kanadzie. Bougainville największa wyspa Archipelagu Salomona odkryta po raz pierwszy w 1576. francuski hrabia. Bosi zakonnicy . baunti) ang. Spokojny dla przewiezienia na Antyle upraw drzewa chlebowego i innych roślin Pacyfiku. w czasie klęski elementarnej. Michała. zdobył szturmem Lepanto. oficerem. odznaczył się dowodząc obroną Missolungii.1788-1823. W 1766 stanął na czele wyprawy na okrętach "La Boudeuse" i "L'Etoile" w celu zdobycia nowych kolonii.łac." StaroŜytni śydzi i Rzymianie mieli zwyczaj chodzenia boso w okresie Ŝałoby a. sekretarzem ambasady. Dotarł przez Cieśninę Magellana do Tahiti i przez Wyspy Salomona i Jawę wrócił do Saint-Malo.

np. lit. coś polskę . marząca o Ŝyciu w luksusie i o bajronicznych kochankach. Katedra St. po wyjściu za mąŜ za wiejskiego lekarza Bovary'ego. były teŜ inne wersje filmowe. gdzie potajemnie czytywała sentymentalne romanse. w pierwotnej wersji. z Lilą Lee w 1932. Emma truje się arszenikiem. zbudowana w 1190-1260 z nawą główną i podwójnymi nawami bocznymi. przyrodnik. prezbiterium otoczone kaplicami promienistymi. buntownicy po licznych przygodach osiedlili się wraz z 18 Tahitankami na wyspie Pitcairn. nudząc się w ciasnym i prozaicznym świecie prowincji. Madame Bovary . zob. Po kilku latach wrócił do Chin. symbol ucieczki od rzeczywistości w sferę iluzji (bovaryzm). wraz z kilku jego zwolennikami. Popadłszy w długi. szantaŜowana przez lichwiarza. Pani Bovary. pol. burŜ) miasto w środk. zbuntowana załoga spuściła go.(wym. Sporządził równieŜ mapę Chin. której nie otrzymał. bogato rzeźbione. BoŜe. dwuwieŜowa fasada zach. wyd. bierze sobie kochanka.polska pieśń patriotyczna. od archipelagu Tuamotu. Bovary Emma . witraŜe z Xiii-Xvi w. 1270-80. jednak bez empor i zmiennych podpór.tytułowa bohaterka powieści Madame Bovary (1857. Etienne jedna z najpiękniejszych budowli gotyckich we Francji. Po wyruszeniu znów na pełne morze. gdzie zmarł. burząca się przeciw nieludzkiej dyscyplinie nałoŜonej przez Bligha. pióra . wychowana w klasztorze. który ją porzuca. wg powieści Flauberta. 1878) Gustave Flauberta. w otwartej łodzi na wodę. na środkowym . Panna Rouault.. a załoga.roślinami. Bourges .film (1934) Jeana Renoira z Valentine Tessier w roli gł. jezuita polski. psychol. Pozostawił liczne prace. Francji. 2 romańskie portale boczne i 5 gotyckich w fasadzie zach. zdobył zaufanie dworu cesarskiego. zabawiała się z Tahitankami. w układzie pionowym podobna do paryskiej Notre-Dame. gdy Bligh jeszcze wzmógł szykany. w których opisał świat roślinny i zwierzęcy Chin oraz stan nauk tego kraju.1614-59. tak róŜnym od świata jej marzeń. z Xiv-Xvi w. z Jennifer Jones w 1949. z Polą Negri w 1937. Bligh zdrowo i cało przepłynął w ciągu miesiąca z Tahiti na Timor wśród największych niebezpieczeństw. na płd. W czasie najazdu mandŜurskiego wysłano go w 1651 do papieŜa z wezwaniem o pomoc przeciw najeźdźcom. Południowym u wybrzeŜy Chin..-wsch. Następnemu wydaje się zbyt romantyczna.Sąd Ostateczny z ok.. od 1645 był misjonarzem na chińskiej wyspie Hajnan na M. Boym Michał Piotr . Wyspa (poemat).

obchodzone 6 stycznia.biedronka siedmiokropkowa. Panie!" Przed 1830 pieśń została znacznie zmieniona. z dodanymi zwrotkami Antoniego Goreckiego.jadło i napoje. Wigilia. Rok po roku mamie leci. ze słynnym Largo Pastorale. Ale juŜ śpiewnik wydany nielegalnie przez warszawską młodzieŜ studencką przed 1821 zastąpił wers "Naszego króla zachowaj nam. na pamiątkę narodzenia Chrystusa. Choinka. Kolędy. dołączonym ad libitum na BoŜe Narodzenie.początek bardzo pop. w okresie zimowego przesilenia słońca.oratorium (1734) Jana Sebastiana Bacha. Kutia.choinka ozdobnie przybrana na BoŜe Narodzenie. krzew bylica boŜe drzewko. Ŝebrzą lepszej doli. Państwo. zob.Gody. uŜywana do przypraw. Le Secret. granej w Warszawie ok. Dary boŜe .kapliczka wiejska z wizerunkiem ukrzyŜowanego. . BoŜe Narodzenie . BoŜe drzewko . Jean Pierre Soliego. pieśni Modlitwa (1838) Marcelego Skałkowskiego: BoŜe Ojcze! Twoje dzieci Płaczą. 1755-1812. opus 12. zjawisko poczytywane za interwencję sił nadprzyrodzonych. Palec boŜy . fr. My w niewoli my w niewoli! 1-4. biczowanego a. Szopka. BoŜe Ojcze! Twoje dzieci.zły a. Panie!" wersem "Naszą ojczyznę racz nam wrócić.Concerto grosso g-moll.. potem 25 grudnia. BoŜe Narodzenie . . fatto per il notte di Natale. BoŜa krówka . nr 6 Arcangela Corellego. rodzaj adresu hołdowniczego do cara Aleksandra I (Hymn na rocznicę ogłoszenia Królestwa Polskieqo) na melodię skomponowaną przez Jana Nepomucena Kaszewskiego. O państwie boŜym . BoŜa męka . dobry omen..Alojzego Felińskiego (1816). Jasła (Jasełka). BoŜy. 1806. od którego cały Koncert otrzymał nazwę: Weihnachtsoratorium . święto chrześc. Gwiazda (Gwiazdka). wł. śpiewana juŜ na melodię pieśni maryjnej Serdeczna Matko.zob. zdjętego z krzyŜa Chrystusa. Opłatek. do Iv w. wziętą z opery komicznej Sekret.

Bogowie odchodzą .łac. W sztuce wczesnochrześc. UŜywana początkowo na znak pokory.czuć powołanie.fr. Podobnie na mozaikach z Xii w. doli'. Fra Bartolommeo. w chrześcijaństwie istniejący jako jeden w swej naturze. "Starowiecznego" z biblijnego widzenia Daniela: "Szata jego biała jak śnieg.zob. Dopiero ok. stworzyciel nieba i ziemi. woła głos z nieba w zakończeniu ksiąŜki Męczennicy (Les Martyrs. Bellini. 15. Wola boŜa . Strój (bobrowy). u-bogi. Marka w Wenecji czy w Xiii-wiecznych rzeźbach katedry w Chartres. por. dola' (por. List do Korynt. oraz powstrzymuje rękę Abrahama mającego dokonać ofiary Izaaka. atakującego politykę Komitetu Ocalenia Publicznego. 10. Takim przedstawiali Boga-Ojca Giotto.śrdw. 1809) F. wszechmocny. bog-aty. eritis sicut dii. wieczny i niepojęty. 'bogactwo. Dei gratia. les dieux ont soif. za to zdanie wydawcę stracono na gilotynie. ale w Trzech Osobach: Ojca. r. słowa węŜa do Ewy.w wyraŜeniu: czuć wolę boŜą . Adonai itd. (1912) Anatola France'a z czasów Rewolucji Fr. Treuga Dei.Ewangelia. R.9). Chateaubrianda. zakaz starć zbrojnych od środy wieczór do poniedziałku rano. Z boŜej łaski .-kat. Ŝart.-łac. łącznie przez 230 dni w roku. z-boŜe).. Maria Maggiore w Rzymie młody Bóg przygląda się z chmur wielu scenom Starego Testamentu. w S. 1. dawna formuła w tytułach dostojników kościelnych i monarchów. 3.. Michał Anioł i inni. Wulgata. Bogowie łakną krwi . Tytuł powieści hist.fr. . na watykańskim sarkofagu z Iv w. w bazylice św. Bóg w mozaizmie . siwobrodego starca. wzięta z Wulgaty. les dieux s'en vont. ostatnie zdanie w ostatnim numerze pisma "Le Vieux Cordelier" wydawanego przez Kamila Desmoulins. zwany zastępczo Elohim. szczęście. 1040 przez kościół rz. Bóg-Ojciec przedstawiany jest jako człowiek młody. Ghiberti. w Monreale (Sycylia) i z Xiii w. ustanowiony ok. Pierw. 1300 pojawił się tak dobrze później znany wizerunek Boga jako potęŜnego. 10.Pokój boŜy . młodzieńczy Bóg wypędza Adama i Ewę z Raju. 1760-94. Np. a włosy głowy jego jak wełna czysta" (7. odczuwać popęd seksualny. Będziecie jako bogowie . Syna i Ducha Św. Na mozaikach z V w.biblijny Jahwe. później teŜ w adwencie i w poście (czasów pokoju). Gen:. stąd 'udzielający bogactwa. 3. Słowo boŜe .łac. szczęścia. 5. Bóbr .

2. panu czynsz. okoliczności. Publiusza P. motto. a diabłu ogarek . teŜ Diabeł (SłuŜ Bogu. zawołanie króla ang. stare przysł. 1198. z Tebaidy. chłopu rola. Wergiliusza. a księdzu meszne . Bóg tańca . Bogowie postanowili inaczej .. eli. por. Deo Optimo Maximo. skarga Chrystusa na krzyŜu. NajwyŜszemu'. a diabła nie gniewaj). 46. Bóg i moje prawo . Dominus vobiscum . formuła pojmowana.. Booz tymi słowami pozdrawia Ŝeńców. epopei poety rz. nieoczekiwany wybawiciel.łac. wieczność czeka . Stacjusza (ok. Ew. Bogu wola. 428. cytat z Psalmów 22. zbyt łatwe. 45-96). w tej formie uŜywane.łac. Bóg się rodzi. BoŜe. przybyły z góry.. polskie stosowane do opurtunistów. wywodzące się ze średniowiecza. Deus ex machina . . Bogu świeczka. czemuś mnie opuścił? . O. 4. dewiza heraldyczna królów ang. wg Marka. Bóg tak chce . dis alter visum.łac. M. formuła pozdrowienia wzięta z Wulgaty. nie uzasadnione rozwiązanie splątanej intrygi w sztuce teatr. zwł.(tj. 34.była jako śpiew (wi)wilgi zwanej boguwolą. 2. eli.. Rut. 2. w Xvii w. powieści przez nagłe. tj.przydomek uwielbianego przez publiczność tancerza i baletmistrza Opery Paryskiej Apolline Baldassare Vestrisa. Ein' Feste . Ryszarda Lwie Serce w bitwie z Francuzami pod Gisors. Bóg widzi. 661.łac. moc truchleje . ugodowców. 27. 3. niespodziane wprowadzenie nowej osoby a. opłata za odprawianie mszy) przysł.b. śmierć goni.hebr. Ks.fr. napisy na świątyniach rz. primus in orbe deos fecit timor.gdy w Rzymie parę chrześcijańską rzucono na pastwę tygrysom na arenie cyrku. D.Inicjały łac. lamma sabachthani? w Biblii. hasło pierwszej krucjaty 1096-99. ze słynnej rodziny tancerzy i choreografów.fr. staropolskie z czasów przedpańszczyźnianych. wg Mat. z nieba. z Eneidy.. Dieu le veut. później takŜe na kościołach i nagrobkach chrześc.początek popularnej pieśni modlitewnej O Narodzeniu Pańskim Franciszka Karpińskiego. a. sztuczne a. 'Bogu Najlepszemu. epigra w panegirykach i napisach nagrobnych. 'Pan z wami'. 1729-1808. wyraz "rola" znaczył tu 'niewolę'. 15. BoŜe. Dieu et mon droit.przysł. 'bóg z maszyny (teatralnej)'. jako "emblemat" (hasło. Bogów na świecie stworzył naprzód strach! . czas ucieka.

12. Bacchides. I. Arystoteles w O częściach zwierząt. Wolter (1769) wg 93. 'niech Bóg skarze Anglię'. temu wpierw rozum odbiera . Wulgata. Wergiliusz. 5. aby zjednać sobie tego boga.. si Dieu n'existait pas.fr. quos deus (Iuppiter) perdere vult. Dla Rzymian kaŜda wioska. natura quae deus est. spalono go na stosie. il faudrait l'inventer.łac. Kogo bóg (a. Gott mit uns . którego imienia nie znali. 'Bóg z nami'. Gdyby Boga nie było.łac.zob. wg Sofoklesa. tak Bóg Kubie . pogląd wł. Ukochani przez bogów umierają młodo .łac.. ignoto deo. 621. w obu wojnach świat. 8. 23.nm. 'geniuszowi miejsca'. Nieznanemu bogu . dlaczego w swej Mechanice nieba uczony nie wspomniał o Bogu (1796). dementat prius. Sire.fr. 2. Antygona. por. nie potrzebowałem tej hipotezy . Eneida. z gr. 1712). nam et hic dii sunt z gr. kazania arcybiskupa Canterbury. opowiada... 1914-18. 'bóstwu miejsca'. Najjaśniejszy Panie.Burg zob. półbogi i boŜęta mitologii klasycznej i . spokojnie zapraszał tymi słowami swych gości do izby.nm. Jak Kuba Bogu.przysł. dlatego stawiali potęŜne głazy z napisem genio loci łac. adolescens moritur. z Wulgaty. Wejdźcie. filozofa Giulia Vaniniego. introite. kaŜdy zakątek miały swego opiekuńczego geniusza czy bóstwo. 10: "Vobiscum Deus". quem dii diligunt. 18. lub ignoto deo.. przekleństwo popularne w Niemczech po przystąpieniu Wielkiej Brytanii do wojny świat. Dzieje Ap.. Ŝe Heraklit. Gott strafe England . grzejąc się przy piecu. naleŜałoby Go wymyślić . odpowiedź Laplace'a na zadane mu przez Bonapartego pytanie. z Plauta. tu takŜe są bogowie! . Johna Tillotsona (wyd. wyrwawszy mu uprzednio język. Izajasz. Sama przyroda jest bogiem . z gr.Niektóre bóstwa. Las. deo loci. Bóstwa . 17. renesansowego materialisty i ateisty straconego przez inkwizycję 9 Ii 1619. Jowisz) chce zgubić. 565: "Iuppiter hac stat". Bór . je n'avais besoin de cette hypothese. 4.łac. napis na klamrach u pasów Ŝołnierzy nm.łac.

Saturn Dom . Fata. Ino.Hymen. Apollo .Pan.Hamadriady. Nomy Łowy . Tetyda.Hefajstos (Wulkan) KsięŜyc . Hestia (Westa) Ognisko domowe .Atena (Minerwa). Tryton Niebo . Selene Lasy . Trolle Los .Asklepios (Eskulap) Miłość .Eris. Posejdon. Loki Ocean .Hestia (Westa) Ogrody i sady . Freja Młodość .germańskiej (a. Hera (Junona).Parki. Okeanos. Pomona Pasterstwo . Tyr Medycyna . Hestia (Westa) Mądrość .Hebe.Hermes (Merkury) Kowalstwo . Hamadriady. Artemida (Diana). Trolle Handel . Penaty Drzewa . Nereusz.Oready.Artemida (Diana).Zeus (Jowisz) Niezgoda .Amfitryta.Okeanidy Ogień . Mojry. Artemida (Diana).Driady. Kupido). Ganimedes Morze . Lary. skandynawskiej) wg ich funkcji.Chronos.Hefajstos (Wulkan. Proteusz. Glaukos (1).Eros (Amor.Hestia (Westa).Wertumnus. Mulciber). Bogactwa .Artemida (Diana) MałŜeństwo .Plutos Czas . Driady Góry . Afrodyta (Wenera). zakresu opieki itd.

Bragi Pokój . Priap Początek i koniec .Apollo. Temida Tęcza .Dionizos. Notos (Auster). Boreasz (Akwilon).Erynie (Eumenidy). Hypnos Słońce .Hades.Zeus (Jowisz). Elfy Roślinność .Pluton. Furie Poranek . Priap Wdzięk .Najady.Hermes (Merkury) Wyrocznie . Hermoder Poezja i muzyka . Demeter (Cerera). Nimfy Sen i marzenia senne . Eunomia.Charyty (Gracje) Wiatry .Iris Urodzaj .Eirene Pomsta .Apollo Sprawiedliwość . Thor Płodność .Janus PodroŜe .Piekło . Bellona.Eol.Hermes (Merkury). Wertumnus. Prozerpina) Pioruny .Najady.Ares (Mars). Muzy.Apollo .Nemezis. Ondyny. Euros (Eurus). Pomona Rzeki i strumienie . Dike (Astrea). Persefona (Kora.Demeter (Cerera). Zefir (Favonius) Wino . Njord Wojna . Pluton (Orkus). Bakchos (Bachus) Woda .Hermes (Merkury).Pluton.Ariel. Atena (Minerwa). Thor Wymowa .Eos (Aurora) Powietrze .

Cechy).konfraternia. Hypnos. narodowy hymn belgijski napisany we wrześniu 1830 przez poetę fr. od północy i od południa. brabason) Brabansona. jeziora . z gr. Bractwo kurkowe . twierdza kresowa z warownym zamkiem. przechodziły dwa słynne szlaki najazdów tatarskich: czamy i kuczmański. kupieckie (zob.synagoga. (w Polsce we wszystkich większych miastach) dla urządzania dorocznych zawodów strzeleckich w celu podtrzymywania sprawności bojowej mieszczan: strzelano do drewnianego a. Demeter Ceres i in. Brabancji. Bracław . Erynie.) pędzla Rembrandta. chthonios 'zrodzony z ziemi. Saturn Źrodła.) 'świątynia. tubylec. obok którego. Kery. bractwa religijne (jak np. zawodowe a. świątynia Ŝydowska. Bóstwa chtoniczne mit. od 1585.osiedle w Ukr. naprawdę ukazuje on scenę w pełnym blasku słońca. Michała od 1596) czy wreszcie strzeleckie. Tanatos. pierw. Hermes i in. sodalitas.. w 1569-1793 stolica województwa. bóstwa ciemności i śmierci (Hades Pluton. Amsterdam.Prozerpina. podziemny'. . od Xiv w. Afrodyta (Wenera).Demeter (Ceres). ziemi i jej płodności (Dionizos-Bachus. Hymn Wolności. zazw. wymienne z kościół. blaszanego kurka.Nereidy. Zbiorowy portret amsterdamskiego bractwa strzeleckiego DruŜyna kapitana Fransa Banninga Cocqa (1642. Dechet) i kompozytora Francois Van Campenhouta.ZboŜe . RóŜańca św. SRR (obwód winnicki). Trójcy św. zawiązywane w róŜnorodnych celach: bractwa rzemieślnicze (zob.organizacja strzelecka w miastach śrdw. Brabantka.-pol. przybytek Boga'. Brabancnne . Hymn brabancki. wszelkiego rodzaju związki. mieszczan. łac. inne. L. od Xiii w. 'Brabantka' od krainy hist. nadaną mu. szczególnie silne w Xvi w. Jennevala (właśc. której gł. Bractwo . Rijksmus.Hermes (Merkury).). gr.(wym. (st. BóŜnica . confraternitas. fr. Najady śegluga .-rz.). miastem jest Bruksela. Persefona . miejsce modlitwy i studiowania Tory. a hetman Jan Sobieski rozgromił tam ich zagony w 1671. otrzymał równieŜ nazwę StraŜ nocna. congregatio. gdy był pokryty warstwami zŜółkłych werniksów i czynli wraŜenie sceny nocnej. W 1578 Janusz Zbaraski pobił pod Bracławiem Tatarów. św. od 1632. zwany teŜ Wymarsz strzelców. cerkiew. Gildia). A. a zwycięzcę obwoływano królem kurkowym roku.

Kaplica Sykstyńska). braj).Pod tą nazwą najbardziej zasłynął. francuski nauczyciel ociemniałych. występująca teŜ w Orlando innamorato Boiarda i Orlandzie szalonym Ariosta jako siostra Rinalda i ukochana Rogera. Braille Louis . zob. Brahma . sam niewidomy. załoŜona przez Jana Iv. Azowie). a jej magiczna włócznia zrzuca z konia kaŜdego rycerza.(wym. Łukasza . Jabłko (Jabłka wiecznej młodości). brga:s) dynastia królów Portugalii. w 1925 z jego inicjatywy i w jego pracowni w Szkole Sztuk Pięknych w Warszawie. W raz z Hermoderem przyjmował i witał w Walhalli wszystkich bohaterów poległych w boju.długa. syn Odyna i Friggi.w hinduizmie Absolut. pierwszy z boskiej trójcy (Trimurti).mit. uczniów Tadeusza Pruszkowskiego. 1822-89.musiał wychylić kaŜdy król. bóg pojęty jako całkowita abstrakcja. i cesarzy Brazylii. Bragi . 1809-52. siwą brodą. wymowy i pieśni. Edda. 1640-1853.: Bolesław Cybis. Idany . Nosi białą zbroję i biały pióropusz. Opowieść Bragiego . bóg poezji. Puchar Bragiego . Bradamante . Zob.zrzeszenie malarzy. Z tej abstrakcji wykształcił się Brahma jako stwórca świata. W 1946 poddano go gruntownej konserwacji i oczyszczono. wyobraŜany jako starzec z długą. Bractwo św. Jabłka Bragiego a. Bradamante . której objawieniem jest cały wszechświat materii i myśli. ale zajmująca. której pozostałymi członkami są Wisznu Opiekun i Siwa Niszczyciel.dziewica-rycerz legendy karolińskiej. mąŜ Iduny (por. twórca pisma z wypukłych kropek dla ociemniałych do czytania . nim zasiadł po raz pierwszy na tronie przodków. Członkami bractwa byli m. teŜ Sykstus (Iv. Braganca .in. Eliasz Kanarek. skand.pierwsza tragikomedia francuska (1582) Roberta Garniera. o temacie wziętym częściowo z Ariosta. zał. Edward Kokoszko i Antoni Michalak. w późniejszym systemie panteistycznym uzyskuje osobowość.(wym.zob.

wypukłe na awersie i wklęsłe na rewersie. (nummus) bracteatus '(moneta) złocona' od łac. łącząca M. wzniesiona przez Jana Kramera w 1576. Sen.dotykiem. Lwia Brama . Brama szeroka i brama ciasna . Brama do Raju . nazwana od wielkiej liczby rozbitych Ŝaglowców na tych wodach. rodzima brona od bronić. stojące naprzeciw siebie na tylnych łapach. w 1770. pokryta okładziną kamienną przez Wilema van den Blocka w 1588. w znaczeniu 'główne drzwi'.arab. w Polsce od ok. W Berlinie zbud. Ponad potęŜną belką wspierającą (5 m dł. ze śrdw. zbudowana w końcu Xiii w. 13-14: "Wchodźcie przez ciasną bramę. bo szeroka wiedzie na zatracenie. Obrona jej była powierzona cechowi kuśnierzy. a ciasna-do Ŝycia. pne. Czerwone z Zatoką Adeńską. z czes.jedna z bram Troi w Iliadzie Homera.w Poczdamie. Xiv w. od Xiii w. 1788-91 przez C. część renesansowego systemu fortyfikacji. Brakteaty . wg Mat.. pierw. 1130).alegoria biblijna w Ew.. Florencja (Baptysterium).. Brama Lwic . cieśnina między Afryką i Półwyspem Arabskim. łac. Skandynawia V-Vii w. zjej baszty widać . Langhansa. tama.od Xvi w. srebrne (w Europie środk. 7. obwarowanie'.. niŜej Lwia Brama. Brama Snów . którzy ją znajdują.). Xii-poł.) a. po obu stronach kolumny będącej oznaką godności. złote (Grecja Iv-Ii w. zbud. W attyce najokazalszy w Gdańsku zestaw orłów i herbów. bractea 'blaszka (złota)'. Brama Łez .zob. Brama Floriańska . Brama Brandenburska .jedyna zachowana z ośmiu bram głównych w dawnym pierścieniu murów obronnych Krakowa. a mało jest tych. przedtem.otwierająca Szlak Królewski w Gdańsku. monumentalna brama z ok. znaczenie 'przegroda.zob. 1400-1300 pne. Skajska Brama . brana.) trójkątny blok odciąŜający przysłonięty płytą z reliefem przedstawiającym dwie lwice.Brama Lwic.cienkie monety wybijane jednostronnie. Brama . osłonięta zachowanym do dziś Barbakanem.zob. wiodąca na akropol w Mykenach w Argolidzie (Grecja staroŜ." Brama WyŜynna . Bab el-Mandeb. G.

Bramini . dawna ziemia Słowian połabskich. BrandanŔ zob.. Brandenburgia . niepomyślna. Złoty. przez nią wszedł do miasta orszak weselny Heleny. libretto: K. Św. potem do Kraju Kobiet.zob. późniejsza faza wedyzmu (1. Bran wyrusza w podróŜ w trzy łodzie po dziewięciu ludzi. kapłani. i Ŝe rodacy wiedzą o nich tylko z dawnych legend. najwyŜsza z dawnych kast w Indiach. Królowa Kobiet przeciąga Brana na brzeg przy pomocy magicznej nici i trzyma go u siebie przez cały rok. tu Ŝegnał się Hektor z Andromachą i synkiem Astyanaksem. bramanizm. Złota Brama . czes. a po powrocie do ojczyzny dowiadują się.kraina historyczna obejmująca część Niziny Niemieckiej między Odrą a Łabą (środk. Zielony. . aby zmieściła drewnianego konia Achajów. śelazny. Brandenburczycy w Czechach. brahmana. iron. ją teŜ otworzyli towarzyszom wojownicy greccy. śelazna Brama . Przybywa do Wyspy Szczęścia.bramani. opera (Praga 1866) Bedricha Smetany. bramę tę uszkodzono. Wezwany przez kobietę noszącą gałąź srebrnej jabłoni do Emain. przen. Ogarnięci tęsknotą za krajem ruszają Irlandczycy na morze.zob. Branibori w Cechach. Brendan. ekskluzywna warstwa arystokracji Nowej Anglii (USA).było całą równinę. Zielona Brama . z sanskr. Braminizm. Sabina. zdobyta w 1157 przez Niemców. Brama.). Brama Brandenburska zob. skaia 'lewa. poł. Ŝe podróŜ ich trwała dłuŜej. zachodnia'. ułoŜonej prozą i wierszem w Vii w. "Radosnego Zaświata" na Zachodnim Oceanie. I tysiąclecia pne. BranŔ syn Febala. wydobywszy się z wnętrza konia trojańskiego. część NRD). jedna z głównych religii Indii. niŜ sięga pamięć ludzka. z gr. poprzedzająca współczesną jej formęhinduizm. bohater opowieści irlandzkiej śegluga Brana.zob. spisanej w X w.

którą poślubił w 1609. nowochrzczeńcami (od "ponurzania" przy chrzcie dorosłych). Fratres Misericordiae. zakonnik. 1609) Rubensa.powieść (1879-80) Fiodora Dostojewskiego. Bacha dla kapeli dworskiej Christiana Ludwiga. Fourment Helena. Pinakoteka. margrabiego brandenburskiego. poł. Bracia najmniejsi .najbliŜszy krewny w linii bocznej. Ew. nie mający święceń kapłańskich. Krew (Braterstwo krwi).łac. zob. kontynuacja skrajnego kierunku w husytyzmie. np. który przyspieszył wybuch powstania styczniowego. Bracia miłosierni . bonifratrzy. St. Rubens i Izabella Brandt . arianami (błędnie łączono ich .dawn.' franciszkanie. Ordo Fratrum Minorum. kobieta wzięta do niewoli (r. V D-dur i Vi B-dur. Bracia Karamazow . Ufizzi. Iii G-dur. Ichwan as-Safa.zob. Monachium. Autoportret z Ŝoną. Pozowała do kilku jego najświetniejszych portretów. przymusowy pobór do wojska. 40). zwani teŜ nurkami. Izabella Brandt . S. zaciąg na roboty przymusowe.napisane w 1721 przez J. 2.. zwanego zwykle ojcem).. wg Mat.łac. 1609-10. ugrupowania religijnego.Ŝ: od braniec).. Xix w. por. zwł. Bracia polscy . Iv G-dur. jedno z najwaŜniejszych dzieł literatury europ. dawn. szczytowe osiągnięcie w zakresie formy concerto grosso (zob. brat-laik (w Przeciwieństwie do zakonnika-kapłana. Bracia mniejsi . minoryci. Branka . zarządzony z inicjatywy Aleksandra Wielopolskiego 6 X 1862 w Królestwie Polskim pobór do wojska carskiego wg imiennej listy spośród osób politycznie podejrzanych. Brat . por. Florencja. 'Zakon. Bracia Czystości .. Ii F-dur. mnich.Koncerty brandenburskie .portret Rubensa. Wielki (Inkwizytor). (Biblia. Brandt Isabella .pierwsza Ŝona Rubensa.o ludziach skromnej sytuacji społ. Fratres Poloni.).. członek bractwa a.łac. wielkiego melomana: I Koncert F-dur.obraz (ok. Bracia czescy . 25.ruch religijno-społeczny w Czechach od połowy Xv w. zmarła w 1627.

łac. Ruch relig. Bracia z Basry . Brat brata goni (rodzi) .flibustierzy (zob. Wówczas Wilk zarzuca mu. socynianami. z Satyr 2. wybór pol. Szlachetna para braci . ale tylko dodaje.ludzie tegoŜ powołania. lubiących masami poŜerać słowiki (b. Sierapionowy bratia. kosztowny przysmak).fr. które przetrwało do 1925 (Zoszczenko. sławetna. La Fontaine'a Gdy piją ze strumienia. Brat łata . był to twój brat . Ŝe w ubiegłym roku jeszcze nie Ŝyło na świecie. 243.o rzadkim zboŜu na polu. Jeśli to nie ty. ks. nie moŜe tego czynić. Serafina. 1960) E.zob. Kawierin.).zob. towarzyski. o dwóch synach bogacza. . Siedem) Ajschylosa. 10. Brat przeciw bratu .). w Chrystusie . unitarianami. StróŜ. Tichonow.nm.bliźni. Na to Wilk mówi powyŜsze słowa i poŜera Jagnię. Bracia w Apollinie. ugrupowania lit. 1. c'est donc ton frere. bracia herbowni. opowiadanych kolejno przez sześciu przyjaciół zbierających się co pewien czas. Bracia wybrzeŜa . zob.panowie bracia. Bracia szlachta .zob. zgodny. Ŝe mąci mu wodę. 3. panie bracie.człowiek bezceremonialny. 'bractwo Serafina'. Jagnię powiada. z bajki Wilk i Jagnię. Die Seraphionsbrder. Arianie). ramowy zbiór 30 opowieści (1818-21. Fiedin. nazwy uŜywane przez dawną szlachtę w jej stosunkach wzajemnych. Trembeckiego Wilk i baranek. Stąd nazwa ros. Brat po Adamie (i Ewie) . nie krewny.. Arkadia (Arcades ambo). mości panie bracie. T. rubaszny. w 1921 w Piotrogrodzie.z tragedii Siedmiu przeciw Tebom. zał. si ce n'est loi. Wilk oskarŜa Jagnię. Szkłowski i in. Ŝe stojąc niŜej. na to Jagnię. przystępny. najradykalniejszy odłam reformacji polskiej. Ich pierwsze spotkanie przypadło na dzień św. CzyŜ jestem stróŜem brata mego? . przekład St.-społeczny rozwijający się w Polsce Xvi-Xvii w. plon się nie mnoŜy. osławiona. Ŝe go w zeszłym roku zelŜyło. Bliźnięta (syjamskie). Bracia serafiońscy . por. A. por. Hotimanna. Ichwan as-Safa. tejŜe wiary itp. którego zatem obrali sobie za patrona. 674 (zob. par nobile fratrum. Horacego.poglądy z doktryną Ariusza. łatwy w obejściu. Bracia syjamscy .

dowódca wojsk hiszp. jak równy z równym. rzymskiego portu nad M. nazwa od Brundisium. Prado. . Tiervaler Brehm. 2000 pne.-wsch. hiszp. w Europie Płd. kontynuowane przez jego syna. wynalazcę nowej techniki druku nutowego. po śmierci brata. zdobył w 1625 bronione przez Maurycego Orańskiego miasto. oblegane przez Hiszpanów niemal przez rok. specjalizujące się w wydaniach dzieł zebranych najwybitniejszych kompozytorów.-zach. rozwinięte przez Gottfrieda Christopha Hartela.Kochajmy się jak bracia . Koniec jej przypada na lata 1000-700 pne. 1864-69) tłumaczonym na wiele języków. 1763-1827.). przen. Brąz . połowy Iii tysiąclecia pne. Epoka brązu .. dziś Brindisi.. W dorzeczu Wisły epoka brązu rozpoczęła się dopiero ok. 'Lance'.brat za brat.rachujmy się jak śydzi . odzyskał je w 1637. Poddanie Bredy. dzięki któremu zyskał przydomek "ojca zwierząt". Las Lanzas. Ambrogio Spinola. Breitkopf & Hrtel . nad przedstawionymi na obrazie wojskami wznosi się las lanc. Holandia). Madryt. Brabancji (płd. ok.stop miedzi z innymi metalami (z wyjątkiem stopu z samym cynkiem zwanego mosiądzem). Adriatyckim w płd. zawartego przez Filipa Iv Hiszpańskiego z Holendrami.Najstarszy brąz.. 1829-84. KsiąŜę Fryderyk Henryk Orański. Amsterdam. dramat Calderona de la Barca. Italii. w 1719 przez Bernharda Christopha Breitkopfa. ijego potomków. 'OblęŜenie Bredy'. bezceremonialnie.. istniejące do dziś w Lipsku i Wiesbaden. van Hilligaerta. 1719-94.(wym. Johanna Gottloba Immanuela Breitkopfa. rodzajem brązu jest takŜe spiŜ (zob. Rijksmus. brejm). familiarnie.niemieckie wydawnictwo muzyczne zał. EI sitio de Breda hiszp. poufale. obraz (1634-35) Velazqueza. OblęŜenie Bredy w 1637 obraz P. 1695-1777. cynkowy. nm. kondotier wł. znany był w Egipcie i na Bliskim WschodziejuŜ ok. Za pan brat . zoolog niemiecki wsławiony głównym swym dziełem śycie zwierząt (Tierleben.miasto w płn. 1700 pne. Breda .przysł. Po upływie zawieszenia broni. Brehm Alfred Edmund .

która rozpowszechniła się w całej Europie wzbogacając się ciągle o nowe epizody. jako Brennaburg. Ŝonie Henryka I.na wpół legendamy wódz galijskiego plemienia Senonów. Św. Brenna . z ławkami wzdłuŜ a. Św. na zachód od Wysp Kanaryjskich. mieszczącymi 6-10 osób. przez nieznanego mnicha irl. Brennus . w poszukiwaniu raju ziemskiego (zob. śegluga trwała 7 lat i była pełna cudownych przygód. Na innej wyspie białe ptaki śpiewały hymny. por. bez steru i Ŝywności. istnej odysei mniszej. tłumaczona na wiele jęz. dopóki nie odstąpiła jej królowi Kastylii. którego w waŜne święta piekło tu przenosi. Raj). w róŜnych czasach. Kilkakrotnie niszczona. Wreszcie przybywają do wyspy raju ziemskiego. stolicą Marchii Brandenburskiej.od poł. ciągniony przez parę a. Ŝegluga ta stała się tematem legend spisanych w Xi w. części NRD). Ŝe umieszczano ją na mapach. W środku wyspy. na wpół legendarny mnich irlandzki. w poprzek. Prawdop.Brandan. wokół wysokiej kolumny. miał pokonać Rzymian nad rzeką Allią. Brendan wyrusza w podróŜ z 17 mnichami.Brek . W wieczór wigilijny Brendan spotyka Judasza. jako Navigatio Santi Brendani łac.. Bran. Wiara w istnienie tej wyspy byia tak mocna. odbył on jakieś podróŜe do wysp północnych i zachodnich. który w 390 a.. stała się. break. jeszcze do 1755. Brendan . Brendana'. od 1154 siedziba księcia zach. 'śegluga św. 387 pne. 484-577. Xviii w. która okazała się grzbietem drapieŜnego wieloryba.-słowiańskiego Jaksy z Kopanicy. napisana została przez mnicha Benedykta i dedykowana w 1121 Adelizie z Louvain (Leuven). Wersja anglo-normandzka śeglugi. który miał się znajdować pośrodku Atlantyku. Ledwo udało się podróŜnikom uciec z bezludnej wyspy.. który miał zostać pochowany w Clonfert jako opat i przeor 3000 mnichów. Rodzaj budki na poprzecznej ścianie towarowego wagonu kolejowego z miejscem dla hamulcowego. z ang. lennika Polski. aby się nieco ochłodził. 2 pary koni. (w Anglii) resorowany odkryty pojazd czterokołowy z wysokim kozłem i wielkim pudłem. Dzieło to uwaŜane jest dziś za rodzaj schrystianizowanego imramu (historii o podróŜy morskiej z przygodami). pną się kręcone schody prowadzące do nieba. nad Hawelą (dziś w środk. potem Brandenburg. w 1157 zdobyta ostatecznie przez Niemców. kwitnącego w Vi-Xii w. . w formie poematu.gród słowiański plemienia Stodoran. a potem zająć Rzym (prócz twierdzy kapitolińskiej obronionej przez Manliusza) i wycofać się po otrzymaniu Ŝądanego okupu. który przedsięwziął nawet wyprawę. aby ją odnaleźć. Maeldune. Portugalia uwaŜała ją za swoją posiadłość. irlandzkiego gatunku lit. gdzie wśród zapachów wiecznej wiosny przechadzają się po ścieŜkach z drogich kamieni.

1651-86. Anglika Fredericka Herveya. pochodząca od tytułu jednego z najbardziej znanych turystów swego czasu. choć nieco bardziej cywilizowanym. 1730-1803..pałac jezuitów w Mediolanie zbud. włączono do zorganizowanej w 1973 Biblioteki Brytyjskiej.. neapolitańczyka z wyboru.łac. kiedy indziej pomocnika kata. wg Homera. Bibliotekę B. sturęki i pięćdziesięciogłowy olbrzym. a. tak miał wykrzyknąć Brennus. Brera . briga 'kłótnia. britisz mjus-i-em) ang. oraz Pinakoteki. 403. otwarte w 1759 w pałacu Montague House w Londynie. 5.zob. gdy Rzymianie uskarŜali się na przewyŜszający umówioną wagę cięŜar odwaŜników. Gęsi kapitolińskie . sprytnego intryganta. a zbiory jej przeniesione będą do nowej siedziby na Euston Road w Londynie.(wym. hoteli na kontynencie europejskim.mit. biskupa Derry. W teatrze Goldoniego jest takŜe szelmą. zwany tylko w niebie Briarejem. Iliada. zaprojektowaną przez bibliotekarza Antonia Panizzi.nazwa wielu. Xix-wiecznych. gr. 'Muzeum Brytyjskie'.Biada zwycięŜonym! . zrodzony jeszcze przed tytanami przez Niebo (Uranosa) i Ziemię (Gaję). Bristol . M. Na wezwanie Tetydy pomógł Zeusowi udaremnić spisek Ateny. vae victis!. niekiedy przygodnego Ŝołnierza. a.we włoskiej commedia dell'arte typ bergamończyka z urodzenia. Gęś. spór'. 2. na Goldonim teŜ kończy się jego kariera. 19. czwartego hrabiego Bristol i piątego barona Howard de Walden. Hery i Posejdona. z wł. Briareus . największe muzeum i biblioteka w Brytanii. którzy chcieli ojca bogów uwięzić. . British Museum . zwł. dorzucając swój miecz na szalę z odwaŜnikami przy waŜeniu złota na okup. na ziemi zaś Ajgajonem. Nowe budynki projektu Sir Roberta Smirke wzniesiono w 1823-47. jednej z najznakomitszych galerii obrazów we Włoszech. wg Plauta Pseudolus 'Krętacz'. Lombardzkiego Instytutu Nauki i Lit. zawsze łotrzyka. uosobieniem parweniusza. Brighella . po zniesieniu zakonu w 1773 i po rozbudowie siedziba Biblioteki Publ. otwarto w 1857. Obserwatorium Astronomicznego. a wielką salę czytelni. 1.

1772-1823. Broda . barba non facit philosophum. Walpurgi. rysujący się na tle chmur a. Ich król. por. ok. Na Brockenie zaobserwowano po raz pierwszy. załoŜyciel jednego z największych wydawnictw niemieckich. słynny obraz (1942-43) Pieta Mondriana.w PodróŜach Guliwera (1726) Swifta nazwa królestwa. zlatywały się czarownice na sabaty. otoczony niekiedy kolorowymi kręgami glorii. gdy mu Guliwer dokładnie opisał stosunki w kraju swoich rodaków. m. ksiąŜę wrocławski.in. przysł. "zjawisko (a. łącznie ok. Broda (nikogo) nie czyni filozofem . Konstantyn Iv Pogonatus (od gr. rodzaj amer..). Aleksander Wielki (i brody). cesarz bizantyjski 668-85. krakowski i wielkopolski. muzyki jazzowej.zob. ciągnąca się od Bowling Green u płd. hulanki i orgie z Szatanem. Brockhaus Friedrich Arnold. 1805-17. wydawca 81-tomowej serii Biblioteka Pisarzy Polskich (1860-94) i miesięcznika "Bibliografia Polska" (1861-65). zygzakiem przez regularną sieć ulic i alei Manhattanu.łac. w którym Guliwer przeŜywa swoją długą wielką przygodę. coś mi tu mówił.Broadway ." Brocken . hrabia Flandrii. widmo) Brockenu". Fryderyk I Barbarossa (zob. pogon 'broda'). 'szeroka droga'. powiększony cień obserwatora. król duński Sven Gabelbart ('o brodzie widlastej a. powiada: "Z tego. bro:duej) ang. w 1780.(wym.(wym. Baldwin Iv. rozjarzoną wieczorem bezlikiem reklam świetlnych. bugi-uugi) ang. i przez Bronx. rosochatej') i in. Ŝe większa część współziomków twoich jest najszkodliwszym rodzajem robaków. jakim natura na powierzchni ziemi czołgać się pozwoliła. krainy olbrzymów. NRD) 11427m. Broadway Boogie-Woogie . kombinacja jaskrawo kolorowych prostokątów. 988-1036. gdzie wg podań ludowych w Noc (zob). 1163-1238. broken) najwyŜszy szczyt w górach Harcu (zach. namalowany pod wpływem fascynacji nocnym Ŝyciem i muzyką popularną Nowego Jorku. słynna nowojorska arteria komunikacyjna i najdłuŜsza ulica świata. Sinobrody. np. Great White Way. później w Lipsku. 30 km. Henryk I..(wym. Brobdingnag . z 30 Iv na 1 V. gdzie między ulicami 41 i 53 staje się "Wielką Białą Drogą". mgły. . sądzę. początkowo w Amsterdamie. edytor znakomitych encyklopedii. cypla Manhattanu. Brodaty przydomek wielu władców.

Nowe słowa napisane do niej przez Julię Ward w 1862 ("Oczy me widziały chwałę nadejścia Pana") zyskały popularność jako Hymn bitewny Republiki. "Tetmajerówka". lecz duch jego kroczy zawsze przed nami"). Roeblinga (syna).(wym. A. stał się symbolem celów wojennych wojsk Północy. w pocz. w czasie wojny domowej. łączący Manhattan z Brooklynem.). gdzie gromadził swych stronników i broń do powstania. wieś.1800-59. dziś West V. Bronx . na półwyspie oddzielonym od Manhattanu wąską cieśniną Harlem River. Jego godna postawa. zob. dla zastraszenia pozostałych. co przyniosło mu rozgłos. równieŜ męŜa bronowickiej córki chłopskiej. legendarne i autentyczne miejsce akcji sztuki Wesele (premiera 16 Iii 1901. Brooklyn . dzielnica Nowego Jorku połoŜona na zachodnim cyplu wyspy Long Island.(wym. część dzielnicy Krowodrza w Krakowie. heroizm. Wesele poety Lucjana Rydla z chłopką bronowicką odbyło się w domu ("chacie rozśpiewanej") malarza i poety Włodzimierza Przerwy-Tetmajera. który uwaŜał się za narzędzie Boga do zniszczenia zwolenników niewolnictwa. abolicjonista amerykański. nazwa od J. a 16 X z 21 ludźmi zajął arsenał wojskowy w Harper's Ferry i całe miasteczko. Kraków) St. niosąc wolność niewolnikom. ang. Battle Hymn of the Republic. a nawet opinię męczennika. Most Brookliński . śpiewaną na starą melodię murzyńską. Ivy League. który kupił te tereny w 1639. Brown John . Wyspiańskiego.Bronowice . "Rydlówka".most wiszący długości przeszło 2. . szczera prostota i czystość intencji wykazane w czasie procesu zyskały mu wiele sympatii w kraju i w Europie. szły do walki w takt pieśni John Brown's Bodya ("Prochy Johna Browna spoczywają w grobie. Xx w. Zob. w 2 lata później.57km przez East River (Rzekę Wschodnią).jedyna dzielnica Nowego Jorku połoŜona na kontynencie. Kings County. Powstanie zgnieciono. mieszkających w sąsiedztwie jego kolonii w Osawatomie (Kansas). W 1859 wynajął farmę w pobliŜu miasteczka Harper's Ferry (Virginia. które. Broncka. W 1855 zabił pięciu z nich. A.niegdyś Wronowice. Brown . zbudowany w 1869-83 przez inŜynierów J. bruklin) a. a Browna powieszono. braun) uniwersytet amerykański w Providence (Rhode Island) załoŜony w 1764. Roeblinga i W.

uŜywany w Xvi-Xvii w. niekiedy z nim współpracujący.długi poemat epicki (1928) poety amer. Chłopski Bruegel . intensywnych plam barwnych. czterospadowy. chroniący siano. Die Brcke . hol. zał. 1568-1625. Otto Mueller i Emil Nolde.Pieter Bruegel Starszy. Nim się buntownik tak umiarkowany Narodzi światu . przyjaciel Rubensa. krytym baldachimowym daszkiem na słupkach.) John Brown's Body . J. Van der Helle. pejzaŜysta. Do obywatela Johna Brown . BroŜek .) śe . sławna rodzina flamandzkich malarzy rodzajowych i pejzaŜystów. wsparty na czterech drągach. Słuchajcie..Jan Bruegel St. sterta. ludy! . syn Pietera St. B. Mus. Metrop.obraz (1939) Johna Steuarta Curry. stóg. jeden z . pasach. Aksamitny Bruegel . zboŜe a. brak perspektywy powietrznej. twórca scen rodzajowych o tematyce biblijnej i chłopskiej oraz kompozycji alegorycznych. Brchel). słomę. John Brown.wiersz (1859) Norwida. 1527-69. Beneta.wiersz (1859) poety amer. ok..a. w Dreźnie w 1905.. przydomek od ulubionej tematyki obrazów ..John Brown of Osawatomie . 'most'.(wym. Brueghel.. Piekielny Bruegel.ruchomy daszek dwu. w Europie konny pojazd podróŜny i reprezentacyjny na czterech kołach. Erich Heckel i Karl Schmidt-Rottluff. przeniesione do Berlina w 1910. stowarzyszenie niemieckich malarzy ekspresjonistów..in. malarz flamandzki..(. Fritz Bleyl. Brejgel. największy malarz Niderlandów Xvi w. Whittiera. Norwid. 4 (1859). syn Pietera St. dysonansowe zestawienia płaskich. John Brown . Pieter Młodszy: Pieter Bruegel. Bróg . K. o nadwoziu wiszącym na łańcuchach a.wyobraŜenia piekła. przykryte daszkiem. Nowy Jork. Twórczość ich cechowało uproszczenie formy i kolorystyki. rozwiązane w 1913. St. malował teŜ sceny wiejskie. Późniejszymi adherentami byli m. 1564-1638. Breughel.nm.: Max Pechstein.nim wódz tak ogromny I szubienicznik tak arcy-szlachetny . malarz flamandzki.wasze wszystkie wystawy-arcydzieł Niewarte jego szubienicy i dzieł! (C.bo ubiegnie długo. V. NaleŜeli do niego: Ernst Ludwig Kirchner. Bruegel .

dolną częścią zwykle zanurzony w wodzie znajdującej się w drewnianym korytku. Nibelung. przybył wraz z resztką Trojan do bezludnej jeszcze (z wyjątkiem kilku olbrzymów) Anglii. na którą ubiegający się o nią rycerze musieli się wystawić. ojczyzną malarzów. który został pierwszym konsulem republiki..brusek. Legenda głosi. Hrabia do Telimeny i Tadeusza. kamień szlifierski. pne. Włochy były. W Pieśni o Nibelungach królowa. wnuk Askaniusza i prawnuk Eneasza. październik-listopad. są. forma czasownikowa pobruszę. Troynovant. gdzie załoŜył Nową Troję (Trinovantum. będa. wśród nich Bladuda. I oprócz Ruisdala. zob.(wym. Stąd teŜ oprócz Brejgela. legendarny praojciec Brytów. znacząca 'pomielę'. zdobyta dla niego przez Zygfryda w próbie. Osełka. "Daj.Brutus. a takŜe twórca scen rodzajowych i kompozycji kwiatowych. Wg tejŜe legendy był protoplastą dynastii królów brytyjskich. krąg kamienny osadzony na poziomej osi. Ŝona Guntera. Brunhilda .najznakomitszych pejzaŜystów flam. 615-19. lecz nie Van der Helle. króla Burgundów. Mickiewicz.. późniejszy Londyn). Ŝyt w Vi8V w.Brynhild. Brutus Lucius Iunius . 18 brumaire'a roku Viii . brme:r) drugi miesiąc francuskiego kalendarza republikańskiego. Koela. Ŝe aby uniknąć losu brata . syn Sylwiusza. z fr. por. por.". jeden z dwóch kręgów poziomych w Ŝarnach. znany jako "załoŜyciel republiki". Brunhilda mści się. Kalendarz. Brus .(9 Xi 1799) data obalenia dyrektoriatu w drodze wojskowego zamachu stanu przez generała Bonaparte. Gogmagog i Koryneusz. Cymbelina. Pan Tadeusz 3. Zabiwszy nieumyślnie swego ojca. na rdzeniu brus oparta jest staropol. wg tradycji jeden z dwu pierwszych konsulów w dziejach Rzymu. Brut . Luda. postać historyczna. dawny przyrząd do ostrzenia. Dowiedziawszy się o podstępie. obracany za pomocą korby. Gorboduka. Vortigema i Artura. Ale peizaŜysty (bo są dwaj Brejgele).) Brumaire . kaŜąc wasalowi Hagenowi zabić Zygfryda.. brume 'mgła'. na całej północy GdzieŜ był peizaŜysta który pierwszej mocy? (A. zob. ać ja pobruszę. w mitologii nordyckiej walkiria zaczarowana przez boga wojny Odyna za nieposłuszeństwo i ocalona przez Sigurda. Ferreksa i Porreksa.prawdop.

) Cicerona. spodziewając się. z Juliusza Cezara.ang. filozof. 64). wraz z Judaszem. którzy spiskowali. głupi'). Antoniusz ironizuje nad . przyjaciółki Cezara (stąd nietrafny domysł..tragedia (1743) Woltera. for Brutus is an honourable man.tragedia (1681) Nathaniela Lee. Wg innej legendy skazał na śmierć dwóch synów. Brutus . On jeden tylko w poczciwym zamiarze Dla ogólnego dobra wziął w tym udział (. polityk i pisarz rzymski. 5. brutus 'tępy. syn króla. w ostatnim kręgu piekieł (Boska Komedia.tragedia wolnym wierszem (1743) Antonia Conti z Padwy. Piekło.. Bo Brutus męŜem jest (przecieŜ) szanownym . 5. Brutus poprzysiągł zemstę i stanął na czele powstania. Antoniusz przy zwłokach Brutusa pod Filippi. Mimo swych uczuć dla Cezara Brutus wraz z Kasjuszem stanął na czele grupy konspiratorów i wziął udział w zasztyletowaniu Cezara w dniu Id marcowych (15 Iii 44). Luwr. esej historyczny o retoryce rzymskiej (46 pne. Juliusz Cezar. Porcji. L.). Ze wszystkich Rzymian ten był najzacniejszy. 2. 3. Brutus . ParyŜ. Davida (1789). mówca. Natura mogła się nim szczycić I rzec całemu światu: "To był człowiek!" (W.oda (1824) Giacomo Leopardiego.). Szekspira. późniejszego Augusta.85-42 pne. Szekspir. Brutus .. wg tł.popiersie dłuta Michała Anioła. Obraz J. którego światopogląd opierał się na kościelno-dogmatycznym wyobraŜeniu monarchii uniwersalnej.tragedia (ParyŜ 1730) Woltera. Kiedy Sekstus. aby przywrocić rządy Tarkwiniuszów. popełnił samobójstwo. króla Rzymu. i mąŜ córki Katona. Ŝe czyn ten umoŜliwi przywrócenie ideałów republikańskich zdeptanych przez dyktatora. Paszkowskiego. Po klęsce pod Filippi (Macedonia) zadanej spiskowcom w 42 przez Oktawiana. Junius Brutus .) La mort de Cesar .dedykowany Brutusowi. Bruto minore . 34.zamordowanego przez Tarkwiniusza Wspaniałego. umieścił go. którego autor uwaŜał za znakomitego mówcę i filozofa. Brutus Marcus Iunius . które wygnało Tarkwiniuszów z Rzymu.. Dante. wychowanek Katona Mł. syn jego przyrodniej siostry Serwilii. a ona popełniła samobójstwo. zgwałcił Lukrecję (zob. Lucius Junius Brutus . Ŝe Cezar był ojcem Brutusa). podczas gdy bojownicy idei republikańskiej czcili go jako "ostatniego Rzymianina" i ucieleśnienie dąŜeń wolnościowych. udawał idiotę (łac. J. po klęsce tegoŜ pod Farsalos (48) Cezar wybaczył Brutusowi i uczynił go swym faworytem. Wszystkich sprzysięgłych przeciw Cezarowi Ślepa jedynie zawiść podŜegała. W czasie wojny domowej między Cezarem i Pompejuszem poparł Pompejusza.

z nm. wszechmocnego ministra Augusta Iii. Ty śpisz. Szekspira. 1. Brei 'papka. zobaczę!" I tak się stało. Brute.Juliusz Cezar. mającego pobudzić Brutusa do czynu.breja. kaszka'. Szekspira. por Juliusz Cezar.potrawa ze śruty zboŜowej gotowanej w wodzie na gęstą masę. pierwsze trudniejsze twierdzenie.. zadawanych w szkołach. gdy Brutus przebijał go sztyletem. Pobity pod Filippi odebrał sobie Ŝycie rzuciwszy się na obnaŜony miecz. wg tradycji .przysł. gospodarskiej. Bryka . Ŝur . Xix w. Brutusie.Pod Abydos w 42 pne. kraszonej słoniną.klucz. Szekspira. w Iliadzie Homera . i gr. 1. contra me?.. dawn.. Stąd "spotkać się pod Filippi" znaczy spotkać się ze swym przeznaczeniem. synu mój . przen.łac. uŜywany do Xvii w. do przewoŜenia większej liczby osób i bagaŜy. Brure. z nm.moneta bita na pograniczu węgierskim w tajemnej mennicy Heinricha von Brhla. jedzona tradycyjnie w ostatnim dniu roku. z nieubłaganym losem. I ty.bryczka. gęste błoto. niekiedy z kiełbasą.et tu. tezę 1. 3. na pocz. Brutus. piękna branka i . stale to samo. często w formie: I ty. ośli most. Eselbrcke 'ośli most. na co Brutus odparł śmiało: "Tak jest. klucz do zbioru zadań'.słowa Cezara wypowiedziane w chwili. z listu sprzysięŜonych. et tu.ang. 2. Ŝur. Bryzejda . Brylówka . Nazywano tak równieŜ 5.. do cięŜkiej. w licznych odmianach: od lekkiej.młoda. Bryk . 4. ksiąŜeczka zawierająca skrót lektury szkolnej.zwłokami Cezara. w dawnej Polsce . Brutusie.. fili?. krakowskiej. thou sleepst . łac. przez które niełatwo przebrnąć nieukom. ze śmiercią. Briseis. czelbryk.gr. Bryja. pons asinorum. bryja. rozwiązania zadań mat.. znanej równieŜ w Europie zach. polski odkryty pojazd czterokołowy. przeciw mnie?. dawniej zaś przekłady utworów klasycznych. kalka z łac. najczęściej krytej. w namiocie Brutusa ukazała się zjawa i wyrzekła te słowa. zob. Brutusie . fiz. jako briska. teŜ Juliusz Cezar. łac. Zobaczysz mnie pod Filippi . Bryja . 3. podróŜnej. księgi Elementów Euklidesa.

grotu.opera (1899) E. pod Troją. Muz. opolskim. Chryzejdę.roztwór wodny wyciągu ze słodu piwowarskiego.fresk (1757) Tiepola. Achilles Ŝegna Bryzejdę . Agamemnon w złości. Szerzej opisuje je Owidiusz w Heroidach. w sześć lat później chłopczyk (Jackie Coogan) tłucze w oknach szyby.miasto nad Odrą w woj. pryw. ośrodek wydawniczy druków polskich dla Śląska. co Homer mówi o jej uczuciach. Achilles i Bryzejda obraz (ok. słynny. 1621) Rubensa. tekst Michela i Galleta. wł. Villa Valmarana. Bryzejda daje się prowadzić do Agamemnona "niechętnymi kroki". I to wszystko. zabiera jako głównodowodzący w zamian Bryzejdę Achillesowi. Brzeczka . przebudowany w stylu Odrodzenia w 1530-60. która porzuca dziecko. malowidło ścienne z Pompei (ok. Edna Purviance jest młodą matką bez środków do Ŝycia. roztwór wodny garbników. w Xvii-Xviii w. Ratusz . . uŜywany do wyprawiania skór.trzon strzały.. Nar. Chabriera. z przylegającą kaplicą św.nałoŜnica Achillesa w obozie gr. mógł wstawiać nowe. prawa miejskie od 1250. Neapol. aby Charlie.rz. z sarkofagami Piastów. The Kid. N. Brzechwa . Kopenhaga. obecnie szklarz. w liście Bryzejdy do Achillesa.renesansowy z 1569-72. Bryzejda arowadzona do Agamemnona . Thorvaldsena. Brzdąc . powodując jego gniew (będący punktem wyjścia akcji Iliady) i wycofanie się z udziału w walce. Brzeg . Jadwigi z Xiv i Xvi w. Włóczęga Charlie zabiera niemowlę na swoje poddasze. sentymentalny. Jork. Zamek Piastów Śląskich .z Xiii-Xv w. Vicenza.relief (1803-05) Thorvaldsena. Ŝe wyrocznia kaŜe mu oddać jego brankę. Uprowadzenie Bryzejdy . 70-79).ang. w odróŜnieniu od Ŝeleźca. Briseida . Muz. 3. wiktoriański film fabularny (1921) Charlie Chaplina.

z której prawdop. głownia.zob. .olbrzymia brzoza pod wsią GryŜyny niedaleko Kościana. Wg podania miało tam być pochowane dziecko. Temat pop. która. w śrdw. odrzucająca wszelkie byty.). centralnego rynku spoŜywczego stolicy. Brzydkie kaczątko . Tytuł powieści (Le Ventre de Paris. w płd. znane w wielu krajach Europy. Apelles. ostrze) broni siecznej. zasada. do których uznania nie zmusza doświadczenie. Aleksander Wielki. literaturze kaznodziejskiej. okema) filoz. Brzytwa Ockhama .w staroŜytnym Egipcie. Uschło w 1875. o nieudanym dziecku. rózgą brzozową. Bubastis . Brzoza GryŜyńska .klinga. Brzuch ParyŜa . za radą księdza. delcie Nilu.nazwa dzielnicy dawnych Hal paryskich. Bucefał . "doktorem niazwycięŜonym" i "czcigodnym początkodawcą". DoŜa (Zaślubiny z morzem). Sformułowana przez śrdw. Wilhelma Ockhama (William of Occam). wg której "bytów nie naleŜy mnoŜyć bez konieczności". areny walki między "tłustymi i chudymi". dopóki matka nie wychłostała jej. przen. ośrodek kultu bogini Bastet (zob. zw. które uderzyło matkę. pięknego człowieka.Brzeszczot . Wyciągało ono z grobu rękę dopóty. płacha (pop.-wsch.(wym. Bucentaur . wywodzą się i inne podobne podania. przedstawiciela późnej scholastyki. dopóki następnej wiosny nie wyrosło na pięknego. Rzeczpospolita (Pawłowska). którym wszyscy pomiatali jako duŜym i brzydkim kaczątkiem. brzytwa ockhamowska. młodego łabędzia. zasadzona na grobie. z cyklu Rougon-Macquartów. które wyrosło na wartościowego. wyrosła na ogromne drzewo.tytuł baśni Andersena o łabędzim pisklęciu wyklutym w kaczej rodzinie. ang. 1873) Emila Zoli.zob. 1300-49. Brzostowski Paweł Ksawery . mnicha i teologa franciszkańskiego.zob.

Buchta .miejsce zryte przez dziki poszukujące Ŝeru. i rus. Ŝe cierpienie jest nieodłączne od istnienia. pne. jej ostateczną nagrodą jest nirwana (zob.bohaterowie tytułowi powieści (nm. Pałac zbudowano w 1703 dla Johna Sheffielda.. Buddenbrookowie .. mała zatoka. zatem dosł.budzarz. 'oświecony. Ŝart. Głosi ona. Bucht 'zatoka'. której świetność i dekadencję autor opisuje na przestrzeni 4 pokoleń. wyrobem smoły. wg tradycji. Po 7 latach doznał pod figowcem (zwanym odtąd drzewem Bo) oświecenia (bodhi) i stał się Buddą. 1931) Thomasa Manna. twórcy ich wiary zwanym Siddhartha Gautama a. zwanej stąd buddyzmem. z nm. pol. Ŝe główną przyczyną cierpienia jest poŜądanie. z fr. który Ŝył w płn. Buckingham Palace (wym. Nagroda Nobla 1929.). w dawnej Polsce . Xix w. Nauczanie zaczął.Mazur osiedlony na prawie czynszowym w puszczach lit. które moŜna poskromić dyscypliną buddyjską. które jest złem. gdzie moŜna się wydąsać.Buddha. 'miejsce. I. Siakjamuni (sanskr. księcia Buckingham (stąd nazwa). Codzienna ceremonia zmiany warty gwardii królewskiej ściąga latem tłumy turystów. Budnik . 1901. Indiach w V w.powieść (1848) J. klepek i dranic.. bakingem palas) od czasu wstąpienia na tron królowej Wiktorii londyńska rezydencja królewska. Budda . lina zwinięta w koło. tytuł nadawany przez wyznawców jednej z wielkich religii azjatyckich. Buddenbrooks.. sanskr. patrycjuszowska rodzina kupców zboŜowych z Lubeki z 2. zamieszkały w prymitywnej budzie leśnej (stąd nazwa). Ŝegl. i parokrotnie przebudowywano. . karczujący las pod rolę i zajmujący się wypalaniem węgli kowalskich. boudoir od bouder 'dąsać się. Buduar . dziegciu i potaŜu. kaprysić'. pokaprysić'. poł. Budnik . dawn.wykwintny pokoik pani domu w Xviii i Xix W. w którym wyłoŜył "cztery szlachetne prawdy" swojej nauki. przebudzony'. od słynnego kazania w Benares. Mając lat 29 porzucił rodzinę i oddał się poszukiwaniu prawdy. 'asceta z rodu Siakjów'). tł. gontów. terpentyny. Kraszewskiego.

Jego sława światowa jako wielkiego wywiadowcy. 'Widowisko z Dzikiego Zachodu') z Indianami. kowbojami. baflou) przydomek Williama Cody. Istoty te rozmawiały z sobą. elegancki.(wym. nazywano serię reportaŜy Richarda Adamsa Locke'a zamieszczonych w "New York Sun" w końcu sierpnia 1835. Xx w.ang. wspaniałego jeźdźca i strzelca. Po 1883 objeŜdŜał Europę i Amerykę ze swym Wild West Show (ang. The Moon Hoax. The Balloon Hoax. strzelcami i ujeŜdŜaczami koni.Buffalo Bill . resorowany. pracował jako nadzorca stada na preriach Zachodu i jako sanitariusz w czasie Wojny Domowej. Widowisko cieszyło się olbrzymim powodzeniem. Z.Bujdą balonową. Są to niewątpliwie stworzenia naiwne i szczęśliwe." Setki tysięcy wzięły ten Ŝart za dobrą monetę. E. łodyg i liści w róŜne kompozycje art. odkryty. Bujda .. uŜywany w Anglii i na kontynencie europ. w Japonii określana nazwą ikebana. Buggy . dwukołowy. plac przed redakcją zapełniły tłumy. nazwano opowieść zamieszczoną w gazecie. spacerowy pojazd jednokonny z dwoma dyszlami. relacjonujących obserwacje KsięŜyca. z fr.. ang. Absurdalna podówczas wiadomość znalazła powszechną wiarę w mieście. Bill odnosił teŜ sukcesy towarzyskie dzięki swej fałszywej sławie i niezwykłej powierzchowności. a pismo zostało w mig rozchwytane. lekki. wprowadzony w Anglii w końcu Xviii w. Bukiet . C. Karoliny. Ale powodzenie minęło i Cody umarł w biedzie i zapomnieniu.sztuka układania kwiatów.pęk kwiatów. 1846-1917. bagi).. poczynione rzekomo przez astronoma Johna Herschela w nowo otwartym obserwatorium w Płd. Nazwaliśmy ten gatunek Vespertilio homo. wiązanka. czyli człowiekiem nietoperzowym. "New York Sun"' z 13 Iv 1844 przez Edgara Allana Poe pod wielkim nagłówkiem: "Zdumiewające wieści ostatnio otrzymane via Norfolk! Przeprawa przez Atlantyk w przeciągu trzech dni! Triumf machiny do latania Mr Monck Masona!" Zawierała ona fikcyjne sprawozdanie z przelotu balonem z Walii do Płd. bouquet. pogromcy Indian i bandytów była w znacznej mierze legendą stworzoną przez ksiąŜki powieściopisarza amer. a dla gazety był to niesłychany sukces finansowy: nakład jej wzrósł w krótkim czasie pięciokrotnie. Judson) i kampanię prasową Johna Burke. Neda Buntline (właśc. .(wym. ur. amerykański buggy był 4-kołowy. Bukieciarstwo . buggi. w Iowa (USA). do lat 30. Byjdą ksigŜycową . aromat (wipa). gestykulując z oŜywieniem rękami i nogami. Afryce: przez potęŜny teleskop ujrzano "skrzydlate stwory o gębach podobnych do orangutana.

Mickiewicz. mleka a. por. 5. zwana niekiedy Złotą bullą języka polskiego.zob. najdawniejszy zabytek języka polskiego. bulla papieska z 1136. Pognała wołki na bukowinę. Wschód i Północ.uroczysty dekret papieski. bakłak. Bukłak . przebywanie wpław wielkich rzek Azji i Europy.perski ptak śpiewający. wraz z kobietami i dziećmi. Bukowisko . zasuszony.bułga. Byron. Bukolika . Bulla gnieźnieńska. boukolos 'pasterz' od bous 'wół. Mickiewicz. OpróŜniony z wody i nadęty powietrzem słuŜył jako pęcherz pławny (pływak).okres godowy (ruja) jeleni i łosi we wrześniu i październiku. (A. zwł.zob.. niekiedy takŜe barwiony. Bulbul . las bukowy. nazwy tej uŜywali romantycy wielu krajów Europy. który jest prawdop. miłośnika kwiatów.. a takŜe budowy i odmiany wyrazów. . dlatego stanowi bezcenny.i wnet oko zmruŜy. encyklika w sprawach szczególnej wagi.przest. umoŜliwiając w czasach staroŜ. Goethe. z tur. 1846-84. w temacie róŜy i słowika gul u bulbul. teŜ Słowik. Złota bulla . armiom w marszu i całym ludom w czasie wędrówek. zob. łac. buczyna. z gr. Bukowina . pers. słowikiem Luscinia golzii. burdziuk. Złoty. byk'. zawiera około czterystu polskich nazw miejscowych i osobowych. często występujący w poezji perskiej..) Bulla . od nazwiska malarza wiedeńskiego Hansa Makarta. worek skórzany róŜnorodnego kształtu słuŜący do przechowywania a. dawn. Wnet znikną w ziemi liście. Idąc za modą orientalną. Sielanka. na Krymie nazywano tak Mickiewicza. 'pieczęć. wina.kwiat Makartowski. przewoŜenia w podróŜy wody.Bukief Makartowski . śrdw. spisana po łacinie. w sercach pamięć róŜy. dokument'. z arab. Lecz ich bulbul zabłyśnie . pozwalający na ścisłe odtworzenie systemu dźwiękowego polszczyzny Xii w.

zob. No. nie ma podstaw. w których kaŜdy z opowiadaczy stara się prześcignąć innych. Papineau przeciw Anglikom w Quebeku w 1837. w dawn. Bumppo Natty . pałka. z tur. wysadzaną niekiedy drogimi kamieniami. miecz perski z szeroką i rozszerzoną na końcu klingą (broń Syreny w oficjalnym herbie Warszawy). oznaka najwyŜszej władzy wojsk. Buława . por.Bułat .. powstały w Xix w. i Bliskim Wschodzie do wyrobu broni siecznej wysokiej jakości. KaŜdy Ŝołnierz francuski nosi w ładownicy buławę marszałka Francji zob. Dalej. Polsce-hetmana. Jork 1941) Benjamina Brittena i W. kiedy jego legendy uŜywała firma drzewna dla reklamy. pulad 'stal' zob. Kabuki. gatunków klasycznego teatru jap.-zach. Hipoteza. Pierwsze opowiadania o Bunyanie ukazały się dopiero ok. Audena. 1910. Paul Bunyan . Skórzana Pończocha. w 1684) teatr lalek. prawdop.. gałką. władza. który ciągnąc za sobą oskard wykopał Wielki Kanion Kolorado i usuwał zatory spławu drzewa odwracając bieg rzek. w wykonaniu ozdobnym metalowa.operetka opus 17 (N. ukazało się wiele ksiąŜek o nim. rzeźb. częsty temat nieprawdopodobnych opowieści humorystycznych. którą buława symbolizuje. animatorów. Buńczuk .dawn. Ŝe istniał jakiś prawdziwy Paul Bunyan. u Turków i Tatarów oznaka władzy noszona przed jej . Stał się teŜ tematem obrazów. z pers.jeden z trzech gł. Napoleon I. narratorów i muzyków grających na semisenie. H.w dawnej Polsce szabla turecka a. banjen) legendarny leśnik i drwal płn. w wielu armiach . Bunyan Paul .marszałka. broń obuchowa tatarsko-turecka.pierw. urząd. maczuga. a do literatury wstąpił przez wiersze Roberta Frosta i Carla Sandburga. pra-superman. Nastąpił nagły wzrost jego popularności. folkloru USA. komiczny bohater ludowy. tur.. oparty na tradycjach śpiewanych recitatiwów dŜoruri (zał. na Środk. który walczył w buncie J.(wym.. L. a nawet baletu. godność. dawna nazwa stali uŜywanej w śrdw. z okrągłą zazw. bracia. Bunraku .

Burbonowie . szwajcarski badacz Bliskiego Wschodu. Burbonowie wstąpili na tron w 1589 w osobie Henryka Iv i panowali. przypisywane Talleyrandowi lub marszałkowi Dumouriez. a nawet. odgałęzienie Kapetyngów. ględa. maruda. którą zwiedza jako pierwszy chrześcijanin. wędrując przez pustynie dociera do M. Z Mekki 15 I 1815 przyłącza się do karawany idącej do Medyny. Niczego się nie nauczyli i niczgo nie zapomnieli . Pochowany na cmentarzu muzułmańskim w Kairze pod nazwiskiem Ibrahim ibn Abd Allah. jeśli liczyć teŜ Ludwika Filipa z gałęzi orleańskiej. przed hetmanem wielkim noszono dwuogonowy. gdzie uchodzi za hinduskiego muzułmanina. F. a gdy obyczaj ten przeszedł do wojska polskiego. Konopnicka. (M. 1-2. gniazda rodu Burbonów. Chleb (Zabawy.. ils n'ont rien appris ni rien oublie. potomkowie Roberta de Clermont (szóstego syna Ludwika IX). i napoleoński. do 1830. czupurny. pomijając okres Rewolucji Fr.mający prawo uŜywania buńczuka. Aguae Bormonis 'cieplice pod opieką Bormo'. Stefek Burczymucha. junacki. Buńczuczny . gdera. bundŜuk 'ogon koński' jako znak wojsk. Zob.). męczybuła. przen. O większego trudno zucha. zuchowały. Jak był Stefek Burczymucha. który w 1272 poślubił Beatrice de Bourgogne-Bourbon. Jako pierwszy Europejczyk daje dokładny i rzetelny opis Kaaby i Czarnego Kamienia.dynastia francuska. Z innych odgałęzień wywodzili się królowie Neapolu i Sycylii oraz Hiszpanii. z tur.przedstawicielem. Zmarł w czasie przygotowań do wyprawy z Górnego Egiptu do Nigru. Od Bourbon d'Archambault.fr. Czerwonego i odbywa pielgrzymkę do Mekki. zawadiacki. z rzym.. aŜ do 1848. F. PodróŜuje w towarzystwie trzech słuŜących i dwóch wielbłądów. Pojedynczy. bóstwa celtyckiego identyfikowanego z Apollinem.z trzema ogonami. a przed polnym . F. dotyczący buńczuka. mantyka.) . drzewce z kulą i poprzeczką z zawieszonymi na niej ogonami końskimi: przed sułtanem noszono buńczuk siedmioogonowy. Burczymucha .1776-1817. Palais (-Bourbon). przed wezyrem . Skończywszy studia w Cambridge udaje się do Nubii. powiedzenie o Burbonach.zrzęda. zob. Burckhardt Johann Ludwig . udający zucha.pojedynczy. pomniejsi baszowie mieli podwójny a.

burgraf. instytucje naukowe. Burka . starosty. wg projektu Felipe Virgarni 1539-68. w powszechnym uŜyciu w Polsce. W nowym gmachu. Burgtheater . 'na zamku'. Burggraf. obejściem chóru i wieńcem kaplic.teatr w Wiedniu. jeden z najstarszych w Europie. gdzie w 1814-32 zapanował niemiecki repertuar klasyczny. w śrdw. do 1967. Muz.. trzynawowa bazylika z transeptem. szkoły Akademii Król.opończa z kapturem Tatarów krymskich i astrachańskich. Burlak . z których słynna Capilla del Condestable z 1489. Katedra rozpoczęta w 1221 przez króla Ferdynanda Iii świętego. Niemczech urzędnik w zamkach i miastach królewskich i biskupich. dlatego zw. Royal Society (zob. w dawnej Polsce . Wspaniałe aŜurowe hełmy obu głównych wieŜ wykonał 1442-58 Hans von Kln.. burka'.(wym.obraz (1870-73) Ilii Repina. wnętrze ośmiokątnej kopuły nad skrzyŜowaniem naw. wówczas Theater an der Burg. na Ringu od 1888. często bogato zdobiona. Burłacy . Osioł (Buridana). wielka tradycja teatru przetrwała jeszcze do wybuchu 1. teŜ Poniatowski Józef (Burka). buruk 'zagięcie. wojny świat.miasto w Starej Kastylii (Hiszpania). Burgrabia . zał.. z wielbiądziej wełny. bor. zob. Od 1766 stał się teatrem narodowym.zob. ang.robotnik zajmujący się holowaniem na linie statków w górę rzęki. na wschodniej stronie kościoła piękny dwupiętrowy kruŜganek. poświęcona w 1230. z nm. Towarzystwo Antykwariuszy i in. arcydzieło sztuki dekoracyjnej w stylu plateresk. Leningrad. w Rosji i na Ukrainie . haus) gmach w londyńskim Piccadilly. od Xvii w. W okresie 1849-81 była to jedna z pierwszych scen europejskich. Royal Academy. zastępca kasztelana a. Burlington House .. ukończona w Xvi w.). obszerna.urzędnik grodzki.w Xvi-Xix w. z tur. . Rosyjskie. chroniąca od deszczu i zimna jeźdźca i (w niemałym stopniu) konia. w 1741 w dawnej dworskiej sali do gry w piłkę. Buridan . pełniący funkcje sądownicze i wojskowe.Burgos . mieszczący Królewską Akademię (Sztuki).

