Anioły Anioty - Istoty niematerialne pośredniczące między ludźmi a Bogiem, zwyk le uosabiające doskonałość i dobroć.

Przedstawia się je najczęściej jako pięknych mężczyzn z wielkimi białymi skrzydłami, czasem jako pulchne uskrzydlone dzieci (na wzór amorków). Biblia (ST) - 1) Anioły z ognistymi mieczami strzegą wejścia do Edenu i drogi do drzewa życia po wygnaniu człowieka z raju. 2) Aniołowie towarzyszą Bogu, gdy odwiedza Abrahama przed zniszczeniem Sodomy i Gomory. 3) Dwaj aniołowie udają się do Sodomy i zamieszkują w domu Lota. Ich niezwykła uroda wzbudza żądze w miesz kaficach miasta, tak że domagają się od Lota, by im ich wydał. Za karę aniołowie porażają wszystkich tych mężczyzn ślepotą. Potem wyprowadzają Lota i jego rodzinę z płonącej Sodomy. 4) Anioł Pański powstrzymuje Abrahama przed złożeniem ofiary z Izaaka. 5) Sen Jakuba patrz: sen. Biblia (NT) - 1) Anioł zwiastuje Maryi, że zostanie matką Syna Bożego. 2) Pasterze zostają powiadomieni przez Anioła Pańskiego, że narodził się Zbawiciel. 3) Anioł ostrzega Józefa przed zamiarami Heroda i nakazuje mu udać się do Egiptu. 4) Anioł Pański zstąpit z nieba (...) odsunąt kamień z grobu Chrystusa. Postać jego jaśniata jak błyskawica, a szaty jego byty biate jak śnieg. (Mt. 28,3). Kiedy trzy Marie przyszły, by namaścić ciało Jezusa, anioł rzekł do nich: ...szukcicie Jezusa Ukrzyżowanego. Nie ma Go tu, bo zmartwychwstai, jak powiedział. (Mt. 28,5-6). 5) W widzeniu św. Jana aniołowie odgrywają niezwykle ważną rolę. To oni pieczętują na ~zol~nch sługi Boga naszego, oni trąbią w kolejne siedem trąb zapowiadających kataklizmy, które niszczą ziemię. Św. Tomasz z Akwinu Aniołowie są bytami pośrednimi między człowiekiem a najdoskonalszym bytem Bogiem. Jako czyste inteligencje pozbawione są płci. "Pieśń o Rolandzie" - 1) Przez anioła Bóg oznajmia Karolowi Wielkiemu, by przekazał miecz Durendal jednemu ze swoich

hrabiów i wodzów. Władca oddaje najdoskonalszy z mieczów najdoskonalszemu ze swoich parów - Rolandowi. 2) Kiedy Roland umiera, ofiarowuje Bogu swoją prawą rękawicę. Bierze ją z jego dłoni anioł Gabriel. 3) Aniołowie Cherubin, Michał i Gabriel niosą duszę hrabiego Rolanda do raju, by złożyć ją przed tronem Boga. Anonim zw. Gallem "Kronika polska" - 1) Do Gniezna przybywają dwaj aniołowie i udają się do księcia Popiela, który świętuje postrzyżyny swoich synów. Jednak nie zostali zaproszeni na ucztę, lecz (...) odpędzeni w krzywdzący sposób od wejścia do miasta. 2) Odpędzeni od książęcych wrót aniołowie udają się do chaty oracza Piasta, który także obchodzi uroczystość postrzyżyn swego syna. Zostają tu przyjęci, mimo ubóstwa gospodarzy, bardzo serdecznie. Za ich sprawą skromny poczęstunek, który przygotowała żona Piasta, staje się obfitą ucztą. Cudowne rozmnożeniejadła zebrani traktują jako wróżbę niezwykłych losów Piastowego syna, któremu aniołowie nadają podczas postrzyżyn imię Siemowita. "Lament świętokrzyski" (Posfuchajcie, bracia mita...) Stojąc pod krzyżem, Maria czyni wyrzuty aniołowi Gabrielowi, że zwiastował jej wielką radość, a tymczasem jej udziałem jest niewysłowione cierpienie, ponieważ patrzy na męki swojego Syna. J.W. Goethe "Faust"-Po śmierci Fausta anioły toczą walkę o jego duszę z szatanami. To one zwyciężają i Faust nie zostaje potępiony. A. Mickiewicz "Dziady" cz. IV Kobieta jest istotą tak piękną, że urody zazdroszczą jej nawet aniołowie. A. Mickiewicz "Dziady" cz. III 1) W celi Konrada aniołowie wyjawiają, że to one uprosily Boga, by bohater został oddany w ręce wroga i przeszedł próbę. 2) Po wielkim monologu Konrada, w którym wyrażał on bunt przeciwko Bogu, aniołowie walczą z diabłami o jego duszę. 3) W scenie sądu nad Konradem aniołowie dzielą się na dwa chóry. Jeden oskarża go, drugi broni, mówiąc, że on kochat Naród, on kochał wiele, on kochat wielu. Zwyciężają 1

aniołowie-obrońcy i Konrad nie zostaje potępiony. J. Słowacki "Anhelli" - 1) Anielica Eloe opiekuje się grobami wygnańców, bo sama została wygnana z Nieba za miłość do człowieka. 2) Dwaj aniołowie, wysłannicy Boga, przybywają do osady wygnańców i są świadkami strasznych scen, jakie się tam dzieją. 3) Anielica Eloe zabiera ciało zmarłej Ellenai i na swoich skrzydłach składaje do grobu. 4) Dwaj aniołowie, ci sami, którzy przed wiekami odwiedzili Piasta, przybywają do Anhellego, by obwieścić mu bliski już koniec jego ziemskiej wędrówki. 5) Kiedy za sprawą Szamana dziecko wywołuje duszę uśpionego Anhellego, ukazuje się onajako duch mający postać piękną i barwy rozmaite i skrzydła biaie na ramionach. A ujrzawszy się wolnym poszedł ów Anio~ na wodę i po słupie świat~ości księżycowej odchodzit na połudn ie, do ojczyzny Anhellego. Gdy na rozkaz Szamana musi powrócić do ciała młodzieńca, czyni to ze smutkiem. Z. Krasiński "Nie-Boska komedia" Aniołowie powstrzymują hrabiego Henryka przed skokiem w przepaść, do którego nakłania go Szatan. J. Drda "Igraszki z diabłem" - 1) Anioł codziennie odwiedza starego pustelnika, który żywi się korzonkami i szarańczą, i przynosi mu z Nieba chleb pański. Ten sam anioł ujawni potem, jakie kary czekają bezwzględnego zbója i pozbawionego współczucia dla ludzi pustelnika, jeśli nie zmienią swego postępowania i nie odpokutują za grzechy na ziemi. 2) Anioł z ognistym mieczem pojawia się w Piekle i wspomaga dzielnego żołnierza w jego walce z diabłami 0 odzyskanie cyrografów na dwie niewinne dziewicze duszyczki. J. Andrzejewski "Teraz na ciebie zagłada" - W opowieści Adama o początkach rodzaju ludzkiego Bóg, kiedy wypędził przeklętych (...) z rozkoszy Edenu (...) postawił u bram Raju Anioia z mieczem płomienistym, aby strzec drogi do drzewa żywota. Z. Herbert "Siódmy aniot" - W niebie - jak się okazuje - panuje wzorowy porządek: każdy anioł ma swój zakres czynności, i tak: Rafael - stroiciel chórów, Azrael

- kierowca planet, Gabriel podpora tronu, Michał - hetman zastępów, Azrafael - dekorator światła, Dedrach - apologeta i kabalista. Natomiast siódmy anioł jest w pełni niedoskonały: na imię ma Szemkel, jest czarny i nerwowy, chodzi w starej wyleniatej aureoli. Herbert zastosował tu zasadę odwróconej karty: mimo że na niego sarkają inni aniołowie, a malarze mają kłopoty z poprawianiem jego urody, to właśnie on jest najbardziej anielski i po ledzku człowiekowi bliski. Trudni się bowiem przemytem grzeszników do nieba. Był nawet źa to wielokrotnie czasu na polerowanie aureoli. Czy nie jest to właśnie anielski anioł? * "Człowiekowi człowiek wciąż jeszcze jest bliższy aniżeli anioł". (G. E. Lessing) * "O aniołach i anielstwie wolę nie wspominać, to nie moja sprawa, nie znam się, nie czuję". (J. Andrzejewski)

Antyutopia Antyutopia - W przeciwieństwie do utopii, którajest wizją idealnego, egalitarnego, sprawiedliwego społeczeństwa, antyutopia jest utworem satyrycznym, ośmieszającym, parodiującym dzieła pisarzy utopijnych lub brutalnie przedstawiającym nieprzystawalność pięknych teorii do rzeczywistości. Elementy antyutopii pojawiły się już w oświeceniu w powieści sentymentalnej J. Swifta "Podróże Guliwera". Żadna z odwiedzanych przez Guliwera krain (z wyjątkiem państwa rozumnych koni) nie jest doskonała: ani Królestwo Liliputów, ani Bromdingnag (państwo olbrzym ów). Wady ustrojów i niedoskonałości w or ganizacji społeczeństw są te same, które charakteryzują Europejczyków (zawiść, rywalizacja, walka o władzę, chęć zysku, przemoc wobec słabszych). Ii.G. Wells "Wojna światów" Marsjanie, którzy napadają na ziemię i chcą okaleczyć ludzkość, w rzeczywistości obnażają tylko pustkę i jałowość sytych ''oszorobów, których

cywilizacja i tak a'eześniej czy później uległaby zagła~e. W sytuacji grożącej ze strony Marsjan apokalipsy groteskowo, ale i~ośnie wygląda właściciel, któryjako l~dyną wartość chce ratować walizkę Z~lonami złotych suwerenów. Nie na leży mieć złudzeń co do intencji napastników, którzy faktycznie wydobywają tylko to, co na Ziemi było dalekie od ideału: cywilizacja, postęp - z tym koniec! Żadnych koncertów przez jakiś milion lat nie będzie ani wystaw obrazów. Marsjanie uświadomili Ziemianom, że mogą być inne, starsze od naszego światy, doskonalsze i groźne dla cywilizacji ludzkiej. J. Zamiatin "My" Doświadczenia pierwszych lat budowania socjalizmu w Rosji prowadzą Zamiatina do bardzo pesymistycznych wniosków na temat przyszłości świata podporządkowanego jedynej słusznej ideologii. Tworzy on w swojej powieści wizję społeczeństwa, w którym jednostki konsekwentnie pozbawiane są indywidualności ludzie nie mają nawet imion, są tylko numerami. Nieustanna inwigilacja odbiera im wszelką prywatność, a jakiekolwiek uczucia są surowo zabronione. Próba buntu, jaką podejmują bohaterowie, kończy się niepowodzeniem. Tej rzeczywistości, w której żyją, nie można zmienić. Nie jest jednak Zamiatin do końca pesymistą. Skoro są tacy, którzy się buntują, być może jest jeszcze jakaś nadzieja dla świata. A. Huxley "Nowy, wspaniały świat" - Pisarz ukazał w powieści rezultat obłędnego i konsekwentnego totalitaryzmu w obrazie Stanów Zjednoczonych Świata, a dokładniej Europy Zachodniej pod rządami Kierownika Generalnego, Jego Fordowskiej Mości, Mustafa Monda. Jest to prognoza dla świata, który uległ szokowi przyszłości (termin Toflera) i opiera całą swą przyszłość na najnowszych odkryciach naukowych, pozwalających sterować i manipulować człowiekiem już w momencie jego poczęcia, niszcząc w ten sposób wszelką wolność i indywidualność. Swą anty utopię Huxley otwiera relacją: Nad głównym wejściem napis: Londyński Ośrodek Wylęgu i

Przysposobienia. Poniżej: Komunikacja. Standaryzacja. Stabilizacja. W tym Nowym Swiecie czas liczy się od narodzenia Henry'ego Forda (konstruktora pierwszego samochodu i sprawcy obłędnej ery samochodowej). Jest to świat, gdzie w wyniku oszałamiającego rozwoju techniki ludzkość została zupełnie odczłowieczona. Zostaje też poddana ostrej, naukowej tresurze, która sprawi, że każdy osobnik będzie działał jak automat. Bo postęp nie ogranicza się tylko do wylęgu embńonów, chodzi też o to, aby każdego przeznaczyć do odpowiedniej pracy i wyspecjalizować tylko w tym zakresie. Dzięki nowoczesnym technikom człowiek ma tu być idealnym (bo bezkrytycznym) odbiorcą rozkazów. S. Żeromski "Przedwiośnie" - W wyniku rewolucji w Baku wcale nie wyłania się nowy, wspaniały świat, a wręcz odwrotnie: jest to rzeczywistość, w której do głosu dochodzi przemoc i prawo pięści. Przestaje się liczyć prywatność (poczynając już od prywatnych kosztowności i pieniędzy aż do jednakowych poglądów politycznych). Z przeciwnikami rozprawa jest krwawa i radykalna. Ten nowy świat jest też rzeczywistością, w której zabija się wszellcie piękno (symboliczna scena grzebania trupa młodej, pięknej Ormianki). M.A. Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" - Czas powieści to rzeczywistość lat dwudziestychtrzydziestych w Mosk wie. Już doskonale widać, jaki jest ten porewolucyjny, "wspaniały" świat. Nie ma w nim miejsca na prywatność, a wszelkie przejawy indywidualizmu są tępione. Obowiązuje jeden ustrój ijeden światopogląd. Ludzie, skupieni na zaspokajaniu swoich najniezbędniejszych potrzeb (mieszkanie, jedzenie, ubranie), nie mają czasu na myślenie. I o to właśnie chodzi. Nagradzani są ci twórcy, którzy tworzą zgodnie z obowiązującą ideologią, "nieprawomyślni" są prześladowani, np. Mistrz. Mnożą się tajemnicze zniknięcia osób niewygodnych, a za łapówkę wszystko można załatwić. Rozbudowany został system inwigilowania obywateli i donosów. Miejscem, gdzie izoluje się opornych lub krnąbr 2

nych indywidualistów, jest szpital psychiatryczny. G. Orwell "Folwark zwierzęcy" Jest to wizja formowania się państwa totalitarnego. Zwierzęta, które nie chciały pracować na ronesa (one miały tylko obowiązki, on miał tylko przywileje), dokonały przewrotu, przejęły władzę. Orwell pokazuje drogę porewolucyjnego systemu, którą da się streścić: od utopii do jej zaprzeczenia (antyutopii). Wszystkie początkowe demokratyczne ustalenia, mające służyć dobru obywateli, są powoli, ale systematycznie i konsekwentnie łamane. Wyszkolone psy (policja) będą doskonałym aparatem ucisku obywateli. Napoleon jako władca absolutny i despotyczny potrafi rządzić, otumaniając poddanych demagogicznymi hasłami: to dla waszego dobra pijemy mleko i jemy jabłka. Motłoch ma pracować i słuchać władzy, a jej żyje się coraz lepiej i apetyt rośnie w miarę jedzenia. Funkcjonuje tu bardzo wygodne hasło: my - reszta świata, przy czym całe zło, niepowodzenia systemu można złożyć na tzw. wroga ludu, który nie śpi. G. Orwell "Rok 1984"-Utwór o podobnym charakterze jak "Folwark zwierzęcy". Panującym w Oceanii ustrojem jest angsoc, oparty na przemocy, okrucieństwie, nienawiści (urzędowy Tydzień Nienawiści) i propagandzie sukcesu: głos z teleekranu trajkotał o wy'to pie surówki i przekroczeniu Dziewiątego Planu Trzyletniego. Obywatele są inwigilowani (działa Policja Myśli), donoszą sąsiedzi, a nawet własne dzieci (Liga Kapusiów). Ludzie żyją w warunkach nieludzkich: wszystkojestracjonowane, brak żywności (np. czekoladę można kupić na czarnym rynku, a po masło jeździ się na wieś i szmugluje do miasta), mieszkania, sklepy i kawiarnie są obskurne, brudne. O wszystkim decyduje Wielki Brat, Idóry ma swoich strażników w postaci O'Bńena, który uświadomił Winstona, co do praw w tym świecie: rządzimy materic~ bo rządzimy umysłami. Rzeczywistość mieści się w mózgu (...), to my ustanawiamy prawa przyrody (...). Czy powoli wyłania ci się obraz tworzonego przez nas świata? Jest