. z kapturem. Bursztyn . noszona przez Arabów.wygasły w Xix w. Śmieszkowica. sakiewka. białej wełny. w 1402 dla Ŝaków Akademii Krakowskiej. sakiewka. ze śr. Burnus . Bursa Ubogich . śrdw. biskupa Noskowskiego.południowe wybrzeŜe Bałtyku.bohater jednej z najbardziej znanych wczesnych sag islandzkich Njalssaga 'Opowieść o Njalu'. od środkowego Dunaju. student. bogatych ziemian. bornsten 'kamień płonący'. z tańcami i pijatyką.opończa z grubej. Burnt Njal .jantar. z nm. z gr.do 1950. Górny Śląsk. Starnigielska. zał. Njala i Gunnara. w Polsce . a stamtąd szlakiem terenowym przez Morawy. arab. która przybiera coraz ostrzejsze formy. kasa'.niemiecki student-korporant. Długoszowa. Bursche 'chłopak. Barsztynowe wybrzeŜe . aŜ Njal ginie w poŜarze swego podpalonego domu. skucynit. złośliwa i egoistyczna Ŝona Gunnara. którą w staroŜytności rzymscy kupcy przybywali do ludów zamieszkałych na płn. 'worek. prawników. Opiewa ona krwawą. na którym bursztyn występuje w największych ilościach. przest. birros 'płaszcz z kapturem'. Bursa . z innych najbardziej znane bursy-intematy były: Jerozolimska. Bursz .główna arteria komunikacyjna. z nm.-d. wsch. filozofów.najstarsza w Polsce. kompan. Wielkopolskę i Kujawy do ujścia Wisły i półwyspu Sambia. Następują wzajemne morderstwa. ordynans'. Hallgerda. dawn. Węgrzech) do Camuntum nad Dunajem drogą bitą. internat dla uczącej się młodzieŜy. wiodąca od Akwilei nad Adriatykiem przez Savarię (dziś Szombathely w zach. łac. rodzaj zabaw karnawałowych na Podtatrzu. podŜega obie strony do zwady. Brgermeister.najwyŜszy urzędnik samorządu miejskiego. ponurą waśń między rodzinami dwu przyjaciół.-nm. aby kupować bursztyn i niewolników za rzymskie towary i pieniądze.Burmistrz . giełda. Barsztynowy szlak . Bursztyn bałtycki znany był w Italii juŜ w starszym okresie Ŝelaza.

ventum seminabunt.ostatnia sztuka (1611) Szekspira. 22. 10. niemy film radziecki (1928). zawierający ok. Buriewiestnik. Wśród fali ląk szumiacych.pers. O sztuce rządzenia.zob. zbiera burzę . wg Montesquieu. Ozeasz. z ukr. młody Mongoł Bair (W.nazwa nadana przez Bartolomeu Diaza płd. Gulistan) poety perskiego Saadiego z Szirazu.. 23. 8. O miłości bliźniego. przylądkowi Afryki.. Burza nad Azją . 4000 dystychów w dziesięciu księgach: 1. Piesnia o Buriewiestnikie (1901) Gorkiego.łac. por. 9.Burza. dosł. 8. zob. 35. O miłości. (A. Udźwiękowiony w 1949. jeden z dwóch głównych utworów (por.ros. wiele hałasu o nic. sonet Stepy Akermańskie. Kto sieje wiatr. Przylądek Burz .chwast stepowy tworzący gęste i wysokie zarośla. O wyrzutach sumienia i skrusze. reŜ.zob. który w ten sposób nazwał zamieszki w republice San Marino. O wychowaniu. InkiŜinow) jest przywódcą powstania Mongołów przeciw ang. Łuk. O sposobach wznoszenia duszy do Boga .zob. Omijam koralowe ostrowy burzanu. Zwiastun burzy . film zapewnił Pudowkinowi czołową pozycję wśród reŜyserów radzieckich. Sturm und Drang(periode).. 'Ogród owoców. Marek.'). une tempete dans un verre d'eau. Biblia. nadchodzącej rewolucji. 2. et turbinem metent. tj. poemat napisany w 1256. 8. Uśmierzenie burzy na morzu . Burza w szklance wody . Burza . O rezygnacji. wg Mat.. 4. Alaryk (Grób w Busento). Bustan . Kaliban.fr. 7. O pokorze. Ariel. O wdzięczności. z Wulgaty. Wsiewołod Pudowkin. 3.. kolonizatorom. wśród kwiatów powodzi. 7. burjan. tytuł: Potomok DŜingis Chana ('potomek. 4. O tolerancji. Burzan . Okres Burzy i Naporu . 5. Ew.) Busento . 6. zob.ros. Mickiewicz. Prospero. Sad'. 8. 3-4. Dobry (Przylądek Dobrej Nadziei).

w wykonaniu ozdobnym metalowa. jaka. równieŜ: 'zwierzęta domowe. Butterfly . Poemat pełen jest anegdot i przypowieści. z gałką zazw. dziś: 'krowy.. opolskim. łac. takŜe: 'mienie. trzoda'.konstelacja zodiakalna. król egipski. Byk . gł. bo nie nadawał się do Ŝeglugi w górę rzeki.przez modlitwę.).miasto w woj. bozdogan 'pałka. Buzyrys . kolejną ofiarą miał zostać Herakles. byki'. który w celu uniknięcia klęski głodu zabijał wszystkich przybyłych do kraju cudzoziemców na ołtarzu Zeusa. pod którego postacią ukrył się Zeus. Bousiris. rozszczepioną na 6 do 8 liści zwanych piórami. krańcu WyŜyny Śląskiej.pierw. Buzdygan . Łagodny Fernando lubił odpoczywać w cieniu drzewa wąchając kwiatki i nie znosił walki byków. pod którym 24 I 1588 Jan Zamoyski odniósł świetne zwycięstwo nad armią arcyksięcia Maksymiliana Habsburga. Ŝubra. istnienie'. w dawnej Polsce . maczuga. gdzie sprzedawano go na drewno. Byk .) 'byt. na płn. maczuga'. pretendenta do tronu pol.zob. syn Posejdona. Plejady i Hiady. dobytek'. a od Xv w. Byczyna . prawdop.bohater ksiąŜki dziecięcej Munro Leafa spopularyzowanej przez film rysunkowy (1939) Walta Disneya. zawiera Aldebarana. Madame (Butterfly). bizona) oraz łosia i jelenia. nazwa babilońska. Maksymilian dostał się w czasie bitwy do niewoli. mit. woły. z tur. cielęta. . poruczników i chorąŜych. w greckiej tradycji byk z legendy o Europie (zob.dorosły samiec wielkich pustoroŜców (bydła domowego. ale zerwał swe łańcuchy i zabił króla oraz jego zwolenników. do spławu soli z Wieliczki do Warszawy i Płocka. a stąd zboŜa do Gdańska. Taurus. gruszkowatą.oznaka władzy pułkowników. Byczek Fernando . gr. w Polsce do Xix w: wiosłowo-Ŝaglowy jednomasztowiec rzeczny płaskodenny. Bydło od być (do Xvi w. pałka. Ale juŜ od Xiv w. rotmistrzów. w Polsce widoczna jesienią i zimą. broń obuchowa tatarsko-turecka.gr. oŜywiających tok filozoficznych rozwaŜań. bawołu.

zob.). kiedy wciąŜ jeszcze były Ŝywe tradycje epiki lud.) Busłajew. Byk kreteński . Chwycić byka za rogi . cykl dworu św. W innych pieśniach olbrzym Światogor (zob. Apis. zapisywane w Xvii-Xix w. dziś uŜywana tylko jako przyprawa: cytrynowo pachnący olejek. Tematyka bylin znalazła odbicie w twórczości lit. pierwszego wielkiego księcia ros.): kobiety tańczące wokół ognisk świętojańskich. Niekrasowa i Turgieniewa. Białym. chłop Mikuła (zob..) i siłacz Waśka (zob. znajdowała się w Palazzo Farnese (stąd nazwa). SpiŜowy byk Falarisa . Walka. prawdop. Święty byk . kraju leŜącego za Jordanem. 21. nad M.zob. pracą Heraklesa. pne. . z innego bydlęcia.. wieszały ją nad drzwiami i oknami swoich domów. W cyklu nowogrodzkim gł. Włodzimierza Wielkiego. kopia rz. w Kraju Ołonieckim. "pięknego słoneczka". wyszedł z morza na brzeg Krety i miał być złoŜony w ofierze Posejdonowi przez Minosa. śpiewnie recytowane przez skazitieli (recytatorów). dziś Neapol. ze skóry byczej (stąd nazwa) a. Naz. Mezeni i Piniegi. Alosza Popowicz. Amfion i Zetos). związana była silnie z obchodami sobótki (zob. zachwycony jego urodą.) Sielaninowicz i Wolga (zob.) i nie mniej znakomici (zob. Mus. zwł. który. Sidła (Złapać się. wymarły gatunek dzikiego wołu. dzieło Apolloniosa i Tauriskosa z Tralles w Karii (Ii-I w.).Biblia. gr.mit. Włodzimierz. boŜe drzewko. Ujarzmienie byka było 7.słynna rzeźba antyczna. za co Posejdon przyprawił piękne zwierzę o szaleństwo. jako uniwersalna roślina lecznicza. Głównym cyklem epiki ros. na północy Rosji.). Dawniej przypisywano jej równieŜ własności magiczne. W cyklu kijowskim największym bohaterem jest chłop Ilia (zob. bielica..): Dobrynia Nikitycz. Byki z Basan . zwanych równieŜ bylicowymi. 13. opasywały się bylicą. jest jednak cykl kijowski. bohaterami są: pieśniarz Sadko (zob. Bylica . zob.zob. rosyjskie ludowe pieśni epickie. Róg. nad brzegami Pieczory.stariny. ofiarował bogu innego byka.Byk Farnezyjski .. Walka byków .).belica.bicz rzemienny sporządzany dawn. przedstawiające scenę przywiązywania Dirke do rogów byka (zob. krzew ceniony w staroŜytności i śrdw. do końca Xviii w. Bykowiec . Psalm. Byliny . znaleziona w 1547 w termach Karakalli w Rzymie.zob.) Muromiec. wrzucały ją w ogień.. obok niego Suchman (zob.

od Xi w. ćwiek. Bzik .. dziewczę. pasja. fiksum-dyrdum. . Byrd Richard Evelyn . kręciek. szmermelek. zdrowe. Ostatni raz był na Antarktydzie jako kierownik wyprawy amer.. analogicznie do fioła i fiołka. fioł(ek). Bywaj. 9 V 1926 odbył pierwszy w dziejach lot nad Biegunem Płn. być moŜe. I choć przyjdzie ścigać jak najdalej wroga. 1939-41 i 1946-47.wojownik konny. ze zdrobn.. piosenki PoŜegnanie (1830) nieznanego autora.. w Hiszpanii . lotnik i admirał. zdrowe. klin. fiksacja. . Była babula . dziewczę. 1933-35. Ŝe mi jesteś droga! 1-4. w 1955-56.1888-1957.pieśń ludowa. ojczyzna mnie woła! Idę za kraj walczyć wśród rodaków koła. w 1927 z trzema towarzyszami przeleciał Atlantyk. z hiszp. od bot. 1-8.w muzyce Musorgskiego i Rimskiego-Korsakowa.początek bardzo pop. bez. mania. 29 Xi 1929 przeleciał nad Biegunem Płd.(wym. ekscentryk. . amerykański badacz polarny. oryginał. w ramach Międzynar. konik. ze średniowiecza. Nigdy nie zapomnę. takŜe oznaczających 'kręćka. cudak. dziwak. C Caballero . Roku Geofiz. Ŝe wyjadł babulince ogródek kapusty. Wariant lubelski (Krasnystaw): Była babula rodu bogatego. A ten koziołek tyle miał rozpusty. miała koziołka bardzo rozpustnego. Bywaj.szlachcic hiszp. kawaliero) we wczesnym śrdw. chyś. caballo 'koń'.. pochodząca.fiś. manię'. odbył 4 wyprawy na Antarktydę: w 1928-30.

1557. Zginął wtedy Bartolomeu Diaz. wraz z synem przedsięwziął wyprawę dla odnalezienia drogi morskiej do Chin i Indii.. 1526.ok. trzynawowe bazyliki z transeptem. stąd nazwa. Po powrocie do Bristolu był inspiratorem i organizatorem wypraw ang. w której osiągnął Labrador. Caernarvon . emporami i sześciodzielnymi sklepieniami Ŝebrowymi z Xii w. załoŜony w 1062. 1421-1440. wieŜe (907m wysokości) ukończone dopiero pod koniec Xii w. 1460 . Caen . zbudowany przez Giovanniego i Bartolomea Bon ok. i hiszp. l'Abbaye-aux-Hommes.(wym. Sebastiano Caboto. ang. syn Giovanniego. Etienne.(wym. pilotował wyprawy ojca. odnowiony po 1845. skąd wiatry i prądy zagnały flotę aŜ do Brazylii.. Ŝeglarz portugalski. Sebastian Cabot. Mocna. 'Złoty Dom'.Caboto . do wybrzeŜy Ameryki Płd.-zach. czego pozwalają się domyślać niektóre kapitele i asymetria budowy. Ŝona Wilhelma Zdobywcy. Cabral Pedro Alvarez . Chcąc uniknąć cisz wybrzeŜy Mauretanii zapuścił się daleko na zachód. St. 1472 . Ca'd'oro . na wpół udaną wyprawę na czele floty hiszp. na miejscu wcześniejszej budowli bizantyjskiej. załoŜony w 1064 przez Wilhelma Zdobywcę. pierw. fundatorką była Matylda Flandryjska. prawdop.ok. John Cabot. Etienne. Po półrocznej podróŜy flota dotarła do Kalikatu w Indiach.l'Abbaye-aux-Dames.wł. ka) miasto w Normandii (Francja). mianowany piloto-mayorem Kastylii przez cesarza Karola V. ozdobiona tylko przez piękne portale fasada kościoła z 1077. Romańskie kościoły opackie la Trinite i St. Walii (Brytania). odbył prawdop. o dwuwieŜowych fasadach. drogi morskiej do Chin. Gotycka fasada bogato zdobiona. ka:na:wen) miasto w płn. prosta. niezwykłej piękności. 1450-98.-wsch. odkrywając wyspę Cape Breton i Nową Szkocję (1497). Giovanni Caboto .rodzina Ŝeglarzy włoskich na siuŜbie ang.ang. i drugą podróŜ (1498). po podróŜy Vasco da Gamy otrzymał dowództwo 2. całkowicie pozłocona. w poszukiwaniu płn. floty portugalskiej wyruszającej do Indii z Lizbony w 1500 r. pałac w Wenecji nad Canal Grande. . Koło Przylądka Dobrej Nadziei burza zatopiła 4 statki. La Trinite .ok. jedną tylko.

(wym. kaljostro) 1743-95 właśc. 'Wizjoner'. Anatole France. dziennikarzy itd. Budowa rozpoczęta ok. Parandowski. Der Gross-Cophta . a później pracowników BBC (British Broadcasting Corporation. Cagliostro Alessandro . w kawiarni bywali m. Canova. ang. Schillera.nm.. Słowacki. Z afery naszyjnika diamentowego (zob. Ściany kawiarni ozdobione są licznymi obrazami. medalionami. Rossini. budząc zainteresowanie i podziw.operetka (1875) Johanna Straussa.kawiarnia na Via Condotti w Rzymie. Wreszcie w państwie papieskim uwięziony jako heretyk (zadenuncjowała go Ŝona. 1284 przez króla Edwarda I. Mendelssohn. powieść (1789) Fr. miejsce spotkań artystów w I. Cafe Royal . Gounod. którego syn został pierwszym księciem Walii. ćwierci Xx w. Joseph Balsamo i Naszyjnik królowej powieści . Norwid.jeden z najlepiej zachowanych bryt. De Chirico. Bizet. autografami i róŜnymi innymi pamiątkami. . Carducci. wywoływacz duchów. Siemiradzki. miniaturami. popiersiami. Leopardi. Sienkiewicz. Lokal cieszył się sławą światową jako miejsce spotkania artystów. Corot. Prawo deptało mu po piętach. Mickiewicz. Gioacchino Pecci (późn. z serii Memoires d'un medicin fr..Caernarvon Castle . znany takŜe jako hrabia C. Buffalo Bill). niekiedy odsiadywał wyroki za oszustwa. Berlioz. pisarzy i innych znakomitości z róŜnych krajów. markiz Pellegrino i pod róŜnymi innymi tytułami i nazwiskami. papieŜ Leon Xiii). William Cody (zob. RTV'). Shelley. kaferojal) londyńska restauracja przy Regent Street. komedia (1791) Goethego (Cagliostro w aferze naszyjnika jako hrabia Rostro). Thackeray. Serafina) i czarownik.. Orkan. Taine. Stendhal. załoŜona w 1760 przez Lewantyńczyka Nicola di Madalena. śrdw. Gogol. 'Pamiętniki lekarza'. zawsze w najlepszych sferach. Chateaubriand. zręczny szarlatan rodem z Palermo (czy z Bergamo?). cudotwórca i producent uniwersalnych leków. Maria: Antonina) wyszedł cało.. 'bryt. Der Geisterseher . 'Wielki Kofta'. zwłaszcza u dam.(wym. libretto: F.: D'Annunzio. Giuseppe Balsamo. poetów. Keats. Cagliostro in Wien . król Ludwik Bawarski. Goldoni. w pobliŜu placu Hiszpańskiego. zmuszając do wielkiej ruchliwości (w 1780 odniósł wielki sukces w Warszawie). Schopenhauer. piękny przykład twierdzy śrdw. Miejsce formalnej inwestytury jako ksiąŜąt Walii przyszłego Edwarda Viii (1911) i księcia Karola (1969). Rilke. Mark Twain. ale aresztowano go z innych powodów. Apollinaire.nm. zmarł w więzieniu. Croce. Byron. Baudelaire. Goethe. Thorvaldsen. obronnych zamków gotyckich. Moravia. Carlo Levi. portretami. Wagner.. Krasiński. PodróŜował po całej Europie..in. Kazimierz i Włodzimierz Tetmajerowie. Il Caffe Greco . występując jako alchemik.(1846-49) Aleksandra Dumasa-ojca.

Za autora słów podawał się śpiewak uliczny Ladre.47mm. wg konstytucji 1764 . podjął tę wyprawę w 1828 jako trzeci biały człowiek (Roberta Adamsa. średniowieczna kuźnia a.Zell. Cal . ca ira. w Polsce od Xii w.) W okresie terroru ostatni wers zmieniono na: "Les aristocrates a la lanterne!" fr. Ah! ca ira.24.(wym. Cajniarnia . w popularności rywalizująca z Karmaniolą (zob. Zain 'sztaba kruszcu'. w pierwszą rocznicę zdobycia Bastylii. pociągnięty legendą tajemniczego podsaharyjskiego Eldorado. Ca Ira . Ŝe tytuł pieśni pochodzi od pełnej otuchy odpowiedzi Beniamina Franklina: "Ca ira". Znając język i obyczaje Caillie dotart do celu przebrany za Araba-muzułmanina.. sa ira) fr. gdzie kaŜdy dach miał być kryty złotem (miasto istotnie kwitło jako ośrodek handl. której stanowił dziesiątą a. W ten sposób zakończyła się legenda timbuktańska.. na pytanie o perspektywy Republiki Amerykańskiej w wojnie o niepodległość. Cagliostro w Warszawie .247mm. w Królestwie Polskim (1819-48) . mimo buntów wszystko się uda'. oceniając je jako: "najbardziej monotonne i jałowe miejsce. ca ira! Malgre les mutins. majtka amerykańskiego. popularnego kontredansa Becourta. Muzeum. amer. miara długości równa szerokości kciuka..(wym. bajecznego Timbuktu nad Nigrem.. zabroniona przez Bonapartego. ale i opisał je po powrocie. wyst. Portret: Le Gay (1778). Genee. huta.87mm.). Nie tylko zwiedził miasto. dwunastą część.. tak jak ona. G. Caillie Ren . ('Lud dziś bez przerwy powtarza. Po raz pierwszy śpiewał ją lud ParyŜa (na nutę Carillon national.kleparnia. jakie zdarzyło mi się widzieć". i kult. Zoll 'klocek . zaleŜnie od długości stopy. kaję). ok. gdzie otrzymywano sztaby przez młotowanie (klepanie). cal ang. ca ira. libretto: Julian Tuwim. podróŜnik francuski.balet (1937. ale w Xv-Xvi w. 1799-1838. R. gdy stał się Pierwszym Konsulem. róŜnej wielkości.) i.staroŜ. ca ira! Le peuple. gdy ParyŜ przygotowywał się do obchodu święta Federacji na Polu Marsowym. 'powiedzie się'. z nm. uznano za oszusta. sans cesse repete Ah! ca ira. Laing w drodze powrotnej zginął). 25. tout reussira. słynna pieśń Rewolucji Fr. skrzypka teatralnego) 14 lipca 1790. Wersal. z nm.. 'Arystokraci na latarnię!' Niektórzy utrzymują. en ce jour. Poznań 1947) Jana Adama Maklakiewicza. a Szkot A.

Kunstmus. tragedia (1765) Dormonta de Belloy. z postronkiem wokół szyi. gdy Ŝona jego. Gabinet doktora Caligari. po 11-miesięcznym oblęŜeniu. (Kopie pomnika Rodina: Bazylea. Die Brger von Calais .. w szatach skazańców.część pola jeszcze nie zorana. nie naruszone pokłady skał. Caligari . kalę) miasto w płn. Eustache de Saint-Pierre. soli. a Rada Państwa pośmiertnie rehabilitowała Calasa. ale król nie tknął ich ani teŜ miasta. Naprawdę zaś syn popełnił samobójstwo. kalas). Calas Jean . wstawiła się za nimi. Calais . warstwa gleby tuŜ pod warstwą zoraną. Edward Iii. gdzie Wolter usłyszał o sprawie i wystąpił z taką pasją. 'OblęŜenie Calais'. 'Sześciu z Calais'. węgla a. m. miasto zdobył król ang. Calizna . nie tknięte jeszcze przez górników masywy skały. Shawa. ale niezwłocznie wycofał się z tego i zeznawał odtąd tylko prawdę w czasie procesu i przesłuchiwań.drewniany'. 1400-10.in. upamiętnia słynną ofiarę sześciu mieszczan z Calais.) Le Siege de Calais .(wym. w eseju Sur la tolerance fr.. prowadzonych przez parlament (trybunał) tuluzański z brutalnością i fanatyzmem. dramat (1914) Georga Kaisera. Edward przyrzekł oszczędzić miasto. ParyŜ. i pięciu innych mieszczan udało się ochotniczo do obozu króla boso.W 1347. 'Mieszczanie z Calais'. Opera (1871) F. Westminster.. Opinia w kraju i za granicą wyraŜała Ŝywe poparcie dla stanowiska Woltera w tej sprawie. jeśli sześciu wybitnych obywateli ofiaruje za nie swoje Ŝycie. Francji nad Cieśniną Kaletańską. .nm.ang. Musee Rodin. Pomnik z brązu (1888) Augusta Rodin. 1698-1762. po czym rodzina jego przeniosła się do Genewy. Ŝe w 1765 wyrok anulowano. próbował zrazu dowodzić. kopia zmniejszona: Londyn. fałszywie oskarzony o zamordowanie syna za to. stojący przed ratuszem. sztuka (1934) G. Mieszczanie z Calais .zob. iŜ rzekomo pragnął przyjąć katolicyzm. co było wówczas uwaŜane za zbrodnię. Mer miasta. 'O toleraneji'. królowa Filippa.(wym. Sarceya.. Kiedy więc ojciec znalazł ciało syna. B. Ŝe został on zabity. opowiedzianą w Kronikach J.fr. Froissarta. Calas został stracony przez łamanie kołem i uduszenie. The Six of Calais . podskibie. kalwiński kupiec z Tuluzy.

schalune ze st. Jesus.-nm.-g. trumny a. St. na początku kwietnia na Tamizie między ósemkami uniwersytetów Cambridge i Oxford na dystansie ok.najsłynniejszy wyścig wioślarski świata. Camacho . 1542. miasta w Szampanii w płn. 1473. zapoczątkowany w Xii w.Cal. kamaczo) zob.(wym. składanie ofiary całopalnej. wymieniony na piśmie w 1231. Anglia). Christ's. hodowla białych koni i małych czarnych byków uŜywanych do złagodzonej formy walki byków (w Nimes i Arles). 1284. siedziba uniwersytetu. 1347. mo:dlin).(wym. Magdalene (wym. fr. Cambridge . drukarnia . Tech. katafalku. St. Całun . której celem jest zerwanie sznureczka (dawn. słynny z flamingów i innych ptaków. z czego powstała nazwa obecna. w Pasadenie. .pop. 1496. 4 mil ang. najstarsze kolegia: Peterhouse.tkanina słuŜąca do przykrywania zwłok. 1505. kejmbridŜ) (1) miasto w Brytanii (wsch. od Xvii w. 1350. kokardki) spomiędzy rogów byka. Francja). 1448. Clare. Corpus Christi. ale prawdop. Uniwersytet w Cambridge . 1348. USA. 1326.(wym. Francji. bagnisty. poparcie prośby o zmazanie winy. 'Kalifornijski Instytut Techniki'. 1511. skrót nazwy Califomia Institute of Technology. ang. 1352. Gonville i Caius. materiał taki wyrabiano. Queen's.-wsch. jednego z najstarszych na świecie i obok oksfordzkiego najstarszego w Brytanii. kamarg) region w delcie Rodanu (płd. La Camargue . nizinny..załoŜony wg legend wcześniej. gdzie pierw. Cantebrigge Normanów i Caumbridge Anglików. rezerwat zoologiczno-botaniczny.. Trinity Hall.w Biblii ofiara ze zwierząt spalana w całości na ołtarzu jako wotum a. wymową czalon) od Chalons-sur-Marne. rozgrywany od 1829 corocznie pod koniec marca a. Całopalenie . Pierw. King's.najstarsza po oksfordzkiej ang. Catharine's. 1441. następnie Grantebrycge 'most przez rzekę Grantę' Sasów. Jedyną nagrodą kaŜdego wioślarza zwycięskiej osady jest jego wiosło. Cambridge University Press . Cambridge-Oxford . z mazurzeniem za pośrednictwem śr. Wesele (Camacha). John's. rzymski fort Camboritum. chalon (ze st. Pembroke.

w którym mieszczą się: Harvard (zob. wkrótce powrocił do kraju. White'a (1958). Jego rzeczywista odpowiedź..miasto w stanie Massachusetts (USA) nad rzeką Charles. stawiał jeszcze bohaterski opór Anglikom na czele batalionu gwardii. 'A g. miał odpowiedzieć: "Gwardia umiera. jeden z najstarszych ośrodków naukowych w Stanach Zjedn. która zasłynęła jako dosadne "słowo Cambronne'a". Camorra . Camelot . . kiedy został generałem dywizji i parem Francji. Pragnęli oni wskrzesić dramat antyczny: do tekstu dołączyli muzykę w postaci recytatywu opartego na akordowym wtórze instrumentalnym z fragmentami chóralnymi. Camelot . fr. La garde meurt et ne se rend pas! Te patetyczne słowa wyryto później na jego pomniku w Nantes. Cambrigde (2) .tajna organizacja przestępcza. Światową sławą okrył się dopiero w czasie bitwy pod Waterloo. a od 1592 u Jacopo Corsiego. nawet w czasie Stu Dni. 1580 we florenckim pałacu hrabiego G. H. w okresie świąt BoŜego Narodzenia.jedna z siedzib dworu króla Celtów Artura. muzyków i uczonych wł.musical (Nowy Jork 1960) Lemera i Loewego. otrzymała od króla Henryka Viii przywilej w 1534. działajaca 1830-1911 w Neapolu. w zespole miejskim Bostonu. favola in musica (nazwa "opera" powstała dopiero w 1639).grupa poetów. zwanej jeszcze dramma per musica a. brzmiało: "Merde!" fr. Periego do słów O.uniwersytecka. po powrocie Napoleona z Elby. na Sycylii i wśród imigrantów włoskich w USA..(wym. w której zasiadał na zamku przy Okrągłym Stole z 12 paladynami. Tutaj Stephan Day uruchomił w 1638 pierwszą maszynę drukarską w Ameryce Płn. Rinucciniego. oparty na powieściach arturiańskich T.1770-1848.). kamelot) w legendzie arturiańskiej . od 1915). Favola di Dafne (1597) J. fr. Bardi. zbierających się od ok. mało znany generał francuski. Radclifie College od 1879. Camerata Florencka . mot de Cambronne.no!' CięŜko ranny generał dostał się do niewoli.. ale się nie poddaje!". Otoczony i wezwany do złoŜenia broni. Kiedy zaczęła się zupełna rozsypka armii. Cambronne Pierre Jacques Etienne .. i Massachusetts Institute of Technology (MIT. rzucone Anglikom ze wzgardą. po wyleczeniu z ran wywieziony do Anglii. Doprowadziło to do powstania pierwszej opery. zwł.

Maria della Salute i Kanału św. przebiegającą między wspaniałymi pałacami od dworca kolejowego do kościoła S.szeroki kanał w kształcie litery S. 'święte pole'. gotyckimi domami i pałacami. surowym i eleganckim budynkiem gotyckim z 1297-1310. Piazza del Campo . przez Muccia i Fr. słynnym ratuszem Palazzo Pubblico. PejzaŜysta wedutowy miast.wł. Canaletto . 'bojownik. wojnie światowej. od 1767 w Warszawie w słuŜbie Stanisława Augusta.Campanile .) i scen rodzajowych na tle architektury. Bogaty zbiór obrazów i rysunków w Muz. wł..zob. przydomek Cyda (zob. kaplicą (Cappella di Piazza. wspaniały plac w kształcie muszli ze źródłem Fonte Gaia (zob. oddzielający północną część Wenecji od południowej i stanowiący główną arterię komunikacyjną miasta. najsłynniejsza droga . piętro dodane w 1468). bohater'. Campo .przydomek dwóch malarzy weneckich: (1) Giovanni Antonio Canal. najbardziej warszawski z cudzoziemskich artystów. Canal Grande . di Rinaldo w 1338-48). Kampanila. twórca wedut (zob. loggią (Loggia della Mercanzia). 1720-80. Pole (Marsowe).główny ośrodek Sieny (Toskania. 1376. Campus Martius . twórca obrazów z historii Polski i scen rodzajowych. mistrz perspektydy lineamej. mieszczą się grobowce i tablice z napisami nagrobkowymi.zob. Marka. siostrzeniec i uczeń Canala.). (2) Bernardo Belotto. w którego ścianie zewn.typ cmentarza włoskiego w kształcie dziedzińca otoczonego czworobocznym kruŜgankiem. 1747-58 malarz nadworny Augusta Iii w Dreźnie. ulic. Najsłynniejszy w Pizie 1278-83. mistrz perspektywy i szczegółu. rycerz..(wym. 'pole'. Źródło). wewnątrz zaś ogród.). Campo Santo . Nar. kampeador) hiszp. pejzaŜysta. Włochy środk. El Campeador . w Warszawie. 1697-1768. budynków. Torre del Mangia (wysmukłą wieŜą zbud. Obrazy jego słuŜyły jako dokumentacja przy odbudowie zabytków Warszawy po 2.

. Augustyna. 'Wielki Kanał'. gdzie w 1077. Canopus . 63 razy odleglejsza od Ziemi niŜ Syriusz. Canossa . Cannae . rozszerz. długie poematy epickie oktawą. w Polsce niewidoczna. Katedra. Canterbury . Włoszech w pobliŜa Reggio nell' Emilia. Cancan .wieś w płn. na temat legend karolińskich. ma moc promieniowania większą od niego 2300 razy.wodna świata. opactwo i został pierwszym arcybiskupem Canterbury.druga po Syriuszu gwiazda nieba pod względem jasności. zał. 1174). w zamku Matyldy. . jedna z najwspanialszych w Anglii. Tumera.). Kankan.. wł.zob. 1067. W.) Josepha M. ottava rima. uznać swój błąd. wyrazić skruchę. W 597 św. margrabiny Toskanii. Wielka wieŜa na skrzyŜowaniu naw (Xv w.obraz (wczesny Xix w.pójść na ugodę z papiestwem. najjaśniejsza (alfa) konstelacji Kilu. romansów i bojów Orlanda (Rolanda). w stylu wczesnego gotyku ang. Metrop. Pójść do Canossy . upokorzył się przed papieŜem. przez długi czas duchowy ośrodek kraju. The Grand Canal Venice .(wym. kilkakrotnie spalona i odbudowywana (1011. ukorzyć się. zwł. szczerą czy udaną. wł. ale takŜe i klasyczne. pokajać. aby nawrócić wyspiarzy. Nowy Jork. odbył trzydniową pokutę i uzyskał zdjęcie klątwy. Kanny. kanterbry) miasto w hrabstwie Kent (Brytania). gł. prawo obsadzania stanowisk kościelnych przez monarchę) i wyklęty przez Grzegorza Vii. którzy układali i wykonywali publicznie we włoskich miastach i wsiach cantari.. siedziba arcybiskupa kościoła anglikańskiego i prymasa Anglii. Cantastorie . stronniczki papiestwa w walce z cesarstwem. popadłszy w konflikt z papiestwem o inwestyturę (tj. Augustyn przybył z Rzymu. król niemiecki Henryk Iv (cesarz od 1084). wzniesiona na miejscu bazyliki św. Mus. bajarze Xiv w.zob.toskańscy minstrele.

długi transept. m. Źródło (Vaucluse'y). moralne i polityczne. witraŜe z Xii-Xiii w.-wsch. zob. wystartował "Eagle". ulubiona forma Petrarki (wyd. Pieśni Petrarki 1881. z którego m. tł. Pietra Bemba 1501. . 30 utworów na róŜne tematy. nazwa wielkiego zbioru liryków włoskich Petrarki. który nazwał ten zbiór Rerum vulgarium fragmenta łac. reszta to sonety. wprowadzonej na orbitę księŜycową przez macierzysty statek kosmiczny "Apollo 11" (przez pewien czas po śmierci prezydenta J. złoŜone z ostrego haka stalowego i drewnianego styliska (rękojeści). Tomasza. kosmonauci amer. najwybitniejsze dzieło poety. Arcydzieło literatury światowej naśladowane i tłumaczone przez niezliczonych poetów. wyd. polskie przekłady Daniela Naborowskiego. w Polsce widoczna. Murder in the Cathedral. od capra 'koza'. 'urywki rzeczy popularnych'.. Opowieść (Opowieści kanterberyjskie). DwuwieŜowa fasada. Transept płn.. Kennedy'ego kosmodrom nosił nazwę Cape Kennedy). 29 canzon. kejp kenwerl) przylądek we wsch. Razem 366 utworów. Capina . łac. 'kózka' zdrobn. Neil A. 1954) Thomasa S. Armstrong i Edwin E. Cape Canaveral (wym. wyd.in. gdzie św. kaplica św. Faleski). Bajkonur. Il Canzoniere (wym. Mickiewicza. 'zbiór pieśni lirycznych'. jaki lądował na KsięŜycu z załogą ludzką.skublica. F. poprawne wyd. kiedy Henryk Viii kazał go zburzyć.Koza. nadana nie przez poetę. gdzie mieścił się grobowiec św. zob. Trójcy. Aldrin 21 Vii 1969 wyszli na ląd "Morza" Spokoju z kabiny załogowej typu LM. cel licznych pielgrzymek. w tym 4 madrygały. części stanu Floryda (USA).in. obracania i podnoszenia dłuŜyc i kłód z drzew zrąbanych oraz do smykania (zrywki drewna długiego w górach). kanco. Capella . alfa konstelacji Woźnicy. narzędzie drwalskie do przesuwania. podwójna.. pierwszy prom księŜycowy. dramat religijno-symboliczny (1935. pol. Tomasz Becket został zamordowany w 1170 przez kilku rycerzy króla Henryka Ii. amerykański kosmodrom. rozsypanych pomiędzy inne.. 9 sestyn. zwł.ang. jedna z najbliŜszych gwiazd. Eliota. aŜ do 1538. 1470.. Zbiór złoŜony głównie z wierszy miłosnych pisanych dla Laury (zob. por... Jalu Kurka. F. 7 ballad. Zebójstwo w katedrze . najjaśniejsza obok Arktura i Wegi gwiazda nieba północnego. pol.) i ok.) wł.

. Armata.słynna kaplica w zespole pałacu królewskiego w Palermo (wzniesionego przez Saracenów i później wiele razy przebudowanego). Cezar.operetka (Berlin 1927. które dziś piaskiem zaniosło. najpiękniejszy przykład sztuki arabsko-normandzkiej. Carskie Sioło .). z cesar od łac. ros. czerwona substancja krystaliczna o metaliczńym połysku. skr. ale po wielu przygodach na dalekich morzach oboje wracają szczęśliwie do cara. równieŜ przen. ale wywiedziona przez ros. przez króla Rogera Ii (zob. ros.1946) i Serbii (Xiv w. caesar. lepięŜnik. zob. nadająca się do wyrzucenia. Capua . saari 'wzgórze'.bot. Na ścianach.zob. tlenek Ŝelazowy. mozaiki na złotym tle.oficjalny tytuł władców Rosji 1547-1721. Carskie wrota główne . bogato zdobione drzwi ikonostasu (zob. od fin. Car Puszka .).Capplla Palatina . Car Kołokoł . który wielkodusznie przebacza zawistnym bratowym. legend ludowych. czarna a. Warszawa 1931) . łączące nawę z prezbiterium. 85-88.zob. co pozostało po destylacji a. chem. łac. zbud.ros. Dzwon. etymologię lud. Car Sałtan . Skazka o carie Sałtanie.zazw.) Stał okrąg pięknego miasta. Na miejscach. car Sałtan pozbawiony zostaje pięknej małŜonki i syna Gwidona.. oraz z pop. oparty na motywach lud.zob. libretto Bielskiego.) Carewicz . podbiał łopianowy. Gdzie car i trzcina zarasta (. Opera (Moskwa 1900) Rimskiego-Korsakowa z międzyaktową suitą koncertową Marsz. ofiara intryg swoich dwu bratowych. nadana mu ukazem Katarzyny Ii.). poemat (1831) Puszkina. Car ziele ..władca bajecznego królestwa. Beczka na morzu i Trzy cuda. Caput Mortuum . Świteź. Mickiewicz. interludium koncertowym Lot trzmiela. (A. Carskoje sieło. Bajka o carze Sałtanie. bohater ros. W nawie środkowej wspaniałe arabskie sklepienie stalaktytowe.) w 1132-40. wg Puszkina. Bułgarii (koniec Xix w. sublimacji jakiejś substancji.w alchemii to. z pierw. Car . rzecz pozbawiona składników wartościowych. przedrewolucyjna nazwa miasta Puszkin (zob. 'martwa głowa'. Kapua. nazwy Sarskoje.

rzeką Aude. Kot (w butach). Carcer .. pragnący przywrócić bezmyślną rozrzutność rządów Ludwika Xiv. Carillon . Tauberowi. Char hotte Ch. zespół dzwonów wieŜowych.zob. wspomniane juŜ przez Pliniusza pod nazwą Carcaso. Car.(wym. Czworoboczny zamek z Xii w. Carska narzeczona . quadrifurcus 'rozdroŜe'. Więzienie.opera (Moskwa 1899) Rimskiego-Korsakowa. choć rekonstruował ją w poł. z łac. W 1566 dokonano tam rzezi hugonotów. Miasto zniszczone w 1213 przez Szymona z Montfort jako gniazdo albigensów.dedykowana tenorowi R. Viollet-le-Duc. karaba) postać w bajce Kot w butach. fr. ultrakonserwatywny arystokrata. jakiego w takim wymiarze i pełni nie sposób gdzie indziej. który przedstawia go królowi jako bogatego markiza de Carabas i uzyskuje dla niego rękę królewny. znaleźć.(wym ka:feks) centrum Oxfordu (Anglia). jeden z urbanistycznych cudów Europy. Perraulta. karkason) miasto w płd. Carfax . kariją) fr. załoŜone wg mitu przez Eneasza. satyrze na arystokratów. otoczone dwoma obwodami murów obronnych z basztami. Zob.zob.(wym. Carewicz . wzbogacony dzięki zuchwałym podstępom kota (jedynej jego schedy). dolnego. Gbretto oparte na sztuce Gabrieli Zapolskiej.. Francji. o niezrównanie pięknym połoŜeniu w krajobrazie. bramami i barbakanem (obwód wewn. Xiii). oddzielone od nowego. w Cite przylega do murów wewn.. próŜny. na których moŜna .(wym. o niesłychanych pretensjach. stanowi wspaniały przykład potęŜnej twierdzy śrdw. Carcassonne . notoryczny "poprawiacz" i "uzupełniacz" E. śycie za cara zob: Susanin Iwan. a zewn. W popularnej piosence (1816) Berangera Le Marquis de Carabas. którzy wrócili do Francji w czasie restauracji Burbonów (1815). jest dziełem Wizygotów z Vi w.Franza Lehara . Stare miasto obronne (Cite) na wzgórzu. Syn młynarza. Markiz de Carabas . z pol. Xix w.

Karmaniola. Film amer. fantazji i płomiennych. Schmellera.pierwsza ekranizacja fr. poezji. perwersyjna i niewinna zarazem. dumna. Libretto znacznie łagodzi charakter bohaterki Merimeego. Film amer... zazdrosnego don Jose. spisany ok. libretto: Roland Petit. wysuwając na plan pierwszy kokieterię. piękna Cyganka. zbiór łac. Williama Foxa (1915) z pierwszym "wampem" filmowym.zob. towarzystwa Film d'Art (1908-14) z Reginą Badet w roli gł. Glockenspiel. przez grę na klawiaturze. Carmen . Czarna Carmen . 'pieśni z (Benedikt)beuren'. przesądna.. Film fr. Cecfla B. nie dająca się ujarzmić. w miejsce nieposkromionej dumy. Film fr. Halevy wg noweli Prospera Merimee. Bizet. Carmina Burana . Thedą Barą. (1926) Jacquesa Feydera z Raquel Meller. Carmen Jones. J. Mascagniego. głównie z Xii w. miłosnej. RFN) i tam przechowywany. zabita przez zakochanego w niej bez pamięci. pijackiej).łac. a torreadora Escamilla . hist. wagantów . poprzedniczka włoskich oper werystycznych (Leoncavalla. Jednak Ŝywiołowy temperament i "iberyjska" egzotyka muzyki wynagradzają to całkowicie.balet (Londyn 1949) wg P. Don Carlos. kuranty. Film nm. młotkami dzwonów. pol. jedna z najpopularniejszych oper świata. Kurant. de Mille (1915) ze śpiewaczką Geraldiną Farrar.wybijać melodie (takŜe zwane carillon) sercami a. Meilhac i L. dzika. amer. uruchamianymi przez mechanizm zegarowy a. (o tematyce relig. Film duński (1914-18) Urbana Gada z Astą Nielsen. gra dzwonów. Carlos . muzyka: G. młoda robotnica w fabryce cygar. wyzywająca. wersja filmowa (1955) Ottona Premingera. choć zmiennych namiętności. posłuszna tylko swemu kaprysowi. Carmen .zob. zob. Ernsta Lubitscha (1918) z polską aktorką Polą Negri.bokser Husky Miller. w której przemytników zastąpili Ŝołnierze-Murzyni. nazwany tak przez wydawcę z 1847. sierŜanta dragonów. Najlepsze dzieło Bizeta. wyst. libretto: H.opera (ParyŜ 1875. A. Carmen . Merimee. 1225 w opactwie Benediktbeuren (Bawaria. i nm. (1943) Christian Jaque'a z Viviane Romance.oryginalny tytuł ang. Warszawa 1882) Georgesa Bizeta. Pucciniego). La Carmagnole . Carmen .bohaterka tytułowa noweli (1845) Prospera Merimee.

W gospodzie.(zob. na rogu 7 Alei i 57 ulicy. ka:neby stri:t) handlowa ulica w londyńskiej dzielnicy Soho. 2.1099. od Regent Street. w Polsce. przez długi czas siedziba filharmonii nowojorskiej. Groźba najazdów Mongołów (zwanych wówczas w Europie Tatarami. zwł. W Polsce przedrozbiorowej posługiwano się nim w przeróbce Bartłomieja Groickiego: "Ten postępek wybran jest s Praw Cesarskich. O wiośnie. słynna w latach 1960 jako centrom mody i rozrywki młodzieŜowej. na którym dyrygował gościnnie Piotr Czajkowski. del Carpine Giovanni da Pian . ale wiemy tylko o jednej. bo chan okazał się nie diabłem. Carolina . menhirów. pol. otwarta 5-9 V 1891 festiwalem muz.). Benedykta Polaka (zob.(wym. 2 misje powierzono dominikanom.. zob. wyst. w pobliŜu którego znajdują się słynne zespoły megalitów (zob. który odpisał papieŜowi. obowiązujący w róŜnym stopniu i z licznymi zmianami w krajach Rzeszy do 1871. ka:nejgi ho:l) słynna sala koncertowa w Nowym Jorku. Andrew Carnegie.kodeks karny Rzeszy Niemieckiej uchwalony za panowania cesarza Karola V na sejmie w Ratyzbonie w 1532.. oraz dolmeny. franciszkanin. 2 franciszkanom. Łódź 1963) Carla Orffa: część 1. zabrał z sobą po drodze.). W 1247 Carpine pojawił się.594. wejścia w układy i zdobycia informacji. Wielkie aleje menhirów: w Menec . ale liberalnym władcą. do chana Gujuka.miasto na płd. Francja). O miłości. pełnym dobrej woli. Carnaby Street . Carpina. choć było to tylko jedno z plemion mong." (1559). takŜe na ośle. gł. Carnegie Hall (wym. 1835-1919. 3.1029.) zwanych. zredagowany w języku niemieckim.).1182-1252. . teŜ Lincoln Center. we Francji. idealnie akustyczna.pierwszy utwór tryptyku teatralnego Trioni (Frankfurt n8M. zapewniając go swych pokojowych intencjach.. goliardami (zob. 1937. Carmina burana . w Kerlescan . wybrzeŜu Półwyspu Bretońskiego (zach. a Europa odetchnęła.) skłoniła papieŜa Innocentego Iv po soborze lyońskim do wysłania 4 poselstw do chana mongolskiego dla nawiązania z nim kontaktu. z powrotem w Lyonie. w Kermario . na wsch. Przez Kijów dotarli z wielkim trudem pod Karakorum. Carnac . Wyruszywszy z Lyonu w 1245 na grzbiecie osła. finansowana przez milionera amer. podróŜnik włoski. z pozostawionego opisu podróŜy. z kilkorgiem słuŜby.

Dom (radości). Gen. i znalezienia bogactw naturalnych Kanady.Henry Moore. Caruso Enrico . który poległ na polu bitwy. z których m. Casals Pablo .. miasto handlowe w Mezopotamii.. ani drugie. 9-11. karre). 29. bogactwa regionu pozostały nie tknięte aŜ do czasu przybycia Champlaina. gdzie zainicjował doroczny festiwal muz. . gdzie przebywał Abraham (Gen. śpiewak włoski. Bywał tam Michał Anioł. 1535-36 i 1541-42) na zlecenie króla Franciszka I w celu odkrycia płn. u stóp Alp Apuańskich. 32) i gdzie Jakub spotkał przy studni Rachelę. Wawrzyńca i odkrył rzekę Św. drogi morskiej do Azji. Dokonał trzech podróŜy do Kanady (1534. Od 1903 pierwszy tenor opery nowojorskiej z repertuarem ponad 60 partii operowych i pięciuset pieśni. Carrhae . słynne od 2000 lat ze znajdujących się w okolicy przeszło czterystu łomów białych marmurów rzeźbiarskich.(wym. Franco. pierwszy zbadał Zatokę Św. 11.Carrara (1) ród panujący w Padwie od X do Xiv w. miasteczku we francuskich Pirenejach. Wawrzyńca. teŜ Saguenay.zob. a za naszych czasów . gr. Ŝeglarz i odkrywca francuski. Włochy).1876-1973. Od 1939 zamieszkał w Prades. 1873-1921. Ii tysiąclecia pne. Casa Giocosa . Zdaniem licznych znawców największy tenor w dziejach. uchodząc przed reŜimem gen. poł. Cartier Jacques .(wym.. w 1936 emigrował z ojczystej Hiszpanii. wiolonczelista od 1898. kaitię). "króI tenorów" w pierwszym dwudziestoleciu Xx w. zob. 7 km od wybrzeŜa M. W 1957 przeniósł się do Portorico. Nie powiodło mu się ani jedno. Dziś wioska w Turcji. staroŜ. 1491-1557. biblijny Haran. pod miastem w 53 pne. Karrai. szukając potrzebnych mu do jego rzeźb bloków marmuru.in. wznoszono monumentalne budowle włoskie epoki Odrodzenia. UwaŜany był za największego wiolonczelistę świata. występujące w tekstach klinowych z 2. Liguryjskiega.(wym. dyrygent od 1920. karuzo). Carrara (2) miasto w Toskanji (środk. Partowie pobili wojska wodza rzymskiego Krassusa.. gdzie równieŜ zainicjował doroczny festiwal.

o wielkich reformach społecznych.. pantomimy i balety.sęgalt) Giovanni Giacomo. gdzie jego przyjaciel.powiedział . Operetka (1928) Ralfa Benatzky'ego. 'Historia mego Ŝycia'. otwarty w ParyŜu przy ul.ale dlatego." Casanova Di Seingalt . poł. ale Ŝywą francuszczyzną. przedstawiająca utopijną koncepcję przyszłości człowieka. czyli Dzieje Edwarda i ElŜbiety. pol... ZlekcewaŜona przez współczesnych powieść była zapewne źródłem PodróŜy do środka ziemi (1864) Jules Verne'a. przepychu dekoracji i . skr. pod względem wystawności scenografii. choć nie całkiem wiarygodne w szczegółach autobiograficznych. Po 1774 wycofał się z czynnego Ŝycia do zamku Dux w Czechach. Casanova . Memoires .Casals i burmistrz N. . Między 1917 a 1929 stał się jedną z pierwszych tego rodzaju scen w Europie. Jorku. Casino De Paris (wym. dał mu posadę bibliotekarza. de Clichy ok. . 'Awanturnik i śpiewaczka'. mających zapewnić kiedyś powszechne szczęście uszlachetnionej ludzkości.fr. Wenecjanin. abym wątpił.powieść fantastyczna napisana przez Casanovę po francusku i wyd.Ogłaszając Casalsa w 1973 honorowym obywatelem miasta. kasinodopari) music-hall. mieszkańców Protokosmu we wnętrzu naszego globu . co pozwoliło mu na spokojne napisanie pamiętników. o Ŝyciu pełnym przygód w salonach stolic europejskich (równieŜ w Warszawie na dworze Stanisława Augusta). gdzie wystawiano widowiska rozrywkowe.opera (Warszawa 1923) Ludomira RóŜyckiego. Icosameron.: Histoire de ma vie fr. oparta na materiale melodycznym Johanna Straussa. czy Casals sobie na to zasłuŜył . szarlatana. zadziwiająco szczere. 1725-98. Xviii w. Ŝe czyni to z pewnym wahaniem: "Nie dlatego. Ŝe nie jestem pewny. Operetka (Berlin 1914) Paula Lincke. zwł. w guście teorii Xviii w. oświadczył. podróŜnik. 1895. literat. Tytuł właśc.. Aresztowanemu w 1755 w Wenecji pod zarzutem bezboŜności i czarów udało się w 1756 uciec ze straszliwego więzienia Piombi (zob. są wiernym portretem Europy 2. czy nasze miasto jest tego godne. którzy spędzili 81 lat u Megamikrów.. 1961) pisane nie najlepszą. z ang.. W ParyŜu był faworytem kół dworskich i dyrektorem loterii. hrabia Waldstein. wyd.nm. libretto: Julian Krzewiński (Maszyński). burmistrz Nowego Jorku. Autor przeczuł teŜ trafnie kilka wynalazków następnych stuleci. Pamiętniki (wyd. pamiętnikarz.).(wym. w 1782 w Pradze jako tł. hazardzisty i awanturnika w wielkim stylu. John Lindsay. mający opinię uwodziciela. Der Abenteurer und die Sangerin . pośmiertnie w 1822. powieść (1899) Hugo von Hoffmannstahla.

Włochy). 5650 pne. przybierając nieraz monumentalne formy archit. L. 'obóz boleści'. CATAL Hyk . wzniesiony na miejscu zamku rodziny Gandolfo (Xii w. prawdop. częściowo na miejscu staroŜytnego Alba Longa.zob. Zamek (Otranto). niekiedy w wiele lat po pogrzebie. Caitlin ni Uallachain. kafli:n ni:ulehen) alegoryczna nazwa Irlandii. łac.miasto w Lacjum (środk. zwł. Ines de Castro. prawdop.wł. od 1596 letnia rezydencja papieŜy. Wykopaliska brytyjskie z 1961-65 wykazały. pne. w miejscu tym istniało Ŝycie osiadle od ok. przycią ją przede wszystkim turystów zagranicznych. Castorp Hans . Obyczaj rzymski od ok.zob.) z połecenia papieŜa Urbana Viii przez Carla Madernę w 1625-29 i rozbudowany przez G.zob. koło Cumra w prowincji Konya w Turcji śródk.zob.dekoracja katafalku na czas ceremonii pogrzebowych a. 6700 do ok. Od 1929 rewie. irl. Cathleen Ni Houlihan (wym. Castel Gandolfo . Castrum Doloris . w okresie baroku i rokoka. Hans Castorp. dotrwał do czasów nowoŜytnych. wznoszona symbolicznie.. największe na Bliskim Wschodzie. Pałac papieski .kostiumów. Vii w. Castor .. Kastor i Polluks. symbol Irlandii walczącej o wolność. The Castle of Otranto . Castro . Palazzo Papale. bardzo paryskie w charakterze i bardzo okazałe. . hodowla). połoŜone 4267m ponad jeziorem Albano. Berniniego w 1660.waŜne stanowisko archeologiczne z epoki neolitu. Ŝe Anatolia w epoce neolitu była ośrodkiem rozwiniętej cywilizacji (rolnictwo.

którymi przyczynił się wybitnie do ukształtowania w Xv w. wojny domowej (1936-39) tytuł przyjęty przez przywódcę buntu wojsk. monopolizowały i reglamentowały produkcję. Xix w. Ludność miasta złoŜona częściowo z potomków więźniów. 'Zbiór historii trojańskich' i wydał ok. W Brugii wydał podręcznik gry w szachy. zwł. pierwszy drukarz angielski. z czego część to własne przekłady z francuskiego. zał. w której stara Ŝebraczka. kaudljo) hiszp. Franco. Recuyell of the Historyes of Troye ang. dbając wszakŜe o jej poziom. Broniły interesów rzemiosła przed kupiectwem. a w formie zredukowanej i uwspółcześnionej aŜ do dziś. W czasie hiszp.zob. stu ksiąŜek.(wym. do rewolucji przemysłowej końca Xviii w. pierwszą ksiąŜkę wydrukowaną w Anglii. W 1469-71 przetłumaczył Historia destructionis Troiae (1287) Guidona delle Colonne pt. od X-Xi-Xii w.) i w okresie zamachów stanu (2. stylu prozy angielskiej. poł. do 1821. Duce. por.). kajen) stolica Gujany francuskiej na wyspie tejŜe nazwy.. Była to pierwsza ksiąŜka wydrukowana w jęz.(wym.dramat w 1 akcie (Dublin 1902) Williama Butlera Yeatsa. Ŝądając ofiar od swych dzieci. Caudillo . Cato . Fhrer. interesów miast. W Polsce od Xiii-Xiv w. alegoria polityczna. Xix w.Cathleen ni Houlihan . W 1476 załoŜył drukarnię w Westminsterze. Spędził 30 lat w Niderlandach. zawodów w miastach średniowiecznych. kupiec. pokrewnych. W Europie zach. później dyktatora.. 1475.). Cavalleria Rusticana . Cayenne . objawia się jako symbol Irlandii i przebiega świat. kilku. w łachmanach. bractwa samodzielnych rzemieślników jednego a. W Xix w.konfraternie. poł. 'Maksymy albo sentencje filozofów'. w 1664.. . 1421-91. Cechy . Rycerstwo (Rycerskość wieśniacza) Caxton William . gen.ok. w krajach Ameryki Łacińskiej w czasie wojen wyzwoleńczych (I. w 1465-69 jako przewodniczący kupców angielskich w Brugii zawierał korzystne traktaty z ksiąŜętami Burgundii. Kato. Fr. bosa. angielskim. gdzie w 1477 wydał Dictes or Sayings of lhe Philosophers ang. dowódca wojskowy w Hiszpanii w walkach z Arabami (do Xv w.zob. Ogółem wydał ok.. i aŜ do 1947 ośrodek obozów kolonii karnej dla przestępców.

tzw. Jej grobowiec.. szturarzy. naprzeciw Starej Pomarańczami w warszawskich . Carlo Dolci. Odbyła się w nim konferencja poczdamska 17 Vii . Cecylii. Monopolistyczna potęga cechów załamała się pod wpływem konkurencji produkcji nakładczej kupców. propagujące i praktykujące muzykę chorałową. buntów czeladników.6 X 1620 40-tysięczna armia turecko-tatarska rozbiła armię polską liczącą z Kozakami i Wołochami 8400 ludzi dowodzonych przez hetmana Stanisława śółkiewskiego.dwór (1913-17) na terenie Nowego Ogrodu w Poczdamie. Kult ten podtrzymywali niewidomi. Rubens.). gdzie 17 Ix . z nm. Merliniego. oratoryjną itp. córka Kwintusa C. wytwórczości rzemiosła nie zrzeszonego popieranego przez feudafów i wieś. Caecilia z caeca 'niewidoma' powstała legenda o niewidomej chrześcijańskiej męczennicy. jako budynek wodozbioru. poł. Rafael.kształciły uczniów. Poussin itd. M. zbud. w 1778. skojarzono ją z muzyką kościelną. nm. ang. 'Spiewającymi harfami w sercu swym opiewała tylko Pana'.wł. 230. z organami. ze znanego rodu Cecyliuszów Metellów (2. projektu D.). na których miała grywać. Cecilienhof . partaczy. "Cantantibus organis in corde suo soli Domino decantabat" łac. mimo złoŜonych ślubów czystości. Cecylii . od Xiii w. Skutkiem opacznego zrozumienia w śrdw. Handla. niejakiego Waleriana. Cecora .Caecilia Metella. Cecylia nawróciła męŜa i oboje ponieśli śmierć w Rzymie ok. Cecylii Rafaela. np.. Domenichino. po wykupieniu od sułtana zwłoki hetmana pochowano w śółkwi. I w. Rumunii. W plastyce przedstawiana przy organach a.utwór na chór (1739) G. wieś w płn: wsch.. Pod patronatem świętej powstawały liczne "stowarzyszenia cecyliańskie". przy Via Appia pod Rzymem zachował się niemal nietknięty. Tutora. Św. nad Prutem. została patronką muzyki kośc. od 1839 zwaną Akademią św. harfle (Veronese. zmuszonej do poślubienia. zwalczały rzemieślników nie zrzeszonych. Kopia grobowca.rum. a zwł. a śółkiewski poległ. anch'io sono pittore! okrzyk. I ja jestem malarzem! . pne. F. Głowę jego Turcy odcięli i zawieźli do Stambułu. Cecylia Metella . stanąwszy przed obrazem św. jaki miał wydać Correggio w czasie pobytu w Bolonii. Strer 'przeszkodźcy'. jednego zdania z jej Dziejów. Kiedy w 1566 załoŜono w Rzymie Akademię Muzyczną. a wreszcie rozwoju manufaktur.). zatrudniały czeladników (zob. Kreteńskiego.Ze skojarzenia łac. okrągła budowla o średnicy 207m. Cecylia . Oda na dzień św. Hetman Stanisław Koniecpolski dostał się do niewoli.2 Viii 1945.

gr.. zbirem. Król. zob.. z nm. z piętrową. 5. szczecińskim.Łazienkach. gr. błyszcząca. z gór Taurus i Antytaurus w Azji Mniejszej. przypuszczalne miejsce bitwy stoczonej 24 Vi 972 przez Mieszka I i jego brata Czcibora na czele wojsk polskich z wojskami niemieckimi margrabiego Hodona. małŜonek Kasjopei. gdzie tworzył wielkie lasy. ludowego itd. później zwana dukatem. 6 i 7. siepaczem. konstelacja nieba północnego.porównanie przysłowiowe. Wg 3.. król Etiopii. Cekhauz . Cedr Libański .gatunek długowiecznych drzew z rodziny sosnowatych. bo kolumny jego sprawialy wraŜenie lasu cedrowego. balowego. z wł. Ks.dawny pachołek miejski. widoczna w Polsce przez cały rok. pochodzący z gór Libanu w Syrii. Cepheus. uŜywany do stawiania szubienic. od zmiennej fizycznie gwiazdy delta Cefeusza cały typ takich gwiazd nazwano cefeidami. Ceklarz . 3: "Oto Assur jak cedr na Libanie o pięknych galęziach. wychwytujący włóczęgów ceklujących się (wałęsających się). kolorowa. Zeughaus 'zbrojownia'. Arsenał. Cekin . zwanego "domem lasu Libanu". Kepheos mit. Wyniosty jak cedr libański . cygańskiego. zecchino 'dukat wenecki' od zecca 'mennica' z arab. okrągła blaszka z dziurką do przewlekania nici. pilnujący porządku w nocy i w dzień. Zirkler 'nocny stróŜ miejski' z łac. obecnie w stanie szczątkowym. bujnym liściu i wysokiego wzrostu. oparte na alegorii z Ezechiela. Często wymieniany w Biblii. nm. wykonywania chłosty.miasto w woj.złota moneta wenecka bita od 1284. 31.łac. sikka 'moneta bita'.cekauz. zwany dlatego oprawcą. śledzący podejrzanych. który poniósł w niej klęskę. circulari 'krąŜyć'. cienka." Cedynia . piaską koroną. wysokości 25-407m. Wg niektórych źrodeł była to bitwa pod Cydzyną. i ojciec Andromedy. zazw. drzewa cedru uŜyto do budowy świątyni jerozolimskiej i domu Salomona. Cefeusz . . rozgałęzionym. o pniu zazw. słuŜąca do ozdoby stroju hiszp.

który w 1871-84 był urzędnikiem celnym w ParyŜu. Faryzeusze. Siedem (wzgórz Rzymu). za radą sługi. Celestyna . Celius . accion en prosa). choć obdarzona przez autora pedantyczną erudycją.dawn. stąd przydomek.. mytnik.. choć nie widzianej przez autora Polski.. idealny kochanek.. Celsius Anders . jedno z najgłębszych i najznakomitszych źródeł teatru współczesnego. Młody.zob. dzierŜawca ceł. po czym zostaje zamordowana przez słuŜących Calista. przedstawiona z nadzwyczajnym realizmem. rodem z Holandii a.. pt. przypisywane częściowo bakalarzowi Fernandowi de Rojas.postać stręczycielki. urzędnik komory celnej.Celadon . malarza-samouka. jednego z największych "prymitywów". naśladowane i tłumaczone hiszp. urzędnik podatkowy. która w rozpaczy odbiera sobie Ŝycie. którzy rabują otrzymaną przez nią nagrodę. malarza naiwnego. uwaŜanego za jeden z najtrafniejszych w Xvii w. autor wydanego w 1659 opisu współczesnej. Andreas Keller a. Celnik . we współczesnej historii malarstwa. Kehler.. Faryzeusz i celnik . cenione. pobierający cło. postać z powieści bukolicznej Astrea (1607-27) Honore d'Urfe. która odrzuca jego zaloty. 'Opis. kobieciarz. przen. starej czarownicy.. Cellarius Andreas . Calisto ginie. dzieło lit. szwedzki astronom i fizyk o nazwisku . Le Douanier. ale i sami ponoszą śmierć za tę zbrodnię.zob. sentymentalny. intrygantka.1701-44. descriptio łac.fr. Henri Rousseau. bohaterka tytułowa Celestyny. bogaty szlachcic Calisto zakochuje się w cnotliwej Melibei. przydomek fr. Celnik . Królestwa Polskiego. wyniosły. teŜ Astrea 2. łotrów samochwałów. kochanek Astrei. Obok Don Kiszota najpowszechniej znane. z Prus. Wtedy on. 1844-1910. zabity na jednym z tajnych spotkań z ukochaną.pasterz. wulgarnej i trywialnej. albo Tragikomedii Calista i Melibei (1499) powieści dialogowej (hiszp. ale mimo swej perfidii i skrytości mądra kobieta z ludu. zob. zwraca się o pomoc do rajfurki Celestyny. wcielenie zła i chytrości. z planami miast.właśc. która sprowadza Melibeę z drogi cnoty. Regni Poloniae.

taphos 'grób'. Australii. czenczi beatricze). ojcobójczyni. Centaurus.tragedia (1819) Shelleya.opowiadanie (1837) Stendhala. skalę Celsjusza.powieść historyczna (1854) Francesca Domenica Guerrazziego. kenotophion 'symboliczny grób poległych w boju a. Les Cenci . ale podejrzenie skierowało się szybko na inicjatorów zbrodni. Płd. krajach. Rzym. Beatrice wraz ze swym starszym bratem Giacomo i macochą Lukrecją Petroni ułoŜyli plan zgładzenia tyrana rodziny. Beatrice Cenci . jak w dawnej Austrii (stąd Ŝart. kenos 'proŜny'. wg tragedii Słowackiego. Naz. Cent . Kanadzie. nienawidzącego własnej rodziny. Beatryks Cenci . Holandii i in.(wym. Legenda Beatrice zaćmiła wkrótce postać autentyczną. Wprawdzie dokonali dzieła najęci mordercy. uwięzieni i poddani torturom.spopularyzowanym przez zaproponowaną przez niego w 1742 stustopniową skalę termometryczną. z łac. poetów i muzyków. w USA. o próby zmuszenia córki do kazirodczych stosunków z sobą. mimo Ŝe obrona oskarŜyła Francesca. Cenci Beatrice . przyznali się do wszystkiego. do której odnosił się z wyrafinowanym okrucieństwem. Republ. centum 'sto'. Beatrix Cenci . mścicielki swej hańby. Centaur. The Cenci . Szeroką popularność zapewnił jej portret przypisywany Guido Reniemu.opera (Warszawa 1927) Ludomira RóŜyckiego. Proces zakończył się wyrokiem śmierci zatwierdzonym przez papieŜa Klemensa Vii. w Polsce . którzy. cenotaphium od gr. Gdy zawiodły liczne próby uwolnienia się z tej nieznośnej sytuacji. Cenotaf . pobudziła wyobraźnię licznych malarzy. zmarłych na obczyźnie'.symboliczny pomnik-grobowiec nie zawierający zwłok.tragedia (1839) Słowackiego. konstelacja nieba południowego.moneta zdawkowa wartości 1/100 jednostki. Francesca. zapewne niesłusznie. Tragedia prześladowanej bohaterki. łac. powieściopisarzy. Wszyscy troje zostali straceni. 1577-99. zwana "piękną ojcobójczynią". z łac. Gal. centus 'skąpy Galicjanin liczący się z kaŜdym centem'). rzeźbiarzy. napisana w więzieniu. była córką patrycjusza rzymskiego. Afryki.

Londyn.57kg (nowopolski z Xix w. Zentner od łac. chuci zwierzęcej i barbarzyństwa. Buonarroti. Brit.in. Mus. połoŜony między 59 i 110 ulicą. Mus. Centauromachia. Baklin. zob. Cento . z Xiv-Xviii w. wynosząca od ok.. powstały prawdop. pne.słynna galeria sztuki belgijskiej zał. celów dydaktycznych) z fragmentów. di Cosimo. Tylko dwaj centaurowie cieszyli się dobrą sławą: Chiron i Folos (zob. Centaurowie . Florencja. zawierająca trzecią pod względem jasności gwiazdę na firmamencie (alfa Centaura) i gwiazdę najbliŜszą Słońca (Proxima Centauri). centenarius 'setny'. Centnar . Partenon (ok. Rzeźby antyczne ze świątyń: Zeusa w Olimpii (1.niewidoczna.gr. Walka centaurów z Lapitami . jednostka wagi uŜywana juŜ w śrdw. Mus.). mozaika.. istnieje w Europie takŜe centnar metryczny (celny). Europie. V w. z nm. płaszcz zszyty z kawałków materii. relief z fryzu świątyni Apollina w Figalei na Peloponezie (ok.87kg (staropolski. P. A. "wierszomontaŜ" o sensie zupełnie odmiennym od sensu utworów. teŜ Eurytion. Brit.. Obrazy: rzymskie malowidła ścienne w Pompei. . 440 pne. kentauroi. Dejanira (Nessos). górach Elidy. 64. wybranych z innych utworów. de Rossi.największy park na wyspie Manhattan (Nowy Jork). cento'.). wśród tesalijskich hodowców koni.).). wersów itd. w Polsce od Xii w. łac. pol. istniejąca w 1921-31..cetnar. od Xix w. Mus.relief (1494) Michała Anioła. Rubens. Central Park . Arkadii i Tesalii. Londyn. 40. gr. przedstawianych jako konie z głową i torsem męŜczyzny w miejsce łba z szyją. stary. równy stu funtom = 507kg. utwór literacki skompilowany (dla zabawy a.). Centaur polujący . z których zaczerpnięto materiał. Naz. Dla Greków centaurowie byli symbolem dzikiego Ŝycia. Mit b. Centaur .). B. 420 pne..) w portalu kościoła Saint Gilles w Saint-Gilles u Gard (Langwedocja)..) do ok. w staroŜytności tworzono je często z poematów Homera i Wergiliusza. Neapol. przez Schwarzenberga w Brukseli (Belgia). G. Uczta (Lapitów). pne.płaskorzeźba (Xii w. plemię dzikich istot. oraz Piątą i Ósmą Aleją. mieszkających w lasach a.centon. Iksjon. 'łatanina. nazwana na cześć centaura Chirona. mit. Tezejon w Atenach (2. mieszczący m. V w. poł.

interdykt. Zoo. połączonych ze sobą wiązaniem rzemiennym róŜnych typów (gązewkowym. tysiącznik.-łac.. wiązowego. z łac. dokonane w 1559-75 w 13 tomach. Centym . cepigą.setna część franka francuskiego. z łac. centaurium z gr. dawn. Centuria . złoŜone z długiej drewnianej rączki (dzierŜaka) brzozowej a. kara poprawcza (ekskomunika. dowodzony przez setnika (centuriona).) w sile 100. Cenzurowany. pod względem politycznym. Cep . broń piechoty.gra towarzyska polegająca na zbieraniu wymyślonych na poczekaniu "plotek" o jednym z uczestników zabawy. centime od cent 'sto'. zob. cenzurowane . widowisk. dwudzielne.kontrola. pierwsze opracowanie historii powszechnej kościoła przez protestanckich teologów pod kierunkiem Flacjusza Mateusza. belgijskiego i szwajcarskiego (w nm. Cenzura . Igła Kleopatry i pomnik konny Władysława Jagiełły dłuta Stanisława Ostrowskiego. a następnie publicznym ich relacjonowaniu. centum 'sto'.(być. pne. udoskonalone. moralnym itp. zwanym ogólnie gązwą a. programów RTV. publikacji. cenzurka. Jak na cenzurowanym . później 60 Ŝołnierzy. cenzura kościelna. grabowego a. Centuria Pospolita .. z n. siedzieć) być przedmiotem obserwacji. jednostka wojskowa i administracyjna podziału ludności rzymskiej wprowadzona wg tradycji przez Serwiusza Tulliusza w Vi w. Ŝe centaur Chiron odkrył własności lecznicze tej rośliny. śrdw. innej publikacji z nauką kościoła. urząd sprawujący tę kontrolę. oceny. z fr. suspensa). zwł. ocena zgodności treści ksiąŜki a. obyczajowym. Rzymie pluton piechoty (zob. zaleŜnie od regionu). państwowa. censura 'urząd cenzora'. pętlicowym. wywoływać ogólne zainteresowanie. . Szwajcarii-Rappen).pot.w staroŜ. z których kaŜdy obejmował sto lat (stąd nazwa). krytyki. Centurie magdeburskie . leszczynowej i krótkiego kija (bijaka) dębowego.bot. ogniwkowym. świadectwo szkolne. kapicowym. obelisk egipski znany pn. wierzono.Metropolitan Museum of Art. Centaur(owie).prymitywne narzędzie do ręcznego młócenia zboŜa w kształcie zakrzywionego kija a.

. kłobuk . Oszołomiony tym wywyŜszeniem.. italska bogini wegetacji i urodzajów. jednej tylko głowie. podhalański lekcewaŜąco o człowieku z dolin (w przeciwieństwie do górala). wsch.kapuza zakonnika.gr. pierw. Po trzech latach udaje mu się nadludzkim wysiłkiem spłacić długi i uratować swe dobre imię uczciwego kupca: Wtedy. grecko-katolicka. riasa . przen. bohater powieści Wielkość i upadek Cezara Birotteau. dwóch a. stawropigiawielki klasztor archimandryta .klecha. Poskromienie go i wyprowadzenie na powierzchnię ziemi było jedną z prac Heraklesa.dawn. której koszt.obraz św. Przykłady nazewnictwa: tawra. ihumen .przełoŜony klasztoru. juŜ na początku V w.postać z Komedii ludzkiej Balzaca.biskup.kapłan. prowadząca Eneasza przez królestwo zmarłych. groźny.-kat. por. co zmusza go do całkowitej przebudowy domu. obecnie tylko świątynia obrządku wschodniego: prawosławna a. wydaje.). wspaniały bal.ściana z obrazami św. góralskie określenie robotników słowackich. Wergiliusza. fr. kościół.przełoŜony kilku klasztorów. W opisie bankructwa i długów uczciwego Birotteau doszukać się moŜna odbicia osobistych doświadczeń autora. archijerej. 311). Cesar Birotteau . mit. temat rzeźby antycznej i malarstwa wazowego. pne. jerej . pilnujący wejścia do Hadesu. równieŜ rz.cep Ŝelazny a.reg. drewniany okuty Ŝelazem. władyka . uśpiła Cerbera ciastkiem z makiem i miodem. wraz z kilkoma nieostroŜnymi inwestycjami. ograniczony i próŜny mieszczuch. Ceper . wg Hezjoda (Teogonia. "o spiŜowym głosie i pięćdziesięciu głowach". 6. Tylko Orfeusz zdołał go udobruchać śpiewem i grą na lirze. 417-25. zabiera go śmierć. czujny. Cerber . riznica zakrystia. ikonostas . pop. Cerkiew . nieustępliwy stróŜ. Eneida. słowac. hierarchiczna organizacja kościelna obrządku wsch.Cerera. . świątynia chrześc.ornat. 'teraz'. Ceres . o trzech. potworny.. wg późniejszych autorów. ikona .. uŜywany przy obronie miast polskich do Xvii w. uŜywających często tego wyrazu. Grandeur et decadence de Cesar Birotteau. 1837. Sybilla.naboŜeństwo Ŝałobne. który nie wpuszcza do podziemia Ŝywych i nie wypuszcza z niego zmarłych. panichida .sutanna. riza . gr. właściciel perfumerii. piekielny pies. jak na ironię. dozorca. diak . doprowadza Birotteau do ruiny. oficjalnie utoŜsamiana w Rzymie z grecką Demeter (zob. Kerberos. aby je uczcić. otrzymuje wstąŜeczkę Legii Honorowej..

Cesarzowi. ros. Kaiser. chrześc. Święty (Święte Cesarstwo. 21. najpierw zaś do złotego wieku.nm.. Deo z Wulgaty. imperio. Cesarskie cięcie .śrdw. Pierwszy. die Generle blieben. dobroczynny przeciwnik Antychrysta. Cestus . et quae sunt Dei. 12.najwyŜszy tytuł monarszy wywodzący się od przydomka rzymskiego rodu Juliuszów . 1933) Theodora Plieviera o rewolucji niemieckiej 1918 r..zob. 20. car.łac. nm. Cesarz odszedł.Cesarstwo . co boskie. hiszp. łac. Pierwsze Cesarstwo . Der Kaiser ging. 25. Kaisertum. Andersena o dwóch oszustach.Cesarstwo Zachodnie zob. ang. . Cesarz . 17. Cesarstwo. wg Mat. co cesarskie (oddajcie więc). rzekomych tkaczach.zob. Łuk. wł. Marka. Cesarz końca czasów . powieść (1932. generałowie zostali . Ew. tylko jakieś małe dziecko zawołało: "PrzecieŜ on jest nagi!" Cestiusz . pol. Drugie Cesarstwo . caesari. Drugi. Ch. empire. Gdy kroczył juŜ w procesji w nie istniejących szatach. tłumy zachwycały się nimi. fr. którzy zaproponowali cesarzowi szaty niewidzialne dla głupich a. bojąc się kompromitacji. 22. wyd.bajka H. Imperator. nie nadających się do swego urzędu..zob..). a Bogu. Cesarstwo Rzymskie Narodu Niemieckiego .Caesar. imperium. Cetnar . Cezar. Afrodyta (Pas Afrodyty). RównieŜ nm. zob. Centnar.zob. por... Nowe szaty cesarza .zob. który w perspektywie millenarystycznej ma poprowadzić ludzkość do zbawienia. quae sunt caesaris. Fryderyk (Ii Hohenstaufen).zob. Piramida.

opartej na tragedii Szekspira. z których najtrwalszą okazała się reforma kalendarza: weszła w Ŝycie 1 I 45 pne.. Po świetnej wczesnej karierze politycznej. Cezar pobił ich pod Farsalos w 48. 1. innych drobnych przedmiotów. ale w literaturze. 100-44 pne. nie tylko w tytułach cesarzy. miesiąca (Quintilis) w kalendarzu rz. Cesarz. króla Pontu. popularna w Polsce przez długie wieki. zabawa. W następnych kampaniach osadził Kleopatrę na tronie egipskim (47). przekraczając z legionami Rubikon. polegająca na zgadywaniu. wódz.. po czym objął namiestnictwo w Galii. i hist. Wprowadził liczne reformy. został wybrany konsulem w 59 i tegoŜ roku zawiązał tajne porozumienie. rzymski wódz. czy nieparzysta (licho) liczba monet a. największy po Ciceronie mówca swego czasu i autor Pamięmików o wojnie gallickiej i o wojnie domowej..in. Wiek Xviii oceniał go zazwyczaj negatywnie. zob. Afryko. Grecji. Kalendarz (rzymski). mąŜ stanu i pisarz. z niewielkimi zmianami. w której zabłysnął jako mówca i dowódca w Hiszpanii. Pompejusz. tzw. aby Cezar złoŜył dowództwo i wrócił do Rzymu bez wojska. Dante w Boskiej Komedii i Petrarka w Trionfi potępiają Brutusa jako mordercę Cezara. podbiiją całą.Cetno i Licho . z Brutusem i Kasjuszem na czele. m. Obwołano go półbogiem. obawiając się autorytetu i potęgi Cezara. a zwycięstwa nad resztkami wojsk senatorskich pod Tapsus w Afryce (46) i pod Mundą w Hiszpanii (45) uczyniły go jedynowładcą. Postać Cezara Ŝyła aŜ do Xx w.gra. zob. Jego przydomek rodowy przeszedł jako symbol jedynowładcy do innych języków. graniczną rzeczkę między Galią Przedalpejską i Italią.Caius Iulius Caesar.). który zajął Bitynię. . Ciceronem i Katonem Mł. rozpoczął faktycznie wojnę domową. wielki polityk. cetno). podczas gdy Herder w melodramie Brutus. zamordowali Cezara w senacie. triumwirat. a nawet odbył wyprawy do Brytanii i za Ren. zaŜądali. Omen. zwycięŜył pod Zelą Famacesa. wraz z wieloma członkami partii senatorskiej. gdzie juŜ od dawna walczą z sobą: odraza do jego dyktatury i podziw dla jego geniuszu politycznego. obowiązuje do dziś. administrator.zob. dzieł o wybitnej wartości lit. w motywie zabójstwa tyrana. . czy w zamkniętej dłoni jest parzysta (cet. Opozycja przeciw Cezarowi ze strony partii arystokratycznej nie przestawaia się jednak tlić pod powierzchnią Ŝycia politycznego. i. biorę cię. zmieniono na Iulius na jego cześć. Cezar Juliusz . podziwia jego geniusz i opłakuje przedwczesną śmierć. a w 52-51 zgniótł powstanie Gallów dowodzonych przez Wercyngetoryksa (zob. nazwę 5. 15 Iii 45 spiskowcy. choć Petrarka występuje takŜe przeciw tyranii.. Cezar przeszedł do historii jako jedna z najsławniejszych jej postaci. opuścił Rzym. Ścigając przeciwników aŜ do Tesalii w płn. po śmierci Krassusa i rozpadnięciu się triumwiratu. W 49 Pompejusz i senat. z Pompejuszem i Krassusem. Cezar odmówił i. rozporządzającego 13 fanatycznie oddanymi sobie legionami.

Rano prosiła więc męŜa. Gruby. zob.łac. I ty. imię Caesar pochodzić miało od caesus (matris utero) 'wycięty (z łona matki)' od caedere '(wy)ciąć'.łac.. słowa. Brutusie. 15 Iii 44 pne. 1599) Szekspira. Ŝe w noc poprzedzającą zamordowanie męŜa śniło się jej. operacyjne rozwiązanie rodzącej przez przecięcie powłok brzusznych i macicy.Pierwszą Ŝoną Cezara była Komelia..tragedia (1787) Alfierego.tragedia (1713) Addisona. ze Swetoniusza Boski Juliusz. synu mój? . zobaczyłem.Idy marca . sectio caesarea.łac. veni. Idus Martiae. którymi Cezar miał się zwrócić do pilota statku w czasie burzy. 10 I 49 pne.tragedia (ok.tragedia (1643) Comeille'a. Z Kalpurnią oŜenił się w 59. bo ten sen jest złym znakiem.łac. spalić za sobą mosty. dzień zamordowania Cezara. oderwał się i spadł. piętnując go jako rozpustnika i uwodziciela. Nie boję się grubych. Wieziesz Cezara i jego losy (jego szczęście) . wg etymologii lud. MęŜem wszystkich kobiet i Ŝoną wszystkich męŜczyzn .tragedia (1735) Woltera. iacta alea est!. Katon . . Brutus Marcus I. słowa Cezara w liście do przyjaciela w Rzymie na temat szybkiego zwycięstwa nad Farnacesem w bitwie pod Zelą 2 Viii 47 pne. Kości zostały rzucone! . powiadano. Idy. Pompeja I). Przekroczyć Rubikon .przen. Ŝe ozdobny wierzchołek dachu ich domu. śona Cezara .zob. Idy.zob.. . Przyszedłem. aby nie wychodził z domu. drugą Pompeja (zob. vici. Cesarskie cięcie . zwycięŜyłem . słowa Cezara wypowiedziane przy przekroczeniu Rubikonu. StrzeŜ się Idów marca! . Brutus drugi . Juliusz Cezar . Caesarem vehis. przyznany Cezarowi przez senat na znak czci.łac. uczynić krok nieodwołalny. med. omnium mulierum virum et omnium virorum mulierem. nazwał Cezara w pewnym przemówieniu Kurion Starszy. córka Cynny.łac. Śmierć Cezara .zob. vidi. 32. Caesarisque fortunam. Śmierć Pompejusza .

Mahometa. Shawa. teŜ Sulejman I Wspaniały. 1465-1546. Chafre .koń nędzny i chudy. por Rosynant. szkapa. dość komicznie usiłującego ukryć swą łysinę pod wawrzynowym wieńcem. Chajr-Ad-Din. . Uwolniony przez małŜeństwo od trosk materialnych. Piramida. Londyn. 611 jego wizje nasunęły mu obawę.. miał czas na medytacje i marzenia. Triumf Cezara .seria 9 obrazów Mantegny (ok. Poznań 1936) G. 7 lat. F. Handla. wyst. kiedy objawia się jako człowiek niemal współczesny w swym lęku przed starością i samotnością. Chaillot . 2 razy pobił Andrea Dorię (zob. Chabeta . ok. Obraz (ok. pozwalającego sobie jednak na "chwile szczerości". Kiedy około r. Jego uroda. słodycz usposobienia i marzycielstwo obudziły jej miłość. ChadidŜa .(pałac) zob.ok. zarządzała wielkim przedsiębiorstwem handlu karawanowego. Nat.parodystyczna sztuka (1912) G. zob. pierwsza Ŝona Mahometa. Przyjęła do pracy dalekiego krewniaka. sławny pod przydomkiem Barbarossa. Chacham . Ŝe stał się łupem demonów. ze zuboŜałej rodziny. Jako admirał floty tur. 1492). zgorzkniały i znuŜony swymi zwycięstwami i zbrodniami. hakham 'mędrzec'. 563-619. 1602-04) Rubensa. równieŜ duchownego u Karaimów. ona pierwsza uwierzyła w jego misję proroka nowej wiary.) niezrównanych kobiet". Z ich ośmiorga dzieci tylko Fatima przeŜyła ojca. Koruk) zdobył Algierię na Hiszpanach. młodszego od niej o ok. jedna z najdramatyczniejszych jego oper. Włoch i Hiszpanii. Hampton Court. Barbarossa przyjął zwierzchnictwo Turcji (1518) i rozszerzył jego zdobycze. Giulio Cesare . B. pol.tytuł rabina u śydów sefardyjskich. Londyn.opera (Londyn 1724. Gdy jego brat ArudŜ (a. wdowa po dwóch męŜach. korsarz algierski.Cezar i Kleopatra . jedna z "czterech (zob. z hebr. Gall. Trocadero. przedstawia Cezara jako starszego gentlemana.) i spustoszył wybrzeŜa Grecji.zob.

) pod wodzą Attyli. Badał obyczaje. u Greków i Rzymian. zob. Na Polach Katalaunijskich. czalendŜer) korweta marynarki brytyjskiej. Historia (Chajreasza i Kallirroe). rzymskie Catalaunum (od nazwy galijskiego plemienia Katalaunów. gruźlikom i turystom.-wsch. C. ekspedycji oceanograficznej pod kierownictwem nauk. 11. dlatego w Biblii termin "chaldejski" często oznacza właściwie "aramejski". Wyville Thomsona na Atlantyku i Pacyfiku. między Chalons a Troyes. Biblia.zob. 10. wybitny lekarz. profesor szczególowej patologii i terapii w warszawskiej Akademii Medyko-Chirurgicznej od 1857. Kalchedon. wódz rzymski Aecjusz rozgromił w 451 Hunów (zob. której uŜyto w słynnej "wyprawie Challengera" 1872-76. Chaldejczycy . wykładowym rosyjskim w 1869). por. którego było stolicą).ludność zamieszkująca w I tysiącleciu pne. 28: "Ur Chaldejczyków". 2. Jeremiasz. poświęcający czas wolny studiom mineralogicznym. przyrodnikom.(wym. uświadomiwszy jego walory artystom. Ŝe z czasem "Chaldejczyk" stał się synonimem "astrologa". chemicznym i botanicznym. W latach 1880-95 opublikowano w 50 tomach wyniki badań. 50. szaląsurmarn) miasto nad rzeką Marną. które stały się podstawą współczesnej oceanografii.. W państwie nowobabilońskim załoŜyli dynastię. na którym kościół potępił doktrynę monofizytów. Rozwój astrologii w tym okresie sprawił.Chajreasz . w płn. W 1848 uczestniczył w powstaniu węgierskim jako kierownik ambulansu lekarskiego. jak w Biblii. legendy i pieśni górali. pisarzom. Francji. które "odkopał". równieŜ językowo. dziś Kadikoy. w Szampanii. zawarłszy przy tym legendarną juŜ przyjaźń z Sabałą . które pokochał.Chalcedon. uznających w Chrystusie tylko boską naturę. Gen. Daniel. "Challenger" (wym.1820-89. i Zakopanemu. w staroŜytności kolonia megaryjska na azjatyckim wybrzeŜu Bosforu. od której nazwano je Chaldeją. Przebyła ona 68900 mil morskich. Chalkedon . Chalons Ur-Marne . a od 1862 na Wydziale Lekarskim Szkoły Głównej (skąd ustąpił po przemianowaniu jej na uniwersytet z jęz. Byli spokrewnieni z Aramejczykami. miejsce Iv soboru powszechnego w 451. ftyzjatrom. Chałubiński Tytus . teŜ Bitwa (Radości bitwy). południową i środkową Babilonię. 2. Ostatnie 20 lat Ŝycia poświęcił Tatrom.

w Biblii. ale jego syna. przeklął nie Chama. ludów chamickich. jeden z trzech synów Noego. spojrzawszy na obnaŜonego. 1613. świadczy. T. Zgrzeszył. Ale Sem i Jafet (zob. między Blois i Orleanem (środk. de Champlain Samuel . Gen. jeden z pionierów kolonizacji Nowej Francji (Kanady)..przełęcz w gł. oblęŜony w Quebec przez Anglików. 10. Gdy Noe się o tym dowiedział. Gdy jednak Quebec powrócił w 1632 pod panowanie francuskie. 20227m npm. 9. upitego winem ojca i wzywając braci. szabor) wieś nad rzeką Cosson. jedna z najpiękniejszych i najpotęŜniejszych budowli zespołu zamków renesansowych nad Loarą.) Charakterystyczny przez wysokie dachy z lukarnami i kominami. Ŝe wchodzący po schodach nie spotykają się ze schodzącymi. Chambord . odkrył i zbadał jeziora Champlain.) włoŜyli płaszcz na ramiona i. przez centralną klatkę schodową. z grubsza biorąc. gotycki zamek feudalny.. PodróŜe relacje Champlaina z jego kolejnych odkrywczych ekspedycji kanadyjskich. zbudowaną z dwóch zachodzących na siebie spirali tak. szaplę) 1567-1635. a zwł. Mesraima (Egiptu) i Futa (Babilonu). W 1628-29. prowadził teŜ rozległą i owocną działność społeczną. (Plan części środk. krocząc tyłem. grani Tatr Wysokich w Liptowskich Murach. kwadrat z wielkimi wieŜami na naroŜnikach. wys. który miał za karę zostać niewolnikiem swych braci. dopływem Loary. Kanaan. Cham . Chanaan . 18-27. Pochowany w Quebecu. Mieszkali tu Ludwik Xiv i Stanisław Leszczyński. Champlaina mianowano gubematorem Nowej Francji.(wym.zob.takichŜe przyjaciół Francji.(wym. odbył liczne wyprawy odkrywcze w głąb kraju. 6. Wg Gen. . musiał poddać miasto i spędzić 4 lata na wygnaniu w Anglii. aby przyszli popatrzeć. tj. Cham jest takŜe ojcem Chusa (Etiopii). Pierwszy zamek we Francji zbudowany przez Franciszka I. a z drugich . Ŝeglarz i odkrywca francuski. Chałubińskiego. 1619 i 1632. Huron i Ontario. Ŝe na tym miejscu stał prawdop.. załoŜyciel miasta Quebec (1608). wydawane sukcesywnie w 1603. Francja). Ŝe śydzi mieli kiedyś pobić Kananejczyków?). Wrota Chałubińskiego . zakryli ojcowskie łono. Jego walki z Irokezami i przymierze z Huronami uczyniły z pierwszych tradycyjnych wrogów. Kanaana (moŜe dlatego.(uwiecznioną w zakopiańskim pomniku Chałubińskiego). Jego zbiory stały się zawiązkiem Muzeum Tatrzańskiego im.

najstarszą i najsłynniejszą Pieśń o Rolandzie (zob. 'śpiew poŜegnania'. a śpiewali zawodowi minstrele..Chanson . stroje i bronie. określano tą nazwą poematy o bardzo rozmaitych formach metrycznych.). szasą de Ŝęst) francuskie poematy epickie z Xi-Xiv w. sześciu a. zwł. nazywano tak równieŜ liryczne poematy miłosne typu prowansalskiego o pięciu. ludowi w miejscach publicznych. poemat epicki. Aymon). Francji Xi-Xiv w. równieŜ z dzieciństwa i młodości bohaterów a. poł. bachicznej. a gł. zwana niekiedy "drugą Marsylianką". des Aimerides) z 1.. gesta 'rzeczy dokonane. 'pieśń'. wzbogacane o nowe epizody. Komponowali je truwerzy do śpiewu przy akompaniamencie trzystrunnej lutni. politycznej a..). Xii-pocz. miłosnej.). Xiii w. chansons de geste nie mają wartości historycznej. schyłek Xii . w strofach róŜnej długości. szasą) fr. zawierający m.in. wędrówki w poszukiwaniu relikwii i stosunki między suzerenami i wasalami.. Roland). póŜniej 12-zgłoskowcem (Pielgrzymka Karola Wielkiego). W ten sposób powstawały coraz nowe warianty. tematami czyniąc wojny z Saracenami. i włoskich (w dziełach Pulciego. Od Xvi w. z Xii w.(wym. bo autorzy nadali wydarzeniom znaczenie inne. o heroicznych. zbliŜone do ody. rymie (laisses). pieśni tego cyklu to: Gormond i Isembard. nm. Dziś termin stosowany do piosenki lekkiej. słynna pieśń rewolucyjna. gestes). budowanych zrazu na jednym asonansie a. por. wesołej. Karola Wielkiego (Geste du roi). niekiedy 8(Gormond i Isembard). jongleurs (zob. do podziału poematów przez truwerów na 3 główne cykle (fr. W Xii i Xiii w. jego syna.Wilhelma (zob. złoŜony z 24 pieśni o czynach Garina de Monglane. jak chansons de geste (zob. pisanych 10-zgłoskowcem (Pieśń o Rolandzie).Aymeri de Narbonne. lub sami autorzy panom feudalnym na ich zamkach a. Ogier Duńczyk (zob. Gesta. często legendarnych czynach bohaterów epoki Karola Wielkiego i jego bezpośrednich poprzedników i następców. kabaretowo-rozrywkowej. wiele z nich w jęz.) Choć u źródła tych legend są hist..pocz. Chansons De Geste . geste 'śrdw.) Orańskiego.) i Girart de Rousillon (zob. Renaud de Montauban (zob.. ang. czyniąc z nich odbicie stosunków hist.). tj. gł. kaŜdy zbudowany wokół innej centralnej idei: 1) cykl króla. Boiarda i Ariosta). średniowieczne francuskie chansons. wszystkie wydano w oprdcowaniu naukowym w Xix i Xx w. Zawierają przeciętnie 8000-10000 wersów. zmodernizowanym.. a. stu tekstów. de Guillaume. Hernauta de Baulande. cykl poematów' z łac. niŜ miały naprawdę.(wym. Zachowało się ok. Chant Du Depart (wym. 2) cykl Garina z Monglane (Geste de Garin de Monglane a. oraz prawnuka .. gdy wędrowali po Francji. fakty i osoby. siedmiu stancach. poematy przeznaczone do śpiewu a. Raul z Cambrai (zob. wnuka . ze słowami . Doprowadziło to w Xiii w. odzwierciedlając jej obyczajowość. były to pierw. o ich potomkach. fr. czyny'.. Xiii w. o treści lekkiej. uczucia. satyrycznej. Ich wpływ na literatury innych krajów uwidocznił się w licznych przekładach i naśladownictwach. Doon z Moguncji (zob. opowiadały o czynach bohaterów i były wczesną formą epopei. sza du depa:r) fr. 3) cykl Doona z Moguncji (Geste de Doon de Mayence).

Sachons vaincre ou sachons perir Un Francais doit vivre pour elle. szatiji) miasto. czarodziej. z hebr. zwł. po raz pierwszy w 1794 na święcie Federacji w ParyŜu. Niemcom. Odśpiewany prawdop. gdy zwłoki Marata wprowadzano do Panteonu. dla niej Francuz powinien umierać').-wsch. święte obrazy itp. Chantilly .. upiększany przez późniejszych właścicieli.. z której 'powstał świat uporządkowany (kosmos).dwa pierwsze bóstwa Niebo (Uranos) i Ziemia (Gaja. trwające 8 dni (w grudniu). których się rzekomo kule nie imały.wg dawnych wierzeń człowiek posługujący się magicznymi "charakterami". . bezkształtna. nie uporządkowana pramateria. Słoma (Słomkowy kapelusz). uświęcenie'. bezład. czarownik. pocierano szable o relikwie. 407km na płn.. Tatarom. Oise. ('Republika nas wzywa. pot. gr.święto Ŝyd. Przeciw charakternikom w wojskach nieprzyjacielskich. Odtąd stała się oficjalną pieśnią świąt narodowych.. drugi raz we wrześniu 1795. znakami. Pour elle un Francais doit mourir.Marie-Joseph Cheniera i muzyką Etienne-Nicolas Mehula na chór złoŜony z osób wszelkiego wieku i obu płci. zamieszanie. Kogut. otchłań wypełniona twórczymi siłami i pierwiastkami boskimi. Ge). zbudowany w śrdw. rozwarta otchłań. od ParyŜa. z której wg Hezjoda wyłoniła się Noc (Nyks) i Ciemność (Erebos). przebudowany w czystym stylu Odrodzenia w Xvi w.mit. biegły w sztuce rzucania czarów. las i zamek w depart. a wg innych . Chapeau De Paille zob. upamiętniające zwycięstwo Machabeuszów nad armią syryjską w 166 pne. umiejmy zwycięŜyć lub polec. uŜywano róŜnych sposobów. Szwedom. obecnie mieści się tu Muzeum Kondeuszów (Musee Conde). rozgardiasz. Francuz powinien dla niej Ŝyć. Chaos . ośrodek treningowy dla koni wyścigowych i hipodrom. zamek na miejscu dawnej gallo-rzymskiej fortecy. hanukah 'odnowienie.(wym. Refren brzmi: La Republique nous appelle. Chantecler . zamęt. rocznicę zdobycia Bastylii.zob. Charakternik . święcono kule. tj. pustka. i oczyszczenie świątyni jerozolimskiej od profanujących ją posągów bóstw greckich. w 5. zionąca. Chanukka . przez rodzinę Kondeuszów (Conde). w miasteczku słynny fr.

ogromna 3-nawowa bazylika z 3-nawowym transeptem i 5-nawowym chórem z obejściem. karebaria. Charta Leopoldina . Charivari . -baria 'ocięŜałość' od barys 'cięŜki'. karykaturzyści redakcyjni (Cham.(wym.-nm. w istocie nie była to wcale opłata za przewóz. Charon .projekt konstytucji Galicji złoŜony w 1790 przez delegatów galicyjskiego Sejmu stanowego cesarzowi rz. garnki. usta a. nigdy nie rozpatrywany. caribaria 'ból głowy. ale namiastka części zmarłego przy podziale jego majątku. ocalałą z . nereidy i mojry). w okresie gallo-rzymskim prawdop. wykonywana dawn.. szartr) miasto nad rzeką Eure (dopływem Sekwany). kare. ponury starzec ze szczeciniastą siwą brodą. w stroju niewolnika i okrągłym kapeluszu.. 1135-55. a takŜe gwizdy i wrzaski. Przebudowana w 1194-1260 z romańskiego kościoła spalonego w 1194. Karol Wielki. o wielkim wpływie na dalszy rozwój architektury. glątwa' od gr.mit. we Francji dla wyszydzenia niedobranych małŜeństw a. w 1832 w ParyŜu przez Charlesa Philipona.zob. Katedra Notre Dame . szariwari) fr.) wsławili pismo karykaturami atakującymi Monarchię Lipcową.Styks i Acheron. kara 'głowa'. Przetrwał w folklorze współczesnej Grecji (podobnie jak Lamia. Grandville. z późn. Gavarni itd. którego prawnie nie moŜna było dziedziczyć. romańską. Opłata Charona za przewóz . łac. a nie przewoźnik.por.obol (grosz) wkładany w. imbryki itp. staroŜytne Autricum a. ale jako Anioł Śmierci (Charos. sztuki witraŜowej i rzeźby. w ogóle niepopularnych osób'. Talizman. wieńcem kaplic i dwuwieŜową fasadą zachodnią. 'Karta Leopoldyńska'. gdyŜ zmarły uwaŜany był za nieśmiertelnego.-zach. od ParyŜa. 967km na płd.-łac. istniało do 1892. miejsce wielkich zgromadzeń druidów.(wym. Daumier. Chartres . 'kocia muzyka. Leopoldowi Ii. gr. Ludwika Filipa i burŜuazję. przewoŜący łodzią dusze zmarłych przez rzeki Hadesu . Nazwa dziennika satyrycznego zał.moŜe najsławniejszy z gotyckich kościołów Francji. równieŜ londyński "Punch" przybrał w 1841 podtytuł "The London Charivari". rękę zmarłego. Charlemagne . Charontas). Camotum. serenada na patelnie. kac.

symbolizujący Sztukę. W katedrze św. zasłynął ok. 'Duchowe łowy'. do wydawnictwa. Adama (zm. nazwa niewielkiego drewnianego domu w stylu podhalańskim. Bernard z Clairvaux wzywał do 2.. kata-. Chata . kata'komora. La Chasse Spirituelle . 'Przechodniu. wydany w maju 1949 przez "Mercure de France".za pośredn. "Le Chat-Noir" . irań. członkowie teatralnej grupy eksperymentalnej. obecnie muzeum pisarza. z monumentalnymi rzeźbami Portalu Królewskiego o wielkim bogactwie postaci. długi poemat prozą. Chata wuja Toma . awest. spiŜarnia'. skąd dostał się krętymi drogami.zob.pop. jako nowo odnalezione dzieło Rimbauda. Koszczyc-Witkiewicza. ruskim ze Wschodu. Wręczyli manuskrypt bezimiennie pewnemu antykwariuszowi. które przed zaginięciem miał widzieć Verlaine. jako dzieło autentyczne. Charybdis . Napis nad wejściem głosił: "Passant. Ŝe w obliczu wrogiej krytyki postanowili dowieść. i płd. który zbudował dla Stefana śeromskiego Jan Koszczyc-Witkiewicz. Wuj (Tom). Charykleja ... Teagenes i Charykleja. krucjaty (1146). Chata .zob. 1880. którzy wyjaśnili. sois moderne" (fr. W płn.poŜaru.(wym. w 1905 w Nałęczowie. rzeźba Piękny Chrystus). bądź . szanuar) kawiarnia i kabaret na Montmartrze (zob. a Henryk Iv koronował się w 1594 na króla Francji.(wym. scylla i Charybda. la szas spirituel) fr. Ŝe rozumieją Rimbauda. 1918).zob. słynny zespół witraŜy z Xiii w. fasadzie gotyckie portale ze wspaniałymi dziełami plastyki gotyckiej (Sąd Ostateczny w tympanonie. z przeraŜoną gęsią (kołtuńskim mieszczaństwem) w pazurach. jedna z najsłynniejszych mistyfikacji literackich Xx w. Marie Allevy) i Nicolas Bataille. por. pani Akakia-Viala (właśc. W pobliŜu kamienne mauzoleum syna śeromskiego. Charyty .zob. W dzień po ukazaniu się ksiąŜki zgłosili się prawdziwi autorzy.) w ParyŜu. Swe prawa autorskie przelali zaś na Muzeum Rimbauda w Charleville. równieŜ projektu J. Gracje. Godłem jego był czarny kot.

740 judaizm. Jaś i Zosia. ze stolicą Itil nad ujściem Wołgi. dojść do majątku. Cyganeria).początek wiersza Jakuba Jasińskiego (zob.(wym. Jasiński. stanowiącym Ŝartobliwą. (J. co pozwoliło właścicielowi. zaszczepiony przez kupców Ŝyd. Ŝywą do dzisiaj. zapisana w 1420 na Śląsku. łupić'.skrajny nacjonalizm. w lokalnej gwarze polsko-czeskiej. szowę) anegdotyczna postać Ŝołnierza napoleońskiego pełnego naiwnego entuzjazmu.. i w sztuce La Cocarde tricolore (1831) braci Cogniard. Jaś ich miał pełny ogródek. wyruszyło z Azji na zachód i w Vii w. Ale go prosić nie śmiała. utrzymując przyjazne stosunki z Bizancjum.złodziejstwo. Chciało się Zosi jagódek. od chęcić 'kraść.('chcę się na pannę poskarŜyć') najdawniejsza znana polska pieśń świecka. Chąśba . Kupić ich za co nie miała. 1-4.: ten wybór religii miał stanowić kompromis między islamem i chrześcijaństwem. wyraŜający się w ślepym uwielbieniu dla własnego narodu i pogardzie dla innych (od nazwiska Chauvin). termin sądowy w rotach Xiv-Xv w. które w Iv-V w. przez franciszkanina Mikołaja z Koźla. utwór ten stał się popularną piosenką. Zdobyło Krym. wybrzeŜa czarnomorskiego. zapewniający niezaleŜność polit. przedstawiana na litografiach Nicolasa Charleta. Chazarowie . Władcy i szlachta państwa Chazarów przyjęli ok. Rodolphe Salisowi.) Chcy na pannu Ŝałować . . Uczęszczany zrazu tylko przez lokalnych poetów i malarzy. Persami i Arabami.plemię tureckie. w prawie bartnym i później.). walczyło z Ormtanami.nowoczesny'). z czasem przyciągać zaczął mieszczuchów i turystów. pragnących się znaleźć w atmosferze "bohemy" (zob. 1-3. kradzieŜ (często połączona z rozbojem). kpiarską przykrywkę dla nie dopowiedzianej nieprzyzwoitej treści poprzedniego dwuwiersza. Nie chciałać mi trochy dać Memu koni owsa. Chauvin Nicolas . Chciało się Zosi jagódek . Państwo zostało w 966 całkowicie zniszczone przez księcia kijowskiego Świętosława. Kaspijskiego do płn. 1792-1845. utworzyło potęŜne państwo od M. Szowinizm . KaŜda zwrotka kończy się wersem nierymowym. Chcy na pannu Ŝalować.

króla Pontu. osoby jako tabu'.. Pacanów. Chaironeia..głupcy. pobity przez Aleksandra.Chefren . syna Filipa. l. przebud. kerubim.. kerub. ratusz z 2. Grecji i zapowiedź hegemonii macedońskiej i przywództwa Macedończyków w walce Grecji z Persami. por. wyłączający winnego ze społeczności wyznaniowej. Chełm .hebr.zob.zob.. w woj. Cherem . Beocji (Grecja). do końca Xix w. Cheops . z Xvi w. Prawo. Mędrcy z Chełma . miasto w staroŜ. zadanej przez Filipa Ii Macedońskiego sprzymierzonym Ateńczykom i Tebańczykom (święty hufiec tebański. i środk. podominikański z 1244. W 86 pne. 1 pofranciszkański. Prawo chełmińskie . mury obronne z Bramą Grudziądzką ze szczytem renesansowym. z Xiv w. jeden z rodzajów ekskomuniki (klątwy) nakładanej przez rabinat za złamanie nakazów religii. z gwiaździstymi sklepieniami z Xv w. Lew Cheronejski . chełmskiego. Xvii w. gotycki kościół farny Wniebowzięcia NMP. Cheroneja . oznaczającej kres niepodległości płn. z renesansowo-manierystyczną attyką rekonstruowaną w Xix w. Piramida. herem pierw. Xvi w..pomnik wzniesiony na grobie poległych Tebańczyków.od 457 pne. 'poświęcenie bóstwu rzeczy a.mn. miejsce urodzenia Plutarcha. poległ do ostatniego Ŝołnierza) w 338 pne. odkryty w 1818 i ponownie ustawiony na ich zbiorowej mogile. anioł wyŜszego rzędu w hierarchii . toruńskim. Chełmno . średniowieczny układ urbanistyczny w granicy obwarowań Xiii-Xvi w. z hebr.zob. Cherubin . Piramida.stolica woj.miasto nad Wisłą przy ujściu Fryby. śydzi chełmscy byli wśród śydów polskich przedmiotem Ŝartobliwych kpin i niezliczonych anegdot. Scena klęski..gr. poł. wódz rzymski Sulla pokonał tu armię Mitrydata Vi.

ne. Cheruskowie . stał się prawdziwym gwiazdorem filmowym. spośród których wspomnieć warto Valentine. 3. Ma pomme. na płn. w 1331 odbył się tu zjazd panów mało. porządny.dawn. Cherubinek . w 16 pokonani przez legiony Germanika.. 9. 1888-1971. Ezech. zrujnowany w Xvii-Xviii w. Chędogi . r. przen. gdzie odniósł liczne sukcesy.I w. istota biblijna.dawn. . Zamek królewski . z zachowanymi wieŜami. ale dopiero w 1929. ChędoŜyć . 5. po 1. piosenkarz fr.) Teutoburskim. Na ekranie ukazał się po raz pierwszy przed 1914 w filmach Maksa Lindera. Prosper. W 1909 został partnerem Mistinguett (zob. debiutował bardzo młodo w kafejkach paryskich. uwaŜana za straŜnika miejsc świętych i sługę Boga.. 3. Chevalier Maurice . 100 utracili znaczenie na skutek walk wewnętrznych. następny po serafinie. osobisty styl.(wym.w plastyce . przeszedł do Casino de Paris. nim jeszcze zdołał stworzyć własny. ludzką głową i zwierzęcym ciałem. Słomkowy kanotier i uśmiech tego ambasadora piosenki fr. wraz z pojawieniem się filmu dźwiękowego. . pod dowództwem Arminiusa zniszczyli w 9 r. List (Listy Chesterfielda do syna). pne. schludny. czyścić. Chęciny .pucołowate dziecko ze skrzydełkami. kieleckim.) w Folies-Bergere.i wielkopolskich zwołany przez Władysława Łokietka. mieszkające w I w.). wulg. przedstawiana zwykle z wielkimi skrzydłami. ne. zazw.chórów anielskich. wojnie świat. czysty. Gen. 1.. trzy legiony Warusa w Lesie (zob. w woj. zasłynęły na całym świecie. aniołek. młodzieniec o urodzie świeŜej i delikatnej.zbudowany na wysokim wzgórzu w Xiii-Xiv w. bramami i murami.. uprzątać.miasto w regionie Gór Świętokrzyskich. sylwetka jego szybko zasłynęła. od gór Harcu. Biblia. ładne. między Wezerą i Łabą. sztiwalje). ok..plemię zachodniogermańskie. 24. czarujące dziecko.zob. spółkować. u podnóŜa Góry Zamkowej (3577m npm. Chesterfield .

oznaczał zapewne młodzieńca. do Xv w.ang. tł. z Chiche face 'Chudogęba'. obronnej swego czasu.. pałace.(wym. był teŜ 4 razy Ŝonaty. rezydencja ksiąŜąt sabaudzkich. 1496 . ang. 1570. dziś muzeum. Chichevache . śył jeszcze po tym długo. miasto dawnych Majów na Jukatanie w Meksyku. choć przemijający sukces. prawdop. na przybrzeŜnej skalnej wysepce dla ochrony drogi z Burgundii do Przełęczy Wielkiej Św. zachowane wspaniałe zabytki: świątynie. poemat (1816. cziczen) zał. childe 'rodzaj tytułu młodego szlachcica. końcu Jez. w której Chichevache jest bajecznym potworem Ŝywiącym się wyłącznie cierpliwymi Ŝonami i dlatego straszliwie wychudłym. w Xiii i Xiv w. Dits de Chichevache . Francois de Bonnivarda. Chillon . w Xvi w. Poemat. przebudowywany do Xvi w. na wsch. przerastający jego wartość literacką. Childe Harold . 1829) Byrona na temat uwięzienia w zamku Chillon przeora klasztoru św.) pieśni poeta porzuca imaginacyjnego pielgrzyma i mówi juŜ we własnym imieniu. odniósł olbrzymi.. otrzymał dom i rentę w Genewie. sziją) zamek śrdw. sziszwasz) fr. Wiktora (koło Genewy).. teŜ Dziewica (z Saragossy).ok. Genewskiego (Szwajcaria). podczas gdy Bigorne (Bicome). pol. roztył się na nieprzebranych zasobach swej diety. zwł. jeden z najpiękniejszych i najlepiej zachowany zabytek archit. ang.(wym. więzienie. rzeźby i malowidła. Był za to dwukrotnie uwięziony przez księcia. a opisom towarzyszą rozmyślania o wydarzeniach historycznych i ludziach związanych ze zwiedzanymi miejscami. retorycznego i afektowanego przewodnika.(wym. przesycony i znudzony Ŝyciem pełnym przyjemności i hulanek. drugi raz .w zamku Chillon w latach 1530-36... opuszczone w Xv w. The Prisoner of Chillon. zob. Childe Harold's Pilgrimage (1809-18). Bernarda. .st. W ostatniej (4. potem arsenał. Więzień Czyllonu . który miał być pasowany na rycerza'. czajld) wczesnoromantyczny bohater autobiograficznego poematu Byrona Wędrówki Childe Harolda. jedzący tylko poczciwych męŜów. zbudowany w Ix w. Brał on udział w konspiracji grupy patriotów genewskich. dąŜącej do pozbawienia władzy księcia Sabaudii i ustanowienia wolnej republiki. rodzaj sentymentalnego. satyra śrdw. 'porzekadła'. w Ix w. udaje się w podróŜ po południowej i zachodniej Europie. u czytelniczek.-fr.Chichen Itza .(wym.

a Plutarch .gr. 6. wg Homera (Iliada. Chimera . grymasy. dna moczanowa (artretyzm) kciuka. de mortuis nil nisi bonum. ebenisty ang. ułuda. baroku i fr.. a złotem człowieka . dąsy. Chimera z Arezzo . z gr. Chiragra .(wym. Walka ta była ulubionym tematem gr. urojenie. cheir 'ręka' i (pod)agra. która była podobno umieszczona na ścianie świątyni w Delfach.rada Chilona. gr. czipendejl) styl w meblarstwie ang. fanaberie. 181)..efor Sparty w 556-55 pne.mn.rzeźba etruska. przen. (w l. Podagra. Neapol. nazwa od nazwiska twórcy. Naz. jakbyś miał kiedyś pokochać . Chippendale . Mus.) kaprysy. zabity przez Bellerofonta (zob. "Chimera" . Florencja. chimaira 'koza. wydanych w pięknej szacie graficznej. potwór niszczący kraj ogniem buchającym mu z pyska. a koza w środku". smoka i kozy. Chimera . por. . mrzonka. potwór z Likii.brąz z Iii w.apoftegmat przypisany Chilonowi przez Diogenesa Laertiosa.dawn. przedstawiany niekiedy jako trzygłowy zwierz o głowach lwa. Mędrcy (Maksymy).). 1730-80: połączenie elementów ang. Prosi chłopa albo baby. pne.Chilon . uwaŜany powszechnie za jednego z siedmiu mędrców greckich." Przyniosło mnóstwo dzieł oryginalnych i przekładów. jakbyś miał kiedyś znienawidzić. chimera'.Solonowi. Naz. Kamieniem (probierskim) złota probują. Kochaj.: Thomasa Chippendale (1718-79). malarstwa wazowego od Vii w. którą Diogenes Laertios przypisuje Chilonowi. a takŜe sztuki etruskiej i rzymskiej. jako "lew z przodu.. mit. dziwactwa.modernistyczne czasopismo literacko-artystyczne wydawane i redagowane przez Zenona Przesmyckiego (Miriama) w 1901-07 pod hasłem "sztuka dla sztuki" i w myśl maksymy: "KaŜda wielka sztuka jest symboliczna w formie i metafizyczna w treści. O umarłych (mów) tylko dobrze .głównie mahoń). Mus..łac. rada. Ci ze swego aptekarstwa Potrafiają i podagrze. rokoka z motywami gotyckimi i chińskimi (materiał . wąŜ z tyłu.rada przypisywana Chilonowi. Patrz końca (Pamiętaj o końcu) . zob. nienawidź. a częściej. z gr.

u młodzieŜy i męŜczyzn w sile wieku zazw. znawca muzyki. bezpłatnego chleba i igrzysk cyrkowych. Chiron . Rzymski: Senat i lud) na chorągwiach rz. Neapol. ukazał się we śnie a. Mickiewicz. wychowawcą wielu herosów.wełniana a. 4-9. panem et circenses. przyjęty przez wczesnych chrześcijan jako symbol chrześcijaństwa. mit. nie mogąc wytrzymać bólu. prawy. tj. chlamydos. wyrazu chrestos 'przynoszący szczęście'. występuje często w pierwotnej sztuce chrześc. Golono. wg Juwenala.. jako wizja Konstantynowi w przededniu bitwy z Maksencjuszem pod Saxa Rubra (łac. jedyne dwie rzeczy. Chiron i Achilles . liter chi i rho (X i P). naczyniach liturgicznych i lampach. strzyŜono.łac.) a.. mądry i uczony. który. Centaura (zob. (A. na sarkofagach. który go przypadkowo zranił w kolano zatrutą strzałą. o jakie. chlamys. Mus. lniana szata staroŜ. aby cesarz uŜywał tego znaku w specyficznie chrześcijańskim znaczeniu. .I chiragrze (.w staroŜ. Chleba i igrzysk . zastąpił on litery Spqr (zob. od Iv w. gr. wg biografów. Chiton . łucznictwa i medycyny.gr. więc Chiron. Naz. z gr. noszona w domu i na ulicy. Chlamida . noszona przez jeźdźców i podróŜnych. zeszyta z boku. utworzona z prostokątnego płata materii zapinanej na ramieniu a. Zeus umieścił go na firmamencie niebieskim jako gwiazdozbiór Strzelca (zob. a zarazem symbolu pomyślnej wróŜby. spinana na ramionach. Chleb.rzymskie malowidło ścienne z Herkulanum. dwóch pierwszych liter tytułu (drugiego imienia) Chrystusa. przyjacielem Heraklesa. Znak. Nie ma dowodu na to. pod brodą. Chairon. Był mistrzem Asklepiosa.monogram utworzony z gr. 'Czerwone skały') w 312. Achillesa i Jazona. zrzekł się nieśmiertelności na rzecz Prometeusza. dpn.) radzić. 78-81. Prawdopodobnie w tym właśnie sensie umieszczony został przez cesarza Konstantyna na rzymskiej chorągwi cesarskiej.) Chi-Rho . co widać na ówczesnych monetach. Rana była nieuleczalna.. najsławniejszy z centaurów. Greków.). krótka. 10.in. nauczył ludzi uŜytków z ziół. Grecji wierzchnia wełniana szata męska do kolan. m. Znaku tego uŜywano o wiele wcześniej jako skrótu gr.

przyjąć) . wg Mat.zob.łac. 3. 9. gł. por. a gdy bochenek zmienia się rzeczywiście w kamień. w Polsce w 1. Chleb powszedni . . legenda o przemianie chleba w kamień związana jest w Polsce z dawnym opactwem cystersów w Oliwie. Ew. starostwa itp. 27. w gdańskim kościele Mariackim.27g). powszednia sprawa. NieuŜyty (skąpy. wziął najbliŜsza sobie. a druga odgaduje.zob. kogo kaŜda gałeczka ma przedstawiać.. zdumiony cudem skąpiec wchodzi na drogę poprawy. w dawnej Polsce majątki ziemskie. jako odwaŜników aptekarskich i jubilerskich. który przecieŜ niegdyś współrządzii państwem. poł. pop. niech jedzą ciastka .w Biblii. Maria Antonina.: jedna osoba kręci gałeczki z chleba. Trzy osoby na wybór. roŜkowiec strączkowy. dobra królewskie. twardych nasion uŜywano dawn. 11. czołobitnie. Chleb kamienny . Chlebem i solą witać (a. starostom. Jana (Ceratonia siliqua). Kto na ciebię kamieniem.o chleb powszedni. nadawane w doŜywocie osobom zasłuŜonym i niektórym urzędnikom. Chleb utrapienia i woda ucisku . hiberna) dawana w naturze. Ew. Psalm 79.w dawnej Polsce Ŝywność dla wojska na leŜach zimowych (łac. Chleb Ŝałobny . 3. łac. panis bene merentium. W końcu stawiła przed nim trzy z chleba gałeczki. Król. Chleb świętojański . zwykła. 673-74.zabawa przy posiłku. Chleb zimowy . Pater noster) . chleb św. Mickiewicz. pospolite poŜywienie.) Jeśli nie mają chleba..szarańczyn.troszczył się jeszcze za jego czasów zdegenerowany lud rzymski. wg innych. rz. Kamień. ty na niego chiebem . strąki tego drzewa. śródziemnomorskie drzewo wiecznie zielone o jadalnych strąkach. 22. Chleb (dobrze) zasłuŜonych .Śrdw. Xix w. Chleb Pański . w kośc. a od 1649 w pieniądzach. powitanie takie było u wielu ludów słowiańskich symbolem przyjaźni i gościnności. czwarta prośba w Modlitwie Pańskiej (Ojcze nasz. rzecz. keration dosł. Ozeasz. komunia. wg Łuk. twierdząc.w Biblii. i nazywano je karatami (gr. 9-13.zob.chleb eucharystii. 6. Stypa.codzienne. Ŝe za pazuchą niesie kamień. Gałeczki z chleba . stąd nazwa jubilerskiej jednostki masy (0. Ks. 'roŜek'). 4.. (A. Pan Tadeusz. 6.. w Biblii. Chleb płaczu . chleb płaczących. sam kamień znajdować się ma wśród wotów oliwskiego kościoła katedralnego a.-kat. leniwy) człowiek odmawia wędrowcowi kawałka chleba.gościnnie. 1.

zwaną odtąd chlestakowszczyzną: "ten próŜny człowiek i marny charakter zawiera w sobie zespół cech.). 15. Teslament mój. Ŝe jest w niebie. 4. absolutna pustka umysłowa. wg Mat.w Biblii. Marek. 9. Rano okazało się.. bez pracy. pozbawiony wyŜszych aspiracji i ideałów. utrzymanie u kogoś z jego łaski.. 6. i postanowili. Słowacki. 106 (zob.zob. .gotowy chleb. chleb (mąka) i siła (trzymają lud w karbach) . Święty. Lecz po śmierci was będzie gniotła niewidzialna. 13. 6. którzy kładli się spać mając tylko jeden mały chlebek. Ŝe temu w niebie nic nie potrzeba. (J. W pocie oblicza twego będziesz poŜywał chleba . 8. 1. 19.. trzeci zaś ujrzał we śnie swoich kompanów i doszedłszy do wniosku. (Pierwsze) Ew. chełpliwe i zupełnie niekonsekwentne łgarstwo.). o trzech zgłodniałych włóczęgach. drobny urzędnik petersburski. Autor maluje w nim pewną cechę ogólną i typową.popularny w Polsce przykład kaznodziejski. przeciętny.postać z komedii Rewizor (Petersburg 1836. wyst.w aniołów przerobi.. 14.. 10. Łuk.) Chlestakow .F.w Biblii. Ŝe przypadnie on temu. Jednak zostanie po mnie ta siła fatalna. 32. 8. 1.. Chloe . feste. 4. tylko czoło zdobi. Nie samym chlebem człowiek Ŝyje . iŜ jeden śnił. Marek. Co mi Ŝywemu na nic. farina e forza (skr. 37-40. Dafnis i Chloe. (Powtórne) Mat. komu się przyśni najpiękniejszy sen. głupawe. Zjadacz chleba .w Biblii.zob. F.wł. Łuk. Bóg do Adama. występujących nie tylko u ludzi bezwartościowych". na jego koszt. 4. wg Mat.człowiek zwykły. Ŝe w piekle. wstał i chleb zjadł sam. RozmnoŜenie chleba . Gen. bezczelne. którego notable małego miasteczka przez nieporozumienie biorą za rewizora ze stolicy i który wchodzi ochoczo w tę rolę.Łaskawy chleb . zjadacze chleba . Jan. 3. 4. drugi. AŜ was. Deut.. przełoŜony z Gesta Romanorum. Wilno 1846) Gogola. Ew.. por. 35. przyziemny. Święty chleb . Sen o chlebie . Zając (Wyszedł jak ksiądz). pol. a temu w piekle nic nie pomoŜe. hasło Burbonów sycylijskich w Neapolu 1738-1860.. 3.F. Zabawy.

wydobywszy od niego. z zieleniną. Persji. 1965. bezmięsny. altana.) Chłop.) Chłodnik . obdarza go w zamian umiejętnością rozumienia mowy zwierząt. Chłopi grający w karty . Drezdeńska. co jednak chłop musi utrzymać w tajemnicy pod grozą natychmiastowej śmierci. przypisywanej dziewczętom chcącym się prędko wydać. mięsem.w chłodnikach ogrodu Czekam ciebie. Vesely. Chłopska rodzina . gdy nagle słyszy.(1) dawn. Chłop szykuje się więc na śmierć.obraz Adriaena Brouwera. pergola. Bruegel. bluszczem. Jutro . praktyczny. (A. Chłop i poeta . Pinakotek. chołodziec litewski z boćwiną. Gal. Olśniony tym chłop garbuje Ŝonie skórę i wraca do zwykłych zajęć. Pan Tadeusz. pop. . pochodzące z humorystycznej litanii. Chłopski Bruegel . baba i kogut . krajach arabskich (Opowieść o ośle. 1. ocienione lipą. Dichter und Bauer. 1. ParyŜ. tekst: J. wole i gospodarzu w Baśniach z 1001 nocy) i w Europie. WąŜ. czes. opera komiczna opus 37 (Praga. 306-07. Chłop szelma. Honolki. Luwr. rakami itp. Chłopski rozum .in. chmielem.nm. Słowacki. fasolą. kiszonymi burakami. Ŝe ma jakiś sekret. Mickiewicz. znana m.zob. nowe opracowanie K.przysł. Duglasie. Ŝe daje sobie radę z kilkunastu Ŝonami..zdrowy. (J.obraz Adriaena van Ostade. powojem. Maria Stuart. St. uwertura do zapomnianego wodewilu (1846) Franza von Suppe. a jego pan jest wobec jednej bezsilny. Selma sedlak. miejsce chłodne. O. Chłopi w karczmie .obraz Louisa Le Nain. któremu chłop darował Ŝycie. wąŜ. porosłe dzikim winem. byle jeno tego roku .Chłodnik . mimo iŜ wie. czym to grozi. chce go od męŜa gwałtem wyciągnąć. wtenczas wszyscy siedli I chołodziec litewski milcząc Ŝwawo jedli. grabiną. Choćby był o jednym oku.(2) specjainie przyrządzony zimny barszcz zabielany. 1878) Antonina Dvoraka. zakwaszony ogórkami. jak kogut na podwórzu mówi.bajka staroŜ. na kwaśnym mleku. 2. śona chłopa. Monachium. w Indiach. trzeźwy. Chłop..

zaginiona rzeźba gr. Grabski..) Chłopiec duszący gęś . dłuta Boetosa z Chalkedonu (ok. Mus. rój. Taniec chłopów . łosi a. skrzynka przyskrzyniła. Wiedeń. Skrzyneckiego. mnóstwo. tłum. ryba zatopiła . Chłopicki. Mus. Surdutowy chłop . Warszawa. Wiedeń.stado jeleni. Kunsthist. Muz. Dajmy mu na pośmiewisko Sprzeczne z naturą nazwisko. 250-220 pne. Prado. tzw. Trumna chłopska . nr 212. którzy doprowadzili je do upadku. nie do trudu. por.bylina z rodziny konopiowatych.nm.. Nar. kopia rzymska. Przygotowanie.zob. Muz. Słowacki. Wesele chłopskie . chmura. Monachium. nowoŜytny odlew. Nar. Taniec chłopski . Madryt. dawn. tronek.obraz (ok.(1742). S. Nazwijmy od słowa ludu. Warszawa. Kmieciów. piwo. Gierymskiego. Bacha. echo wierszyków satyrycznych chłoszczących przywódców powstania listopadowego 1830: Chłopickiego.Kantata chłopska . Mer hahn en neue Oberkeet . brąz. zamoŜny gospodarz ubierający się po miejsku. wyrastająca do wysokości kilku metrów. .jakby ojciec dzieci. Krukowieckiego i Rybickiego. kruk oko wydziobał. czyli nędznych chłopów. mrowie.). Szatan: Stary .przysł.obraz (1566) Pietera Bruegela St.obraz (1638-40) Rubensa.. 1894) Al. Kunsthist. szyszki chmielowe (kwiatostany Ŝeńskie) dostarczają lupuliny niezbędnej do wyrobu piwa. Nie do boju.dawn. J. (J. pijaństwo. Chmiel . Chmara . danieli. Chłop nas zdradził. tuman. 165-70. Z chłopa król . Kordian.obraz (1566) Pietera Bruegela St. dawn. ćma.

najeŜdŜająca (juŜ jako wdowa) sąsiadów. krzewów ogrodowych. Wilczyca kresowa . zwł. szorstka. chroniące pasterza przed deszczem. zapomniane) przy oczepinach panny młodej: śebyś ty. jak i na koniu. gród napowietrzny z komedii Ptaki (zob. w 1629 król Zygmunt Iii mianował go wojewodą kijowskim. temat pieśni. Chmielecki niespodziewanie zmarł.) Arystofanesa. Chochla . dziś juŜ zresztą. którego imieniem tatarskie matki straszyły dzieci. . Wyspiańskiego. Choć pochodził z drobnej szlachty. chmielu. podobna w charakterze do melodii wygrywanej przez Chochoła w Weselu. 3.słomiane okrycie roślin. to na dół.. regimentarzem. podań i legend. porwań i napadów. Chmurokukułkowo . zarówno przy planowaniu działań. a przy tym surowa. hartu. Ŝona Stefana. ku oburzeniu magnaterii.polska pieśń obrzędowa z Xvi w. postać złoŜona. w 1630. Chochoł . snopek okrywający kopę zboŜa (a. następnie naczelnym wodzem w walkach z Tatarami. ul) dla ochrony od deszczu. nieboŜe. wreszcie. usypiająca.słynny wódz polski Xvii w. osobliwa. Chmiel . okrągła łyŜka o długim trzonku. odkrywca właściwej taktyki walki z nimi. z łac. Chochołowa muzyka . dawn. Chmielecki Stefan . pomocna męŜowi nie tylko w domu. nie robiłbyś ty z panienek niewiast. duŜa. Wkrótce potem. kobieta głośna na całej Ukrainie. śpiewana do niedawna na weselach ludowych (a niegdyś takŜe na szlacheckich i magnackich) wyłącznie przez męŜatki (z uwagi na jej oczywiste aluzje falliczne.scherzo symfoniczne (1926) Stanisłwa Wiechowicza. został. drewniana.Teofila z Chocimirskich Chmielecka. Oj. ale i w obozie. w stepie.gr. pogromca Tatarów.warząchew. na tyczki nie lazł. słynna z energii. przedmiot przypominający muszlę ślimaka'. z bronią w ręku. chmielu nieboŜe! 1-5. St. oj. uwielbiany przez polską i ruską ludność kresową.monotonna. sprawczyni gwałtów. ściśle związana z krajobrazem kresowym Xvii w.Chmiel . okrycie słomiane. 37. cochlea 'ślimak. czerpak. męstwa. często okrutna dla podwładnych. na zimę. chmielu. to ku górze. Nephelokokkygia.

11 Xi 1673 druzgocące zwycięstwo wojska polskiego pod dowództwem hetmana Jana Sobieskiego nad korpusem tureckim Hsejna Paszy. wyd. w płd. zagonowa. na podstawie łac. Wojna chocimska .historyczny poemat rycerski w 10 częściach (1670. trepy. ale za namową króla wziął udział w wyprawie pod Smoleńsk (1611) i pod Moskwę (1617-18). spadł z imprezy swojej i straciwszy sto tysięcy ludzi. ubogi. wg tradycji. łapcie. jego sztukę wojenną wspierała biegłość w matematyce. pobił (wraz z Krzysztofem Mikołajem Radziwiłłem. Był przeciwnikiem interwencji polskiej w Rosji.poemat (1780) Ignacego Krasickiego. łyka. Szlachta chodaczkowa . SRR.Chocim . dowodził regimentarz Stanisław Lubomirski) i przez wojska kozackie (30000). obdarzony nadzwyczajnym talentem strategicznym i organizatorskim. wojewoda wileński od 1616. tytuł: Transakcyja wojny chocimskiej. kierpce. gdy Chodkiewicz zachorował.-zach. przeciw 120-150-tysięcznej armii tureckiej. skóry.miasto nad Dniestrem. na wzór Jerozolimy wyzwolonej Tassa. upoetyzowana kronika wojny 1621 r. wszytkie państw swoich z Afryki. zdobył Dorpat. drobna szlachta. wszakŜe szybkość decyzji i Ŝywiołowy impet na polu bitwy pozwalały mu porywać ich do zwycięstwa. w obozie polskim pozostała tylko jedna beczka prochu.. balistyce i inŜynierii.. zw. człowiek prosty.) uwaŜany w Europie za jednego z największych wodzów swego czasu. z Azyi i z Europy na Polaki zgromadziwszy siły. pseudoklasyczna. a Koniecpolski znajdował się . zapalczywy w wybuchach gniewu. odniósł wielkie zwycięstwo pod Kircholmem (1605). Hetman wielki litewski od 1605. po zwycięstwie pod Kircholmem (zob.9 X 1621 obrona obozu warownego przez armię polską (35000 Ŝołnierzy) pod dowództwem hetmana Jana Karola Chodkiewicza (od 23 Ix. chodzący w chodakach.). jeden z najwybitniejszych dowódców Rzeczypospolitej. Piorunem) Szwedów pod Kockenhausen (1601). umocnionym w dawnym obozie polskim. dowodzone przez hetmana kozackiego Piotra Konaszewicza-Sahajdacznego. 1850) Wacława Potockiego.1560-1621..dawn. gdzie Osman. pisany oktawą. sznurkiem wokół nogi. nie lubiany przez nich. przyczynił się do zwycięstwa sił królewskich pod Guzowem (zob. w chwili zawierania rozejmu. zagrodowa. szaraczkowa. zakończona zwycięstwem polskim... wobec Ŝołnierzy surowy. uboga. Wojna chocimska . Chodkiewicz Jan Karol . Po wyprawach przeciw Nalewajce (zob. cesarz turecki. kapcie.) i na Wołoszczyznę. napisana gł. pamiętników Jakuba Sobieskiego (ojca Jana Iii). człowiek o usposobieniu gwałtownym. pierw. inglorius wrócił do Konstantynopola. W 1621 stanął na czele wojsk koronnych przeciw Turcji (śółkiewski poległ juŜ był pod Cecorą. nieudana próba epopei bohaterskiej. wiązane rzemykiem a. Chodak . 2 Ix . Ukr.obuwie z drzewa. chodaczek.

w okresie mody na rzeczy niemieckie po ślubie brytyjskiej królowej Wiktorii w 1840 z nm. spotykany w 1. Miecz i łokieć . aby przyozdobić miejsce świętości mojej". gdy pobijemy . Niemcewicza. tańczony dawniej po oczepinach a. chory. marszałek. (1781) Adama Naruszewicza. Policzymy je. U. i sosna społem. Chodzony .w niewoli tureckiej). późny obyczaj niemiecki. Chocim. polegający na korowodowym chodzeniu par. łaŜony. w metrum trójdzielnym a. mieszanym. nowe wynalazki prędzej zgubią . Gdzie nas starodawne instytucje nie skrzepią. w Japonii. dla uczczenia starszych gości weselnych i rodziców młodej pary. obchodny. Zaiste. w Xiii w.powiedzenie Chodkiewicza. poł. Zwyczaj rozpowszechnił się w Europie i Ameryce Płn.zob. równieŜ w świecie niechrześcijańskim. wolny. stawiał Turkom opór pod Chocimiem i zmarł na zamku chocimskim przed zakończeniem kampanii.zob. Chocim. poprzednik poloneza. w . a w Xx w. wielki to będzie Ŝołnierz . Xix w. (1903) Wiktora Gomulickiego. gdy młody Jan Karol powitał go łacińską oracją w imieniu uczelni. równy. polski. szklanym śniegiem w czasie świąt BoŜego Narodzenia (a. K. księciem Albertem Sachsen-Coburg-Gotha. starodawny. Śpiewy historyczne .pieszy. wg tradycji. powiedzieć Stefan Batory w czasie odwiedzin Akademii Wileńskiej. gdy towarzysz jakiś liczył chorągwie nieprzyjaciela i nie mógł się ich doliczyć. polski taniec ludowy. Wojna chocimska . 60.powiedział Chodkiewicz przed bitwą pod Kircholmem. W urzędzie moim Ŝadnemu gmerać nie dopuszczę . 13: "Chwała Libanu do ciebie przyjdzie. ustawiane i przystrajane świeczkami. zabawkami.powieść hist. obronny gród pomorski.wigilijne drzewko. Historia J.(1816) J.powiedzenie Chodkiewicza. Nowego Roku). do przodka. Transakcja wojny chocimskiej . Choinka . w Polsce u ewangelickich mieszczan pochodzenia nm. starosta. np. Chodkiewicza monografia hist. chmielowy.miasto w woj. błyszczącymi nićmi. łańcuchami. Izajasz. jodła i bukszpan. oparty moŜe na Biblii. bydgoskim.miał. Chojnice .

fano 'materia.zalecać się do dziewczyny. płachta'.płat materiału o określonych barwach. Chorał gregoriański . Duha. organizacji wojskowej. metalowych pałąkowatych kleszczyn o. miękkim podkładzie. zob. Chorał . zabiegać o jej względy. część uprzęŜy końskiej opasująca nasadę szyi. stąd . łac.-słow. Rodzaje .-nm. chorugw'. Chorągiew . bez wspóludziału instrumentów.. miasta. (św. korouhev. Chomąto . ziemi. rz. 590-604. wojsko polskie w sile 18000.(rzymski) kościelny śpiew liturgiczny rozwijający swoje jednogłosowe melodie diatonicznie w skalach kościelnych. złoŜona z drewnianych a. orunga 'znak. chorugy. złoŜone prawie wyłącznie z pospolitego ruszenia niekarnej szlachty.) AmbroŜy.. zostało rozbite przez 15000 zacięŜnego wojska KrzyŜaków.liturgiczny śpiew kośc. oblegające KrzyŜaków w Chojnicach. sukno'.zob. Cholewka. palić) cholewki . oficjalny śpiew kościoła protestanckiego. sprowadzona do Europy z Chin w Viii w.-kat. umizgać się. fr. politycznej. godłach.zob. będący znakiem państwa. śpiewy te miał zebrać i uporządkowaó papieŜ Grzegorz I. Chopiniana . chorągiew'. mn.czernić je (co było niegdyś oznaką wyjątkowej elegancji) dla zwrócenia na siebie uwagi panny. Smalić (dawn.-g. Chorał ambrozjański . vexilla... Chołodziec litewski . ściągniętego na odsiecz miastu. drapeau od drap 'materia. st. kościelnej itd. Chłodnik (2). na początku 13-letniej wojny z KrzyŜakami. okres rozkwitu Ix-Xii w. Sylfy (Sylfidy). starorus. wyrazy słowiańskie z mongolskiego orungo.zob.-cerk. przytwierdzony do drzewca. czes. Chorał K. stąd nazwa. Z dymem poŜarów. Ujejskiego . choragy.nie znana staroŜytnym.1310 zdobyty i ufortyfikowany przez KrzyŜaków. społ. Fahne od st.zob. 18 Ix 1454. ros.

med. 1660) Gabriela Metsu.Turcja sułtańska.padaczka. Choroba św. sztandar (od 1937 . zwł.zob. Chorągiew proroka . rzadka obecnie forma gruźlicy węzłów chłonnych szyi. Poysela.w wojsku polskim Xvi-Xviii w. 1.handlowa a. Choroba św. proporzec (chorągiew marynarki wojennej na dziobie okrętu). sądzono.fr. Mahometa). Chory. wojenna). skrofuloza.) Walenty. biała-czerwona. kawalerska. 1683.łac.zob. Mahomet (Chor. teŜ Taniec (św. regius morbus. Chore dziecko . Walentego .chorągwi: flag (państwowa i narodowa). kanonika klasztoru w Baumburgu (Górna Bawaria). poprzednio zwana rotą.nazwa polskiej chorągwi narodowej uŜywana od połowy Xix w. le mal du siecle.. . melancholia.choroba weneryczna. w pieśni Turek jest chory J. nazwana tak juŜ w roku odsieczy wiedeńskiej. Antoniego. Wita).zob. Chorągiew biało-czerwona . przybierająca róŜne formy. Choroba . Francuska. Chory człowiek Europy . Amsterdam. 19 (1721). G.ogień św.obraz (ok. związana z romantyzmem.chorągiew wojskowa). Chorągiew .krzywica. biała i czerwona. dawn. róŜa.zob. potem w Listach perskich. A. sekretna choroba . poprzednie nazwy: biała z czerwonym. skrofuły. charakteryzująca uczuciowość początków Xix w. Morski. smutek. Choroba morska . Wielka choroba . Rijksmus. zob. zołzy. dworska. Seymourem w 1853. Choroba królów . bandera (flaga państwowa na okrętach morskich . kiła. od spokojnej niechęci do świata aŜ do gwałtownej rozpaczy. (św. podstawowa jednostka organizacyjno-taktyczna wszystkich typów jazdy licząca 100-200 ludzi. Antoniego . Montesquieu. Ŝe znika pod dotknięciem dłoni monarchy. w liście Woltera (1770) do Katarzyny Ii i w rozmowie Mikołaja I z ambasadorem bryt.. Choroba wieku . H. Angielska choroba . (św.) Walenty.

(1) w staroŜ. Chór . instrumentacja M. waŜną postacią dramatu jest tu chór. Grecji (gr. 1911. Nowogródek 1761) Moliera. libretto autora. przez Ravela i Strawińskiego ParyŜ 1913. zespół opery belgradzkiej. zawierająca ołtarz główny. który stał się niezbędnym elementem dramatu gr. ale druga Ŝona Argana. do komentowania i krytyki działania postaci dramatu.Chory z urojenia . nygus. nierób. Aby mieć lekarza na podorędziu. Chowanszczina. ludowy dramat muzyczny (premiera prywatna. na pół cudzoziemiec. na pół szlachetka. Argan udaje zmarłego. w której grał rolę tytułową. prezbiterium. pozostawiony w wyciągu fortepianowym. publ. stara się skłonić swą córkę do poślubienia syna Diafoirusa. Chowaniec . często wydzielona od nawy lekkim podwyŜszeniem. wolałaby z jego córki uczynić zakonnicę.fr. tak i w pierwotnym kościele. później.. utrzymanek czarownic.(2) archit. ujawniając chciwość i egoizm Ŝony. pedantycznego medyka. na ogół bez udziału kobiet. zrazu dominującym. nowa wersja oprac. Chowańszczyzna . archit. dopiero między X i Xiii w. Rimskiego-Korsakowa. Chór . śpiewał unisono. stalle itd. Międzyakt kończący sztukę przedstawia w makaronicznej łacinie. komedia-balet (ParyŜ 1673. rozpoczęło się rozróŜnianie skali głosów śpiewaczych. choros) zespół osób wykonywających pieśni i tańce podczas obrzędów kultowych. Aby wypróbować uczucia Ŝony. ogranicza się do asystowania aktorom. chór . później kastraci. Le malade imaginaire. partie wysokie śpiewali chłopcy. jego ostatnia sztuka. Chóry anielskie . przestrzeń kościoła przeznaczona dla duchowieństwa. a wraz z rozkwitem wielogłosowości w Xv w. Anioł.jeden z diabłów ludowej demonologii polskiej. i miłość córek. pol. Argana. Petersburg 1886. która w rzeczywistości kocha tylko jego pieniądze. śpiewie i tańcu komiczną ceremonię promocji na doktora medycyny. powstały chóry w obecnym składzie. reprezentujący lud rosyjski.. Hipochondryk Argan w bezpodstawnym strachu o swoje zdrowie staje się ofiarą lekarzy Purgona i Diafoirusa. Jak w starogreckim dramacie. i zmarł po czwartym przedstawieniu. Diabeł. por. aŜ do początku Xviii w. Warszawa 1963) Modesta Musorgskiego. Nieszczęśliwa miłość młodej wdowy Marfy (mającej dar jasnowidzenia) na tle buntu księcia Iwana Chowańskiego (1682) przeciw reformom cara Piotra I. przeszedłszy przez etap dialogu dwu półchórów.ros. balustradą i łukiem tęczowym. chór aŜ do X w. wyst.zob.

śpiewaczy. porcelany. srebra. Sotheby's. w Księdze trzech cnót i Mieście pań (1405). Gontyna.prawdziwie wielka poetka. Kraszewskiego). kobiety. w których dyskretnie wyraŜa swoje cierpienie (Ballady wdowieństwa).. w 15. uŜywany u nas przez pisarzy pochodzących ze wschodu (Zaleskiego. od chrapa 'nozdrze zwierzęcia'. dziś takŜe z filią nowojorską.. wyraz pseudopolski. Christie's . jeszcze za Ŝycia swej bohaterki. zabrana przez ojca do Francji w 1370. po polsku brzmiałby chrom. Chram . opiewając wyzwolenie Francji. Chrapka . w Traktacie o Joannie d'Arc (1429). kristi:z) salon aukcji (przetargów publicznych) zał.. Sama jestem i chcę zostać sama. spontaniczna. spędziła dzieciństwo i młodość na dworze król. zrujnowana przez procesy. (zazw. astrologa Karola V. głosi jej chwałę.1363-1431. rosyjskim jest to płd. równieŜ o nozdrzach dziecka a. Christine De Pisan . pomieszczenie w kościele na instrumrnty muz. i dedykuje je wybitnym osobistościom. zwrocie: mieć chrapkę ną coś 'mieć na coś chętkę. a w 22. a przy tym .świątynia. trybuna śpiewacza. mebli. spodziewając się od nich pomocy finansowej.(wym. jedno z największych tego rodzaju przedsiębiorstw na świecie. Christian Science . w l. poetka francuska. empora organowa. por. w jęz. Zaczyna układać ronda i ballady. 1730-1803.muzyczny. ksiąŜek. starej broni i zbroi.mn. córka Włocha. o fonetyce południowosłowiańskiej i czeskiej. Ujejskiego. Przeciwstawiała się antyfeminizmowi swoich czasów sławiąc kobiety. miniatur itd. Sama . w Ŝart. jako zrealizowanego wreszcie ideału kobiety. Witeź. cerkiewizm. ur. ZałoŜyła teŜ rodzaj małej oficyny. a przejęty przez Konopnicką i Młodą Polskę. Scjentyści. w Bolonii.zob. pełna kultury.-słow. por. Samą pozostawił mnie mój miły. organy) i dla chóru śpiewaczego. zwł. organowa. roku Ŝycia wyszła za mąŜ.zdrobn. Była to jedna z najwdzięczniejszych postaci kobiecych Xv w. firma zajmuje się sprzedaŜą z licytacji i szacunkiem (oceną wartości pienięŜnej) obrazów. w 1766 w Londynie przez Jamesa Christie. owdowiała. klejnotów. aby sprzedawać do bibliotek magnackich iluminowane rękopisy swoich wierszy. zostając z trojgiem dzieci. pierwsza. ochotę'. subtelna.

włóczęga. Sama jestem. granica argentyfisko-chilijska. Chrystus . Trylogia dramatyczna H. a. Christ. w Nowym Testamencie tytuł przydany Jezusowi. Sama jestem i niemiłowana. stał się później jakby drugim jego imieniem. do wiązania. Ut nos resurgamus. Longfellowa: Złota legenda (1851).. 1-7. zarośla. Tragedia Nowej Anglii (1868) i Boska tragedia (1871). krzaki.typ wizerunku Chrystusa częsty w plastyce Xv w. Ludu przykład dał je. Chrystus z martwych wstał je . Przełęcz Uspallata. Ballada (Seulete sui erseulette vueil estre). od drapania się przez chrusty 'przedzierania się przez zarośla' ukrywającego się zbiega. tł.ang. Chrystus z martwych wstał je. maszijah 'pomazaniec. w cierpieniu nad siły. zob. Z bogiem krolewaci.brąz (1904) Matea Alonsa. Chrystus frasobliwy . wiklina. rejteradzie. w krzaki.przysł. Sama w Ŝalach. et tecum vivamus. z hebr. jako faszyna do pokrywania grobli). pomazaniec'. płotów a. ucieczki w krzaki. Fugas chrustas . Jezus Chrystus. Sama jestem. słowami: "w odwrocie. dezertera. przekład strofy hymnu łac. co mnie doświadczyły. Święty (monogram). które dopowiedzieć naleŜałoby prawdop. christos 'namaszczony. literatury dramatycznej. ucieczce". bez druha i pana. chruśniak. (a później w polskiej sztuce ludowej jako wyobraŜenie trosk i udręk Ŝycia . chrustniak. pieśń wielkanocna.Ŝartobliwy zwrot przysłowiowy makaroniczno-łacińsko-polski 'zmykasz w chrusty'. Chrystus . (Christine de Pisan. od drapnięcia.gr.: Christe surrexisti. exemplum dedisti. hultaj. przez rozpacz znękana.najdawniej zapisana (w 1365 w Płocku) polska pieśń rel.suche gałęzie odpadłe z krzewów i wierzchołków drzew (uŜywane na opał. obieŜyświat..faworki. dialog Marii i Józefa uwaŜany jest za pierwowzór ang. na południu i wschodzie Polski . Łakoma rzecz chrust . w gąszcz' przed pogonią.. gąszcz. EŜ nam z martwych wstaci. poemat anglosaski zawierający 1694 wersy. którego część środkową napisał Cynewulf. tł. gałgan.) Chrust . Viii-X w. Chrystus Andów . Drapichrust . Kyrie eleison. Julii Hartwig. dania drapaka w chrusty 'czmychnięcia. prawdop.jestem. powsinoga. W. Mesjasz'.

gr. KrzyŜmo.chłopskiego): w pozycji siedzącej. doktora kościoła. Ŝe jednym noŜem . z pochyloną głową opartą na dłoni. Oratorium op. 97. potęŜnej warowni na wzgórzu. Chrystus na Górze Oliwnej . ok. a na głowie korona cierniowa. od 398 patriarchy Konstantynopola. za radą Achillesa i Kalchasa. niekiedy w drugiej ręce rózga. Santa Pudenziana. 2. Anna Dorota (zwana niekiedy niesłusznie Zofią). Fressen. ale rozgniewany Agamemnon zabrał w zamian Achillesowi jego brankę.z domu de Frezen a. Chrystus . który zesłał na Greków zarazę. nie dokończone. Chrystus tronujcący . oratorium (ParyŜ 1854) Hectora Berlioza. komendanta Trembowli. gdy z powodu zajadłych szturmów i bezustannego ostrzału artyleryjskiego nawet sam nieustraszony komendant zaczął przemyśliwać o kapitulacji. Po 10 dniach. uzbroiła się w dwa noŜe i stanąwszy przed męŜem. jak głosi tradycja. oświadczyła wobec świadków.gr. znacznie młodsza od męŜa i podobno urodziwa. 1. trylogia biblijna: 1. pochodząca prawdop. Ucieczka do Egiptu i 3. w późnym stylu neapolitańskim. Homera piękna branka. przydomek św. Feliksa Mendelssohna-Barthoildy. od 20 Ix do 5 X 1675. Chryzejda .Ŝelbeton (1931) Heitora da Silva Costa i Pawła Landowskiego.). Bryzejdę (zob. kapłana Apollina w Chryzie. przez armię turecką pod dowództwem Ibrahima Szyszmana.zob. słynnego z wymowy kaznodziei. w czasie oblęŜenia zamku trembowelskiego. 347-407. 'Dzieciństwo Chrystusa'. chór i orkiestrę (1859-66) Ferenca Liszta. paszy Alepu. Chryseis. brankę zwrócono Chryzesowi i zaraza ustąpiła.). L'Enfance du Christ . Przybycie do Sais. ofiarowana Agamemnonowi jako dar honorowy. Gdy Agamemnon nie chciał przyjąć za nią okupu od zbolałego ojca. Jana z Antiochii. córka Chryzesa. z cytatem chorału Rorate coeli. wg Iliady. Chrystus Odkupiciel . ten poskarŜył się Apollinowi. Chrzanowska Anna Dorota . druga Ŝona Jana Samuela. Rio de Janeiro.. największego z greckich ojców kościoła.oratorium na solistów. Rzym. a. Sen Heroda.mozaika (Iv w. Chryzmo . chrysostomos 'złotousty'.fr. Chryzostom .oratorium (1803) opus 85 Beethovena. z Kurlandii. Freyzen. Góra Corcovado.

bardzo uszkodzony.zob. Warszawa. ogniem. 11.obraz Franciszka Smuglewicza. pod bombami. Ew. Obrona Trembowli .. Bóstwa.. Józef. w bitwie." Chrzest Polski . khilat z arab. w Indiach a.. Nar. Annie Dorocie wzniesiono w Trembowli pomnik.obraz (1841) Aleksandra Lessera. od imienia Chrystus. ofiarowywana przez władcę a. chrzcić was będzie. odstąpił od zamku. Ŝe przez zaufanych podpali prochy i wysadzi zamek w powietrze. co przyjdzie po mnie.. wkrótce potem Ibrahim. wielokrotnie przez nieprzyjaciół niszczony i znów odbudowywany. prócz tego zagroziła.znalezienie się po raz pierwszy pod obstrzałem nieprzyjacielskim. Muz. Krwawy chrzest .. Krwawy. Nieustraszona komendantka a. wg Mat. jeśliby miało przyjść do poddania Trembowli. Na szczycie jaka łuna! poŜar Carogrodu! Czy Allach. (. trwający od X do Xiii w... 5-8) . Chylat . 3. zgnębiony poniesionymi stratami. Chtoniczne Bóstwa . Chrzest . mówi Jan Chrzciciel: "Ja was chrzczę wodą.. Piramida (Cheopsa). z hindi khalat. malowany później kilkakrotnie w mniejszych rozmiarach i rozpowszechniany w postaci odbitek litograficmych.. sonet Widok gór ze stepów Kozłowa. a drugim siebie. gdy noc chylał rozciagnęła bury. Mickiewicz.z czes. Chufu . osobie zasłuŜonej.) w 966 r. obawiając się odsieczy Jana Iii spod Lwowa... określany równieŜ tą nazwą chrzest Mieszka I (zob. Chrzest ogniowy .zob.suknia honorowa..zob.przebije jego. dostojnika. Obrona Trembowli . w Biblii. ale ten. Wybicki napisał na jej temat libretto operowe. Turcji sułtańskiej. męstwo jej zagrzało oblęŜonych do walki. z ukazaną na pierwszym planie komendantową.) Tę latarnię zawiesił śród niebios obwodu? (A.proces chrystianizacji mieszkańców ziem polskich. hilat.

Jego najwaŜniejszą zasługą dla literatury było udoskonalenie prozy łac. Cicero(n) . pisarz. jak i na Petrarkę. por. poł. co "ręką tocząc po korynckiej wazie. do jego przyjaciela Attyka. O starości. wyrok wykonano. O przyjaźni. Piotr Skarga. św. Filipiki przeciw Antoniuszowi. Zawierając tzw..zob. O państwie. najwybitniejszy mówca rzymski. stylista i filozof. a sukcesy w tej dziedzinie otworzyły mu drogę do najwyŜszych urzędów: został senatorem w 75. szlachetka. Sławę polityczną uzyskał gł. św. czym wzbudził jego nienawiść.. stylista i filozof. AmbroŜego. np. udający mieszczucha. m. to samo. Papirus. cechą tej prozy był bogato rozczłonkowany okres. triumwirat z Oktawianem i Lepidusem w 43 r. ale po jego klęsce pod Farsalos Cezar ułaskawił Cicerona. dzięki swej energicznej akcji przeciw spiskowi Katyliny (zob. pretorem w 66. Po studiach prawa i filozofii rozpoczął w 80 r. karierę obrońcy sądowego. Hieronima. 2. Wśród jego licznych dzieł znajdują się pisma o sztuce wymowy. W obronie poety Archiasza.. pisma prawno-polityczne. Augustyna. np. Ciarach . chłop ubierający się z miejska.3 pne. gwar. W czasie wojny domowej między Pompejuszem i Cezarem wziął stronę Pompejusza. Klasyczna prostota i naturalność Listów była wzorem dla Ignacego Krasickiego. od ciarać 'walać'.). O powinnościach. a. Przeciw Katylinie. dzięki czemu mogła się stać wzorem literackim języków nowoŜytnej Europy. Był boŜyszczem ludzi Odrodzenia. Jan Kochanowski nazwał ją "anielską". O naturze bogów. Xv w. Przeciw Werresowi. polityk. Antoniusz zaŜądał zgładzenia Cicerona. teologiczne. Cibora . Pierwszym w Polsce zapalonym wielbicielem Cicerona był Wielkopolanin Jan z Ludziska (1. Łukasz Górnicki. przest. Herbata (Ceremonia). co cierać w ucierać. Prozę ciceroniańską naśladowali Stanisław Orzechowski. Dziedzictwo jego widoczne jest równieŜ w dziełach Sienkiewicza i śeromskiego. Olbrzymią sławę jednej z najwybitniejszych postaci świata antycznego zdobył u potomności głównie jako mówca. np.in. np. itp. edylem kurulnym w 69. uczył się krągłość myśli zamykać w wyrazie". oberwaniec. gł.zob. drobny szlachcic. prostak. i kilkaset listów.). O mówcy. 106 . Wpływ jego był olbrzymi. .dawn. filozoficzne. Orator. teoretyk wymowy. Po zamordowaniu Cezara w 44 poparł Oktawiana przeciw Antoniuszowi. Rozmowy tuskulańskie. Maria Konopnicka zachwycała się urodą okresów retorycznych Cicerona. O najwyŜszym dobru i złu. a konsulem w 63. Kwintylian uwaŜał Cicerona za największego pisarza rz. Ciura. O prawach. poeta.Marcus Tullius Cicero. pogard. który wtedy odsunął się od Ŝycia publicznego. równieŜ jako wielki nauczyciel patriotyzmu. zarówno na św.Cianoju . piękny rytm i kadencja zdania. liczne mowy.

skomponowana 24 Xii 1818 w Oberndorf kolo Salzburga: słowa ksiądz Joseph Mohr.(wym. jakim powitać miał Cicero nasłanych na niego przez Oktawiana zabójców. Mantua. wg Łuk. Uderzajcie! . heilige Nacht. początek mowy Cicerona Przeciw Katylinie.dawn. włoski. samica cietrzewia.okrzyk. Pal. nazwa stosowana równieŜ do ciecierzycy. Tuskulum . Kapitolińskie. 1. O tempora! o mores! . Morski (Cielec). retorycznych.).lit. Tuczny cielec .organista Franz Xavier Gruber. cziczerpne) przewodnik. Pauzaniasz. cicer 'groch'. patientia nostra? .nm. odchowany byczek. Florencja. Czas.(1) cieciora. Quousque tandem abutere. Ducate. z łac. drwiące przyrównanie wielomównych przewodników do Cicerona. głowa: Rzym. wieloczłonowe zdanie o majestatycznym rytmie. Katylino. najsławniejsza kolęda świata. Neapol. Cieciorka . Naz. Cieciorka . Ciceroniański okres . oprowadzający turystów.dawn. por. Catilina.łac. (O czasy! o obyczaje!).. Stille Nacht... Cielica . o róŜowych kwiatach skupionych w półkoliste główki i wzniesionych strąkach. Turyn. rośliny uprawianej w ciepłych krajach dla jadalnych ziarn w strąkach.zob.zob. wł. wielospadkowej kadencji.Rzeźba: popiersia: Rzym. Mus. naszej cierpliwości?'. Antiquarium. . Chiaramonte.W biblijnej przypowieści o synu mamotrawnym (Ew. 1.. Święta Noc . muzyka . Mus. Cielec morski .(zob. 'mały Ciceron'. równowadze antytez i in. Cicerone . 1. zaletach literackich a. zwł. kunsztownie rozbudowane. dosł.(2) roślina zielna z rodziny motylkowatych. 'jak długo jeszcze naduŜywać będziesz. Cicha Noc. Muz. Ufiizi. krowa. Cielec .

Lecz dlaczego śpią ludzie. 1886) Lwa Tołstoja. 61-64. okryty mgłą i chmurami.. w Odysei. lecz noc zabójcza rozciąga się nad nieszczęsnym narodem".) Czy są tu ciemnice W tym zamku? .. pomieszczenie. Ale dlaczego zaszło. ciemne. Kimeryjskie ciemności . Nigdy tam nie docierają promienie. gdzie panuje ciemnota i zabobon.. tł. Włast' t'my. 22.. Ŝaden z nich nie bada.15.. i zabijcie. 9). Wulgata. 1.tytut powieści (1957) Jerzego Andrzejewskiego. Ciemności były nad głębokością . nazwa spopularyzowana przez tytuł powieści satyrycznej PodróŜ do Ciemnogrodu (1820) Stanisława Kostki Potockiego. Ciemnogród . łac. pełnej aluzji do ówczesnej sytuacji w Polsce. egipskie ciemności. . tj. a jedzmy i ucztujmy. Potęga (a. zaczerpnięty z Prologu Dziadów części Iii. Ex. Ew. podziemne więzienie. rzekł Klucznik. Ŝeby się ich moŜna dotknąć . (.. J. nieprzejrzane.) Ciemności. nikt nie odpowiada: Ciemności kryją ziemię a lud we śnie leŜy...Są. Egipskie ciemności . Gen. Złoty (cielec). tenebrae erant super faciem abyssi. dense ut palpari queant. 11.łac. ciemność. 19. Homera: "Gród Kimeryjczyków. wg Łuk.zob. Wulgata.miejsce. Parandowskiego. gęste. 21.nieprzeniknione. Ale puste! bo wino wypili Soplice. Pan Tadeusz. (Ciemności) tak gęste. Mickiewicza: Zaszło słońce. 53.w Biblii. Ciemnica .. (A. przest. 5. 10. MojŜesz (Dziesięć plag. 23) przebaczający ojciec powiada: "I przyprowadźcie tucznego cielca.łac. Cimmeriae tenebrae. Ciemności kryją ziemię . loch. wołają astronomy z wieŜy." Złoty cielec . 851-53. słońca. ogromne piwnice. Mickiewicz. tytuł dramatu (ros. 2. więzienie. grube.dawn.zob. Moc) ciemności .

Sprzedać diabłu swój cień .. Fredro. prymitywny przyrząd z drzewa bukowego a. CóŜ.zob. być bardzo słabego zdrowia. Cienko prząść . buntów. Hades. Ideologie te są odpowiednikami protestantyzmu i katolicyzmu. kiepski. Kronik. cierpieć niedostatek. złagodnieć. Cień wielkiego imienia .Anglii i Francji.zob.. miejsce przebywania dusz ludzi umarłych. Papkin do Rejenta. Liliput. krwawych prześladowań. a wreszcie długotrwałych wojen między państwami Liliputu i Blefuską w satyrycznej powieści PodróŜe Guliwera (1726) Swifta.mit. Cienko śpiewać.rodzaj przedstawienia kukiełkowego. . grać .być w biedzie. Cień osła .tarlica. gr. Ŝe z grubszego końca. Elizjum. cierpieć niedostatek. Cienki trunek . Dni nasze jako cień na ziemi . piwo). będące przyczyną ustawicznych rozruchów. por. 15.dwie współzawodniczące i walczące z sobą ideologie. cień dawnej świetności. rozwodniony. I.w Biblii. kiepski. Ŝe jajko trzeba nadtłukiwać z cieńszego. Cienkusz! Deresz! (. Kraina cieniów . Cienkusz . międlica.) Istna lura panie bracie.) Cień. spokornieć. Osioł (Spór o cień osla). a druga. magni nominis umbra.rzadki. dębowego.Cienki. z których jedna twierdzi. Schlemihl. Cierlica . 3. 29.być w biedzie. w którym widzowie widzą tylko cienie poruszających się lalek na przejrzystym ekranie. lepszego to nie macie? (A.cienki. Zemsta. Cienkie i Grube Końce . 224-26. 4. słaby trunek (wino. z Lukana (Pharsalia.łac. Chińskie cienie . a państwa . cherlać. Ks. spuścić z tonu. słuŜący do międlenia (oczyszczania z paździerzy) lnu i konopi. 1. 135) o Pompejuszu.

k. Cinquecento . uŜywane w ciesielstwie. chłosta.(wym. prostopadłym do trzonka. pierzchnia. Cierń w oku (w nodze itd. 176. z tragedii Agamemnon. 'pięćset'. bindas. lo spinario.dawn. Werter. będą wam jak cierń w oku". zapewne z I w. dziś tylko: brać.cieślica. dawna siekiera ciesielska do obróbki drewna. skweres. Ŝłobnia. 55: "Jeśli nie wytracicie mieszkańców tego kraju.Cierń. 2.. deksel. Chłopiec wyciągający cierń ze stopy . skr. 7: "bodziec ciała". por. Ciosła . do . ulubiony motyw rzeźby antycznej (wielokrotnie naśladowany.k. odnoszący się do tytułów panujących Habsburgów. fumel. takŜe w epoce Odrodzenia). pne. dostać. .). pręga.'. we wczesnym okresie hellenistycznym (Iii w. podobne do motyki.wł. od '1500. bolesna. liczby. po której rozpoczyna się numeracja lat Xvi w. w l. I K. gr. zwł. Cierpienie (jest) nauczycielem. plagi. kołodziejstwie. Ajschylosa. okres dojrzałego i późnego Renesansu w sztuce wł. w Biblii. Korona ciernoiowa . o jednym płaskim a.). powstały prawdop.posąg z brązu w Pałacu Konserwatorów na Kapitolu w Rzymie. pne.narzędzie ręczne do obróbki drewna. czinkueczento) nazwa Xvi wieku w odniesieniu do dziejów kultury włoskiej.) . 33. Cierpienie... Ŝłobkowanym ostrzu. bednarstwie. Ciesak . 'kaiserlich und kniglich) poprzedzający nazwy instytucji wspólnych całej monarchii austro-węgierskiej. List do Kor. Cierpienia młodego Wertera . cięcie (zwł. skrót od 'cesarski i królewski' (nm. dzieło eklektyczne.mn. ćwikła. tj. dokuczliwa.dawn.zob. przysiek.zob. oberwać cięgi. C. Num. pathe mathos. 12.u. Najsłynniejszy . szrama. dręcząca. Cięga .rzecz zbędna. a oznaczający: austriacki i węgierski. Korona.

Mowa tu zapewne o Wyspach Japońskich. Galia Cispadańska . która była zaląŜkiem ParyŜa. z pokrywą.rzymska nazwa części Galii Cisalpińskiej połoŜonej na południe od Padu. Republika Cispadańska . pierw. Rzymie . Conciergerie. Transpadański. alabastru. z łac.wydrąŜania fug. najstarsza dzielnica miasta fr. w staroŜ. w Etrurii. Circe . Cista . marmuru a. Ŝeleźce z tulejowym osadzeniem trzona. 1797-1802. stronie rzeki Pad'.. przez Marco Polo.zob. naczynie cylindryczne z brązu. Alpes. Pałac Sprawiedliwości. z fr. . opisywana. łac. uli.. 'miasto. późn. Italii.utworzona przez Bonapartego w 1796 i wcielona w 1797 do Republiki Cisalpińskiej.. do wyrabiania niecek.cudowna wyspa (a.in. cispadanus 'znajdujący się po tej. katedra Notre Dame de Paris. uŜywany równieŜ w misteriach eleuzyńskich i dionizyjskich. gdzie dachy domów miały być kryte złotem.(wym. rzymskiej. por. mała urna grobowa w kształcie sarkofagu.połoŜony na południe od Alp. znajdują się tam m. Cisalpiński . Cite . Republika Cisalpińska . tj.kosz wiklinowy na Ŝywność i inne rzeczy. choć nie oglądana. Padus. cisalpinus 'znajdujący się po tej. koryt. stronie Alp'. poszukiwana przez Kolumba. do przechowywania prochów zmarłych. zwł. Galia Cisalpińska . Cipangu . wyspy) na wschód od Azji. dziur.państwo utworzone przez generała Napoleona Bonaparte w płn. tj. do przyborów toaletowych. łac.połoŜony na południe od rzeki Pad. Kirke. s-itę) wyspa na Sekwanie (Ile de la Cite). bogato zdobione.rzymska nazwa północnej części Italii. z gliny.'. skrzynia'. Sainte-Chapelle. rzymskiej. z trzonem osadzonym jak w toporze. Cispadański . 'kosz. z łac.łac.