dokładnym przeciwieństwem idiotycznych, hedonistycznych utopii (...) Dawne cywilizacje twierdZiły, że opierają się na wartości, nasza budowana jest na nienawiści. Postęp w naszym świecie oznacza postęp bólu (:..) Tniesiemy sztukę, literaturę, naukę ". W. Golding "Władca much" - Na bezludnej wyspie chłopcy rozpoczynają tworzenie nowego państwa od zera, wybierają przywódcę, ustanawiają prawa, które miałyby szanować obywateli i ich wolność. Zaczyna się idealnie: chcą budować szałasy, podzielili funkcje, msją mądrego przywódcę - Ralfa. Goldihg chce jednak powiedzieć, że utopie nie mają szans realizacji i wcześniej czy lZóźniej, za sprawą samych obywateli, zaxnieniają się w swoje zaprzeczenie. Pod dowództwem Jacka chłopcy po~aują się bowiem silni, bezkarni, uwie~, że prawo dyktuje silniejszy. Kolejne Z~ójstwa będą potwierdzeniem gorz~j prawdy historycznej aż do finało~'~go polowania na Ralfa, które pokaże, l~k łatwo zręczny demagog może maniP~Iować th~mem. S. Grochowiak "Utopia" - Poeta dowodzi prawidłowości ludzkiej natury, polegającej na potrzebie tworzenia mitów, ideałów; jednym z nich jest myśl o idealnym państwie - Utopii. Kolejne epoki potwierdzały złudność takich marzeń (palone czarownice, mason, który rozkłada bomby, wrogowie Utopii mieszkający w chlewiku). poeta pokazuje sztuczność takiego idealistycznego świata: na Utopii zaczęto od wdziewania peruk. Rzeczywistość zaś jest brutalnie konkretna i daleka od umowności: goły, przerażony Żydek, który gryzie czosnek, ma katar i nie chce wstąpić do wojska. Poeta pyta: gdzie podziałaś się wyspo?. W. Szymborska "Utopia" - Tu rzeczywistość przypomina biblijny raj (Pewność Niewzruszona, jezioro Głębokiego Przekonania, jeśli jakieś zwątpienie, to wiatr je rozwiewa, krzaki aż uginają się od odpowiedz~~. Jednak wyspa jest bezludna, a ślady stbp prowadzą do morza. Skąd taki powszechny exodus? Poetka jest ptzekonana o wyższości życia (tej bezpowrotnej topiely nad

wszelltimi teońami i idealnymi systemami, które zawsze zawierają jakieś elementy tak dobre, że aż skierowane prceciwko człowiekowi. * "Mimo powabów wyspa jest bezludna, a widoczne po brzegach drobne ślady stóp bez wyjątku zwrócone są w kierunku . morza. Jak gdyby tylko odchodzono stąd". (W. Szymborska) * "Utopię już nie raz widziano jako wyspę często, tę na Morzu Śródziemnym obróconą ku słońcu. Było to w czasach ujeżdżania aniołów biednych anemicznych zwierząt Których pyski zmęczone zwisają w ołtarzach. Gdzie podziałaś się wyspo? Płyną nad twym szkieletem statki ładowne w śledzie". (S. Grochowiak)

Apokalipsa Apokalipsa (z greckiego apokalypsis objawienie, odsłonięcie) - To szczególny rodzaj wypowiedzi, przedstawiającej tajemnice czasów ostatecznych, wyjaśniającej sens dziejów, zawiera proroczą wizję wydarzeń towarzyszących końcowi świata. W Biblii zwłaszcza Objawienie św. Jana. Celem jej jest przedstawienie dla' pokrzepienia serc ostatecznego triumfu dobra nad złem. Biblia (ST) - 1) Księga Izajasza, która należy do tekstów profetycznych. Jest to wypowiedź prorokaIzajasza przepowiadającego czas gniewu bożego i kary bożej za wszelkie grzechy i nieprawości: Albowiem dzień pana zastępów przyjdzie na każdego pysznego i wyniosłego i na każdego wywyższonego. Zapowiada ludowi izraelskiemu gniew Pana, który ziemię obróci w pustynię ( 13,9) na podobieństwo Sodomy i Gomory (13, 19). 2) Księga Ezechiela - wypowiedź proroka utrzymana w podobnym tonie jak Izajasza, zapowiedź spustoszenia ziemi i wygubienia ludzi za grzechy: idzie czas, przybliża się dzień (7,12). Pojawiają się obrazy zagłady: ogień, śmierć, mór, aniołowie z mieczami ognistymi jako symbole kary bożej (9). 3)

Księga Daniela - mówi o odwróceniu się Izraelitów od pana, szerzącym się grzechu, łamaniu praw bożych: zgrzeszyliśmy i przewrotnieśmy czynili i niebożnieśmy się sprawowali (...) i nie słuchaliśmy sług Twoich (9, 5-6), stąd zapowiedź kary, która ma nadejść. Biblia (NT) Objawienie św. Jana - ostatnia księga Nowego Testamentu, zamykająca całość Historii Świętej. Jej autorstwo przypisuje się jednemu z uczniów Chrystusa, św. Janowi, który napisał ją na zesłaniu na wyspie Patmos w czasie prześladowania pierwszych chrześcijan. Apokalipsajest wizją walki dobra ze złem, obrazem sądu ostatecznego. Pełna jest niejasnych, nie zawsze jednoznacznych symboli, np. Baranek (ofiara Chrystusa), Babilon (symbol pogańskiego świata, bałwochwalstwa), cztery zwierzęta (czterech ewangelistów), bestia i siedmiogłowy smok (szatan), kobieta przyodziana w słoneczną szatę (zwycięska Matka Boska). Księga obfituje w wiele obrazów zagłady (szarańcza, ogień), cechuje ją też symbolika liczb, np. siódemka jest cyfrą boską (siedem aniołów, siedem trąb), zaś liczba 666 symbolizuje bestię (Szatana). Z. Krasiński "Nie-Boska komedia" Naprzeciwko siebie stanęły dwa obozy: arystokracji na czele z hrabią Henrykiem i ludu, któremu przewodzi Pankracy. Nie jest to nawiązanie do biblijnego motywu walki dobra ze złem, bo oba ugrupowania opanowane są przez szatana. Arystokraci są tchórzliwi, sprzedajni, nieludzcy, zaś lud opętany jest żądzą mordu (nam jedno - bydło czy panów rżnąc~ i zniszczenia. Krasiński nawiązuje do Heglowskiego teatru his- . torii, gdzie ludzie są tylko wykonawcami woli Ducha Świata, toteż w "nie-Boskiej komedii" Bóg nie traci kontroli i nad tym, co ludzie robią i zjawi się, gdy będą odgrywali komedię "nieboską" (szatańską), aby ich osądzić. Patrz: rewolucja, teatr świata, zło. J. Kasprowicz "Dies irae" Wizja końca świata i sądu ostatecznego przedstawiona w sposób ekspresjonistyczny. Zgodnie z zapowiedzią biblijnych proroków, na głos trąb 3

wzywających na sąd . boży rozstępuje się ziemia i z jej szcze- : lin wypełza całe zło: żmije, pijawki, jaszczurki. Na świecie szaleje niszczący ogień, słychać pękanie bloków skalnych i szum wichru niosącego zagładę. Trąby wzywają na sąd zarówno żywych, jak i umarłych. Temu katastroficznie pokazanemu widowisku przypatruje się zimny, lodowaty Bóg. Patrz też: katastrofizm. J. Kasprowicz "Święty Boże, święty mocny" - Obraz ostatnich chwil istnienia ludzkości. Dominują barwy ekspresji: czerwień pożarów i czerń chmur oraz świata zapadającego się w nicość. Niebo pęka z ogromnym hukiem, znikają góry, lasy walą się w rozpadliny ziemi. Na tle tych zhiperbolizowanych obrazów odbywa się walka archanioła Michała (dobro) z Szatanem (zło). J. Czechowicz "modlitwa żałobna" - Katastroficznej wizji zbliżającej się zagłady świata (świat nieistnienia skryje nas), która w wierszu pojawia się na zasadzie przeczucia (czas przyszły: będzie się toczył wielki grom), towarzyszy typowo apokaliptyczne obrazowanie: zórz ogniowa kra, wodnista chusta skryje nas. Przerażony nadciągającą zagładą człowiek, zwraca się do Boga (skrytego w firmamentu konchach) z modlitwą o ratunek. J. Czechowicz "żal" - Oba utwory pochodzą z tego samego tomiku ("Nuta człowiecza", 1939) i oba utrzymane są w podobnym nastroju przeczucia nieuchronnego kresu: zniża się wieczór świata tego. Powtarza się obrazowanie przypominające biblijną apokalipsę: blask, huk, czerwony udój, płomienie, płacz i krzyki ludzi. Katastrofę, która nadejdzie, wyraża metafora: roztrzaskane szybki synagog. Patrz też: katastrofizm. Cz. Miłosz - "Roki" - Obraz świata pogrążającego się w ostatecznej zagładzie. Zapowiedź zbliżającej się apokalipsy ujawnia się przez obserwację wszechświata - obłoków, ziemi, nieba, a także ludzi, uwikłanych w konkretny czas historyczny, który właśnie ma się wypełnić, stąd tytuł "Roki" jako coś nieuchronnego. Powtarza się

motyw ognia (żywioł zagłady), popiołów, dymu, pogorzeliska. K.I. Gałczyński "Koniec świata" Apokalipsa pokazana groteskowo: zderzenie przerażenia mającą nadejść zagładą z kpiną i żartem. Rzeczywistość pokazana jako kompletny chaos i całkowity brak logiki: z kościołów uciekli święci, ulicami idą pochody protestujących przeciwko końcowi świata, biją dzwony na trwogę, przewracają się sklepy, cyrki (...) i różne ubikacje. Jest to apokaliptyczna wizja sługi bożego !ldefonsa, w której śmiech jest tylko formą złagodzenia lęku przed mogącą naprawdę nadejść katastrofą. S. Żeromski "Przedwiośnie" Elementy wizji apokaliptycznej pisarz wykorzystał w przedstawieniu rewolucji w Baku. Wydobył aspekty grozy, mordu, destrukcji. Pokazał rzeczywistość, która sprowadza się do porachunków ormiańskotatarskich, nieposzanowania żadnych praw. Jedyne, które istnieje, to prawo silniejszego lub prawo ulicy. Krew płynie ulicami jako rzeka wieloramienna. Rewolucja to także śmierć wszelkiego piękna (oskarżycielska wymowa trupa młodej Ormianki). T.S. Eliot "Wydrążeni ludzie'' ~'~'iersz reprezentuje nurt poezji metatizycznej. Poemat przedstawia królestwo wydrążonych, chochołowatych ludzi, których charakteryzują takie oksymorony, jak kształty bez formy, gesty bez ruchu. Świat tych ludzi to nieprzystawalność zamiarów do dokonań i idei do rzeczywistości. Wobec tego koniec takiego świata nie będzie widowiskiem, nawet apokalipsa zostaje tu pomniejszona, zamiast wybuchu jest skomlenie. T.S. Eliot "Wędrówka trzech króli" - Jest ilustracją tezy, którą poeta szerzej wyłożył w sztuce pt. "Mord w katedrze". Trzej pielgrzymi po uciążliwej wędrówce docierają do celu (narodziny Chrystusa). Jednak udział w narodzinach Chrystusa przynosi wędrowcom zagładę ich starego, dawnego świata (wróciliśmy do swych ziem, do dawnych królestw, lecz nie jest nam już łatwo w starym ładzie), takjak przyjście na świat Chrystusa przyniosło śmierć światu staremu przez ustanowienia

nowego ładu, nowego systemu wartości. J. Tuwim "Bal w Operze" patrz: katastrofizm. W. Broniewski "Krzyk ostateczny" - Wiersz pochodzi z tomiku o tym samym tytule z 1939 r. Zapowiada nadchodzącą wojnę (przeważa w utworze czas przyszły: będzie głód, pożoga i mór, spłonct miasta, runą laboratoria). Obrazowanie nawiązuje do motywów biblijnych (ogień, woda, noc, śmierć jako niewiasta przybrana w szkarłat) oraz drzeworytu Durera "Czterej jeźdźcy Apokalipsy" (pędzą czterej na zachód i wschód! Biada). Znamiona żywiołu niszczącego uzyskuje tu historia (gniewnie kroczy historia... cywilizacja oślepła). Patrz też: katastrofizm. K.K. Baczyński "Historia" Katastrofizm historiozoficzny (koncepcja historii jako cyklicznie powracających wojen, które są zagładą dla kolejnych pokoleń: idą, idą pochody, dokqd idq (...) Jak noże giną w chleb pogrążone - tak oni z wolna splywają. Piach ich pokrywa) złączony tu z katastrofizmem generacyjnym (losy każdego pokolenia, wplecionego przecież w historię swego narodu, są nieuchronnym marszem ku śmierci). K.K. Baczyński "Mazowsze" Podobna jak w "Historii" wizja dziejów, nazwana tu krwi nicią wąską i wplecione w nią losy każdego pokolenia (synowie, wnukowie). Najbardziej drastyczne obrazowanie dotyczy ostatniej wojny (kraju runęło niebo, krew czarna w supły związana - ciekła w wielkie mogiły, tłumy obdarte z serca i ciała). K.K. Baczyński "Pokolenie" z 1941 r. (Do palców przymarzły struny), "Pokolenie" z 1943 r. (Wiatr drzewa spienia). W obu utworach apokaliptyczna wizja zagłady pokolenia, o którym poeta w wierszu z 1941 r. napisze: tak się dorasta do trumny, jakeśmy w czasie dorośli. Podobny sposób poetyckiego obrazowania: rzeki ognia, krew tak nabiera w żyłach milczenia, ciągną korzenie krew, skręcone ciata, żywcem wtłoczone pod ciemny strop. Patrz: pokolenie stracone. K.K. Baczyński "Ten czas" Nazywany w wierszu mrocznym czasem, kojarzony jest z zagładą,