. Ciwun . Bernard. Ciarach. z białorus.Jan.zob. finansjera bryt. centrum handl. a wreszcie podstarościch. '(znaczne) miasto. przen.obuwie z miękkiej. pierwotnie na Rusi Kijowskiej zarządca dóbr ksiąŜęcych.-finansowe wielkich miast. scena Wielkiego PoŜaru Londynu z 1666. niedolęga. tiwun. kościół opacki (1115-74) . Clairvaux . karbowych. z węg. który spalił przeszło połowę City. bankowo-handlowe centrum Brytanii. od 1808 więzienie.The City . głoska "w" wstawiona Jak w Iwan . csizma z tur. 1115. często o wydłuŜonym i zakrzywionym w górę nosku. po unii lubelskiej w 1569 urzędnik ziemski.w dawnym wojsku polskim pachołek. przyniesionej przez krzyŜowców. od ciarać. którego pierwszym opatem był św. nie zaliczany do stanu bojowego. CiŜmy . s-iti) pierwotne centrum komunalne Londynu rządzone przez Lorda Mayora. gumiennych i nadzorców folwarcznych robotników pańszczyźnianych. C. 'karbowy' z nordyckiego thiun 'sługa'. Cyzjojan. woźnica. anglosaskich'. . luzak. barwnej skóry. Cizjojan(us) . klerwo) opactwo cystersów (w pobliŜu Troyes we wsch. Francji). włodarzy. ang..cywun. noszone w Xii-Xiv w. sługa... i K. zał. Ciura . zwł. tywun. C.zob. w Europie pod wpływem mody wschodniej. gamoń. środmieście o zabudowie biurowo-handl. maruder. ekonomów. w wyjątkowych potrzebach uŜyci w boju nieraz przyczynili się do zwycięstwa. jak w bitwie pod Kircholmem (1605). a po którym Sir Christopher Wren odbudował jego 52 kościoły łącznie z katedrą św. metropolia wielu klasztorów w Europie. przen. ze Szwedami o Warszawę (1656) czy pod Chocimiem (1673). por. człowiek naleŜący do czeladzi obozowej. Pawła. płytkie a. potem na śmudzi (częściowo teŜ na Litwie i Białorusi) urzędnik ksiąŜęcy. mila kwadratowa przestrzeni zajęta niegdyś przez rzymskie miasto Londinium. K.(wym. z krótką cholewką.(wym. później nazywano tak rządców dóbr królewskich.

. Cloaca Maxima . uczestnik walk przeciw Napoleonowi w wojsku ros. Xiv w. Wojna (jest tylko kontynuacją). freski z Xv-Xvi w. czysta. zob. zbudowany w Xi-Xii w. zgwałcona przez niego.(wym.funkcjonujący do dziś staroŜytny kanat na Forum Romanum (zob. witraŜe z Xiii w.. kla. Francja). powstałe z połączenia w 1731 dwóch miast: Clermont (rzymskie Augustonemetum. por. Xiii . Clarissa opiera się wprawdzie przez pewien czas jego zalotom. Clermont-Ferrand . młoda dama z dobrej rodziny.) w Rzymie. przystojny i uzdolniony. pol. autor głośnego. pisarz i teoretyk wojskowy. umiera ze wstydu i zgrozy.. do której umizga się Robert Lovelace. (wym. a Lovelace'a zabija w pojedynku kuzyn jej. 'największy kanał (ściekowy)'.kościół romański. Clarissa Harlowe .. przez Viollet-le-Duca. zawierająca około miliona słów. w Xi w. 1958. i prus. wyd. choć nie dokończonego pośmiennie wydanego dzieła Vom Kriege nm. z obfitą dekoracją rzeźbiarską.katedra gotycka (poł. miały olbrzymi wpływ na strategię i taktykę wojen.. von Clausewitz Karl . 'O wojnie' 1823-34. miejsce urodzenia Blaise Pascala) i Montferrat zał. Obrona (jest skuteczniejszą formą). wraz z taktyką wojny totalnej. Notre-Dam-du-Port . . z łac.). gdzie na synodzie w 1095 papieŜ Urban Ii ogłosił pierwszą krucjatę. od Iv w. płk Morden. przebudowana w Xix w. Jej rodzina sprzeciwia się związkowi z powodu dwuznacznej reputacji Lovelace'a. Notre-Dame . Ŝe on pragnie ją tylko uwieść. i listów Lovelace'a do przyjaciela. siedziba biskupstwa. ha:lou) postać tytułowa powieści (1747-48) Samuela Richardsona.poł. zgadza się na ucieczkę z Lovelace'em. generał pruski pochodzenia polskiego. odprowadzający ścieki do Tybru. lawlejs). Przekonawszy się jednak. jako bazylika z emporami.1780-1831.(wym. Clara Vallis 'Jasna Dolina'. angielskim. Lowelas.. łac. klermą ferą) miasto w Owernii (środk. zmuszana przy tym przez rodziców do małŜeństwa z nie kochanym człowiekiem. skromna i pełna zalet. ale oczarowana nim. napisana w formie listów Klaryssy do jej Przyjaciółki. Jest to najdłuŜsza powieść w jęz. panny Howe. ale bez skrupułów. WyłoŜone w nim doktryny..był wzorem dla budownictwa cysterskiego. Johna Bedforda.

olbrzymi pięcionawowy kościół (1088-1131). na całe chrześcijaństwo: podstawą reformy była odnowa wspólnoty Ŝycia mnichów i podniesienie ich obyczajów. z podwójnym transeptem. Cnota po majątku .(wym. Cnotliwa Zuzanna . dodali scholastyry śrdw. klasztor zamknięto w 1790. rubor est virtutis color. przysł. do czterech cnót podstawowych Platona (zob. wyst. arcydzieło sztuki romańskiej. z Listów. osoby cnotliwe rumienią się ze wstydu. przestrzeganie celibatu duchowieństwa. miłosierdzie). Akcja dzieje się współcześnie w ParyŜu. wyraŜają zadumę nad przemijaniem Ŝycia.łac. 1. opactwo stopniowo traci swe znaczenie. wg słów Filinta. Cluny Iii. chórem z obejściem. 54. Piotra w Rzymie) świątynia chrześc. nadzieję i miłość (a. załoŜył opactwo benedyktyńskie. "Pokój BoŜy" itd. Bazylika opactwa benedyktynów . 1. gdzie w 910 Wilhelm PoboŜny. Bazylika zburzona w 1811. Pierwszy (moŜe z wyjątkiem Monte Cassino) wielki kościół. Siedem (grzechów głównych). Cnoty teologiczne . 1. Słynne . pielgrzymki. skrzydło transeptu i więŜa.Cluny . virtus post nummus.. największa (obok bazyliki św. Die keusche Susanne. procesje z obnoszeniem relikwii. une vertu traitable. w którym wszystkie łuki są ostre.dwa słynne obrazy Jacoba van Ruysdael (sprzed 1670). Detroit. pol. pięcioma kaplicami promienistymi i ośmioma wieŜami.łac.wiarę.tzw. wpierw dbacie o majątek. a później dopiero o cnotę. Institute of Arts i Gal. ksiąŜę Akwitanii. zanotowane u Salomona Rysińskiego. por. Drezdeńska. Cnota w czerwieni chodzi . libretto: Georg Okonowsky na podstawie farsy Fils a papa Antony Marsa i Maurice'a Desvallieres. natchnęły Goethego do eseju o estetyce. popularna operetka gatunku berlińskiego (Magdeburg 1910. Cnota. Francja).fr. Warszawa 1911) Jeana Gilberta. Horacego. Zachowane tylko płd. Platon). ruch reformy który rozszerzył się w Xi i Xii w. łączą motywy cmentarza Ŝyd. poeta wyszydza obyczaje Rzymian. Cnota ugodowa . śpiewy kościelne. Od początku Xii w. potrzebna w naszym świecie. w komedii Moliera Mizantrop.nm. Cmentarz śydowski . kluni) miasto w Burgundii (wsch. w Amsterdamie z motywami ruin w Brederode i z wspomnieniami ze Skandynawii. Wpływ tej budowli daje się odczuwać w całej Europie. 1. skąd wyszedł w X w.

Kukania. kolę:Ŝ du frąs) słynna uczelnia wyŜsza w ParyŜu. ang. Renan i Valery. Cockney . tym bardziej jestem") ani teŜ nie opuszcza go humor: "Śmiech nie uśmierzy cierpienia. ach. przez ludzką zawiść pozbawiony owoców trzydziestu lat pracy. aŜ strach!" por. ale cierpienie nie powstrzyma dobrego Francuza od śmiechu. owdowiały. Stale rozszerzając zakres wykładów i badań. Zuzanna (i starcy). radości Ŝycia." Colas Breugnon .ściślej kościoła St. hebrajskiego. Bergson. Bow. Mickiewicz. Suita na smyczki z fletem (1951-52) Tadeusza Bainia. kiedy Franciszek I. Colas Breugnon . w środku londyńskiego City. kościół odbudowano. londyńczyk ur.(wym. domu. lektorzy ci za Ludwika Xiii stali się instytucją Collegium Regium Galliarum. zawsze gotów do Ŝartów. dzwony i większą część kościoła zniszczył nm. chłop burgundzki z Xviii w. mieszczuch'. swawoli i błaznowania na wiejskich zabawach. Codex . o szerokiej autonomii w dziedzinie organizacji badań i przedmiotów nauczania. ludowy rzeźbiarz w drewnie.(wym.zob. Michelet. w sercu miasta. nie traci animuszu i optymizmu ("Im mniej mam. w zasięgu dźwięku dzwonów kościoła Bow Church . powołał królewskich lektorów greki. wyd. z namowy swego bibliotekarza Guillaume Bude. ja kocham cię.zob. College De France .. niezaleŜna od Uniwersytetu. Maryle. wschodniego) Londynu. kola bronią) postać tytułowa powieści (1919.in. nalot bombowy w 1941.opera (1938) Dymitra Kabalewskiego. Kodeks.arie: "Kiedy ojciec z synem razem na hulankę mknie" i "Zuzanno. Cocagne . pol. Gaston Paris. dialekt (wschodnio)londyński. . scholastycznego kursu Sorbony. uosobienie optymizmu. Profesorami uczelni byli m. ZaląŜek jej powstał w 1530. łaciny i matematyki dla uzupełnienia zachowawczego. jako jedna z nielicznych instytucji przeŜyła wszystkie zmiany reŜimów we Francji.(wym. odporności na ciosy i wytrwałości ludu francuskiego. 1921) Romain Rollanda. stojącego w Cheapside.. 'zniewieścialec. koknej) rdzenny londyńczyk o wymowie charakterystycznej dla warstw niewykształconych (zwł.

1883-87. Colloquium Charitativum . po świetnej karierze wojskowej (w której zabłysnął geniuszem taktycznym w posługiwaniu się artylerią. Jana i Pawła (Santi Giovanni e Paolo) w Wenecji. 'większę'. zwłaszcza zaś jako idealny capitano di guerra. Collegium Musicum . W czasie obrad nie udało się jednak zbliŜenie poglądów.zob. gotycki budynek. otoczony dworem uczonych i artystów. zjazd nie przyniósł pomyślnych wyników. Colleoni Bartolomeo .łac. 'muzyczne'. najstarszy z zachowanych gmachów Uniwersytetu Jagiellońskiego. kalwinów i luteranów (z pominięciem arian) zwołany przez króla Władysława Iv do Torunia 28 Viii 1645. przed kościołem św. 1479-88 (posąg z brązu na wysokim marmurowym cokole). w pierwszym polskim racjonalnie zbudowanym gmachu szkolnym.śrdw. gł.łac. w Xx w. 1860 Biblioteka Jagiellońska (w okresie międzywojennym przeniesiona do nowego gmachu). dla synów magnaterii. łac. Collegium Maius . w celu zjednoczenia wyznań protestanckich z religią rz.Collegium .). o nowatorskim programie. Gołębiej 24 w Krakowie. od 1400 siedziba Akademii Krakowskiej. słynny kondotier włoski w słuŜbie Wenecji i Mediolanu. siedziba władz Uniwersytetu Jagiellońskiego. w Krakowie. nazwa muzykujących grup studenckich przy katedrach muzykologii a. a po restauracji gmachu w 1949-64 Muzeum Uniwersyteckie. Kaplica Colleonich .-kat. był przecieŜ godnym uwagi przedsięwzięciem w czasie szalejących wojen religijnych w Europie. Bergamo..... jednemu z najsłynniejszych pomników Renesansu. 'rozmowa przyjacielska'. Miodowej. w Xvii-Xviii nazwa grup amatorskich uprawiających muzykę dla przyjemności (w Niemczech i Szwajcarii nm. odlew w Warszawie na dziedzińcu Akademii Sztuk Pięknych. Collegium Novum .1400-75. pod przewodnictwem kanclerza Jerzego Ossolińskiego. zbud.. sale reprezentacyjne uczelni i Instytut Historii Sztuki.łac.łac. zjazd katolików. kolegium'. 'nowe'. 'szlacheckie'.) spędzał czas przyjemnie jako władca Bergamo. większość innych kondotierów ginęła gwałtowną śmiercią. zespołów muzyki dawnej. konwikt (szkoła z internatem) załoŜony przez Stanisława Konarskiego w 1740 w Warszawie. 'zrzeszenie. Collegium Nobilium .łac. Obecna jego sława Ŝyje dzięki wspaniałemu pomnikowi konnemu Andrea del Verrocchio. ograniczając się do ściśle określonej operacji wojsk. . od 1755 przy ul. neogotycki gmach przy ul.. istniał do 1832. działający szybko i bez nadmiemych wydatków. po przebudowie ok.

odbywająca się dawn. . 'Uniwersytet Kolumbijski' w Nowym Jorku (USA). wnuczka Fryderyka... Podziwiana za talent lit. na ogół trzymający stronę gibelinów przeciw papieŜom. w Krakowie ciągnięto słomianego bałwana (zwanego combrem) z Piasku na Rynek. męŜatek. Śmierć w bitwie pod Pavią w 1525 jej męŜa. lędźwiowa część mięsa zwierząt łownych a.(1) zabawa zapustna. 'Boska'. zwykle w "tłusty czwartek". nazwa do 1912) z nadania króla Jerzego Ii.. markiza di Pescara. zbierając okup od panien a.zob. wł. kiedy starsze kobiety stroiły kukłę słomianą i chodziły z nią po wsi. w śrdw. od którego moŜna się było wykupić ("babski comber").. zdolnymi dowódcami wojskowymi i męŜami stanu. zał. dziedziczni wrogowie Orsinich. Zob. Kolos(eum). odgrywający znaczną rolę w historii Włoch od Xii do Xvi w. słynnego rycerza. gdzie przekupki. w róŜnych okolicach Polski. zmuszały przechodniów do tańca po bajorach.Colombina . 'Rymy'). Ferrante d'Avalos.in.arystokratyczny ród rzymski. 1492-1547. cimier. słynna z piękności i surowych zasad moralnych w rozwiązłym otoczeniu. Colosseum . 'Kolegium Królewskie'.zob. w 1754 jako King's College (ang. niemieckiego (zampern). markiza di Pescara. a w 1948-53 gen. cechy te zdobyły jej przyjaźń wielu znakomitości. Dwight Eisenhower. była natchnieniem większości jej poezji (Rime. Ivy League. bydła domowego. Columbia University . krzyŜowa. którego gorąco kochała.. opłacając muzykę. wyraz i obyczaj pochodz. m.zwana La Divina.. pierwszym rektorem był dr Samuel Johnson. piszącego do niej sonety. urodę i charakter. Kolombina. Vittoria Colonna . 1536-46. Colonna . jedna z najstarszych i najpowaŜniejszych wyŜszych uczelni amer. księcia Urbino. Ziemer z fr. Comber . Comber . byli kardynałami. wł. nie stroniącej równieŜ jednak od tematyki religijnej. humanisty Pietro Bembo i Michała Anioła.(wym: kolambia) ang.(2) krzyŜówka. z nm.

zob. Zał.wojak-samochwał. Santiago de Compostela. commedia all'improvviso. dziś zwanym Illiers-Combray). zob. W. dosł. francuski teatr narodowy przy ul. w Tuileries. komedi frase:z) Komedia Francuska. o sławie światowej.Pantalone i Dottore. które przez resztę Ŝycia symbolizowały dla niego: pierwsza .. łac. na koniec w Palais Royal. kąbrę) małe miasteczko w powieści W poszukiwaniu straconego czasu (fr. subretka Kolombina. gdzie narrator spędza dziecięce wakacje w domu dziadków (podobnie jak autor w dzieciństwie spędzał wakacje w Illiers. Mengelberg.Dom Moliera. Commedia Dell'Arte . wł.(wym. 'teatr aktorów zawodowych'. Truffaldino i Zanni. Jego zaląŜek stworzył w 1658 Molier (stąd pop.. hrabia. Mazarine. towarzysz. prowadzili: Willem Kes. fr. oraz dwaj słuŜący Arlekin i Brighella. por. w którym grywa się repertuar klasyczny. La Comedii Francaise (wym. druga . W poszukiwaniu straconego czasu. 'idący razem. krajach w Xvi-Xviii w.(wym. commedia a soggetto. postacie: dwaj starcy . komedia improwizowana. operując typowymi postaciami scenicznymi w ustalonych sytuacjach. śrdw. Oficjalna nazwa teatru od maja 1799: Theatre Francais (Salle Richelieu). Compostela . gł. nazwa teatru . zrywając z literackim tekstem. Concertgebouw .Combray . . kulturalnej klasy średniej. Richelieu w ParyŜu. Eduard van Beinum. teŜ: Pulcinella. L. a spacery jego odbywają się w jednym z dwóch kierunków: w stronę Swanna lub w stronę Guermantów. mającego wielkie znaczenie w dziejach teatru.. konsertchebau) instytucja koncertowa z siedzibą w Amsterdamie (Holandia). van Gendta i orkiestra symf. Comes . w Odeonie. dostojnik zarządzający okręgiem administracyjnym. Ruzzante. w 1888).komes. Orkiestrę. komedia włoska. typ włoskiego lud. miasteczku pod Chartres. Spavento . był pierwszym teatrem subwencjonowanym przez państwo i stał się pierwowzorem teatrów narodowych. widowiska scenicznego rozpowszechnionego takŜe w in. La Maison de Moliere) w teatrze du Petit-Bourbon. doradca cesarzą rz. ośrodek kultury muzycznej miasta i kraju (gmach projektu A. ul. komedia ze scenariuszem. dopuścił na scenę kobiety i uwolnił teatr od sztuczności wczesnego dramatu włoskiego. 1680 z rozkazu Ludwika Xiv. Kolejne siedziby Komedii Francuskiej: ul. Scaramuccia.świat arystokracji.'. des Fosses-Saint-Germain.wł. J.jego własne środowisko bogatej. 1913-27) Marcela Prousta. wł. A la recherche du temps perdu.

berłem a. Więźniami byli tam m.in. złoŜonego z kilku części. wiolonczela. gebouw 'budynek'. klawesyn). niedoszły zabójca Ludwika Xv. Od 1948 Hofland Festival. dosł. rz. Kondeusze. wykonywanego przez grupę instrumentów solowych (zazw. Conchobar . fr.(wym. W czasach Rewolucji Fr. kult jej nabrał znaczenia w czasach niepokojów politycznych. kośc.-kat. zawiera pamiętny opis więzienia Conciergerie.zob. Andre de Chenier i Robespierre'a.(wym. później bailli du palais. Confiteor . 'wielki koncert'.. Dantona. markiza de Brinvilliers. kąsjerŜeri) część zamku królewskiego z Xiv w.łac. a z gałązką oliwną. Brandenburgia (Koncerty bmndenburskie). w sztuce przedstawiana jako dojrzała kobieta z rogiem obfitości w jednej. w najstarszej dzielnicy ParyŜa (zob. prowadzących kontrastujący dialog z orkiestrą. słynna trucicielka. Blaski i nędze Ŝycia kurtyzany . rz. Conde . mającego władzę sądowniczą nad przyległym okręgiem od X w. Deirdre.(wym. jedno z najstarszych na świecie i najbardziej osławionych.in. rozwinięty przez Vivaldiego. zamieniona w 1392 na więzienie palityczne. Conciergerie . zabójca Henryka Iv. Kamila Desmoulins. 'wyznaję. hol. uosobienie zgody wewnętrznej w państwie i w rodzinie. w śrdw. wł. złoŜona z 4 scen Ŝycia paryskiego) Balzaka. pierwsze słowo .Bernard Haitink. skrzypce. zob. zapoczątkowany przez Arcangela Corellego. Concordia . wagą w drugiej ręce. Charlottę Corday.(wym. przylegająca do Pałacu Sprawiedliwości. Cite). konkouar) w ulsterskim cyklu mitologii irlandzkiej król Ulsteru. Damiens. Handla i Bacha. 'StróŜówka'. zw. m. Cuchulain. Maria Antonina po straceniu Ludwika Xvi. 'zgoda'. dosł.fr. zob. konozerto) typ koncertu barokowego. konkordia) mit. internowano tam liczne osobistości przed zgilotynowaniem.: Ravaillac. panią du Barry. spowiadam się'... do 1416. było tam mieszkanie urzędnika królewskiego concierge du palais. straŜnika pałacu. powieść (1839-47.. Splendeurs et miseres des courtisanes.. Concerto Grosso . łac.

z Pacyfiku na Atlantyk. Westa. podróŜnik wenecki. juŜ jako komandor "Resolution".-Wsch. Ŝeglarz i odkrywca angielski. conquistador 'zdobywca' od conquista 'podbój'. hiszp. ok. Diana i Wenus. "będzie nadal pielęgnowało święty Znicz Sztuki dla Sztuki". Cook James . z których najwięksi byli Francisco Pizarro. Cerera. zbadał wybrzeŜa Nowej Zelandii i wsch.. magiem. szczere wyznanie (czegoś).ok. Czerwone i Kair do Wenecji.(wym. Merkury. Cooka. W 1768-71 na statku "Endeavour" wokół przylądka Horn do Tahiti. 1419 z Wenecji przez Bliski Wschód do Indii. "kosmiczną metafizyczną siłą. 'bogowie zgodni (między sobą w radzie)'. (i port.i nazwa modlitwy (spowiedzi powszechnej) na początku mszy. BoŜego Narodzenia i Hawajskie. dei Conti Niccolo .. Minerwa. Junona. Nowe Hebrydy. negujący krępujące jednostkę więzy "umowy społecznej". który 3 razy opłynął świat. "śycie". Australii. gdzie został zabity przez krajowców. odkrył Nową Kaledonię. głoszący skrajny indywidualizm. rozumiejący sztukę jako jedyną twierdzę indywidualizmu". Consentes Dii . kończy Przybyszewski. łac. konkista) nazwa podbojów dokonywanych w Ameryce Środkowej i Południowej w Xv w. Confiteor . W 1772-75 po raz pierwszy opłynął Ziemię z zachodu na wschód (na statkach "Resolution" i "Adventure"). W 1776 wyruszył. Neptun. uŜyć dla jakiejkolwiek idei. 1453. Mars. Wyruszył ok. zdobywca Peru. odkrył Wyspy Cooka. plagi dotychczasowych dalekich rejsów. której nie moŜna ująć w Ŝadne karby. przez jaką absolut i wieczność się przejawia". dotarł do Alaski i wrócił na Hawaje.12 głównych bogów i bogiń rzymskiego panteonu: Jowisz. zdobywca Meksyku. kuk).umieszczony w pierwszym numerze 1899 krakowskiego "śycia" głośny program-manifest nowego redaktora. Apollo. zbadał Ocean Antarktyczny. 1728-79. Conquista . Cieśnina Cooka .(wym. . 1395-1469.. przez konkwistadorów. gdyŜ jest ona celem sama w sobie.między wyspami Nowej Zelandii odkryta w 1769 przez J. a dzięki przestrzeganiu ścisłych przepisów diety i higieny uniknął szkorbutu. następnie na Archipelag Malajski i z powrotem przez M. przen. artysta zaś jest kapłanem. Stanisława Przybyszewskiego. zaborców hiszp. przyznanie się. zdobywców. wraz z "Discovery".. i Hernan Cortes.). aby odnaleźć Przejście Płn. Wulkan. wykazał błędność wieści o istnieniu wielkiego kontynentu płd.

Wyspy Cooka .grupa wysp na południowym Pacyfiku odkryta przez J. sprowadzony do Warszawy przez rząd Królestwa Kongresowego w 1818 w związku z programem reform Ksawerego Druckiego-Lubeckiego. podtytuł fr. stworzona przez Spalanzaniego w Opowieściach Hoffmanna (1851) komedii J. A. Młody wartogłów zakochuje się w czarującym automacie. Po jego śmierci firmę przejęli synowie. choreogr. Warszawa 1882. potem w Londynie w 1852.). Swanilda. 1792-1877. ko. ratuje sytuację.. tytułowa postać baletu komicznego (ParyŜ 1870. Jeden z najwybitniejszych twórców późnego klasycyzmu w Europie. Carrego. przebywał w Polsce przez 29 lat. przedsięwziętej na polecenie lorda Sandwich. pierwszego lorda Admiralicji bryt. Cooka. Saint-Leon. Anglik. Corazzi Antonio . Jej wzorem jest Olimpia. kotacc-i). literackich.: A. T. wyst. dwa tomy) komandora Cooka z podróŜy na morza Południa. pol. kopę) zamek nad Jeziorem Genewskim w Szwajcarii zakupiony w 1784 przez bankiera Jacquesa Neckera.: La fille aux yeux d'email 'Dziewczyna o szklanych oczach'). ojca pani de Stael (zob.in.(wym. Coppet . kuk). a na krótsze pobyty przyjeŜdŜał cały wielki świat kultury europejskiej).Góra Cooka . urozmaicanych wycieczkami na wieś a. sztucznym tworze Coppeliusa. dowcipnych. Der Sandmann) i Automaty (Die Automaten).). PodróŜ na Pacyfik . Coppelia (wym. Po emigracji z Francji w 1792 i pobycie w Londynie osiadła w tym zamku. wzniosłych. PodróŜ ku Biegunowi Południowemu i dokoła świata w latach 1772-75 relacja (Londym 1777. w 1784) komandora Cooka z jego trzeciej i ostatniej podróŜy 1776-79. Benjamin Constant. przebrawszy się za Coppelię (obie role tańczy ta sama baletnica). przedstawieniami sztuk pisanych przez panią domu lub jej gości (bawili tam m. ale na szczęście narzeczona Franza. Schlegel. Zakochanemu w Coppelii młodemu Franzowi grozi śmiertelne niebezpieczeństwo z rąk Coppeliasa. 1808-92. . Barbiera i M. Hoffmanna Piaskun (nm. Sismondi. naprzód w Leicester w 1841.najwyŜszy szczyt na Wyspie Południowej Nowej Zelandii. śycie w Coppet składało się z długich rozmów filozoficznych. który odtąd zastąpić miał jej paryski salon. załoŜyciel pierwszego biura podróŜy.(wym. architekt dorencki.dziennik (ogłoszony pośmiertnie.(wym. a do 1865 w większości stolic Europy. Coppelii. Cook Thomas . libretto: Charles Nuitter i Arthur Saint-Leon wg nowel E. pani Recamier. muzyka: Leo Delibes..

zob. w 1869. Cortes Hernan . otwarty 1868.zob.zob. 1820-23. Il Cortegiano . nazwany na cześć fundatora. jak: Pałac Staszica. Hipokrates.1485-1547.zob. został merem Santiago (Kuba). Cortez uwięził . przedsiębiorcy komunikacyjnego Ezry Cornella. Dworzanin polski. 1825-32. Przyjęty przyjaźnie przez wodza Azteków. przybył do Nowego Świata w 1504.zob. Montezumę. Bank Polski. Kordowa. przede wszystkim gmachy uŜyteczności publ. Kornelia. Coriolanus .(wym. Po załoŜeniu miasta Vera Cruz ruszył przeciw stolicy Azteków Tenochtitlan (dziś miasto Meksyk). słynnej Malinche ochrzezonej Marina . nienawidzącymi Azteków. z której Majowie uczynili niewolnicę. charakterystyczne przez swe elewacje kolumnowe i monumentalne portyki. Ivy League.. w 1519 wyruszył na wyprawę do Meksyku. zdobywca Meksyku. siedzibę Komisji Rządowej Przychodów i Skarbu. Cornelia . konkwistador hiszp. została kochanką i powiernicą Cortesa. Cordoba . Cornau Copiae . 1824-25. Corday Charlotte . zob. USA) zał.. 1807-74. kornel) uniwersytet w Ithaca (stan Nowy Jork. Teatr Wielki. Corpus Hippocraticum . Koriolan. zawierając przymierza z innymi plemionami indiańskimi. Amaltea (Róg). Po wylądowaniu udało mu się pozyskać usługi tłumaczki znającej język Azteków i Majów.zob. 1828-30. Fernando Cortez. Marat. Cornell University .główne swe dzieła postawił w Warszawie.córki wodza azteckiego.zob.

pomaszerował na wybrzeŜe i zdołał nakłonić wojsko przeciwnika do przejścia na jego stronę. infiltracji przemysłu i handlu oraz przekupstwa sądów i policji. kos-i) wł.powieść (1874) J. Kraszewskiego. aby zostać faworytą Augusta Ii Mocnego. I. Jej (z pewnością uzasadniona) zazdrość i intryganctwo przyczyniły się do jej klęski: w 1712 król zerwał swe związki z piękną i dumną kochanką. przy pomocy zastraszania. Madmozel de Kozel . gdzie pozostała aŜ do śmierci. Hrabina Cosel . córka pułkownika duńskiego. Poznań 1933) Mozarta. W 1535 odkrył Kalifornię..dawne przysłowiowe określenie kobiety z półświatka. Corvinus . usłyszawszy. 1920-33. handlu narkotykami w hurcie i detalu. wyst. 30 Vi 1520) Hiszpanów zmuszono do ucieczki z duŜymi stratami. wg powieści J.. który w więzieniu został konfidentem policji) organizacji przestępczej w USA (powstałej w czasach prohibicji. równieŜ: Madame de Cosel de Baranie NóŜki. rozwiodła się juŜ w 1699 z poślubionym w tymŜe roku ministrem saskim. rządzonych przez swoich "capo". Ŝe gubernator Velazquez posłał następną ekspedycję wojsk. koza) nazwa (ujawniona po raz pierwszy w 1962 przez gangstera Joe Valachi. Cosi Fan Tutte . po czym. Tymczasem okrucieństwa dokonane przez jego zastępcę i rzeź dostojników azteckich wywołały powstanie. Choć obsypywany honorami. szantaŜy. La Cosa Nostra . 1680-1765. Hrabina Cosel Anna Konstanze . stolicę w następnym roku. 'Nasza Sprawa'.(wym.(wym. która jednak nadal nie rezygnowala z prób odzyskania wpływu na Augusta.. stopniowo tracił swe wpływy polityczne w Meksyku. nosząca .. baronem von Hoym. kouzel). a Montezumę zabito. Maciej (Korwin). W 1540 wrócił do kraju. pol.zob. z amer. lichwy (np. szacherek polit. aby odzyskać władzę nad Meksykiem. poŜyczki na 150% tygodniowo).go i przez pół roku rządził w jego imieniu. wł. odgałęzień mafii sycylijsko-neapolitańskiej) liczącej kilka tysięcy osób zorganizowanych w 30 "rodzin" (gangów regionalnych). Kraszewskiego. Film (1968) Jerzego Antczaka z Jadwigą Barańską w roli tytułowej. noche triste. która od przemytnictwa alkoholu i organizowania prostytucji przeszła do organizacji gier hazardowych. Cortes zdobył ponownie. 'tak czynią wszystkie (kobiety)' opera komiczna w 2 aktach (Wiedeń 1790. W czasie "smutnej nocy" (hiszp. Uzyskała tytul hrabiny Cosel i przez 9 lat wpływała na politykę króla. I. W 1716 kazał ją uwięzić w zamku Stolpen.(wym.

mąjąca bawić i śmieszyć. napisana na zamówienie cesarza Józefa Ii. odnowiciel idei igrzysk olimpijskich i inicjator pierwszych nowoŜytnych igrzysk w 1896 w Atenach.zob. po zniesieniu klasztorów dzielnica mieszkaniowa. Szkoła kochanków. po czym następują wyrzuty i przebaczenie. jako bogatych Albańczyków. części dzielnicy. 'ogród klasztorny'.(wym. propagator psychologicznego środka uniwersalnego przeciw stresom Ŝycia współczesnego w latach 1920. mianowicie autosugestii. Po dłuŜszym oporze siostry ulegają namowom rzekomych cudzoziemców i zgadzają się ich poślubić. Coue Emile . Córka . pedagog francuski. zaplanowana przez Inigo Jonesa. dopiero pod wpływem czeskim (dcera). Coster Laurena .(wym. przy Bow Street. działającego w 1732-1856. Klasyczna opera buffa. Ŝe siostry Fiordiligi i Dorabella (w których kochają się jego przyjaciele. W scenie fikcyjnych zaślubin Albańczycy się demaskują. Rzecz dzieje się w Neapolu w Xviii w. zbudowanego w płn. od 1842 i po odbudowie w 1858 słuŜy operze. równieŜ nazwa dawnego teatru. córa. Po upozorowanym wyjeździe oficerów Don Alfonso wprowadza ich do domu dziewcząt w przebraniu. Cyniczny Don Alfonso zakłada się. 1863-1937. Zalecał pacjentom częste powtarzanie słów: "Co dzień i pod kaŜdym względem czuję się lepiej i lepiej. dziewka.w staropolszczyźnie zazw.fr. kawnt ga:dn) ang. twórcy tej formy muzycznej.(wym. rozpowszechnione prawdop. libretto: Lorenzo Ja Ponte." Covent Garden . gdy tylko narzeczeni znikną im z oczu. córka rzadkie. . pierwszy poemat symfoniczny (1850) Ferenca Liszta. Guglielmo i Ferrando) zaczną flirt z innymi. Co słychać w górach . Ce qu'on entend sur la montagne. dawny ogród klasztorny Westminsteru w Londynie. bo cosi fan tutte. kuę). farmaceuta i psychoterapeuta francuski. z największym w Brytanii targowiskiem jarzyn i owoców. 1857-1926. spalony w 1808 i 1856. przest. kubertę).podtytuł: La scuola degli amanti wł. de Coubertin Pierre .. Koster. młodzi oficerowie.

zob.. 18. który walczył przez 6 lat z najazdami Amonitów (a. Angot. na prośbę jej ojca Chrystus wszedł do jego domu i rzekł do zmarłej: Talitha kumi.i kazał jej dać jeść. wyst. Hndla. aby wyrzucił go z jej córki. Ks. sędzia izraelski Jefta z Gileadu. 40. Bayard. a on "uczynił jej. o której względy ubiegają się trzej bohaterowie epopei. "Dzieweczko. (tobie mówię) wstań!".). 24. wg Biblii. 30-40. mówiące: 'Przynieś. ukochanej młodego . Saint-Georges i A. 1765). Córka Jaira . Obraz Le Bruna. (w zbiorze Thomasa Percy Reliques of Ancient English Poetry.. Ten konflikt między miłością ojcowską a obowiązkiem relig. opera komiczna (ParyŜ 1840. Kapitanskaja doczka. wg Biblii..(tj. córki Hetejczyków. Jefta sędzia Izraela . Marka. Przypowieści. Florencja. Beccafumi). jak był ślubował". 5. Maria . Ŝe gdy będzie wracał z pola bitwy po zwycięstwie. 9.. Córka pułku a. pasoŜyt.zob. La fille du regiment. 8.przełoŜonego bóŜnicy. zmarła mając 12 lat. 11. kto pierwszy wyjdzie z drzwi jego domu.ktoś bardzo wymagający. Córka Hetejczyka . młodej dziewicy z Pohjoli (kraju na dalekiej północy). por. wg Biblii. Abraham (Ofiara Izaaka). Córka pani Angot . 15.ballada staroang. wg Mat.fr. Idomeneusz.poemat symfoniczny opus 49 (1906) Sibeliusa na temat Kalewali (zob. 215: "Pijawka ma dwie córki. Córka Ewy . 2) Szekspira. przez diabła. powitała go córka jedynaczka. o pięknej. Uffizi. 26. przynieś!'" Córka Pohjoli . 35. zwanej "córką pułku" (grenadierów napoleońskich). Gen. Ew. Marka. Ifigenia. które stały się udręką dla Izaaka i Rebeki. rozmawiając z Poloniuszem. wg Mat. gdy wróciła do domu. wg Biblii.ros. 21. liryczna historia młodej markietanki Marii. powieść historyczna (1836) Puszkina z czasów Katarzyny Ii i powstania Pugaczowa.obca kobieta. tego ofiaruje Bogu na całopalenie. libretto: J. pol. 30. Opera (Petersburg 1911) Cezara Cui wg Puszkina. Ewa (Nieodrodna córa). nienasycony. Łuk. przed rozstrzygającą bitwą ślubował Bogu. był tematem wielu dzieł art. Córka Jefty . Twardowski. Córka kapitana . Moabitów). Warszawa 1846) Gaetano Donizettiego. tzn. 34-5. którą cytuje Hamlet w tragedii (2. Ew. F.wg Biblii. Jephta .Córka Chananejki . jej pogańska matka prosiła Chrystusa. 7. Ezaw poślubił Judytę i Basemat. Mozaika posadzki katedry w Sienie (D. Córka pijawki . czart juŜ był wyszedł. znajdy. Sędziów. Fenicjanki mówiącej po syryjsku) z okolic Tyru i Sydonu dręczona była.oratorium (1752) G..

która okazuje się córką markizy di Birkenfeld. oskarŜony o planowanie powstania.poemat H. oficjalnie Crecy-en-Ponthieu. 1849-77. właśc. jaki przetrwał w repertuarze światowym aŜ do naszych czasów. prototyp komicznego "baletu z akcją".: Dauberval (Volange). wzięli oni wtedy po raz pierwszy udział w działaniach wojennych na kontynencie wraz ze swymi "długimi łukami" (mierzącymi do 27m długości) przebijającymi z łatwością blachy zbroi rycerskiej. Longfellowa. markiza chce ją wydać za księcia Craquitorpi. którego bankructwo w 1931 stało się . Córka źle strzeŜona . Hanuleńku. takŜe przeciw białym. Crazy Horse . został zastrzelony. pani matko").(wym. Córuleńku. który tymczasem został kapitanem grenadierów. zob. w której kwiat rycerstwa fr. ang.fr.poemat (1925) Johna G. por.. Songs of the Indian Wars . Crecy . jako Akademicki Klub Footballowy "Cracovia" w 1906. Hanuleńku. Crooka nad rzeką Rosebud i w bitwie pod Little Bighom pomógł Sitting Bullowi zniszczyć siły generała George A. gdy bronił się przed uwięzieniem. krejzy ho:s).początek popularnej Ŝartobliwej pieśni ludowej w formie dialogu matki z córką.-zach. Warszawa 1809). najstarszy balet. kot. Kusza.Tyrolczyka Tonia. Kotek myszki szuka.(wym. jednak Maria sprytnie doprowadza do małŜeństwa z Toniem. dowodził wyprawami przeciw Indianom Mandan i Crow. "Cracovia" . wieś w Pikardii (płn. gdzie 26 Viii 1346 król ang. Taszunka Uitlo.. Custera. w rok potem poddał się wraz z tysiącem Indian. kres-i). oparł się próbom zmuszenia go do Ŝycia w rezerwatach. poległ od strzałów pieszych łuczników ang. Co w pokoju puka? Mamuleńku. Edward Iii pokonał króla fr. Córuleńku. pokonał w 1876 George A. ok. zdobył tytuł pierwszego mistrza Polski w piłce noŜnej (w 1921). La fille mal gardee.. wiejska sielanka. Francja). Filipa Vi w jednej z najwaŜniejszych bitw wojny stuletniej. Kot ("Kot. komiczny balet-pantomima (Bordeaux 1789. W. wódz indiańskiego plemienia Oglala Sioux. 'Zwariowany Koń'. dobrodziejku.najstarszy klub sportowy Krakowa. Neihardta.bank austriacki. . Credit-Anstalt . zał. The Year of a Hundred Years . libretto i choreogr. muzyka róŜnych kompozytorów..

. zbudowany przez siebie ok. wygraliśmy pod Arques. et tu n'y etais pas. w śrdw. symbol nicejsko-konstantynopolitański zawierający sformułowania ustalone na soborze nicejskim w 325. jako pierwsze państwo. znany ośrodek nauki. Krach (Giełdy). kremońska szkoła lutnicza (zob.zob.. przen. gdzie 6 Ii 1778 Francja traktatem przyjaźni. brał udział w wojnach religijnych. w okresie późnego Odrodzenia szkoła malarska zał. skład a. uwaŜany za wynalazcę fortepianu.w chrystianizmie .pałac przy placu Zgody w ParyŜu. Credo . Guameri. por. przyjaciel i towarzysz broni Henryka Iv.miasto w Lombardii (płn. stąd nazwa fortepianu.1655-1731. w 1589. Zbrodnia (obrazy majestatu).(wym. nazwany przez niego "najdzielniejszym z dzielnych". a ciebie tam nie było'. uznała niepodległość Stanów Zjednoczonych. nazwany ku czci Crillona. symbol wiary. Hotel Crillon . Crimen Laese Maiestatis . nous avons vaincu a Arques. przekonania. łac. Ruggeri). 1709 pierwszy fortepian młoteczkowy nazwał gravicembalo col piano e forte (wł. Stradivari. zatwierdzone na konstantynopolitańskim w 381. Skład apostolski.. Henryk napisał do Crillona list. dzielny Crillonie.pierwszym sygnałem Wielkiego Kryzysu w Europie.. Po bitwie pod Arques. . Amati. bohater spod Ivry (1590). część mszy bezpośrednio po Ewangelii. czyjeś poglądy. 1543-1615. brave Crillon. jeden z najsławniejszych francuskich dowódców Xvi w. 'Trzymaj się. 'wierzę'. de Crillon Louis Balois de Berton . 'klawesyn z cichymi i głośnymi tonami'). kriją). Cressida . słynna z najlepszych na świecie skrzypiec. Troilus i Kressyda. Włochy) nad Padem. przez Giulia Campi. włoski budowniczy klawesynów na dworze Medyceuszów we Florencji.wyznanie wiary. Cristofori Bartolomeo . w Xvi-Xviii w. fr. miejsce urodzenia Claudia Monteverdiego. tzw. Cremona . którego jedno zdanie stało się przysłowiem: Prend-toi.zob.

zob. wojownik czasów pogańskich. Cudowny mandaryn .nm. króla Ulsteru. Ósmy cud świata . Ex.Crystal Palace .. jako dziecko zabił straszliwego psa kowala Culana. Cu Cullin.zob. zob. Szeriemietiewa. gdzie wyrabiano takŜe szkło artystyczne w typie angielskim.zaprzęg składający się z sześciu (a. Cud.zob. Dziecko. Cuchulain . Ach! cuda juŜ się nie zdarzają więcej! . Siedem. aby uprowadzić Brązowego Byka z Cuailgne (wym. Cuculain. bohaterów cyklu ulsterskiego mitologii irlandzkiej. Gody (w Kanie). celtyckim Achillesem. które zaskarbiły mu miłość wielu kobiet. z jego licznych czynów bohaterskich. kahulin).. bratanek Conchobara.miasto w obwodzie Ŝytomierskim Ukr. znaczące 'pies Culana'). Mira Ceti. zw. 7. Cudowne dziecko . Cudowna (gwiazda) ." Cudnów .zob. Cud w Kanie Galilejskiej .przemiana wody w wino. Cug . jeden z gł. np.zob. z prologu Dziewicy Orleańskiej (1801) Friedricha Schillera. huta szkła załoŜona w 1755-78 przez Prota Potockiego. Osiem. Krakowiak (Krakowiacy i górale). Jerzy Sebastian Lubomirski i Stanisław Rewera Potocki. Siedem wdów świata . głównym była obrona Ulsteru w pojedynkę przed swym wojskiem Ulster. 3: "RozmnoŜę znaki i cuda moje w ziemi egipskiej.zob. kulej). niekiedy czterech) koni . ne. Znaki i cuda . Mandaryn.zob. 3 Xi 1660 zmusili tu do kapitulacji otoczone wojska moskiewskie dowodzone przez Wasila B. ach! es geschehen keine Wunder mehr!. miał Ŝyć w I w. irl. zob. Szkło (polskie). Setanta.w wielu miejscach Biblii.(wym. Kryształowy (Pałac). a widząc Ŝal właściciela. Cud mniemany . SSRR). sam wziął na siebie rolę jego psa łańcuchowego (stąd jego imię. Cu Chulainn.

w 1924-38 profesorem. Niech zaciągnie się drugi w księdza Kiejstuta cugi. Kurcjusz. Mickiewicz. 1540. zał. 24 Vi 1866 zwycięstwo arcyksięcia Alberta nad wojskami króla włoskiego Wiktora Emanuela Ii. z nm. wyruszając w 15 okrętów do Indii. Curtis Institute of Music . czwórki typem. Cullinan . instytutu. ok. a uczniowie. gdzie odbyły się 2 bitwy: 25 Vii 1848 zwycięstwo generała austriackiego Radetzkyego nad wojskami Sardynii pod dowództwem króla Karola Alberta (zob. "Cutty Sark" . późn.in. Diamenty. wybrani z kraju i zagranicy.(wym. rasowych a.ok. Custozza . Risorgimento). najwaŜniejszą swoją podróŜ przedsięwziął w 1506. orszak. pasy rzemienne połączone z wędzidłem. 1460 . pluton. odkrył 3 wyspy wulkaniczne na płd.zob. przeciąg'. Atlantyku.(wym. wykładowcami są głównie wirtuozi (m. Trzech Budrysów. (A. Zug 'ciąg. maścią itd. Włochy). por. amer.(wym. katy) zob. dawn. podrasowanych. Niechaj tępi KrzyŜaki psubraty. Ŝonę skrzypka Efrema Zimbalista. nazwa słynnego klipera (szybki handlowy Ŝaglowiec rejowy) zbudowanego w 1869 w Brytanii dla . którymi jeździec kieruje wierzchowcem. wydawcy prasowym. Curtius . nazwana po jej ojcu. szeregi (wojska). zaprzęg.wodze. kustocca) wieś koło Werony (płn. w 1924 w Filadelfii przez fundatorkę Mary Louise Curtis Bok.wyjazdowych. a od 1926 dyrektorem. był wielki pianista polski Józef Hofman). da Cunha Tristao . Tam O'Shanter.. Lejce. z których jedną nazwano jego imieniem.(wym.) Cugle . kunja). są wszyscy stypendystami. dobranych w pary a. ku:tis institju:t ow mju:zyk) jedna z najsławniejszych uczelni muzycznych USA. 16-17. pluton. wzrostem. wojsk.zob. walczącymi po stronie Prus w wojnie prusko-austriackiej. Cyrusie Curtis. Ŝeglarz portugalski.

krewną króla. sayyid 'pan') rycerza kastylijskiego Rodrigo Ruy Diaz de Bivar.mauretański przydomek (arab.hiszp. Gdy Sancho wstąpił na tron. króla Kastylii. wstąpił jako kondotier do armii mauretańskich władców Saragossy. i królowi. któremu nie chce słuŜyć. co mu się w końcu udało. Koń Cyda nazywał się Babieka (Bawieka).zob... po 9-miesięcznym oblęŜeniu. fantastyczne rysy.zob.. zbuntowanym przeciw ojcu. Cwał . zwanego przez Hiszpanów Campeador (zob. Xv w. szkoc. przeszedł na słuŜbę nowego króla. które zostaną przejęte przez dalszą twórczość ludową i literacką: staje się młodzieńcem hardym. Cicero(n). Szczytem jego kariery było zdobycie dla siebie Walencji w 1094. nadaje młodemu Cydowi całkiem nowe. potomkami plemion pre-Inków. zał. Cusco. miasto w płd. opublikowany w 1779. Koń (Chody). . mianował Cyda dowódcą wojsk walczących z Maurami. druga wierszem. 1140) epickiej poezji hiszp. a kiedy spotwarzony przed nim przez wrogów musiał opuścić dwór. który przepłynął 363 mile w ciągu jednego dnia. pałaców i świątyń. z pocz. świątyni słońca Coricancha bogato zdobionej złotem. Liczne pozostałości budowli Inków. Po zamordowaniu Sancha na tron wstąpił jego brat i wróg. najstarszy zachowany dokument (z ok. Alfons Vi. Cantar de Rodrigo .. pod Burgos. Cuzco . 1030-99. Na murach świątyni zbudowano klasztor Santo Domingo. wychowywał się tam razem z infantem Sancho i został pasowany na rycerza. bohatera narodowego. czyni z Cyda ideał rycerstwa chrześcijańskiego i hiszp. Ruiny pałacu Manko Kapak. który łączył bohaterstwo na polu walki z brakiem skrupułów w polityce.(wym. pierwszego władcę Inków. ok. splądrowanej przez Pizarra po wkroczeniu do stolicy Inków w październiku 1533. Rodrigo. co powstrzymało ekspansję Almorawidów w Hiszpanii.przewoŜenia herbaty z Chin (i opium do Chin). 'krótka koszulka'. którego indiańscy mieszkańcy są prawdop. W pobliŜu miasta ruiny wielkiej twierdzy Inków Sacsahuaman i obserwatorium astronomicznego Kenko. prawdop. Od 1954 wbetonowany przy molo Greenwich w Londynie jako ośrodek szkoleniowy Marynarki Handlowej.hiszp. zwł.). Cyd . w 2 redakcjach: jedna prozą. wysłany jako chłopiec na dwór Ferdynanda I. 'Młodość Rodryga'. Ur. Cyceron . zwany teŜ Mocedades de Rodrigo hiszp. (Cronica rimada). Cantar de mio Cid . Peru. kusko). 'Poemat o Cydzie'. wg legendy przez Manko Kapaka. starając się jednak ciągle wrócić do łask Alfonsa Vi.. którego radami gardzi. 'Poemat o Rodrygu'. W 1074 poślubił Jimenę Diaz.

być niczym. nm. niekiedy ekscentryczne.zob. w cyfrę.zob. drobny.uŜywane przez staroŜ.. 1907). ornament. z węg csiga. sztuki (1618) Guillena de Castro. indywidualistyczne. (A. libretto: Emery. Warszawa 1662) Pierre Comeille'a. ojca Rodryga. Cyganeria . z 1802. litera X. normom społecznym. Cedynia.. podpisywać dokument swoimi inicjałami. Rzymian (i w pewnych wypadkach współcześnie) znaki graficzne liczb będące kombinacją niektórych duŜych liter alfabetu łac. i synowskim obowiązkiem zmycia hańby swego rodu krwią ojca Jimeny. obowiązującym poglądom estetycznym. Cydzyna . Blau wg Corneille'a i Castra. słynny przekład J.bohema. 1666 = Mdclxvi.) Cyga .hiszp.tragikomedia (ParyŜ 1636. przekład Jana Andrzeja Morsztyna (Zamość 1660) i adaptacja St. L. zero. inicjały imienia i nazwiska. Być cyfrą. haftować. ozdoba. J. córki Don Gormasa. luźne ugrupowania artystów. zob. huzarskich). Zorilla. podcyfrować. Cyfry rzymskie . w cyfrę powiązany płotek.: V. F. G. Opera (ParyŜ 1885) Masseneta.: Fr. deseń. Drewniany. zerem. waŜyć za cyfrę . tj. Leconte de Lisle. pętlowa ozdoba spodni (np. np.. de Heredia. 'Czyny bohaterskie Cyda'. Wiersze hiszp. człowiekiem bezwartościowym. M. góralskich. 1.uŜywane dziś powszechriie. oparta bezpośrednio na sztukach Castra. Wyspiańskiego (wyst. Herdera sztuki Castra na jęz. konflikt bohatera rozgrywa się między jego miłością do Jimeny. wyst. Cyfrować . 91. Cyfry arabskie . monogram. Hugo. a .zdobić ornamentem.Las mocedades del Cid i Las hazanas del Cid . który spoliczkował Don Diega.dawn. sznurowa. pol. dawn. wyraŜające protest przeciw konwenansom. Pan Tadeusz. znak graficzny liczby. Mickiewicz. Cascales. Arabia. Jej tradycyjnym ośrodkiem był od ok. prowadzących Ŝycie nieregularne. de Zarate (wg Tirso de Moliny). J. Cyfra . Fryga. Gallet i E. 1830 ParyŜ romantyków.przest. Cyd . w literę X. fr.

dedykowane Heinemu. 1838-43. opera (Turyn 1896. Sztuka (1912) Adolfa Nowaczyńskiego. por. wyst. związana z wyjazdem Norwida za granicę. pol.La Boheme. La vie de boheme (1849) Teodora Barriere. 1844-1908.jedna z najpopularniejszych kompozycji skrzypka-wirtuoza hiszp.nm. wg Murgera. córka bogacza Dragotina. ma poślubić Jonela. niŜej) i młodopolski Kraków (Stanisław Przybyszewski). Un prince de la boheme. pol. Zorika. Scenes de la vie de boheme. zob. poetyczny.fr. 1920) Henri Murgera. dramatyzacja powieści Murgera. opowiadanie (1840. Lwów 1901) Pucciniego. powieści: Próchno (1903) Wacława Berenta. Bardziej znani z nich: Roman Zmorski i Włodzimierz Wolski. po 2. "filistrów" i świata salonów. przez czas krótki sympatyzowali z nimi Norwid i Lanartowicz. Cygeńska miłość . wyd. Cygański. cechowały ich zainteresowania ludoznawcze. Zigeunerliebe. dzieła zapomnianego. 2. Cyganie Jozsim. ale zakochuje się w grajku. opisy Ŝycia ptaków i krótkie.fr. Synowie ziemi (1904-11) Stanisława Przybyszewskiego i Wspólny pokój (1932) Zbigniewa Uniłowskiego. Mimi.fr. Pabla Sarasatego. śycie cygańskie . sentymentalny opis trudnego Ŝycia i niepewnej. który jednak. 1845) Balzaca. odkrytego w 1836. płockie). istniejącej w okresie ok. wyd. powieść (1848. Opera (1897) Leoncavalla wg Murgera. Sceny z Ŝycia cyganerii . operetka (1910) Franza Lehara.. 1840 (Cyganeria warszawska..Xvi w. por. "Cyganeria warszawska" . Ośrodkami polskimi były: Warszawa ok. libretto: Luigi Illica i Giuseppe Giacosa.później Wiedeń i Berlin modernistów. w którym się opisuje sposób dostawania wszelakiego ptaka (1584). myśliwy-ptasznik. jak na Cygana przystało. Cyganeria . Król cyganerii . Stworzyła liryczną legendę o cyganerii Montmartre'u i Dzielnicy Łacińskiej ParyŜa. nie umiejący pisać autor podyktowanej z pamięci ksiąŜki Myślistwo ptasze. naleŜące do "Scen z Ŝycia paryskiego" Komedii ludzkiej. Cygański Mateusz . rusza dalej w świat. wojnie światowej znów ParyŜ egzystencjalistów.tradycyjna nazwa gromadki literatów i malarzy warszawskich. lecz hulaszczej egzystencji malarzy i literatów (takich jak autor sam). szlachcic ze wsi Cygany (woj. Melodie cygańskie . popr. wierszowane portreciki 173 . Zawiera ono porady łowieckie. W utworach swoich wyraŜali pogardę dla konwencji obyczajowych.

z przygodami Tristana i Izoldy i innych związanych z nimi osób. Cykl . Cykl ulsterski . cykl tebański...zob.). związany z tragedią Edypa i jego rodu. . Cykl platoński zob. z gr.zob. po którego upływie dni tygodnia przypadają na te same dni miesiąca. mających ze sobą luźny związek. pieśni serbskich i chorwackich. Okrągłego Stołu .gatunków (w nomenklaturze autora "narodów") ptasich. poetów cyklicznych. treściowo. hist. Cykl epicki grecki . dramaturgii i sztuki gr.słynny cykl ludowych historycznych pieśni serbskich. kyklos 'krąg. wyŜej Cykl bretoński. w znacznej większości zaginiona twórczość cyklików gr. cykl Metona. Cykl legend arturiańskich a. Chansons de geste. cyclus solaris. kwarfetów.cykl lud. okres 19 lat. waŜnym źródłem tematów dla poezji. poematów bohaterskich itp. łac. Cykl księŜycowy. pne. cykl sonetów. koło'.) 15 Vi 1389. łączących się z sobą formalnie a. od imienia astronoma gr. obrazów. Cykl słoneczny . Graala.łac. Cykl karoliński . a. który odkrył go w 433 pne. w których powtarzają się serie zjawisk następujących po sobie w określonym porządku. Cykl Marka Królewicza .z Viii-Vi w. zwł. np. których tematem jest bitwa na Kosowym Polu (zob. i in. ogromna.ogólna nazwa poematów i romansów późnego średniowiecza i początku epoki nowoŜytnej aŜ do Cervantesa i Ariosta.(1) okresy czasu. Platon. Cykl bretoński . Artur. a. Cykl Kosowa .zob. będąca w literaturze gr. łączących się tematycznie z dziejami oręŜa i uczuć miłosnych rycerzy króla Artura poszukujących św. Ulster. np. Cykl . np.. po którego upływie fazy KsięŜyca przypadają na te same dni miesiąca. skupiona wokół szczególnie znanych mitów.. dotyczących Marka Królewicza (zob..(2) zespół utworów art. cykl trojański. cykle sag śrdw. okres 28 lat. tworzących zamkniętą całość. uzupełniający i rozwijający treść Iliady i Odysei Homera. cyclus lunae decemnovennalis.

Polifem. zbroi dla herosów. kylindros 'walec. 9. Cyklop . równi bogom. Cylinder . a potem Odyseusz z towarzyszami w niewoli u cyklopa Polifema. bez rządu i praw. por. świetni kowale piorunów dla Zeusa. przez śydów i Cyganów. Odyseja. . Argos. Cykuta . l. w kształcie płaskiej skrzyni z naciągniętymi metalowymi strunami. Kniaźnina. jedyny zachowany egzemplarz tego typu sztuki: Sylen z satyrami. grotów do strzał dla Apollina i Artemidy. 'krągłooki' od ops 'oko'. pochodzenia wschodniego. niegdyś bardzo popularny'. Wyrokiem sądu ludowego w Atenach Sokrates (zob. część kostiumu sport. nie łączonych zaprawą). D. Ge): Brontes ('grzmot'). Steropes ('błyskawica') i Arges ('błysk'. Mykeny). spotykany często w kapelach węgierskich. Wenecja.potęŜne mury z okresu kultury egejskiej (wznoszone z olbrzymich bloków kamiennych. w międzywojniu noszony jeszcze przez dyplomatów i kominiarzy. z niewielkim płaskim a. okrutny i ludoŜerczy. w Xviii w. Sielanka Teokryta.sztywny kapelusz męski w kształcie walca róŜnej wysokości. z gr.dramat satyrowy Eurypidesa. Cymbały . U Homera jest to dziki lud pasterski. i plastyki antycznej.obraz (1578) Tintoretta. kymbalon. gr. słuŜąca jako ochrona głowy przy upadku z konia. Ŝyjący w jaskiniach na dalekiej wyspie (zidentyfikowanej później jako Sycylia). jednoocy olbrzymi. 149) byli trzej cyklopi. kryty jedwabiem. z gr.instrument muz. do jazdy konnej. podgiętym rondkiem. humorystyczne ujęcie epizodu z Odysei. budowniczowie prastarych fortyfikacji. strunowy uderzany (pałeczkami drewnianymi. 106.mit. Wg Hezjoda (Teogonia. o których istniały co najmniej dwie tradycje. w Xix w.szalej jadowity. synowie Nieba (Uranosa) i Ziemi (Gai. choć jednoocy. u Wergiliusza . Kyklops 'cyklop' dosł.) skazany został na śmierć przez wypicie soku z kłączy cykuty za "nieuznawanie bogów" i "deprawowanie młodzieŜy". pomocnicy Hefajstosa. dopasowanych do siebie. niekiedy składany (szapoklak). Pałac DoŜów.poj. palcatkami). powszechne męskie nakrycie głowy w Europie. Z gr. obecnie ludowy. cicuta 'trawa trująca'. pol. z łac. Wulkan i cyklopi . Z uwagi na ich wymiary staroŜytni przypisywali ich powstanie cyklopom. Fr. ulubiony zwł. tł.Pyracmon). Mury cyklopie (cyklopowe) . zob. silnie trująca roślina zielna wieloletnia z rodziny baldaszkowatych. do 1914. zwój'. Homera. 9. którymi otaczano grody warowne (Tyryps. Ulubiony temat lit.Cyklopi .

kompot. z tematem zakładu z opowieści o Ginevrze Nieszczęścia poczciwej białogłowy w Dekameronie. z którego uwalnia go Lysimachus. wręcza Postumowi. Mickiewicz. 2. wielką popularnością. 641-42. matka cesarza Fryderyka Iii i babka Maksymiliana I. 1610) Szekspira. Zagnany wiatrem dopływa do brzegów Rodosu. a przy tym słynęła z urody. rywala Jagiełły do ręki królowej Jadwigi.przest.ok.jedna na Cypr. gdzie dostaje się do więzienia. (zwł. Ŝart.Było cymbalistów wielu. coś dobrego' od śr. druga na Rodos. jedyna w swoim rodzaju.sztuka (ok. która płynęła statkiem do swego narzeczonego Pasimunda na Rodos. Tępy i głupi Cypryjczyk Cymon (tzn. zakąska'. Pan Tadeusz. jako dowód zdrady. zobaczywszy po raz pierwszy w Ŝyciu przejrzyście odzianą piękną dziewczynę. córka księcia mazowieckiego Ziemowita Iv. i obie małŜeńskie juŜ pary wracają do ojczyzny . Boccaccia. doskonała. kradnie z jej sypialni (dokąd się dostał w kufrze) bransoletę. Obaj porywają Ifigenię i Kassandrę w trakcie ich wesela i uciekają z nimi na Kretę. zuomuesse 'przystawka. która jako alegoria moralna cieszyła się w Xvii w. Porywa na morzu umiłowaną. przyczyniła się do wzrostu wpływów polskich na dworze wiedeńskim. Ale Ŝaden z nich nie śmiał zagrać przy Jankielu.para bohaterów z opowieści Podwójne porwanie z Dekamerona. bogaty i potęŜny władca. Nie mogąc przełamać jej oporu. 5. Boccaccia. bydlę'). swobodnie zaadaptowane z Kronik (1577) Holinsheda. Była jedną z najsilniejszych Polek . Winowajcom wreszcie przebaczono.. Ŝona księcia austriackiego Ernesta śelaznego Habsburga. łącząca fragmenty pseudohistoryczne. Ŝe nakłoni jego Ŝonę Imogenę.gniotła palcami orzechy. którą potem. . Cymon i Ifigenia . siostrzenica Jagiełły.. 1395-1429.Cunobelinus.-nm. król Brytanii ok. Ifigenię.) Cymbarka . Cymes . zmarły tuŜ przed inwazją Rzymian. z jid. córkę króla Cymbelina. Po szeregu skomplikowanych perypetii wszystko się dobrze kończy. wbijała dłonią gwoździe w grube deski i łamała podkowy. 40 ne. zakochany w Kassandrze. (A.-g. 'bałwan. Cymbelin . narzeczonej brata Pasimunda. pot. Cyniczny Jachimo zakłada się z Leonatem Postumem. 'deser. księŜniczka mazowiecka. 9. 12. zakochał się w niej i dzięki temu uczuciu nabrał rozumu i wykształcenia. do zdrady małŜeńskiej. Cymbelin . w wyraŜeniu: sam cymes) rzecz wyborowa. 1.

rosnące w krajach. Serpent).. prezesa stowarzyszenia Cyncynatów.. a. Losantiville. z łac.instrument muz. zazw. Cynik . 'Cyncynaci'. Claira. Cyntia. wg legendy. zwolennik filozoficznej szkoły cyników zał. postać historyczna.drzewo iglaste o wysmukłej. Epikur (Ogród). konsul w 460.. Ŝe został obrany dyktatorem w wojnie z Ekwami. Cypion i Berganza . sposoby postępowania i autorytety. w 458. cincinnatus 'kędzierzawy'. a jego gałęzi uŜywano przy pogrzebach. Akademia. cnoty.ang. Egejskim. orał swoje pole.człowiek nie uznający wartości powaŜanych w jego środowisku a. do 30-407m wysokości. budowany w róŜnych wielkościach (zob. stoŜkowatej koronie. członkowie stowarzyszenia oficerów armii amer.) miał mieszkać a. Nazwa od ateńskiego gimnazjum Kynosarges. zwł. gr. z poezji lud. grupie.miasto w Ohio (USA). znany w śrdw. niekiedy gardzący wszelkimi zasadami i wartościami. w odmianie ozdobnej o koronie piramidalnej. Beczka cynika . Rzymian uwaŜane za symbol Ŝałoby.-rz. uŜywany jeszcze w Xviii w. Cincinnati . w Azji i Ameryce Płn. . dęty o prostej a. a po 16 dniach zrezygnował z dyktatury i wrócił do pracy na roli. Pies (Scypion i Berganza). The Cincinoati . Delia . zawiadomiono go. JuŜ u staroŜ.Cyncynat . łac. załoŜonego w 1783. przydomki Artemidy (Diany). choć szczegóły jego kariery wzięte prawdop.. Dziś hodowane w parkach i na cmentarzach płd. Wg tradycji był symbolem rzymskiej prostoty. przemianowane w 1790 ku czci gen. przez Antystenesa z Aten (zob. Cyncynat pokonał Ekwów. pne. Cyprys . cupressus. od gr. gdzie wykładał Antystenes. lekcewaŜący szanowane instytucje..mit. z której miał wykładać. Stoa (Poikile). Europy.Lucius Quinctius Cincinnatus. jednym z nich był Tadeusz Kościuszko. śródziemnomorskich. St. odwagi i surowości obyczajów. gdy. tuŜ przed ich demobilizacją po wojnie o niepodległość. Kynthos) na wyspie Delos na M. Rzymianin z V w. dawn. por. ośmiokątnej. Cynk .) i rozwijającej się w Grecji i w Rzymie do Iv w. zakrzywionej rurze. kyon 'pies'. od jej miejsca urodzenia.w której Diogenes (zob.zob. ne. staroŜ. góry Cynthus (gr.

potem próŜny kweres. WszakŜe i cyprysy mają swe kaprysy. pojedynkowicz. cytat ze staropolskiego poloneza. po polsku pod wspólnym tytułem Tamten świat (1956). Mickiewicz. Ŝe zaszła zgoda. obwodu. Cyrograf . wolnomyśliciel. 1619-55. 6. oraz dwóch powieści fantastycznych wyd. wyst. Jeśli na to się ośmielisz. Dan w Erebie. część obszaru większego miasta. Tukaj albo Próby przyjaŜni. duchowe za Ŝycia. Dla znaku. okręgu. kontrakt spisany z diabłem. 11).poetycki dramat płaszcza i szpady (ParyŜ 1897. obwód'. oddający mu duszę po śmierci w zamian za róŜne dobra materialne a. Ostrzegliśmy o fortelach. (A. mego losu godła.) własnoręczne zobowiązanie na piśmie. Ŝe jego umiłowana Roksana kocha innego. 2. Z wysokich Parnasów. Mają jednak chwilę. Mickiewicz. 173-182. To pamiątki rozstania. część Iv. ze śrdw. w sztuce przedstawiony jako gaskoński szlachcic o czułym sercu mimo komicznego wyglądu (nos!). Dziady.o groteskowej powierzchowności (osławiony nochal). 2. (dziśŜart. Kolber. zaborze ros. oryginał.dawn. (O. StrzeŜ się. w bajkach i lit. nie daje przez 15 lat wygasnąć jej uczuciu do zmarłego. pisarz. autor satyrycznych Listów (1654). (w b. Cyrano de Bergerac . pol. łac. pakt. (A.(wym. Łódź 1898) Edmonda Rostanda. ateista.I cyprysy mają swe kaprysy . z łac. Parnas. o zainteresowaniach naukowych. poznaj gałąź cyprysową. Tak ma stać się: Lucyferes. a gdy przyjaciel poległ. berŜerak). Odkrywa jej swą miłość i rolę w tej sprawie dopiero na łoŜu śmierci. nr 33. kartezjanin. przed zefirem czoła nie ugną. Cyrkul . zarząd dzielnicy.) Cyrano De Bergerac Savinien . Por. Ŝołnierz. Rycerski Cyrano. relacjonujących podróŜ na KsięŜyc i w okolice Słońca ogłoszonych po śmierci autora w 1656 i 1661.) . cirographum. w szabas rano. circulus 'koło.skąd Molier zaczerpnął przesłowie: "Po kiegoŜ diabła łaził na ten statek?" (w Szelmostwach Skapena. 214-15. Ŝe się nagną mile i nawzajem na siebie mrugną.przest. Własną ręką podpisano. Nasz poseł Mefistofelisz Do wymiany traktat poda. dowiedziawszy się. pisze dla niego listy miłosne do niej i śpiewa serenady pod jej balkonem. A za zgodność: Hadramelach. tragedii Śmierć Agrypiny (1653).) komisariat policji. 302. zazw.zwrot przysłowiowy. dla jej dobra bohatersko pomaga rywalowi. paryŜanin. okręg. komedii Le Pedant joue (1654).) Patrzypatrz się lepiej. wychowanek College de Beauvais.

Cyrulik sewilski (wł. pers. Zginął w czasie wyprawy przeciw plemionom scytyjskim w dorzeczu Amu-darii. cyrulik Abul Hassan. Hrabia Almawiwa. Asyrię. młody grand hiszpański. Almawiwa doprowadza do ślubu z Rozyną pod samym nosem Bartola. opera komiczna (Weimar 1858) Petera Comeliusa. dziś cyrulika). mimo woli pomaga zakochanemu Nureddinowi w zdobyciu pięknej Margiany. pol. Syrię i Palestynę.Cyrulik . z dynastii Achemenidów. ich królowa Tomyris wzywała go kilkakrotnie. Szanował zwyczaje i religie miejscowe. król perski od 550 pne. Bartolo. podstępny łotr. felczer. w walce z Massagetami.fr. Krezus. libretto: Giuseppe Petrosellini wg Beaumarchais'go.nm. Cyrus Ii Starszy (Wielki) . libretto kompozytora. później Jerzy Paczkowski. aby pozostawił jej kraj w spokoju i wrócił do domu. Komedia ukazuje sposoby. bo inaczej nasyci go krwią. cheirourgos 'rękodzielnik'. faktycznym redaktorem był do 1932 Jan Lechoń. wbrew jej woli. wydawany w Warszawie w 1926-34. pokonanym okazywał łaskę. z łac. golibroda. a zarazem pozwalając śydom na powrót z niewoli babilońskiej i odbudowę świątyni jerozolimskiej. wyd.dawn. Le barbier de Seville. Der Barbier von Bagdad. Cyrulik z Bagdadu . jest opiekunem Rozyny. Cyrus i Krezus . Warszawa 1781) Beaumarchais'go (nosząca podtytuł: Daremna przezorność). 1780. którą więzi i chce. pomaga Bartolowi w jego zamiarach.. W rozstrzygającej bitwie Massageci pobili Persów. Don Bazylio. na zdobywanych ziemiach witano go jak wybawiciela. niepowstrzymany gaduła i natręt. choć nie wiedziała. Całym swym państwem rządził mądrze i tolerancyjnie. Il barbiere di Seviglia) opera-buffa (Petersburg 1782) Giovanniego Paisiello. on jednak prowadził dalej działania wojenne i zdołał nawet podstępem wziąć jej syna do niewoli. Wtedy wysłała herolda do "niesytego krwi" króla. aby zwrócił jej syna i wycofał się bezkarnie. Kyros. w 529. Lidię. "Cyrulik Warszawski" tygodnik satyryczno-polit. na wysokim poziomie artystycznym.Gdy Cyrus najechał ziemie Massagetów. Podbił Medię. Krush. chirurgicus z gr. cudak.gr. doktor i stary zrzęda. pol. Cyrus . wydać za mąŜ. przy pomocy pomysłowego Figara (dawniejszego sługi hrabiego. kim on jest. Cyrulik sewilski . nauczyciel muzyki Rozyny. z inicjatywy grupy Skamandra. zajął Babilonię. prawdop. wyst. Cyros i Tomyris . komediaprozą (ParyŜ 1775. oddając cześć Mardukowi w Babilonie.zob. balwierz. zobaczył Rozynę i zakochał się w niej z wzajemnością. załoŜyciel państwa perskiego. którym.

dziś w ruinie) zachował się i jest czczony jako świętość narodowa Iranu. zdaniem autora. Artampne ou le grand Cyrus . 827 . aby wreszcie napił się do syta. Napis na grobie Cyrusa . 69.. Cyryl i Metody . wraz z Metodym ułoŜył najstarszy literacki język słowiański (zwany starosłowiańskim a.-macedońskiego okolic Sołunia (Salonik).gr. Angeliki Kaufmann. tj.-cerkiewno-słow. ParyŜ. pol. Gal. "apostoł Słowian"..alfabetyczne pismo słowiańskie oparte na gr. majuskule.w Pasargade (pierwszej stolicy Persji. staro-cerkiewno-słowiańskim) w celach misyjnych.twierdza zbudowana w Warszawie na rozkaz cara Mikołaja I w 1832-34 po upadku powstania listopadowego na terenie konwiktu pijarów i wokół koszar gwardii pieszej koronnej z Xviii w. a głowę jego Tomyris włoŜyła do bukłaka pełnego krwi. twórca państwa perskiego. która kryje me zwłoki". przełoŜył na ten język Biblię i wraz z Metodym wprowadził go do liturgii. Cyadela warszawska . Budapeszt.melodramat Pietra Metastasio.powieść heroiczna (1649-53) Madeleine de Scudery.dawn. załoŜ. Cyrylica . Cyropedis .katolicki zakon kontemplacyjny. Cyryla (stąd nazwa). powieść Ksenofonta (wyd. stąd nazwa) w Burgundii (Francja) przez św.ok. 869.). ok. samodzielna twierdza panująca nad miastem. Obrazy: Rubensa. w 1098 w Citeaux (łac. bracia: Cyryl (Konstantyn)..zginął. jam Cyrus.święci. Nie Ŝałuj mi tej odrobiny ziemi. Grobowiec Cyrusa . Xviii w. Plutarch. Luwr. 1929). monarchii absolutnej.. i in. Ciro riconosciuto . Cystersi . od cittade 'miasto'. powstałe w Ix-X w. Cytadela . utworzone przez jednego z uczniów św.. Kyrou paideia."Przechodniu. Cistercium. Roberta. uŜywane w części zabytków st. w Polsce od 1140. głagolicę (zob. oddzielony od benedyktynów. wykwintny portret Ludwika Xiv w pseudohistorycznym kostiumie. Cytadela zahamowała rozwój miasta w kierunku . cittadella zdrobn. ukazuje Cyrusa jako idealnego władcę idealnego państwa. zburzono teŜ zabudowę dawnego śoliborza. Nar. w Bułgarii. na podstawie narzecza płd. stworzył najstarsze pismo słowiańskie. Aleksander Wielki. z wł.

od Ianuarius łac. ciesiołki itd. z łac. Czaban .konnej jazdy. 40) strunami.zob. później takŜe tłumaczony na języki narodowe i układany w niezliczonych odmianach stosownie do lokalnych potrzeb. Cytara . wyliczający święta i patronów skrótami z początkowych sylab nazw i imion wg ich kolejności w miesiącu. słuŜył jako mnemotechniczna pomoc w braku drukowanego kalendarza od Xiii w. pasterz owiec a. Oddział Muzeum Historii Polskiego Ruchu Rewolucyjnego. kithkra. Dawcy cywilizacji .Xvii w. płaskim korpusie rezonansowym i dość długiej szyjce.instrument muz.. dawn. kithara.. Cytera . Kytera. Dionizos wprowadził uprawę winorośli itd. ale najpopularniejszy w Xvi . a stoki Cytadeli były miejscem straceń. naciągniętymi na płaskie pudło rezonansowe. od Circumcisio Domini łac. nauczył ludzi siać zboŜe. Więzienie mieściło się w osławionym X Pawilonie i w kazamatach. W Cytadeli zamykano uczestników powstań narodowych i działaczy ruchu robotniczego. z łac..). W Xix w.skr. 'Obrzezanie Pańskie'.wiersz łaciński o 24 wersach (po 2 na kaŜdy miesiąc). 1. Prometeusz (zob. na dobre sto lat. zapamiętywany przez Ŝaków i kler. rzemiosł. Dziś częściowo zniszczony zabytek architektury obronnej Xix w. strunowy szarpany. uŜywana gł. Kadmos (zob. 'styczeń'. czoban 'pasterz'. Cisioianus. I.) był wielkim bohaterem cywilizacyjnym Attyki. wołów. którzy w pradawnych czasach nauczyli ludzkość sztuk. Atena .instrument muz. cisio . . Triptolemos (zob. jako instrument towarzyszący przy śpiewie. bogach. zwł.). z ukr. (w Polsce od Xiv do Xviii w. o gruszkowatym.. Cyzjojan . ze śrdw. cithara z gr.caban. Europie.Folklor wielu krajów opowiada o ludziach a. rosły baran wołoski. Cytra . cithara z gr. czaban od tur. Cywilizacja. znany w śrdw. kierowany przez Demeter. tkactwa. wół podolski. strunowy szarpany.) przyniósł naukę czytania i pisania. praktyk religijnych itd.płn. łac. z kilkudziesięciu (ok. ianus skr.

Film (1934) Gieorgija i Sielgieja Wasiliewów.. czapuł 'zagon. uwaŜane za strój narodowy i patriotyczny. Czamara . ranny. najazd'. sztywna czapka wojsk. ryczałtem'. Nasza czajka szybka. z szalowym kołnierzem do pasa. zagon. franciszkanka. po heroicznym oporze. którego wyparł na Syberię.) Czako . wataha. noszone w Polsce od Xvii w.. w czambuł konia puścić 'cwałem. 14. szamerowane. wyboru. pol. Czapajew . (. Dla Turków niesie podarek.) Jak jaskółka czarna. w niektórych armiach uŜywana do 1914.powieść (1923. Czapajew Wasilij . wypad Tatarów. hymn pochwalny na cześć legendarnego bohatera. o dwóch sterach . i przez cały Xix w. z tatar. giwerem i noszona 1807-31 . Czarnego. wszystkiego w czambuł 'w bród. Dwa dział ze spiŜu i sto janczarek. długie.1876-1961. 16. gromada. dziś tylko w wyraŜeniu: w czambuł 'ogółem.dawne łodzie kozackie. csako. OkrąŜony w Łbiszczenku (obecnie Czapajewo) w drodze powrotnej na Ural. stąd dawne zwroty: wyciąć w czambuł 'w pień'. kupa. galopem'. a od końca Xviii w.. radziecki dowódca wojskowy. prawnuczka Tadeusza Czackiego. lotna (. dywizji odznaczył się w walkach z Czechosłowackim Korpusem w Rosji i z generałem Kolczakiem.. w 1918-19 na czele 25. bohater wojny domowej. przen. 3. Słowacki. od 1922 organizowała w Laskach warszawskich warsztaty pracy i szkoły specjalne dla niewidomych. dawne męskie okrycie wierzchnie. bardzo szybkie i zwrotne. zwrotna. w całości. Czajki . (J. napaść. skoczył do rzeki Ural i zginął. tatarski oddział zbrojny.dawn. z węg.Czacka RóŜa . w 1910 załoŜyła Towarzystwo Opieki nad Ociemniałymi w Warszawie. z płaskim denkiem i z daszkiem. moŜe z wł.1887-1919. z ukr. zaniewidziała w 1898.) Pięćdziesiąt wioseł w biegu ja nagli. w Polsce zwana kaszkietem a. wprowadzona we Francji w 1805. 18-20. . pod dostatkiem'.wysoka. głównie przez mieszczan. śmija. acciamarra 'długa suknia'. bez wyjątku. najazd. wyd.na dziobie i na rufie. z ozdobnymi guzikami i pętlicami. 1935) Dymitra Furmanowa. Czambuł .węgierka. uŜywane przez Kozaków zaporoskich do Ŝeglugi po Dnieprze i do wypraw wojennych na wybrzeŜa tureckie M.

przysł. czapka wyzwoleńców w staroŜ. podkładka (filcowa) umieszczana bezpośrednio pod siodłem. okrągła czapka bez daszka.aureola świetlna wokół księŜyca na firmamencie. z dzwonkami i sarnimi uszami. Czapką. Czapka Monomacha . kwef. wg mit. galerników w przedrewolucyjnej Francji (fr. wzbudziły oburzenie. które stały się odtąd emblematem Rewolucji Fr. zjednać. tradycyjna część ubioru kobiet muzułmańskich w niektórych krajach. pozyskać. zwanego Monomachem. kłopoty i troski osoby pełniącej waŜną i odpowiedzialną funkcję.przykrycie konia pod siodło. Wschodzie.Czapka. W 1790 postawiono przed sądem wojennym Ŝołnierzy z garnizonu w Nancy.).. zob. za bunt przeciw niesprawiedliwemu traktowaniu ich przez oficerów.pokonać olbrzymią przewagą liczebną. do 30 lat galer.spiczasta. czapkowaniem (ukłonami. grzecznością). pstra. głównie najemników szwajcarskich. z niewielkim otworem na oczy.kołpak wielkiego księcia kijowskiego Włodzimierza (pocz. Włodzimierz (Monomach). z czewonego sukna. (z długimi brzegami) urzędników bizantyjskich i doŜów weneckich. skaptować. nakrycie głowy uŜywane na staroŜ. Xiv-Xvii w. w Tuileriach. bonnet rouge 'czerwona czapka'). Czapka błazeńska . Czaprak . Lisia czapa . Czarczaf . Czapkami zarzucić . 'prześcieradło' z pers. gr.. buntownicy z Nancy przybyli do ParyŜa w czerwonych czapkach galerników. Czapka niewidka . (czapki wolności).spiczasta. stąd nązwa.(w baśniach i legendach) czyniąca człowieka niewidzialnym. długa ozdobna kapa okrywająca konia. zazw. król zgodził się w1oŜyć czapkę frygijską na głowę. długa zasłona na głowę wraz z twarzą. W 2 miesiące później. ostre wyroki. czapka Amazonek we Frygii. cięŜar władzy. czar-szb 'zasłona . przen. tur. niewielkim zachmurzeniu. Rzymie. chlebem i solą (poczęstunkiem) moŜna ludzi ująć. z tur. przychylnie usposobić. z opadającym szpicem. widziana przy zamgleniu a. papką i solą ludzie ludzi niewolą . Xii w.jaszmak. Zwolnieni po amnestii w kwietniu 1792. Czapka frygijska .

mistrz wojny podjazdowej. umiejętności wodza i niezłomność charakteru.zapytać miał zlany krwią Czarniecki. zasłynął przy zdobyciu wyspy Als. w ten sam sposób przeprawił się i Czarniecki. kiedy Ŝołnierze unosili go z pola bitwy pod Monasterzyskami. rzucił się z koniem wpław w nurty cieśniny morskiej. W 1656 objął dowództwa kampanii przeciw Szwedom. gdy odzyskał przytomność po postrzale w twarz. lassu oraz gwałtownej. wreszcie Warszawę. zwycięŜył pod Warką. co mnie boli (wyrosłem) . A szumnie. boŜyszcze wojska. CięŜko ranny. 'taniec wykonywany w karczmie'. Przerwa Tetmajer. Ja nie z soli ani z roli. Pobił Rakoczego. Ŝe jazda przeprawiła się na małych barkach. mściwe okrucieństwo w czasie pacyfikacji na Ukrainie.) Czarniecki Stefan. Czardasz. gęślo. jeden z najwybitniejszych dowódców polskich. potem na Ukrainie z powstańcami Bohdana Chmielnickiego. friska. a dziko. Czy miasto zdobyte? . zdobył Bydgoszcz. Wojewodą ruskim został w 1657.mawiał Czarniecki do dostojników i magnatów.nocna'. czardasza ty mi graj. Wszystko.in. m. Pobity pod Gołębiem. dzięki niej został jednym z najwyŜszych dostojników. pełnej Ŝycia. basy. później kozackiej. Uczestniczył jako pułkownik w bitwie pod Beresteczkiem w 1651. nadmierną ambicję. 1-4. szlacheckiej zagrody". odbił Kraków. z węg. wzięło się z wojaczki. przy bohaterstwie i patriotyzmie. prowadził nękającą wojnę partyzancką. organizator walki wyzwoleńczej przeciw Szwedom (do której nie zawahał się wciągnąć nawet chłopów). ognia. łkaj. a następnie na Ukrainie przeciw powstańcom. W czasie wojny szwedzkiej ukazał wspaniałe. (K. Z . Buławę hetmańską otrzymał jednak dopiero na łoŜu śmierci. świetny kawalerzysta. Walczył następnie przeciw Moskwie (zwycięstwo pod Połonką w 1660). Cygańska muzyko! Huczcie. dostał się do niewoli tatarskiej. skąd wypuszczono go po ugodzie zborowskiej w 1649. wzór Ŝołnierza i patrioty. ciągnąc płynące konie za sobą. surowości dla siebie i innych. zmarł w drodze powrotnej do Lwowa. osiągnął olbrzymią fortunę i skoligacił się z magnackimi rodami. "rycerza z prostej. Tucholę. do czego doszedł. jako syn swego wieku okazywał teŜ bezwzględność. Hej. Odtąd szrama została mu na twarzy. patetycznej lassan a. powolnej. Czardasz . gdzie jak chce tradycja. a blaszka zastępowała przestrzelone podniebienie. ale z tego.ludowy taniec węgierski w takcie 2/4 składający się z 2 części: melancholijnej. Syn średnio zamoŜnego szlachcica słuŜył w wojsku od wczesnej młodości. ruszył na Pomorze Zachodnie. gdy musieli zasiadać w senacie obok niego. pasji friss a. csardos dosł. Walczył ze Szwedami w 1626-29. a za nim uczyniło to samo 12 pułków. 1599-1665. Jednak prozaiczny marszałek Montecucculi twierdzi. pod śółtymi Wodami w 1648. którzy krzywili się. a w 1658 na pomoc sprzymierzonej Danii wraz z Austriakami.