brakiem nadziei. Kolorystyka jest mroczna, a wszystkie elementy kreacji obrazu poetyckiego kojarzą się ze śmiercią: trumny, groby, sznury, szubienice, czaszki. K.K. Baczyński "Psalm 4" Wyznanie w pierwszej osobie skierowane do dalekiego i nieobecnego Boga w imieniu całego pokolenia skazanego na zagładę: ulewy głów obciętych, ziemia - ziejctcy orkan. Cz. Miłosz "Piosenka o końcu świata" Wiersz jest zaprzeczeniem tradycyjnego wyobrażenia apokalipsy. Nie ma tu błyskawic i gromów ani tajemniczych znaków i trąb archanielskich. Nastrój utwóru jest pogodny i wszystko pozostaje zgodnie z naszymi wyobrażeniami, tzn.: pszczoły zbierają miód, rybak naprawia sieci, sprzedawcy warzyw nawo łują kupujących. Mądrość życiową uosabia w wierszu staruszek, który wie, że innego końca świata nie będzie, bo (zakończenie utworu jest wieloznaczne): świat kończy się naprawdę każdego dnia, bo każdego dnia po trochu umieramy. Koniec świata następuje w momencie śmierci każdego człowieka. Wiersz jednak przełamuje tradycyjne myślenie katastroficzne. Uczy jak żyć ze świadomością śmierci. Cz. Miłosz "Piosenka o porcelanie" - Wiersz jest swego rodzaju krajobrazem po bitwie: złamana jabłoń, rozerwana pierzyna, ziemia zasłana skorupami porcelanowych spodków i filiżanek. Wojna nie jest tu nazwana wprost, a tylko sprowadzona do symboli (kurhany). Porcelana ma w wierszu wymowę sym bolicznie wieloznaczną: pokazuje zagładę ludzkich dokonań, kruchość kultury w konfrontacji z wojną, zagładę czyjegoś małego i pięknego świata: niczego mi proszę pana tak nie żal jak porcelany. K. Moczarski "Rozmowy z katem" Elementów apokaliptycznych można się dopatrzeć w opisie likwidacji getta (zagłada świata żydowskiego). Obraz walczącego getta nawet z punktu widzenia kata (J. Stroop) przypomina dzień sądu ostatecznego: ogień niesie śmierć zarówno ludziom, jak też budowlom, huk wybuchów 4

miesza się z krzykami ginących. Jako symboliczny akt zagłady całej kultury żydowskiej należy potraktować wysadzenie synagogi przy Tłomackiem: niezapomniana alegoria triumfu nad żydostwem. H. Krall "Zdążyć przed Panem Bogiem" - Zagłada getta z punktu widzenia ofiary - Marka Edelmana, który w swojej relacji eksponuje wszelkie elementy nienormalności sytuacji (kani balizm), okrucieństwa (gwałty), wszechobecności śmierci (choroba głodowa, numerki życia). Bóg skazał ten świat na zagładę, toteż próba przechytrzenia go jest walką o przeżycie dwóch tygodni, tygodnia dłużej, choćby po to, aby poznać smak pospiesznej miłości. R. Bratny "Kolumbowie. Rocznik 20" - Apokaliptycznie pokazane powstanie warszawskie: ruiny i zgliszcza stolicy, śmierć jednostkowa i zbiorowa. Powstańcy pozbawieni łączności, leków, żywności, broni, narażeni na ostrzał artylerii i naloty bombowe. Rzeczywistość częstokroć przypomina sceny sądu ostatecznego (np. walki na cmentarzu ewangelickim, gdy w wyniku wybuchu popękały płyty nagrobne i pootwierały się groby. M. Białoszewski "Pamiętnik z powstania warszawskiego" Również obraz powstania, ale z punktu widzenia cywila. Cała Warszawa - to krajobraz jak po apokalipsie: morze ruin, pustkowie, groby. Życie ludzi naznaczone tymczasowością (przeżyć nalot, przeżyć dzień do końca). Zagłada miasta (w ruinach można rozpoznać ślady dawnych stylów architektonicznych: od ksiqżąt Mazowieckich do nas. I z powrotem. Staś, Sobieski, Sasy, Wazy, Wazy, Sasy, Sobieski, Staś, Fukier. Przemieszaniu uległy epoki i style. Runął cały dorobek cywilizacyjny. Zginęli też ludzie: dwieście tysięcy ludzi leży pod gruzami - umarło miasto i jego mieszkańcy. ~K. Vonnegut "Rzeźnia numer pięć" - Księżycowy krajobraz przedstawia Drezno po bombardowaniach, które wcześniej zostało pokazane jako miasto szczególnie piękne, natomiast w wyniku nalotów dywanowych przypomina wy

glądem biblijną Sodomę i Gomorę, powierzchnię księżyca lub japońskie miasta (Hiroszima czy Nagasaki) zniszczone od wybuchu bomb atomowych. Uruchomiono kopalnie trupów. A. Camus "Dżuma" -Dotknięty zarazą Oran sprawia wrażenie skazanego na zagładę. Rośnie z dnia na dzień liczba zgonów, upały sprzyjają zachorowaniom. Apokaliptycznie brzmi pietwsze z kazań ojca Paneloux, w którym pokazał on prostą zależność między grzechami ludzkimi a boską karą. Dla jezuity dżuma w Oranie jest wyrazem gniewu Boga, który zesłał na grzesznych anioła z mieczem ognistym, by stawał na progu każdego domu, niosąc śmierć. Patrz: przemiana, zło. T. Różewicz "Ocalony" Bohater liryczny wiersza jest człowiekiem, który ocalat prowadzony na rzeź, przeżył piekło na ziemi, widział furgony porąban~'ch ludzi, którzy nie zostaną zbawieni. Tytułowy ocalony znalazł się w punkcie zerowym, jest po apokalipsie (zniszczeniu uległy zasady etyczne:jednako waży cnota i występek oraz estetyczne: pojęcia są tylko wyrazami: piękno i brzydota), toteż przy pomocy nauczyciela i mistrza pragnie powtórzyć akt kreacji świata (nazwać rzeczy i pojęcia, oddzielić światto od ciemności). Patrz: pokolenie stracone. Cz. Miłosz "Oeconomia divina" - Jest wizją świata, któremu zabrakło boskich zasad. Bóg pozwolił człowiekowi na całkowitą wolność, co skończyło się kompletną destrukcją dorobku wielu wieków, zarówno w sensie materialnym jak też duchowym. Nagość ludzi ma tu wiele znaczeń: może symbolizować nagość metafizyczną (ubóstwo uczuć metafizycznych lub ich zanik przy nadmiernie rozbudowanej sferze dóbr mate rialnych), może też symbolizować chęć powrotu człowieka do czasu raju, gdy mógł być blisko Boga. G. Garcia Marquez "Sto lat samotności" - Apokaliptycznie można potraktować proroctwo Melquiadesa dotyczące rodu Buendiów. To właśnie owo sto lat stanowi pewną zamkniętą całość, w której mają się zmieścić losy rodu od jego początku i założenia osady

która służy mu radą i pomocą. Tu praca nie męczy. M. (A. (Cz. przynależności. Rodzaju 2. miłości i dobra. Horacy "Beatus ille qui procul negotiis" (epoda II) . swego rodzaju apokalipsę w tym króles-" twie zła. identyfikowana później z Mezopotamią. zagrożeń. formizm. zaś zimą z rozkoszą oddaje się polowaniu. niebiańskie. Kraina żyzna. w zgodzie z naturą. gdyżjej istotąjest lęk przed nieznanym. ładu i harmonii. wonne. (Z. W Soplicowie ludzie żyją zgodnie z prawami natury: gdy Bóg jako główny gospodarz każe słońcu zachodzić. schodzą także z pola . obojętność. świeże.Pokazane jest tu życie z dala od miast. nijakie. (T. malinowy chrośniak ma być':. Na harmonii tych elementów polega arkadyjska wizja życia. Jowisz. * "Śmiejmy się! Kto wie. jak też w grupie powracających ze spaceru. 2) miejsce piękne. czy świat potrwa jeszcze trzy tygodnie?" (P. Apokalipsa w malarstwie: drzeworyt Diirera "Czterej jeźdźcy Apokalipsy". Kott) * "Nie można stworzyć świeckiej apokalipsy. Tu strzeże się tradycji. Istotą Raju jest połączenie: światłości. Praca nie jest wysiłkiem. Na arkadyjskość życia na wsi składają się' również obrazy grających na fujarkach pasterzy i tańczących faunów. a plony z niej są obfite (jemu sady obradzają. zamieszkała przez lud trudniący się pasterstwem i uprawą żyznej. zarówno rytmem pracy. Jest to zatem powieść o polskiej ~ bylejakości dlatego apokalipsa pisana~ tu jest małą literą. nawet tak podstawowych po. (H. J. W Raju rosły piękne drzewa o dorodnych jadalnych owocach.` jęć jak "czas" nie da się precyzyjnie określić: czas zdeptany. człowiek.. Panowała tam harmonia między człowiekiem a naturą. szczęśliwości. przyjaznym klimacie.Przyjemnością jest poprzestanie na małym (inszy niechaj pałace mar morowe mają). Biblia Odpowiednikiem Arkadii jest Ogród Eden (Raj Ks. Por. Otoczona górami.. gdzie wreszcie reżim tworzy własną sztukę. Kochanowski "Na dom w Czarnolesie" . świetliste. J. Konwicki "Mała apokalipsa" Rzeczywistość PRL-u. gdzie aniołowie i ludzie zbawieni mieli zażywać wiecznej szczęśliwości. rzodkiewki. a cała rzeczywistość została zdematerializowana. co osiąga. Zanim zrozumie. U. zdrowe. z rozkoszą nasiać ziółek). aby bez zbytku stót byf pełny i gotowy. też sztukę Różewicza "Nasza'. aby dostatnio żyć. chanków. zna swoje miejsce zarówno w czasie posiłków. Życie na wsi spokojnej. Natura sprzyja tu ludziom: psy się uśpiły. Jest to apokalipsa w małych wymiarach. jemu pszczoły miód dawają). którzy jedząc zebrane przez Laurę pachnące maliny. ludzką życzliwość i pogodną starość. rodzina. opuszczona ojczyzna jest idealizowana z powodu niemożliwości powrotu: on zawsze zostanie święty i czysty jak pierwsze kochanie.A. Celem jego wędrówki jest spojrzenie na boskie oblicze. symbol triumfu Dobra i Piękna. lipsy: zagłada przez wodę i ogień. człowiek nie musiał więc uprawiać ziemi. lecz przyjemnością (grządki pokopać (. Mit Arkadii był wyrazem tęsknoty za rzeczywistością szczęśliwą. że człowiek będzie całował ślady stóp człowieka. Arkadia . szczęśliwe. Miłosz) * "Są ludzie. a wszystkie na nim produkty: soczyste. Hebbel) * "Świat kończy się nie hukiem. Bednorz) * "Przyjdzie jeszcze czas. o łagodnym.. Eliot) * "Jest głupotą nie widzieć groźby atomowej śmierci. która daje poczucie bezpieczeństwa. radości. otoczona czterema rzekami. W jego pracach wspiera go żona. Tomasz z Akwinu. Konwicki zaj. wsi wesotej przeciwstawione zostało życiu dworzanina i żeglarza. Karpiński "Laura i Filon" Miejs. Jest to miejsce pobytu pierwszych ludzi. miejscem czułego spotkania. W Soplicowie każdy czuje się bezpiecznie. Por. Bóg przechadzał się między drzewami ogrodu. Mickiewicz "Pan Tadeusz" Arkadyjsko został tu przedstawiony kraj lac dziecinnych. Kochanowski "Pieśń świętojańska o Sobótce" (pieśń Panny XII) .. . Małachowski) * "Nawet myśl o końcu świata nie może być myślą o końcu wszystkiego". Jagodziński) Arkadia/Raj Arkadia/Raj . rozkoszne. miasto święte. opactwo w północnych Włoszech to. Nawet chwilowa kłótnia I zakochanych nie jest tu groźna wzma ga jedynie ich uczucia.W starożytnej Grecji lesista kraina w środkowej części Peloponezu. trwania i ciągłości. a potem Bernarda z Clairvaux. że czują się szczęśliwe. Podstawą szczęścia jest świadomość posiadania własnego miejsca na ziemi. Patrz też: katastrofizm. Bruegel "Triumf śmierci". którzy by się cieszyli nawet z końca świata. przez które węd ruje Dante w towarzystwie Beatrycze. Podmiot liryczny wiersza zwraca się z prośbą do Boga o opiekę. żyje bez ideałów (kon -'.Ch. strzyże wełniste owce.~'. Mars).Macondo. Wielką radość sprawia też samo obcowanie z przyrodą. Helenę Radziwiłłową niedaleko Nieborowa. błogosławieństwo. bezpiecznie. W późniejszym rozumieniu: 1) 5 synonim nieba. Osta-: tecznie więc wielki pożar biblioteki. tandetne. Patrz: miasto. gdzie panuje dramatyczny po-' dział na szarych obywateli i władze. ność). że to tylko jego własne". W centralnym miejscu Edenu rosło drzewo życia i drzewo wiadomości dobrego i złego.j li sobie miłość. T. sałatki). dopasowuje się do rytmu przyrody. harmonijnie. skryje ko-'. podwójna moral. będą wyznawa. latem odpoczywa wśród bujnych traw. swoiste pandemonium. muje się powolną agonią miasta-państ-'. zaś w dziewiątymwiebie wędrowiec spotyka aniołów. Beaumarchais) * "Innego końca świata nie będzie". wolną od konfliktów. toteż ludzie mogli z nim obcować na co dzień i czuli się szczęśliwi. dlatego śmierć kolejnych zakonników ojciec Jorge tłu-~ maczyjako wypełnianie się słów apoka-`. Memling "Sąd ostateczny". możliwość zachowania czystego sumienia. brzydkie. Rej "Żywot człowieka poczciwego" . jak i sposobem korzystania z uciech życia. gdyby go przepowiedzieli".). W przeciwieństwie do Piekła w obrazie Raju przeważają kolory jasne.~ i całego klasztoru można traktować jako ~.W ogromnym stopniu inspirowana II epodą Horacego.2 nowe Jeruzalem. król Salomon. gdzie społeczeń-' stwojest rozpite. cem spotkania bohaterów jest zagajnik za wsią. spokoju. wydającej bogate plony ziemi. poprzez rozkwit. ale skomleniem". np. jedność z naturą. A. jest Raj. która jest człowiekowi życzliwa i przychylna. F. bez śmierci i chorób.S. Apokalipsa pozbawiona metafizyki zamienia się w paradę okrwawionych kostiumów". jesienią rwie purpurowe i wonne kiście winogron i słucha śpiewu ptaków. (F. które zapewniają go.. gdzie wszystko ~ jest niejednoznaczne. Dba też o to.Życie ziemianina pokazane jest arkadyjsko: zgodnie z rytmem natury. a także korzystanie z jej darów (ogóreczki. ale jest również głupotą groźbę atomowej śmierci widzieć jedynie w kategoriach Apokalipsy". Tu został on umieszczony na poszczególnych planetach (np.8-14).gospodarz przechadza się po sadzie z żoną i czeladką. Dante rozmawia ze spotkanymi postaciami. Apokalipsa w filmie: Coppola "Czas Apokalipsy". wiosną pędy bujnej winorośli żeni z pniem topoli.park romantyczno-sentymentalny założony przez ks. mała stabilizacja". aż do upadku zapoczątkowanego kampanią bananową i wojną. Stała się ona symbolem idealnego świata. Taki wizerunek Arkadii przedstawił Wergiliusz w "Bukolikach" -jako krainy prostoty. Panuje tu w rodzinie zgoda i harmonia . Piękno Raju polega na grze dźwięków i barw. przed Bogiem. Eco "Imię róży" Benedyktyńskie!. Wielu podróżników umieszczało raj ziemski na wyspach Pacyfiku lub Oceanu Indyjskiego.. (J. W Nowym Testamencie Apokalipsa 21. wa. zdrowie.św. Dante Alighieri "Boska Komedia" Trzecim królestwem. I tak np. wymarzo ne. za światem opartym na porządku naturalnym. na Słońcu przebywają mędrcy .