Jak w Królewcu wybrzmiewał albo Sandomierzu. Kąkol. gdzie rosła słynna lipa (zob.obraz Piotra Michałowskiego.muzeum Kochanowskiego. Kochowski. 27-30. 481-83 (1843). który w 1657 najechał ziemie Rzplitej. na której miejscu znajduje się dziś romantyczny park. który wg tradycji Ŝegnał go leŜącego na łoŜu śmierci.wieś w woj. czym winien nagrodzić krzywdy wyrządzone Polsce. wznosi się pamiątkowy obelisk. wypłakać Polsce oczy obie.z dzierŜawy Ŝup solnych. zob. słuszna przy twym grobie..) .odpowiedzieć miał Czarniecki na pytanie Rakoczego. Pamięć walecznemu wojewodzie. z roli .kmiecy i królewski.z okresu 1656-88 (wyd. Lada jaka to niwa. Krwią i złotem . Czarnoleskiej je rzeczy Chcę . 16 Ii 1665. Moja piosnka (1). Epigrammata polskie. zob. Xiii. Jeszce Polska. siwy) Czarnieckiego. (W. radomskim. epopeja narodowa na wzór Eneidy Wergiliusza.) Zarówno w Siewierzu. (Z. Warszawa.obraz (1870) Józefa Brandta. Czarniecki pod Kołdynką . Pamiętniki . Norwid. Nar. księcia siedmiogrodzkiego.z majątków ziemskich. Lecz stratę uwaŜywszy. Ty nie wdawaj się w szyderstwo. Krasiński. Stefan Czarniecki . Ten kasztelański Jana język Czarnoleski...poemat w 12 pieśniach (1858) Kajetana Koźmiana.soli .) Jak Czarniecki do Poznania Po swedzkim zaborze. Nar. Umarłych próŜno płakać. Czarnieckiego odpowiada na gorzkie wyrzuty poety pod adresem przodków. Których sława pod niebo zwykła wylatować. Muz. hist. w Sokołówce. a. kary.. Chorzelą i Działdowem. Przedświt. sielski. Dla ojczyzny ratowania Wrócim się przez morze. widmo St. Lipa czarnoleska).ta serca uleczy! (C.) Czarnolas . Trzepaczka . Norwid.) Ty nie szukaj w ojcach winy. (Hymn naradowy. Warszawa. uczony . gdzie mieszkał Jan Kochanowski w swojej posiadłości. 13-16. Bo to potwarz i bluźnierstwo. NiepróŜnujące próŜnowanie (1614).koń deresz (a. Cny Czarniecki.przydomek nadany Czarnieckiemu przez Ŝołnierzy po jego zwycięstwach nad Szwedami pod Chojnicami. Czarniecki na koniu . Gminny. Rzecz o wolności słowa. Tarant . próŜno i Ŝałować. 1836) Jana Chryzostoma Paska. 40-41. Muz. (C. w Xix-wiecznym dworze . a tam.

10. . Czarny .oznaczająca dawn. ang. kobieta. gdzie wzywano diabła zamiast Boga i dopełniano sprośnych ceremonii dla ośmieszenia i sprofanowania właściwego obrządku. melancholia z gr. nie zidentyfikowana. zob. np. por: Biały (Biała izba). zakon jezuitów (od ok. 1873). zob. w celu zyskania przychylności szatana. za symbol niŜszości. wg tradycji. Czarna flaga . Barwa (Czarna). 245).w dawnej Polsce . gniew'.działanie mające na celu wywoływanie zjawisk nadnaturalnych przy pomocy złych duchów. Zawisza Czarny. Czarna bandera piracka.tom wierszy (1929) Juliana Tuwima. Czarna izba . Juwenal. przydomek niektórych władców a. Czarna moneta . prześladowaniom. Turpin Dick. prowadzi gospodarstwo. Czarna msza . podczas balotaŜu (tajnego głosowania). rycerzy.) uŜyta została jako chorągiew i dotąd uwaŜana jest przez muzułmanów za świętą relikwię. Czarna lista . Jolly Roger.spis osób podejrzanych.nielegalny. Czarna giełda . powiadano. Ŝe flaga Abbasydów była czarna (podczas gdy Fatymidów była zielona. Czarna dama . czerń dla Ŝałoby to zwyczaj rzymski (por.biała). zapoŜyczony u staroŜ. wyŜej Czarna bandera.klacz. por. Czarna Bess . Leszek Czarny. a Omajjadów . notowanych a. Ŝe czarna zasłona wisząca przed drzwiami Aiszy (zob.iron. melas 'czarny'. mających podlegać z jakichś powodów dyskryminacji a. do której się poeta zwraca w sonetach 127-152 i którą kocha mimo jej niewierności.z sonetów Szekspira. wychowuje dzieci i spędza się większą część dnia. Egipcjan. Melancholia.miedziak. Czarna gałka . niekiedy ozdabiana wizerunkiem czaszki i skrzyŜowanych piszczeli. gdzie się gotuje na kuchni. Czarna choroba . potajemny handel dewizami. głos przeciw przyjęciu do klubu. łac. por. Czarna mogiła .melancholia. dosł."Czarnymi flagami" nazywano wojska kalifów bagdadzkich dlatego. chole 'Ŝółć.. Czarna międzynarodówka . por. 'Wesoły Roger'.Kolor uwaŜany na Wschodzie.Rzecz czarnoleska . niewoli.w dawnym domu szlacheckim i chłopskim izba uŜytkowa. przez satanistów. niskiego urodzenia.nazwa świętokradczych niszy odprawianych dawn. niŜej Czarny rynek.

Szabla. rodzinę.osoba sprowadzająca niesławę a. od noszonych przez nich w 1921-45 czarnych koszul. męcząca. pandemicznie w śrdw. camicie nere. Czarna Śmierć . gęś lub prosię na szaro. Czarne berety .demonstracyjne wystąpienie przedstawicieli 141 miast królewskich w czasie obrad Sejmu Czteroletniego. morowa zaraza. Cziornaja sotnia. Arbuz. hańbę na swoją społeczność a. głoszącego konieczność izolowania się Murzynów od społeczności białych i wyŜszość fizyczną i umysłową Murzynów nad białymi.zob. podawana dawniej starającemu się o rękę panny na znak odmowy. przez organizowanie napadów na instytucje robotnicze i ich działaczy oraz pogromów ludności Ŝydowskiej i ormiańskiej. Czarna szabla .Czarna owca . Czarna procesja . Czarna Ręka . faszyści włoscy. black power. nazwa nadawana od 1905 w Rosji carskiej bojówkom organizacji monarchistycznych. Czarna wieŜa .węgiel jako bogactwo kraju.ros.zob.ziemia nie pokryta śniegiem.czernina. zupa z kaczej krwi. zwł. rekuzy. dŜuma występująca epidemicznie a. Czarna sotnia . diament jest regularną odmianą węgla pierwiastkowego.w łowiectwie .ang. rzemieślników i lumpenproletariatu do walki z ruchami rewolucyjnymi. Czarna stopa .. a. podobnie jak w innych okolicach dawano arbuza (kawon). WieŜa. Czarne podniebienie . Czarna robota . którzy 2 Xii 1789 czarno ubrani wyruszyli powozami na Zamek i złoŜyli królowi i dygnitarzom sejmowym zredagowany przez Kołłątaja memoriał z Ŝądaniem zrównania w najistotniejszych prawach mieszczan ze szlachtą. jednoosobowe) organizacje szantaŜystów a. stąd nazwa. Czarne diamenty .o człowieku mającym poglądy skrajnie reakcyjne.pop.mór. tworzonym przez policję z drobnego kupiectwa. Europie. Czarne koszule . pod którą występują tajne (często fikcyjne. który go wydobywa.w Polsce . hasło ruchu pewnych grup Murzynów w skupiskach (gettach) murzyńskich wielkich metropolii USA lat 1960. . źle płatna praca fizyczna. grochowy wieniec. porywaczy. por. nazwa. brudna. morowe powietrze.wł. Czarna potęga .wojska pancerne.cięŜka. we Włoszech. Czarna polewka .

powieść hist. zlikwidowano go ostatecznie w 1830.Sir James Douglas. bohater opowieści Walter Scotta. złoŜony obecnie z kilku kamieni spojonych srebrną obręczą.tajne biuro załoŜone przez Ludwika Xiv w Hotel des Postes w ParyŜu. nigro lapillo. z ksiąŜęcego rodu. por.) Czarny kamień .słynny zabytek Braszowa (Siedmiogród. splądrował wiele miast i wsi. z ok. Biały (kamyk). fatalne. nadany mu z powodu cech murzyńskich jego wyglądu. Mickiewicz. czarnym kamykiem. Brał udział w powstaniu 1794 jako kapitan. a wzdycha do kraju.na piśmie. ale piękna. zapewne meteoryt. Czarny Douglas . 1769-1802. w druku. który w 1724 wszedł w Ŝycie w Luizjanie francuskiej (Ameryka Płn. W 1799 generał brygady w Legionach Dąbrowskiego. herbu Prus. Czarny generał . Code noir. por. Czarny korzeń . umiera na Ŝółtą febrę. Czarno na białym . wyraźnie. 924-927.Czarne to piękne . Rumunia).Rzymianie zaznaczali w kalendarzach dni niepomyślne.Afryka. "Czarny kościół" . po bitwie pod Szczekocinami mianowany podpułkownikiem. Czarny gabinet . trawa jeszcze nie odrosła. poddający surowym rygorom niewolników murzyńskich. Czarny kodeks . gdzie zostaje komendantem wojskowym. Czarny kontynent . Gdzie się cukier wytapia i gdzie w wiecznej wiośnie Pachnące kwitnął lasy. a po zawarciu pokoju z Edwardem Iii zginął w Andaluzji w walce z Maurami. Murzynek. przydomek nadany przez kolegów w wojsku Władysławowi Jabłonowskiemu. jak powszechnie było wiadomo. naroŜnik świątyni Kaaba (zob. łac.Czarny. w sposób oczywisty (dowiedzione). ale. 500 pne. a w 1802 obejmuje dowództwo dywizji w korpusie ekspedycyjnym na San Domingo.fr. lapis niger) stela z najstarszym napisem rzymskim po łacinie.) w Mekce.ang. przywódca szkocki. Czarny kamyk . niŜej: Jestem czarna. gdzie otwierano listy. Jabłonowski zabiegł. Czarny generał . z legiją Dunaju Tam wódz Murzyny gromi. (łac. Konstytuanta zamknęła gabinet. black is beautiful. 1286-1330. znaleziona w 1899 na Forum Romanum w Rzymie.). środk. zbyt młoda. (A. al-hadŜar al aswad. . 1. prawdop. (1912) Wacława Gąsiorowskiego. aŜ kędy pieprz rośnie. największa świętość muzułm. który najeŜdŜał płn.. hasło niektórych organizacji murzyńskich w USA lat 1960.arab. po zawarciu pokoju w Luneville zostaje generałem francuskim (przejściowo był dowódcą Legii Naddunajskiej). z nieprawego loŜa.. Pan Tadeusz. wmurowany we wsch.. Anglię.dawn.

takŜe zawierający jawory. generał zakonu jezuitów. 1.kościół gotycki z 1385-1425. wyŜej: Czarne to piękne. a wkrótce potem i światowy.zob.zob. Czarny wtorek . najstarszego syna króla ang.nielegalny. z których część ocalała. Łabędź. Miłość (czarodziejem). Radziwiłłowie. brzozy.zob. las o róŜnych gatunkach drzew. Czarny las . potajemny handel towarami. Czarodziejski. Szlak(i). . ewent. Czarny szlak . przydomek Edwarda. Czarodziejska góra .24 Ix 1869 punkt szczytowy paniki na Amerykańskiej Giełdzie Akcyjnej. Namiot(y Kedara). 19 Ix 1873 wybuch paniki na Wall Street spowodowanej bankructwami bankowymi. Czarny piątek .zob. Czarny łabędź . Czarny zwierz . Czarny towar . bukowo-grabowy. Edwarda Ii. Czarny papieŜ .ang.zob.dawn. przydomek od czynów wojennych a. od koloru zbroi. "Czarny Kot" .czarna zwierzyna. 4 (Wulgata: nigra sum sed formosa).Mikołaj Krzysztof Radziwiłł zob. por. liściastych. wiązy i jesiony. o murach sczerniałych od poŜaru z 1689. gł.zob. 1330-76. Czarny rynek . kładącego kres powojennej prosperity i rozpoczynającego wielki kryzys amerykański. por.pop. klony. Czarodziejska miłość . Jestem czarna. Black Prince. dęby. Ŝart.29 X 1929 dzień największego w historii krachu na Amerykańskiej Giełdzie Akcyjnej.niewolnicy afrykańscy wystawieni na sprzedaŜ. Czarny Radziwiłł .słowa oblubienicy w biblijnej Pieśni nad Pieśniami. ale piękna . "Chat-Noir". Czarny ksiąŜę . por. Zawisza Czarny . wyŜej Czarna giełda. księcia Walii. dzik. Hans Castorp. ściany jego obwieszono cennymi dywanami wschodnimi.

18: "Czarownikom Ŝyć nie dopuścisz. Rozpowszechniły się one dopiero w pocz. apologię zagroŜonej masonerii. po 1580 i w czasie wojny trzydziestoletniej. stosowały praktyki magiczne w celu oddziaływania korzystnego a. udział w sabatach (zob.. Autor i kompozytor. dzięki czemu cudzoziemscy podróŜnicy w Xvi w. które wg Biblii i wierzeń chrześc. opery romantycznej. DŜinnistan. O. Zwykle jednak pomawiano je o przymierze z diabłem. jako modna wówczas feeria z treścią zaczerpnięta ze zbioru bajek wschodnich. które przejść muszą bohaterowie. Respighi.Czarodziejski flet . Choć pierwszą czarownicę polską spalono w Waliszewie koło Poznania juŜ w 1511. libretto: Emanuel Schikaneder. a ustają niemal całkowicie z końcem Xvii w.. przeciwstawiająca sobie dwa światy: realny i fantastyczny. ale dla teatru ludowego na przedmieściu Wiednia. do Xviii w. 1802) Mozarta. przy pomocy aluzji i symboli. traktat (1862) Julesa Micheleta. Do Polski fala prześladowań czarownic przyszła znacznie później (podobnie zresztą jak i inne zjawiska cywilizacji zachodnioeuropejskiej). na który przypada ok. Erbena. Zob: teŜ Młot (na czarownice). pol. nakazującą inkwizytorom i innym karanie śmiercią czarowników i czarownic. będącą podsumowaniem i przypomnieniem wcześniejszych uchwał. opera fantastyczna (Wiedeń 1791. napisana nie dla dworu. Czarodziejski sklepik . Ex. Procesy czarownic odbywały się juŜ w śrdw. opr. to na wiek Xvi przypada zaledwie kilka procent ogólnej liczby polskich procesów czarownic. podziwiać mogli Polskę jako "państwo bez stosów". nie ogarnięte obsesją magii. Rossini. PapieŜ Innocenty Viii wydał w 1484 osławioną bullę Summir desiderantes. Bayera). (1896) Antonina Dvoraka. powołując się na słowa Biblii. to równieŜ symbolika masońska. Reszta zaś odbyła się w Xviii w. muzyka: G. J. Xvii w. aby z opery uczynić. skorzystali z okazji. balet w 1 akcie (Londyn 1919). naleŜący obaj do wolnomularstwa." W Europie zachodniej masowe procesy czarownic osiągają kolejne szczyty po 1560. wg ballady K. długim jest Uprowadzenie z seraju Mozarta). zgubnego na ludzi. procesów. La Boutique fantasque. CięŜkie próby. mordowanie niemowląt itd.wiedźmy. 22. rośliny i przedmioty. aby Sarastro przyjął ich uroczyście do kręgu wtajemniczonych w Świątyni Słońca.. zatruwanie studzien. rzucanie uroków.poemat symf. Dopiero w 1776 zniesiono w Polsce karę śmierci za czary. baletu J. Czarownica południa . Konstrukcja dramatyczna tego arcydzieła muzyki i poezji. libretto: Leonid Miasin i Andre Derain (wg libretta Wieszczki lalek. 46 proc. osoby. wydanego przez Wielanda w 1786. Czarownica . 1731. opierając się na powieści wolnomularskiej księdza Terrasona Sethos. .fr. Czarownice . stała się punktem wyjścia nm. La sorciere. wyst.) czarownic.nm. Pławienie. Die Zauberflte. zwierzęta.fr. jedno z 2 najwybitniejszych dzieł gatunku singspiel (śpiewogra. ksiąŜę Tamino i jego ukochana Pamina.

Trzy czarownice . Leszek Biały.. prawdziwy szał ogarnął miasto dopiero w 4 lata później.. liczba uwięzionych wzrosła do 150. W. Czarownice z Salem . 'Cuda niewidzialnego świata'.'. 'Próba ognia'. kontakty z luminarzami epoki skłoniły ją do uzupełnienia swych braków wykształcenia. których przepowiednie popychają Makbeta na jego tragiczną drogę zbrodni. 'Kilka uwag o "Skandalicznej ksiąŜce". USA) w 1692 wynikał z purytańskiej wiary w magię. pt. Mathera zawiera rozwaŜania pastora o działalności diabłów. roku Ŝycia wydana za kuzyna ze względu na interesy rodu. Longfellowa o jednym z gł. Gdy posądzono o czary takŜe Ŝonę gubernatora. Sabat. rozpieszczona. The Crucible .. 55 wziętych na tortury przyznało się do winy. matka Adama Jerzego i Konstantego oraz Zofii Zamoyskiej i Marii Wirtemberskiej. 1959) Arthura Millera. bez wykształcenia i zainteresowań. More Wonders of the Inovisible World ang. księŜna.Czarownica z Endor . Sir Williama Phipsa. który zmarł w czasie przesłuchania. pokrywając ambicjonalne cele teatralnymi . co przy wrodzonej inteligencji i zdolnościach uczyniło z niej słynną sawantkę. Proces w Salem.opera (1809) J. 'Dalsze cuda.. Some Few Remarks upon "a Scandalous Book" ang. który sam ustanowił sąd procesowy.. od 1761 Ŝona Adama Kazimierza Czartoryskiego. Ŝonę jego stracono. W latach osiemdziesiątych rzuciła się wir intryg koterii politycznych. ksiąŜka (1693) C. K. WróŜka (z Endor). .. Mathera na powyŜszy etak. 1746-1835. bohaterów Salem. Ŝe winne tu są czary. podróŜe. sztuka (1953. Wychowana w domu magnackiego dorobkiewicza. a swoboda małŜeńska pozwalała jej na intymne znajomości z wybitnymi męŜczyznami. wyst: pol. za młodu była pospolitą panną.Proces czarownic z Salem (stan Massachusetts.dramat (1868) H. wraz z wybuchem epidemii nieznanej choroby. gorliwość śledcza władz szybko wygasła.zob. 19 osób stracono. WojaŜe i kontakty ze słynnymi osobistościami Oświecenia zmieniły ją w swawolną. a podejrzanych do dwustu. The Wonders of the Invisible World ang. Pastor Cotton Mather (1663-1728) i inni rozpowszechniali pogląd.zob. Dwór stanisławowski. odpowiedź (1701) C... i bliską krewną Matherą. Czartoryska Izabela z Flemmingów. interesującą lwicę salonową. Elsnera. Giles Corey. JuŜ w 1688 spalono 3 osoby. czyli Czarownica z Łysej Góry . Sabat czarownic .ang. w 17. atak satyryczny (1700) Roberta Calefa na ksiaŜkę Mathera.siostry wiedźmy z Makbera Szekspira.

Po powstaniu listopadowym Puławy uległy zniszczeniu przez wojska carskie pod dowództwem jej wnuka na słuŜbie ros. Czas. rozbiorze zajęła się odbudową zniszczonych Puław (zob. nowin. pamiątki kultury. zw. ros. Majakowskiego. Indische Legende (nm. które dzięki niej stały się magnesem przyciągającym artystów i pisarzy. 'Bóg i bajadera. Czar Walca . zajęcia.nm. Tytuł powieści (1932. 1936) Walentina P. zmarła w Wiedniu. W. naprzód!. okres . Czasie. akt 6. 1791 nastąpiła w niej kolejna zmiana: księŜna ulega ogólnonarodowemu nurtowi przemian i działaniu postępowych sił społecznych. gorąco popiera Kościuszkę.. Jednak Wasantasena odzyskuje przytomność. Puławy zaczęto nazywać "stolicą gustu i nauk". Mriczczahakatika. wystawiany w wielu krajach Europy ok. szwagier króla. wyd. Oparto na niej popularny balet Le Dieu et la bayadere. Banja. od Iii do X w. zbiornicą pamiątek narodowych. będąc w Wiedniu. Katajewa.. Po 3. Oscara Strausa. wraca do swojej księŜniczki. Adama Wietemberskiego.). 1797). 5 Iii 1831 Izabela opuściła Puławy pieszo. uprawiaia filantropię i zajmowała się oświatą ludu. zakochała się. wpieriod!. Pod koniec Ŝycia stała się symbolem patriotyzmu i polskości. zyskała na koniec przydomek Matki Ojczyzny.para kochanków z sanskryckiej komedii Gliniany wózek. w poruczniku Niki i chce uczynić go księciem-małŜonkiem. marzy o Wiedniu i. datowanej róŜnie. "Marsz czasu" (1930). Niki na zamku w noc poślubną słyszy dobiegające z pobliskiego ogródka restauracyjnego dźwięki walców. później Świątynią Sybilli. pol.gestami. Zgromadziła w niej relikwie królów. zjawia się na chwilę przed straceniem kochanka i ratuje mu Ŝycie. ze sztuki satyrycznej Łaźnia. nazywana dawniej Matką Spartanką lub Sybillą. księŜniczka Helena. Ein Walzertraum. W 1800 wybudowała tam Świątynię Pamięci. wymyka się tam. Izabela zajęła się takŜe teatrem i kształceniem aktorów. Wriemia. jednym z głównych ośrodków kultury w Polsce. Legenda ind. występowała sama w teatrze puławskim w sztukach patriotycznych. Czas ogórkowy ..martwy sezon. Następczyni tronu. dusi Wasantasenę w odległym ogrodzie i oskarŜa o tę zbrodnię Czarudattę. operetka (1907) kompozytora austr. pisała ksiąŜki. Sansthanaka. W 1809 wzniosła Dom Gotycki. Goethe sparafrazował tę sztukę w balladzie Der Gott und die Bajadere. przypisywanej Siudrace. Czarny charakter sztuki. Czarudatta i Wasantasena . w którym umieściła galerię obrazów i zbiór broni.. sanskr. nierównej zresztą wartości. wodzów. z napisem u wejścia: "Przeszłość Przyszłości". 1830. kiedy brak rozrywek. Od ok. ZuboŜały kupiec bramiński Czarudatta i piękna kurtyzana Wasantasena kochają się. granych przez wiedeńską damską kapelę.. ros.'.

śledzenie. E. Owidiusza. Czas pracuje dla nas . ang. 5. godło pirackie. Szkoda czasu i atłasu . zwł. z węg. z przemówienia W. Czarny (Czarna bandera). Eklezjasta. śmierć goni. warta.i swym zamierzonym biegiem przemija wszystko pod słońcem. O czasy! o obyczaje! . 1. Znak. aeternitas manet łac. z Metamorfoz. Minione czasy! . tłum. Szekspira. zwiad.. 15. ze spoin) z tragedii Hamlet. wieczność czeka . niŜej Ząb czasu. kiedy mawiano: tempus fugit. time is money. oddział podjazdowy. na urządzeniach pod wysokim napięciem.ang. 1. straŜ. 'czas jest po naszej stronie'. wyŜej: Czas poŜerca rzeczy. z komedii Miarka za miarkę. zwiady. por. Czas wyszedł z orbit . nie znany w staroŜytności.wakacyjny. Czaty . Szekspira. Ząb czasu . 1. dosł. zob. Czaszka.symbol śmierci pochodz.zob. 5. pilnowanie.(z formy. ang. tempus edax rerum. horda'. przysł. wywodzące się ze średniowiecza. ang. Znak czasu . podjazd. Jolly Roger. . 'czas ucieka. the time is out of joint. wieczność trwa'.łac.ang.ang. 3. ze średniowiecza. time is on our side. urlopowy. 1. znak sygnalizujący śmiertelne niebezpieczeństwo. Czas to pieniądz . 1. hist. spotkanie. Czas poŜerca rzeczy .przysł. Fryderyk I Barbarossa (Tempi passari!). z Biblii.łac.zob. jakŜe zmieniły się czasy na gorsze! jak się zepsuły obyczaje! Z przemówienia Przeciw Katylinie. Atłas. csata 'bitwa." Czas ucieka. posterunek. Wszystkie rzeczy mają swój czas . O tempora! O mores! Niestety. z kolein. Trupia czaszka i skrzyŜowane piszczele . wg powiedzenia Teofrasta: "Czas to kosztowny wydatek. Cicerona. 234. tooth of time.czatowanie. Gladstone'a w Izbie Gmin (1866) w dyskusji na temat projektu ustawy wyborczej (Reform Bill). por.zob.

Częchło . na Ŝupanie. majestatyczny hymn dziękczynny.eponim czeski.Czaty .. pod nazwą Bohemus. Lecha i Rusa. uŜywana jako przyprawa w postaci ziela a. nie znanej kronikom czeskim. "religijna . Po raz pierwszy w pocz. dawn. pokrowiec. śyłyście nie nam.ballada Mickiewicza. Polskę i Ruś (Kronika wielkopolska. Długosz). w kronice Kosmasa. aksamitnego. Czeczuga . (A. Czech ma dwóch braci.masyw górski głównej grani Gór Krymskich w pobliŜu miasta Ałuszty (Ukr. biała koszula śmiertelna. Czatyrdah . ubiór pochodzenia wschodniego. Między światem i niebem jak drogman stworzenia. płaszcz. co mówi Bóg do przyrodzenia. sukiennego a. olejku. ryba słodkowodna z rodziny jesiotrów. Ii. . 11-14.. ozdobna szabla tatarska (Xvii w.rodzaj kontusza z rękawami.aromatyczna roślina jednoroczna z rodziny wargowych. ludzi. Mickiewicz. 257-59. uwaŜany przez legendę czeską za źródło nazwy tego ludu. czekmen. ni kwiatu. Xii w. giezłko. Czego chcesz od nas. z których kaŜdy załoŜył swoje państwo: Czechy. mityczny protoplasta. sonet Czatyrdah. (A. Podesławszy pod nogi ziemie. noszonego w Polsce Xviii w. z 1563-64. Mickiewicz.sterlet. nieruchomy.czecheł.początek pieśni Xxv (Księgi wtóre) Jana Kochanowskiego. kitel. Czatyrdahu. Ni z nich owocu. cz. Dziady. Słuchasz tylko. ty zawsze gtuchy. z tur. gzło. SRR). górska. nie światu.) Czech . ogrodowa a. Panie. gromy. stosowana teŜ w lecznictwie lud.). Jako te cząbry i ślazy. Czechman . W wersji kronikarzy polskich.) Cząber .

Czeladnik . CzegoŜ chcą oni? . geolog i geograf polski. złoŜona z poddanej ludności chłopskiej. wyzwolony na czeladnika po złoŜeniu właściwego egzaminu. bułg. Godot. czeladka. zesłany za udział w powstaniu 1863 na Syberię. a towarzysząca panu jako druŜyna obozowa na wojnie. nad brzegami M. najemna słuŜba folwarczna (Xix w.zob. "pierwszy utwór polski. słuŜba domowa u magnatów i szlachty. nie wolno było pod karą mieć przy sobie w miejscu publicznym. Góry Czekanowskiego . w dorzeczach Dolnej Tunguzki i Leny.wiersz napisany w 1879 w X Pawilonie Cytadeli Warszawskiej przez 20-letniego więźnia. prowadził badania w rejonie jeziora Bajkał. przetłumaczony na jęz.hist. od Xvi w. Czeladź . zatrudniona na folwarku feudalnym. swobody. między dolnym biegiem rzeki Olenok i deltą Leny. któŜ o to dba! 1-4. wykwalifikowany rzemieślnik pracujący u majstra. chleba. . mocna laska ze stalową głowicą. nadziak..i gawiedź szumi. słuŜba domowa.ros. wg ustawy sejmowej z 1620.. czeladnicy. csakany z tur. CzegoŜ chcą oni? . Wacława Sieroszewskiego. toporek na długim drzewcu do rozbijania hełmów i naramienników nieprzyjaciela i do ściągania go z konia (Xiv-Xviii w. (wyd. Ura! Fabryki! Ziemia! Swoboda! stał się w Bułgarii pieśnią rewolucyjną. pozostawiając po sobie cenne materiały.kontemplacja piękności i ładu natury". 1895) pt. mapy i wielkie zbiory przyrodnicze. Arktycznego. szyderstwem wita. uŜywana przez taterników do rąbania stopni w lodzie. obuch. zatrudniana teŜ jako straŜ zamku a. "zbójecki instrument" w czasach pokojowych. późniejszego pisarza.. z węg. którego.).któŜ ich zrozumie. Czekając na godota . Chrzanowski).1833-76. który wolno nazwać wielką poezją" (I. obelgą plwa.). do Xiii w. Czekan . równieŜ z wolnych "luźnych ludzi".dawn. Czekanowski Aleksander Piotr . KriaŜ Czekanowskowo. grodu. zmarł śmiercią samobójczą.czakan. pasmo górskie w Jakuckiej ASRR. CzegoŜ chcą? . ludność zaleŜna. "zupełna nowość w poezji naszej".

rzemieślniczej. gotycki. urodzony pod szczęśliwą gwiazdą. "Czeluskin" .. zmiana koryta Wisły zmniejsza handlowe i obronne znaczenie Czerska. utrata praw miejskich. Czukockie. aŜ do oczątku Xx w. . uczestnik wielkiej wyprawy z 1733-43 dla zbadania azjatyckich wybrzeŜy Arktyki. folwarcznej. browary piwa. po 1262 księstwo czerskie.szczęściarz. warszawskim. Czepek . Czeladnia . wybraniec losu. co uwaŜano za dobry znak i talizman zabezpieczający przed utonięciem. Zamek . na którym w 1933 przedsięwzięto pierwszą próbę przebycia lodołamaczem płn. W czepku urodzony . zwł. w 1656 Szwedzi wysadzają w powietrze wnętrze. z kwadratową wieŜą bramną i cylindrycznymi basztami.. począwszy od oczepin weselnych. ksiąŜę mazowiecki Janusz I przenosi siedzibę do Warszawy.czepiec od średniowiecza nakrycie głowy męŜatek.rączki pługa. Czepigi .radziecki lodołamacz zbudowany w Danii. u mieszczanek jeszcze w I.. poł. dotarł do najbardziej na północ wysuniętego przylądka Azji. związanych z obrzędem weselnym. Czersk . prowadzoną w krańcowo cięŜkich i niebezpiecznych warunkach. zbudowany przez KonradaMazowieckiego w początku Xiii w. pierw. o noworodkach wychodzących na świat z główką pokrytą strzępkiem owodni (błony płodowej). W Xiv w. nazwanego jego imieniem. przed 1350. fortuny.czeladnica. izba czeladna.domownicy.wieś w woj.. Czeluskin Siemion I . jedna z najstarszych osad na Mazowszu. Xix w. drogi morskiej z Murmańska do Władywostoku.rosyjski badacz polarny z Xviii w. izba dla czeladzi dworskiej. Szczęśliwie zakończoną akcję ratunkową lotników radzieckich. śledził z zapartym tchem cały świat. prawa miejskie.ksiąŜąt mazowieckich. w strojach lud. siedziba ksiąŜąt mazowieckich. gdzie 13 Ii 1934 został roztrzaskany przez lody. obecnie w ruinie. W Xix w. Wyroby sławnego sukna zwanego londrynem. dryfował na M. W pobliŜu Cieśniny Beringa skuty przezkrę.

Przywilej. dawna osadą. księcia Rusi Kijowskiej. Mazur(owie mili). W 1951 odsłonięto w kaplicy UkrzyŜowania freski z Xiii w. Renesansu i baroku zachował charakter romański. na wyprawie nauk. socjalista.koloru krwi. stąd kamień (zob. na której znajdowało się kilkadziesiąt Grodów Czerwieńskich. dawn. Czerwony . poł. W 1410 Jagiełło na czele rycerstwa małopolskiego połączył się tu z wojskami litewskimi. 1) góry w Syberii Wsch. największy zespół fresków romańskich w Polsce. Syberii. mimo licznych przeróbek w okresie gotyku. X w. Augustyna.. Zmarł w rejonie Kołymy. przemieniał pospolite metale w złoto."W Czersku na złym piwsku" . . na wysokim brzegu Wisły. lokalizowany w miejscu. Dawne opactwo kanoników regularnych. W klasztorze murowanym.wieś w woj. Czerski Jan . rewolucjonista. Góry Czerskiego . rozciągające się od rzeki Jany do górnego biegu Kołymy. poświęcił się badaniom geologicznym i geograficznym we wsch. (dwuwieŜowa. Przywllej czerwiński . mazowieckimi i wielkopolskimi i wyruszył pod Grunwald. ośrodek ziemi czerwieńskiej (między Bugiem a Wieprzem i między ziemią bełską a późniejszą . W folklorze wielu krajów jest to kolor magii: kapturki i czapeczki wróŜek i czarodziejek.. wstąŜeczki . a takŜe kapelusze magów. komunista. 2) łańcuch górski we wsch. Grody Czerwieńskie były na krótko samodzielną dzielnicą ksiąŜęcą. Chriebiet Czerskowo. przen. Romański kościół NMP z Xii w. Powieść doroczna) naleŜał do państwa Mieszka I do 981.Xii w. czerwone tasiemki a. gdyŜ jak sądzili. trójnawowa bazylika z trzema apsydami).ziemią chełmską). Kościół ma teŜ polichromię gotycką z Xiv w. Zesłany na Syberię za udział w Powstaniu 1863. były zawsze czerwone.znaczny gród księstwa włodzimiersko-kijowskiego. i renesansową sprzed 1529. Na początku Xiii w. rozbudowanym w Xvii w.) filozoficzny alchemicy nazywali czerwoną nalewką. w przedsionku portal romański odkryty w 1910. niŜej Czerwony złoty).. przedsięwziętej w 1891 wraz z Ŝoną Marfą. paleontolog i geograf polski.zob. gotyckie wnętrza z polichromią z Xv w. po czym zdobyty został przez Włodzimierza.ros.1845-92. Wg Kroniki Nestora (zob. Czerwień .zob.. Zabajkalu. W 1148 biskup płocki Aleksander ufundował tu klasztor reguły św. lewicowiec. teŜ w znaczeniu 'złoty' (por. Czerwińsk . płockim. powstały w 2. gdzie dziś znajduje się wieś Czermno nad Huczwą. Po uwolnieniu z zesłania pracował w 1886-91 w Akademii Nauk w Petersburgu. geolog. wzniesionym w Xv w.

zwolennicy bezpośredniej akcji zbrojnej. stronnicy Garibaldiego. Czerwoni demokratyczny .w latach 1918-1946 nazwa wojsk wchodzących.ros.w wyraŜeniu: "przewija się czerwoną nicią" o jakimś motywie. Czerwonoskórzy . w Polsce Lud.obóz polityczny przeciwstawny obozowi Białych. Ŝe jedno czerwone włókno przechodzi przez całą długość liny. Krasnaja Gwardija. Redskins." Czerwona RóŜa . Podobnie przewija się przez dziennik Otylii nić skłonności i przywiązania. Armia Czerwona . działający w Królestwie Polskim w 1861-63. zob. fr. Pomorska Dywizja Powietrzno-Desantowa. 6. Czerwony guz .).w Chinach cesarskich oznaka mandaryna (zob. 2. rouge et noir) hazardowej gry w karty. Nazwa (fr. zdarzeń. elemencie ogólniejszego toku. Red indians. 2 (1809). Czerwone i czarne . Czerwona nić . Czerwona gwiazda . z powieści Pokrewieństwa z wyboru. camicie rosse. zob. zwanej teŜ "30 i 40". wojska powietrzno-desantowe. obrazującej społeczeństwo fr.kler. teŜ Sorel Julien. przygotowujący powstanie styczniowe.emblemat ang. Czerwona Gwardia .ang. ochotnicy w wyprawie Tysiąca na Sycylię 11 V 1860. temacie. Cnota (w czerwieni). przedstawiciela polskiej myśli rewolucyjnej od najgrubszych do najcieńszych. Xx w. tytuł jednej z dwóch (obok Pustelni Parmeńskiej) najsłynniejszych powieści (1831) Stendhala. którego samice dostarczały barwnika. dynastii Lancaster.fr. Goethego: "Wszystkie liny floty brytyjskiej. tak Ŝe z najmniejszego nawet kawałka widać. trente-et-quarante.: 'zabarwiony owadem' czerwcem polskim (Porphyrophora polonica). Rośliny (Emblematy).bryt. wraz z Czerwoną Flotą.planeta Mars. którzy pod wodzą Garibaldiego wsparli powstanie przeciw Burbonom i w 3 miesiące oswobodzili wyspę. w skład Sił Zbrojnych ZSRR. nurtu dziania się. Czerwone berety . opowieści. Czerwone koszule . Znaczenie pierw. Le Rouge et le Noir. przezwisko nadane Indianom przez białych aluzja do indiańskiego obyczaju malowania twarzy i ciała na czerwono. skręcone są tak. uzbrojone oddziały robotników organizowane w Rosji pod kierownictwem partii bolszewickiej w czasie rewolucji 1905 oraz lutowej i październikowej 1917. a czarny . przy czym kolor czerwony symbolizuje wojsko. Ŝe naleŜy do korony. red men. byli wśród nich takŜe Polacy.wł. w okresie Restauracji 1814-30.chroniły niemowlęta od uroku (na wsi polskiej jeszcze w poł.) pierwszej . por. literatury. Barwa (Czerwona).

zob. Polski Czerwony KrzyŜ (PCK) powstał w 1919. 1 (1843). miał czerwoną twarz. wyst. powstała w 1864 w Genewie z inicjatywy Szwajcara Henri Dunanta (zob.przydomek Edwarda Dembowskiego. Alkiermes. jednego z najradykalniejszych przywódców powstania krakowskiego w 1846. o rudych włosach. noszona na czapce od Xvii w. wilk poŜera babcię dziewczynki i przebiera się za nią... sprzyja rybakom. swobodna dłoń .) w celu niesienia pomocy rannym Ŝołnierzom. Czerwony krąg . Xvii w. Czerwony kur . Rotkppchen) bajki (1812-15) braci Grimm. bohaterka bajki pod tymŜe tytułem ze zbioru Bajki Babci Gąski (1697) Charlesa Perraulta i podobnej (nm.fr.wg wierzeń ludowych zmarły. Józefa Korzeniowskiego. początek brzmi właściwie: Czerwony płaszcz. przedstawiciela polskiej myśli rewolucyjno-demokratycznej. główna część zamku Potala (dawnej rezydencji dalajlamy. Czerwony karzełek . publicysty. górującej ponad miastem. Wrocław 1952) kompozytora ros.I topór. za pasem broń .). co błysła z dala. duszka domowego. historyka literatury. Czerwony kasztelanic . Czerwony Pałac . kogut) poŜar. wzniesiona w 2. który stawał się upiorem. Częrwony jak upiór . rodzaj krasnoludka normandzkiego. Czerwony ksiądz . 1822-46. których przeznaczenie ma z sobą zetknąć. to Ŝycie górala! . pol. aby tym łatwiej poŜreć takŜe dziewczynkę. Nain rouge a. Solferino: Un Souvenir.organizacja społ. poł. zbudowanej na miejscu zamku królewskiego z Viii w. wewnątrz tego kręgu muszą się nieuchronnie spotkać ci.klasy. libretto: Michaił Kuriłko.pop. il prete rosso. o charakterze międzynarodowym i narodowym. Chiny).z legendy hinduskiej.wł. "Czerwony kapturek" . Le Petit Chaperon Rouge. nakręślony przez Buddę.(tj. Późniejsze konwencje rozszerzyły znacznie zakres jej działań. Czerwony KrzyŜ .w Lhasie (Tybet. To strój. duchownego. filozofa. aria starego górala Maksyma Tychończuka z dramatu Karpaccy górale.fr. przydomek kompozytora wł. 1. Antonia Vivaldiego. Czerwony pas. Czerwony jak alkiermes .balet (Moskwa 1927. Le petit homme rouge. ze pasem broń Wesoła myśl. Czerwony mak . który wg wierzeń lud. Reinholda Gliera.

wyborowa. zob.w dawnej Polsce ogólnie przyjęta nazwa złotego dukata.in.dawn. 'własność Czestocha'. Czesław. mauzoleum Lenina i cerkiew Wasyla Błogosławionego (ros. Cześć! . przez Feliksa Frankowskiego (zm. "Czerwony" . Częstochowski . Cześnik . zachodu murami Kremla. pierw. 1839). por. imię od pnia cześć.autentyczne imię staropolskie. Czerwony złoty .blizna. Czesław . szrama na twarzy. z których wypędzali diabła paulini . przednia.znaczył 'ze złota'.. wielki plac ograniczony od płd. Czestochowa.Czerwony Plac .sztandar koloru czerwonego. koszałki opałki. wprowadzona za Jana Kazimierza. 'Krasnaja Płoszczad'. podobnie jak w wyrazie częstować. napisana prawdop. Częstochowski. nosówka ę pojawia się juŜ w Xv w. międzynarodowe godło proletariatu. wg niektórych przez Józefa Czeczota. znajdują się tam m. Wojna Białej i Czerwonej RóŜy . Częstochowska tabaka . brednie podobne do mowy opętanych. duby smalone. Czerwony PółksięŜyc . Częstochowska kresa .w Polsce do końca Xiii w.zob. wyŜej Czerwony. BłaŜennowo).dawn. por. usługujący królowi przy stole biesiadnym.ros.od część.zob. jak na obrazie Matki Boskiej Częstochowskiej. Cze. Czerwony sztandar . gdy pojawiły się takŜe złote ze srebra. w Moskwie.dotyczący (pochodzący z) Częstochowy. Templariusze. Częstochowskie gadanie . Rycerze Czerwonego KrzyŜa . potem tylko urząd tytularny. urzędnik dworski opiekujący się piwnicą królewską. por.odpowiednik organizacji Czerwonego KrzyŜa w krajach muzułmańskich. Wojna. teŜ Krew (naszą długo leją katy). Cześć Polskiej Ziemi.pieśń popularna w okresie przed powstaniem listopadowym i w czasach późniejszych.

Człowiek-góra . Częstochowskie malowidło bohomaz.zob. zob. Quinbus Flestrin. Martwy) Gogola. Asinaria. wg wizerunku bizantyjskiego. z którym ma ubić interes. Cziczikow .zob. z węg. Człowiek . teŜ Homo sapiens. Afryka). anthropos theou paignia. 1430 po zniszczeniu w czasie napadu na klasztor. Matka Boska Częstochowska .łac. gr. 495.częstochowscy. pieśni dziadowskie. Ich piękne. Man and Superman. autora Pochwały łysiny. wiersze. Człowiek człowiekowi wilkiem . ok. Częstokół .zob.zob. półdzikiej hodowli.. Antychryst. Ostrokół. jak kantyczki pielgrzymów a.pasterz koni na pusztach (stepach) węgierskich w czasach tabunowej. "sceniczny obraz tragikomicznych łowów miłosnych". Człowiek i nadczłowiek .in. bezceremonialnego zaleŜnie od sytuacji i od człowieka.wg filozofa neoplatońskiego Synezjusza z Kyreny (płn.. "człowiek igraszką boską".nieudolne. prymitywne. csikos. kicz odpustowy.obraz w kaplicy klasztoru paulinów na Jasnej Górze w Częstochowie. bujne Ŝycie opiewała literatura węg. Człowiek hoŜe igrzysko .ang. syntetyczny wzorzec aferzysty umiejącego się doskonale przystosować do okoliczności. mistrze w sztuce egzorcyzmu. barwnie wyszywane wierzchnie okrycie przypominało cuchę górali podhalańskich. teŜ Jasny (Klasztor Jasnogórski). B. poezje Pettifiego. por. jowialnego. komedia (1903) . 413. Człowiek grzechu . uniwersalny. m. przemalowany ok. Czikos . przypochlebiającej się albo wymownego samochwała. przedmiot kultu relig. Częstochowskie rymy. Odwagę i zręczność czikosów i ich swobodne. pokornej.G. istoty sentymentałnej. 370-ok. usuwającej się na drugi plan. Shawa. gdzie "Don Juan .centralna postać powieści Martwe dusze (zob. kadencje liche . Sokal(skie rymy). namalowany prawdop. homo homini lupus. parafraza z Plauta.

u Tomasza z Akwinu definicja człowieka uczonego. The Man who was Thursday.gr. 1. wg innych-człowiek.nie jest myśliwcem.pomnik z brązu (1953) Osipa Zadkina postawiony w Rotterdamie ku czci zburzonego przez hitlerowców.łac. Człowiek śmiechu . wyd. KsięŜyc. nic co ludzkie. The Man that corrupted Hadleyburg. L'Homme machine. które w obrębie małego miasteczka ukazuje zgubne skutki chciwości. a później odbudowanego miasta. nie jest mi obce.zob. Człowiek. Człowiek miarą wszechrzeczy . nikomu nie znany.fr. którego naleŜy się wystrzegać. Cicerona. Heautontimorumenos (gr. z O powinnościach (łac. Księga (StrzeŜ się. wyd. bez względu na to. czy przeczytał. homo sum. Definicja platońska w jęz. Ŝe zjawiska psychiczne są wynikiem budowy organicznej mózgu i systemu nerwowego. powieść (1908.pisze Platon w Polityku. L'Homme qui rit. homo unius libri. Człowiek jestem. musimy przeto podzielić klasę dwunogich na pozbawione pierza i pierzaste" . de la Mettrie. pol. K. powołany na urząd. homo fortunae suae ipse faber. 138 i in. parweniusz. Człowiek-maszyna .fr. Człowiek.łac. w którym twierdził na podstawie własnych obserwacji. dzieło (1748. Jest to śmiech gorzki. 266 E. maksyma Protagorasa (ok.ang. por. i stworzył koncepcję człowieka jako szczególnego rodzaju oŜywionej ("oświeconej") maszyny. Człowiek nowy .. Człowłek jest kowalem swego losu . humani nil a me alienum puto.. 450 pne. lekarza i filozofa J. wyd. 39. z Terencjusza."Zwierzęta chodzące dzielą się na dwunogie i czworonogie. pol. 1925) fr. stanowisko itd. 1. opowiadanie (1899) Marka Twaina. brzmi: Animal implume bipes 'zwierzę bezpióre dwunogie'. Anthropos metron panton. który zdemaskował Hadleyburg . Samodręk). dorobkiewicz. O. a nie jakiekolwiek inne. Człowiek o wydartym sercu . Człowiek Platona . Chestertona. nowicjusz. powieść (1869. pol.). 25.. a Ŝe gatunek ludzki mieści się w tej samej kategorii co stworzenia pierzaste. czy teŜ napisał tylko jedną ksiąŜkę. który był Czwartkiem . z rozprawy O godności człowieka (1486) Giovanniego Pico della Mirandola.. filozofa wł. homo novus.łac. pełen nienawiści i rozpaczy. . ale zwierzyną" (z Listu dedykacyjnego autora). De officiis).. 1.ang.). Człowiek na KsięŜycu . łac. 1958) G. 1869) Victora Hugo. Człowiek jednej ksiąŜki . łac.

części śmiertelnej. Eoanthropus dawsoni. Wywołało to wielkie poruszenie w świecie naukowym i dyskusję trwającą blisko pół wieku. Człowiek z motyką . Gwynplaine'owi. cień. Czechowa. Muz. serce. F. many (zob. handlarze dzieci zniekształcili w dzieciństwie twarz. mastodonta. . Człowiek trzech liter . Ŝuchwa natomiast naleŜała do samicy orangutana. a szczątki zwierząt kopalnych sprowadzono z wykopalisk tunezyjskich. znaleźli w tymŜe miejscu Ŝuchwę i kieł ludzki. nastrój'. Ŝuchwa natomiast miała charakter małpi. 3. dzieło. Czełowiek w futliarie. Wg Rzymian człowiek ma trójdzielną duszę. uczucie. Człowiek . zdecydowanych rozstrzygnięć. aŜ w 4 lata później. Dopiero w 1950 próby fluorowe i dokładne prześwietlenia rentgenowskie wykazały.to brzmi dumnie . tytuł opowiadania (1898) A. ale Umbra krąŜy w powietrzu nad ciałem. do miliona lat temu. wędrując koło wsi Piltdown w hrabstwie Sussex w Anglii znalazł w Ŝwirowisku części czaszki ludzkiej niezwykłej grubości. Pokazał te kości profesorowi Woodwardowi z Muzeum Brytyjskiego. pomyślana zapewne zrazu jako kawał.zęby plioceńskiego słonia. ktoś obawiający się wszelkich innowacji.Bohaterowi tytułowemu. many dostają się do Elizjum a. zbieracz-amator. do którego sprawca byłby się przyznał. Towarzystwo tych ssaków zdawało się świadczyć. reform. słowa Satina ze sztuki Na dnie. prawnik.obraz (1863) J. Milleta. duszę. San Francisco. filozofa gr. pheren 'przepona. Człowiek w futerale . czełowiek . złodziej (łac. Anima i 3. nie wiadomo więc.ros.eto zwuczit gordo. i hipopotama. w 1912. Bohaterowie tego odkrycia nie Ŝyli juŜ. Czaszka pochodziła ze starego grobu i naleŜała do osoby cierpiącej na chroniczną chorobę kości. Wg śydów człowiek składa się z ciała.. gdyby skutki nie przerosły tak znacznie zamysłu dowcipnisia. do Tartaru. 2. thymos 'dusza. rozpadającą się po śmierci ciała na: 1. które otworzyło malarzowi drogę do sukcesu. który się nimi zainteresował. zw. powietrznej i mglistej.dawn. Człowiek trójdzielny . z Iii w. Ŝe właścicielem czaszki był praczłowiek. zw. fur).wg Diogenesa Laertiosa. duszy i ducha. Ŝyjący od 200 tys. Ŝe świat naukowy (z wyjątkiem niewielu upartych sceptyków) padł ofiarą sprytnego oszustwa. a prócz szczątków ludzkich .łac. rzezimieszek. zw. ciało ludzkie składa się z: 1. świadomość. kiedy ogłoszono wiadomość o oszustwie. jakby go nie chciała opuścić. kto je popełnił.). Niejaki Charles Dawson. Gorkiego. Człowiek trzech drewien . Człowiek z Piltdown .łac. duch. szubienicznik. dusza. Sklepienie czaszki odpowiadało człowiekowi współczesnemu. wisielec. Umbra. boskiej i eterycznej. 2. wola'. Anim powraca do bogów. homo trium literarum. 4 (1902). słynna mistyfikacja antropologiczna.ros. przen. aby rozśmieszał widzów na jarmarkach. Obaj czynili dalsze poszukiwania.. zw.

Czomolungma . Rousseau. jako "zwierzęcia społecznego".łac. Ŝe jesteś (tylko) człowiekiem .z Biblii.). 27. teŜ Diogenes (Latarnia). płk. Ew. słowa Piłata o Chrystusie.. np. 1450).)."). Istota państwowa . 9) definicja człowieka. Ilu ludzi. zob. Por.łac. the right man in the right place. Fedrusa. Wszelki człowiek Ŝyjący . obraz Rogiera van der Weyden (ok.. zob. Towarzystwo (Człowiek to. KaŜdy człowiek kłamcą . na granicy Nepalu i Tybetu. Ŝe "Peak Xv" liczy 88487m i jest najwyŜszy na Ziemi). w środk. I'homme est ne libre. z którego inicjatywy podjęto w 1845-50 systematyczne pomiary Himalajów.marność . Himalajach. 1 (1762). z przemówienia A. quot homines. z Bajek. 9 (I w. hominem te memento. w plastyce nazwa wielu wizerunków cierpiącego Chrystusa w koronie cierniowej. istoty stworzonej z natury do Ŝycia w państwie. Ludzie ludziom zgotoweli ten los .motto do zbioru z opowiadań Medaliony (1946) Zofii Nałkowskiej o zbrodniach hitlerowców w Polsce w czasie okupacji nm. 11. 19.zob. Właściwy człowiek na właściwym miejscu . tyle zdań .ang. parafraza z Satyr. słowa. ("Ze wszystkich Rzymian. 1. zoon politikon..łac. zdobyty 29 V 1953 przez . Brutus M. w Biblii. I. psalm 115. Wielki człowiek do małych interesów .łac. 5. 1939-45. Izbie Gmin (1855).z Biblii. o Ezopie. Oto człowiek! . Szukam człowieka . Ecce homo!. Szary człowiek . zw. To był człowiek! .. z Umowy społecznej. wg Jana. hominem quaero. ile głów. odbywającym triumf w staroŜytnym Rzymie. Talos. SpiŜowy człowiek . Wielki. tyle opinii.najwyŜszy szczyt górski na Ziemi. J. 3. Szary. 6.ang. 19. równieŜ Mount Everest (od nazwiska ang. urzędzie pomiarów kraju odkryto.fr. które powtarzał szeptem niewolnik stojący na wozie za zwycięskim wodzem. Pamiętaj. Arystotelesowska (Polityka. Layarda w bryt. w 1849 w ind. Horacego. Gall. 2. Nat. H. r. Londyn.gr. George'a Everesta. Psalm 38. 1. this was a man!.zob.zob. totsententiae. J.Człowiek zrodził się wolny (a wszędzie jest w kajdanach) . 1.

dzień 10 marca.zob. wdowie wolno było pozostawać w domu męŜa przez 40 dni po jego śmierci. do ozdrowienia. podwstąŜnik.).. wokół (i na południe . okres czterdziestodniowy odgrywał wielką rolę w dawnych kuracjach lekarskich i doświadczeniach alchemików itd. przybrana kwiatami. Czterdziestu. pamiętajcie. quarantena '40 dni'). wł.. noszona przez dzięwczęta ozdobna opaska na głowę. z Xiv w. dawniej początek słynnych spływów przełomem Dunajca. Napoleon I (śołnierze. miodu i gorzałki. do odrodzenia się do nowego Ŝycia.członków wyprawy brytyjskiej: Nowozelandczyka Sir Edmunda Hillary i Szerpę z Nepalu Norkaja Tenzina. 24 Vi wojska biskupa krakowskiego zdobyły Czorsztyn i wzięły Kostkę do niewoli. Czółko . dziś ruiny zamku górnego i dolnego. nowosądeckim. Ali Baba. Czopowe . nieśmiertelnych . w czerwcu 1651 główna kwatera powstańczego dowództwa Kostki Napierskiego. Czterdziestu męczenników . od czopa.w Polsce 1466-1813 podatek akcyzowy od piwa.strefa południowego oceanu. . Zamek na Czorsztynie .zob. Zamek.. Eliasza przez 40 dni Ŝywiły kruki.. obecnie ze Sromowiec. o charakterze odświętnym. Zamek . kurpiowskiego. a po upływie następnych 40 dni Noe otworzył okno arki. za symbol czasu pokuty. a od 1629 takŜe od wina.. regionalnego. Czterdzieści wieków.wieś w woj. Akademia (Fr. od Xv w. dlatego dawniej uwaŜana za mającą znaczenie magiczne. którym zatykano beczki i kufy.stroik. np.zob. Czterdziestu rozbójników .czorsztyński Kazimierza Wielkiego. wody potopu padały na ziemię przez 40 dni. okresu niezbędnego do oczyszczenia. siedziba starostwa. Ryczące czterdziestki . Czorsztyn .liczba często spotykana w Biblii. Przywilej azylu w sanktuariach trwał 40 dni.). wielokrotne pobyty królów polskich na zjazdach panujących. Chrystus pościł 40 dni na pustyni itd.zob. Nieśmiertelny. Czterdzieści . uŜywana w Europie od średniówiecza. kwarantanna trwała dawniej 40 dni (stąd nazwa. zachowana jeszcze w krajach słowiańskich jako element dziewczęcego stroju ludowego a. MojŜesz spędził 40 dni na górze Synaj.

nie napotykając na bariery lądowe. (das) Wohltemperierte Klavier.zob. a później. Wita z kogutem. Ŝe ukazało mu się na łące 14 świętych wraz z Jezusem. Niektórzy wcześni Ŝeglarze dokonywali tego jednak w kierunku odwrotnym. ułatwiając Ŝaglowcom opłynięcie Ziemi w kierunku wschodnim. krew jego dawne bohatery. Eustachego z jeleniem.granica między USA i Kanadą od Pacyfiku do miejsca na płd. gdzie wiatry zachodnie. w 1845. grupa świętych. Barbarę z wieŜą. Jerzego ze smokiem. od Winnipeg. znaczy ono. a w 1743 zaczęto budowę słynnego późnobarokowego kościoła pielgrzymkowego Vierzehnheiligen (zob. Małgorzatę ze smokiem na łańcuchu i Pantaleona z dłońmi przybitymi do głowy. Tyberiuszowi.-kat. np. Gdy w 1445 pewien pasterz w Górnej Frankonii oświadczył. Bastylia. teraz juŜ nie wiem.tajemnicze imię tajemniczego męŜa. aby utrzymywać go w dobrym zdrowiu. Cyriaka z demonem na łańcuchu. Czternastu pomocnych w potrzebie . Dionizego z obciętą głową. Ronin. wokół Przylądka Horn. Czterdzieści i cztery . wiedziałem. Mickiewicza: A Ŝycie jego . rz. Po czterdziestce człowiek jest albo głupcem. Czternasty lipca .zob.lud ludów.). równoleŜnika. zbudowano na tym miejscu w 1448 kaplicę. Z matki obcej. Magellan i Drake na zachód.kośc. Poeta pytany o znaczenie tej liczby miał jakoby wyjaśnić. 5. Ŝe mając lat 40 człowiek powinien znać wystarczająco dobrze swój organizm na to. Czternaście. Iii. gdzie nie było miejsca dla rozumowania". A imię jego czterdzieści i cztery.trud trudów.od) 40. Katarzynę z kołem. zob.fr. ." Czterdziestu siedmiu roninów . równoleŜnlk . A tytuł jego . Krzysztofa z Dzieciątkiem Jezus na ramieniu. "namiestnika wolności na ziemi" w Widzeniu Księdza Piotra w Dziadach. którzy przed swą męczeńską śmiercią wyprosić mieli u Boga łaskę udzielenia szczególnej pomocy tym. Do grupy tej zalicza się zwykle: Erazma z wiatrem. Czterdzieści osiem . Quatorze juillet. cz. krzyŜem. 49. Egidiusza z łanią. Achacego z koroną cierniową a. Ŝe "mu sama się nastręczyła w chwili natchnienia. miał powiedzieć: "Kiedy pisałem. którzy proszą za ich pośrednictwem. albo własnym lekarzem Plutarch w traktacie O zachowaniu zdrowia przypisuje to powiedzenie cesarzowi rz. 59-85. wieją silnie przez cały rok. Blazjusza z dwiema skrzyŜowanymi świecami.

Apostołowie. czerwonym. Objawienie św. Czterej święci w trzech aktach . apokalypsis). 4 strony świata. Czterej jeźdźcy Apokalipsy . 1925) Vicente Blasco Ibaneza.Czternaście punktów Wilsona . w 1498. Czterech gburów . 7. uosobienie nieszczęść wojny: Zabór. Pięć) o poglądach Konfucjusza. organizacji narodów świata dla utrzymania pokoju. za liczbę człowieka powstałego z prochu ziemi. wojnie świat. opera (Monachium 1906. za symbol świata ziemskiego. Analekta (Konfucjańskie). głosiły one zasadę: 1. Ta-sue (Wielka Nauka). Pierwsze pięć było natury ogólnej. wycofania obcych wojsk z Rosji. wolności mórz w czacie wojny i w czasie pokoju.w Biblii. Czteroksiąg . w orędziu do Kongresu amer. 4 pory roku. 1934 w obsadzie murzyńskiej) Virgila Thomsona. wyst. 4 epoki dziejów (Owidiusz w Metamorfozach. Akcja rozgrywa się w Wenecji Xviii w. Sy-szu" kanonu konfucjańskiego. libretto: Giuseppe Pizzolato wg Carla Goldoniego. 2. (1918. 3. poprawienia granic Włoch zgodnie z granicami narodowości. 4 Ŝywioły. Czterej apostołowie . 11. i jest jakby zapowiedzią ruchu wyzwolenia kobiet spod tyrańskiej władzy gburowatych ojców i męŜów. eklodze).Drera zob. niepodległości Polski z dostępem do morza i 14. suwerenności dla narodów monarchii austro-węgierskiej. w miarę moŜności. 8 I 1918. uŜywane od czasów Czu Si (1130-1200) do 1905 jako podstawowe podręczniki chińskiego systemu oświaty i egzaminów na urzędników administracji państwowej: Lun ju. Czterej synowie Aymona . konkretnego materialnie. uwzględnienia Ŝyczeń i interesów miejscowej ludności przy decydowaniu o losie kolonii. libretto: Gertruda Stein. 10. 8. Mord. ograniczenia zbrojeń do potrzeb bezpieczeństwa wewnętrznego. 13. 9. Jana (gr. wojnie świat.program warunków ustanowienia pokoju i unormowania stosunków międzynarodowych po I. składający się z 14 punktów.zob. barier ekonomicznych między krajami. Drzeworyt Albrechta Drera z cyklu ilustracji do Apokalipsy wyd. na białym.liczba uwaŜana dawn. Hiszp. Głód i Śmierć. 4 cnoty kardynalne itd.opera (1927. przywrócenia niepodległości Rumunii i Serbii. swobody Ŝeglugi przez Dardanele.nm. Ermanno Wolfa-Ferrariego.. stąd np. wyst. 5. Thomasa Woodrowa Wilsona. zachowania suwerenności Belgii. pol. usunięcia. 4 wiatry.chiń. Pozostałe 9 punktów dotyczyło spraw szczegółowych: 6. 6. tł. wronym i płowym koniu. Warszawa 1954). 4. 1-8. 12. Cztery . Wergiliusz w 4. jawności dyplomacji. zwrotu Alzacji i Lotaryngii Francji. Die vier Grobiane. utworzenia międzynar. pol. przedstawiony przez prezydenta USA. . zob. Los cuatro jinetes del Apocalipsis tytuł trylogii powieściowej o I. Aymon. główne źródła wiadomości (obok Pięcioksięgu. Słynny film (1921) z Rudolfem Valentino. zob.

koncerty skrzypcowe opus 8. Cztery litery . Środek (Doktryna Środka). Temat z wariacjami na fortepian i ork. fajtłapa. Il Cimento dell'Armonia e dell'Invenzione. Jesień. Seria malowideł ściennych Normana Rockwella. Fatima (zob. wojny świat. Roosevelta w czasie 2. Jerozolima jest odpowiednio: 1. dotycząca nieba i Ŝycia przyszłego). nr 1-4 Vivaldiego. powietrze (cieple i wilgotne) oraz ziemia (zimna i sucha). wyst. Czterolistna koniczyna . Cztery pory roku . wolność wyznania i mowy. Piec. Princeton (New Jersey). . niebo i piekło. Kiep. Aisza (zob. Jeruzalem Niebieskim a. Zima). Cztery wolności . Cztery temperamenty . sąd. wg Arystotelesa: ogień (suchy i ciepły). moralna.zob. gmyczkową. ze zbioru Szczyt harmonii i inwencji. Cztery niezrównane kobiety muzułmanów: 1. Cztery legendy z Kalewali Sibeliusa . ilustrujących 4 wolności. poprzedzone sonetami nieznanego autora (Wiosna. historyczna a.nm. spirytualistyczna (anagogiczna. wyŜej Cztery elementy.Cztery rodzaje wykładni (interpretacji) Biblii: 1. Lato. Nowym. cykl fortepianowy Czajkowskiego.teologii dogmatycznej (eschatologii): śmierć. podstawowe pierwiastki. Maria (z haremu Mahometa). wł. której liście są zazwyczaj trójdzielne.zob. 3. Księga czterech królów.). wyznawcą.proklamowane przez prezydenta USA Franklina D. woda (mokra i zimna). tematyka podjęta później przez oratoria Telemanna i Haydna. miastem w Palestynie. 4. znalezienie czterolistnej ma przynosić szczęście. Meng-cy (zob.rzadko spotykane egzemplarze koniczyny (Trifolium 'trójlistna'). 2.). muzyka Paula Hindemitha. 2. Humory. Le Quattro Stagioni. Die vier Temperamente. Cztery temperamenty . zob. 2. symbolem nieba. dosłowna. alegoryczna. 3.). Cztery rzeczy ostateczne . fujara. Cztery znaczenia . Cztery Ŝywioły . oferma.). Kalewala. ChadidŜa (zob.zob. (1941): wolność od głodu i biedy. balet w 1 akcie (Nowy Jork 1946. 4. niezguła.wł. 4.trumna.Czung-jung zob. Nassau Tavern. Cztery deski .zob.pierwotne Ŝywioły. Cztery kąty. fr. zob. eufemistycznie zamiast "dupa". 3. Kościołem. Warszawa 1962). Cztery mile .niedołęga. Cztery elementy . balet Giazunowa i cykl pieśni Noskowskiego. Np. pol.

fr. szarańcza i pająk.zob. beautiful people. kiedy za mąŜ poszła. jet set. Cztery rzeczy są. Na cztery wiatry . Przyjaźń doświadczona I uczciwa Ŝona.) Cztery rzeczy w Polsce słyną. Cztery rzeczy trudne do poznania: droga orła w powietrzu.(wygonić. mowa. ziemia i ogień. Czterysta. Naborowski. kiedy się stanie dziedziczką po pani swojej. obyczaje.przebiegły. cwany. dlaczego ograniczył do 400 osób liczbę zaproszonych na bal wydany przez panią William Astor 1 Ii 1892: "towarzystwo" oznacza tu elitę ludzi bogatych o światowym stylu Ŝycia (ang.ang. 30.) Zbiór bezimienny .livre des quatre rois.dawn. Czwartek. Lenertowicz. Jest tylko około czterystu osób nowojorskiego towarzystwa . nienawistna niewiasta. kiedy się naje chleba. why. we francuskiej talii czterej królowie to: Karol Wielki. Cztery gatunki zwierzątek mądrych: mrówki. szczwany. Czumak . Dawid. creme de la creme). kur. 1-4. kiedy króluje. Bonifratrzy. (T.z biblijnej Księgi Przypowieści. i słuŜebnica. z których człowiek się wydaje: Kompanija. Cztery rzeczy o pięknej postawie: lew. 9-10. Cztery rzeczy. . there are only 400 people in New York society. wygnać itp. głupi. zajączek. chłop ukraiński trudniący się przewoŜeniem soli na maŜach (wozach zaprzęŜonych w woły).) gwałtownie. chytry. 15-31: Cztery rzeczy nienasycone: otchłań. zwł. zmyślny. środków do Ŝycia. por. zabawy. droga okrętu wpośród morza i drogi męŜa w młodości. the upper crust. Aleksander Wielki i Cezar. Czubki . talia kart. z ukr. Dziesięć (Górne 10000). Kuty na cztery nogi . droga węŜa na skale. odpowiedź Warda McAllistera na zapytanie. Cztery rzeczy nie do zniesienia: sługa. stare wino. łono niewiasty. bezwzględnie. kozioł (baran) i król. pozbawiając zatrudnienia. top drawer. Stara piosnka. smart set. (D.

rocznicy Deklaracji Niepodległości z 4 Vii 1776. podatek płacony przez kupców od wywoŜonych i przywoŜonych towarów. w geometrii . czterogroszówka. Tłusty czwartek . poczwórny grosz. Minkowskiego. Czwarty lipca . moneta o wartości 4 groszy. święta narodowego. Wielki (Tydzień).nazwa amer. 1800-59.czas (obok trzech wymiarów przestrzeni).zob. nazwa przypisywana politykowi i filozofowi ang. Stan(y Generalne). rodzaj utworu epigramatycznego złoŜonego z 4 elementów. prawa spadkowego w dawn. 1729-97.zob. Cztery (cytaty na końcu). Polsce córkom.dawn.prasa.Czwartak . Czwarta Republika .-amerykańskich. a zwł. Republika (Fr. Czwartacy . do Galerii Reporterów w Izbie Gmin. Obiady czwartkowe .zob. lit. por. Czwarty grosz . stosowana pierw.zob. Czwartek.zob. czwarcizna.4.w dawnej Polsce od końca Xvi w. Tłusty. który był Czwartkiem .dawn. . Thomasa Macaulay. z bohaterskiej obrony Olszynki Grochowskiej w 1831 r. Człowiek. przypadająca wg. por. Czwarty wymiar . Czwarty stan . uŜyta później przez historyka ang.). która ogłosiła niepodległość i niezawisłość (od Wielkiej Brytanii) trzynastu kolonii płn.jeden z wymiarów róŜnych typów przestrzeni. Człowiek. Edmundowi Burke. słynny z udziału w powstaniu listopadowym. wg. Czwarty. czwarta część spadku po ojcu. Wielki Czwartek . Czworak .w teorii względności . H. pułk piechoty liniowej Królestwa Polskiego.

Czworobok . Xix w. folwarcznej. census 'oszacowanie majątku. aŜ do uwłaszczenia chłopów w zaborze pruskim 1811-18. Xix w. przenikający z Zachodu system oczynszowania jako forma cięŜarów feudalnych został na przełomie Xv i Xvi w. Czwórniak . która ze względu na niską wydajność pracy cofała się w Xviii-Xix w.hist. produktach składanych przez chłopów na rzecz właścicieli gruntów za uŜytkowanie ziemi. Czynsz . Czarnego. Zins 'danina. Ludnością podbitą rządził przez namiestników. spraw otaczającego Ŝycia. umysł dziecka nie tknięty jeszcze przez wpływy zewnętrzne (wg Locke'a). organizator i administrator. tabula rasa 'wygładzona tabliczka (woskowa)'. wybrzeŜy M. Zjednoczył wszystkie plemiona mong. w Polsce od Xii w.. o czterech mieszkaniach (stąd nazwa). które się rozciągało od Oceanu Spokojriego do płn. Czysta sztuka .od staroŜytności do poł. w procesie wtórnego poddaństwa. kształt obozu wojskowego. w Galicji 1848. szyk bojowy powszechnie stosowany w Europie do czasu wpiowadzenia tyraliery i broni szybkostrzelnej w 2 poł. utalentowany wódz. ale z obojętności. Bezwzględne okrucieństwa zdyscyplinowanego wojska współistniały z tolerancją religijną wewnątrz granic imperium. Czyngis-chan .StaroŜytni. Miód (pitny). spis ludności'.(filozofia. stałe świadczenia w pieniądzach a. słuŜąca wyłącznie celom estetycznym (poznawczym. twórca imperium mongolskiego. Czysty. Z nm. Lev. Czyste i nieczyste zwierzęta .Czworaki . znów na rzecz czynszu. nauka) oderwana od bieŜących zagadnień.łac. 1155-1227.mieszkalny budynek folwarczny. a nie praktycznym).zob. w scentralizowane panstwo ze stolicą w Karakorum.. TemudŜyn. śydzi (Biblia. w Królestwie Polskim 1864. Czysta (nie zapisana) Karta . przeznaczony dla słuŜby dwoiskiej. ok. wynikającą zresztą nie z wysokiej kultury. 11) . zastąpiony przez pańszczyznę (odrobek-prace i posługi na rzecz pana).właśc. ugrupowanie obozujących wojsk. pierw. opłata' z łac.

a msze. gęstwa. . Świnie i wielbłądy były nieczyste.Jak za króla Ćwieczka. bo nie są przeŜuwaczami. Nieczyste były teŜ ptaki drapieŜne i stworzenia Ŝyjące w wodzie. 9-11 i I. 6. Liście Piotra Ap. Patryka . odpusty i modlitwy mogą przyspieszyć ich wejście do nieba. gotówka. Ŝe duszom wolno przez rok po śmierci odwiedzać swe ciało oraz ukochane osoby i miejsca. mrok. jak w czasach nieskomplikowanych.uwaŜali zwierzęta przeŜuwające o rozdzielonym kopycie za czyste i jadalne. bajecznych czasach. motyl nocny. Czystym wszystko czyste . Czysty (a. Apok. Króliki i zające były niejadalne. etym. List do Tytusa. chmara. Komedia. Ć Ćma . (Xv w. Krew. zwł. gotowy) grosz . 18-19.dawn.) Patryk. "ogrodem Edenu". Zarys tej doktryny przejęli wcześni ojcowie kościoła opierając się na pewnych ustępach z Biblii. bo nie mają rozdzielonego kopyta. "górną Gehenną". wielkie mnóstwo.zob. ciŜba. Czystej krwi . Czyściec . pełnych prostoty. ciemność. 10000. kalka językowa z łac. Król Ćwieczek . mimo Ŝe przeŜuwacze. wg której dusze zmarłych cierpią przez czas jakiś. Ten stan pośredni nazywano rozmaicie. a trydencki w 1562 uznał ją za dogmat (odrzucony przez protestantyzm i prawosławie). Czyściec . Dante.Pewien rodzaj wiary w czyściec. zob. 6666. staromodnie. w dawnych dobrych. mrowie.) legion.dawn. (św. choć parzystokopytne. "tonem Abrahama". nie był obcy juŜ staroŜytnym śydom: UwaŜali oni. 15. Czyściec św.zob. Pierwszy dekret o niej ogłoszono na soborze ferraro-florenckim w 1439. np.wł. część Ii Boskiej Komedii Dantego. dopóki nie oczyszczą się z grzechów. purgatorium 'czyściec'. pieniądze. 1. pomroka. Purgatorio.z Biblii. Określa on czyściec jako miejsce. a nie mające Skrzel i łusek. 3. gdzie dusze zmarłych pewnych zbawienia ponoszą karę za grzechy jeszcze nie odpokutowane na ziemi.

wysoko połoŜone pastwisko leśne'. ze śr. przebiegły. Dacha . Dachma . której nazwisko przetrwało jednak jako synonim autorki ksiąŜek kucharskich. gra w karty. na terytorium ZSRR. wyŜyna w południowo-zachodniej części Azji środkowej o średniej wysokości 40007m nad poziomem morza. o zdrowej cerze. z awest.rumiany. od Xviii w.w Polsce śrdw.krzepki. Ćwierczakiewiszowa. szczwany. ok.zob. człowiek wytrawny.z Bachmanów. docha. miara objętości ciał sypkich. Chin i Afganistanu. prymitywnie. Ćwiertnia . podbita futrem. 1829-1901. czerstwy. 1361.-pers.w Polsce Xviii w. krakowski. por. autorka szeroko uŜytkowanych ksiąŜek i artykułów o gospodarstwie domowym i modzie. z ros.. pers.Pamir. D Dach Świata . doświadczony. Czerwony jak ćwik . Zdrów jak ćwik . ani przez obawę roztycia się. dakhmak. rześki. jary. bywały. WieŜa (Milczenia). wyroczni w sprawach sztuki kulinarnej nie ograniczanej ani przez moŜliwości finansowe adeptek. (2) kapłon. właśc. korzec. Ćwik (1) .0 .obszerna szuba. Dagobert.archaicznie. kuty na cztery nogi. daxma 'cmentarz'. kirgiskie pamir 'zimne. np. Ćwierciakiewiczowa Lucyna . kogut tuczony. dawniej okrycie wierzchnie podczas zimowych podróŜy.

od 'niech da' +'bog(actwo)' albo z irańskiego. aŜ do perwersji niewinnych i naiwnych. historia miłości Apollina do uroczej Dafnidy. gr. córka boga rzecznego Peneusza. zazdrosną nimfę. twórca i główny bohater poezji pasterskiej (bukolicznej): nieszczęśliwy w miłości. libretto: Hinsch.opera (1700) A. Popularność w . Gregor. identyfikowane niekiedy ze SwaroŜycem. skarŜy się na swój los w smutnych pieśniach. Dafni .sielanka dramatyczna (1638) Samuela Twardowskiego. słowiańskie bóstwo słoneczne. Hitndla. gr. por. który odtąd stał się jego świętym drzewem. DaŜbog. którzy na koniec odnajdują swe dzieci i łączą je ślubem.opera (1708) G. Dafnis w poezji: Teokryt z Syrakuz w pierwszej Idylli. młodych. gr.F. Dafnis . Dafne . gdy miał ją juŜ dogonić.stąd imię. pne. Wergiliusz w 5. Scarlattiego. o którym nic nie wiadomo (Ii-Iii w. Apollo zaś uplótł sobie wieniec na głowę z liści wawrzynu. (Drezno 1938) Richarda Straussa. daphne 'wawrzyn'. przypisywanej Longosowi (prawdop. Villa Borghese. Dafne . nimfa. oślepiony przez zakochaną w nim bez wzajemności. 1.Dadźbog . jednej z pierwszych tego rodzaju. ubłagała swego ojca o ratunek i została przez niego przemieniona w drzewo laurowe (wawrzyn). a czule zakochanych w sobie pasterzy. Idealna para pięknych. Apollo i Dafne . dziewictwa. Giorgiona. jak Dafne.symbol miłości niedostępnej. mit. gr. czująca wstręt do męŜczyzn.rzeźba: Bernini.bohaterowie greckiej powieści pasterskiej. Obrazy: Pollaiuola. uciekając przed zakochanym w niej Apollinem. będące przedmiotem autentycznego kultu lub moŜe tylko zmyślone przez kroniki. N. Schiavona. Dafnis i Chloe .).mit. daphne 'wawrzyn'.Daćbóg. Dafnis drzewem bobkowym . matka porzuciła go w krzaku laurowym . z Lesbos) zwanemu Sofistą. pasterz sycylijski. Poussina i in. porzuconych jako niemowlęta przez rodziców. rozmiłowana tylko w łowach w kniei leśnej. 452. opowaada. w końcu zabrany przez ojca do nieba. A. Dafnis i Chloe.opera. Eklodze (Bukolice). niechętna miłości. libretto: J. syn Hermesa i nimfy. Owidiusz w Metamorfozach. Florindo i Dafne . towarzyszki łowów Diany. Owidiusz w Metamorfozach. Rzym.

niech ja pokręcę Ŝarna. libretto: M. legendzie i piosence ludowej jako "dobry król Dagobert".ok. poj. Daga . J. Warszawa 1926).dajny. zamieszczony w 1270. patronem rzemieślników. 'daj. "Daj. muzyka: Maurice Ravel. Dagome . 'Dagome sędzia'. Dainy . Pierwszy zachowany zapis całego zdania w języku polskim. ać ja pobruszę.imię. francuski J. l. a ty odpocznij'. Księdze Henrykowskiej (zob. a takŜe zręcznym złotnikiem. Eligiuszem (St. Dagon . Parandowskiego. występując w niej wraz ze św. daina.Dagan. w Europie zachodniej. ParyŜ 1912. wynalazca pługa. tł. czczony juŜ u Sumerów. uŜywany do połowy Xvii w. pod którym pojawia się Mieszko I w regeście (streszczeniu) nie zachowanego dokumentu zwanego Dagome iudex łac. Samon.balet (1909. w najstarszej części kroniki klasztoru w Henrykowie pod Wrocławiem. 1925. hebr.-włoskiego. por. ale prostoduszny i mało królewski. dobrotliwy i szczodry.. co mogłoby wynikać z nieporozumień etymologicznych. a moŜe teŜ łotewskie świeckie pieśni ludowe Xiii-Xvi w. w tzw.. po którego śmierci właściwe rządy przejęli majordomowie. pol. ze st. od 632 król Franków. a wg Biblii bóg Filistynów. Denis. Księga) zawierającej spisane przez cystersów po łacinie dzieje ich opactwa. starosemickie bóstwo rolnicze. 600-39.średniowieczny sztylet o trójkątnym ostrzu. Fokin. opiekun urodzaju. pod opiekę papieŜa Jana Xv. W trosce o zbawienie własnej duszy wzbogacił opactwo St. załoŜonego w 1227 przez księcia Henryka Brodatego. w Polsce rzadki. wystawionego ok 990-992. Dagobert I .. czym zyskał przychylną pamięć kościoła. śyje we fr. ostatni wybitny władca dynastii Merowingów. dagan 'zboŜe' i dag 'ryba'. Kronikarz zapisuje słowa da ut ia pobrusa a ti poziwał pewnego Czecha imieniem Boguchwał. Amyota (1559). Eloi). Ćwieczek.czasach nowoŜytnych powieść zawdzięcza przekładowi na jęz. wyobraŜany jako człowiek z rybim ogonem zamiast nóg. swoim podskarbim i doradcą. litewskie. a ty poczywaj' staropol. oddającego posiadłości Mieszka I. wyst. Daphnis et Chloe . który . pol.

KaŜdy z nich był uwaŜany za ponowne wcielenie (reinkarnację) swego zmarłego poprzednika i rozpoznawany przez komisję dostojników lamajskich juŜ jako niemowlę po pewnych tradycyjnych znakach. Dalila . bracia. do bułata.początek popularnej pieśni powstania 1831. 16. Daktyl . do bułata . Daj buzi. Dalimil . 'delikatna. mong. trójsylabowa stopa wierszowa o pierwszej sylabie długiej (a. Rajnolda Suchodolskiego (1804-31). kate! . Sędziów.zob. hebr. Gorze się nam stało.lituje się nad Ŝoną. wyst. Poskromienie złośnicy. bracia. wszak nam dzisiaj tylko Ŝyć! PokaŜemy. Dalajlama . (b)lama 'kapłan'.zob. 4-20).w Biblii Filistynka. złoŜony z 1 długiej i 2 krótkich kości'.). wydobyła od niego sekiet siły. por.najwyŜszy zwierzchnik duchowy lamaizmu i głowa państwa tybetańskiego 1578-1959. Warszawa 1902) Bedricha Smetany. Dalej. który podczas buntu przeciw moŜnowładcom stanął po stronie uciśnionego ludu. mielącą zboŜe na Ŝarnach. dalaj 'morze. pol.owoc (jadalny) palmy daktylowej.opera (Praga 1868. akcentowanej) i pozostałych krótkich (a. tkwiący w jego włosach "nie tkniętych nigdy przez Ŝelazo" (Ks. Ŝe Sarmata jeszcze wolnym umie być! 1-4. z gr. tybet. obcięła śpiącemu czuprynę i wydala go wrogom. nie akcentowanych).. ocean'. stopa wierszowa trójdzielna jak palec. Tytułowy bohater to na pół legendarny rycerz. tęskniąca'. daktylos 'palec. Dalej. Śpiew rewolucyjny. ukochana mocarza Samsona (zob. . Dalibor . wieśniaczką grubą i bardzo niezdamą. Kronika (Dalimila). przekupiona przez Filistynóv. Akcja rozgrywa się w Pradze Xv w.

cykl 6 gobelinów. pol.w legendzie arturiańskiej (zob. Czarny. pol. którego zamknęła w dębie.fr.zob. Dama pikowa .jedno z najwspanialszych dzieł sztuki staroŜytnej. teŜ Duplessis Marie. wyst. 1899. 6). popiersie strojnej damy z wielkimi baranimi rogami. Biały. dziś w muzeum Prado w Madrycie. opowiadanie (1833) Aleksandra Puszkina. młodzieńcu z dobrej rodziny. Na niej oparł Francesco M. Dama kameliowa . o tancerce lekkich obyczajów. Nimiane a. pol. wyst. Modna kurtyzana Marguerite Gautier. Dumas adaptował powieść na scenę (ParyŜ 1852. Biała Dama . Porwała Lancelota jako dziecko. gdy nauczyła się jego zaklęć. w której bohaterka nosi imię Violetta Valery. Ŝe przestała go kochać. Z czasem jednak opera zatriumfowała na całym świecie. po czym umiera na suchoty. i naraŜając się na jego wzgardę). Artur) Czarodziejka występująca takŜe jako Vivien. Dama z Elche . Dama z jednoroŜcem . Pikowaja dama. wykonanych w końcu Xv w. Piave libretto opery La Traviata (Wenecja 1853. Opera (Petersburg 1890. a Armand Duval nazywa się Alfredem Germont. pol. znalezione 1897 w Elche (Murcja. Młodzi Ŝyją szczęśliwie w wiejskim ustroniu. aby mu nie zniszczyć kariery. Ellen. słynna. symbol dziewictwa. aby został rycerzem. libretto: Modest Czajkowski wg Puszkina. Georgesa Feydeau. The Lady of the Lake. . Zob. Czarna Dama . 1901). bohaterka poematu Dama Jeziora (ang. Musee de Cluny. Wife of Bath. komedia (wyst. La Dame de chez Maxime. fr. Warszawa 1879). Warszawa 1865) Giuseppe Verdiego. jednak na prośbę ojca Armanda Marguerite wyrzeka się i porzuca ukochanego (udając. w Turyngii. zob. sztuka ta dała początek "komedii obyczajowej".zob.Dama. Verdi wyprzedził o kilkadziesiąt lat w tej operze kierunek zwany weryzmem (naturalizmem). Nimue. La dame aux camelias (1848.. 1870) Aleksandra Dumasa-syna. stąd początkowe fiasco opery u całkiem nie przygotowanej do takiego dzieła publiczności. nie ma z poprzednią nic wspólnego.powieść. na kaŜdym gobelinie figuruje biały jednoroŜec.ros. wyst. Hiszpania). nazywana "damą kameliową". ang. Dama Jeziora . zaprowadziła go na dwór króla Artura. wyst. zakochuje się szczerze w Armandzie Duval. tł. ParyŜ. pol. gdyŜ lubiła te kwiaty. Warszawa 1900) Piotra Czajkowskiego. a kiedy skończył 18 lat. 1810) Walter Scotta. Dama od Maxima . Opowieść (Opowieści kanterberyjskie. uwodzicielka Merlina. Dama z Bath. tajemnicza wapienna rzeźba staroiberyjska z Iv-Iii wieku pne.

technika znana w staroŜytnej Azji. ceniona m. (Las) Meninas. 661-750.faworyt i pochlebca na dworu tyrana Syrakuz. Damascenka . w dawnej Polsce. Czartoryskich. Damazy . Pan I (Damazy).zob.okres w dziejach kalifatu.dramat (1898) Augusta Strindberga. Stal demasceńska . Omajjadzi. zwł.hartowna i elastyczna.demeszkowanie. na którego dworze Leonardo pracował 1482-99.). 1852) nosi ona imię Elaine. 9. która umiera z nie odwzajemnionej miłości do Lancelota.zob. Kalifat damasceński . Dziwer. Kraków. Damy dworu . kochanki Lodovica Sforzy (zob. Damokles . moŜe portret Cecilii Gallerani. Biblia. DamaskinaŜ . księcia Mediolanu. dawny słynny ośrodek produkcji stali do wyrobu broni białej i luf broni palnej. w Damaszku (stąd nazwa) i Hiszpanii mauretańskiej. Dzieje Ap. zob. 405-367 pne. 1400 rozpowszechnionym takŜe w Europie. floryzowanie brązu lub Ŝelaza przez inkrustację drutem złotym lub srebrnym. Muz.Dama z gronostajem (Dama z łasiczką) . 4. Till Damaskus . kwiecenie.in. tworzącym delikatny ornament linearny. Kiedy z zawiścią wychwalał władcę jako najszczęśliwszego ze śmiertelników. zob.obraz (1483-85) Leonarda da Vinci. Droga do Damaszku aluzja do biblijnej sceny nawrócenia Szawła (św. W poemacie Alfreda Tennysona (ang.. Pawła) po usłyszeniu na drodze do Damaszku głosu z nieba: "Szawle! Czemu mnie prześladujesz?". Damaszek . szabla ze stali damasceńskiej. rozwinięta w krajach islamu. Dionizjosa I Starszego. zob.w legendzie arturiańskiej (zob. wytwarzaną we wczesnym średniowieczu w Indiach sposobem udoskonalonym następnie przez Arabów i Persów. Omajjadzi (Meczet). gdy pod panowaniem Omajjadów Damaszek przeŜywał czasy świetności. jedno ze "świętych miast" islamu.demeszka. ok. Artur) dziewczyna. prawdop. The Lady of Shalott. Dama z Shalott . ten pozwolił mu zakosztować szczęścia monarchy: zaprosił Damoklesa na ucztę i dal mu miejsce przy stole pod zawieszonym u powały na końskim włosie obnaŜonym mieczem.stolica Syrii. Stąd miecz .

61. deszcz pada') i jako bóg płodności. Gregor wg scenariusza Hugona von Hofmannsthal. trudnił się piractwem na wybrzeŜach hiszpańskich i portugalskich Ameryki i na Pacyfiku aŜ do Chin. opera (Salzburg 1940) Richarda Straussa. filozofowie pitagorejscy z Syrakuz. A.tren Simonidesa z Keos (Vi-V w. Danae stała się matką Perseusza. pne.). Schillera wg Bajki nr 257 Hyginusa. gr. Tuskulanki. o zacięciu literackim i naukowym. balladę Rękojmia (nm. Polidektesa. córka Akrizjosa. Cicero. zamiast na szubienicę.. zakochany w Danae. Admiralicja wysłała go na prawdziwie badawczą ekspedycję na wybrzeŜa Nowej Holandii (dzisiejszej Australii) i Nowej Gwinei. Wtedy Akrizjos kazał zamknąć córkę z wnukiem w drewnianej skrzyni i spuścić na morze. przedostał się do niej w postaci złotego deszczu. E. Damon oddaje się w ręce tyrana. Tintoretto. skazanemu na śmierć za rzekomy udział w spisku. Dionizjosa. 'Zeus spływa deszczem. gdzie zaopiekował się nimi Diktys. bo wyrocznia delficka przepowiedziała mu.). Dzeus hyei dosł. 21. Burne-Jones (Danae i spiŜowa wieŜa). po czym. przybywa jeszcze na czas. Ŝe zginie z ręki wnuka. tekst: J. Die Brgschaft. por. króla Argos. Fintiasz. gr. Zeus występuje w micie w dwóch swoich waŜnych funkcjach: jako dawca deszczu (gr. Ojciec zamknął ją w spiŜowej wieŜy. Selkirk Alexander.mit. Por. aby uratować przyjaciela i złoŜyć własną głowę. 1652-1715.. Miłość Danae . jako zakładnik. po powrocie do Anglii opublikował PodróŜ dookoła świata. Dampier William . Wzruszony tymi dowodami niezłomnej przyjaźni tyran darowuje Ŝycie im obu. Danaidy . Jan Gossart. Die Liebe der Danae.nm. malarstwo pompejańskie. Van Dyck. pne. Ale Zeus. 1 w. króla Argos. . Danae . aby umoŜliwić uporządkowanie spraw rodzinnych Fintiaszowi.w greckiej legendy nierozłączni przyjaciele. Obrazy: Correggio. I lub Ii.Ŝeglarz angielski. Gdy mija termin i Damona prowadzą juŜ na szafot. który przyrzekł swemu . 1798) Fr. Damon i Fintiasz . Skarga Danae . Tycjan. Inteligentny. pne.Damoklesa stał się symbolem gróźb zatruwających kaŜdą chwilę szczęścia.malarstwo wazowe czerwono figurowe (Vi-V w. brat króla wyspy. Tiepolo. skąd przywiózł interesujące materiały. 50 córek Danaosa. 5.a-e) mit. zob. Rembrandt. Danae (wym. które wyrzuciło ich na brzeg wyspy Serifios na Cykladach. zwalczywszy piętrzące się w drodze powrotnej przeszkody.

zob. Dandolo . teŜ Achajowie. ratować się ucieczką. Legenda niewiast przykładnych. miasto wówczas u szczytu potęgi pod panowaniem dynastii macedońskiej. Ipermestra . 1108-1205.trud nie kończący się i bezowocny.zbiór fikcyjnych listów miłosnych mitycznych heroin (ok.rzeźba (1890) Augusta Rodin.) Ajschylosa. króla Argos. Beczka (lub praca) Danaid . libretto: Pietro Metastasio. Linkeusowi. Morderczynię po śmierci musiały w Tartarze napełniać wodą beczkę z przedziurawionym dnem. najstarsza z zachowanych tragedii (ok. 1386. 15 pne. jako ślepy juŜ. Dar Danaów . wydać je za jego pięćdziesięciu synów.Homer określa tą nazwą. która pomogła swojemu męŜowi.) Owidiusza. kazał córkom zasztyletować swych męŜów w noc poślubną. zob. przywódca Iv krucjaty. Według legendy Dandolo pierwszy miał wedrzeć się na mury zdobywanego Konstantynopola (1204).bratu Ajgyptosowi. Błagalnice . Hypermestry. jeden z twórców jej potęgi. Danaos. Heroides . Danaidy . zdobyte fortelem. Danaide . Koń (trojański).ok. poemat cykliczny (ok.stary ród wenecki.opera (ParyŜ 1784) Antonia Salieri. pierwotnie drewniany koń trojański. obrabowane i spalone przestało być konkurencją Wenecji w handlu morskim. łączoną tradycyjnie z mitem o królu Argos Danaosie. który wydał czterech doŜów. Enrico Dandolo . Tak teŜ uczyniły z wyjątkiem najmłodszej.gr. królowi Egiptu. dowodził flotą wenecką przy szturmie na Konstantynopol. ang. jest listem Hypermestry do Linkeusa. .złowieszczy. libietto: Calzabigi. 96-letni starzec. The Legend of Good Women. 490 pne. od 1192 doŜa Wenecji. Greków walczących pod Troją pod dowództwem Agamemnona. przynoszący nieszczęście. wielu admirałów i inne wybitne osobistości. 1532) Geoffreya Chaucera podejmuje legendę Hypermestry wg Owidiusza. pokłóciwszy się z bratem.opera (1742) Glucka. a przez rozszerzenie znaczenia-wszystkich Greków. Hiketides.w greckim malarstwie wazowym i rzeźbie. Les Danaides . wyd. Danaowie . z których 14.

za co zostaje wrzucony do jamy pełnej lwów. Mędrcy. a później perskim.Daniel odgaduje sen Nabuchodonozora i wyjaśnia jego znaczenie: posag. 605 przez Nebokadnezara Ii (Nabuchodonozora) do niewoli babilońskiej. (początkowo jakoby na okup dla duńskich najeźdźców albo na obronę przed nimi) jako podatek gruntowy.Danebrog . rozdzielono . biodra z miedzi i nogi Ŝelazno-gliniane).jeden z tzw. teŜ Kolos (na glinianych nogach). Danegeld . Misach i Abdenago . Smok. Ks. po spędzeniu tam całej nocy. Policzono.zob. srebrna pierś. Jego proroctwa i czyny mieszczą się w księdze jego imienia. aby dotrzymać wiary swemu Bogu. 2. danina'. Daniel . por: KrzyŜ. zob. nakłaniają podstępnie króla Dariusza do wydania prawa. wróŜący mu zwycięstwo nad Estończykami.Daonebrog państwowa flaga duńska: biały krzyŜ na czerwonym polu. Daniel i Bel .zob.aram. thekel. tak zniszczone zostaną owe królestwa.KsiąŜęta perscy. śył w Vii-Vi w.zob. Posąg o glinianych nogach . musi naruszyć. Zob. wg legendy król duński Waldemar Ii ujrzał w 1219 na niebie ognisty krzyŜ. Dan 'Duńczyk'. Biblia.zob. Mane. przedstawia 4 kolejne królestwa na ziemi babilońskiej: złote. jak spadły z góry kamień skruszył nogi posągu. Sydrach. brog 'płótno'. zdobył wykształcenie na dworze króla i zajmował wysokie urzędy w państwie babilońskim. srebrne. . wychodzi nietknięty. 6. Drugi Daniel . śr. Bel. uprowadzony ok. "większych proroków" i bohaterów biblijnych. Obraz (1849) Delacroix. której autorstwo mu przypisywano. Uczta (Baltazara). które Daniel. Mont Dellier. Daniel i smok .podatek ściągany corocznie przez królów anglosaskich od końca X do Xii w. Daniela. Danne 'Duńczycy'. Daniel w lwiej jamie . Daniel w lwiej jamie . pne.obraz (1618) Rubensa. Daniela.-ang. miedziane i Ŝelazno-gliniane (złota głowa posągu. skąd. z duń. Biblia. zwaŜono. zawistni o stanowisko Daniela. który się śnił królowi. geld 'haracz. Ks. fares.

w warunkach chaosu. fantazja orkiestrowa Francesca da Rimini Czajkowskiego. wileński (?). Zwycięstwo Czarnych. koszmarne. ParyŜ. Taniec (śmierci). 8.zob. Zuzanna. ok.1265-1321. z których najsławniejszy był wileński Baltazar I. Montefalco. Benezzo Gozzoli. Dantejskie piekło (lub sceny) . opisywanych przez Dantego w Piekle (zob. syn (?) Jana. Głównym jego dziełem jest Komedia (zob. sceny wstrząsające. 1600. Prorok Daniel .zob. por. Dante Alighieri . Rzym. Watykan.Uczta Baltazara . sprzyjających papiestwu. Florencja. zawierające dzieje jego miłości do Beatrycze (zob:) Portinari. Słowackiego (Anhelli). Brąz (1657) Berniniego. w sytuacji trudnej. Komedia. Muzyka: Symfonia Dantejska i sonata-fantazja Po lekturze Dantego Ferenca Liszta. 28. plafon w Kaplicy Sykstyńskiej. paniką. ok.zachowanie się tłumu ludzi ogarniętych strachem. podobne do. S. Danse Macabre . warszawski. rodzina lutników polskich. Dankwart . którą zobaczył po raz pierwszy w 1274. dramatycznej.Danquart. gdzie znajduje się jego grobowiec. rozpaczą. osobna baszta wysunięta za obręb murów i połączona z nimi krytym mostem. 'Nowe Ŝycie' prozą i wierszem. ur. zamieszania. makabryczne. W 1292 napisał La vita nuova wł. Rzym. Toruniu i Kwidzyniu).) od 1555 (wydanie weneckie) zwana Boską Komedią. syn (?) poprzedniego. Obrazy: Giotto. Rafael. zm. wiole).zob. 1625-po 1682. 1622 (skrzypce.Michała Anioła. Dante uwieczniony został w wielu dziełach sztuki. słuŜąca jako klozet (zachowane przykłady danskerów w Malborku. Dansker . Uczta. Maria del Popolo. Krasińskiego (Nie-Boska komedia) i in. Jan. mauzoleum Agostina Chigi.. Luwr. Zmarł w Rawennie. Komedia). Zuzanna i starcy . Baltazar Ii. poeta włoski. Piekło.w obronnych zamkach krzyŜackich wykusz a. jedna z wielkich postaci literatury światowej. brał udział w Ŝyciu politycznym Florencji jako stronnik Białych gwelfów. Barka Dantego: (1822) Delacroix. Wywarł znaczny wpływ na Mickiewicza (przekład Ugolina z Piekła). skazało go na doŜywotnie wygnanie z rodzinnego miasta w 1302. Andrea del Castagno. katastrofalnej. . Florentyńczyk.

św. powiedział: "Do zwycięstwa trzeba nam odwagi. et la France est sauvee). wojny świat. który daje mu tym razem "kije-samobije". słuŜył w latach 1930-81 jako okręt szkolny polskiej marynarki handlowej. minister sprawiedliwości. Dar. 19I0. Do legendy przeszły jego słowa. Tołstoja. zgilotynowany za sprawą Robespierre'a. karczmarz. Tajemnicza istota a.dramat (1900) Romain Rollanda. encore de l'audace et toujours de l'audace. jeden z najpiękniejszych Ŝaglowców pływających obecnie na morzach.poŜywienie. 1792) zalecając atak na Prusaków.jedna z Bajek (1910) Wacława Sieroszewskiego. Sztuka (1919) A. władca.N. Warszawa 1931) Georga Buchnera. jeden z przywódców Rewolucji.in. z którego sypie się złoto. pol. we Francji jako "Colbert". wyst. Pierwszym jego kapitanem (do 1938) był kpt. biedak zwraca się raz jeszcze do swego dobroczyńcy. gdy w Ii Zgromadzeniu Narodowym. Dantons Tod. wyst. Dary wiatru północnego . po 1. "Dar Pomorza" . wg Buchnera. One wymuszają zwrot zagarniętych przedmiotów. internowany w Szwecji. załoŜyciel klubu kordelierów. działacz klubu jakobinów. Il nous faur de l'audace. a Francja będzie uratowana" (fr. bajka ludowa. W czasie 2.wciąŜ na nowo napełniająca się złotem. .fregata trójmasztowa zbudowana w 1909 w Hamburgu jako "Prinzess Eitel Friedrich". sztuka (1835. stolik. Danton . Przedmioty te wyłudza od biedaka sąsiad. jak sakiewka. odbył wiele dalekich rejsów. wojnie świat.1759-1794.. po bitwie pod Longwy (Ix. mróz. Ŝeglugi wielkiej Konstanty Matyjewicz-Maciejewicz.Danton Georges Jacques . znakomity mówca. diabeł. Sprawa Dantona . jak wiatr. Opera (1947) Gottfrieda von Einem. Fr. Dary boŜe . odwagi i jeszcze raz odwagi. Pan Bóg.nm. 1931) Stanisławy Przybyszewskiej. podróŜ dookoła świata w 1934-35. na którym na wezWanie zjawiają się wyszukane potrawy. wybitny członek Konwentu. Zakupiona w 1929 przez Pomorski Komitet Floty Narodowej i podarowana państwu: Statek ten. Piotr. zwierzę. siła. jako najlepszy środek obrony. Śmierć Dantona . Hamburg.sztuka (wyst. Dary wiatru północnego . chleb. obdarza pewnego biedaka magicznymi przedmiotami. m. adwokat. człowiek niepoŜytej energii.ogromnie popularna w Europie i Azji.

Dariusz i Hystaspes . bo kazał koniuszemu przyprowadzić koniowi klacz.zob. dard dawn. która "da rada". syn Zeusa i Elektry. Dryavush. z fr. a pośrednio takŜe Odprawy posłów greckich (1565-66) Jana Kochanowskiego. człowiek cnotliwy i moŜny. z młodszej linii dynastii Achemenidów.Wg legendy Dariusz był jednym z siedmiu ksiąŜąt perskich. 'dzida'. którego koń zarŜy pierwszy. Fr. w dawnej Polsce doraźne świadczenia chłopa na rzecz pana.. znany jako Dariusz Wielki.tragedia liryczna (1739) J.tak nazywano w dawnej Polsce panią swobodnych obyczajów.legendarny rzekomy autor dziejów wojny trojańskiej. w Xvi i Xvii wieku w Polsce krótki oszczep do rzucania. Naprawdę zaś Dzieje zburzenia Troi Daresa Frygijczyka. Ŝe ten z nich zostanie królem. wspomniany przez Homera w Iliadzie. Jako syn rywalki Hery ściągnął na Troję nienawiść bogini. Dmochowskiego. bez wynagrodzenia i nie z powinności.darmocha. 11: śył w Troi Dares. król perski od 522. Rozszerzył granice imperium perskiego i zbudował potęŜną stolicę Persepolis. Dares Frygijczyk .Daradzka . Atena). Daremszczyzna . Darda .mit.Ph. Przekład tego przypisywanego mu dzieła na łacinę ukazał się zapewne w V w. Dardanos . które rozbiła burza u przylądka Atos. dodatek do pańszczyzny. córki Atlasa. oryginalnym utworem rzymskim. świetny administrator. gr. Dardanus . dziesięcina z produktów gospodarstwa i łowów. por.staropers. którzy się umówili. KsiąŜęta i rŜenie konia . 5. kapłan Hefajsta poboŜny. Królem został Dariusz. łac.w średniowieczu krótki oszczep o dwóch ostrzach. W 492 wysłał do Grecji wielką armię na statkach. Ojciec dwu synów. Wraz z rzekomym dziennikiem wojny trojańskiej Diktysa z Krety stały się one najpopularniejszym źródłem średniowiecznych opowieści o wojnie trojańskiej. Dorotea (Panna Dorotka). której podarował palladion (zob. zob. ok: 550-486 pne. Behistun. były prawdop. Miltiades. . Tł. ne. Napis z Behistun . był protoplastą królów Troi. Daretis Phrygii de excidio Troiae historia. Rameau. Następna wyprawa na Grecję w 490 zakończyła się klęsk4 jego wojsk pod Maratonem.

pod Issos (333) i Arbelą (Gaugamelą. odleciał na tamten świat. w 1611 w Lupiac. Nehemiasza. dając do zrozumienia. pne. 22. 12. . który je złoŜył. Złote jaja. Waza Dariusza . O powstawaniu gatunków. z czasem generałem brygady.. Naz. Trzy). Nat. aby mu. Dariusz Iii wysłał do niego.obraz (1565-67) Paola Veronese.bohater powieści Aleksandra Dumasa-ojca Trzej muszkieterowie (zob.). d'Artagnan .Wg legendy śrdw. Rodzina Dariusza u stóp Aleksandra . Uciekł do Baktrii i został zasztyletowany przez satrapę Baktrii. Dar. Muszkieterowie w dwadzieścia lat później itd: Postać oparta na Pamiętnikach pana d'Artagnan Courtilza de Sandras. 331). Mus. 380-330 pne. poselstwo po tradycyjną daninę . ilekroć zasiądzie do stołu. Ŝe kijem wytrąci piłkę władzy z rąk Dariusza. Darwin(izm) . król perski od 336. poległ przy oblęŜeniu Maastrichtu w 1673. ur. które go czekają. Na to Aleksander oświadczył.złote jaja. Bessosa. szlachcic gaskoński Charles de Baatz.z Iv w.. Londyn. Lecz Aleksander powiedział posłom. PodróŜ (na okręcie "Beagle"). "Beagle". przedstawia radę tronową przed wyprawą na Grecję.zob. jako o Dariuszu Persie. Na koniec król perski posłał mu gorzki melon jako symbol zmartwień. Ŝe ma go za niedorostka.zob. Ks. pamiętaj o Ateńczykach . O nim prawdop. gdy Aleksander wstąpił na tron Macedonii. miał być zresztą postacią autentyczną. wspomina Biblia. trzykroć powtórzył to wezwanie. ale Aleksander odpowiedział: "Ptak. ostatni z dynastii Achemenidów.Panie. wydanych w 1700 w Kolonii. Neapol. Dariusz Iii Kodomanus . seigneur d'Artagnan. gdzie okazał się nieudolnym wodzem i tchórzem. palant i melon .Kiedy Dariuszowi doniesiono o spaleniu Sardes przez Ateńczyków." Król perski wysłał mu więc kij palantowy z piłką. pokonany przez Aleksandra Wielkiego nad rzeką Granikos (334 pne.ok. Dary wiatru północnego . Gall. zlecić miał jednemu ze słuŜących. Ŝe zmusi Persa do spoŜycia tego owocu. gdzie Dariusz musi ich poszukać. kapitanem muszkieterów Ludwika Xiv.

(Das) Wohltemperierte Klavier. dejwis) Ŝeglarz brytyjski. Davidsbund . 1012-ok. walczące z konserwatyzmem i przeciętnością "filistynów" muzycznych.nm. Mimo Ŝe celu nie osiągnął. z komedii Dziewczyna z Andros. opus 6. oraz Marche des "Davidsbndler" contre les Philistins z Karnawału (zob. przedsięwziął trzy wyprawy w poszukiwaniu przejścia północno-zachodniego z Atlantyku do Pacyfiku.(wym. 2.(hebr.. 1.dawne zawołanie myśliwych i leśników. nazwaną potem jego imieniem. wprowadzony we Francji za czasów Restauracji przez księcia d'Aumont. Stąd wzięły się tytuły jego kompozycji: Davidsbndlertnze. 1762-1831. powoływał się na nie w swoich esejach i recenzjach w "Neue Zeitschrift fr Musik". z którymi jego załoga grywała wielokrotnie w piłkę noŜną. W czasie podróŜy na morza południowe odkrył w 1592 Wyspy Falklandzkie. Daumont . z którego rodu powstać ma wybawiciel . Był wynalazcą oktantu. Das Wohltemperierte Klavier .zob. Jam Davus. Terencjusza. nieuczony sługa. 4 konie powoŜone z siodła przez dwóch forysiów. odkrył na nowo Grenlandię. Kult Dawida przejęły: chrześcijaństwo i islam. Zabity przez piratów japońskich w czasie jednej ze swych dalekowschodnich podróŜy. Według . 972 pne. domą) reprezentacyjny pojazd czterokołowy z zaprzęgiem a Ja daumont. stowarzyszenie istniejące tylko w wyobraźni Roberta Schumanna.Mesjasz. 'ukochany') w latach ok. nie Edyp jestem prostak. zob.Darzbór . cieśninę między Grenlandią a Ziemią. aŜ do czasu wynalezienia sekstantu przez Hadleya. 23. przyrządu do mierzenia wysokości słońca na morzu. nie umiem rozwiązywać zagadek. w tradycji Ŝydowskiej idealny władca. Baffina. często imię niewolnika w sztukach teatralnych greckich i rzymskich. lub powinszowaniem szczęśliwych łowów. ok. 1550-1605. Edyp. zbadał wybrzeŜa Ameryki Północnej i nawiązał kontakt z Eskimosami. będące powitaniem albo Ŝyczeniem. 'Związek Dawidowy'. którym posługiwano się przez sto lat z górą.. Dawid . Davus . opus 9. drugi król izraelski.prosty.(wym.). Davis John .

to było dawno. Davidsbund. później rzekomym autorem psalmów biblijnych. Achitofel. Ujazdowskich 13. Wóz (Dawida). Guido Reni.. 1465) Andrea Verrocchia. Ukochany syn Absalom (zob. patron Walii.(1954) Dariusa Milhaud. 3. Mantegna. W wojnie z Filistynami zabija z procy olbrzyma Goliata (zob. Domenichino. Ratując Ŝycie ucieka z kraju na wiele lat. Florencja. Abisag. Chagall i in. Najmłodszy syn Izaja (Jessego). Św. Posągi: 1385-96. I. Rafael.najstarsze wizerunki króla Dawida z Iii w. 3. Veronese.. nic w tym nowego. Dawid oratorium . Król Dawid oratorium. przy Al. Pójść z Dawidem na harfie grać . Dawid . Mus. Tańce Związku Dawida zob. pierwszy akt męski w rzeźbie chrześc. Zob. Dawid na łoŜu śmierci do swego syna. Posąg (ok. Po śmierci Saula ogłasza się królem. Volterra. Morax. miniatury. (1921) Artura Honeggera. Norymberga. Jaskinia (Odollam). Bądź męŜczyzną! . 2. Posąg (1501-04) Michała Anioła.. Florencja. Posąg (ok.umrzeć. Ostendorfer. 2. Salomona. Ks. Ks..zob.. mistrza Heinricha. Akademia. Król. synem Saula. Szeroko o tym Dawid pisał . 1-2.wg Biblii. Jego młode lata opromieniała przyjaźń z Jonatanem (zob. odlew w ogródku przed dawnym pałacem Sobańskich w Warszawie. tekst: R. 16-30. Tańcować jak król Dawid przed arką . Bronzino. Caravaggio..). Naz. . czyli psalm symf. Król. Król. Ks. transkrypcja mszy c-moll z 1783. Bargello. syn księcia z południowej Walii. a zatruwała rosnąca zawiść Saula. namaszczony w tajemnicy przez proroka Samuela. Ale równieŜ grą na harfie nie moŜe ułagodzić Saula. arrasy. Abigail. L. "Schner Brunnen". Florencja. Michol. W późniejszych latach oddany grzesznemu uczuciu do Betsabee (zob. Ks.(1785) Mozarta. święto 1 marca. Dawid pokutnik oratorium. okrywając Dawida Ŝałobą. Król. Tintoretto. Gwiazda (Dawida).. Por.). Cranach St. to stare dzieje. Biblia. nad Arno. Michał Anioł (plafon Sykstyny). załoŜyciel klasztorów.Biblii był za młodu pasterzem i lutnistą. Ŝony Uriasza. Średniowieczne cykle ikonograficzne. Dawid biskup z Vi w. Claude Lorrain. witraŜe. Rembrandt. Malarstwo: Pollajuolo. Tycjan.) siejąc popłoch wśród nieprzyjaciół. 2.) podnosi bunt przeciw ojcu i ginie. Psalm(y Dawida). kopie: plac przed Palazzo Vecchio i Piazzale Michelangelo. gdy Saul jeszcze władał. 1440) Donatella.

w zespole miejskim ParyŜa. Dąb się powalił. Pan Tadeusz. Dąb . "Jeszcze Polska.. uznanej za arcydzieło. przedsięwziętego dla zdobycia zapasów mięsa na wyprawę grunwaldzką. m. (A. 1809 i 1812.olbrzymi. "Dąb Słowackiego" .przysł. wywodzące się z bajki Ezopa O trzcinie z dębem. Cukora z Freddie Bartholomew w roli tytułowej (1935)." . liczący ok. 27. Dodona. kieleckie. a trzcina została . w Puszczy Białowieskiej. pod którym. Wielkopolsce 1806. w Anglii przez T. Dąbrowski Jan Henryk .(1755-1818). w koszalińskiem. Dwunastu ludzi mogło wieczerzać za stołem. koło Jastrowa. w USA przez G. we wsi Bartków koło Zagnańska. Europy czczone jako święte drzewo boga piorunów. "Lech.wielki Baublis. broniąc wdów i sierot. temat wielu podań. Ludwik sprawował sądy. i śrdw. w Miłosławiu. 1200 lat. Sandberga z małym Martinem Herzbergiem. zob. W roli Dawida (1922).liczący ponad 6d0 lat. "Hubert" . Przenoszona wielokrotnie na ekran filmowy. liczącym przeszło 700 starych "dębów rogalińskich".tytułowy bohater jednej z najpopularniejszych powieści (1850) Charlesa Dickensa.) "Bartek" . organizator powstania w. poznańskim. w woj.. Hentleya (1912-14). uczestnik kampanii napoleńskich 1806-07. pomnik przyrody. zob.W. nazwany ku czci poety. Ŝe zmienne losy i wydarzenia Ŝycia Dawida zawierały elementy autobiograficzne.. w którego ogromie. kilkusetletni dąb. twórca Legionów polskich we Włoszech 1797. generał obrońca Warszawy w 1794.Dawid Copperfield .królewskie okazy starych dębów w rogalińskim parku-rezerwacie. drzewo. Dąb w Vincennes . Unieśmiertelniony w refrenie Mazurka Dąbrowskiego. wg legendy. którą sam autor uwaŜał za najlepszą Ŝe swoich ksiąŜek zapewne dlatego. największym w Polsce lesie dębowym.drzewo w wielu krajach staroŜ. zob. Dewajtis.800-letni dąb w rezerwacie buków zwanym "Pod Dębem". wg legendy Jagiełło miał pod nim spoczywać w czasie słynnego polowania. Czech i Rus" . 4. Słynny tysiącletni dąb w Bordzie na śmudzi. jakby w dobrym domie.in. w Danii przez A.najsłynniejszy w Polsce i najstarszy dąb. Wiekami wydrąŜonym. Drzewa (święte). miał pod nim sprawować sądy Kazimierz Wielki. "Dąb Jagiełły" . św. KsiąŜka wyjawia prawdę o traktowaniu dzieci w Anglii Xix w.. woj. ścięty w 1812: . Mickiewicz.

Debora oratorium (1733) G. Handla. cz.F. 1796-1846.) Debora . Debr(z)a . Charles Nodier napisał dla niego scenariusz Złoty sen.A ja mam mojego mazurka . najsławniejszy mistrz swoich czasów. George . jednym z "ludzi starodawnych" jest tu generał Dąbrowski. Humphrey. rzucać (jak) w gniewie. Melissa. miotać. Wiatr! . Sędziów. właśc. tekst: S. Przewróciwszy się na scenie w czasie spektaklu. sonet śegluga. być naburmuszonym. 1879. pod którego sztandarami "dojrzewał duch nowego pokolenia". Wypadek ten podsunął Edmundowi de Goncoun zakończenie powieści cyrkowej Bracia Zemganno. 2-31. mim francuski pochodzenia czeskiego.Jean-Baptiste Gaspard (wym. komicznego. boczyć się.dawn. stroić fochy. Dąbrówka . I. sierdzić się na kogoś. gdy wyliczano mu pomniki stawiane innym zasłuŜonym męŜom. 'pszczoła'. umarł od doznanych obraŜeń. Dąsać się .dąsa się okręt. grymasić.eseje biograficzne (1934. Ks. kręcić nosem. zrywa się z wędzidła. Ludzie strodawni) Wacława Berenta. Mickiewicz. Nurt . 5. tak jak gr. napisany ok. z hebr. 5-6. trząść.wiatr! . urazę. Ŝachać się.). (u Mickiewicza) ciskać się. Jean Louis Barrault sportretował go w filmie Komedianci (zob.zob.Debrze zob. Jako gwiazda ludowego teatrzyku "Funambules" stworzył nowoczesną koncepcję usychającego z tęsknoty. debro). obruszać się. 4-5. Przewala się.. Komedia). Jan Kaspar Dvorak.w Biblii. (dziś:) kaprysić. w złości. uwaŜana przez badaczy Pisma za najstarszy ustęp Biblii (prawdop. pne.odpowiadał pogodnie Dąbrowski. nurkuje w pienistej zamieci (A. Las. Dobrawa. Deburau . a zarazem wzruszającego Pierrota i wymyślił dla niego nowy kostium. szamotać się. 1125 r. czyli Arlekin i skąpiec (1828). prorokini i poetka izraelska z epoki sędziów. wysławia zwycięstwo nad Kananejczykami. podziwiali go Chopin i Słowacki. Ks. Pieśń Debory. kipieć gniewem. Sędziów. zachowaniem okazywać niezadowolenie.

poległym w bitwie z Pyrrusem pod Ausculum. rzymski ród plebejski. Mus. uczony brytyjski. por. 8. wbrew ojcowskim radom. ale tu sprawa jest juŜ bardzo wątpliwa. po czym spadł. 7. Doktor Dee John . sporządził sobie i synowi skrzydła z piór i wosku. ale prawdop. Bruksela. devotio). bajecznie zręczny rzemieślnik i wynalazca ateński.. wieść gminna głosiła jednak. wybitny matematyk. przy których pomocy poleciał na Sycylię. do morza zwanego odtąd Ikaryjskim. por. którego trzej przedstawiciele. Royaux des Beaux Arts. Minotaura. Kurcjusz.Sand i Theophile Gautier jako legendarne niemal wcielenie prawdy i piękna ludowej sztuki scenicznej. wzbił się za wysoko. Uwięziony wraz z synem Ikarem przez Minosa.(wym. Jako konsul wsławił się w bitwie z Latynami w Kampanii (340). konsul w 312. dla której sporządzał cenne mapy hydro.i geograficzne nowo odkrytych lądów. wygnany z Aten za mord na tle zawiści zawodowej popełniony na siostrzeńcu. faworyt królowej ElŜbiety I. Ŝe "poświęcił się" Hadesowi. O jego synu tegoŜ imienia. piłę i cyrkiel. udał się na Kretę. magii. gr. Decii. poświęcili Ŝycie za ojczyznę. Napisał wiele dzieł naukowych. gdzie zbudował drewnianą krowę dla Ŝony króla Minosa. w rzeczywistości zapewne nie brał w Iej bitwie udziału. Wsławił się jednak z powodu innych swych zainteresowań. zbyt blisko słońca. daidalos 'artysta. 297 i 295. gr. a następnie rzucając się na wroga. zginął w bitwie pod Sentinum. wojnie z Samnitami (343 pne. przypisywanych. Ŝe zapewnił Rzymowi zwycięstwo składając swe Ŝycie w ofierze bogom podziemnym (tzw. konsulu w 279 pne. cenzor w 304 pne. którego był członkiem. wg późniejszej tradycji miał to być takŜe wypadek devotio (jeśli któryś z nich jest historyczny. Liwiusz. Pasifae.mit.wczesny obraz Pietera Broegela St. Dedal . propagator wprowadzenia kalendarza gregoriańskiego do Anglii. ojciec. traktowanych jako hobby: astrologii. Ikar. dzięki czemu patronem jego był przez czas pewien cesarz Rudolf Ii. .). 9. PejzaŜ z upadkiem Ikara . które stopiło wosk. wg legendy. które zastosował na przedstawieniu Pokoju Arystofanesa w Trinity College (w Cambridge). por. Jego syn tegoŜ imienia. Liwiusz. di:).łac.. legendarnych czynów jako trybun wojskowy w nie całkiem pewnej historycznie 1. jasnowidzenia z kuli kryształowej (przechowywanej dziś w Muzeum Brytyjskim). Historia miłości konsula Decjusza Musa seria sześciu obrazów Rubensa (1617).. Decjusze . Perdyksie (tub Talosie). na zachód od Samos. Jego olbrzymia sława jako maga rozpoczęła się od efektów scenicznych. który wynalazł koło garncarskie.równieŜ Van Dyckowi. głoszono równieŜ. syn i wnuk. rzemieślnik'. 34. a potem Labirynt dla jej syna. 1527-1608. 308. to juŜ raczej ten). Publius Decius Mus dokonywał bohaterskich.

ang. otrzymawszy zapewnienie. jedna z najsławniejszych Francuzek swego wieku. 'Deirdre bolesna'. Młodzi zakochują się w sobie i uciekają. aby uniknąć gniewu Conchobara. wraz z dwoma braćmi Noisiego.(wym. W wieku późniejszym zaniewidziała. Deirdre odbiera sobie Ŝycie na ich grobie. co wywołało wiele sporów i szumu. córka Felima.tragedia wierszem (1907) Williama B. ddefą). dirdri. Deirdre . ze swą ściętą głową w ręku. Il n'y a que le premier pas qui coute. Dionizy (zob. du Deffand Marie . harfiarza króla Ulsteru Conchobara. defensorów (przedstawicieli stanów czeskich) jako wyraz protestu przeciw pogwałceniu swobód religijnych. bratanku króla. Deirdre of die Sorrows . jak d'Alembert i inni "filozofowie". oparta na motywach legendy. Synge. jaką miał odbyć wg legendy św. Przy jej urodzeniu przepowiedziano. Tylko pierwszy krok jest trudny. Ŝe im przebaczył. nie dokończona tragedia (1910) Johna M. gdy dorośnie.80 bywali nie tylko arystokraci. 1765). wyraŜającemu podziw dla długości drogi (6 mil). ale i przywódcy Oświecenia. . z dala od ludzi. Conchobar postanawia poślubić ją. rozpalają jej wyobraźnię. Deirdre .markiza (wym. i oddaje ją na wychowanie niańce w ustronnym doma w lesie. Ŝe będzie najpiękniejszą kobietą w Irlandii. dęrdre) bohaterka najsłynniejszej opowieści miłosnej z irlandzkiej legendy cyklu ulsterskiego. Wreszcie.Defenestracja Praska . Yeatsa. Wyrzucenie z okien magistratu praskiego siedmiu radców katolickich na początku wojen husyckich 30 Vii 1419. gdzie trzej bracia zostają zdradziecko zamordowani. 1661-1742. 1717-97. twórcę rodzaju powieści zwanego romansem grozy lub powieścią gotycką (Zamek Otranto. Opowieści niańki o Noisim. do Szkocji. a zarazem przyczyną przelewu krwi. któremu pozostawiła całą swoją korespondencję. odpowiedź markizy du Deffand kardynałowi de Polignac. 1697-1780. w której salonie w 1753. fr. a zatrudniona przez nią jako lektorka panna de Lespinasse wdziękiem swym zdołała skaptować licznych gości salonu markizy.) po egzekucji na Montmartre..wyrzucenie przez okno jednej z sal zamku na Hradczanach w Pradze 23 V 1618 dwóch namiestników cesarskich i sekretarza przez tzw. Miała młodość burzliwą: Mając lat 65 obdarzyła gorącym uczuciem i przyjaźnią pisarza angielskiego Horacego Walpole'a. bezpośrednia przyczyna wojny 30-letniej. niańka ulega jej prośbom i sprowadza go do ich domu. wracają do Irlandii.

tragedia niesceniczna Seneki Młodszego. zaprojektowana przez jej faworyta. Widząc to. Ściany świątyni pokrywają barwne reliefy ze scenami z Ŝycia władczyni. wprowadzenia konstytucji i zniesienia pańszczyzny w Rosji. gr. Konający. mit. Obraz (1649) J. Śniadanie na trawie. Ŝartobliwa aluzja do próby porwania Ŝony Heraklesa. Szata (suknia. na wprost Kamaku.zob. piękna córka Ojneusa. Dejanira popełniła samobójstwo. Dejeuner Sur L'Herbe . Dekabryści . Porwanie Dejaniry . twierdząc. ok. Wiedeń. Gdy w drodze do domu zatrzymał ich wezbrany strumień.podtytuł dramatu Fantazy Juliusza Słowackiego.pne. Herakles posłał mu zatrutą strzałę i ranił go śmiertelnie (scena ta jest ulubionym tematem malarzy archaicznych waz gr. Dejr El-Bahari .coś. 1520-1484 pne. gdzie znajduje się świątynia grobowa królowej Hatszepsut. męczarnie. i siostra Meleagra. Tytuł i podtytuł nadany przez wydawców.rosyjscy-rewolucjoniści szlacheccy lat dwudziestych Xix w. Dejanire opera . Dejanira posłała mu tunikę centaura.) Sofoklesa. jego zatruta krew sprawiła. Ojciec postanowił wydać ją za najsilniejszego z zalotników. Kachowskiego. co sprawia największe cierpienia.obraz P. Nowa Dejanira . Trachinki .obraz Guido Reniego.Dejanira . centaur Nessos podjął się przeniesienia Dejaniry na drugi brzeg. Gdy Herakles zakochał się w Joli. Herakles i Dejanira . Deianeira. kiedy dotarli tam. Nessos dał Dejanirze swoją splamioną krwią tunikę.(1911) Saint-Saensa.). W pobliŜu znajduje się podziemny grobowiec Senmuta. architekta Senmuta. dąŜący do obalenia samowładztwa.łac. koszula) Dejaniry . od których nie ma ucieczki.. króla Kalidonu.gr. próbował ją zgwałcić.. w górnym Egipcie. Jordaensa. Ŝe Herakles po włoŜeniu szaty zmarł w męczarniach. Veronesa.miejscowość. Hercules Oetaeus. Herakles na górze Oita .tragedia (przed 416. Luwr. Ŝe zapewni jej ona miłość męŜa. Przywódców: BestuŜewa-Riumina. . na lewym brzegu Nilu. Okazał się nim Herakles i poślubił Dejanirę. ParyŜ.

nadaremno. Deut. Nie uczynisz sobie obrazu rytego ani Ŝadnej podobizny tego. Pierwszą przyjęły kościoły: rz. przechowywanych później w świątyni jerozolimskiej. Protestanci łączą oba te przykazania w jedno dziesiąte. Nie kradnij. 10. Nie będziesz brał imienia Pana. a drugie zabrania czynienia podobizny rzeźbionej. i większość protestanckich.Murawjowa. Czcij ojca swego i matkę swoją. i ewangelicko-augsburski. innych bogów) w celach kultowych. pochodzenia Ŝyd. Dziesięcioro . łączy te nakazy w jedno. 3. pierwsze przykazanie.-kat. Nie będziesz miał bogów cudzych przed mną. drugą . 2. Przykazania: 1. komentując. ale tylko wizerunków Boga (a. Istnieją dwie staroŜytne tradycje podziału przykazań. dziewiąte przykazanie zakazuje poŜądania domu. Dla protestantów pierwsze przykazanie brzmi: "Nie będziesz miał bogów cudzych przede mną". Nie poŜądaj domu bliźniego twego. objawionych MojŜeszowi na górze Synaj w 3 miesiące po wyjściu z Egiptu i wyrytych na wręczonych mu kamiennych tablicach. Ŝony.-kat.(zob. wsch. czyli praw. Ŝe Bóg nie zakazuje tworzenia obrazów w ogóle. a przeszło stu dekabrystów zesłano na Syberię.kośc. 4. co jest na niebie w górze i co na ziemi nisko. pne. skazano na śmierć przez powieszenie w 1826. Kościół rz. abyś długo Ŝył na ziemi. ani słuŜebnicy.-kat. Boga twego. sług i zwierząt bliźniego. stanowiących podstawę moralności Ŝyd. Dziesięć) przykazań. Nie mów fałszywego świadectwa przeciw bliźniemu twemu.. i chrześc. 20. ani wołu.. Ex. 6.. Prawa te w rzeczywistości spisano zapewne w Viii-Vi w. 7. 5. . która jego jest. 8. a dziesiąte pozostałych jego rzeczy. diekkbr' 'grudzień'. od ros. Dekalog. Nie cudzołóŜ. 5. abyś dzień sobotni święcił. nie pragnij Ŝony jego ani sługi. od daty powstania zbrojnego: 14 Xii 1825. obie. W tradycji rz.Apostoła. Nie zabijaj. które są w wodach pod ziemią. ani Ŝadnej rzeczy. ani z tych rzeczy. ani osła. Pamiętaj. wg Biblii. 9. Rylejewa i Pestela.

róŜnice społeczne oparte być mogą tylko na powszechnym poŜytku. co nie szkodzi innym. 1471) Giovanniego Boccaccio. "księga. 2. Deklaracja Praw Człowieka i Obywatela ...J. Szancer. Ŝe mają prawo do Ŝycia. wolności. P.. Johna Adamsa i in. uchwalona 4 Vii 1776 przez przedstawicieli 13 północnoamerykańskich kolonii.Deklaracja waszyngtońska. . Kapitol. m. Wolny przepływ myśli i poglądów jest najcenniejszym prawem cziowieka.Dekameron . 6.: 1. w której zawiera się sto nowel opowiedzianych przez siedem białogłów i trzech młodzieńców" florenckich.in. Deklaracja Niepodlegtości . hemera 'dzień'). członków Kongresu. pracy i wypoczynku.. w tym równieŜ polską (Figliki Reja. przy czym kaŜda z osób opowiada jedną historię dziennie. deka 'dziesięć'. Ŝe ludzie rodzą się wolni i równi. Rousseau i wzorowany na amerykańskiej Deklaracji Niepodległości. Deklaracja. Chmielowski (1925). którzy uciekli w 1348 z miasta przed zarazą do willi podmiejskiej. 1875). podzielona na 10 dni (gr.. Deklaracja Praw 1689 . Ludzie rodzą się i pozostają wolni i równi wobec prawa.zob.. przekłady polskie: W. Ustawa o prawach. Deklaracja Niepodległości Stanów Zjednoczonych .(1349-53. Szekspir. wyd. z poprawkami Benjamina Franklina. oparty na teoriach J. bezpieczeństwo i opór przeciw uciskowi. Prawo jest wyrazem woli ogółu. 4. Independance Day 'Dzień Niepodległości'. Musset itd. to prawa przyrodzone i niezbywalne.obraz (1786-94) Johna Trumbulla.).. Wolność polega na moŜności czynienia wszystkiego... Deklaracja Narodów Zjednoczonych . 11.in. stał się odtąd głównym amerykańskim świętem narodowym..). stwierdzająca odłączenie się ich od Wielkiej Brytanii i utworzenie Stanów Zjednoczonych: Dzień 4 lipca. uchwalony przez Konstytuantę 26 Viii 1789 na wniosek La Fayette'a. Ordon (właśc. Dzieło miało ogromny wpływ na literaturę europejską (Chaucer.. Edward Boye (1930). Wolność. własność. złoŜony ze wstępu i 17 artykułów głoszących m.rezolucja uchwalona przez Zgromadzenie Ogólne ONZ 10 Xi 1948 stwierdzająca m. Polski. Deklaracja Praw Człowieka . podpisany 1 I 1942 przez przedstawicieli 26 państw.in. następny po Karcie Atlantyckiej podstawowy dokument przygotowujący utworzenie Organizacji Narodów Zjednoczonych (ONZ).zredagowana przez Tomasza Jeffersona. facecje Xvi w. ang.podstawowy dokument programowy Rewolucji Francuskiej. Waszyngton.

fr. Na frontonie świątyni widniał napis: "Znaj siebie samego" (gr.gr. siadała na trójnogu i w boskiej ekstazie. teŜ Wyrocznia. zawierające normatywne wyjaśnienia prawne w odpowiedzi na czyjeś zapytanie (od Iv w. nazywanej odtąd Delfinatem. Dauphine. niekiedy zawierające błędy w metrum i stylu. zbiory. Miecz delficki . z łac. delficką uwaŜano za najwyŜszy autorytet.seria klasyków łacińskich.miecz obosieczny. Gnothi seauton). a od ok. odstąpił w 1349 swój kraj królowi Francji Karolowi Valois. w którym oczyszczali się pątnicy przed zasięgnięciem rady wyroczni. szukając azylu przed ścigającymi go eryniami.). (epistola) decretalis '(list) rozporządzający'. W (lub obok) świątyni znajdował się omphalos (gr. kamienny stoŜek uwaŜany za środkowy punkt Ziemi. Humbert Ii. Wyrocznia delficka . (W pierwszej części Eumenid Ajschylosa Orestes przypada do omphalosa. łac. które. Delfin . Delphinatus. zwłaszcza w sprawach religii. tytuł najstarszego syna króla Francji od 1349 do 1830. por. Encyklika. zwykle w formie heksametru. zagadkowości i niezrozumiałości wielu proroctw Pytii. uprzyzwoiconych. łączącej bramę wejściową ze świątynią. syna Ludwika Xiv. Klasycy Delfina . Według legendy Apollo miał go zabić i ustanowić w Delfach wyrocznię. aluzja do dwuznaczności. W Opowieści zimowej (tej samej sztuce. zwany kiedyś Pytho. które moŜna było sobie róŜnie tłumaczyć.Dekretalia . listy papieskie. 'pępek.) Po obu stronach świętej drogi. pod warunkiem Ŝe odtąd dla uwiecznienia nazwy następcy tronu będą mieli tytuł delfina. dziś Kastri. W przenośni . Choć wiele było wyroczni w greckim świecie. na uŜytek Delfina (łac. środek'). wydanych w 1674 we Francji przez 39 uczonych pod kierunkiem Montausiera. tj. 1150 przydomkiem władców Dolnej Burgundii (ze stolicą Vienne). późniejszemu Karolowi V.w świątyni Apollina w Delfach kapłanka boga. jako pochodzące od Apollina.nazwa publikacji okrojonych.. z których kapłan-prorok układał odpowiedzi. Delphoi. wypowiadała słowa bez związku. w czasach prehelleńskich poświęcony prawdop. ocenzurowanych. dauphin. przypisywany Solonowi i .. Matce Ziemi i strzeŜony przez smoka lub węŜa (Python). zob. połoŜony w głębokiej szczelinie skalistej na południowo-zachodnim stoku Parnasu w Fokidzie. Poprzednio delfin był zwierzęciem herbowym. Na zewnątrz murów znajdowało się źródło kastalskie. ostatni bezpotomny władca Delfinatu. boga poezji. słynny święty okrąg kultu Apollina i jego wyroczni. w której Czechy znajdują się nad morzem) Szekspir czyni Delfy wyspą. 1313-59. zwana Pytią. w odpowiedzi na pytania błagalników. in usum Delphini).dekretały. takich listów od V w. Delfi . dziwiły Greków. Bossueta i Hueta. stały skarbce państw greckich.fr.

na znak. amerykański badacz Arktyki. Zwyczajowo. skazanego na śmierć w tym okresie. Na pamiątkę tego wydarzenia wysyłano ten okręt co 4 lata z uroczystą deputacją do delijskiego Apollina. uratowała się.wierzchnie okrycie męskie.). stąd pochodziły olbrzymie skarby świątyni. odłoŜono do powrotu świętego okrętu. która dryfowała przez niemal dwa lata. Jednak lody uwięziły "Jeannette". De Long George Washington . "Delias" . jak równieŜ z gwałtów i łupiestw. Ŝe z czasem nie pozostała w nim ani jedna oryginalna deska. autorytet i reputacja wyroczni znacznie zmalały. prowadzony do ostatniej chwili. zbudowany wg legendy przez Tezeusza. degle. pne. podbity futrem. Jedna łódź zatonęła. a w Xviii w. trzecia. Powróciwszy w roku następnym.in. za które był wielokrotnie sądzony. przynosił kosztowne podarunki. z szerokimi rozciętymi rękawami. który w 1879 wyruszył z San Francisco na statku "Jeannette" dla przepłynięcia Cieśniny Beringa i dokonania próby dotarcia do bieguna północnego. W czasie trzydziestodniowych obchodów na Ŝadnym Ateńczyku nie wolno było wykonać wyroku śmierci. głodu i wyczerpania. teŜ Aleksander Wielki (Aleksander i Pytia).Samuel Łaszcz (Xvii w. Delia Łaszcza . Melville'em. z G. lekko wcięty w pasie. obsada drugiej. kazał nimi podbić swoją delię. przez szlachtę.1844-81. dotarła do ujścia Leny. teglej. Delorges . słynny z partyzanckich walk z Tatarami. pod dowództwem De Longa.między Syberią a Wyspą Wrangla. Melville odnalazł ciała De Longa i towarzyszy oraz dziennik De Longa. Cieśnina De Longa . po czym zginęła z zimna. Załoga na trzech łodziach wkrótce została rozdzielona. by zgładzić Minotaura. kto radził się wyroczni.zob. który miał na nim wyruszyć na Kretę.W. Ŝe sobie nic nie robi z wyroków sądowych. Z końcem V w. por. z duŜym futrzanym kołnierzem. . z tur. Okręt był juŜ tylekroć naprawiany. noszone od Xvi w. gdyŜ w myśl ówczesnej teorii prąd japoński powinien był unieść statek na północ. Delia . aŜ w końcu uległa zgnieceniu i zatonęła.okręt delijski (z Delos). takŜe przez mieszczaństwo: długi płaszcz narzucany na Ŝupan. RównieŜ wypicie trucizny przez Sokratesa. Kunigund.

23-40). postanowiono więc. Eleuzynia: Jazjon. Wg legendy wyspa krąŜyła po morzu. Wyspa. Triptolemos i Kora . "Matka Bolesna antyku" (ok. w celu uwolnienia od Persów miast jońskich w Azji Mniejszej. PoniewaŜ Persefona zjadła pestkę granatu w podziemiach. utworzonego po bitwie pod Salaminą w 478-477 pne. zwanego odtąd Delijskim. Triptolemos. matka Persefony (Kory). kopia: Londyn. aŜ wreszcie Helios powiedział jej. Egejskim. PrzeraŜony tym Zeus zwrócił się do Hadesa.in.grecka bogini płodności. Czerwony (kasztelanic). d'merite 'przestępstwo'. co wywołało zawiść innych miast-państw greckich i przyczyniło się do wybuchu wojny peloponeskiej.-fr.. Mus. Ŝe dwie trzecie kaŜdego roku spędzać będzie na ziemi z matką. stała się siedzibą i skarbcem Ateńskiego Związku Morskiego. Ceres. 19. Gdy Korę porwał Hades do swego podziemnego królestwa. aby przyjęła Leto (ściganą przez zazdrosną Herę). Boginie wysyłają Triptolemosa. W 454 przeniesiono skarb do Aten. Brit. Demeter z Ŝagwią w ręku szukała córki wszędzie.najmniejsza wysepka archipelagu Cykladów na M. Damaszek. uwaŜana przez wszystkich Greków za świętą. Demeter .eleuzyński relief trzyfigurowy znaleziony w Eleusis. wraz z Delfami najwaŜniejszy ośrodek kultu Apollina. Demetriusz . dawna Ortygia (dziś Mikri Dilos). Zagniewana bogini opuściła Olimp. zob. dom demerytów w klasztorze na Łysej Górze istniał do 1870. która urodziła tu Apollina i Artemidę. który wywołał rozruchy w Efezie (Dzieje Ap. a ziemia stała się jałowa i bezpłodna. nie mogła juŜ opuścić ich na stałe. 1. Demeter z Knidos . Demeszka . które czerpały z niego na budowę Propylejów i Partenonu.zob. List św. V w. Jana.).ksiądz skazany przez władzę duchowną za wykroczenia przeciw swemu powołaniu na pokutę w odosobnieniu. . równieŜ ośrodek handlu. 340 pne. a zwłaszcza zboŜa. Misteria. w Biblii: rzemieślnik wyrabiający srebrne świątyńki Diany. co się z Korą stało. niewolnikami. rolnictwa. Ateny. aby wspólnie z nim znaleźć wyjście z sytuacji. i pasterz (3.opłakująca Persefonę.zob.jeden z wielkich świętych kościoła wschodniego. 12). pne. Demeter. m. Dembowski Edward .. Pelops. zakotwiczył ją Zeus. ze śr. aby ludziom dał kłosy. Demeryt .Delos .

medycynie.. dając w zamian dar śpiewu. a łzy. 47.straszliwe bóstwo. atomy są wieczne. Panna (Panny z Awinionu). który przedstawił w Demodoku rzekomo siebie samego.zob. z gr. lecz ciała podlegają zniszczeniu. lub Śmiejącym się . Edmund Spenser w Królowej wieszczek. 4. króla Feaków. Milton w Raju utraconym. Boccaccio w Genealogii bogów określą go jako pierwotne bóstwo mitologii antycznej. Sophia). Zwiedził cały znany wówczas Grekom Wschód. malarstwie i sztuce wojennej. Na przyjęciu na cześć nieznanego wędrowca (Odyseja. 460-370 pne. Nazywano go Abderytą lub Mądrością (gr.w filozofii platońskiej: twórca. rolnictwie. formujący go z bezkształtnej pramaterii (por. któremu muza odebrała wzrok. piszący o etyce. 2. 8) śpiewa pieśni: o sporze Odyssa z Achillesem. sławny filozof grecki z Abdery w Tracji. które Odyssowi popłynęły z oczu. Wymienione po raz pierwszy przez pisarza chrześcijańskiego z Iv w. natchniony przez bogów śpiewak dziejów i bohaterów. Demokracja szlachecka . umieszcza go z trzema boginiami losu na dnie przepaści. nazwa wysokich urzędników niektórych greckich państw-miast.postać z Odysei Homera. o miłości Aresa i Afrodyty i o koniu trojańskim. mistrz rzemiosła. Stąd początek legendy o ślepocie Homera. 956. technice. "boski aojda" na dworze Alkinoosa. Laktancjusza (?).. demiourgos dosł. budowniczy świata. wg Ariosta był on królem elfów i wróŜek. 2.Demiurg . podobnie określają go teŜ późniejsi. który mieszkał w Himalajach i co 5 lat zwoływał je do siebie. Ŝe Alkinoos domyślił się. Rozwinął przejętą od Leukippa teorię materializmu atomistycznego: świat złoŜony z atomów poruszających się w przestrzeni i formujących się w ciała. studiował u magów babilońskich i kapłanów egipskich. Demogorgon . twórca'.ok. mówi o "strasznym imieniu Demogorgona". wypowiedzenie jego imienia przynieść mogło najokropniejsze skutki. Szlachta. Demodok . dialog Timaios Platona). poezji. najwszechstronniejszy uczony staroŜytności przed Arystotelesem. sprawiły. idealna siła twórcza. dusza jest rodzajem ognia.zob. iŜ gość jego to właśnie Odys. oŜywiającego ciała ludzkie. Demokryt . 'pracujący dla ludu. Demoiselles D'Avignon .

w dawnych wierzeniach ludowych istota nadprzyrodzona. O pokoju.poemat (1829-41. przekrzykując szum fali morskiej. por. mimo braku bogactwa i pozycji społecznej.(gr. pol. Demon . z kamykami Ŝwiru w ustach. regent Macedonii po śmierci Aleksandra Wielkiego. Filipiki.in. denarius 'dziesiątak. porywające dziewczęta i dzieci. Demostenes . 1856. o cechach na wpół boskich i na wpół ludzkich. zaŜądał wydania mu Demostenesa. 1. O wieńcu. latawce fruwający na wietrze. tekst wg Lermontowa. gdy Demostenes opłacony. Gelasios) filozofem (por.miano nadawane przez Lenina materializmowi. przypołudnice pojawiające się w polu w czasie upału. na plaŜy. Sława jego zdobyta wymową i siłą osobowości. Ŝe stracił głos. zawierający dziesięć' od deni 'po dziesięć'. tł. . Legenda głosiła. którą ktoś uczynił. . m. 1859) Michaiła Lermontowa. dola. wyd. Platon przemilczał go i wszystkie jego dzieła zamierzał spalić. Mowy Olintyjskie. 33. Wg legendy ćwiczył wymowę pokonując niedostatki głosu i niewyraźną dykcję.mała srebrna moneta rzymska. płanetnicy w chmurach. Zachowało się 61 jego mów politycznych i sądowych (z tych 20 wątpliwej autentyczności). NajwaŜniejszymi demonami były diabły (zob. aby widok świata nie rozpraszał mu myśli. opiera się zasadniczo na przemowach mających przekonać Ateny o groźbie zaboru Grecji przez Filipa Macedońskiego. Juwenal. Chrypka spowodowana gorączką złota . Z gr. Denar (1) . wreszcie "bobo" . Diabeł. charakter człowieka. uboŜęta i skrzaty (krasnoludki) pilnujące domu. z łac. ne. udawał.w filozofii . Opera (1875) Antona Rubinsteina. 2. los ludzki. Gdy po klęsce zjednoczonych Greków Antypater. zwanych dlatego Filipikami. topielice wciągające ludzi do wody.. Linia Demokryta . później deprecjonowana. Listy. za republiki równa 10 asom. od Iii w. jego zły (lub dobry) duch.384-322 pne. Demon . bóstwo opiekuńcze'. 10. groźna lub rzadziej dobrotliwa. aby nie mówił przeciw Harpalosowi. rozróŜniano: boginki (rusałki).uwaga. samotny. a takŜe dla Cicerona był równie wielki jak Platon. w średniowieczu nazwa drobnych monet srebrnych. Horacy.miedziak. 194) jako przeciwieństwo melancholijnego Heraklita. daimon 'nadprzyrodzona potęga. od Xvi w.) W demonologii słow. takŜe miedzianych. dla Arystotelesa. najsłynniejszy mówca grecki. Ŝe wyłupił sobie oczy.postrach dzieci. aby nie wpaść w ręce wysłanników macedońskich. Teofrasta. ten uciekł na wyspę Kalaurię i otruł się.

Denebola . Diener 'słuŜący'. z arab. 'denar św.) z zachowaną jej świątynią. Denarius S. De Profundis .łac. (św. między drabinami.Denarius Dei . Deneb el Asad 'ogon Lwa'. Piotra'. Deneb . Denar (2) . z nm. przeproszenie'. przewaŜnie w kościele. trzecia część dzieła.druga co do jasności gwiazda w konstelacji Lwa.najjaśniejsza gwiazda w konstelacji łabędzia.(wym. we wschodnim Egipcie.) Dionizy.. biały nadolbrzym. zredagowanego przez sąd polubowny. arab. deprecatio 'prośba. kuchenny trójnóg Ŝelazny. 'boŜy grosz'. 'Z otchłani'. 'ogon'. spowiedź autobiograficzna.dawny ośrodek kultu bogini Hathor (zob. St.. które Oscar Wilde wysłał z więzienia w Reading lordowi .deska kładziona na całą długość wozu gospodarskiego.łac. Denis . nad Nilem. odbywane w dawnej Polsce publicznie. Diotima. sę doni) zob. na którym stawiano w ogniu garnek. Deprekacja . Dennica . Petri . z łac.uroczyste przeprosiny. zob. Deotyma .łac. polegające na głośnym odczytaniu tekstu przeprosin. Dendera . Świętopietrze. drobna moneta dawana niegdyś jako zadatek przy transakcji kupna lub przy najmowaniu słuŜby.zob. rondel.. wstawienie się za kim modłami. kocioł.dynar.

De Rerum Natura . ławka.zob. O obrotach sfer niebieskich. na której uczniów chłostano w szkole. por Fakir. tekstu 129. 633 Samonowi (zob. Deresz . psalmu Wulgaty: De profundis clamavi 'z głębokości wzywałem'. od nazwiska lorda Derby.).. Derwisz . (w Polsce 24007m). cienkie. . brudnoczerwonobiałej. z pers. mógł być opublikowany dopiero w 1960.ang. Zakon derwiszów tańczących załoŜył perski poeta mistyczny DŜalal ad-Din Rumi.zob. gdzie znajdują się odciski stóp gwiazd filmowych. Walk of Fame. Blue Ribbon of the Turf. który podlegał Frankom. przechowywany w Muzeum Brytyjskim. zazw. dziedziniec przed Chińskim (Kino)teatrem Graumana w Hollywood. w biegu płaskim dla trzyletnich koni na półtorej mili ang.) po jego zwycięstwie nad królem Dagobertem I (zob. ogłoszona w 1905. deres 'koń deresz'. Derby (ang. w pięć lat po śmierci Wilde'a. rozwiązany przez Atatrka. Tytuł dzieła to dwa pierwsze wyrazy łac. podła lura. O naturze wszechrzeczy.). Jeden z pierwszych władców słowiańskich znanych z imienia. da:by) doroczny wyścig o "Błękitną Wstęgę Toru". wym. który w 1780 zapoczątkował wyścig. zazwyczaj w pierwszą środę czerwca w Epsom Downs w hrabstwie Surrey w południowo-wschodniej Anglii. ang. De Republica Emendanda . zakon przetrwał w Turcji do 1925. Derwan . 1207-73.zob. Kompletny manuskrypt. De Revolutionibus Orbium Coelestium . z węg. kiepskie wino.ksiąŜę Sęrbów połabskich (Vii w. Deptak Sławy .Alfredowi Douglasowi.Ŝebrzący mnich muzułmański. bractwa religijnego mistyczno-ascetycznego. członek muzulm. darwisz 'odwiedzający drzwi'. a od ok.koń o maści dereszowatej. O poprawie Rzplitej.

obraza. uchybienie (komu)..potop.hebr. 18. Deukaliońska powódź . Deukalion domyślił się. Deukalion. Księga powtarza. nomos 'prawo'. Z kamien rzucanych przez Deukaliona powstawali męŜczyźni. łac. z łac. Deuteronomium . ujma czci. Deukalion . Niemcy ponad wszystko'. deuteros 'drugi'. zob. wyrocznia kazała Deukalionowi rzucać za siebie kości swojej matki.. jak odbudować ludzkość.zob. 'widok (z góry). Des Knaben Wunderhorn . de gri) zob. 'Niemcy. Hellen. napisana przez Heinricha Hoffmanna von Fallersleben jako utwór. Deutschland Ueber Alles . dekalog i większość praw zawartych w Ex. od czasów potopu. z porady ojca.. Ŝe mowa tu o kamieniach. a Deucalione. 17. 21-24. Genesis. tytuł ostatniej. Na pytanie. afront. syn Prometeusza. kościach Matki Ziemi.przest. gdyŜ nie mógł ścierpieć dłuŜej grzechów wieku brązu lub zbrodni Likaona (zob. por. Księga Powtórzonego Prawa. pieśń znana jako Deutschlandslied 'Pieśń Niemiec'. Deutschland.(wym. który by jednoczył duchowo wszystkich Niemców rozczłonkowanej Rzeszy. opublikowana w 1841 z melodią Haydna do pieśni Gott erhalte Franz den Kaiser (na cześć cesarza rzymsko-niemieckiego Franciszka Ii. piątej księgi biblijnego Pięcioksięgu. gr.nm. Manon Lescaut.). jednak bez pierwszej .łac. przez Pyrrę . z komentarzami. oznaczających 'kopię lub odpis tego prawa'. despectus. aŜ wody opadły. Gdy Zeus spuścił na Ziemię potop. z gr. 1792-1806).zob.Desdemona . pochodzący z błędnego przekładu hebrajskich słów w Deut. od bardzo dawna. Otello. Od czasów Deukaliona . mąŜ Pyrry. a arka osiadła na górze Parnas. dyshonor. Dewarim. zbudował arkę i pływał na niej wraz z Ŝoną przez 9 dni.kobiety. pogarda'.mit. ubliŜenie. ustanowiona jako niemiecki hymn narodowy w 1922 przez prezydenta Eberta i po raz wtóry w 1952 dla Rubliki Federalnej Niemiec przez prezydenta Heussa. Des Grieux . Despekt . (Des) Knaben Wunderhorn. córki Epimeteusza i Pandory.

bohater tytułowy powieści (1888) Marii Rodziewiczówny. z uwagi na jej szowinistyczny wydŜwięk. Dębołęcki ..filialny Michała Archanioła. drewniany. 1646.. kompozytor. Gdy jesienią dąb tracił liście. Hymn RFN zaczyna się więc od słów: "Einigkeil und Rechl und Freiheit" nm. prawdop. z fr. devise 'godło. olbrzymi prastary dąb w dąbrowie połoŜonej w widłach Dubissy i Ejni. Dewiza . godło.bajadera.. umieszczane dawniej na tarczy a. zły duch. wstędze herbu. divisus 'podzielony'.wytrawny. 'Jedność. z Konojad. sentencja. zjawisk i sił przyrody. pierwotnie przechowywany w beczkach dębowych. bojowego hasła rycerskiego. archit. gotycki. demon.umieszczana na insygniach orderów. w mazdaizmie .. Dewajtis .hasło. co ich niegdy lisawczykami zwano.(krótkie zdanie traktowane programowo jako) zasada postępawania. w 1621-22 kapelan lisowczyków (zob. śmudzini szeptali: "Dewajtis opłakuje stare czasy. wywodzące się niekiedy od dawnego zawołania (zob. krakowskim. od których nabierał specjalnego aromatu i cierpkiego smaku.(Dembołecki) Wojciech.podhalańskie w woj. Dewa . kobieta niskiej kasty'.in. 1585-ok.. dasi 'niewolnica lub słuŜąca hinduska. poł. motto.). z 2. zwany teŜ kwarcianym lub obozowym. Kościół . Dewiza orderowa .).zwrotki. wystały miód pitny.złośliwa istota nadprzyrodzona.. prawo i wolność'. pamiętnikarz. dzieła Przewagi elearów polskich. tancerka świątyni hinduskiej. w którym pokazuje .nazwa staro-indoaryjskich bóstw. Dewiza heraldyczna . wieś w widłach Dunajca i Białki. Dębno . obok dębu stała niegdyś świątynia boga Aleksota. Xv w. zawołanie' z łac. znany jednak przede wszystkim z najosobliwszej pracy etymologicznej: Wywód jedynowłasnego państwa świata. sanskr. 'słuŜebnica boga'.w wedyzmie . autor m. figuralnych i roślinnych. Dębniak . osławiony przez gorszący i awanturniczy tryb Ŝycia. deva 'dewa'. utworu nagrodzonego na konkursie w Warszawie. franciszkanin. Dewadasi . Bogata polichromia o motywach geom. o konstrukcji zrębowej. (1623).." Powieść przyniosła autorce trwałą popularność.

choćby z samym diabłem. teŜ Belfagor.lita rzecz itd. tzw. ale tam wkrótce Lucyper i diabły mają jej po same uszy. prawo naturalne.. figurki małych diaełów. jak się zdaje. naśladująca treścią i tytułem powieść hiszp. pierwszym kompozytorem polskim. wygłasza mowę obrończą przed sądem piekielnym i uzyskuje zwolnienie Stone'a z obowiązku dotrzymania umowy.szatan.dał tor.chwałę luja. Le Diable boiteux (1707. gr. Aleksander Wielki. farmer z Nowej Anglii (USA). Dębołęcki y. diavoletli di Murano.fr. potępiony i strącony do piekieł.słynne opowiadanie (1937) Stephena Vincenta Beneta. łacina i insze języki ze słowiańszczyzny są wypsowane". Robert (Diabeł). Jabez Stone. opera komiczna (Praga 1899) Antonina Dvoraka. Diabelski młyn . Akcja rozgrywa się we wsi czeskiej Mokra Lhota. Adwokat diabła . Dębołęcki wywodził w swym dziele. sprzedaje duszę diabłu dla doczesnych korzyści. Diabeł i Kasia . której na zabawie chłopcy unikają. alleluja . pol. postępowanie zgodne z prawdziwą naturą człowieka. 1804) powieść Lesage'a. hosanna to właściwie "popsowana" BoŜenna. Ten porywa ją w tańcu do piekła. Don Cleofas .Heczkoś. śliczna dziewczyna o ostrym. Fra Diavolo. Diabelska Wyspa . Sześć (Pal go sześć). upadły anioł. autor . Na podstawie tego opowiadania Douglas Moore napisał i wystawił w 1938 operę. Diabeł kulawy . i Ŝe dlatego Polaki Sarmatami zowią.Biblia. który zastosował bas cyfrowany dla organów. kąśliwym języku. krąŜy. a księŜna. prawo moralne. poruszające się (przy zmianie ciśnienia atm. Bacchus. 1782-12. Selha i Japheta. List św. pisarza Valeza de Guevary Diablo cojuelo (1641). Cert a Kaca. Ŝe "greczyzna. zabawki wyrabiane dawn. Róg (Diabeł rogaty).) Ŝe nastarodawniejsze w Europie królestwo polskie lubo scytyckie: samo tylko na świecie ma prdziwe successory Jadama. 1. Wielki mówca Daniel Webster. chce tańczyć.zob. sprawiedliwość. Wreszcie odsyłają Kasię na Ziemię. diabolos 'oszczerca'. w Murano (Wenecja). Diabeł i Daniel Webster . Diabeł kartezjański . zob. szukając. natura. kanon zasad kosmicznych. w buddyzmie: prawda idealna przekazana przez Buddę. A zatem np. diabeł wenecki. libretto: Adolf Wenig.zob. diavolo cartesiano.(.zob. wyd. Wyspa (Diabelska). demon. Ŝe język słowieński pierwotny jest na świecie (1633). litera . Diabeł . jako lew ryczący. 5. Dhu'L-Karnain . warunkujący doskonalenie się w kolejnych wcieleniach. kogo by poŜerł . A gwoli temu i to się pokazuje. zły duch.) w okrągłym słoiczku wypełnionym wodą i zamkniętym. Dharma . półdiablę weneckie. Młyn. obiecuje znieść w swoich dobrach pańszczyznę.w hinduizmie: obyczaj religijny kasty. biblijny Abram to słowiański Obran. Diabeł.zob. dzięki którym rzeczywistość istnieje.. kusiciel.wł. która za złe uczynki miała być potępiona.czes. religia. Piotra. powstała teŜ na ten temat sztuka teatralna i musical. Kasia. w panowaniu światu od Boga w raju postanowionym. 8.

Iii. diasek. powiedzieć król Władysław Jagiełło. DziaJy. Syria (zob. polecając zapalić "Bogu świeczkę i diabłu ogarek" (por. Marcin(ek). Mefistofeles. z butelki.. (Św.rozmowa. Przechera-frant. Szatan. Pergamon (zob. Dialogo delle lingue. 5. Saligia. 'kozły'). pokuśnik. gdy w farze poznańskiej.. ptolemeuszowym i kopernikowym . dwóch osób. Rabini okeślal diabła i diabły jako serrizim (hebr. wg legendy. Dialogi Platona .zob. Omówienia eufemistyczne .. kaduk. Abaddon. Belzebub. po śmierci króla w 323 pne. ok. 12. wg Jana. czart. 31. Lelek. zarwaniec. Piotr: Ktoś ty? Duch: Lukrecy. warchoła. w utworze lit. Ów smok wielki. Platon. 104-05. Smołka. 12. który zwodzi cały świat . zob. Dialog o językach . Loudun. starosty zygwulskiego.diabeł wg Biblii. Diabły z Loudun . awantumika. Diabeł łańcucki . Wyganiać diabła Belzebubem . SłuŜ Bogu. cz. Dialog o dwu najwaŜniejszych układach świata. Rokita.. duch nieczysty (zob.). Antygonidzi). mając w pogotowiu wojsko i flotę wojenną. piekielnik. Galileusz.) Diadochowie . Wyspa Dabelsk zob.następcy (gr. Boruta. Legio sum. gdyŜ kozioł był wcieleniem nieczystości. księciem duchów nieczystych. 9. kusiciel.) Walenty.). pne.bies. Voltaire. 12. w święto Wniebowstąpienia.cecha diabła częsta na jego wizerunkach. Apok. Ew. głoszącego równorzędność języków narodowych (w . Astarotte. licho. W końcu utworzyły się 4 mocarstwa: Egipt (zob. Ptolemeusze). obłudy i wojowniczego szowinizmu.. Rogaliński. 24-27. w szeregu krwawych wojen rozszarpywali między siebie jego imperium.wł. Apollyon. pisarza i humanisty wł. Dialog melijski . Wyspa. Smętek.od 323 do 281 pne. Milos). które odmówiło poddania się Atenom. zły itp. co się w nih dieje. Legio(n). diadochoi) Aleksandra Wielkiego. teŜ Epigoni. 1551-1610. utwór lit. Dialog ..zob.Biblia. Ew. którzy. filozoficzny w formie rozmowy. 3. Tukidydesa między posłami ateńskimi i radnymi miasta Melos (na wyspie Melos. jednego z przywódców rokoszu Zebrzydowskiego (zob.zob. Ein' feste Burg. Attalidzi) i Macedonia (zob. zwł. Duch).. ukazując mu. przyglądał się obrzędowi wyciągania figury Pana Jezusa na wieŜę kościelną i zrzucania z niej diabła.. Lilith. Aby zabawić swego wyzwoliciela. Bóg). Chowniec Demon. Ks. okrutnika i grabieŜcy. propują Melijczykom zaniechanie obrony (416. Biblii. Daje to autorowi sposobność do przedstawienia satyrycznych obrazków paryskiego towarzystwa. dialogos 'rozmowa'. por. wg Mat. Okres diadochów . demona zwanego "diabłem kulawym".słynna dyskusja w Wojnie peloponeskiej.przydomek Stanisława Stadnickiego. a. Duch (przeczenia). Seleucydzi). a diabła nie gniewaj .miał tak. Nazwy diabła . alter Frilz. gdzie go uwięził pewien astrolog. (A. dając zarazem wykład ateńskiej Realpolitik. Paskuda-Zalotnik. słynna ksiąŜka (1542) Sperone Speroniego. Rozszczepione kopyto . dziś Milo. Amaimon.Zambullo wypuszcza Asmodeusza.zob. wąŜ starodawny. Belial. Mickiewicz. z gr. Lucyfer.wg. Posłowie. 84-116. kiedy ustaliły się główne granice państw świata hellenistycznego na najbliŜsze stulecie. KsiąŜę tego świata . r. Asmodeusz. Samael. Lewiatan. diabeł otwiera przed nim dachy domów madryckich. przewaŜnie generałowie jego wojsk. WąŜ..