On sam przez bliski związek z naturą pokazany jest jako czlowiek silny. Stwarza to wrażenie baśniowości tego świata. tu jednak nie jest ona dla człowieka uciążliwością. w którym żyje matka Słowackiego. "I znów jest tak ni w pięć ni w dziewięć" .Posiadłość prezesowej Zasławskiej (Zasławek) jest oazą swojskości. jest prawie rajem. sluchalabyś wichru w kominie do rana). która tu została przedstawionajako piękna i długo oczekiwana kobieta. zastępującym ciepłe promienie słońca. W okresie modernizmu powstała moda na tzw. Mieszkańcy żyją z daleka od zgiełku miast i wielkiej historii. "Sztuczne raje"). a więc nie naznaczeni złem.. np. gdzie jest obfitość wszelkich drzew. Miłosz "Świat (Poema naiwne)" . kobiety pracują w polu lub przydomowym ogródku warzywnym. a u boku -ukochana kobieta (nic byś nie odrzekla moja kochana. personifikacji i wyrazów dźwiękonaśladowczych. erotyzm. kobiecą. bułki. piękne i pociągające. więc nie skażone jej skutkami. a Adam rów-I nież pokazany został bardzo po ludzku. gdzie Nirwana jest bóstwem. zachęcającymi do przejażdżek. więc nie trzeba zabijać. rośnie tu bujna roślinność. to taka. stąd żal jest wycho-~' dzić dlatego Piotruś Pan nie chce wra ' cać do rzeczywistości. która jest skażona weekendami zbyt pospiesznymi. w którym panuje harmonia i spokój. ogródek Zosi). że każde zbłąkane dziecko zostanie tu otoczone'.M. S. mogącym zapewnić szczęście w postaci niebytu. Były one ucieczką od okrutnej rzeczywistości i bólu istnienia. wet służbę traktuje się jak rodzinę (Ma-. z której korzystają wszyscy domownicy i goście Korczyna. ~ tzn. Rzeczywistość rajska parku polega też na tym. Anzelm pokazuje Justynie swój prawie rajski ogród. matecznik. Budowa cukrowni wydaje się groźna dla tego raju na ziemi. Żeromski "Przedwiośnie" Podobnie jak Soplicowo i Korczyn w pełni arkadyjsko pokazana została Nawłoć. K. podobnie S. w: Nirwanę. Czy jest możliwy raj na ziemi. widok pięknych kobiet. na której wylądowali chłopcy. całkowite zerwanie z rzeczywistością.najlepsze i najszczęśliwsze życie wiedzie się bez problematów i żadnego ale. nadzieja i miłość. człowiek niezwykle pracowity. Zasławek otoczony jest bujnymi lasami. by od podstaw zbudować nową rzeczywistość. Wojciunio). występuje mnóstwo metafor. obfitującymi w grzyby i jagody. życzliwości i pogody. który objaśnia świat i z grzqdki calą widzi okolicę.By uciec od otaczającej grozy wojny.Kutno. tam był Raj. tzn. Wierzyński "Filozofia" utwór rozpoczyna się od słów: dziś drugi raz się urodzilem. fakt istnienia. Taką wyspę szczęśliwą zakochani mogą sobie stworzyć wszędzie. Prus "Lalka" .: z daleka od cywilizacji i tylko oni dwoje. Gałczyński "Prośba o wyspy szczęśliwe"-Rzeczywistość wymarzona. uczciwy. be. gra kolorów oraz kojąca muzyka. 6 S. W. Golding "Władca much" Wyspa. zdrowy. śmiać się i młodnieć z każdą chwilą. Należy cieszyć się dniem. "sztuczne raje" (nazwa pochodzi od tytułu zbioru esejów Ch. "Manifest szalony". K. przypomina .: małostkową. nie jest już tak radośnie. Korab-Brzozowski "O. powiew pachnących pól i dopełniające obrazu Arkadii stada owiec). jest różnorodność i dostatek owoców. A. J. radości. Panuje tu serdeczność. spacerów i rozmów na łonie natury. Choć powieść miała być apoteozą pracy. Tu. ale jest ich obfitość i są niezwykle smakowite (zdrobnienia!).dzieciństwo. dziewczęta zrywają owoce (wiśnie) w sadach. co prawda. Taki jest obraz~ życia ziemiaństwa. Rimbaud "Statek pijany" . np. Życie jest barwne. zapach rwanego bzu). Miłosz tworzy wizję arkadyjskiego świata. Por. Na stole znajdują się zawsze różne gatunki serów. Por. szlachetny. i miłe sercu. gdzie ludzie się ~ kochają. piękna. nawet prowincjonalne. Każdy jego element ma swój cel i swoje przeznaczenie. M. chłodziarki. Barrie "Piotruś Pan" . zwraca uwagę harmonia elementów tego świata: mężczyźni orzą ziemię. Tuwim "Wiosna" . starzy siedzą na ławeczkach i gwarzą. bo na straży tej oazy spokoju stoi Benedykt dobry gospodarz. sylabizuję a.modlitwa o śmierć. upojenie narkotyczne i alkoholowe. W Nawłoci panuje atmosfera serdeczności. B. ale swojskie. W sposobie opisu przyrody przeważają barwy (np. Panuje tu ład i porządek. Elfy dbają o ubarwianie życia przez bale i zabawy. Przerwa-Tetmajer "Hymn do Nirwany". Janek mówi: dla mnie mórg zaorać. gdzie jest cieplo. np. smak winogron. własnoręcznie zasadzonych i pieczołowicie pielęgnowanych. ptaki i dobre duszki. pustego baru). Nie są zbyt bogaci.Park . pokazał Golding przez stopniowe. proste codzienne zdarzenia (np. Orzeszkowa "Nad Niemnem" 1) Na Soplicowie wzorowany jest dworek w Korczynie. a wszelkie niebezpieczeństwa oddala ojciec. tzn.są dziećmi. E. B. Wystarczy przyjrzeć się posiłkom: potrawy nie są specjalnie wyszukane. pełni dobrych chęci. gdzie świat się zamienil w kolosalną szopę i wszystko chodzi do góry nogami. Sieradz lub Rawajest tu synonimem miejsca arkadyjskiego. odporny. Leśmian "Krajobraz utracony" Utraconemu rajowi ludzkości został tu przeciwstawiony raj jednostkowy . daleko pozostają wszelkie zagrożenia. którajest wyspą. w której każdy będzie szczęśliwy.I. dużo by sig spalo. Auden "Wyspa rozkoszy" Świat wyśniony (błękit nieba. ale za to szczęśliwi. Ewa' często okazywała się kobietą po prostu. praca. Por. który łata wszystkie dziury w płocie i dba o to. Łobodowski "Pani Salomea" Świat. z wadami. światłem elektrycznym. często by się pilo. "Rzuciłbym to wszystko" . miłość i czułość. przyjdź" : utwór .pełne morze symbolizuje tu marzenie o absolutnej wolności. niczym nie skrępowaną twórczość. która jest jedynym aktem sqsiedzkiej nieżyczliwości. Adam wyrzucił Ewę z szałasu podczas deszczu). Utwór może być skrótem rozwoju ludzkości: od Arkadii do cywilizacji XX wieku. . a zatem pomimo wielu nieporozumień (np. zrzędliwą.zachwyt nad codziennością. ce. śmiechu i miłości oraz wina można oszaleć z radości. w której największą radość sprawia jazda tramwajem (zagarniam zachwytem ramienia. Jest to miejsce oddalone od wszelkiej cywilizacji. jednak mimo wszystko Raj może być tam. a drzewa w porywie natchnienia szaleją wiosenną woniq). poblażliwe i zabawne wybrzeże.. Przybysze także zachowują się jak pierwsi ludzie . ciejunio. nad doliną unoszą się bajecznie kolorowe motyle. 2) Arkadyjsko (czasem baśniowo) pokazany został zaścianek bohatyrowicki. Na-. troskliwą opieką. śmierć. "Do krytyków" . Cz. Inwokacja. zwolniony rytm życia. Remarque "Cienie w raju" patrz: pieniądze. to jak dla panienki na spacer pójść.M. kawa ze śmietanką. Świat przedstawiony w wierszu to śpiew ptaków.H. ciasno ale milo. Rytm życia jest leniwy: czas upływa od posiłku do spaceru i od rozmowy do następnego posiłku. aby wszyscy wszystko mieli. przejażdżka tramwajem. Tu jakby zatrzymał się czas. przypomina Raj: klimat jest łagodny. Nie bez powodu Wokulski tu będzie się czuł naprawdę szczęśliwy. zapach kwiatów. słychać muzykę kameralną) miesza się z rzeczywistością. Wszystko to było zwyczajne.: ucieczka. Mieszkają tu elfy. ale konsekwentne narastanie zła. które nie wchodzą sobie w drogę. Mallarme "Wiatr morski". Jest to miejsce swojskie gdzie koguty rano pieją w opłotkach. Dla Skamandrytów w pierwszych latach po odzyskaniu niepodległości ra jem było po prostu życie. znane (dostępna niegdyś tajemnica). miód. aby żyć. gdzie panuje wieczna szczęśliwość. kojarzone z pięknem przyrody (szum lip. ale mieszkańcy czują się bezpieczni i pewni. która się drapieżnie do tej oazy wdziera (w postaci przybysza z notatnikiem. nie dającą mu odpocząć. by nie sprzeciwiać się prawom boskim. J. Szczęście zapewnia mu praca na roli. E. Twain "Pamiętniki Adama i Ewy" Utwór kończy stwierdzenie Adama po śmierci Ewy: gdziekolwiek byla ona. Rządzą tym światem trzy cnoty ewangeliczne: wiara.robotnicy.gdzie z powodu połączenia młodości. W. konfitury. sąsiedzi są życzliwi. spacer ulicą. Baudelaire'a z 1860 r. w którym żyje Piotruś Pan. pt. spokoju i szczęścia. gonitwą za pieniędzmi.

Bryll "Wypis z encyklopedii Arkadia" .jak i dla tego. bezpieczne. oprócz tego. że nic nie jest w stanie zburzyć tej harmonii.in. co krew męczennika. Niestety. Jej dzieła były tak piękne. Pokonany. (T. 7) Dedal. zaś srebro dzwoni w gardziolkach wołyńskim stowikom. zakochani (tylko dla oczu obserwatorów). ale piekło musi być o wiele przyjemniejsze ze względu na towarzystwo". wszędzie poja wiają się razem.Bóg pieśni XXV to Deus artifex (Bóg . Cłaudel) * Lepsza władza w piekle niż służba w raju. Norwid "Fortepian Szopena" 1) Wspomnienie dni przedostatnich Chopina budzi refleksje na temat jego sztuki. że w swcjej kuźni wykuwał pioruny dla Zeusa.). Wenus. Wydaje się. tam. A to jest tylko ziemia". bliskie.na cytrze).Vlitologia . (A. Dlaczegoż łos tak różny mieli ci malarze? Piotr malował podobne. którą Eneasz otrzymuje od swojej matki. w którym wykłada poglądy samego Szekspira na temat sztuki scenicznej. że jednostka wybitna nie znajduje zrozumienia u współczesnych. wyzwał na pojedynek samego Apollina. poniósł z rąk boga okrutną karę został żywcem obdarty ze skóry. a jednak jest bogaty. Wergiliusz "Eneida" . II (Czego chcesz od nas. sam także miał liczne talenty: m. tu nawet aniołowie chętnie goszczą. choć wynalazca i rzemieślnik. który śpiewem i tańcem wysławia Boga. Złota para to także układ. uważany był powszechnie za artystę. 4) Arachne. 2) Fidiaszjest uosobieniem sztuki doskonałego-wypełnienia w rzeźbie. (przysłowie angielskie) * Raj przeznaczony jest zarówno dla tego. którają uspokaja i daje zapomnienie: Hanie zdziczałe ogrody wydawały się przedtużeniem patacowych komnat (. Jan piękniejsze twarze. swcim talentem i magią sztuki scenicznej pomagają Hamletowi potwierdzić podejrzenia na temat Klaudiusza. Boccaccio) * "Kobieta stanowi niebezpieczeństwo dla każdego raju". malarz. M. w pobliżu rosną także drzewa owocowe (śliwy). osły . który poległ na polu bitwy. aby się do raju dostać. Kiedy zaś udał się do Podziemia po swoją żonę. Wszystko zakończone wręcz ikaryjskim lotem i oczywi ście upadkiem. Wyzwała wreszcie na pojedynek boginię.. jest dziełem Wulkana.. Fredro "Pan Jowialski" Wiktor.. choćjest doskonałym malarzem. złotą parę. Baudelaire "Śmierć . która ma przynieść natchnienie do tworzenia nowych dzieł. zwłaszcza jeśli ma to służyć sztuce. by iść za nim. Panie. (G. Zwykle stosuje się do artysty nieco inne normy moralne. cisza. oswojone. że wprowadzają tam zamiast siebie innego". nie spostrzegają..chciałoby się rzec: nuda. a osoba artysty całkowicie nie znana. A.1) Hefajstos. gdy tworzą oni tzw. będąc opiekunem artystów i sztuki.rzeczywistość arkadyjską: wszystko tujest znane. światem Indian: wspominam Arizony rezerwat' śzczęśliwy.Nawiązanie do encyklopedycznego hasła: kraina na Peloponezie. Uprawiata swój ogród na przekór spalonej ziemi i wojnie.artysta). Obaj przyjaciele trafiają do majątku pana Jowialskiego. iż powszechnie sądzono. młoda mieszkanka Lydii. etycznych i narodowych. miejsce szczęśliwości.1) Aktorzy. Kazan "Układ"-Arkadyjsko przedstawiona ta faza życia Eddiego i Ellen. J. którzy zjeżdżają do Elsynoru. krajobrazu dopełniają kołyszące się wyniosłe topole. E. Biblia (ST) . który stworzył. jego muzyka wzruszyła nawet mściwe Erynie (patrz też: artysta słowa).W pewnym sensie artystą jest król Dawid. . Ondaatje "Angielski pacjent" Wśród ogromu zniszczeń wojennych Villa San Girolamo stanowi oazę spokoju i bezpieczeństwa. który dobrze używał pióra. * "Chciałbym iść do raju ze względu na klimat. lecz pięknego krajobrazu. krucha.J. Nakładają się na siebie obrazy rzeczywistości. Tu Hana uprawia kilka grządek. ajego dzieła za prawdziwe dzieła sztuki. potrafił też wykonywać prawdziwe dzieła sztuki. dziełach sztuki i w sercu kobiety. a po deszczu cały ogród świeżością odurza. a etnografowie mają materiał do prac. który niezwykle pięknie grał na aulosie. towarzyszy poecie Ludomirowi w wędrówce. (przysłowie hinduskie) * Jednemu samotnemu nawet w raju nie jest dobrze. Kazan pokazał złudność takich rajów w rzeczywistości zdominowanej przez układy. czytają te same książki.Hefajstos. Kultura i potoczne wyobrażenia przypisują artyście nadwrażliwość. 3) Obraz zrzuconego na bruk fortepianu Szopena wyraża charakterystyczną dla Norwida myśl. I w tym świecie ona: trochę staroświecka. wyostrzone spojrzenie na świat i ludzi. Największym jego osiągnięciem był labirynt zbudowany na Krecie na życzenie króla Minosa. co to nie szczędząc wysiłków. człowiek obdarzony talentem wyróżniającym go spośród 7 innych. Jan nie grzeszy talentem.. C. mimo braku wody. a drzewa wyrywały korzenie. sarmackie twarze Indian.Tarcza. I. przekształcając ją w warzywniak (. jest doskonale piękny i służy człowiekowi. ponieważ dokonywała idealnej syntezy wartości estetycznych. Siuksowie. która była doskonałymwypełnieniem.Sztuka była tworzona ad maiorem Dei gloriam (dla większej chwały Boga). Pojawia się tu refleksja nad tak rozumianą istotą zadowolenia i radości: oddalenie od cywilizacji (daleko do Aten). Szekspir "Hamlet" . 2) Podczas spotkania z aktorami Hamlet wygłasza monolog.) . (przysłowie arabskie) * Raj na ziemi jest w księgach mądrości. W wierszu Brylla obok Arkadii występuje Sparta. że dzikie zwierzęta kładły mu się u stóp. Ta budowla stała się dla starożytnych symbolem dzieła doskonałego.) Z pasją uprawiata żyzną Ziemię. Mickiewicz) Artysta Artysta . jak chociażby tarcza.Mit Arkadii złączony tu został z mitem Sarmacji oraz ze. W. zgodnie ijednomyślnie. a atrament uczonego ma tę samą wartość. Jej dzieła zachwycały plastycznością przedstawionych scen. Przedstawił na niej sceny z życia Greków. spokój. E. Pókiś ty ze mną była!" (A. Prawie odgadują swe myśli w lot. Bryll "Arkadia" . E. zezwalając mu na większą swobodę obyczajową i przekraczanie pewnych granic etycznych. 2) Apollo. konie. była doskonałą tkaczką i hafciarką. które odeszły: Arkadia. dzieła w znakomitej większości pozostawały anonimowe. Sarmaci. Ch. Ubierają się identycznie. Homer "Iliada" . z których warzywa wystarczą dla niej i rannego Anglika. która rozsądnie radzi po cichu cieszyć się swoim małym szczęściem. Krasicki "Malarze"-Piotr. Wiele przyjemności sprawia jej praca w ogródku. dziewczyna dała się ponieść pysze i zaczęła przechwalać się swoim talentem. przymiera głodem. za co spotkała ją surowa kara (patrz: praca). J..Twórca lub odtwórca dzieła sztuki. Andrzejewski "Bramy raju" pątrz: krucjata. Średniowiecze . (przysłowie włoskie) * "Ach. kiedy widzowie (tur yści) chwytają na pamiątkę kolorowe pióra. Mickiewicz) * "Ty dla mnie ziemię piekłem zrobiłeś i rajem. ponieważ świat. oglądają te same filmy. Cronin) * "Siła jest takich ludzi.patrz mitologia . że jest uczennicą samej Ateny. 6) Orfeusz tak pięknie grał na lirze i śpiewał. w szeleszczącej sukni dopełnia tego niedzisiejszego.K. Kochanowski "Pieśń XXV" ks. W tle słychać ciche pieśni ukraińskie. 3) Atena obdarzona była niezwykłym talentem tkackim. pachną azaliowe gaje. którą na prośbę Tetydy zrobił dla Achillesa. (P. pięknie grał na lirze (lub jak chcą inni mitografowie . zamyślona. o moja miła! Tam był mi raj. 5) Marsjasz. Eurydykę. Niezwykle plastyczne sceny przedstawione na tarczy ukazują historię Rzymu aż do czasów Oktawiana Augusta i dowodzą ar tystycznych talentów boga. Nader rzadko był też artysta przedmiotem sztuki. Są szczęśliwi (pozornie). Bernard) * "Jedz mniej! Bramy raju są wąskie" (A.

Kuncewiczowa "Cudzoziemka" Róża Żabczyńska nie może się zrealizować jako artystka. że zirytowany Chopin opuści Nohant. są literackim przetworzeniem histońi życia Karola Szymanowskiego.Jagna jest wyraźnie obdarzona artystycznymi talentami: jej pisanki są najpiękniejsze. wykorzystał młodość dziewczyny i stał się mimowolnym sprawcą jej śmierci. bo piwo mu milsze oraz jego Kunegunda. jego dzieła miały przede wszystkim słuźyć propagandzie nowej. Wilde "Teleny"-Telenyjest genialnym pianistą. ku której ludzkość prowadzą przywódcy partii komunistycznych. Artyści powinni też ukazywać wizje świetlanej przyszłości. Ch. W. To on pozna go z lordem Henrykiem. której mówił wszystko. Jest kapłanem najwyższej religii sztuki. a gra stała się kabotyńska. wznosz4c sig na szczyty ducha. była dla Tonia przyjaciółkc~. stanowi dla niego prawdziwie twórczą inspirację artystyczną. S. Przyznając sobie prawo do swobodnej ekspresji własnych pragnień. nim uda im się osiągnąć prawdziwą doskonałość w sztuce. Iwaszkiewicz "Lato w Nohant" W wiejskim domu George Sand przebywają na kanikule liczni artyści. chłop zakładający spółdzielnię albo wredny sabotażysta pozostający na żołdzie im peńalistów amerykańskich. M. Wilde "Portret Doriana Graya" 1) Bazyli Hallward staje się pośrednio przyczyną tego wszystkiego. Nie tworzy jednak niczego twierdzi. co doprowadzi go do tragicznego końca. młodopolska poza i skłonność do logorei.. Prus "Lalka" -1) Występy Rossiego budzą zachwyt Rzeckiego. zatraca wreszcie świadomość dobra i zła. sprawia. uniemożliwia jej zagranie koncertu Brahmsa.Występ zjawiskowej tancerki nie budzi zachwytu prymitywnego kołtuna.Poznany w czasie podróży poślubnej w Wenecji malarz zaprzyjaźniony z Bukackim staje się również bliskim przyjacielem Połanieckich i towarzyszy im we wszystkich ważnych chwilach ich życia. ale próchno staje się czasem mierzwą pod rozwój nowej sztuki.Sztuka jest wartością najwyższą. jak nazywano homoseksualistów. a po chwili dodaje: W przedpokoju. Na pytanie pani Wąsowskiej. Mann "Doktor Faustus" Histońa kompozytora.) gdzie dolatują tyłko samotne. że jej talent znikł. Przybyszewski "Confiteor" Artysta to ipse philosophus. także tej fizycznej. choć przymiera głodem. Przerwa-Tetmajer "Evviva 1'arte" . Dopiero przed śmiercią zrozumie. genialny cap Antonio Ortiz po latach milczenia powraca na scenę artystyczną cyklem obrazów przedstawiających piękną i młodą Fran~ois. co w rzeczywistości nie pozwalało jej na wydobycie całego piękna muzyki.ski "Wesele" .S. w której żyje. M. ponad światem. tworząc prawdziwie wielkie dzieła sztuki. H.1) Stary staruch. Reymont "Chłopi" . Edgara Szyllera. póki na scenie odgrywa wielkie uczucia.zostanie przez Dońana zabity. zatem artyście przypada rola jakby popularyzatora. ale oczywiście najwaźniejszym z nich jest Chopin. któremu dzielni robotnicy uniemożliwiają prowadzenie kreciej roboty w fabryce. Jego związek z George Sand wyraźnie przechodzi kryzys. Kiedy poznaje prawdziwą miłość i próbuje swoje doświadczenia odtworzyć podczas spektaklu teatralnego. daje się uwieść faszys towskim władzom i niepostrzeżenie dla samego siebie staje się artystą nadwor nym.Artysta został podporządkowany ideologii. Jako artystka. dzieci pani Sand. Pojawiają się jako atrakcje jednego sezonu i znikają w mrokach zapomnienia. że Teleny zaniedbuje sztukę. okazuje się. choć jego praca rządzi się własnymi prawami i na inne sposoby przedstawia rzeczywistość. że monotonny polski pejzaż nie dostarcza mu natchnienia. co daremnie śniq o swym Idolu. nie ograniczony żadną sitą ludzlccF. Ale łączy ich tylko powierzchowna fascynacja wsią i ludem. ale tylko obecność kochanka. wreszcie nieporozumienia dotyczące Maurycego i Solange. Baudelaire "Na występ Aminy Boschetti" . doprowadzą do tego. socjalistycznej rzeczywistości i apologii przyjaźni ze Związkiem Radzieckim. więc jest rozdrażniony i potrzebuje spokoju. jak twierdzi. sprawił przyjemność pannie Łęckiej. Marzy o ponownym wyjeździe za granicę. dumne orły. zapamiętanie w miłości. (. Socrealizm . W. W jego piersi płonct ognie przez Boga samego włożone. a artysta. Hendńk Hófgen. Andrzejewski "Idzie skaczac po górach" . Proust "W poszukiwaniu straconego czasu" . 2) Wernisaż Ortiza staje się . ona najgustowniej się ubiera. malarka. Jest też bardzo wrażliwa na piękno otaczającego świa ta. mogła zrozumieć jego rozterki.W świecie wykreowanym przez Prousta artyści są bywalcami salonów arystokracji i bogatego mieszczaństwa. jest Panem panów. J.W bronowickiej chacie zgromadzili się na weselu artyści różnych dziedzin. wzajemna fascynacja obu mężczyzn. lekceważący stosunek pisarki do kompozytora. A. Szyller staje się również wyrazicielem estetyczno-filozoficznych poglądów autora. A przede wszystkim to jego idealny. Niestety.artystów" 1) Artyści dzwoneczkami dzwonią.Artyści należący do międzynarodowej 8 cyganeńi artystycznej w jakiejś europejskiej metropolii trawią życie w kabaretach i na jałowych dyskusjach o sztuce. Nadwrażliwi. T. 2) Skrzypek Molinari wzbudza nie tylko artystyczny zachwyt panny Izabeli. mają nadzieję. zawsze będzie stał ponad światem filistrów. bo malowany z miłością. Chmielowski "Artyści i artyzm" W miarę potgpu cywiłizacji sztuka posił kuje sig i musi posiłkować sig dorobka mi nauki. co zrobi Dońan. E. upodabnia się niejako do modernistycznych artystów. daemon. Górski "Młoda Polska" Artysta służy swojej ojczyźnie i swojemu narodowi. Jest jednocześnie uogólnionym obrazem sytuacji artysty w XX wieku i próbą rozrachunku z epoką faszyzmu. T. K. bo będzie się zmieniał i przyjmował na siebie ślady niecnych i zbrodniczych postępków Graya (patrz: zło). Nieustanne kłótnie kochanków. zaprzepaszczając swoje talenty i szczęście osobiste. J. Książę odpowiada: Owszem. więc odrzuca dobra materialne i patrzy na tłum z głową podniesioną. Mann "Tonio Krtiger" Lizaweta Iwanowna. Przed nią Tonio po swojej podróży na Północ ujawni w liście swe rozdarcie pomiędzy światem sztuki i światem mieszczaństwa. niszczy swoje szczęście osobiste i gubi indywidualność twórczą. 2) Rzeźbiarze. Mann "Mefisto" -Znakomity aktor. J. Stoi ponad życiem. S. Sienkiewicz "Rodzina Polanieckich" . Iwaszkiewicz "Sława i chwała" Losy znakomitego kompozytora. Zmuszany do wielu kompromisów. Wyspiań. że śmierć kwiatom ich mózgu kaŻe się rozwinąć w końcu. w finezyjnych projektach zużywajq duszg nim wielkie Dzieło ciałem im sig stanie. bierność. służy ukazaniu dziejów Niemiec od schyłku średniowiecza aż do końca drugiej wojny światowej.. tak jak oni wchodząc w kon flikt ze społecznością. który nie zdaje sobie sprawy. Są oni tytułowym próchnem. najlepiej dobierając kolory stroju. Ich bohaterem powinien być robotnik przodownik pracy. Źle ustawiona kiść. czy Molinań będzie przyjmowany. O. najczęściej okazują się wcześniej czy później czcicielami Saturna. która potokiem słów pokrywa zupełną pustkę wewnętrzną. O. Deus et omnia. bo tylko bogactwo i różnorodność krajobrazu południowej Europy dostarczy mu bodźców do tworzenia i pozwoli rozwinąć skrzydła malarskiego talentu. nie kiełznany Żadnym prawem. K. Jak wampir.Orzeszkowa "Nad Niemnem" Zygmunt Korczyński uważa siebie za niezwykle utalentowanego artystę. Adńana Leverkuhna. że Wokulski wysłał go do teatru tylko po to by wręczając aktorowi album. Bazyli zapłaci za to najwyższą cenę . 2) Sybila Vane jest doskonałą aktorką. P. choć jego niestosowne zachowanie wywołuje pewną ambiwalencję uczuć Łęckiej. Berent "Próchno" . B. Właśnie komponuje. portret pięknego młodzieńca pozwoli Grayowi oddać się bez reszty złu. przeczuleni. Des Gńeux.