Spomiędzy najsławniejszych diamentów wymienić warto następujące: Wielki Mogoł 280 karatów po oszlifowaniu. 1850 między Kimberley i Pretorią w Transwalu w Afryce Południowej.Ŝółty olbrzym 137 k.C. zakupiony w 1830 przez bankiera londyńskiego Thomasa Hope (stąd nazwa). uwaŜany za najczystszy ze sławnych. Kohinur . znaleziony w Transwalu w 1905. obecnie w Smithsonian Institution. Najazd ten przyczynił się z czasem do wybuchu wojny burskiej. Pocięty na mniejsze: Gwiazda Afryki. Indie były jedynym dostawcą diamentów..) ze znalezionych w Brazylii (w 1938). zamieszkałe dotąd przez potomków Holendrów. o historii sięgającej 1688 r. później kupiony przez Henryka Iii. The Hope . widziany w 1304 na dworze radŜy Malwy.. Vargas . urodziny. Portugalczyk brazylijski. Florentyn . z pers.znaleziony w 1853 w Brazylii. 1432-77. wyłupiony z oczodołu posągu boga w świątyni indyjskiej w 1750. gdzie poległ. znaleziony w Indiach w 1701. Gwiazda Południa .zakresie sprawnego wyraŜania myśli i pojęć) z łaciną. Legenda łączy go z Karolem Śmiałym..AŜ do Xviii w. stu innych diamentów. księciem Burgundii.piąty co do wielkości diament świata. ofiarowany królowej Wiktorii w 1849.naleŜący podobno do Karola Śmiałego. 317 k. .największy diament świata 3016 karatów.kształtu połowy jaja. na południe od Delhi. co spowodowało po roku 1870 najazd poszukiwaczy pochodzenia anglosaskiego na te ziemie. ofiarowany królowi Edwardowi Vii na 66.. najsłynniejszy. W 1728 odkryto złoŜa diamentów w regionie Minas Geras w Brazylii. naleŜący do szacha perskiego.jeden z najdawniej znanych.. kuh-i nur 'góra światła'. Waszyngton D. Cullinan Ii. 44. Diamenty . 127 k. oraz ok. największy (726 k.. w berle brytyjskim. uprzednio 793 k. a ok. Cullinan . Regent . 'Nadzieja'.ang. wagi 200 k. Pocięty w 1941 na 23 kamiene. w koronie. który miał go nosić na palcu w bitwie pod Nancy. największy niebieski diament świata. kupiony przez księcia Grigori Orłowa i w 1776 ofiarowany Katarzynie Ii. 530 k. Orłow . po 1747 zaginiony. NaleŜał do księcia Orleanu. w Xvi w.5-karatowy diament w USA.piękny Ŝółty diament 140 k.. Sancy . regenta Francji.

zabiegi balneologiczne. Artemidy) w Efezie. Diana Nemorensis . 135. opiekunka kobiet i ich płodności. od 1504 w skarbcu katedry wawelskiej. Vi w. Sens tego dziwnego obyczaju tłumaczy James Frazer w Złotej gałęzi.). najstarszy wizerunek Ateny w Atenach. który wyrbiał srebrne świątynki Diany i przestraszył się. słynnym posągiem Artemidy Efeskiej. Diana .Niarchos . Spalona w 356 pne. por. Selene. zbud. w koronie monstrancji Jana Kazimierza. por.zob. okrzyk złotnika Demetriusza (zob. Plastyka: obrazy i freski przedstawiające Dianę jako łowczynię z nimfami..(właśc. wzniesiona na planie prostokąta 111 na 517m. Jej ołtarz w gaju pod Arycją w Górach Albańskich w środkowej Italii był miejscem najsłynniejszego kultu Diany. górnabyła Ŝłobkowana pionowo. Na dnie popiołu gwiaździsty dyjament .) później odbudowana.in.staroitalska bogini łowów. miał wg legendy spaść z nieba (moŜe był to obudowany hebanem meteoryt?). kupiony w 1957 przez armatora greckiego Stavrosa S. Diana z Efezu (na południe od dzisiejszego Izmiru w Azji Mniejszej). przez Chersifrona z Knossos. Kapłanem zostawał zwyczajowo zbiegły niewolnik. Golden Bough. . gór i księŜyca. Ŝe kazania św. posąg z biustem o kilkunastu piersiach. zwł. ang.(łac.6.. Popiół. Maria (Antonina). Świątynia Diany . 23-8. 'z gaju') opiekunka cudzoziemców i wyjętych spod prawa. 19. przez Herostratosa (zob. Naszyjnik diamentowy zob. Największe diamenty w zbiorach polskich: czarny diament w złotej puszce św. Wielka jest Diana Eteska! . Niarchosa. Cyntia. podobnie jak trojańskie palladium. Dzieje Ap. Z czasem popadła w ruinę. od 1672 w skarbcu jasnogórskim. ozdobiona rzeźbami Skopasa i Praksytelesa. połączonym ze zdrojowiskiem. W Eneidzie. właśc. Pawła zaszkodzą jego ineresom. wielka budowla o głównym pomieszczeniu kultowym otoczonym dwoma rzędami kolumn. Artemida efeska. gdzie kapłani stosowali m. Właśnie widok tej gałęzi zmusza Charona do przewiezienia Eneasza przez wody Tartaru. Wergiliusza Eneasz urywa złotą gałąź przez zstąpieniem do Hadesu. święte tarcze Rzymian i ołtarz Matki Boskiej w Loreto. Dolną część kolumn pokrywały płaskorzeźby. Demeter). w poł. Nowa świątynia zaliczana przez staroŜytnych do siedmiu cudów świata.symbol opinii uwarunkowanej własną korzyścią. znany z kopii rzymskich. jeśli ułamał gałąź pewnego drzewa i zabił nią w pojedynku dotychczasowego kapłana. posągi Artemidy w Taurydzie i Kybeli w Pessinus w Galacji. i diament najczystszej wody wagi 10 k. Artemizjon. wcześnie utoŜsamiana z grecką Artemidą (zob.znaleziony w 1954 w Transwalu. Biblia. Stanisława. Drzewo (Diany). pne. lasów.

Ŝadnego. z Endymionem. dziennik. z horami itd. Diana w kąpieli . diaspora 'rozproszenie'. Diana i Endymion . Domenichina. diarium 'racja dzienna' (Ŝywności itp. Tintoretta. A. (publiczny) zjazdów. m.I.(wym. Przylądka Dobrej Nadziei (zob. kompozycja mitologiczna z portretem Diany de Poitiers. Rembrandta. podroŜy. D. Diana . wojenny.ok. Vinckelboonsa. Rubensa. Pozostwia interesującą korespondencję. sejmowy. Lucasa Cranacha Mł. Vermeera.. stała się kanonem urody kobiecej Xvi w. Ŝeglarz portugalski. Diariusz . 1499-1566. łac. zbudowanym dla niej na polecenie Henryka przez sławnego architekta Philiberta Delorme'a. w drodze z Brazylii do Indii. Carracciego. Biblia. List Jakuba Apostoła.z Akteonem. Tycjana. odkrywca m.zob. Diana De Poitiers . 1. faworyta króla Francji Henryka Ii. Diaz Bartolomeu . Scarlattiego. puatję) księŜna de Valentinois. Corota. z której tylko część ludności wróciła do Palestyny.in. Bocklina.in. Diana z jeleniem rzeźba (przed 1554) z zamku w Anet (Luwr. Dobry). później takŜe o Ŝydowskich chrześcijanach zamieszkałych wśród pogan. Po śmierci króla resztę Ŝycia spędziła w swoim wspaniałym zamku w Anet. przy toalecie. towarzysz podróŜy Vasco da Gamy i Cabrala. Diaspora . śpiącą. 'dziennik'.obraz Francois Cloueta. Królowa Katarzyna (zob. w kąpieli. gr. 1.). jakiejś religii wśród innowierców. podający ich przebieg dzień po dniu. 1450-1500. Correggia. utonął w pobliŜu Przylądka w czasie burzy razem ze swym statkiem. rozproszenie jakiejś narodowości na obczyźnie lub wyznawców. . podziwiana i sławiona przez artystów i poetów.) Medycejska musiała się pogodzić z tym trójkątem małŜeńskim.w staroŜytności: rozproszenie śydów wśród innych narodowości w następstwie niewoli babilońskiej. Diarmait o Duibhne .opera (1670) A. por. Galut. Grainne. (diariusz prywatny) domowy. Sama miała z Henrykiem dziewięcioro dzieci. ParyŜ). por. Z jej powodu imię Diana stało się popularne we Francji.zapis wydarzeń. Bouchera..

Pierre. Die Kunst Der Fuge . na południe od Miletu. . słynna z wyroczni Apollina. nazywano najlepszym drukarzem swoich czasów. której zawdzięczał przydomek Bibliolathas. wpływając z kolei na dzieło Bodoniego. Dichterliebe . czyli Prawdziwej historii podboju Nowej Hiszpanii (1632. Ok. 1761-1853. towarzysz i kronikarz Hernana Cortesa z wyprawy w 1519 do Meksyku. syn drukarza Denisa. mający Sitzfleisch . ze stereotypów. ok. sławnego z ogromu swej produkcji literackiej (ponad 3500 pozycji) i krótkiej pamięci (nieraz się powtarzał lub zwalczał własne opinie). ZałoŜyciel firmy drukarskiej (1713) Francois. wzniesiona ok.ok.zob. Didot .. przebudowywana. w wyborze 1962). Choć zachowały się tylko fragmenty jego prac. 10 ne.Diaz Del Castillo . drukowane. Pod wpływem Baskerville'a stworzył czcionkę w pseudoklasycznym styłu moderne.jońska świątynia ku czci Apollina. Ŝywym i prostym językiem mówiącym o wypadkach i ludziach znanych osobiście.. umoŜliwiając tym normalizację wymiarów czcionek i sprzętu. 1689-1757. Tomasza z Akwinu. przydomek (znaczący 'o spiŜowych jelitach'. Jego syna Ambroise. są one zapewne źródłem wielu ocalałych komentarzy antyznych. Didyma . w Didymie..Bernal. 1775 ustalił wymiar punktu drukarskiego.-ok. gr. pierwszy zasłynął w swym rzemiośle. Imieniem Didymos (gr.w staroŜytności miejscowość na zachodnim wybrzeŜu Azji Mniejszej. jedna z największych w Grecji. której dzieje odmalował w monumentalnym Pamiętniku Ŝołnierza Korteza. cykl wokalnych miniatur lirycznych opus 48 (1840) Roberta Schumanna do słów Heinego. wyd. zburzonej 494 przez Persów. i Firmin. 1730-1804.. Kunst der Fuge. dido) rodzina księgarzy i drukarzy francuskich. spisanym na starość w Guatemali. zwł. na miejscu pierwszej. 'Miłość poety'. 1492-1581. 'bliźniak') nazywano równieŜ św. 331 pne.. Didymos Chalkenteros . gdyŜ Tomasz to aramejskie Te'oma 'bliŜniak'. Wynalazł cienki papier welinowy Syowie jego. po raz pierwszy we Francji. wydawali wzorowe edycje klasyków oraz tanie popularne ksiąŜki.(wym. 1764-1836. 65 pne. Didymaion . pol.nm.umiejętność przysiadywania fałdów) greckiego filologa i komentatora z Aleksandrii. nie ukończona. konkwistador hiszp. Synowie Firmina kontynuowali prace ojca. tzn. o Homerze. ruiny odkryto w 1872. 'zapominacz ksiąg'.

jeślim ja zaginął?" Kompozycja (1967) Krzysztofa Pendereckiego o Oświęcimiu.)'.zob. DieŜniew Siemion I. Digesta . początek rymowanej sekwencji kościelnej.) ku czci DieŜniewa. Dygesty. wizja ginącego świata. która w dzisiejszym kształcie jest kompilacją sześciu redakcji greckich z okresu 928-944 ne. 1253). 'Teodoryk z Werony' zob. świadczy o tym Dawid i Sybilla'). Dietrich Von Bern . od Kołymy do Zatoki Anadyrskiej (1648). dies illa. Grzegorzowi i św.. a od 1564 (sobór w Trydencie) śpiewana we mszach Ŝałobnych liturgii rz.-kat. . Bernardowi. której sens oddaje przekleństwo: "Niech nic nie będzie! Amen! Bo cóŜ być moŜe. '(pisma) podzielone (na księgi. Dies iree. łac. Isinieje równieŜ wersja ruska. siłacza i uwodziciela. nazwany przez Nilsa Nordensklda (zob. ('dzień gniewu. Dytryk z Bern.Nazywana największym hymnem średniowiecza. najdalej na północny wschód wysunięty punkt Azji. ów dzień. włączona do mszału. 1672.Dies Irae .bohater anonimowej bizantyjskiej epopei białym wierszem Czyny Digenisa Akritasa. Liszt. Rachmaninow.. Digenis Akritas Basilios . tytuły itd. o charakterze prostszym i mniej konwencjonalnym niŜ greckie. 1605-ok. Utwór wywarł wpływ na słowiańską poezję ludową. jak Mozarta. takŜe polską. przypisywana takŜe św. Wg Biblii. 15. Testet David cum Sibylla. do melodii z chorału gregoriańskiego.ok. 'dzień gniewu'. zaś melodii chorału uŜyło jako motywu wielu innych.nm. dzień Sądu Ostatecznego (zob. który pierwszy opłynął wybrzeŜe Azji płn. Stała się tematem wielu kompozycji muz. napisanej na przełomie Xii-Xiii w. Ew. przez (?) Tomasza z Celano (zm.łac. wg Mat..-wsch.hymn z tomu Ginącemu światu (1902) Jana Kasprowicza. Solvet saeculum in fevilla. W Xiv w. Verdiego. 10. Przylądek DieŜniewa odkryty przez niego. Saint-Saens. Pandekty. co świat rozsypie w proch. Dies irae . . Ŝeglarz rosyjski. Sąd)... jak Berlioz. Mowa w niej o fantastycznych czynach Digenisa. por. Cherubiniego.

niczego więcej nie pragnę". co odmawiają.Wg Seneki Diogenes miał mieszkać w wielkiej glinianej beczce. i zatapiam zęby w ciele hultajów. Zachowany posąg starego kaleki-Ŝebraka z psem przedstawia. chciałbym być Diogenesem.. jak np. Diogenes. a mieszkańcy gorączkowo rzucili się do przygotowań obronnych. czy ma jakie Ŝyczenie.złota moneta płn.Kiedy Diogenes spacerował w biały dzień z zapaloną latarnią. denarius 'denar'. 37) opowiada. Rabelais. co dają mi cośkolwiek. Dinar . Ŝe człowiekowi do szczęścia wystarczy zaspokojenie tylko nąjelementarniejszych potrzeb. dlaczego nazywją go psem. odpowiedź miała brzmieć: "Szukam człowieka.Kiedy zapytano Diogenesa o najlepszą porę posiłku. De historia conscribenda ('Jak naleŜy pisać historię'). Lukian. ten odparł: "Nie zasłaniaj mi słońca. Kiedy król Filip Ii Macedoński zagroził Koryntowi. być moŜe.kiedy moŜesz. . Ŝe nadano mu przydomek kyon ('pies'). Ŝe powiedział: "Gdybym nie był Aleksandrem.odpowiedź Diogenesa na zarzut. indyjska (Iii-Viii w. filozof grecki ze szkoły cyników. aby nie wydać się bezczynnym." Pies .Dike . odrzekł: "Jeśliś bogaty. Hory. zapytano go. Diogenes . Ŝe odwiedza plugawe spelunki. a nie maŜe się . odpowiedział: "Bo łaszę się do tych. jak Diogenes wyrzucił swój kubek. czego szuka. z łac. szczekam na tych. waluta Jugosławii i niektórych krajów arabskich. zob. kiedy chcesz. Aleksander i Diogenes . jadaj.Kiedy Aleksander Wielki odwiedził w 335 pne. arabska (Vii-Xiii). 3. uczeń i następca Antystenesa. w Koryncie Diogenesa i spytał go. Latarnia Diogenesa .zob. 412-323 pne. a gdyś jest biedakiem . Przedmowa do ks." Słońce takŜe kloaki odwiedza. co uczyniło na królu takie wraŜenie. sam ograniczał się teŜ do minimum.). Potępiał wszelkie zainteresowania intelektualne nie poświęcone oczywistym celom praktycznym. ok. Złodziej (Wielcy złodzieje). Iii.Sposób Ŝycia filozofa sprawił. astronomię. Czarnym." Beczka Diogenesa ." Pora posiłku . Kubek . Zapytany. por. ujrŜawszy dziecko pijące z własnej dłoni. arab. głosił. Diogenesa.z Synopy nad M. obracał i toczył beczkę tam i na powrót.Diogenes Laertios (6.

syn Aresa i nimfy tesalskiej Kyreny.mit. praca). Przygoda taka zdarzyła się poecie Filoksenesowi. 236. Ucho (Dionizjosa). aby ujść za jedynego sprawcę tego czynu. drŜący o własne Ŝycie. ze względów politycznych. Dionizjos I Starszy . . władca słaby. targnął się w boju na Aresa i zranił Afrodytę. tł. księgę Iliady). który oddawał swoim koniom na poŜarcie przybywających do niego w gościnę cudzoziemców. Damokles. juŜ na wolności. gdzie załoŜył liczne miasta w Apulii. rozwiązły. protektor sztuk i nauk. od 405 tyran Syrakuz. 6. słuchając raz wierszy Dionizjosa. Odys chciał zgładzić Diomeda. Diomedowy przymus . por.w której cała korzyść przypada jednej stronie: "A Zeus zabrał Glaukowi tyle przytomności. władca podejrzliwy. jeśli nie chcieli spędzić nocy z jego córkami. Dmochowskiego). słynny z męstwa i zuchwałości. ceny stu wołów. zob. a zapytany. syn Tydeusza i Deipyle. Soczewica (Miska soczewicy). teŜ.mit. teŜ Rezos. 430-367 pne. który jednak odjechał w niełasce. odrzekł tyranowi: "Z powrotem do kamieniołomów. Gdy Diomedes z Odyseuszem wykradli palladion z Troi. Iliada. absolutnie nieodparty. kupną wołami dziewięcią" (Homer. najdzielniejszy po Achillesie bohater grecki w wojnie trojańskiej (Homer poświęca mu niemal całą 5. Dionizjos Ii Młodszy . wywęrwał więc do Italii. Ŝe jego Ŝona Aljgialeja za sprawą mściwej Afrodyty zdradzała go. gr. za to poezje jego wyśmiano na igrzyskach oimpijskich w 388. gr. wstał i ruszył ku wyjściu.. Damon i Fintiasz.. dano pierwszą nagrodę w Atenach w 367. ale przy tym jedna z najwybitniejszych indywidualności greckich. Diomedowa zamiana . Diomedes był szybszy. zob. Diomedes 'boska chytrość'.Diomedes (1) . Ŝe zbroję złotą. Herakles (8.łac. Wraz z Odyseuszem wykrada palladion (posąg sakralny Ateny gwarantujący bezpieczeństwo miasta) z Troi. Schlemihl. przywódca wojowników z Argos i Tirynsu. dał z chęcią (Diomedesowi) za zbroję z miedzi. Okup Hektora." Zob.ok. Po powrocie z wojny dowiedział się. Diomedea necessitas. pisał tragedie uwaŜane przez krytykę za dzieła mierne.syn Dionizjosa I. do udania się z nim do obozu Greków. córki Adrasta. choć jednej z nich. dokąd zmierza. król Tracji. który później. ale wykształcony. niedoświadczony i prawdop. F. Wg niektórych pojęcie to odnosi się do Diomedesa (2). Diomedes (2) . tyran Syrakuz 367-357 i 346-343 pne. Ŝe za krytykę swych utworów wtrącał do więzienia. osławiony jako okrutnik. gr. gościł u siebie Arystypa z Kyrene i Platona. Powiadano. chciwiec. związał Odyssa i przymusił bijąc płazem miecza.

Priscianusa) aŜ do epoki Odrodzenia.. który przebywał przez 22 lata w Rzymie w czasach Augusta. Ksenokrates. usiłował z Dionizjosa uczynić wzorowego monarchę państwą filozofów. a jej wpływ pośredni trwa do dziś. Dionizje Małe. Donata. Teatr Dionizosa .autor rozpraw filozoficznych i poematów. Dionizje Wielkie.. w sanktuarium Dionizosa u południowo-wschodniego podnóŜa Akropolu. do 264 pne. PodróŜował zaś na rydwanie. falliczny charakter obrzędów jego kultu. a Dion. koźli. Thraks.-rz. zachowały się takie cytowane tam utwory jak Oda do Afrodyty Safony i Danae Simonidesa. Arystyp z Kyrene i in. na prośby Semele. z których zachowało się 9 pierwszych tomów). Gdy przed urodzeniem Dionizosa. z występami chórów męŜczyzn i chłopców.in. pochodzącego zapewne z Tracji. slenów. nimf. Usunięty przez Diona. O zestawianiu wyrazów. zbudowany w V w. wrócił podstępem na tron. wiejskie. uczeń Arystarcha z Samotraki.). małŜonek Ariadny. hałaśliwym orszakiem bachantek. Stała się ona obowiązującym wzorem wszelkich studiów gramatycznych (m. poparty przez Platona. miejskie. pierwszej zachowanej gramatyki greckiej. obaj jednak otrzymali dymisję. Dionizjos Trak . 170-90 pne.. historyk (20-tomowe Dawne dzieje rzymskie. gramatyk grecki. w której w sposób zwięzły i jasny usystematyzowal nauki poprzednich gramatyków. które dały początek tragedii. 60-ok.attyckie święta ku czci Dionizosa. a wygnany po raz drgi mieszkał odtąd przez wiele lat w Koryncie. z wesołym. Oschoforie (winobranie).. a Rzymianie ze swym boŜkiem wina Liberem (Bachusem). 5 pne. Dionizjos z Halikarnasu . gr. zob. . zaszyte w udzie. Zeus objawił jej swą boską postać. płodnych sił natury.w Atenach. Zeus wszakŜe uratował dziecko i donosił je. retor grecki. Menady. Zagreus. a takŜe entuzjazm i ekstaza jego wyznawców zostały z czasem złagodzone pod wpływem kultu Apollina (zob. plonów.Bakchos (rzymski Bachus) mit.ok. a potem i komedii. gościł na swym dworze filozofów (Platon. Wiele świąt Dionizosa miało specjalne nazwy. podobno jako nauczyciel. pne. wiosenne. autor licznych traktatów z tej dziedziny. Lenaje w styczniu-lutym. twórca podstaw krytyki literackiej. Tys. tłumnym. Dziękijednemu z nich. autor Techne grammatike. w teatrze greckim.gr. bóg wina. satyrów. Dionizos wprowadził uprawę latorośli winnej i uczył wytłaczania gron i fermentacji wina w wielu krajach. Jego ministrem był historyk Filistos. Dionizje . obchodzone w końcu grudnia. Semele zginęła spalona przez piorun. ok. Melampus). Lidii lub Frygii. kiedy otwierano naczynia z młodym winem. jak Antesterie w lutym-marcu. Orgiastyczny. Grecy utoŜsamiali go z egipskim Ozyrysem. Dionizos . syn Zeusa i Semele.

srebrna moneta bita w krajach muzułm. Dipylon . Wraz z dwoma towarzyszami został ścięty w 280 r. Prawdop. wg legendy. na płn. Bachantki. był to biskup wysłany za panowania rzymskiego cesarza Decjusza. na rydwanie zaprzęŜonym w pantery. zanieść miał po egzekucji swą własną głowę i gdzie merowiński król Dagobert (zob. zob. Sokrates opowiada tam o rozmowie z nią.) Arystofanesa.Deotyma. wagi 1 dirhema. Dionizy . pierw. postać fikcyjna.) wzniósł w 626 opactwo Saint-Denis..jednostka wagi w krajach muzułm.legenda o Dionizosie i Likurgu. kapłanka z Mantinei. główna brama miejska staroŜytnych Aten. 1834-1908. 249-51. przepisując odpowiednie ofiary.. tragedia (406 pne) Eurypidesa. Św. patron Francji. przedstawiają krwawy triumf Dionizosa nad Penteuszem. na 27000 widzów. ale i miejsce uroczystości i zgromadzeń publicznych.przebudowany w 330 pne. później piękny nagi młodzieniec z wieńcem na głowie. W Iliadzie.. uŜywany nie tylko jako teatr. ustalona w Arabii jako równa 2/3 attyckiej drachmy. Bachus. pucharem i tyrsem. W plastyce do Iv wieku przestawiany jako brodaty męŜczyzna. ozdobiony posągami poetów. na wzgórzu Montmartre. poszukuje w Hadesie niedawno zmarłego Eurypidesa.gr. W śabach. W Hymnach homeryckich do Dionizosa . nie znajdując dobrych pisarzy tragedii... bóg teatru. a pochowany 6 mil na północ od miasta. (du) Deffand (Tylko pierwszy. Dirhem . dla nawracania Parizjów (na wyspie Sekwany). dirham od . która przez 10 lat odwracała od Aten groŜącą im zarazę.. Diotima . pierw. Wg Grzegorza z Tours. potem róŜnej wartości. 'podwójna brama'. Łuszczewska Magdalena.). zachód od miasta. królem Teb. 6.(St. Dionizos w literaturze. królu Tracji. od Vii do Xi w. miała być wg. Friedrich Nietzsche w pracy Narodziny tragedii (1872) analizuje znaczenie Dionzosa i jego kultu dla narodzin tragedii greckiej.gr. Dionizos. por. Kastor i Polluks. z ławami audytorium wykutymi w skale Akropolu. z arab. w której odkryła mu swoje zdumiewające poglądy na miłość jako tęsknotę za pięknem i za filozofią. Denis) apostoł Galii. Deotyma pseudonim literacki Jadwigi Łuszczewskiej. komedii (405 pne. Dioskurowie . Uczty Platona wieszczką. Homera .młodzieńcze przygody u piratów. 'synowie Zeusa'. zob. zob. dokąd.

wraz z osłabieniem monarchii. z których kaŜde oddane było pod władzę komesa. park zabaw na wzór Disneylandu. 'boski'. Dixie . 1901-66. co na konec usankcjonował edykt Karola Ii Łysego z 877 r. obowiązki jego miały zatem równieŜ charakter militarny. nadawany przez senat. w Anaheim pod Los Angeles. Markiz. Terytorium takie mogło ulegać zmianie stosownie do łaski lub niełaski cesarza. Amfion i Zetos. słynnego producenta filmów rysunkowych. ale raczej "błogosławionych" czy "świętych". tytuł przysługujący od czasów Juliusza Cezara zmarłym cesarzom rzymskim.-nm.zob.łac. mieszczący się pod Orlando na Florydzie (USA). Disneyworld . od nazwy źródła Dirke w okolicach Teb (Beocja). fantastyczny park zabaw otwarty 1955 przez Walta Disneya. USA. ułoŜona w 1859 . hrabiego (fr. dla rządzenia kilku hrabstwami. Disney World Amusement Park. na kresach cesarstwa. zabitej przez synów Antiopy za brutalne traktowanie ich matki i przemienionej przez Dionizosa w źródło.-g. Byk (Farnezyjski). Disneyland .ksiąŜę nie krwi królewskiej. rzekomego miejsca urodzenia poety. duc z łac. RównieŜ niektóre zmarłe Ŝony cesarzy otrzymywały tytuł diva.(wym. fr. Urzędy diuka.(wym. marquis) był to komes. diznejua:ld) właśc. diznejland) obszerny. beocki) przydomek liryka greckiego Pindara. Divus . comes 'towarzysz' cesarza). Dirke . Źródło nazwano imieniem legendarnej Dirke. nie czyniący z nich jednak bóstw. margrabia. marke 'pogranicze') na pograniczu. comte z późn. margraf (fr. Zob. comte z łac. marche ze śr.. dux 'przywódca'. stanowiska te stawały się coraz częściej doŜywotnie. nadawano je wybranym dworzanom cesarza. markizą i komesa były czasowe. łac. drachma. Łabędź dirkeński (tzn. a nawet dziedziczne. jeden z najwyŜszych tytułów feudalnych we Francji i Włoszech oraz za Napoleona I. teŜ Arystokracja..(wym. Pod koniec Ix w.. 518-438 pne. nie dziedziczne. Cesarstwo Karola Wielkiego podzielone było dla celów administracyjnych na hrabstwa (fr. Diuków cesarz powoływał. tebański. otwarty w 1971.łac. comitatus).kóremu powierzono terytorium jednej z marchii (fr. stosownie do potrzeb chwili. Diuk . diks-i) amerykańska pieśń patriotyczna.

por. Nazwa oznacza stany Południa. najwybitniejszy dziejopis polski swego wieku. ok.1415-80. syna Włodzimierza Monomacha. Dwór: Artusa). Długi Maks . do dziś lubiana. poprawny przekład polski od 1961. Emmetta. Roczniki. Dla Elizy . oddzielającą później stany niewolnicze od wolnych. zapewniając wolny dostęp do portów i tworząc obszerne schronienie dla wszystkich mieszkańców Attyki w czasie oblęŜenia. ostrzeliwujące ParyŜ w 1918 z odległości 1207km. moŜe od Jeremiasza Dixona. Długa ręka . Mason-Dixon line). Mat.przez Daniela D. . sekretarz i powiernik Zbigniewa Oleśnickiego. Długosz Jan . Domem Ławników. 1090-1157. Głównym jego dziełem jest łacińska Historia Polonica (1455-80) zwana takŜe Annales seu cronicae inclyti regni Poloniae (łac. Długi Targ . 18. której część opublikowano 1614-15.nm. kanonik krakowski.olbrzymie działo nm. Długi.przypowieść biblijna o potrzebie miłosierdzia (Ew. biskupa krakowskiego. 23-35): król darowuje dług 10000 talentów dłuŜnikowi.Ŝart. kraj bawełny. Fr Elise.. utwór fortepianowy (1810) Beethovena. Dławiduda . który z Charlesem Masonem w 1763-67 wytyczał granicę między stanami Maryland i Pennsylwanią (ang.(Dołgoruki) przydomek charakteryzujący inicjatywę i rzutkość polityczną Jerzego. 460-445 pne. Jej pochodzenie jest niepewne.. Gruby (Gruba Berta). DłuŜnik niemiłosierny . zbudowane przez Kruppa. Złotą Kamienicą i Zieloną Bramą. popularna wśród wojsk konfederatów w czasie amerykańskiej wojny domowej. łączyły szerokim korytarzem Ateny z Faleronem i Pireusem. Fontanną Neptuna. wg. organista. czyli Kroniki sławnego Królestwa Polskiego).. a po odbudowaniu ostatecznie zniszczone przez Rzymian w 86 pne.główny plac zabytkowego śródmieścia Gdańska z Dworem Artusa (zob. Zburzone w 404 przez Spartę przy dźwiękach fletów. wielkiego księcia kijowskiego. rub. a całość 1701-02. Długie mury . w 12 księgach.zbudowane ok.

Sygrydy. w chwili narodzin jego syna. Znany jest jego napad na dwór Jędrzeja Karpińskiego na Pokuciu w 1741. Była matką Bolesława Chrobrego i Świętosławy . matka Bolesława Śmiałego. ten wszakŜe bezlitośnie wsadza do więzienia swojego dłuŜnika. "uczonego" (tj. Dobrodziejstwo Inwentarza . przyszłego poety. gdy ten drągiem wyłamywał zaparte drzwi jego chaty. Ŝona Mieszka I. Ŝona Kazimierza Odnowiciela. Ludy! Powstańmy wraz . umiejącego czytać i pisać). ten odpowiada za długi spadkowe albo tylko spadkiem. nie mogącego mu wypłacić stu denarów długu. księŜniczka czeska. napisana przez Ludwika Mierosławskiego. Franciszka. księŜniczka ruska. który dowodził bandą opryszków w lesistym paśmie Czarnohory. córka wielkiego księcia kijowskiego Włodzimierza.który znalazł się w cięŜkich tarapatach.ok. Dobrawa . Dobra Martwej Rzeki . ale jedynie w granicach wartości stanu czynnego (aktywów) spadku. zwana teŜ Marszem Mierosławskiego. zmarła w 977. Legenda uczyniła z Dobosza bohatera biorącego od bogatych. temat śpiewek i kołomyjek huculskich.dawn. Do broni. dowiedziawszy się o tym król oddaje okrutnika katom. Dobosz .popularna pieśń powstańców 1848 r. królowej czeskiej. ludy! Powstańmy wraz I bratną sobie podajmy dłoń! Zetrzeć . które pozostawały w ich posiadaniu przez wiele pokoleń. który strzelił i zranił śmiertelnie Dobosza.zwana później Dąbrówką lub Dubrawką. majątki ziemskie naleŜące do kościołów. jednym z elementów zamierzonego przedsięwzięcia politycznego: przyjęcia chrztu i chrystianizacji kraju. napadając i rabując dwory. 1012-1087.(Doboszczuk) Aleksy (Ołeksa) głośny zbójnik karpacki. Ŝony Wratysława Ii. Kto przyjmuje spadek z dobrodziejstwem inwentarza. Władysława Hermana i Świętosławy.prawn. miasteczka i wsie. Do Broni. albo teŜ całym majątkiem. córka Bolesława I czeskiego. rozdającego biednym. związków wyznaniowych lub fundacji.. Dobronega . dla którego małŜeństwo z nią było prawdop. zabity przez chłopa ze wsi omacz. Zginął w 1745.

ang.łac. przekonanie o zgodności własnego postępowania z prawem lub zasadami współŜycia społecznego. 51. bona fides. Jamesa Boswella (1791). uczciwe zamiary. Dobry człowiek z Seczuanu . Rene. Dobry grunt .tyranów juŜ nadszedł czas.zob. reputacja. Dobre imię . Dobra wiara .starania jakiegoś państwa a. por. 7. 12. . ksiąŜę Andegawenii i hrabia Prowansji.nm. Dobre usługi . Dobrymi chęciami piekło jest wybrukowane. ale jedyną osobą w Seczuanie.: Haakon I. Tobiasza. Marcjalisa. Sezuan. Ew. wg Mat. 2. 935-61. 5. 1350-64. Jan Ii. która udzieliła im schronienia. Dobry anioł . jeden z najstarszych znanych z nazwiska lutników polskich. przytoczone przez jego biografa.dobra opinia. Trzej bogowie schodzą na ziemię szukając "dobrego człowieka".zob. jako swój kuzyn Szui Ta. przez bezwzględne postępowanie w interesach odzyskuje pieniądze. ułatwiające stronom spierającym się lub walczącym z sobą samodzielne podjęcie rokowań i zawarcie układów."(Nasienie) padło na dobry grunt i owocowało". hell is paved with good intentions. Der gute Mensch von. ok.łac. 1-4. wyd. Wieńcem wolności ozdóbmy skroń. np. Dobry król Dagobert . 8. 1434-80. ale wrodzona miłość bliźniego doprowadza ją do bankructwa. działający w Krakowie. Eklezjastes. W przebraniu męskim. Za pieniądze otrzymane od bogów otwiera ona sklep.w prawie międzynarodowym . sztuka (1938-40. Dobrucki Mateusz . 27. 7. Rene.przydomek wielu władców. Filip. Biblia. z Epigramów. Dobry człowiek wiecznym nowicjuszem . Zły (Zła wiara). powiedzenie (1775) Samuela Johnsona. grupy państw. król Norwegii. Dagobert I. 1956) Bertolta Brechta. semper homo bonus tiro est.1520-1602.Biblia. 2. Ks. Biblia. 13. Dobry . 1419-67. Dobry król Rene . pol. król Francji. List do Tymot. "Lepsze jest imię dobre niŜ maści drogie". prawn. jest prostytutka Szente..Biblia. ksiąŜę Burgundii.. 4. Dobry bój (stoczyłem) .

Ew. tak niegdyś nazywani przez górali.Dobry pasterz . Milites Christi de Prussia. zupełnie. Zakon dobrzyński . bez reszty. 26. 10. Do Dalekiej Ukochanej . Cape of Good Hope.siedziba prastarej wyroczni Zeusa w górach Epiru w Grecji.zbójnicy tatrzańscy. 11. Złem za dobre zob. Wg mitu gołąb. Ew. Przylądek Dobrej Nadziei . lute Horynisko" o trzech głowach i dwunastu ogonach. Do Cna . Dobry Samarytanin . Skrą i Drwęcą. który przyleciał z egipskich Teb. kłoda' (wyciąć w pień 'zupełnie.) rosyjskich. moŜe z pierwotnego do kna od st. śeglarz portugalski Bartolomeu Diaz (zob.zob. wg Jana. 'Przylądek Burz'). jednak król portugalski Jan Ii zmienił później tę nazwę na optymistyczniejszą. 10. do szczętu'). doszczętnie. który pokonał "złe Ŝmiisko. kien dpn. łac. Kaap de Goede Hoop.drugi po Ilji Muromcu bohater cyklu kijowskiego bylin (zob. Dobry wojak Szwejk .ang. prowadzonej w Prusach.ośrodek dawnej kasztelanii. siadł na dębie w Dodonie i .. Samarytanie (Miłosierny). kień. Dobrzy chłopcy .Biblia. Dobrynia Nikitycz .Biblia. cykl pieśni opus 98 (1816) Beethovena. i obrony ziemi dobrzyńskiej przed najazdem Prusów.) opłynął po raz pierwszy południowy kraniec Afryki w 1487 i nazwał go Cabo Tormentoso (port. ziemi dobrzyńskiej. pol. harnasie. aby nie odstraszać Ŝeglarzy.całkowicie. etymologia niepewna. Dodona . Szwejk.Pruscy Rycerze Chrystusowi. Zły (Złem za dobre). An die ferne Geliebte.nm.. wg Mat. kna 'pień. Dobry uczynek . obszaru między Wisłą. zakon rycerski osadzony w ziemi dobrzyńskiej w 1228 przez Konrada Mazowieckiego dla zbrojnego wsparcia misji cysterskiej. Dobrzyń . afrik.zob.

d.. d. św. najdociekliwszy. ok. 407. irrefragibilis . Atanazy z Aleksandrii. Drzewa (święte).. niezwycięŜony. jak: Beda Venerabilis (łac. papla. w Biblii. 604. DojeŜdŜacz . zawieszone na gałęziach dębu. cysters francuski. Doktor obojga praw . szkocki teolog franciszkański. wg Mat. Tomasz z Akwinu. gaduła. Ew. 1266-1308.Aleksande z Hales franciszkanin ang. dawny tytuł naukowy: doktor prawa kanonicznego i cywilnego. niezłomny. wydawały dźwięki. Selloi.łac. d. biskup Mediolanu. honorowy stopień naukowy nadawany przez wyŜsze uczelnie osobom szczególnie zasłuŜonym na polu nauki i kultury. d. arcybiskup Konstantynopola. doktor anielski. Tomasz z Akwinu. 1274. subtilissimus . d.św.objezdnik. por.lekarskich dawny tytuł naukowy doktora medycyny. zm.13-36. papieŜ: Poza tym tytut ten nadawano świętym teologom takim.łac. 1231. świętoszkowie. Doktor.k. łac. mirabilis-Roger Bacon. wyróŜniający się szczególną uczonością lub świętością. Kapłani Dodony. św. składali śluby niemycia nóg i spania na gołej ziemi. św. invincibilis . Doktorowie i faryzeusze obłudnicy.Średniowiecznych uczonych. Stąd określenie "spi dodoński". tj. bijące o siebie. cudowny. z których kapłan dorozumiewał się woli boga. Dąb. 420. Jan Chryzostom. poruszane wiatrem. i złotousty św. zachodniego: św.ludzkim głosem polecił załoŜenie wyroczni. wykładowców w szkołach klasztornych i katedralnych nazywano doktorami. 430. zwł.. Bernard z Clairvaux.Johannes Duns Scotus. doctor utriusque iuris. 397. oraz d. 376. Niektórych z nich określano specjalnymi tytułami. Augustyn. gr. wschodniego: św. Doctor honoris causa . d. Bazyli Wielki z Cezarei. jak np. d. (?) 379. poboŜności itd. mellifluus . biskup Hippo Regius. Grzegorz z Nazjanzu. kaznodzieja francuski. Hieronim. Doktorowie kościoła niektórzy wcześni "ojcowie" kościoła.k. hipokryci. miodopłynny. tłumacz Wulgaty. świadczą. zakonnik franciszkański. 373. 1274. 1175-1245. Grzegorz Wielki. RównieŜ naczynia i gongi ze spiŜu. św. teologów. szemrania świętego źródła i gruchania świętych gołębi. Bernard z Clairvaux. 23. 235. benedyktyn anglosaski.św. św. Dąb ten był ośrodkiem kultu: kapłan odgadywał wolę boga z poszumu liści dębu. chartami) i ścigający z nimi zwierzynę na łowach. d. Doktorewie nauki.AmbroŜy. Bonawentura. o czym wspomina juŜ Homer w Iliadzie 16. na których wypisywano pytania. d. d. na dawnych dworach szlacheckich członek słuŜby łowieckiej opiekujący się psami myśliwskimi (ogarami. Antoni Padewski. 735. Ŝe radzono się tu równieŜ w całkiem banalnych sprawach. 1622 i in. 1153. Doktor wszech nauk . Franciszek Salezy.. 'czcigodny'). doctor angelicus. 4 wielcy d. Zachowane tabliczki z ołowiu. .

nazwa grupy poetów włoskich Xiii-Xiv wieku. 1570-1650. stał się jednym z krzewicieli baroku w malarstwie polskim. Dolina Jozafata . Kroniki. La Dolce Vita . Padół (płaczu). ziemia. Franciszek z AsyŜu. Biblia.dołman.zob. Dolce Stil Nuovo .Wilhelm Ockham. malarz włoski. 2. ye (ho saphat '(Jahwe) osądził'. noszony teŜ przez Słowaków. jako miejsce cierpień człowieka. 1300-49. 20. Tintoretta. Węgrów i w Polsce Xvi w.).ok.in. słynny grobowiec faraona Tutenchamona (zob. Dolina Szczęścia .-wsch. działający od 1602 w Krakowie. pieśń 24.. Szczęście. Joel. Guido Cavalcanti. Dolabella Tomasz . ten świat. Nazwa wzięta z Boskiej Komedii.. m.).zob. z obcisłymi rękawami. d. węgierska kurtka wojskowa.. podszytą a.wąwóz w Górnym Egipcie. angielski teolog franciszkański. d. 'słodki nowy styl'. Słodkie Ŝycie. powstałej we Florencji (Dante Alighieri. Dolina łez . dynastii (opisanym jeszcze przez Strabona w 27 r. pne. Dolman . Beatrycze. gdzie odkryto kilkadziesiąt grobowców skalnych. takŜe w Polsce Xvii-Xviii w. obszyta barankiem.św. Dolina Królów . Czyściec. szamerowana. od Jerozolimy. obramowaną barankiem zarzucano na dolman na lewe ramię i spinano pod szyją. nazwę tę (od króla Jozafata. Cino da Pistoia). Dantego. W ich twórczości idallizacja uczucia miłości do kobiety oparta jest na rozległej kulturze filozoficznej poetów. z doliną Cedronu na płn. w 1922. Guido Guinizelli.Józafata. Dolina.płaczu przen. Bonawentura i św. długi. . ziemski padół. utoŜsamiane zazw. przeniósł do plastyki polskiej zdobycze formalne Odrodzenia i manieryzmu weneckiego. por.. z wielkim cmentarzyskiem faraonów 18-20. w zachodniej części Teb.wł. w którym wg proroctwa Joela (Biblia.. seraficki. seraphicus . zwł. 3. takŜe szamerowaną. 20-26) podsunęła zapewne symbolika tego imienia: hebr. 2-16) odbędzie się Sąd Ostateczny. Józefata miejsce. zob. por. z węg. turecki ubiór męski pod futro. drugą kurtkę (mentyk).

.O. szkołę udostępniono równieŜ młodzieŜy plebejskiej. Lary. 57 pne. pałac Oktawiana Augusta na Palatynie rzymskim.dolmany z tur. Comedie . nadworna szkoła w dobrach księcia Gianfrancesca Gonzagi pod Mantuą.Pański.zob. Prylińskiego. wprowadził tam nowe metody nauczania rozwijające samodzielność myślenia. Dom radości . gr. mieści muzeum Matejki. łac.wł. pro domo sua. Nora. Ŝony cesarza. np. Dom lalki .zob. za obietnicę darowania Ŝycia zdradza im połoŜenie wojsk trojańskich i plany Hektora. we własnej sprawie. Dla własnego domu . .Floriańska 41. kierowana od 1423 przez pedagoga i humanistę wł. ustawionych na sztorc i przykrytych wielkim płaskim blokiem. w Bretanii i Irlandii. Dom Liwii zwany pop. kościół. przemówienie. D. naleŜał od końca Xviii w: do rodziny matki malarza. a takŜe lekcje wychowania fizycznego. pieśni Iliady. gł. dla własnej korzyści. Schwytany przez Diomedesa i Odyseusza. Trojańczyk Dolon podejmuje się pójść na zwiad do obozu Greków. Domowe bogi . z Xvi w.pop.mit. Matejki i T. Dom Moliera . Penaty. stosunkowo dobrze zachowanych w wielu pomieszczeniach. dolman'. Homer opisuje w 5. łac.M.zob.. imieniem Liwii. Dolmen . Dom boŜy . Vittorino da Feltre. fasada budynku z 1872 projektu J. po czym ginie z ręki Diomedesa.. dolama 'owijanie. Dom Jana Matejki w Krakowie . Wg tytułu mowy Cicerona O swoim domu. znęcony wysoką nagrodą ogłoszoną przez Hektora. oratio.grobowiec megalityczny z okresu neolitu.łac. jak. Bóg DOM. złoŜony z dwóch lub więcej płyt kamiennych.Francaise. Menhir. słynny z malowideł ściennych. nazwa Komedii Francuskiej. zob. modlitwy świątynia. przebudowany w Xviii i Xix w. Dolon . który. Casa Giocosa. i lit. por. De domo sua.

Ca'd'Oro. 9.wizje nowej cywilizacji i cudownego Ŝycia w Polsce. Wg układaczy horoskopów astrologicznych planeta pojawiająca się w "domu" wpływa dodatnio a. por. wg Third Institute. Szklany dom . szkoły itp. 11. Mój dom jest moją twierdzą . wg Jana.tj.). Złoty (Dom Nerona). KsięŜyca i planet słuŜące w astrologii do określania połoŜenia tych ciał niebieskich. Ew. przyjaciół i dobroczyńców. 49. Do Mazura stań wesoło . muzyka: Franciszek Skroup.budynek ze szkła i Ŝelbetu na wystawie "Werkbundu" w Kolonii 1914. nieprzyjació. Szczepkin Michaił. 12. Łuk.. religii. a utworzone przez wielkie koła (przecinające północne i południowe punkty horyzontu).z Biblii. czes. 4. 7. Złoty dom .zob. z Biblii. Złoty (Dom Nerona). KaŜdy dom ma własne funkcje: 1.Dom Salomona . biblioteki.w początkowym okresie produkcji kapitalistycznej w Europie istniały najczęściej przy manufakturach. Domy przymusowej pracy . Edwarda Coke'a (1552-1634). Ca'd'Oro.początek słynnego Mazura kajdaniarskiego (1885). bez fundamentów. Kde domov muj?. zob. wg Mat. 26. Domus Aurea . jadąc pociągiem Carycyn-Moskwa. jakie Seweryn Baryka roztaczał przed synem Cezarym (Czarusiem). przen. Dom Szczepkina . dom Ŝycia.łac. ujemnie na jego funkcję. Atlantyda (Nowa Atlantyda). rzecz nietrwała. 8. zdrowia. 5. Szklane domy . 6. my house is my castle. Dom Ŝycia . braci. Ew.zob. Domus Aurea zob. Dom zbudowany na piasku . Domy astrologiczne . Brunona Tauta. gł. 14. 7.części nieba na drodze Słońca. moja ojczyzna. małŜeństwa. (w Polsce od Xviii w. .z ang. por. tj. rodziców i krewnych. dzieło architekta nm. Gdzie (jest) mój dom?. w drodze do ojczyzny .. a zawierających archiwa. godności. przez które ciała niebieskie przechodzą co 24 godziny.w powieści Przedwiośnie (1925) Stefana śeromskiego.w staroŜytnym Egipcie nazwa instytutów kultury istniejących przy świątyniach. 3.pop: nazwa Teatru Małego w Moskwie. słowa: Józef Tyl. którym miały zapewnić tanią siłę roboczą. zatrzymywanych przez policję. 2. W domu ojca mego jest mieszkań wiele . 73. 10. dzieci. czeska pieśń narodowa (1834). szczęścia i bogactwa. 2. 6. śmierci. "ludzi luźnych".

wartości ziemi. . 1640) i w kościele Matki Boskiej Loretańskiej w Warszawie (ok. w Gołębiu (ok. uczestnik powstania 1830. Bartscha Schwammerl. wyst. Mickiewicza. dosł. doomsday. Domeykit mineral. filomata. urzędowy rejestr (kataster) gruntów sporządzony w Anglii w 1086 na polecenie Wilhelma I Zdobywcy.. Kara.znajdujący się w bazylice Santuario della Santa Casa (wł. śr. hiszp. 'Księga Dnia Sądu Ostatecznego'. dalej w koło Warszawo i Karo! (1-4.. Domeyko Ignacy . geolog i alpinista.) Domek. łac. Domeyko i Doweyko . zestawiona z muzyki Schuberta przez Heinricha Berto do libretta Willnera i Reicherta. wg powieści R. napisanej w X Pawilonie warszawskiej Cytadeli. 1856-89 .. nadana pierwotnie przez lud Księdze będącej rozstrzygającym autorytetem w sprawach własności ziemskiej. archiczny wariant ang. Góry Domeyki. 874-923 i 973-1002. zawierający dane o własności.operetka (Wiedeń 1916. w środkowych Włoszech.in. 'Przybytek św. Amonit chilijski. ang. był mieszkaniem Matki Boskiej przeniesionym cudownie z Nazaretu w 1295. gdzie stworzył podstawy naukowe eksploatacji bogactw naturalnych i przyczynił się do rozwoju kultury i organizacji oświaty. nazwa wzorowanych na nim domków w (lub przy) innych kościołach. obszarze. z nazwisk podobieństwa". domesday. których "wszystkie sprzeciwieństwa pochodziły. źródło historyczne i językowe. trzody itd.przepojonej Ŝarliwym optymizmem. przyjaciel Mickiewicza. rzecz dziwna. Domek Loretański . 4.dwaj szlachcice z opowieści Wojskiego w Panu Tadeuszu. Domek trzech dziewcząt . najczęściej grywana na świecie po Wesołej wdówce i Mikadzie. następnie emigrant. Ammonites Domeykanus. Wg legendy domek ten. buntownicza wiaro! Suń wesoło. domzdej buk).pieśni więziennej Ludwika Waryńskiego. H. liczbie dzierŜawców. zob. m. Do mazura stań wesoło. czyniące z niego bezcenne. Domku') w Loreto.1802-89 polski mineralog. Domesday Book . pasmo górskie w Andach. I645). cel licznych pielgrzymek. Cordiliera Domeyko. od anglosaskiego dom 'sąd'. najstarszym zabytku Pragi. Warszawa 1917) o Schubercie. pol. od 1838 w Chile. uŜywana od Xii w. nazwa.(wym. jakości gleby. rąk roboczych.twórcy i przywódcy I Proletariatu .

ustępująca w popularności światowej tylko. w Krakowie.. Ale od czasu buntu L. Donald Duck (wym. prawno-obyczajowych i moralności dla rodziny bojarskiej. młodszy brat Tytusa. szerzącemu się w południowej Francji: Choć jako zakon Ŝebrzący przestrzegali ubóstwa indywidualnego. napisany prawdop. noŜe do ostrzenia itp. niepewnych juŜ swego Ŝycia. Domicjan domagał się kultu boskiego eszcze za Ŝycia. wzmagał się absolutyzm. rządził sprawnie. 'potępienie jego pamięci'. Antoniusza Saturnina w 88 stał się podejrzliwy. 1170-1221. załoŜyciel zakonu. . Zakon Kaznodziejski. zaczęły się prześladowania chrześcijan i śydów. Uporządkował zwłaszcza wymiar sprawiedliwości. . 'urządzanie domu. Ordo Fratrum Praedicatorum). obnoszący po domach towary na sprzedaŜ lub skupujący uŜywane rzeczy. łac. Św.. pierwotnie celem jego było przeciwstawienie się ruchowi albigensów. ros..Titus Flavius Domitianus.zob. 51-96 syn Wespazjana. cenny zabytek literacki i kulturalno-historyczny. W Polsce od 1223 r. W 96 zamordowany w wyniku spisku najbliŜszych krewnych. duck 'kaczka'. zarząd domem'.dak). w Xv w. Dominik Guzman. popłynęła krew niewinnych. choć surowo. zob.staroruski podręcznik praktycznych wskazań Ŝyciowych. Bóg. od 81 cesarz. uniewaŜnił zarządzenia i kazał zetrzeć jego imię z monumentów i tablic.wędrowny kramarz. a w 95 z Italii jako podŜegaczy do opozycji przeciw rządom absolutnym. 1901-66. Mysz. rzemieślnik biorący z domów rondle do bielenia. Tomasz z Akwinu.prześladowaniach i egzekucjach inkwizycji.(1216) nazwanego później od jego imienia dominikańskim (dominikanie. Dominus Vobiscum . w państwie moskiewskim. postać z filmów rysunkowych Walta Disneya.Domicjan . Brali wybitny udział w procesach. garnki do drutowania. Kaczor Donald. Brytanii i w wojnie z Dakami. Domostroj . w 89 skazał filozofów na wygnanie z Rzymu. dominikanie stali się wkrótce jednym z najbogatszych zakonów.. św. Znów rozkwitło donosicielstwo Czasów Kaliguli. ang. przekupień. DomokrąŜca . odnosił na początku panowania sukcesy w Germanii. Senat przeprowadził damnatio memoriae łac. Myszce Miki. Najsłynniejszym członkiem zakonu był filozof.

które mistrz Tubal Holofemus czytywał młodemu Gargantui. wprowadzenie do jakiejś dziedziny nauki a. psychicznie chory. Don Carols . pol. który idealizuje swego bohatera. co podręcznik d nauka języka łacińskiego. wybijany w większej liczbie przez miasta pruskie. wynagrodzenie pienięŜne lub dobrami ziemskimi. donativum 'podarek pienięŜny od cesarza dla Ŝołnierzy'. 14) wykpiwa oryginalnego Donata. prawdop. syn i następca tronu Filipa Ii. Hieronima. zamordowany. Dzieła te były ulubionymi podręcznikami szkolnymi łaciny w średniowieczu: donat(us) znaczyło tyle. złoty.Ŝuan lub chuan) młody szlachcic andaluzyjski. w Polsce Xvi-Xvii w. wg sztuki Schillera.. napisał komentarze do Terencjusza i Wergiliusza oraz podręcznik gramatyki w dwóch częściach: Ars minor. medal. sztuki. z łac. Wkrótce umiera w więzieniu. obszerniejsza. geogr. nauczyciel św. przez Gdańsk i inne miasta pomorskie jako dar-upominek dla króla polskiego. a przy tym. Don Juan (wym.Don Karlos. pol. Rabelais (1.. dla początkujących. Doniec . albo propedeutyka. teatralnych.. ksiąŜę Asturii. zazw. w przeddzień zamierzonej ucieczki do Niderlandów. Don Juan . Don Juan. inflanckie. z okazji wjazdu. dar(owizna). (Doniec Siewierski) prawy dopływ Donu. wyst. króla Hiszpanii.(wym. wyst. traktująca w pytaniach i odpowiedziach o ośmiu częściach mowy. uwięziony przez ojca w 1568.moneta. Kraków 1818) Friedricha Schillera. du Locle. Don Carlos .hist. czyni z niego bojownika liberalizmu.Aelius Donatus. .opera (ParyŜ 1867. dŜowanni) wł. jako jedno z dzieł. Don Giovanni . libretto: J. 1545-68. Warszawa 1876) Giuseppe Verdiego. Donatywa . zawiera równieŜ Vitia et virtutes orationis łac. zazw.Donat . Ii wersja Mediolan 1884. Mery i C. Kozak znad Donu. która zainspirowała wiele utworów. Don Carlos. Osoba księcia i jego tajemniczy zgon stały się przedmiotem legendy romantycznej namiętności i bohaterstwa. zob.. gramatyk i retor rzymski z Iv w. 'Wady i zalety przemówienia'. jak sądzili niektórzy współcześni. zwł. i Marii Portugalskiej. i Ars maior lub secunda. ElŜbiety de Valois. infant hiszpański poemat drmatyczny (Hamburg 1787. ofiarę nieszczęśliwej miłości do młodej macochy.

i art.W. tragiczny balet-pantomima (Wiedeń 1761. dramatycznych i innych. Nic dziwnego więc. był jednak nie tylko kobieciarzem czy uwodzicielem. an Epic Satire. socjologicznych. uczynienie z małŜeństwa sakramentu i rozbudowany system kar na tamtym świecie nadała temu typowi iście piekielną wielkość. Uczta Piotra. poŜeracz serc i cnót.ze zbioru Obrazki fantastyczne w stylu Callota. Temat Don Juana objawił się jako jeden z najpłodniejszych w dziejach literatury. ale przede wszystkim człowiekiem. Wilno 1925). libertyn. Hoffmanna. wierszem (ok. wiarołomny w miłości. jedna z Opowieści muzykalnych (1814-15) E. pol. Don Juan ou Le festin de pierre. ustalonemu porządkowi rzeczy. wyst. komedia w trzech dniach. Ale dopiero moralność chrześcijańska przez potępienie "grzechu cielesnego". wielu narodów. który sprzeciwia się. bohater hiszpańskich romansów lud. zdradliwy w przyjaźni. jakim podlegał w nieprzeliczonych dziełach. zabija w pojedynku komandora. Hiszpanii. Z dziennika podróŜującego entuzjasty . komedia prozą Moliera (ParyŜ 1665. po czym. ang. Warszawa 1783). Don Juan. 1819-24. de Calzabigi (wg Moliera). Don Juan . fr. grane teŜ pt. 1618) przypisywana bratu Gabrielowi Tellez. opanowany nieludzką pychą. jej imienia i legendy był dominikanin i przeor klasztoru w arcykatolickiej. 1885) . wśród szlachty Hiszpanii. Gość z tamtego świata. libretto: G. jak Alkibiades czy Owidiusz. Ŝe twórcą tej postaci. hiszp.hiszp. piszącemu pod pseudonimem Tirso de Molina. aŜ po śmierć. El Burladorde Sevilla y Convidado de piedra. jak Zeus i Tezeusz. Pod tym względem przewyŜszył nawet Fausta (nazywano go zresztą "śródziemnomorskim Faustem"). Don Juan . Don Juan.A. Ŝe najwyŜsze jego wcielenie powstało w społeceństwie. Uwodziciel z Sewilli i Kamienny Gość .T. muzyka: C. RównieŜ i odleglejsza przeszłość znała ów typ człowieka zbuntowanego przeciw światu. zaprasza na wieczerzę kamienny posąg komandora. kładącemu tamy jego pragnieniom. jego świętokradcze upodobanie w sprawdzaniu swych moŜliwości ciągle na nowo. Nie jest teŜ przypadkiem. którego zwyczaje i osądy starały się ograniczyć jego nienasyconą zmysłowość. Libertyn ukarany. Angiolini i R. Zemsta komandora. dumny i kłamliwy. pol. które zarazem potępia pragnienia i zachęca do nich. a ubocznie równieŜ w sztuce muzycznej. gdzie szalała inkwizycja i gdzie przewalały się bogactwa zdobyte na krańcach świata przez śmiałych straceńców. dramatopisarz Tirso de Molina. Gluck. ojca uwiedzionej przez siebie Anny. tetru barokowego i licznych dzieł lit. uwodziciel i rozpustnik. wyst. pol. wyd. Płodność tego wzorca tłumaczy się jego zadziwiającą podatnością na zmiany. historycznych.Tenorio. poemat w 16 pieśniach (z fragmentem siedemnastej. DonŜuanizm jako rozlunienie obyczajów. Postać legendarna. wreszcie w zakresieposzukiwań historycznych. poeta-teoretyk wolnej miłości w Sztuce kochania. psychologicznych i etycznych. w ciągu stuleci.satyra epicka. piękny i zmysłowy. który przychodzi i porywa z sobą Don Juana w ognistą czeluść piekła.czyli Kamienny Gość. wyd. jako bunt przeciw tradycyjnej moralności monogamicznej dostrzec juŜ moŜna w takich postaciach mitologicznych..

Następuje szereg groteskowych przygód z najsmutniejszymi skukami dla Don Kiszota. W obłąkanej wyobraźni rycerza najpospolitsze przedmioty przybierają formy romantyczne lub groźne. Kamienny gość . Il dissoluto punito ossia Don Giovanni 'Rozpustnik ukarany. tł. czyli Don Juan'. dziewczynę z sąsiedniej wioski. 1925) Josego Zorilli. Don Quijote. Kamiennyj gost'. Ale wkrótce autor . To piractwo literackie pobudziło Cervantesa do napisania własnej drugiej części dzieła. Don Kiszot jest zaz tylko wariatem. Ŝe uwierzył w swoją misję naprawienia krzywd całego świata. Don Kiszot .sztuka (Wiedeń 1909. wyrusza w świat. mianując panią swego serca Dulcyneę z Toboso.zob. cudacznej mieszaninie łatwowierności i sprytu. zwany "dobrym". Berwińskiego. łagodny i pełen godności. 1786). wg Puszkina. Film (1979) Josepha Loseya. oparty na fragmencie poematu dramatycznego Don Juan (1844) Nikolausa Lenaua. Kraków 1913) Tadeusza Rittnera. Pasowany na rycerza przez oberŜystę. El ingenioso hidalgo Don Quijote de la Mancha 'Przemyślny szlachcic Don Kichote z Manczy' Cervantesa (część I . wesoły dramat (dramma giocoso) muzyczny (Praga 1787. Don Juan . wyst.1605. Don Juan Poznański . Don Juan . pol. część Ii 1615.Byrona. pol.poemat symfoniczny opus 20 (1888) Richarda Straussa. zob.tylko wiejskim prostakiem ulegającym dziwactwom zbakierowanego umysłu swego pana. Szlachcic Alonso Quijano z Manczy. Don Carlos.dramat wierszem (1844.poemat satyryczny (1844) Ryszarda W. libretto: Lorenzo da Ponte. pol. pióra anonima występującego jako Alonso Femandez de Avellaneda. a Sancho . Opera (Petersburg 1872) Aleksandra DargomyŜskiego. w towarzystwie giermka Sancho Pansy. tkliwy i prostoduszny. najgłębszym i najuniwersalniejszym z całej literatury hiszpańskiej. Don Juan . o rozumie tak otumanionym lekturą ksiąg o błędnych rycerzach. przeobraŜa się w Don Kiszota z Manczy. Cervantes nadał swemu dziełu formę parodii romansów rycerskich (które zaczęły juŜ wówczas tracić popularność w Hiszpanii). wg Moliera. tragedia Aleksandra Puszkina (1830.. którego bierze za kasztelana. Warszawa 1789) Mozarta.lub Don Kichote (hiszp. X) bohater powieści hiszp. Postanawia więc pomścić uciśnionych i zwalczać ih ciemięzców. jedna z "małych tragedii".wł. opublikowana pośmiertnie). Po ukazaniu się pierwszej części ksiąŜki opublikowano jej dalszy ciąg. Don Juan Tenorio . Don Karlos . Na swym równie jak on chudym koniu Rosynancie.ros. wyd. Don Kiszot stał się autentycznym mitem literackim.

teŜ Koń (Drewniany.zob. zwanych w Polsce Flip i Flap). Obaj stają się tak nierozłączni jak dusza i ciało. duchowość i cielesność. libretto: Henri Cain wg Lorraina.. libretto: Marius Petipa (wg Cervantesa).). Henryk. Don Kichot .uŜycza obu postaciom coraz więcej własnej inteligencji. Don Kichot . Vida de Don Quijote y Sancho. Tę wą zasadę konfiguracji przedstawiają takie pary lit. Poemat symfoniczny opus 35 (1897) Richarda Straussa. i Falstaff. Szlachetność jego ducha wpływa w pewien sposób i na Sancha. muzyka: St.balet komiczny (Moskwa 1869. Antona Rubinsteina (1829-1912). Epos nasza . pol.poemat (1965) Antoniego Słonimskiego.widowisko muzyczne (ParyŜ 1848) Florimonda Herve. Don Kichot do Dulcynei . a takŜe Stan Laurel i Oliver Hardy (para amer. Mania Don Kiszota jest cechą wszystkich reformatorów nie zrozumianych przez współczesność. Kukiełki mistrza Piotra . pol. Sam Weller i Pickwick (z odwróceniem cech fiz. wyst. Kraków 1962) Julesa Masseneta. Don Kichote i Sancho Pansa .krotochwila wierszem. Sąd nad Don Kichotem . w dialektyce ich niepodzielności znajdujemy dwa archetypy zawarte w kaŜdym z nas: wysoki.hiszp. komików film. Sherlock Holmes i dr Watson.Don Kiszot.trzy pieśni (1932) Maurice'a Ravela. pierwsza nowoczesna operetka. Rycerz smętnego oblicza . Don Kiszotowi daje wzniosłe poczucie sprawiedliwości i miłość cnoty. W ich wzajemnych stosunkach.wrodzony zdrowy rozum.utwór na orkiestrę opus 87 kompozytora ros. . Obaj stają się uosobieniem kontrastu między poezją i prozą Ŝycia. Kukiełka. ostatnie dzieło kompozytora. ze śpiewami (1822) Aleksandra Fredry. ludzi cnotliwych i mądrych. nazwany tak (1. 19) przez Sancha. Minkus. chudy astenik i korpulentny. 3). otyły pyknik. budzą się dobre cechy prymitywnej natury. których występne i zdemorlizowane społeczeństwo uwaŜa za obłąkanych. linia prosta i koło. a jego słudze . czyli Sto szaleństw . ksiąŜę Walii.wiersz (1848) Norwida. muzyka: Ludwig A. Opera (Monte Carlo 1910. jak: Don Juan i Leporello. wyst. Warszawa 1964). Zob. Moniuszko (1843) i Zygmunt Noskowski (1890). esej filozoficzny (1905) Miguela de Unamuno . ascetyzm i zmysłowość. połączeni w szlachetnie absurdalnych dąŜeniach.tłumaczy postępowanie Don Kiszota jako rozstanie się z logiką na korzyść uczuć. mózgowość i intuicyjność. Nowy Don Kiszot. śycie Don Kiszota i Sancha . rzekomy obłęd zaś jako dąŜenie do nieśmiertelności w pamięci potomnych. Rosynant.

zdradliwy seneszal Herchembaut planuje popełnienie mordu na Ŝonie i dzieciach hrabiego.W. Plastyka: pomnik Don Kichota (na Rosynancie) i Sancho Pansy (na ośle) na Plaza de Espańa w Madrycie.stołp (np. Inna chanson de geste tej grupy. wyst. wznoszona wewnątrz zamku lub przylegająca do murów. Don Pasquale .Don Kichote . ukochaną swego siostrzeńca Ernesta. fr. Natychmiast po podpisaniu kontraktu ślubnego Sofronia przeobraŜa się w wiarołomną jędzę i awanturnicę. Gdy jego ojciec. scenariusz: Paul Morand i Aleksander Amoux. Doon z Moguncji.film fr. donjon. PrzeraŜony Don Pasquale kaŜe jej opuścić swój dom i zgadza się na małźeńso Ernesta z Noriną. Grigorija M. Madryt. którzy przynajmniej przez czas pewien buntowali się przeciw władzy króla. Don Pasquale. Ilustracje Gustawa Dore. ogólna nazwa grupy chansons de geste (zob. na Wawelu). 1 opiewa młodość Doona. DonŜon . zawierająca skarbiec.. udaje się do pogańskiego króla Gormonda i nakłania go do napaści na Francję. Doppelgnger . Isembard. z której tylko część się zachowała. hrabia Gui. w której Isebard walczy z własnym ojcem. . z Xiii w. ale z reguły wyraŜają na koniec skruchę. Doon ratuje całą rodzinę i wiesza zdrajcę. staje się pustelnikiem. złoŜona z ok. Cz. z fr. Najlepsza opera komiczna Donizettiego (napisana w 11 dni!): bogaty stary kawaler. W wielkiej bitwie. które Doon zdobywa. W 2 części Doon. stanowiąca ostatni punkt oporu w czasie szturmu. Sobowtór. kreacja Nikołaja Czerkasowa. libretto: Angelo Anelli.opera komiczna (ParyŜ 1843. Kozincewa (1957). Warszawa 1846) Gaetano Donizettiego. średniowieczna wieŜa obronna okrągła lub kwadratowa.) o czynach bohaterów. nosząca równieŜ tytuł Doon z Moguncji. młody rycerz fr. Akwaforty i rysunki Honore Daumiera. G. Najstarszą z nich jest opowieść z ok. pol. Obraz Rodrigueźa de Miranda. a śmiertelnie ranny Isembard uznaje swój błąd. Prado. pochodzi w obecnym kształcie prawdop. daje się namówić do fikcyjnego małŜeństwa z Noriną (występującą jako Sofronia). 1130 Gormond i Isembard. Doon de Mayence. oblęŜonego przez Duńczyków. najeźdźców spotyka klęska. Film ros. Pabsta (1934). zniewaŜony przezKarola Wielkiego.zob. 11500 aleksandrynów. niesprawiedliwie potraktowany przez króla Ludwika. wyzywa króla i zmusza go do oddania mu miasta Vauclere w Saksonii.

zob. irl.Dorota imię greckie. UT gueant laxis.w dawnej Polsce kobieta lekkich obyczajów. Dorofieja.Do. mi. "Ojcem pokoju". łatwa. lub przez Guido d'Arezzo ok. Dorotea . W 1951 nazwano jego imieniem luksusowy transatlantyk włoskich linii okrętowych. wprowadzony rzekomo przez papieŜa Sylwestra Ii (Gerberta z Akwitanii) w X w.. imię popularne w Niemczech. zwany "Ojcem ojczyzny".we Francji w 1. dormeuse 'kanapka. Schillera SprzysięŜenie Fieska w Genui (1784). znanego od Xii w.).obraz Agnola Bronzina. poł. Dorian Gray . FAmuli tuorum. zob. dla Goethego typowa dziewczyna niemiecką dla typowego młodzieńca niemieckiego. Dorothea 'dar Boga'. "Wyzwolicielem Genui". podobnie jak pani Daradzka (zob. Xix w. W języku polskim i w niektórych innych ok. gr. fryzyjskie Dortje. z fr. SOLve polluti. . 'Aby twoi słudzy mogli opiewać rozluźnionym gardłem twe niezwykle czyny. LAbii reatum Sancre Johannes! (łac. re. Fiesco. ang. to samo co Teodora. przystosowany do spania w czasie jazdy nocą. Są one pierwszymi zgłoskami półwierszy pierwszej strofy łacińskiego Hymnu do św.. 1026 dla skali sześciodźwiękowej.. Doris. Andrea Doria . Dorrit.1466-1560. szezlong'. ros. 1650 zastąpiono ut z niską samogłoską łatwiejszym. kryty pojazd konny dwumiejscowy. Panna Dorotka . uwolnij skaŜoną wargę od winy. ułoŜonego jakoby przez Paulusa Diaconusa. Franciszka I i Karola V. Jest on jedną z głównych postaci tragedii. najsłynniejszy przedstawiciel arystokratycznego rodu genueńskiego Doria. REsonare fibris MIra gestorum. zwany solmizacją.. Dormeza . Doreen. papieskiej.system zgłosek uŜywany od wieków w nauce śpiewu. Brera. który utonął 25 Vii 1956 po zderzeniu się na Atlantyku ze szwedzkim statkiem "Stockholm". Portret. Dolly. ułatwiający odczytanie melodii z nut. fr. Hermanna Dora jest zdrobnieniem od Doroty i Teodory. Jana. doŜa Genui od 1528. jeden z najwybitniejszych dowódców floty królów Neapolu. do zaśpiewania do. Dorothee. Święty Janie!') Doria Andrea . . Mediolan.

dorosnąć. dojrzeć. Spośród licznych kopii antycznych najlepsza w Museo Nazionale w Neapolu. z głowicą. zazw. stary "uczeniec" boloński. 'doktor'. Epidaurze. Doryforos . doryphoros 'noszący włócznię'.dawn. ilustracja sławnego "kanonu" Polikleta o proporcjach ciała ludzkiego. dauning stri:t) krótka.(wym. Koryncie. 1200-1100 pne. nowoŜytna rekonstrukcja w brązie wg kopii rzymskich: tors wg kopii z Berlina i z Uffizi we Florencji. Sykionie. Dosiewki . głupi chytrus. najprostszy i najsurowszy z trzech porządków greckich. Melos i południowe wybrzeŜe Azji Mniejszej. głowa wg brązowej hermy rz. Doświtka . Porządek dorycki w architekturze-cięŜki. przedstawiający młodzieńca z włócznią. Apolloniosa z willi Pizonów w Pompei (Mus.Doryjczycy ostatni z północnych najeźdźców.Dorowie .).w dawnej Polsce zebranie dziewcząt wiejskich przed świtem dla wspólnego spędzenia czasu przy pracy. Język dorycki . gr. naprzeciwko Whitehallu (zob. Downing Street .uroczystość zakończenia siewów. commedia dell'arte. Naz. osiedlili się w Elidzie. którzy wtargnęli do Grecji ok. Argos. postać z wł. po czym zajęli Kretę. w której kwadratową płytę (abakus) wspiera poduszka (echinus).. O kolumnie bez bazy. w Neapolu). nieszczęśliwie zadurzony. pokonawszy Achajów dzięki uŜyciu Ŝelaznej broni i zniszczywszy kulturę mykeńską. Dottore wł. co pozwala przypuszczać. Megarze i Eginie. monumentalny. być gotowym do czegoś. zebranie towarzyskie młodzieŜy przed świtem.był dialektem greckim. Lakonii (Spartanie). W Muzeum Narodowym w Warszawie. zawierająca oficjalną rezydencję premiera . wspólne śniadanie pracowników folwarcznych o świtaniu. Dośpieć . stać się dojrzałym.słynny posąg dłuta Polikleta. zdąŜyć. ślepa uliczka w Londynie. Ŝe Dorowie byli plemieniem pokrewnym poprzednim najeźdźcom z Północy i Ŝe przed wędrówką mieszkali nad północną granicą świata mykeńskiego..

Marka. Zaślubiny z morzem . pobił Stefana Batorego (ojca króla). kiedy oba miasta zajęli Francuzi. Tintoretto i in. z tyłu zakończona rogiem. okręŜne. "Narzeczonej morza". w Wenecji nad Kanałem św. działający w okresie powstania kościuszkowskiego. wieniec. przeniesienie prawa własności nie ruchomej. splecionych w wieniec. wieńcowiny .. wymowa wycug. Dziesięć) i ministra skarbu (pod nr.. postawiony na czele wojska mającego wyruszyć na krucjatę przeciw Turkom.: doŜa na barce "Bucentaur" wypływał w morze w dniu Wniebowstąpienia Pańskiego i wrzucał pierścień do wody. jego polityka. po klęsce pod Temeszwarem 15 Vii 1514 Ŝywcem upieczony wraz ze swym bratem Gregorem i innymi przywódcami powstania. DoŜynki . 11). obrzędowe. dux 'ksiąŜę'. Dozorcy . dawna siedziba władz Republiki Weneckiej. tradycyjne ścięcie ostatnich kłosów. od 1927 organizowane jako ogólnopaństwowe święto plonów wsi polskiej.uroczyste. w stylu gotyckim. wzniesiony w połowie Xiv w. rozbudowany w Xv-Xvi w. Pałac DoŜów . od końca Xviii w. DoŜywocie . 1475-1514. z Adriatykiem.(zob. przywódca w węgierskiej wojnie chłopskiej 1514.obŜynki. wymiar. DoŜa . gdzie je przechowywano. którego władzę ograniczyła konstytucja z końca Xii w. Palazzo Ducale. i przeniesienie ich wśród śpiewów ("Plon niesiemy. przen. symbolizowała potęgę morską Wenecji począwszy od Xi-Xii w. w Polsce zwłaszcza gospodarstwa . wł. zwrócił się przeciw szlachcie. umowa obopólna między małŜonkami co do doŜywotnie uŜywania dóbr po śmierci drugiego. pierwsi urzędnicy państwowi nie reprezentujący władzy dominialnej panów. Oznaką godności doŜy była okrągła czapka frygijska z długimi brzegami ze złotego brokatu. Sposalizio del Mar. sekej).wł.opiekunowie rządowi chłopów powołani przez Uniwersał połaniecki 7 V 1794. RównieŜ tytuł naczelnika Republiki Genueńskiej od 1339 do 1797. zazw. plon") i muzyki do chaty czy dworu.doroczna ceremonia zaślubin Wenecji. doge z łac. jak Tycjan. zwany Generałem Szekely (wym. wł. wszczynając antyfeudalne powstanie chłopów rumuńskich i węgierskich. Dozsa Gyrgy (wyn.naczelnik Republiki Weneckiej od 697 do 1797 zajmujący stanowisko księcia. do:Ŝo).. rząd bryt.-muzeum.zapis na przeŜycie. ok. zdobył Csanad. z reprezentacyjnymi salami ozdobionymi przez malarzy weneckich. fasadą zachodnią zwrócony do Piazzetty. Veronese. aby ziarno z nich wysiać w jesieni.