patrz: autotematyzm. Horacy "Non usitata" (Carm. III. że na mocy uchwały Soboru Tryden -. I. którzy mają władzę.. Między innymi swojej matce ofiarowuje poważną i przepełnioną żarliwą wiarą balladę. a także wielcy oratorzy . ale mimo to poeta pozostanie . * "Człowiek zupełnie nie tknięty szałem nie wejdzie do świątyni muz". Jego utwory odznaczają się nie tylko wartościami estetycznymi.cej poezji" . o którym Bertoldo mówi: Sztuka jest tylko dla tych. nie był poetą. Wilde) * "Artysta może wyrażać wszystko". Wszyscy ukazani w powieści artyści w ten czy inny sposób uzależnieni są od ludzi. Wilde) * "Cnota i występek są dla artysty tworzywem sztuki". którą tym razem odbywa w czasie. Niespełnione uczucie do pięknego rzymskiego patrycjusza Tommaso del Cavaliere sprawia. poeta. który tak uparcie walczy z ojcem o pozwolenie terminowania u Ghirlandaja. że genialny artysta nie jest w stanie dokoń czyć żadnego ze swych dzieł. J. Kochanowski "Muza" . Poezja nie daje żadnych korzyści materialnych. Trzeba być także 9 poetą. Michał Anioł szybko przerasta swoich kolejnych mistrzów: Ghirlan daja. Problemy natury artystycznej mieszają się z problemami politycznymi. Horacy "Quid dedicatum poscit Apollinem (Carm. J. by ubłagać łaski Najświętszej Panny. uważany był za pierwszego poetę w historii ludzkości. na których nikt nie pluje". który jest nie tylko niezwykle utalentowany.»" patrz: autotematyzm.2) . J. zwiedzając kolejno Piekło. poeta. komponuje przy stole bilardowym).1) Zazdrosny o talent i geniusz Mozarta. Jego dzieło ulegnie zniszczeniu. Stone) * "Rysować. Powieść pokazuje renesansowego artystę. czasem dobrowolnymi. Shafer "Amadeusz" . podróżJwędrówka.Cyceron i Seneka. by zdyskredytować młodego kompozytora w oczach publiczności i cesarza. który swoim śpiewem obłaskawiał dzikie zwierzęta i zdołał przekonać władców Podziemia. stając się niejednokrotnie wyrazicielem poglądów samego autora.na łoźu śmierci dowiaduje się. w której iyją". J.Poeta sobie śpiewa a Muzom. Mitologia . Jednak wśród wielu mniej lub bardziej ironicznych legatów są także legaty w postaci . XX. to stawać się podobnym Bogu. Safona "Pogarda dla nie znaj~. aby się to prędko zmieniło na lepsze. są też dusze poetów. W przedpieklu przebywają na przykład Homer. rzeźbiarzem czy architektem. Nikt go z tęsknotq nie wspomni. gdy go okradają". próżność ich obowiązkiem".3O) patrz: autotematyzm. będzie wielkim artystą.. Horacy "Exegi monumentum aere perennius" (Carm. jaką ma z tej wędrówki wynieść dla siebie. które Dante spotyka w zaświatach. w której wyniku poznaje budowę człowieka. jak chociaźby Boscha czy Van Eycka. Bertolda. (O. Horacy "List do Pizonów" patrz: list.) patrz: autotematyzm. Nietzsche) Artysta słowa Artysta słowa . że wszyscy wielcy ludzie w histońi świata byli przybyszami z przyszłości. ponieważ jego obdarte przez Apollina ze skóry ciało staje się niezwykłym dziełem sztuki powiedzmy konkretnej. a z drugiej . F.1) Poeta Dante odbywa podróż w zaświatach. Stone) * "Artysta ginie z chwilą. Kraus) * "Artyści na najwyższym szczeblu nadają barwę i wyraz epoce. (J. spełnia więc wzorzec artysty. ckiego nagość postaci na jego freskach w Kaplicy Sykstyńskiej zostanie zamalowana. Zgadza się na wszystko. 2) Mozart ukazany został z jednej strony jako genialny kompozytor (np.Kto nie zrywat róż Pierii. Wilde) * "Kariera artysty podobna jest karierze kurtyzany: najpierw dla własnej przyjemności. czasem zesłańcami. jego obowiązkiem jest jej opisanie. Przygotowania gości do uroczystości. Stryjkowski "Tommaso del Cavaliere"-Miłość i sztuka w źyciu Michafa Anioła przenikają się wzajemnie i nie dadzą się rozdzielić. Z. a potem jej przebieg tworzą obraz typowego środowiska artystycznego połowy lat sześćdziesiątych. Lem "Dzienniki gwiazdowe" Podczas swojej dwudziestej podróży. (O. Kochanowski "Do fraszek" (Fraszki nieprzeptacone. (Platon) * "Biada artystom. co sporne i straszne".Od początku wiadomo. Przychodzi mu także umierać ze świadomością klęski . (C. 2) Salomon. Czyściec i Raj. jest autorem "Pieśni nad pieśniami". (O. zgodnie z tradycją. Rej "Jan Kochanowski" Kochanowski jest poetą. I. Dotyczy to także artystów. nie wystarczy być malarzem. Wilde) * "Niezgodność krytyków między sobą dowodzi zgodności artysty z sobą". Eurydykę. Kochanowski "Na swoje księgi" patrz: autotematyzm. gdy tchnął oddech w Adama". (G. Prócz nauki. Achard) * "Hołdem dla artysty jest. przypisuje królowi Dawidowi autorstwo Księgi Psalmów. później dla przyjemności innych.patrz: nieśmiertelność. iakcf Wilon napisat na prośbę swej matki. J. 2) Przewodnikiem Dantego w Piekle i Czyśćcu jest Wergiliusz. jeśli się chce osiągnąć pełnię ekspresji".Artysta. ani ochoty na czytanie wierszy. ale również prezentują wysokie walory etyczne. prozaik pisarz. czyniąc z niego poetę. Mann) * "Artysta tragiczny nie jest pesymistą. (K. Horacy i Owidiusz. dla którego tworzywem dzieła sztuki jest słowo. że śpiewem i tańcem wysławiał Boga. J. Biblia (ST) . bo ludzie w pogoni za majątkiem i innymi dobrami materialnymi nie mają ani czasu. Patrz: syn. Patrz: autotematyzm. S. Villon "Wielki Testament" Sporządzając swój testament. by zwrócili mu ukochaną żonę.Orfeusz.31) . J. decyduje się z narażeniem życia na przeprowadzenie sekcji zwłok. co czyni z niego poetę. Braque) * "Sto lat już trwa całkowite nieporozumienie między artystą i społeczeństwem i nie widać. W rezultacie przyczynia się do jego śmierci. Artysta słowa jest częstym bohaterem literackim. Herbert "Apołlo i Marsjasz" Marsjasz jest artystą totalnym. Dantyszek "Poeta poleca Zygmuntowi «pieśń weselna na ślub Zygmunta z Barbar~. (O. Andrzejewski "Miazga" Świat artystyczny i świat władzy wysokich dostojników partyjnych wzajemn ie się przenikają. którzy bez niej byliby nieszczęśliwi. Cybis) * "Skromność jest prawem artystbw.sensacją i gromadzi cały artystyczny światek Paryża. (O.1) Tradycja opierająca się na opowieściach. (I. Sztuka obraża". (T. Szymanowski) * "Żeby być prawdziwym artystą.jako kabotyn i prostak. Ijon Tichy dowiaduje się. żadnego serca nie wzruszy. któremu tradycja średniowiecza przypisywała proroctwo przyjścia na świat Chrystusa (w IV eklodze zapowiadał nadejście panowania słonecznego bóstwa). Chcąc w swoich pracach przekazywać prawdę o człowieku. ale też nieludzko pracowity i wytrwały. który łączy talent z doskonałym warsztatem.patrz: autotematyzm. by pouczyć także innych i przyczynić się do ich odnowy moralnej. ballad. K. Stone "Udręka i ekstaza" . M. (I. gdy staje się człowiekiem i zaczyna czuć". Wilde) * "Żaden artysta nie posiada sympatii etycznych. 3) Wśród dusz. że ten kilkunastoletni wyrostek. (K. (F. Powszechnym zjawiskiem jest nadawanie wątkowi artysty słowa charakteru autotematycznego. Salień czyni wszystko. rzadko wspomina o sobie jako o poecie. umrze i zostanie zapomniany. Nie interesuje go nic poza pracą. Villon ukazuje siebie przede wszystkim jako cieszącego się urokami życia biedaka. Dante Alighieri "Boska Komedia" . P. a w końcu dla pieniędzy". (M. Janicki "Elegia o sobie samym do potomności" . król-mędrzec. Kochanowski "Ku Muzom" patrz: autotematyzm. Lope de Vega) * "Anysta jest twórcą piękna". Sympatia etyczna jest u artysty niewybaczalnym zmanierowaniem".

Mickiewicz "Konrad Wallenrod" ." . jakie dają zamki na szczytach Karpatów. Traktuje ją jako środek do osiągnięcia sławy. Konrad wyzywa Boga na pojedynek serc.K. Jedyną karą. przewyższa Stwórcę. J.jest czynu testamentem. którzy w swojej twórczości wspierają się na zasadach sformułowanych przez Boileau.ta serce uleczy.w miarę jak traci wzrok zewnętrzny. Słowacki "Beniowski" .A. jak Prometeusz. Z. gdzie Ludmir staje się obiektem wyszukanego żartu. (. C. powinien swoją poezją podtrzymywać w narodzie nadzieję na lepszą przyszłość i przechowywać stworzone przez przeszłość wartości. ale służącym narodowi śpiewakiem. poeta. Mochnacki "Niektóre uwagi nad poezją romantyczną z powodu rozprawy Jana Śniadeckiego. Konrad-poeta.. skrótowość).wiemym sługą Muz. 3) W salonie warszawskim toczy się między innymi dyskusja o literaturze. 2) Konrad. A. przeklętym . bo w Polsce nikogo nie interesuje literatura. będącego tylko mądrością. Wielką wagę przywiązywał dojego kształtu. Mickiewicz "Dziady" cz. który za milijony kocha i cierpi katusze. Jego idealizm..patrz: szaleństwo. Mickiewicz "Sonety krymskie" . wrażliwość. co się stało. J.patrz: autotematyzm. Krasicki "Wstęp do bajek" Opowieści o poetach.. w której biorą udział literaci starszego pokolenia. tych szczudłach umysłowej niemocy partaczów. C. Jedyną ucieczką wydaje się poezja. dlatego Norwidowskie neologizmy wydobywają ukryte znaczenia słów.). Patrz: konflikt pokoleń. To po śmierci nagrodzi z lichwą wiek późniejszy.. oprócz innych postaci z historii przywołanych przez Norwida. Krasicki "Antymonachomachia" patrz: autotematyzm.począć coś od nowa. Słowacki "Lambro" . Sarbiewski "De perfecta poesi" (O poezji doskonałej) Poeta powinien. Norwid był artystą słowa. niecierpliwy diabeł wypowiada za Konrada to bluźnierstwo. 2) Patrz: autotematyzm. J.patrz: autotematyzm. To Halban przyczynił się do tego. Nie został jednak potępiony . przy perfekcyjnym opanowaniu rzemiosła.Twórczość Kochanowskiego świadczy.K. mesjanistycznym wieszczem. J. C.patrz: autotematyzm. który na pustyni dokonuje przeobrażenia zwykłego człowieka w najwyższego z czujących na ziemnym padole (A. które przerosły swoje czasy i dlatego nie mogły być zrozumiane przez współczesnych. kochał wiele. gór. I. Norwid "Fortepian Szopena" . zbuntował się przeciwko Bogu. rapsodem który wskrzesi rycerskie tradycje i podtrzyma nadzieję na zmartwychwstanie. Dla niego poezja nie jest jedynym celem życia.Dante i Mickiewicz są. Norwid "Klaskaniem mając obrzękłe prawice. W jego życiu brakuje miłości . Słowacki "Grób Agamemnona" patrz: autotematyzm.Poeta powinien śpiewać zmartwychwstania słowa. A tajemniczy czterdzieści i cztery z widzenia księdza Piotra to być może właśnie Konrad. np. C. że jako ten. gotów jest posunąć się do ostatecznego bluźnierstwa i nazwać Go carem.żek" .1) Stary wajdelota Halban swoimi pieśniami i opowieściami przypomina Wallenrodowi o obowiązkach.. poecie polskiemu" . bo kochałNaród.K.:' . Mickiewicz "Pan Tadeusz" patrz: autotematyzm. którzy nie zmyślaliby w swoich utworach. Na szczęście. które opanowują serce poety. potoki rwiące czarne świerki i kwieciste róże razem.K. J. Do głębi przejęty cierpieniami swojego narodu. tak namiętności. 3) Maria. 2) Orcio to poeta. 2) W pewnym sensie poetą jest Kordian. jaką poniesie. tak Dawid w liryce. Morsztyn "Do swoich ksią.. Norwid "Moja piosnka (I)" -Źle.) .Poeci. Słowacki "Kordian" ..patrz: autotematyzm. by wreszcie stwierdzić.Jak fale morskie pozostawiają na brzegu muszle. czarnoleska rzecz . stąd też tendencja do oszczędności słów (sentencjonalność. M. będzie to. że co mu żywota ujmie czas dzisiejszy. od-począć . pozostawiają po sobie nieśmiertelne pieśni. a powtórzonych przez Dmochowskiego. Ta nić czarna się przędzie. ale poezja jest w nim. I. i jeszcze mi smutniej. są pozbawieni talentu. A. I zagrałem. Krasiński "Nie-Boska komedia" . błogosławiony. Potrzeby "kultural ne" szlachty zaspokaja lektura kalendarzy i herbarzy. Sokratesie.. stawia się na równi z Nim. a Ajschylos (w tekście: Eschyles) w teatrze stanowią przykłady sztuki doskonałego-wypełnienia. III).nie kocha niczego i nikogo poza sobą. które będą służyć przyszłości i nie pozwolą narodowi usnąć. który doprowadzi do odkrycia. że jest zaginionym i teraz cudownie odnalezionym synem Szambelanowej i śp. wybitnymi jednostkami. Fredro "Pan Jowialski" Ludmir . w poszukiwaniu natchnienia.patrz: autotematyzm. perły i korale.. Poeta ma być nie romantycznym. pasmo nieszczęść i smutków zdominowało życie poety. właśnie wajdelotę zobowiąże. J.Poeta jest tu wybrańcem Boga. by głosił w swoich pieśniach prawdę o tym. III 1) Patrz: autotematyzm. by stanąć na granicy kreacyjnych możliwości człowieka i Boga.) skały zwieszone (. J..K. by osiągnąć doskonałość w sztuce. Kolejno zostają uwrażliwione wszystkie zmysły przyszłego artysty słowa: wzrok. którym przyznawał rolę szczególną (por. a kiedy Wallenrod będzie umierał. C. Naruszewicz "Chudy literat" Biedny poeta chodzi nędznie ubrany i przymiera głodem.. wędruje ze swoim przyjacielem. np. słuch. Jego poezja przechowa stworzone przez przeszłość wartości. Na końcu w miejsce serca Bóg wkłada poecie rozżarzony węgiel i rozkazuje: na obszarach ziem i mórz prZepalaj słowem serca ludzi! A. takim może być jedynie poeta chrześcijański (solus christianus verus poeta). To oddanie się poezji symboli zuje postępująca ślepota . posiadać rozległą wiedzę z wszelkich dziedzin. kochał wielu.Jak Chopin w muzyce. a wydawcy i księgarze wydzierają autorom ostatni grosz. indywidualizm. Oczywiście.S. mając nadzieję.przez niego płynie strumień piękności.: malarzem Wiktorem. żona hrabiego Henryka . coraz więcej dostrzega oczyma duszy. N.1) W scenie Prologu trzy Osoby toczą dyskurs o roli poezji i poety." . aniołów. Poezja wypełnia całe jego życie i nie ma w nim miejsca na nic innego.. J. być także uczonym. która ma konkretne zada 10 . D. Norwid "Coś ty Atenom zrobił. by mógł on rozumieć język morza. jedyną wartością. A. Naborowski "Epitafium Janowi Kochanowskiemu. Mickiewicz "Dziady" cz.1) Hrabia Henryk jest poetą fałszywym. wiersz "Pióro" na temat poezji. jenerał-majora Tuza. jakie na siebie przyjął. nie wodzem. zdolność do poświęcenia się za naród czynią z niego poetę. Konrad nie zapomniał jednak o swoim litewskim pochodzeniu. należy między bajki w~ożyć. Kochanowski "Pieśń XXIV ksi~g wtórnych" (NiezHrykłym i nie leda pió rem opatrzony. A. W czasie tej podróży trafiają do majątku pana Jowialskiego. Norwid "Promethidion" Epilog utworu rozpoczyna się sentencją: Słowo . także nauk tajemnych. że nie zobaczy w proroczej wizji przyszłych losów Pol ski. Teraz stoi na straży jego misji. A. powinien naśladować starożytnych mistrzów i kierować się rozumem: Ceńcie rozum nad wszystko. Słowacki "Testament mój" patrz: autotematyzm."Ajudah" . Wypowiedź Trzeciej Osoby zawiera nowy program poetycki. A kiedy Bóg nie odpowiada. Kochanowski "Treny" .K. Puszkin "Prorok" . Co prawda nie tworzy poezji. jak Egipcjanin w liście z aloesu Obwija zwiędłe umarłego serce. źle zawsze i wszędzie. odwołujący się do wiedzy objawionej i współtworzący nowe kierunki poprawy świata. M. A. bo poezja jest dla niego celem ostatecznym. Boileau "Sztuka poetycka" Poeta. ale on pięknością nie jest. jako poeta obdarzony mocą równą mocy kreacyjnej Boga. że jako dziecko wychowane w Zakonie. niech z niego jedynie Pism waszych blask i wartość niepodzielnie plynie. prawdziwy.. co przyczyni się do jego klęski. że nie było i nie ma równego mu poety.wybaczono mu ten bunt.

P. ile je sugerować i przybliżać. zbytnio zaufali uczuciu. co do tej pory przemilczał. uchodzi w Rzymie za arbitra elegancji. śpiewa pieśni. Materialna nędza egzystencji. Podczas podróży na Północ uświadamia sobie pod wpływem wspomnień o Janku Hansenie i Ingebordze Holm. S. "Zielony Balonik" okazał się edycją luksusowg typowych polskich eunuchów i zebraniem poczciwych sarmackich gburów. Osiągnął tę pozycję dzięki umiejętnie stopniowanym pochlebstwom.1) Patrz: artysta. Pisarz powinien przed rozpoczęciem pracy nad swoim dziełem powziąć jakiś cel społeczny. Patrz też: podróż/wędrówka. wszystko zostało przeżyte. unikając dosłowności. S. wreszcie prowadzi do tragedii.a jednak śpiewać będzie pochwatę życia. aby słowa przystawały do opisywanej przez nie rzeczywistości: Odpowiednie dać rzeczy słowo! ("Ogólniki"). przejąć się obowiąZkami. wyznaje nietzscheańską ideę nadczłowieczeństwa i pogardza kobietami. P. Tuwim "Poezja" . 2) Nerona przedstawia Sienkiewiczjako kabotyńskiego pseudoartystę. wśród prymitywnych ludzi. Cezar gra w teatrze. A. zniechęcenie to dominujące uczucia. Talent unie możliwia mu życie w realnym świecie. by spotkać się z Goethem. dla którego słowo jest narzędziem oddziaływania na ludzi. Verlaine "Niemoc" Wszystko już było. całe zamieszanie. Przyjmowana przez wszystkich jako Lotta Wertera sama w pewien sposób wierząc.patrz: autotematyzm. siostrzeniec strapionej ciotki. kiedy mówi o Polsce.żył i z rzeczy ludzkich nic nie jest mu obce . ale nie kryją one żadnej istotnej treści. do których społeczeństwo ZdąŻa. ajednocześnie najbardziej ceni sobie zaszczyty dworskie i czuje się bardziej urzędnikiem niż artystą. prowadzą go w koń cu do samobójstwa przez przedawkowanie narkotyków. Rimbaud "Moja bohema" Źródłem twórczości poety jest wolność wewnętrzna i brak jakichkolwiek ograniczeń. tj. że jest pisarzem. To wewnętrzne rozdarcie i dojmujące poczucie tragicznego osaczenia przez urbanistyczną cywilizację. Dawny romantyczny młodzieniec stał się starszym panem. 2) Lucek (Lucjan Rydel) i Henio (Henryk Sienkiewicz) są dla strapionej ciotki (hr. W. jak jego przyjaciele. S. T. opisywanejako eteryczne istoty bez ciała albo matki-Polkibojowniczki w stylu Mickiewiczowskiej Grażyny czy Maryni Połanieckiej Sienkiewicza. za sprawą swojej twórczości unosi się ponad światem. która towarzyszy prawdziwej niezależności. F. wybiera życie artysty i zostaje pisarzem. Przybyszewski "Confiteor" patrz: artysta. że zmiana otoczenia i przerwanie monotonnej egzystencji pozwolą mu odzyskać utracone siły twórcze. Pozostaje tylko garść stabych wierszy. przeżywa rozczarowanie wizytą u Goethego. które powiodło najprzód do czynów nierozważnych (czyli powstania styczniowego). Baudelaire "Śmierć artystów" patrz: artysta. że ta sytuacja może się wreszcie zmieni. Otwarcie kabaretu w Krakowie przyniosło nadzieję. pracy). który: organizuje wyobraźnię narodu. Miłość do pięknego polskiego chłopca. przynosi dodatkowe podniety i może być natchnieniem. L. Ch. jego ostatnie słowa będą brzmiały: Jakiż artysta ginie! A. Wyspiański "Wesele" . starzejący się pisarz. teraz radczyni Kestner. Verlaine "Sztuka poetycka" Nade wszystko muzyki!-poeta powinien umuzycznić swoje wiersze. poszukując tematu do swoich utworów. Baudelaire "Albatros" Poeta jest podobny księciu na ob~oku. Tym zaś. A.artyści i literaci powinni być obywatelami jak wszyscy inni.patrz: artysta. K.Polscy twórcy literatury sprawili. że skazany jest na egzystencję na granicy dwóch światów: sztuki i mieszczaństwa. które staje się przyczyną niemocy twórczej.Charlotta Buff. przybywa do Weimaru. znać wszystkie cele. Nuda. Niestety. 2) Poeta Miiller. nie jest żadną przeszkodą w tworzeniu więcej. Staff "Przedśpiew" . Mann "Dzienniki" . Żeleński-Boy "List otwarty kobiety polskiej" . Petroniusz. Jego poezja ma odsłaniać wieczne tajemnice za pomocą symbolu i nie tyle nazywać przedmioty i stany psychiczne. których stał się przyczyną. przyjmuje więc postawę pogodzenia ze światem. Flis opuszcza Drohobycz i w pociągu okazuje się. Mueller "Henryk Flis" Tytułowy Henryk Flis przyjeżdża do małego galicyjskiego miasteczka. stać go tylko n a frazesy w rodzaju: Polska to jest wielka rzecz. Żeleński-Boy "O bardzo niegrzecznej literaturze polskiej i jej strapionej ciotce" . ludzkie tragedie. że ~była natchnieniem największego poety Niemiec. w którym mówi to wszystko.. ale jednocześnie prowadzi Aschenbacha do śmierci. wszystkie inne to: mniej lub więcej uczona frazeologia. T. By mógł opiewać w grafomańskich wierszach pożar Troi.. miłość i śmierć. 2) Poeta (którego pierwowzorem był Kazimierz Przerwa-Tetmajer) potrafi wygłaszać pełne górnolotnych słów przemowy. co przeżył w Drohobyczu. Mann "Lotta w Weimarze" . Nawiązuje tu liczne kontakty towarzyskie i prowadzi intensywne życie erotyczne. którego spotyka na Lido. Lecz spędzony na ziemię i szczuty co kroku Wiecznie się o swe skr zydta olbrzymie potyka. jest artysta narodowy.Poeta nie 11 . Wyznawany przez niego stoicyzm nakazuje wszelkie emocje łagodzić w dążeniu do wewnętrznej harmonii. Mann "Tonio Krbger" Tonio. Jednak przed śmiercią pisze do cezara list. Stanisław Tarnowski) wzorami prawdziwie polskich twórców literatury. postanawia wyjechać do Wenecji. Henryk Sienkiewicz "Quo vadis" 1) Autor "Uczty Trymalchiona". Scena spotkania z widmem Rycerza pokazuje wewnętrzną pustkę Poety i jego poezji. i zgodnie z tymi celami i z tymi obowiązkami pomysty swoje w utworach sztuki urzeczywistniać. jakie wywołał. A. jak na przykład polityk organizuje si~y stanu. pogodny mądrym smutkiem i wprawny w cierpieniu. T. I tylko takie słowa mają moc kreacyjną wobec świata (pobudzają do czynu. jednocześnie będąc bez pamięci zakochany w żonie przyjaciela. Jego pobyt w miasteczku wywołuje sporo zamieszania. Rimbaud "Statek pijany" Tytułowy statek pijany jako symbol może być interpretowany bardzo różnie.Poeta poznał wszystko. T. To. Norwid chciał być właśnie tym artystą narodowym.jego utwórpowinien mieć tendencją. i J. J. jest nieco ironicznym portretem młodopolskiego poety.1) Józio. Mann "Śmierć w Wenecji" Gustaw von Aschenbach. Patrz też: podróż/wędrówka. co niesie życie . Tadzia. Przerwa-Tetmajer "Evviva 1'arte" . Ch. de Goncourt "Dziennik" patrz: autotematyzm. Krupiński "Romantyzm i jego skutki" . a potem samo zgasło. P. rzeczywiście staje się źródłem swoistego natchnienia. Chmielowski "Utylitaryzm w literaturze" .nia wobec narodu). J. Nie daje mu to jednak szczęścia i poczucia wewnętrznego spokoju. który wędruje po świecie. Chmielowski "Artyści i artyzm" . który prowadzi nader uregulowany tryb życia. obawiając się rozsądku. zostaje podpalony Rzym. znajdą się w jego nowej powieści. Kiedy przyjdzie mu umrzeć. Ma nadzieję. poety. co ot. Jedną z możliwości jest interpretowanie go jako artysty. zostawiwszy ludzi w zwątpieniu i bez przewodnika na dalszy żywot. który odrzuca bogoojczyźnianą tradycję literacką. potomek szacownej mieszczańskiej rodziny. Jest jednym z najbardziej zaufanych dworzan Nerona. powrót.Poeci romantyczni.patrz artysta. P. Górski "Młoda Polska" patrz: artysta. Berent "Próchno" . łamie wszelkie konwencje obyczajowe i wyznaje panerotyzm na modłę Przybyszewskiego. jego dwóch wielkich miłościach. J. Chciał. jakie ono wkłada. który przekonany jest o swojej niezwykłości i geniuszu. poeta doświadczył już wszystkiego jest Cesarstwem u schyłku wielkiego konania. śmierć (bohaterów literackich).. Dalej patrz: podróż/wędrówka. T. do żadnego z nich nie należąc i będąc jednocześnie częścią obu. że kobiety jęcz4 w lirycznej niewoli. T. E. marazm.1) Patrz: artysta. w ogień lecą. które przeżywa chwile rozkwitu po odkryciu w pobliżu złóż ropy naftowej (Drohobycz). które sam układa. Nawet.

Nie sprowadza jednak wszystkiego tylko do strachu i oportunizmu. potem wraca i apiat' cierpi za miliony. a współczesny świat to po prostu scena dla teatru szekspirowskiego. Iwaszkiewicz "Maskarada" Aleksander Puszkin. o romans z carem. Gide "Dziennik" . Wspierany przez Małgorzatę. radość i piękno zawarte w poezji są ocaleniem dla świata. Parandowski "Alchemia słowa" Parandowski odsłania tajniki warsztatu twórczego wielu wybitnych pisarzy europejskich.. a starannego ukrywania prawdziwych myśli i uczuć. wolna. 0 11.patrz: autotematyzm. Tuwim "Kwiaty polskie" patrz: autotematyzm. Niestety. ma wyrażać nastroje Masy. Pomimo że Słonimski był przeciwnikiem rewolucyjnych haseł. Gombrowicz "Dziennik 1953-1966" 1) Patrz: autotematyzm. Tuwim "Sitowie" . kto sprawi. powrót. który cierpi za miliony od 10 do 13. które każą pisarzom przemilczać prawdę. a sam poeta widzi siebie jako piewcę tłumu. po bardzo długim okresie impotencji twórczej. Słonimski "Czarna wiosna"Napisany w 1919 r.I. w poemacie pobrzmiewają echa rewolucyjno-anarchistyczne..Lechoń daje poetycki obraz ostatnich lat życia Marcela Prousta. z prośbą. by się kształtem stała chwila. gdzie -niemal umierający -poślubia wreszcie swoją korespondencyjną miłość Ewelinę Hańską. że Balzac mógł pracować jedynie wtedy.Poeta jest wykrzy'knikiem ulicy. bo chce jak dawni poeci prosty i szlachetny. Lechoń "Do Szekspira" Bohaterem lirycznym wiersza uczynił poeta genialnego dramaturga. żeby jego wiersz był tak jasny jak spojrzenie w oczy I prosty jak podanie ręki. Próbuje szukać przyczyn. Wichurą krwi uderZać w możnych i tyranów. ciągle żywe postaci. B. jakie żywi do niego jej coraz piękniejsza. A. J. poemat ma charakter programowy.. By go upokorzyć. A tymczasem chciałby on opiewać festyny.Ojczyzna moja wolna. Lechoń "Proust" . Dąbrowska "Dzienniki" patrz: autotematyzm. zwracając mu jego powieść. zapewne dlatego. Cz. ukr~~ty. Iwaszkiewicz "Lato w Nohant" George Sand. Lechoń "Dziennik" . J. stwierdza. A. Poeta. Cz. J. Przyboś "Gmachy" . rozpina rozporek. bowiem po wiełu latach Na nowym Campo di Fiori Bunt wznieci słowo poety. kochanka Chopina. Odwołuje się do Mickiewiczowskiego motywu łudzenia despoty i swoistego "dwójmyślenia".patrz: pogrzeb. S. jego powieść nie zyskuje uznania. J. samotna śmierć ginących nie jest do końca bezsensowna.20. w Petersburgu. Wreszcie. W. J. którzy byliby wdzięczni. realnie istniejącą. że jeszcze jeden dzień przeżyłi. córka Solange. mrocznych i bliskich każdemu człowiekowi. przechodzi wewnętrzną przemianę i porzuca literaturę. Miłosz "Zniewolony umysł" Z gorliwością neofity przybyły właśnie na emigrację Miłosz oskarża swoich jeszcze do niedawna przyjaciół o to. Cz. Miłosz "Campo di Fiori" Choć tłum gapiów z równą obojętnością przyglądał się spaleniu Giordana Bruna i tragedii warszawskiego getta. kiedy to.patrz: artysta. wypowiadając się np. Jak się później okaże.Twórczość poetycka jest czymś bardzo ulotnym (wczoraj pisałam 12 . Pisząc o Żeromskim. które skłania ludzi pióra do głoszenia na zewnątrz sloganów propagandy. Współczesnego czytelnika postrzega autor wiersza jako tego. W. mieszka ze swoją piękną żoną. Miłosz "Ars poetica?" patrz: autotematyzm. członkowie Massolitu i Dramlitu. zawsze będzie ktoś. Zniechęcony Mistrz pali swój rękopis. J. L. To właśnie poeta przechowa pamięć o męczeńskich stosach. że Szekspir nie unikał problemów skomplikowanych. konflikt pokoleń. 2) Poeta Iwan Bezdomny pod wpływem niezwykłych wydarzeń.. zacisznym. A. Ten grafoman doznaje wreszcie. by słowom jego gniewu dał błysk ostrej stali. to ludzie pozbawieni talentu. znana powieściopisarka. Możesz go zabić narodzi się nowy. by wbrew swej woli był płaczką żałobną.I. pisząc np. zostaje zamknięty w domu obłąkanych. J. zresztą słusznie. A. Poeta pamigta. staje się kimś w rodzaju urzędnika. J.cyklu powieściowego "W poszukiwaniu straconego czasu". po powrocie z przymusowego pobytu na wsi. Poświatowska "wczoraj pisałam wiersze" . która w Mieście obsługuje Maszyny. Socrealizm . Bo. J. dając się wplątać w uknutą przez cara intrygę. Tuwim "Prośba o piosenkę" Poeta zwraca się do Boga. J. rzemieślnicy literatury o ściśle określonej specjalności. Jasieński "But w butonierce" patrz: autotematyzm. gorączkowo pracował nad dokończeniem dzieła swojego życia . będąc ultimus inter pares . które wkrótce będą miały miejsce w matym. o tym. Miłosz "Który skrzywdziłeś" Żaden człowiek posiadający władzę nie może się czuć zupełnie bezpieczny i bezkarny. H. lat 28. który zstąpił do dusz nasz)'ch głębi. widok ruin i płacz Antygony. J. podróż/wędrówka. Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" 1) Mistrz poświęca swoje życie pisaniu powieści o Piłacie i Jeszui. Na życzenie z góry zapewni też Mistrzowi i Małgorzacie spokój i szczęśliwą egzystencję z dala od świa ta.Poeta tworzy. że w jego twórczości nastąpiło pomieszanie płci z Ojczyzną. A. Gombrowicz "Ferdydurke" patrz: autotematyzm.patrz: autotematyzm. zapina rozporek. Miłosz "W Waćszawie" -Doświadczenie wojny. K. chętnie w tłum się wcisnę). dawcy daru Słowa. znudzona jest już kaprysami kompozytora i zirytowana uczuciem. Bursa "Poeta" . Puszkin ma poczucie zdrady swoich młodzieńczych ideałów. J. Gałczyński "O mej poezji"patrz: autotematyzm. Lechoń widzi wjego twórczości wciąż aktualne tematy. Iwaszkiewicz "Wesele pana Balzaka" . A. bo rękopisy nie płonct. Choćby otaczał go tylko tłum pochlebców. Witkiewicz "W małym dworku" .chce wyróżniać się z tłumu ani stawać "ponad światem" (Nie chcę być przodownikiem. Gide "Fałszerze" . doprowa dza swoje dzieło do końca. Wybiera miejsce pomiędzy ludźmi. a po jakimś czasie tajemniczo znika. Słonimski "Krzyż Południowy" patrz: autotematyzm. zainteresowani jedynie posiadaniem daczy pod Moskwą czy wczasami na Krymie. Tuwim "Dziesięciolecie" patrz: kontlikt pokoleń. radosne gaje. Ubrany czarno. bo traktuje Jezusa-Jeszuęjako postać historyczną. przeciw poetom czy nazywając Sienkiewicza pierwszorzędnym pisarzem drugorzędnym.patrz: autotematyzm. Brunet. że stali się apologetami nowego systemu politycznego w Polsce. jakie za sprawą Wolanda i jego świty mają miejsce w Moskwie. Lechoń "Toast" . gdy trzy mał nogi w miednicy z lodowatą wodą i pił bardzo mocną czarną kawę. Cz.Poeta zostaje pozbawiony całej wzniosłości i niezwykłości. do których wprowadził go Szekspir. Jest on zapowiedzią wypadków. wobec nowej sytuacji zaistniałej w Polsce (odzyskanie niepodległości) chce uwolnić swoją twórczość od dziedzictwa romantycznego (. odizolowany zu pełnie od świata. 2) Gombrowicz podejmuje próbę subiek tywnej oceny różnych zjawisk literackich.10 wychodZi. M. konflikt pokoleń. zmuszają poetę. ginie w pojedynku z Dantesem. car mianował go swoim nadwornym poetą i regularnie płaci jego długi. Cz. co szuka swojego brata. Patrz też: autotematyzm. Poeta. więc Zrzucam Z ramion płaszcz Kon rada) i pisać o sprawach bardziej współczesnych. jednocześnie dążąc do tego. Na dodatek podejrzewa swoją żonę.ostatnim między rów nymi. natchnienia i pisze poemat pod złowróżbnym tytułem "Wszystko było tak dobrze i tak się wszystko popsuło".patrz: autotematyzm.~ęzory Pasiukowski. Staff "Ars poetica" . 3) Środowisko literatów zbierających się w Domu Gńbojedowa. M. Uwolni go stamtąd Woland. że spisane będą czyny i rozmowy tyrana.Ciężko chory Honore Balzac przyjeżdża do Wierzchowni. Ogołony. Z. Natalie. a przede wszystkim młoda. J. który może obejrzeć samego siebie w dziełach Szekspira.m w drzewach dworku. Nałkowska "Dzienniki" patrz: autotematyzm.