Ŝołnierz straŜy przybocznej monarchy lub dostojnika.L. taniec staropolski. Buffona. Gen.100 lepta. gramatyk Orion utrzymywał. angielskie i amerykańskie jednostki wagi. Papiery i szlachectwa papierem probować. 4. Lamarcka i Jędrzeja Śniadeckiego..B. przeglądać. 28. Pan Tadeusz. W 360 ne. Drabina jestestw . roztrząsać. nm. (zwano tak równieŜ pieszka . Pieniądze wprowadzono w Grecji dopiero ok. bliŜej nie znany. i aniołów wstępujących i zstępujących po niej". por. Były one okrągłe a. kaŜą nam drabować.6 oboli. 337-38. Mickiewicz. scala naturae. wertować.rolne go. wyrok doŜywotniego więzienia. szperać w czymś. knecht. Drabować .in. Vii w. przetrząsać. 2). prawn. drągal. miały kształt sztabek.. sięgającą nieba. po wprowadzeniu okrągłych monet . J. udowodnić') Drachma . zamian za doŜywotnie utrzymanie lub inne świadczenia. który w Vii w. Drabina. opryszek. Drzewa (Drzewo genealogiczne. moneta srebrna na Bliskim Wschodzie. chciwy lichwiarz Łatka. podkupiwszy doŜywocie lekkoducha Birbanckiego. 12. tańczony na zakończenie zabawy. (A. patriarcha Jakub "ujrzał we śnie drabinę stojącą na ziemi. DoŜywocie . waluta grecka . przez G. był tyranem Argos. za Ŝycia właściciela na członków rodziny.37g i moneta srebrna . probować 'dowodzić. ciura obozowy. pop. w Xvii w. m. trabant. z dawn. Drabina Jakubowa .Ŝołnierz pieszy w wojsku polskim Xv i Xvi w.wg Biblii. Dziś nam szlachectwa przeczą. Ŝe Pheidon.liniowy układ systematyczny organizmów Ŝywych. dlatego i później nazywano okrągłe monety ateńskie obolos od obeos 'roŜen (do pieczenia)'. stosowany w biologii na przełomie Xviii i Xix w. łac.komedia wierszem (Lwów 185) Aleksandra Fredry. człowiek luźny.starogrecka jednostka wagi 4. Drab .pionka w szachach) odpowiednik gemajna lub hajduka. rzekomo połączenie poloneza z mazurem.dawn. sierpów lub roŜnów. drŜy o jego Ŝycie. pne. śrdw. dziś: dryblas. Drabant .

powieść o wampirze (1897) Bram Stokera w formie dramatycznego dziennika głównych postaci. A przecieŜ miał rację! W ruinach świątyni Hery znaleziono stare obole w kształcie roŜnów' długości 1207cm.(wym. która mając dziesięć drachm. dragantów. dragomanos od arab. Później Grecy twierdzili. 15. porównuje ewangelista do radości z powodu jednego choćby grzesznika czyniącego pokutę. o kobiecie. Te półmiski kontuzów. drakon 'wąŜ. Tepez ('Wbijacz na pal'). 144-48. Transylwanią i Mołdawią w latach 1455-62 i 1476-77. kaŜąc ich wbijać na pal (co było jego ulubioną karą). jej radość. Dracul ('Smok' z gr. arkasów.. który rządził Wołoszczyzną. Uczeni przeczyli temu. Dracula . stawiane na półmiskach pod koniec uczty. Drachma . Lamer)..drogman. zasłynąwszy jako straszliwy okrutnik. wg Łuk. Wojewodą na palach. Kto zrozumie nie znane juŜ za naszych czasów. 12. na Bliskim Wschodzie: tłumacz przy ambasadach. zwłaszcza Oriona. piŜm. konsulatach lub przewodnik turystów. jedną z nich zgubiła. jedną dłonią moŜna ich uj akurat 6 sztuk! (H. Murnaua. figatelów. Pan Tadeusz. (A. Zgładził co najmniej sto tysięcy ludzi. domy. 'pełna garść'. W. pinelów. Ŝe moŜna było 6 oboli (a tyle była warta drachma) uchwycić dłonią. Dragant . Dracula .ang. drakula). przedstawiająca diabelską działalność hrabiego Draculi w górach Transylwanii. Ŝe ich moneta drachme gr. Wołoski diabeł. długo po jego śmierci. wieszać i Ŝywcem palić na stosie. brunelów. księcia wampirów (bo po śmierci miał się jakoby zmienić w wampira). dosł. Cybetów. a później takŜe filmów. cyfry. 1430-77. . blemasów. Król na palach. w Niemczech pojawiały się setki sztychów z koszmarnymi okrucieństwami Draculi. ścinać. herby. Mickiewicz. przydomki hospodara wołoskiego Vlada Iv.. smok'). Zawrotne powodzenie ksiąŜki owocowało w postaci licznych serii czarnych romansów o Draculi. została tak nazwana dlatego.) Dragoman . Ew. jak film Freddie Francisa (z Barry Andrewsem).robione niegdyś z cukru lodowatego ozdobne baszty. ćwiartować.kał przechować w świątyni Hery w Argolidzie nieco starych monet roŜnowych na pamiątkę. 8-10. ze śr. Tepes. Z ingredyjencyjami pomuchl.jak rehabilitujący Vladę Iv film Doru Nastase i Nosferatu-Wampir (1978) Wernera Herzoga. bo małych srebrnych oboli moŜna było zmieścić w dłoni znacznie więcej. Sadyzm jego pasjonował umysły Europy zach. Dracula 1973 (z Christopherem Lee). winnych i niewinnych. jak Nosferatu (1922) E. gr. gdy znalazła ją po długich poszukiwaniach. zwł. odległego od Pheidona o okrągłe tysiąc lat.zgubiona przypowieść biblijna. poza tym nie wierzono wiadomościom późnych gramatyków gr.

Dramat . jeden z twórców brytyjskich tradycji morskich. szpady lub szable i pistolety. dragon 'dragon. skand. zarządzenia) surowe. Drakkar . zwł.) o wysokiej dziobnicy rzeźbionej w kształt głowy smoka. które zachęcano do gwałtów i bezprawia. o charakterze powaŜnym. konna piechota walcząca pieszo. z aram. Stał się bohaterem wielu legend. jednomasztowy Ŝaglowiosiowiec wikingów (Viii-Xi w. na miejsce dotychczasowych praw zwyczajowych. w Polsce od ok. bezwzględne. sztuka sceniczna. Drakońskie prawa . Solon (zob. przepisy. zwł. przez kwaterunki dragonów i innych wojsk. Drake Sir Francis . draco 'wąŜ. 1540-96. turgmana.drewniany. wysłanej przez Filipa Ii na podbój Anglii. Jako wiceadmirał przyczynił się w 1588 do rozgromienia "NiezwycięŜonej Armady" hiszpańskiej. W 1577-80 na stutonowym okręcie "Golden Hind" (ang. . smok'.prawodawca ateński.dragonia. ze st. Dragoni . sporządził kodeks karny i ustalił przepisy procedury sądowej i wysokość kar. oparty na akcji i dialogu.. za którą otrzymał szlachectwo.iardŜuman. Drakon . okrutne. Komedia i Tragedia. który w 621 pne.) uchylił wszystkie jego prawa z wyjątkiem dotyczących zabójstwa. najsławniejszy Ŝeglarz i korsarz angielski epoki elŜbietańskiej.prześladowanie jednostek lub ugrupowań niemiłych władzy przez kwaterunki wojskowe.. jędza' z łac. wysmukły.(wym. 1610. Zasadniczym celem kodeksu było zastąpienie obyczaju prywatnej zemsty rodziny zabitego przez karę wymierzoną przez areopag lub trybunały. prześladowania hugonotów we Francji 1680-85. por.jeden z trzech głównych rodzajów literackich.(kary. 'Złota Łania') odbył pierwszą po Magellanie podróŜ dokoła Ziemi w kierunku zachodnim. drejk). za panowania Ludwika Xiv. Dragonady . we Francji od Xvi w. lekka jazda. uzbrojenie: arkebuzy lub muszkiety. od połowy Xviii w. z fr. pozwalających na samowolę arystokratycznych urzędników. smok. drekar 'smok'.

Senat (Co senator.. określająca niemiecką ekspansję na ziemie Słowian i Bałtów. Gdy staroŜytni Grecy zapytali wyrocznię delficką.Dramat satyrowy . lecz łupana z pnia drzewa iglastego.okręty wojenne. . 'napór na wschód'. 1888. Dreigroschenoper . wąska deska nie rŜnięta.. Ŝe bezpieczeństwo dadzą im drewniane mury. Drewniany. Szlachta (drąŜkowa). jak mają się bronić przeciw inwazji wojsk Kserksesa. Kasztelan. Drewniane mury .zob. Drapichrust . Drang Nach Osten . mający tę własciwość. w bitwie morskiej pod Salaminą.zob. Opera (za 3 grosze).zob. Chrust. Ŝe w co dziewiątą noc wylatuje z niego osiem identycznych pierścieni.zob.zob.cienka. Określenie po raz pierwszy w uŜycie w Niemczech ok. DrąŜkowy .mit. złoty pierścień magiczny wykuty przez gnomy Odynowi. W 180 pne. flota wojenna (nim zaczęto stosować Ŝelazo do budowy i opancerzenia okrętów). flota perska została rozgromiona. Draupnir .. otrzymać mieli tajemnicze zapewnienie.. Trzy. skand.nm. Trzy jedności . nie dzięki wyroczni jednak. ale dzięki Temistoklesowi. DyliŜans. nazwa kierunku agresywnej polityki feudalnych i kapitalistycznych Niemiec. Dranica . Drapaudi . w czasie dyskusji na temat zamierzonej budowy linii kolejowej z Berlina do Bagdadu.).dramatu(rgii) zob. Mahabharata. Krzesło. Satyrowie.

Drezlowanie . Koń.) Diabelską w Gujanie francuskiej. muzyka: Bela Bartok.dreyfusistów i antydreyfusistów. zrehabilitowany i przywrócony do słuiby wojskowej w randze majora. od 1216 miasto na prawie magdeburskim. sławny z powodu niesprawiedliwego wyroku sądowego. Drewutnia . J'accuse ('Oskariam') w "L'Aurore" z 13 I 1898. szopa. został wykradziony z ambasady i wręczony francuskiemu Ministerstwu Wojny.Dresden. i zaciekłego sporu poprzedzającego jego rehabilitację.1859-1935.wypruwanie. słowiańska osada rybacka opanowana w końcu X w. przez kolonizatorów nm. Przekazany niemieckiemu attache wojskowemu w ParyŜu i wymieniający szereg tajnych dokumentów. który pracował w ministerstwie. Drezno . W tym czasie Emil Zola opublikował w obronie niewinnie skazanego swój słynny list otwarty do prezydenta Francji pt. zniszczone w czasie bitwy 26-27 Viii 1813 Napoleona I z armiami sprzymierzonymi oraz podczas bombardowania alianckiego 13 Ii 1945. Drewniany ksiąŜę . Ŝe prawdziwym przestępcą był niejaki major Esterhazy. W 1894 list (znany jako bordereau fr. W czasie I. w 1806-1918 stolica królestwa Saksonii.. Dreyfus został dopiero w 1906 uniewinniony przez sąd apelacyjny. wojny świat. gdzie składa się i rąbie drzewo. Ten anonimowy list przypisano. pasów litych. został pułkownikiem i otrzymał Legię Honorową. czapraków. proporców.(trojański. przy uŜyciu fałszerstwa. które mają mu być wystane. W 1896 płk Picquart natknął się przypadkiem na dowód. miasto w Saksonii nad Łabą (płd. Budapeszt 1917).Drewniany koń . wykręcanie złotych lub srebrnych nici z drogich tkanin. na zasadzie podobieństwa charakteru pisma. Dreyfus Alfred . osądzony i skazany.drwalnia. Miejsce pobytu Kościuszki i . zastraszania i gwałtownej kampanii prasowej. za co skazano go na rok więzienia.balet (1914-16. galonów (zwł. który spowodował jego uwięzienie. Dreyfusowi. miasto spustoszone w czasie wojny siedmioletniej 1756-63. Sprawa Dreyfusa. libretto: Bela Balazs. Ale przeciw rewizji procesu rozpętano nagonkę o charakterze szowinistycznym i antysemickim (Dreyfus był śydem). Aresztowany.). rozkwit za panowania elektorów saskich i królów polskich Augusta Ii i Iii. starych ozdób. Sprawa ta na wiele lat podzielila społeczeństwo francuskie na dwa wrogie obozy . wysłany został na Wyspę (zob. zaczarowany) zob. świadczący. oficer wojska francuskiego. część NRD). w czasach Księstwa Warszawskiego) w celu przetopienia.

przen. zwłaszcza zaś przez Fryderyka Augusta Ii. hol...ang. Droga Apposka .I. piosenka wojskowa. miejsce objawienia Chrystusa po śmierci dwóm Jego uczniom: Kleofasowi i Szymonowi Piotrowi. wg Łuk. oraz J.w Biblii. 15-31. do domu rodzinnego. Zbiory malarstwa wł. teŜ Frauenkirche.. Mickiewicza 1831-32. Droga do Damaszku . franc.średniowieczny "lek" uniwersalny z kilkudziesięciu składników. 3 3 75 0 2 108 1 4b 1 74 1 Driady . 23. dryks od drys 'drzewo. zob.. Obrazy: Rembrandt.zob.utwór na skrzypce i fort. Tipperary .zob. roślina zielna z rodziny szczeciowatych. Damaszek. Lek(arstwo). Via (Appia). Słowackiego 1830. Daleka jest droga do Tipperary . do kresu trudów. z pomocą m. 24. (1914-23) Karola Szymanowskiego. Starą baśń.ang. jedna z największych i najsławniejszych kolekcji malarstwa europejskiego. dąb'.Kołłątaja 1792-94. mieszczą się w budynku Sempergalerie. boginki lasów. w czasie wojny 1914-18.. niderl. pop. 16. Ew. Pillnitz. z gr.Driady i Pan . Błędne drogi . theriakos (antidotos) '(środek przeciwzwierzęcy'. Staatliche Kunstsammlungen Dresden. zapoczątkowana w 1560 przez elektora saskiego Augusta I. Williams i J. Droga bez powrotu . do celu. Zielony (Zielone Sklepienie). powstała w 1907-08 (H.in. zob. produkowany w Norymberdze i w Wenecji aŜ do Xviii w. Driakiew .w Biblii.. Judge). Irlandii. hiszp. gr.oddział Państwowych Zbiorów Sztuki w Dreźnie. nimfy. 3 3 75 0 2 108 1 4b 1 74 1 Galeria Drezdenska . ang. nm. Heinricha von Brhla. z gr.mit. Ks. Kraszewskiego 1863-83. Zwinger.in. nazwa miasta Tiobraid Arann w płd. Ir's long way to Tipperary. a wzbogacona dalej przez Fryderyka Augusta I Mocnego. który tu napisał Dziadów część Iii i Redutę Ordona.. Hioba. roznoszony i fałszowany przez olejkarzy słowackich lub driaczników. część trzyczęściowych Mitów opus 30. zob. rzekome antidotum na wszystkie trucizny i jady. Droga do Emaus . Veitneer. Droga. teŜ Emaus. który tu napisał m. Błędny.zob. skabioza. . 3.

przez które przechodził Chrystus dźwigając krzyŜ. Cicerona. Droga święta . Wszystkie drogi prowadzą do Rzymu . pochodzącego od miliardów gwiazd Galaktyki. wg Mat. od domu Piłata do Golgoty. W polskich gwarach ludowych nazywają ją: Drogą (Mleczną). Drugi Adam . Wiedeń) Pietera Bruegela. Egipcie.łac. Rzesza. Gościńcem. 25. Via (Sacra). Druga Rzesza . Droga na zatracenie . 'Droga przez mękę' inteligencji ros. łac.w Biblii. Dragoman. Droga krzyŜowa . Golgota. Rzymu. Droga Mleczna . Droga Królewska .zob. Mezopotamii. Przysłowie łac. Warszawy itd. Druga Migdzynarodówka .Droga Flaminijska . 13. Republika (Fr. ulicę Długą i Długi Targ do Zielonej Bramy nad Motławą. 7. droga Męki. Męka (Pańska). później w Grecji nazwa dróg prowadzących do miejsc kultu religijnego. Adam.zob. Droga Ŝelazna . Obraz (1564. Zob. zwołanym 14 Vii 1889 w ParyŜu. Stacja (Stacje Męki Pańskiej).zob. zrzeszenie partii i organizacji socjalistycznych utworzone na I kongresie.w staroŜ. ChoŜdienije po mukam dosł. trylogia powieściowa (1922-41) Aleksjeja N.zob. 5. zob. w której skład wchodzi teŜ nasz Układ Słoneczny. Tołstoja (ros. via Crucis. Via (Flaminia). Druga natura . via Dolorosa. . Drogman . por. śelazny. Drugi.. 74.postrzępiony pas mglistego światła na niebie. consuetudo est altera natura utworzone wg De finibus.). Druga Republika . Rzym. Drogą do Częstochowy. a sporadycznie Drogą do Egiptu. Ew. wg Ewangelii ulice. do Rewolucji). teŜ Kalwaria.zob. Wg legendy antycznej jest to droga do pałacu Zeusa (Jowisza). następnie Złotą Bramę.w Gdańsku szlak wiodący od Bramy WyŜynnej przez Katownię i WieŜę Więzienną. droga cierniowa.zob.zob.przyzwyczajenie.międzynar.

które wytłoczyły kitkaset tysięcy druków. Pińczowie. wkrótce jednak. Salvius Brabo.legendarny olbrzym z Antwerpii. Fontannę Brabona (1887) przed ratuszem zdobi statua Brabona potrząsającego uciętą ręką Druona. Drugie Cesarstwo . Zakliczynie. . Straube. alter ego. jego prawicę z kolei obciął inny legendarny olbrzym. Drugie ja . nie w Galii. Drukarstwo polskie . Od końca Xv w. stali się nauczycielami i przyczynili się do szybkiego rozwoju kulturalnego Galii. który obcinał prawą rękę Ŝeglarzom odmawiającym mu haraczu. Druon Antigonus . Wietor Wirzbięta. Zob. z elastyczną spręŜynką umocowaną na osi geometrii. Ungler. Częstochowa. Dwie odcięte ręce w herbie Antwerpii wiązano z tą legendą. obserwowali gwiazdy. złoŜony z oprawki metalowej w kształcie greckiej litery omega. czcili oni dąb i jemiołę. Sprawowali teŜ funkcje sędziów.zapoczątkowane w Krakowie w 1473. W ciągu Xvi i Xvii w. kuzyn Juliusza Cezara. oficyny drukarskie powstały prawie we wszystkich większych miastach Rzplitej. i w licznych małych miejscowościach. Lublin. Koźminie. Wilno. Januszowski.. Grający wkłada drumlę do ust i szarpiąc palcami koniec spręŜynki. Zamość. Sternacki. wydobywa dźwięk.Drugi Daniel . Szarfenbergowie. w Polsce od Xvi w.serdeczny przyjaciel. Po rozwiązaniu organizacji przez Rzym spadli do roli nieszkodliwych wróŜbitów. w Brześciu Litewskim. Druidowie . wierzyli w wędrówkę dusz i uprawiali magię. jak np. Kalisz. Toruń. Fiol. przejąwszy rzymską wiedzę. Drumla . Jajo (druidów). do 1795 funkcjonowało w Polsce blisko 500 drukarni. łac. Poznań. Haller.międzyplemienny zakon staroŜytnych kaptanów celtyckich z siedzibą w Brytanii. Węgrowie. lekarzy i magów. Rakowie.zob. Jedynym niemal źródłem literackim wiedzy o kulcie druidycznym są Pliniusz i Pamiętniki Cezara: obrządki religijne druidów odbywały się w dąbrowach leśych. Lwów. zagiętą na końcu.rządy cesarza Napoleona Iii we Francji od 2 Xii 1852 do 2 Ix 1870 (bitwa pod Sedanem). Przypisywane Pitagorasowi. Mędrcy. NieświeŜu.prymitywny instrument muzyczny pochodzący z południowo-wschodniej Azji. jak Gdańsk. Hochfeder. Drumlę znano w Europie Xiv w. por.

. Booth. rodzina i domownicy. Zbiór rytmów duchownych. wzgardzony kochanek i królewicz zdobywa w końcu wyniosłą i nieprzystępną księŜniczkę przecierpiawszy jednak wprzody wiele upokorzeń. postać z bajki. z nm. Wybór jej poezji wydał w 1752 biskup Józef Andrzej Załuski pt. która domagała się równouprawnienia kobiety: W Polszczem zrodzona. grywali m. Germanów V-Viii w. Co mi się nie zda.in. moralnych i światowych. ang. W Drury Lane. poczet druhów pana młodego i druhen (druŜek) panny młodej. Kele i Kean. 'drozdobrody'. Dziewiątka Ŝołędna nazywała się starka. niezłe wierszowane powieści fantastyczne i lepsze jeszcze satyry.. w Polszcze wychowana. czteroosobowa. Safoną (którą na pewno nie była). Drybin . Budynek o tej nazwie mieścił pierwotnie arenę walki kogutów. Normanów Viii-X w. czeladź. uboga szlachcianka z Wielkopolski. Wtedy uzyskał oficjalną nazwę Teatru Królewskiego. Ŝe i ja na to nie pozwalam.zob. Bardzo ceniona przez współczesnych. bezatutowa. Garrick.. najmniejsza jednostka organizacyjna wojska.Drury Lane . przebudowany w 1662. teatr. Theatre Royal.siła zbrojna.lejn) ang. DruŜyna kapitana Fransa Banninga Cocqa . Bractwo (kurkowe). W wolnym narodzie mnie teŜ wolność dana Mieć głos. w Polsce do Xii w.w staroŜytności i wczesnym średniowieczu . nazywana nawet "dziesiątą Muzą".gra w karty polskie popularna u nas do końca Xviii i na początku Xix w. pani Siddons. zorganizowany zespół ludzi.zob. panegirycznych.ne. uliczka w Londynie. . DruŜyna . Potem. 'uliczka Drory'. druŜyna weselna.. Minerwą.ok. po trzech poŜarach. a po niej król czerwienny (druŜbart).).. chwalona przez Ignacego Krasickiego. w której najwyŜszą kartą była szóstka winna (dola).. odbudowywany w 1674. najznakomitsza poetka czasów saskich i jedna z pierwszych kobiet w literaturze polskiej. na najsłynniejszej scenie angielskiej. nazwana tak od rodziny Drury. a od początku Xvii w. w dawnej Polsce towarzystwo. mającej przy niej duŜy dom jeszcze za czasów Tudorów (Xvi w.. pisała mierne wiersze i poematy religijne. Akademia (drybińska). pne. . przy pomocy której wodzowie i inni wybitni męŜowie kierowali pierwszymi organizacjami państwowymi plemienia lub grupy plemion w stadium demokracji wojennej. Była pierwszą Polką. jak u Greków epoki Iliady Homera X-Viii w... DruŜbart . 1794 i 1812.(wym.. Drosselbari dosł. DruŜbacka ElŜbieta z Kowalskich . 1695-1765.

popularne w 2. tak jak źródła.najmłodszego syna króla Jerobaala. i zaproponowały tę godność kolejno oliwce. U Greków drzewa i gaje. to niechaj was ogień pochłonie!" Drzewa Święte. konarach i gałęziach. w stanie Bihar. filozofów) amalgamat krystalicznego srebra otrzymany z roztworu rtęci w srebrze.-wsch. przechowywany starannie w rodzinach szlacheckich dawnej Polski. niŜej Drzewo (Ŝycia). dla których Diana była symbolem srebra. na Warmii i Mazurach) nazwa ogiera. Pielgrzymki odwiedzają potomka tego świętego dla buddystów figowca we wsi na południe od świętego miasta Gaja w płn. abym był waszym królem. jako bóstw zajmował waŜne miejsce (adoracja. graficzne przedstawienie stosunków pokrewieństwa grup zwierząt i roślin. stadnika. ale spotkały się z odmową. gdyŜ oliwka bardziej niŜ władzę ceniła swoją oliwę. były mieszkaniem lub własnością bóstw. góry itd. figowcowi i winorośli. nimf. Las. teŜ Brzoza gryŜyńska. Dęby łączono zazw. Buddy. opowiedziana w biblijnej Księdze Sędziów. a nawet gałęzi. 7-15. dziś gwarowa (np. z Zeusem. por. schrońcie się w moim cieniu. . Cyprysy. Dąb. Drzewo Bo. a on odpowiedział: "Jeśli naprawdę chcecie. (2) rodowe drzewo. Zeszły się raz drzewa.rodowód przedstawiony graficznie w kształcie rozgałęzionego drzewa z wizerunkami lub tylko imionami protoplastów (często bajecznych) u korzeni i kolejnymi potomkami coraz wyŜej na pniu. pod którym Gautama doznał "oświecenia" i stał się Buddą. wiązy i topole białe zdobiły cmentarze.figowiec indyjski. oliwki z Ateną. a jeśli nie chcecie. Wycinając las. ofiary). Dafne). Indiach.Drygant . platany często z Dionizosem. W dawnej religii kretenskiej kult drzew. mirt z Afrodytą. Drzewa. połowie Xix w. nazywany tak przez średniowiecznych alchemików. Ficus religiosa. zdobywcy serc. Cyprys. aby ustanowić nad sobą króla. Drzewo Diany . wawrzyn z Apollinem (por. a w przenośni donŜuana. symbolizowały więc takŜe świat podziemny. mądrości . Figa (Romulusa). Cedr libański. rozpłodnika lub w ogóle ognistego rumaka. pozostawiano jedno drzewo lub kępę drzew. juŜ tylko święte. zob. często poświęcane Artemidzie. zob. dawna. Wtedy drzewa ofiarowały koronę głogowi.(a.swoje owoce. wg legendy drzewo. Bajka Joatama . 9. Drzewo genealogiczae (1) . a figowiec i winorośl . niŜej drzewo (Jessego).drys. łac.

1: "I wyjdzie róŜdŜka z korzenia Jessego". Łuk. Uniw. 11. 3 3 75 0 2 108 1 4b 1 74 1 Drzewo Judaszowe . wg Mat. Izajasz.. Drzewo złe i dobre . w .'cyprysowe' lub 'heblowane' (?).zob. wg Mat. W USA w czasie wojny o niepodległość sadzono topole i inne drzewa jako symbol "wzrastającej wolności". Michała w Hildesheim (ok. 1. Przekraczając ten zakaz (Gen. 6. Bóg kaŜe Noemu zbudować przed potopem arkę (korab). 14. trójkątami (równość) i czapkami frygijskimi. 43-6: "Nie ma drzewa dobrego. skand. por.wyobraŜenie drzewa genealogicznego Chrystusa: ze spoczywającego na ziemi Jessego (w Biblii ojciec króla Dawida. 2. wytwarzające trujący sok mleczny uŜywany przez krajowców do zatruwania strzał.w biblijnym Raju. Bibl. syn Booza i Ruth) wyrasta łodyga lub pień drzewa o gałęziach zakończonych wizerunkami królów Ŝydowskich .Drzewo Gofer . 9. Konary jesionu obejmują Asgard. 1-17. zdobiąc trójkolorowymi wstęgami. strzeŜone przez smoka w gaju Hesperyd na zachodnich krańcach świata. ludzkość) utracili niewinność i nauczyli się rozróŜniać dobre od złego. Jtunheim i podziemny świat zmarłych.przodków Chrystusa. ukoronowane czapką frygijską.zob. 6) Adam i Ewa (tj. praca). Drzewo wszechświata . wyŜej Drzewo genealogiczne (2).przypowieść biblijna. 3. z którego w Biblii. mit.. które by rodziło dobre". które rzekomo niszczy wszelką inną roślinność w promieniu 247km. ołtarz Wita Stwosza w kościele Mariackim. na wierzchołku zaś umieszczano Marię z Dzieciątkiem. Drzewo wiadomości dobrego i złego . Gen. Drabina (jestestw). Ew. z którego owoców Bóg nie pozwolił spoŜywać Adamowi. por. kołami (symbol jedności). Jakobini w ParyŜu sadzili je juŜ w 1790. por. dziadka Charlesa. a wyrastający z ciała olbrzyma Imira (zob.(Antiaris loxicaria) gatunek z rodziny morwowatych rosnący na Archipelagu i Półwyspie Malajskim. 33. Gen. Temat częsty w sztuce europejskiej Xi-Xvii w. "wielkie drzewo świata". Drzewo Jessego w plastyce . ani złego. obciŜając się odpowiedzialnością moralną za swe uczynki. 1200) w RFN. Mesjasz wyjdzie z rodu Dawida. np. Drzewo wolności .). witraŜ w Saint-Denis (1144) i w Chartres (1150).rodzące złote jabłka. Codex Vysehradensis (Xi w. 6.Igdrasil. Drzewo Upas . które by rodziło złe owoce.. Drzewo rodowe . por. obwieszone flagami i emblematami... Drzewo Ŝycia . Prometeusz. równieŜ Włosi w czasie rewolucji 1848. przez Erazma Darwina. tj..). Yggdrasill. 12. por.. Herakles (11. Owoc (Po owocach ich. fresk w kościele św. a korzenie Niflheim. wiecznie zielony jesion podtrzymujący wszechświat. o ozdobnej półkolistej koronie. drzewo. weszło do europejskiej legendy jako drzewo. W Biblii. teŜ Ew..)..drzewo zasadzone (lub słup postawiony) przez ludność.. Judasz(owiec). Praga. wysokie do 757m.

portalu katedry gnieźnieńskiej. alegorie i symbole. fr. który ofiarował je soborowi sofijskiemu w Nowogrodzie Wielkim w Rosji.mitologii wielu ludów.). wyŜej).dawn. Drzwi muszą być albo otwarte. łączyli je z drzewem KrzyŜa św. zawierające sceny biblijne. dawniej. 1691) D. . wg Łuk. Ŝe zostawił otwarte drzwi.słynne romańskie drzwi brązowe z katedry w Płocku (ok. teŜ Kain (Drzewiej). 1152-55). Drzewiej .A. zob. Polityka). bo je zamknął. sekretarz Kallimacha. Testamentu otoczonych bordiurą o motywach roślinnych i figuralnych. Z francuskiej komedii Le Grondeur (Zrzęda. Drzwi płockie . Wichmana. Drzwi gnieźnieńskie ." Tytuł "przysłowia w jednym akcie prozą". Drzwi. Il faut qu'une porte soit ouverte ou fermee (1845. tak nazwane przez Michała Anioła główne dzieło Lorenza Ghibertiego. złocony brąz i marmur. słuŜący odpowiada. Drzwi Raju . albo zamknięte . de Brueysa i Jeana Palaprata. wyst.rzecze słuŜący . Ŝe poprzednim razem zbesztano go..płockiego. Pan gromi słuŜącego.zob.1467-1535. arcybiskup gnieźnieński od 1531. Teologowie chrześc. patronie katedry. 10 płaskorzeźb przedstawiających sceny ze St. oraz Bolesława Kędzierzawego (z Ŝoną). a wreszcie przedstawiali je jako symbol zbawienia. Otwarte drzwi . 1848) Alfreda de Musset.. Dla jego biblioteki wykonano pierwszy polski ekslibris (zob.legendy o św. dyplomata. znajdujący się w płd. trzecie drzwi baptysterium florenckiego (1425-52). Jeśli czynią to na zielonym drzewie. Ew. Otwarty (Otwarte drzwi. cóŜ będzie na suchym? Biblia. i pyta: "Czy pan chce. trzeciego wyjścia nie ma. Wojciechu. Drzewicki Maciej . doradca króla Jana Olbrachta. obejmuje 18 płycin ze scenami z Ŝycia . Porta del Paradiso.jedno z dwojga."CóŜ . symbol Ŝycia i Ŝyciodajnych sił.wł."Abym je zostawił otwarte?" "Nie!" .wspaniały zabytek (ok. 23. i magderskiego. albo zamknięte. przedtem. Aleksandra. gdzie znajdują się od końca Xiv w. uwaŜali je za przeciwstawienie drzewa wiadomości dobrego i złego (zob. kanclerz wielki koronny 1511-15. 1170) sztuki romańskiej w Polsce. wizerunki biskupów ."Nie!" . podkanclerzy 1501. w ramkach o ornamentacji roślinnej. abym je zamknął?" .drzwi muszą być albo otwarte. 31. równieŜ Babilończyków i Asyryjczyków.

ładowności do 80 ton. Duby.. chełmskim. doublon z hiszp. właściwość odróŜniającą człowieka Ŝywego od nieboszczyka.) Dubhe . pneuma. głupstwa. smalone nad płomieniem. Jarzębski. Dubas . mniejszy od szkuty i komięgi. (A. koszałki-opałki. moŜna było co najwyŜej giąć. Gościniec albo. fr. Duch . wzgórę i na dół bieŜący. Wóz (Drzymały).wieś w woj. tchnienie'.Drzymała Michał . wiosłowo-Ŝaglowy statek rzeczny.złota moneta Hiszpanii i Ameryki hiszpańskiej Xvi-Xix w.dłubas. Geist. Dubas.. 1883-1945. 'przywódcą. ghost.(wym.zob. Dualis . por. opisanie Warszawy (1643). Duby smalone . wódz'.najjaśniejsza gwiazda w konstelacji Wielkiej Niedźwiedzicy. . pod Ŝeglem szumiący. doblon od doble 'podwójny'. tj. spirit.zob. gałęzie dębu (ruskie dub). wartości 8 złotych eskudów lub 2 (stąd nazwa) pistoli bądź (1848-64) stu reali. jak wskazuje etymologia wyrazu i jego odpowiedniki w innych językach: gr. ducze) wł. Dublon .. fr. łac. jak wiklinę czy brzezinę. w faszystowskich Włoszech o Benito Mussolinim. ale nie moŜna ich było pleść. i dzięki właściwej taktyce nie dopuścił do rozbicia wojska polskiego nad Bugiem. androny. Liczba (podwójna). Dubienka . Caudillo. spiritus. nm..pleść mówić nonsensy. Il Duce . uŜywany do przewozu towarów Wisłą do Gdańska w Xvi-Xviii w. ang. pod którą 18 Vii 1792 Kościuszko stoczył bitwę z wojskami ros. esprit.oznaczał początkowo '(od)dech. o załodze z 8-14 ludzi.

Tuwima) z wiersza Anioł (1827) Puszkina. nad materią).opera komiczna (Warszawa 1873) Ludwika Grossmana. Ŝe potomkowie Banka będą rządzić Szkocją. Wiatr (kędy chce. 26. Duch Banka ukazuje się później. List św.zob. Diabeł (Rozszczepione kopyto). duch oŜywia . wg Mat. I. nat ubi vult. słabe) z Biblii. 6.działanie wbrew poznanej prawdzie. . gdyŜ wiedźmy przepowiedziały.. w czasie uczty. Ew. spiritus ubi vult spirat. Pawła do śydów. 1606) Szekspira Banko. List św. Pracownia) Goethego. tchnie . władające czterema elementami (Ŝywiołami): Salamandry (ogień).Duch Banka . 6. w formie: spirilus. epoki.panujące w jakimś okresie poglądy i tendencje. Litera zabija. Ew. wg .w tragedii Makbet (ok. libretto: Wł. Pawła do Efezjan. 1. z Biblii. Gnomy (ziemia). 17. Mefisto(feles) o sobie w Fauście (cz. 41. Duch święty . Anczyc. skąd i jak przychodzi. wg. z Eneidy. Nieczysty duch .objawia się tam.zob. Makbetowi. duch zaprzeczania. zostaje zamordowany na rozkaz Makbeta. duch wątpienia. 14. Duch czasu. Litera.(tj. Grzech przeciw Duchowi św.). Wergiliusza: łac. wieku . duch otricanija. zazw. Zaproszenie do tańca. 3. por. Duchch wprawdzie jest ochotny. L. Duch.z Biblii. choć wymieniany w Kronikach Anglii (zob. wg Mat. Ew.nm. duch somnienija duch negacji.zob. Wulgata. nie jest uwaŜany za postać historyczną. Spiritus Sanctus. jeden z wodzów wojsk króla Szkocji..-kat. Duchy elementarne . Duch przeczenia . 727. łac. gdzie chce. Duch wojewody. Miecz ducha . der Geist.Paracelsa i róŜokrzyŜowców. Kronika) Holinsheda. Jana.pierwiastek duchowy oŜywia wszechświat (określenie przewagi inteligencji. kędy chce. nie wiadomo. Duchy słuŜebne . 31-2. czyli U wód .łac. 8. 12. niewidzialny dia innych biesiadników. natchnienie od woli nie zaleŜy. w Biblii. duch bluźnierczy (tł. J. rozumu. mens agitat molem. diabeł. ale ciało mdłe . der stets verneint. kośc.z Biblii. Duch róŜy . trzecia Osoba Trójcy św.. Ew. Sylfy (powietrze) i Ondyny (woda).. ros.. Duch porusza materię . rz. Banko.

. mens sana in corpore sano. oszukać. nazwa jest dość trafnym. nic nie pokazać. puchowy czepiec nocny. nie mnie! .Marka. 664-65. powietrze'. ptak zamieszkujący Stary Świat. 2. Wyzionąć ducha . Równyś duchowi. z Satyr. nicht mir! słowa Ducha z Fausta (cz. na główce ma rozkładany. den du begreifst. 30. hutek. Order Ducha św.najwyŜsze odznaczenie monarchii francuskiej 1578-1791 i 1815-30. pospolity. prawdop.(właściwy. pokazać dudka na kościele .. hupka.dawn." (Wojski) wciągnął w głąb pół brzucha I do płuc wystał z niego cały zapas ducha. Du Deffand .fujarka. Dudek . du gleichst dem Geist.łac. prastary ludowy instrument muz. (A. coś go pojąć zdolny.zob.głupiec. zob. Kurek. ośmieszyć. nabrać. coś. nadawane arystokracji. tj. Dudka . tubek. pierzynka (duchenka). zaniepokojone. 356. Wystrychnąć na dudka .) Duchna . dawn. Noc) Goethego. 3. błazna. Obiecać. Dudek . Juwenala: "Bogów prosimy tylko o zdrowy rozsądek w zdrowym ciele.zrobić z kogoś głupca.przysł. dudniącego monotonnie głosu. Treny Jerem. 12. 4. wystrzykują z gruczołu tłuszczowego cuchnącą ciecz.. duch . 10. Mickiewicz. zwieść. piszczałka. od dukającego. czubaty). z Biblii. młode w gnieździe. kiep.umrzeć. . KaŜdy dudek ma swój czubek . wudwud(ek). strojny czub. szlafmyca.nm. pierzyna. czym moŜe się pochwalić.'oddech. Pan Tadeusz.omamić. zdrowy rozum. Zdrowy duch w zdrowym ciele . naśladownictwem głosu dudka. 1. Deffand.

' Opera komiczna (1775) Richarda B. 1727-96.(białorus. pod melodią).) drewniany kabłąk nad chomątem słuŜący do umocowania uŜwy (rzemieni przy chomącie) i połączenia jej z dyszlami (hołoblami) w zaprzęgu jednokonnym. dawaniu za wygraną. zdecydował. Don Jerome. pol. z czasów. kiedy niedźwiednicy przygrywali na dudach do tańca tresowanym misiom. drukarz. sztuki teatralne. z których dudziarz (dawn.o ustępowaniu. ukr. Sheridana z muz. Dudy w miech . ta wymyka się z domu w przebraniu duenny. a Luiza Antonia. zwijaniu chorągiewki. 'starsza kobieta słuŜąca jako guwernantka i towarzyszka młodych dam w rodzinach hiszp. oddala więc duennę i zamyka Luizę. zbankrutował w 1790. w Polsce za Łokietka w 1320. Kobza (instrument strunowy). W końcu Izaak poślubia duennę. Dufour Piotr . jedna z odmian dud nazywała się koza. Polsce. tj. pozostawiąc ją w swym pokoju. wybuchowy i uparty ojciec.ros. czątym. francuskiego. duca 'ksiąŜę'. wł.. 'Rogerus Dux Apuliae'.(wym: drfu:r). potem w wielu krajach. z czego jakoby pochodzi nazwa.srebma moneta bita w 1140 przez Rogera Ii (zob. Dukat . wyst. m. łac. wydawał w Warszawie od 1773 druki w wielu językach. Zaręczyny w klasztorze . libretto kompozytora wg Sheridana. Thomasa Linleya seniora i juniora. uŜywany we wsch. .przysł.ang.gajdy. ducato 'księstwo'. na Ukrainie i Białorusi. księcia Apulii. dudarz) wydobywa dźwięki przez naciskanie worka ramieniem. składaniu broni. złoŜony ze skórzanego worka z zapasem powietrza i piszczałek (piszczeli) melodycznych i bardunowych a. króla Sycylii. por. duena. a od 1785 takŜe w Łowiczu i Grodnie. Niedźwiędź zdechł. z hiszp. nosząca napis "R DX AP". i port. zwany czerwonym złotym a. Ŝe duenna jest łączniczką między Luizą i Antoniem. dudziarz po skończeniu gry owijał piszczałki w opróŜniony z powietrza miech. duga (ros.). Pierwszy złoty dukat w 1284 w Wenecji. Jerome odkrywa. ona jednak kocha Antonia.in. Obruczenije w monastyrie opera (Leningrad 1946. Ŝe jego córka Luiza poślubi młodego i brzydkiego śyda Izaaka.Dudy . Bytom 1966) Sergiusza Prokofiewa. Duenna . burdonowych (dla dźwięków wytrzymywanych nad a. księgarz i wydawca polski pochodz. Duha .). instrument muz. dudy w miech . potem od 1528 do 1831.

w dawnej Polsce . Turkami. kobzy a. Duma (1) . Dumka zachodnioukraińska ludowa piosenka liryczna.. wybranka. krój. umiłowana.) Orianę. właścicielki kamienicy. a wszystko to z nieustannym akompaniamentem moralizatorskim.(hol. Antwerpia. groŜących "szkandałów".lit. za wszelką cenę. ogranicza się do zasady prania swoich brudów we własnym domu i tuszowaniu.). którą wybrał. często w formie ballady. iron. przest. z towarzyszeniem bandury. Mayer van den Bergh. Ŝe pieniądz nie cuchnie.. dzielący las na ostępy i oddziały. jak Amadis de Gaula (zob. Sawie-Calińskim. Mazepie. megiera atakująca piekło w krwawych blaskach ognia.). o Bohunie. otwierający pośród drzew widok na dalszą perspektywę. charakter pisma.linia graniczna między posiadłościami prywatnymi bądź między prywatnymi a królewszczyznami. kształt. aby u jej stóp składać trofea swych zwycięstw. pani serca. ustanawiana.mieszczańska hipokryzja. ductus 'prowadzenie. o treści historycznej a. z łac. . prześwit w parku. Neczaju. Dulcynea z Toboso . W istocie jednak była to Aldonza Lorenzo. Dulska . epicko-liryczny ukraiński utwór poetycki o charakterze smętnej pieśni ludowej. Dulszczyzna kołtuńska . śpiewanej od Xvi w. okno widokowe.Dukt . ciąg'. o charakterze elegijnym. młoda wieśniaczka z pobliskiej wioski. oraz poglądu.tytułowa bohaterka tragikomedii kołtuńskiej Moralność pani Dulskiej (Kraków 1906) Gabrieli Zapolskiej. faryzeuszostwo. 'Obłąkana Greta') obraz (1562) Pietera Bruegela St. półlegendarnej (walki i przygody Kozaków z Polakami. ciasnota horyzontów i wysokie mniemanie o własnych walorach moralnych i obywatelskich.) lub obyczajowej. Bohdanie Chmielnickim. Janie Wyhowskim i in. Tatarami. liry.szlachetna. krzepka dziewczyna z winiami. piękna dama serca Don Kichota (zob. wycięty w lesie pas. Muz. wytyczana i znaczona pod kierunkiem podkomorzego (od Xv w. obłuda. moralność Dulskiej. Dulle Griet .

Duma Państwowa.C. Ŝeglarz i podróŜnik francuski. Zginęła w czasie przejaŜdŜki otwartym autem. Morzu Śródziemnym na Ŝaglowcu "Corvette" i przewozi do Francji pasaŜerkę. danken) król Szkocji od 1034. którego Makbet zabija.1878-1927. odbywa podroŜ na "Astrolabe" na Melanezję. Gordona Craiga. Mikronezję i Melanezję. Gosudarstwiennaja Duma. następne jej małŜeństwo. w tragedii Makbet (zob. Nie znalazła początkowo uznania w USA.(wym. Jego mapy Mórz Południowych zrewolucjonizowały ich hydrografię i wprowadziły podział na Polinezję. gdzie odkrył Ziemię Ludwika Filipa i wyspę Joinville. opracowała własny system tańca "wolnego". Duncan Isadora .) Szekspira szczodry. było jednym z najgłośniejszych wydarzeń obyczajowych Europy lat dwudziestych: piewca chłopskiej Rusi ścigał gwiazdę tańca po całym kontynencie. która wkrótce miała zasłynąć: Wenus z Milo. niech go piorun strzeli. 1790-1842. parlament w Rosji od 1906 do 1917. ale ilustrował utwory nowoŜytnej muzyki powaŜnej. do 1547 rada feudałów wielkiego księcia moskiewskiego. Niech go dunder świśnie . wnuk i następca Malcolma Ii. Makbeta. w 1819-20 bierze udział w 2 wyprawach hydrograficznych na wsch. uduszona szalem. aby zdobyć jego koronę.(wym. Duncan I . gdzie w 1828 odnajduje na płytkim dnie morza szczątki rozbitego statku La Perouse'a (zob. aŜ wreszcie wziął z nią ślub w samolocie. . który miał odtwarzać technikę. ale w Europie zdobyła wielką sławę i wpływ na taniec współczesny. a odcinek wybrzeŜa wsch. W 1826-29 i 1837-40 kierował wyprawami na wody antarktyczne. dmą drwil).bojarska. Donner 'grzmot'.Duma (2) . Była Ŝoną wielkiego teoreta i praktyka teatru. który wkręcił się w szprychy koła. W 1903-27 występowała we wszystkich stolicach Europy i Ameryki (w Warszawie w 1905).z nm. z Sergiuszem Jesieninem. 1040. ros. Dunder . . od Xv w.) w 40 lat po katastrofie. zamordowany przez dowódcę swoich wojsk.Terre Adelie. reformatorka tańca scenicznego.niech go licho porwie. ruchy i kostium bosych tancerek antycznej Grecji. Odchodząc od wzorów akademickich. od 1547 do 1711 rada cara. i łaskawy król Szkocji. Zginął jako ofiara pierwszej katastrofy kolejowej. 'Ziemią Adeli'. 8 V 1842 w Saint-Germain-enLaye pod ParyŜem. Antarktydy nazwał imieniem swej Ŝony . Mianowany kapitanem fregaty. Dumont D'Urville Jules S. tancerka amerykańska. Jako pierwszy oficer na "Coquille" odbywa podróŜ dokoła świata. ok.

Cartera. występująca w trzech nowelach detektywnych. Tajemnica Marii Roget (1843) i Skradziony list (1844). Dama (kameliowa). o melancholijnym. Szczupła.Dunderować . "racjocynacyjnych" (opartych na rozumowej analizie) Edgara Allana Poe: Zabójstwo przy rue Morgue (1841).(wym.) krzyŜowo-Ŝebrowe sklepienia gotyckie. Dusza . Edin. pomstować. pana Lecoq.(wym. darem) miasto w płn. 1858-1924. Dupin Auguste . nawa środkowa z obiema potęŜnymi wieŜami jest z Xii w. bazylika trzynawowa z transeptem i trzynawowym chórem przebudowanym w 1235-89. Edwin . jedna z najpiękniejszych w Anglii. jak iDumasa-syna. umiała z krańcową prostotą i brakiem sztuczności teatralnej oddawać najsubtelniejsze odcienie uczuć. gromić. dun 'twierdza'. w 1093. aby wrócić na scenę dopiero na 3 lata przed śmiercią. Katedra .). Duplessis Marie . pochodząca z ubogiej wsi normandzkiej. protoplasty Nicka. 1824-47. rzuciła teatr. Szekspira. 'Zamknięte drzwi'.król Northumbrii... duplesi). Durham . pierwowzór Marguerite Gautier. Dunedin . lat Xix w. załoŜyciel miasta. zmienna w nastrojach.(wym. burczeć. W 1893 uwaŜano jej Damę kameliową za wydarzenie teatralne Nowego Jorku i Londynu. zrzędzić. sobaczyć.(wym. często występowała w jego sztukach. Romeo i Julia). dupę) pierwsza w literaturze postać detektywa-analityka.romańsko-gotycka. Xii w. celt. sumy właściwości i procesów . wyrazie twarzy. w ParyŜu zaś w 1897 sława jej zaćmiła samą Sarę Bemhardt (zob. zał. słynna kurtyzana paryska 40. dani:din) poetycka nazwa Edynburga.łajać. JuŜ mając 14 lat grała z powodzeniem Julię (zob. zarówno bohaterek Ibsena. tragiczka włoska ze starej rodziny aktorskiej. sztorcować.tradycyjna nazwa psychiki człowieka. Anglii. zob. Romantyczna miłość wiązała ją z poetą Gabrielem D'Annunzio. a kiedy się w 1909 rozstali. duze).(wym. Duse Eleonora . Po raz ostatni wystąpiła w sztuce D'Annunzia Porta chiusa wł. Tu po raz pierwszy zastosowano (w pocz. ukończona w 1133. Sherlocka Holmesa.

A.w Biblii. Dziady cz. łac. Dusza sprawy . rector).jej motor. ale starszy odwalił kamień. fr.coś najdroŜszego. kobieta.pieniądze. przypowiastka w przedmowie do powieści (1747) Przypadki Idziego Blasa. 47-48. 91-93. spiritus movens (a.człowiek hardy. najbardziej ukochanego. wędrując do Salamanki. ." Autor upomina czytelnika. Duszniki-Zdrój . człowiek. Póty kat będzie rąbał twoje cielsko. Dusza głodna. nieśmiertelny pierwiastek Ŝyciowy. w wielu religiach niematerialny.-R. poddany. zob. Ii. kto z was łaknie? (A. weź te pieniądze i uŜywaj ich do woli. Słowacki. poezja. spragniona . łac. O Polsko! póki ty duszę anielska Będziesz więziła w czerepie rubasznym. w. Histoire de Gil Blas de Santillane. Mieć duszę na ramieniu. Dusza Pedra Garcias . muzyka. wyciągnął z dzieła ukryte w nim nauki moralne. Naga dusza . od 1946 co rok w sierpniu odbywa się tu festiwal chopinowski. główna spręŜyna (o człowieku). Rogata dusza . Mówcie. Chór do ukazujacych się zjaw. 9. któryś miał cierpliwość. w 1897 wystawiono mu pomnik w parku. aby zrozumieć napis na kamieniu. poemat Fanfazja Ŝycia. nieustępliwy. Pod spodem ukazał się skórzany trzos z setką dukatów i papier z napisem: "Przechodniu. niewidzialny.zob. wychodzący z ciała w momencie śmierci. Ŝyczliwy. aby jak rozsądniejszy z Ŝaków. wałbrzyskim nad Bystrzycą Dusznicką.bardzo się bać. płytka Ŝelazna rozgrzewana do czerwoności i wkładana dawn. łaknąca.) Dusza m(oj)ej duszy . uczynny. spostrzegli omszały kamień z napisem: "Tutaj jest uwięziona dusza licencjata Pedra Garcias". chłop pańszczyźniany. 263. Dusza świata . w piętach . psyche tou kosmou. np. Krasińskiego. młodszy Ŝak poszedł dalej. siła sprawcza. dawn. anima mundi. Grób Agamemnona. komu czego braknie! Kto z was pragnie. Martwy (Martwe dusze).gr.) Dusza człowiek . gdzie w 1826 przebywał na kuracji Fryderyk Chopin.serdeczny. Nagi. Dwaj Ŝacy. PodróŜ do Ziemi Świętej. Lesage'a.uzdrowisko w woj. Mickiewicz.psychicznych. do Ŝelazek do prasowania. Z. Psalm 106. (J. przen. por.

później rywale. 6.zob.łac. debiut operetkowy w I akcie (1855. Dwanaście . Syn. Liczba.nm. Dwa ognie . Les deux aveugles. duo cum faciunt idem. Dwóm panom słuŜyć . teŜ Trzeci. rzeka jest obrazem zmiennej rzeczywistości. który chce ją wydać za Turia. Zły. 480 pne. przysł. tam trzeci się cieszy (a.fr. Dwaj Foscari . korzysta) .zob.). Sługa (dwóch panów). Liczba podwójna . Dwaj panowie z Werony . to nie jest to samo . 24. Wojna Dwóch RóŜ . Wulgata. zob. Offenbacha.por. równieŜ film dźwiękowy.łac.ang. 540-ok. Ogień. wczesna (ok.łac. Dwa razy daje. Dwaj ślepcy . Ew. w której wszystko płynie.zob. córki księcia Mediolanu. zrazu serdeczni przyjaciele.zob. Dwie wdowy . Przypowieść o dwu synach . Z dwojga złego mniejsze . Gdzie dwaj się kłócą.opera (Praga 1874) Bedricha Smetany. bis dat qui cito dat. Wojna (Białej i Czerwonej RóŜy). duobus daminis servire. przysł. krotochwila muzyczna. 1594-95) komedia Szekspira o wątku wziętym z bukolicznego romansu Diana Montemayora..łac.zob.tuzin.. musiquette. Dwa miecze . Dwa serca biją w walca takt . Dwaj panowie to Walentyn i Proteusz. zob. Zwei Herzen im Dreivierteltakt. operetka (1933) Roberta Stoltza. The Two Gentemen of Verona. . Drugi. wraz z Białą nocą) J.zob. non est idem. protoplasta musicalu. duobus litigantibus tertius gaudet.Dwa . Foscari. przysł. wg Mat. Gdy dwaj robią to samo. do ręki Sylwii.zob. kto prędko daje . Dwa razy do tej samej rzeki wstąpić niepodobna . ta sama natura jest ciągle inna.sentencja Heraklita z Efezu (ok. Władysław (Jagiełło).

. wprowadzonego przez astronomów chaldejskich ok. V w. poemat (1918) Aleksandra Błoka. Dworzanin Polski . (szyling =12 pensów) do 1971.napisany z inicjatywy króla Zygmunta Augusta traktat prozą (1566) Łukasza Górnickiego. Judę (od którego pochodziło plemię Dawida i jego monarchia). nadspodziewanie udana próba przeszczepienia wytwornego wzoru włoskiego człowieka Renesansu. urodziła mu Gada i Asera. biskupa krakowskiego i kanclerza koronnego.. Issachara i Zebulona. System dwunastkowy . spolszczenie włoskiego arcydzieła renesansowego Il Cortegiano (1528) Baldassara Castiglione. ideału dworzanina. oddział czerwonej gwardii patroluje ośnieŜone ulice Piotrogrodu.zob. w anglosaskich miarach i wagach jeszcze w Xx w. Jakub miał trzynaścioro dzieci. Manasses i Efraim. w miarach stopniowych kąta. w niektórych gałęziach handlu (tuzin. gros = 12 tuzinów) itd.których patronimicznymi protoplastami miało być potomstwo biblijnego Jakuba (Gen. Paladyn.ros. Ostap Bender. pne. . Dwunastodźwiękowa (12-tonowa) technika . Lewiego (który nie dał początku plemieniu. podsystem systemu sześćdziesiątkowego. Apostołowie. Dwanaście krzeseł . słuŜebnica Racheli. Prawo. z którą wystąpił patriarcha Konstantynopola Nestoriusz.zob.numeracji. Bilha urodziła mu Dana i Neftalego. potępiających naukę o dwóch osobach w Chrystusie.zob. dodekafonia. 12 paladynów . do dziś zachowany w rachubie czasu (12 godzin). Synami Racheli byli Beniamin i Józef. aby nie powstało centrum tonalne. Górnicki przenosi miejsce akcji z dworu ksiąŜęcego w Urbino do willi Samuela Maciejowskiego. Prawo dwunastu tablic . z materiałem dźwiękowym 12 półtonów oktawy ułoŜonych w dowolnie wybraną serię (szereg) bez powtórzeń dźwięków serii. Zilpa.słynnych 'rozstrzygnięć. z których dziesięcioro było załoŜycielami plemion Izraela. Symeona. ale był protoplastą Lewitów). który nie załoŜył plemienia. 41). "grubej" kultury polskiej. Dinę. i sześciu synów: Rubena. 12 apostołów . byli protoplastami plemion. Dwunastu .komponowania utworów muz. w walucie bryt. Lia urodziła mu jego jedyną córkę. na grunt szlacheckiej. Dwienadcat'.12 enatematyzmów . 12 plemion Izraela . SłuŜebnica Lii.. synowie jego. próba mająca wartość dokumentu kształtowania się ideałów humanizmu Odrodzenia w Polsce.zob. postanowień' ułoŜonych przez Cyryla z Aleksandrii i przyjętych w 431 przez sobór efeski.

Trójpolówka.gospodarka dwupolowa. w puszczy przed kolonizacją wsi na prawie polskim a. odmiana pręgierza. przeznaczonego na zebrania. rolniczy system gospodarowania. dzielący przestrzeń omą na 2 części. renesansowa fasada z attyką. siedlisko. Jakuba. z 1481. 1494. państwa z monarchą na czele. orszak. stosowany w Polsce do Xiv w. pęta drewniane. liczne facecje. por. Artur). dwie sztuki drewna (z . Miód (pitny). James. wielki dwór.pod Krakowem. korporacyjnego. brytyjski dwór królewski. (król) Petaud. Dworzyszcze .. dworzanie. niewielka siedziba ziemiańska wraz z zabudową mieszkalną i gospodarczą. niegdyś miejsce zebrań i zabaw mieszczan gdańskich. zrekonstruowany 1957 wg stanu z Xvii w. uŜywanego przez dwór do przyjęć oficjalnych itp. później w krajach nadbałtyckich (nazwa od legend o królu Artusie. świta. parcela osadnicza. zob. niemieckim. rozmawiające uczenie kobiety. zamek panującego a. nad Prądnikiem. gwiaździstym sklepieniem. Court of St. Górnicki opuszcza wszystko. w Xiii w. Jerzego . obok Złotej Bramy w Gdańsku. budynek. spalony w 1945.w ustroju monarchicznym siedziba. gotycki Dwór Artusa przy Długim Targu w Gdańsku. zamek a.w dawnej Polsce osobna zagroda chłopska w polu a. zrekonstruowany. Jakuba . Dwór króla Petaud .kłoda. Dwór Artusa . Dwupolówka . trójdzielne halowe wnętrze z gotyckim. w Polsce do 1945 dom mieszkalny. Dwór Bractwa św.zob. spalony w 1945. dodaje natomiast wiele z Ŝycia polskiego. dyskusję o malarstwie. magnat i jego otoczenie. magnata. słuŜba dworska. pastwisko. prcebudowa w 1552. administracja. nieprzystojne anegdoty. jego właściciele.zob. nazwa od starego pałacu św. Dyby . niegdyś bogato wyposaŜone. folwark. a więc np.ang.in. rezydencja właściciela (zwł. majątek ziemski.późnogotycki. 1616-17. m. rząd. Dwór św. z których się co rok na przemian jedną obsiewa. w Anglii.typ budynku cechowega a. co wg niego w oryginale jest nieodpowiednie dla Polaków. panujący. a drugą ugoruje. Dwór . pot. mniejszej) posiadłości ziemskiej. Dwójniak .

Eneasz (Eneida. trójhalerzówka'. 1863-1920. Dydoria pocięła skórę na tak wąskie pasy. gdy zmarł ojciec rodzina Chonena. opowiedzianej przez Timajosa. W Libii król Jarbas ofiarował jej taki obszar ziemi. jarzmo górne. sprowadza do Kartaginy Eneasza. 'skóra'). z hebr. w które zakuwano skazańca. i błaga. poł. operę narodową.dudek. Hemidy . Pigmalion. kiedy jej brat. dusza zmarłego grzesznika która zamieszkała w ciele osoby Ŝyjącej. jaki da się nakryć skórą wołu. aby zagarnąć jego majątek..sztuka (Warszawa 1920. zaprzedaje duszę diabłu. Młody jeszybotnik (uczeń szkoły talmudycznej) Chonen. Dydona. Dybuk . dzieło Owidiusza. drobna moneta zdawkowa w Polsce w 2. Gdy dowiaduje się o jej zaręczynach. zawierają list Dydony do Eneasza. rozstaje się z Ŝyciem skacząc w płomienie stosu. Dido and Aeneas . na którym stanęła Byrsa (łac. umiera. Ŝegl. aby dostać Leę. odpycha atrętne zaloty króla Libii i wreszcie.opera (Londyn 1689) Henry Purcella. zakochany w córce bogacza Lei. Pod wpływem egzorcyzmów rabina-cudotwórcy opuszcza ciało ukochanej. stalowy. wyst. do czasów wojny trojańskiej. później 6 groszy miedzianych. zabierając jednak i jej duszę. aby został u niej.Elissa. Wg starszej wersji legendy. Xviii w.fikcyjne listy miłosne kochanek z legendarnej przeszłości. znękana jego groźbami. która uciekła z Fenicji do płn. wierna pamięci zmarłego męŜa. Dybuk . The Tragedy of Dido .. mit.tragedia (1594) Christophera Marlowe'a i Thomasa Nasha. legendarna córka króla Tyru. pierścień drewniany a. zamordował jej męŜa Sycheusa. 1-4). Łódź 1925) Salomona An-skiego. król Tyru. akropol Kartaginy. zob. dyba. powstała w czasie wojen punickich. Duttchen 'trójfenigówka. z nm. a po śmierci dusza jego wstępuje w nią jako dybuk.w folklorze Ŝyd. ale ojciec Lei nie dotrzymał obietnicy. dibbuk 'połączenie. w którym przypomina mu wszystko. Afryki. Ŝe objęła nimi miejsce. pol. trojak. kara wymierzana w śrdw. Dydek . Dydona . . Ojcowie młodych przysięgli sobie niegdyś połączyć swe dzieci ślubem. Europie. łączący obie części masztu. Inna wersja legendy. rz.wyŜłobieniami na ręce i nogi). co dla niego uczyniła. mieszczanom i chłopom. cofa ją z Ix w. pne. zwł. który budzi w Dydonie miłość. przywiązanie'. uchodząca za ang. pozostawiwszy go w biedzie.

tekst: Pietro Metastasio. 1637).obraz Mantegny.duŜy.lekki.gruba tarcica. Reynoldsa. tarcica'. gruba deska. były wspólne dla całego królestwa polskiego. publiczny pojazd konny. Diele 'deska. Obraz W. DyliŜans . Dygesty . belka. pryw.nazwa 7wodów (zbiorów praw) powstałych w Xv w. opera (1696) A.opera (1853-63) Hectora Berlioza. prymitywny piec o otwartym ognisku. najszybszy (przed wprowadzeniem kolei Ŝelaznych) i najwygodniejszy środek komunikacji długodystansowej. uŜywany w Xvi-Xix w. Śmierć Dydony . przetłumaczone z łaciny na język polski w 1449 przez Świętosława z Wojcieszyna. którego pudło zawieszone było na drąŜkach. na podstawie statutów Kazimierza Wielkiego. z łac. Dido(ne) . opera (1724) A. Londyn. Turnera (1814). z nm. Dyl Sowizdrzał .. Franceschi. z miechami.). Scarlattiego. zamknięty. Sowizdrzał. tekst: A. Haydna. Dymarka .Didone delirante wł. Dyl . Obraz J.obraz Rubensa (ok. z fr.dymówka.odkład. pień drzewny (przepiłowany wzdłuŜ). 'w obłędzie'. z łac. DyliŜans drąŜkowy . w dawnym prawie procesowym odroczenie rozprawy sądowej. Trojanie . dilatio 'zwłoka. bal. dyliŜans'. diligence 'pośpiech. odkładanie'.zob. słuŜący do wytapiania Ŝelaza z rudy przez jej odtlenienie przy pomocy węgla . Londyn.. Opera (1778) J. Didone abbandonata wł. Scarlattiego (powtórnie skomponowana). digesta (zob. w całej Europie do przewozu (kilkunastu) pasaŜerów i poczty. pryw. Dylacja . 'opuszczona'. bez resorów. Londyn. ParyŜ.

syn cara Iwana Iv Groźnego i jego 7. Car Boris . Tołstoja. równieŜ podający się za carewicza Dymitra. 'Wielki ksiąŜę moskiewski i cesarz prześladowany'. W 1607 pojawił się następny fałszywy pretendent do tronu. wojewody sandomierskiego) został zabity wraz z obecnymi na Kremlu Polakami przez lud podburzony przez bojarów. gdzie zginął. Car Samozwaniec . z nm.drzewnego. śmigus . ok.trzeci . Dymitr Samozwaniec Ii. Ostern 'Wielkanoc'. Dyptam . o duŜych ..powieść hist. Agaj-Han . ze st. Schmeckostern. Złota wolność . bylina z rodziny rutowatych. Ŝony Marii Nagoj.). podopieczny Jerzego Mniszchta. schmacken 'bić'. W Polsce stosowano go jeszcze w Xviii w. Po jego śmierci w 1605. rabunku. Dyngus. po śmierci ojca w 1584 zesłany do Uglicza. nm. obwołali carem mniha Grigorija Otriepjewa (podającego się za cudem ocalałego carewicza Dymitra).1581-91.Ŝartobliwy zwyczaj polewania się wzajemnie wodą w poniedziałek wielkanocny. zabity w 1610 przez własną straŜ tatarską EI gran Duque de Moscovia y Emperador perseguido hiszp. (1834) Zygmunta Krasińskiego. wędliny itp. carewicz. zwanego Dymitrem Samozwańcem. tzw.człon (1870) trylogii dramatycznej Aleksjeja K. który po śmierci nieudolnego i bezdzietnego Fiodora I (starszego brata Dymitra). stopniowo od Xiii w.czyli Polskie na Moskwie gody . zastępowany przez wielkie piece. dingnis 'okup. w 1598 sam został carem.) od gospodyń dla chłopców chodzących po domach "po dyngusie". wykupno od podpalenia. dingnus. 3000 pne. który panował 1605-06 i w kilka dni po ślubie z Maryną Mniszchówną (córką Jerzego. Dymitr .). Schmackostern. kontrybucja wojenna'. przy poparciu części magnaterii polskiej. najstarszy sposób otrzymywania Ŝelaza (Egipt. bojarzy. dawniej dwa róŜne obyczaje wielkanocne: Dyngus datek (jaja. zapewne zamordowany na polecenie Borysa Godunowa (zob. Śmigus uderzenie (na szczęście) rózgą wierzbową z baziami z Niedzieli Palmowej. ostatniego z rodu Rurykowiczów.(jesionolistny) bot.powieść (1928) Zofii Kossak-Szczuckiej poświęca sporo miejsca dziejom kariery i upadku Samozwańca.dramat (1908) Adolfa Nowaczyńskiego. w okresie wojny domowej i interwencji polskiej i szwedzkiej zwanym "smutą". dramat (1617) Lope de Vegi.

dawn. Boy-śeleński. por. mającą moc wyciągania strzał z ran i gojenia ich. kalwinów i arian.dawn. Dysk z Fajstos .róŜnowiercy.brąz dłuta Myrona z Eleuterai (ok. fular. kiedy władzę ustawodawczą miał dwuizbowy parlament (Rada Pięciuset i Rada Starszych). 4. Fajstos. rosnąca w Europie i Azji. Nar. distraction od łac. przeszkoda w skupieniu uwagi. Naz. w Muzeum Brytyjskim. Kobiety: tuniki. wydzielająca wonne. uŜywany w sporcie do rzutów w dal. meblarstwa i kostiumologii. drewniany okuty metalem. 1795-99. Dysk . krótkie spodnie. W księdze Ix Jerozolimy wyzwolonej Tassa Godfryd zostaje przez nią uratowany. z łac. T. nowoŜytny odlew brązowy: tors z Castel. równieŜ dyrektoriatem). odszczepieńcy od dogmatów kościoła panującego. nie zachowany. Jutumę. Muz.. Dyskobol . do luteranów. a wykonawczą pięcioosobowy rząd (zw. w Gliptotece w Monachium. rozrywka. Dyzunici." F. coś. w Museo delle Terme w Rzymie. szal. wąskie i długie suknie z trenem. Dystrakcja . skaleczonego w lewe udo strzałą wypuszczoną przez siostrę Turnusa. parzące olejki eteryczne. dissidens 'siedzący po przeciwnej stronie. Porziano.. co rozprasza uwagę. . Gargantua i Pamagruel. płaski krąŜek przypominający kształtem dysk sportowy. Dystrakt . gdzie rosła obficie.) przedstawiający zawodnika w chwili poprzedzającej rzut dyskiem. Dyrektoriat . z gr. directoire) schyłkowy okres Rewolucji Fr. tł. 62.zob. zwł. Rabelais. bufiaste rękawy. głowa z Palazzo Lancelotti. Rzym. uwaŜana niegdyś za leczniczą. nie zgadzający się'. z fr. wysoki stan podkreślony paskiem. człowiek roztargniony.(fr.liściach. znany z kopii rzymskich w Watykanie. zwł. nazwa od góry Dikte na Krecie. kamizelka. Dysydenci .krąŜek metalowy a. 450 pne. łącząca się z tym okresem faza rozwojowa klasycystycznej sztuki fr. "Tym zielem Wenus uleczyła swego ukochanego syna Eneasza. w dawnej Polsce nazwa stosowana gł. Mus. diskos. MęŜczyźni: frak. distractio 'rozłączenie'. Warszawa. okres trwający od rozwiązania Konwentu do zamachu stanu Bonapartego. roztargnienie. najlepsza z kolekcji Lancelotti.

Hołoble.grecka pieśń chóralna. na usługi. Latający) z Opowieści o księciu Achmadzie (zob. Dietrich von Bern.) i wróŜce Pari-Banu. Thidrekssaga i w pomniejszych poematach śrdw. Dytryk z Bern . z gr. dithyrambos. jako bohater śrdw. po lewicy zaś duchy. Pieśni o Nibelungach.drąg umocowany do przedniej części wozu. zabierając się okazjami na spotykane wozy. ku czci boga Dionizosa. a dywan się unosił i lądował na wskazanym miejscu. król Ostrogotów.(jechać.) tragedii.(latający) księcia Husajna (zob. namiestnika. śpiewana przez chóry przebrane za satyrów z orszaku boga. występuje w Pieśni Hildebianda. prawdop. Rzemiennym dyszlem . pieśń pochwalna. Czarodziejski dywan . Wielki Dywan) zespół wysokich dostojników zasiadający w obecności władcy. Dyszlowe opłata . 38. pne. z towarzyszeniem aulosu. Dywan króla Salomona . Dytyramb . . pobierana od przejeŜdŜających (po) wozów na drogach i rogatkach przez miasta średniowieczne. ksiąŜę pokoju. Thidrek. aby go niósł miękko i spiesznie. Turcji Osmańskiej. grządziel (pługa) '.na utrzymanie ulic i bruków. poł. silny. dokądkolwiek rozkaŜe"): na dywanie z zielonego jedwabiu ustawiano tron. panegiryk. po prawicy męŜowie i kobiety. umoŜliwiający kierowanie pojazdem przy pomocy zaprzęgniętych do niego koni. w Persji. wezyra a. Xix w. decydujący o sprawach wagi państwowej..). rozszerz. podróŜować) często zbaczając z drogi dla odwiedzin a.Dyszel . sala posiedzeń. kancelaria.(Sulejmana) legenda muzułmańska oparta na Koranie. isl. dla osłony od słońca ptaki z rozpostartymi skrzydłami tworzyły nad nimi baldachim. narzuta. lecz powściągliwy. do 2. w literaturach Wschodu zbiór wierszy napisanych przez jednego poetę. 36 ("I oddaliśmy mu wiatr. a prócz króla mieściło się tam całe jego wojsko. por. Deichsel 'dyszel. król dawał sygnał. Teodoryk Wielki (zob. 'Teodoryk z Werony'. dała początek (Vi w. sag i pieśni niemieckich i islandzkich. z nm.kobierzec.nm. Dywan . państwach tureckich (zwł.

Dumasa-ojca. The Nutcracker. Dysydenci. opartego na motywie dawnego święta dziadów ku czci przodków. oj. wyst. Bardzo starzy oboje. staruch. pierwszy człon cyklu. .-kat.I. kościelny. 1-4. dawn. balet-feeria (Petersburg 1892. składająca się z uczty obrzędowej i uroczystego wywoływania dusz zmarłych.zob. zwł. nazwany Dziadów częścią Ii. Xx w. matki. Dziad . obchodzona gł. oj. z czasem zastąpiona obrzędami Zaduszek. pomyślany jako całość cykliczna. muzyka: P. pochodzenia sowizdrzalskiego. Casse-Noisette. słaba On skurczony we dwoje. stary. oj. Dziady .poemat dramatyczny (1823. nm. drwiącej pieśni dziadowskiej. Nussknacker. pol. stary Ŝebrak.przysł. ang. przywoływane zaklęciami.wyznawcy kościoła greckokatolickiego w Polsce. stary człowiek. oj. którzy w 1596.Ŝebrak odpustowy. (wersje sanocka.) Dziad i baba . Dziady .Dyzma Nikodem . libretto: M. ona kaszląca. po unii brzeskiej.ojciec ojca a. jest rodzajem oratorium.. Przemówił dziad do obrazu. por. pochodząca z czasów pogańskich.T. widowiska kultowego. Stal się cud pewnego razu.A. Petipa i I.uroczystość ludowa ku czci zmarłych. Taka byłla ich rozmowa.) Dziadek do orzechów . krzaki jeŜyn a. w l. fr. 9-12. Przemówił dziad do obrazu .popularny wiersz J. mn. kukła słomiana. z pocz.ros. z komicznej. Hoffmanna. nie zgodzili się na unię z kościołem rz. Nikodem Dyzma. Dziad kalwaryjski . WsiewotoŜski wg wersji A. lekcew. Jana. Dyzunici . sporządzana zwykle na św. wyst. prawdop. Unici. Szczełkunczik. na Litwie i Białorusi. Kraków 1901) Mickiewicza. Kraszewskiego: Był sobie dziad i baba. A obraz doń ani słowa. na którym pojawiają się duchy zmarłych. (w. Bydgoszcz 1958). ich owoce. baśni Dziadek do orzechów i Król myszy E. Czajkowski. czepliwe koszyczki kwiatowe łopianu.

.: w dziele) 'dzieło. List 1. Dzieci ojczyzny .Działo . hodowane w stadninach królewskich w Polsce w Xviii w. Wunderkind. łac. enfant prodige. praca'. Działobitnia w Polsce (2. czyn. dzida. odlewnia dział. wg. 14. Dzianety . 13. z My heart leaps up Williama Wordswortha. 16.. 14. Ew.zob. Dziecko. łac. 18. z .ang. najdawniejsza broń drzewcowa z grotem.paradne konie rasy hiszpańskiej. prolem sine matre creatam. tekst: G.'armata' i dzieło 'czyn' pierwotnie jeden wyraz: działo (miejsc. gianetto 'koń wyścigowy'. opera (1925) Maurice Ravela. Mat. z wł. Dzieci Beliala . tureckiej. z tur.-S. robota. mantuańskiej.fr. jaki człowiek z niego wyrośnie. Xviii i Xix w. sunt pueri pueri.fr. Dziecko zrodzone bez matki . Dziecko i czary . Marsylianka. 19.) stanowisko ogniowe baterii artyleryjskiej złoŜone z platformy (ławy) działowej i schronów. z Wulgaty. Cudowne dziecko . Komedia(nci).. Dopuśćcie dziatkom przychodzić de mnie.lekka włócznia. Działolejnia . Dziecko jest ojcem człowieka .w dawnej Polsce ludwisarnia. sinite parvulos venire ad me. 10. Marek. wybitnie uzdolnione. L'Enfant et les sortileges.łac. Dzida . nad wiek rozwinięte umysłowo.. moŜna po dziecku poznać. Dzieci są (przecieŜ zawsze) dziećmi i postępują dziecinnie .zob. Belial. 11. neapolitańskiej. pika. Dzieci raju . pueri puerilia tractant. Colette. fantazja ze świata wróŜek i czarów zamieszkujących wyobraźnię dziecka.(zajmują się dzieciństwami). the child is the father of the man.zob. Łuk. parafraza z Wulgaty. do Korynt. nm. poł.

2. Historia. Hammer). gałąź (nauki. poczytanej w średniowieczu za pozostałość pogańskiej litanii. dział. morałem Dziejów jest ostrzeŜenie przed hybris (nieposkromioną pychą. 'własność dziada'. ok. . kraina. Dzieje. księga Nowego Testamentu (zob. Nie dawaj dziecku miecza . Podział Dziejów na 9 ksiąg i nazwanie ich imionami muz pochodzi prawdop. gospodarki itd. od kołysanki matczynej dzidzi-leli czy luli. dziś zakres. greckim.). Historiai. sukcesor. 484-425 pne. przysł. kultury. puścizna. (dziedziczna) posiadłość. dawn.Dziedzilelia. Dziedzina . 'potomek dziada'.in. posiadacz majątku po przodkach. siedziba rodzinna. spadkobierca. przedstawiają okres od Wniebowstąpienia do pierwszego uwięzienia św. Biblia). sfera.. scheda. bądź barbarzyńcy dokonali. gr. Wschodu i miastami-państwami greckimi. Dziegciarze . dlaczego oni z sobą nawzajem wojowali" (tł.łac. autora 3. prawdop. Nadrzędny cel pracy wyjaśnia autor w pierwszych słowach Dziejów: "Herodot z Halikarnasu przedstawia tu wyniki swych badań. Afrodyty).pierw. Wydarzeń czasów mitycznych utor nie uwzględnia. ne puero gladium. szczególnie wyjaśniając.por. dzięki któremu otrzymał miano "ojca historii". Las (Osadnicy). 553. Dziedzic . w dialekcie jońskim. m. hist. Actus Apostolorum. wywołującą gniew i pomstę bogów. ani wielkie i podziwugodne dzieła. Dzieje . 5. Ŝeby ani dzieje ludzkie z biegiem czasu nie zatarły się w pamięci. arcydzieło lit. Owidiusza. Pawła. wg Długosza słowiańskie czy polskie bóstwo miłości (odpowiednik gr. dla podkreślenia. w jęz.zob. 'okolica'. właściciel majątku ziemskiego. które osiągnęły punkt kulminacyjny w wojnach perskich.Metamorfoz.pierw. Dzieje Apostolskie. majątek. S. zuchwałością) jednostek i narodów. jakich bądź Hellenowie. cytat uŜyty jako motto ksiąŜki O duchu praw (1748) Monteskiusza. Autor śledzi od początku czasów historycznych spory między despotycznymi monarchiami staroŜ. łac. od wydawców aleksandryjskich. Dziedzilia . Ewangelii. Ŝe dzieło to nie miało wzoru. nieprzebrzmiały bez echa. zatargi. ziemianin. wg dawnej tradycji kościelnej napisana przez Łukasza Ewangelistę. dzieło Herodota z Halikarnasu.

w cz. łac: Historiae. przypisywana jednak na ogół Makiawelowi (zob. 7. Historia.). Ks. 15. Hammer. 118 pne. Dzieje. dni alkionowe . 27. Łacina. 28 . kiedy wyruszają z kościoła procesje do krzyŜa przydroŜnego. zdaję tylko sprawę z tego. "Dzieje. przedstawiona jest. er sine odio dicendus est. 14 dni stałej. legein ta legdmena). która przekazała potoności wspomnienie wielkich zmagań Rzymu z Kartaginą. w charakterze wprowadzenia. pierwsza historia powszechna. sed incorrupram fidem-professis. łac. Dzielnica Łacińska . z 14 ksiąg zachowały się 4 i część piątej. 200-ok. obejmująca okres od 264 do 146 pne. . z Ptaków. ten musi mówić o kaŜdym bez miłości i bez nienawiści. Dni krzyŜowe . czas pogodny i szczęśliwy.zob. co sam słyszałem'.6. 32) i pochodu Dariusza (6." Tacyt. tł. Dzieje. do 5.łac. Persów. Relata refero łac. Dzieło kończy się opisem zdobycia twierdzy Sestos przez Ateńczyków. Arystofanesa.. dewiza królów: Filipa Ii Macedońskiego i Ludwika Xi (w postępowaniu z arystokracją). (ok. i to odnosi się do wszystkiego. 'powtarzam to. Egipcjan. pierwsze z wielkich dzieł hist. rz. w 1594. ale nie zawsze muszę w to sam wierzyć. I. Dziel i rządź . okres trzech dni przed świętem Wniebowstąpienia. (zdobycie Koryntu). W Dziejach.-kat. 48-140) następuje relacja z ofensywy Kserksesa przeciw Grecji (7-9). S.z Biblii. alcyonei diesd ni spokoju i ciszy (morskiej). Herodot pisze: "Ja zaś muszę podać to. pięknej pogody w czasie zimowego przesilenia dnia z nocą. z gr. 152. Kronik. co mi opowiedziano. Dni zimorodków. monumentalne dzieło Polibiusza z Megalopolis w Arkadii. Scytów. co się opowiada (gr. "Kto nieskaŜonej prawdzie ślubował. historia Lidyjczyków. Libijczyków i Greków. 29.siej niezgodę.. Ii po przedstawieniu rewolty Jonów (5. króla Francji. Apelies. Babilończyków. Dzień. divide et impera. łac. Dni nasze jako cień na ziemi (a nie ma Ŝadnego przedłuŜenia) . 1. necamore quisquam. 69-96) Tacyta. I. gr.zob. byś mógł łatwiej rządzić.W cz. Ani dnia bez kreski . ok. dzieło obejmowało okres od Galby (69) do Domicjana (96). t.kośc. co tu opowiadam. tł.

zob. od śpiewu ptaka: dyrli. Izajasz. 8. Dzień pańszczyźniany. Dzień zapłaty . 13. Korzystaj z (kaŜdego) dnia . z Boskiego Tytusa. haftować. 25.łac.zob. Dzień gniewu . Dies irae..z Biblii. dosł. Suche dni .. carpe diem.(dzień pomsty. cudzej własności nieruchomej. DzierŜawa . vigilate itaque. Napoleon (I). międlić. robić na klockach. z Pieśni. figlarna dziewczyna.zob.zob. przeciągać po grzebieniu dla oderwania główek'. diem perdidi. Dzierlatka .. Sąd(ny Dzień).). wg Mat. z prawem pobierania przynoszonych przez nią dochodów (czerpania poŜytków). Krew (naszą długo leją katy). gr. 5. czuwajcieŜ tedy . Dzień Pański niewiadomy. dyrli.ilość pracy wymaganej od chłopów pańszczyźnianych przez dziedzica. uspokajając w ten sposób fale. 8. 8. Alkione. rok odpłaty) wg Biblii. Ŝe w tym dniu nie spełnił Ŝadnego dobrego uczynku. dzień pańszczyzny . płocha. od dzierg 'węzeł' (Xvii w.gdy wg mit. ptak z rodziny skowronków. 11. Suchy. Horacego. dźwiękonaśl. Dzień Barykad . Tytus. 1.zob.łac. . Straciłem dzień . quia nescitis diem neque horam.łac. List do Tesaloniczan. 2. Nie znacie dnia ani godziny.uŜywanie. roztrzepana. za opłatą czynszu. Ew. Sto Dni . zimorodki wysiadywały jajka w gniazdach pływających po morzu. tak miał wykrzyknąć cesarz rz.obszywać drobnym ściegiem. I.zob. przen. nie marnuj mijających chwil. przy obróbce lnu: 'trzeć. Swetoniusza. 34. Barykada. trzpiot. Dzień Pojednania . Sąd (Ostateczny). z Wulgaty. por. zob. Dzień Sądu . 'chwytaj dzień'. Sąd(ny Dzień). tak przyjdzie jak złodziej w nocy . gdy zdał sobie sprawę. szydełkować. Dziergać .zob.(po) śmieciuszka. termin techn. beztroska.

zob.czynsz. 1. Cytadela (warszawska). dochodu. Spać. a Abraham wstawia się za miastem. słów reŜysera. 1887-1920. jest to opowieść o tym. które wstrząsnęły światem . 22-32. Gen. Wiosny Ludów 1848-49. jeśli znajdzie się tam choćby dziesięciu sprawiedliwych (nie było ich jednak). którzy zamiast płacić czynsz częścią owoców. Bóg zgadza się nie zatracić Sodomy. DzierŜawcy winnicy . majątek dzierŜawiony. rozpowszechniona w katolickich krajach Europy od wczesnego średniowiecza do okresu Rewolucji Fr. w 1919 w USA. wykorzystujący. Dziesiąty gr