. Hermann Eisberger. członek Akademii Francuskiej. T. że jego twórczość zapewni mu nieśmiertelność (Non omnis moriar -Nie wszystek umrę). ale i ten. Gide) * "Każda publiczność ma takiego Szekspira. właśnie przybyły do Paryża młody. nieustannie go komplementuje. Przedstawia w niej nie tylko koleje losu. kto pragnie w jasny dzień pokazać światło księżyca". póty będzie trwała pamięć o poecie. (A. a źli publikują". Prosi też Apollina o to. (U. Podczas wemisażu Ortiza wywołuje mały skandal. Andrzejewski "Idzie skacząc po górach" . Burek) * "Artysta pióra to ten. (T. tańce i biesiady Schadzają się do nich rady). ale również człowiekiem. pięknego lekarza o słowiańskim nazwisku Lubetzky. Konwicki "Mała apokalipsa" patrz: autotematyzm. Z.patrz: autotematyzm. W. Janicki "Elegia o sobie samym do potomności" . Eco) * "Młodzi poeci to wampiry: potrzebują cudzej śmierci. wspomnienia. którą ma przed sobą tekst". (J. Horacy "Quid dedicatum poscit Apollinem" (Carm. J. bo słyszał oddech wieczności. Wilde) * "Nie ma dzieł. J.) niech będzie łagodna i pełna pieśni). poetka (Syzyf prZypisany do piekła poezji) snuje rozważania nad koniecznością tworzenia innych niż dotychczas wierszy. Andrzejewski "Z dnia na dzień" . z własnych przeżyć i artystycz nym ich przetwarzaniem. S.. Shelley) "Nie ma książek moralnych i niemoralnych. mieszkającym od kilku lat we Francji malarzem. u któregojedno powiększa drugie". ale umiejętność zachowania umiaru (zasada aurea mediocritas . Andrzejewski "Już prawie nic" W szpitalu w Zurychu umiera sławny pisarz. w którym istotne jest nie bogactwo. co najczystsze i najbrudniejsze sprawy własnej duszy umie przedstawić w swych utworach jako cudze". aby zażegnać niedokrwistość swoich zataczających się od anemii wierszy". ale dokonuje też oceny swojej twórczości. czyli czerpaniem tematu literackiego z faktów własnego życia pisarza. trzeba wierzyć w swój talent. (J. Jesk niezwykle wrażliwy. Od niego zależy to. potem prawdziwi poeci je niszczą. to właśnie pieśni sławę zawdzięcza nieraz wielki mąż. Kiedy na przyjęciu u swojej przyjaciółki spotyka młodego. (A. Kochanowski "Na swoje księgi" Poeta stwierdza. J.31) (O co poeta prosi Apollina) . W. pochwała własnej twórczości. znany poeta. wypowiedzi wieloletniego sekretarza odkrywają prawdę o największym współczesnym prozaiku. Szymborska "Rehabilitacja" Dokonując rozrachunku z epoką staliniz mu. obiecują cy pisarz. Chwilami bardzo dziecinny.pisania" . (P. którą spisuje na łożu śmierci. Życia. ssak z cudownie upierzoną watermanem ręką. trzeba talent podać w wątpliwość.Poeta w czasie pisania to człowiek odwrócony tyłem do świata. którego pojawienie się ewolucja przeoczyła. Póki będzie trwał Rzym. który alkohol traktuje jako nieodzowny element towarzyszący "pracy twórczej". który kreuje. Ulgę w cierpieniach przedłużającej się agonii przynosi Eisbergerowi bliska obecność młodego. Dodaje jednak.złotego środka). Dociekania dotyczące losu zmarłego na zesłaniu poety skłaniają do refleksji nad granicami wolności twórczej artysty i wzajemnymi relacjami sztuki i władzy. także korespondencja. nie zdając sobie sprawy ze swojej śmieszności. czy ów świat pozostanie utrwalony w wierszu.) . by płacić im za chwilę namiastki miłości. w której Bocheński próbuje rozwikłać tajemnicę wygnania Owidiusza. Ta nieco lekceważąca charakterystyka własnej twórczości mija się z prawdą. "Nowy Świat i okolice" . chcąc zwrócić na siebie uwagę. "Gra z cieniem" . eseista. by do końca życia mógł cieszyć się swoim talentem (Starość (. III. 13 . ale on też decyduje. co się w tym świecie dzieje. Dantyszek "Poeta poleca Zygmuntowi «Pieśń weselną na ślub Zygmunta z BarbarąH" Dantyszek. żeby stać się artystą. Nie należy mylić autotematyzmu z autobiografizmem. (O. Konwicki "Kalendarz i klepsydra". K. który doprowadził nurt eolskiej pieśni do Italów. Ze swej natury w wątki autotematyczne obfitują wszel kie dzienniki. który dopuszczał się czynów nieetycznych. W ujęciu Wojaczka jest raczej lumpem. 2) Marek Kostka. T. że w swoich fraszkach nie pisze o wielkich bohaterach. ofiarowu jąc królowi Zygmuntowi Staremu pieśń mającą uczcić jego zaślubiny.3O) (Pomnik trwalszy stworzyłem.a zwłaszcza pisarz dwudziestowieczny pisze zawsze właściwie jedną powieść". niezwykle atrakcyjnego hokeistę. Czynienie gatunku twórczości jej literackim tematem (np. Skupia się w nich na drobnych radościach życia (Pieśni. Gide) * "Poeta . Giraudoux) * "Piekło literatury wybrukowane jest szlachetnymi intencjami".. daleką od oficjalnych biografii. Człowiekiem prawdziwie mocnymjest ten.powieść o pisaniu powieści). usprawiedliwia się. ich czynach. że jego talent nie dorównuje wielkości władcy i wydarzenia. W. Nic więcej". Kozioł) * "Jeśli ktoś urodzi się duchowym analfabetą. nie zmieni tego żadna napisana przez niego książka".Horacy wyraża przekonanie. aby móc Zejść do portowej knajpy. Kozioł) * "Wielki pisarz . ten. jest jednym z najniezwyklejszych cudów natury. Różewicz "Poeta w czasie. zabiera z ulicy młodych i pięknych mężczyzn. Są książki napisane dobrze lub źle.ktoś. Bocheński "Naso poeta" Powieść-esej. by nie stawać na drodze. co dobre. (U.wiersze tak jak dZiś roZdaję pocałunki). Szymborska "Radość pisania" Poeta ma nieograniczoną władzę nad światem. (A. Herbert "Apollo i Marsjasz" patrz: artysta. * "Nulla dies sine linea" (Ani jeden dzień bez kreski) (Pliniusz Starszy) "Poeci są nieuznanymi prawodawcami świata". T. Cocteau) * "Autor powinien umrzeć po napisaniu powieści. Różewicz "Kto jest poetą" poetą jest ten który pisze wiersze i ten który wierszy nie pisze.Pisanie wierszy i picie wódki są nierozerwalnie ze sobą powiązane. są tylko autorzy". poróż/wędrówka. na jakiego zasługuje". (Z.patrz: autotematyzm. (U. dramaturg. Szymborska "Tomasz Mann" Tomasz Mann. Zawarta jest więc w tym tekście. ubiera się we wspaniały płaszcz. I. Poeta może być człowiekiem. czy też zniknie. że nie znajduje żadnej recepty na przyszłą twórczość. jaką ma nad przyjacielem i potrafi z niej robić użytek. Poeta nie jest istotą uduchowioną i sytuującą się ponad światem. wspomnienia. zdaje sobie sprawę z władzy. J. starannie ukryta. metapowieść . Gide) * "Krótko mówiąc: żeby być poetą. kto doświadczył w życiu wszystkiego.patrz: autotematyzm. Jego sny. pamiętniki. (U. J. że choć pieśń jest darem skromnym. Eco) * "Wszyscy w młodości piszą wiersze. B. T.1) Paul Allard. które chce opiewać. Grochowiak "Rozmowa o poezji" .Wiersz jest relacją z własnego życia poety. Fijas) Autotematyzm Autotematyzm Czynienie samego siebie lub swojej twórczości tematem utworów.Horacy prezentuje tu wizję życia idealnego poety. bezbronny. kto doświadczył tylko zła. Wojaczek "Piosenka o poecie II" . który postępował w życiu etycznie. R. Horacy "Exegi monumentum aere perennius" (Carm. zbyt kiem w świecie rzeczy jedynie użytecznych. Patrz też: młodOŚĆ. J. Zatem radość pisania to możność utrwalania. czuje się w mieście zagubiony i w przyjaźni z Henrykiem Milsteinem. szuka poczucia bezpieczeństwa. J. zemsta ręki śmiertelnej-śmiertelny człowiek tworzy nieśmiertelne światy. Jednocześnie stwierdza. Andrzejewski "Miazga" patrz: autotematyzm.. powieściopisarz.

J. Kto chciałby odczytać z nich jego umysł zakryty. Kochanowski "Pieśń XXIV" Ks. Zarzuca im. by za chować anonimowość. Ironizuje na temat swojego bohatera i sytuacji przedstawionych w utworze. Poeta skazany jest na samotność. zabłądzi i nie odnajdzie drogi powrotnej. Pojawia się także typowo romantyczne ujęcie problemów poety. poszukiwacza prawdy. którego realizacją jest właśnie "Konrad Wallenrod": Poezja winna przechowywać pamięć o wielkich bohaterach i ich czynach. wówczas pierwsza część Wielkiej Improwizacji nabiera charakteru autotematycznego. Poeta przestrzega tym samym przed zbyt dosłownym czytaniem jego wierszy. mówiąc mu. Morsztyn "Do swoich książek" . W której jest trochę szczęścia dla Polaka. motyw pośmiertnego triumfu.W "Trenach". Kochanowski "Do fraszek" (Fraszki nieprzepłacone. I. Słowacki "Grób Agamemnona"-1) Zwiedzanie grobu bohatera spod Troi i przywołanie wielkiej poezji Homera wywołuje smutne refleksje nad własną twórczością.Poeta jest ze dwojej złożony natury. Krasicki "Antymonachomachia" Tekst tego poematu heroikomicznego miał być odpowiedzią na głosy krytyki po ukazaniu się "Monachomachii" i próbą odwołania zarzutów pod adresem kleru.. Poeta musi tak kształtować tworzywo. jak jego wiersze zostaną przyjęte przez czytelników..1) Liczne dygresje sprawiają.. jakim jest słowo i skazany jest na otoczenie ludzi niezdolnych do zrozumienia jego poezji (To los mój (. które poświęcił poezji i ojczyźnie. że cel. 3) W dygresji zaczynającej się od słów Chodzi mi o to. że mogą się na nie rzucić różni złośliwi krytycy.Kochanowski "Treny" . Kochanowski "Do fraszek" (Fraszki moje. Poeta chce. To od artysty zależy. a głos myślom kłamie). bo siły twórcze poety i moc kreacyjna Boga są tym samym (Boga. Znajduje się tu też znany fragment. a na pewno jest to tekst bardzo skonwencjonalizowany (niektórzy badacze podają w wątpliwość nawet fakt istnienia Urszulki). J. Sięgnę do wnętrza twych trzew i Zatargam).ale lepiej było siedzieć w domu. będzie wędrował po całej Ziemi i da się poznać wszystkim ludom. I co go doznać możesz. natury godne takie pienie! Pieśń to wielka. posługują się jedynie inicjałami. Pojawia się. ale także ludzie. niepewnych swego losu emigrantów (Jedna już tylko jest kraina taka. tylko czoło zdobi. którego podstawą jest horacjańska zasada aurea mediocritas. na której zbudowana zostaje akcja. by jego księgi zbłądziły pod strzechy.nie umrę ani mię czarnymi Styks niewesoła zamknie odnogami swymi). śmiertelnej i nieśmiertelnej. a choć nie zostawia tutaj żadnego dziedzica ani dla lutni. aby język giętki.tworzenie). bo ludzie nie rozumiejąjego poezji. Jedynie Bóg może w pełni zrozumieć artystę. ani słowo. Nazywa ich woźnymi łiteratury.) . zwracając się do swojej lutni. Kochanowski "Ku Muzom" Poeta zwraca się do muz z prośbą. że naród polski osiągnie tę doskonałość. III Jeśli przyjmiemy. w których Słowacki podejmuje polemikę z krytykami swojej twórczości. że nie jest w stanie tworzyć tak wspaniałej poezji jak autor "Iliady". Nawet sam twórca ma kłopoty ze znalezieniem wyjścia. w które wszytki kładzie tajemnice swoje. który sobie postawił udoskonalenie narodu. pieśń .przemieniony w łabędzia. J. ujmuje Kochanowski jako labirynt. stwierdza: Ałe ty przecię prosisz łaskawej odprawy. Mickiewicz "Dziady" cz. Mickiewicz "Konrad Wallenrod" W "Pieśni Wajdeloty" Mickiewicz formułuje program poetycki. jest realizacją programu sformułowanego w "Pieśni Wajdeloty". 2) W dalszej części tekstu Słowacki określa zadania swojej poezji . w którym Mickiewicz wyraża pragnienie. zwierzając się czytelnikowi z trudności przy pisaniu poematu. II (Niezwykł)'m i nie leda piórem opatrzony. dlaczego przerywa pisanie i jak ma zamiar poprowadzić dalej losy Beniowskiego i innych bohaterów.. J.A. Zatem w "Antymonachomachii" Krasicki swój własny tekst czyni podstawą. J. ukazuje zatem siebie jako poetę. Tak ci się moje przykrzą kreski i poprawy. co należy zrobić z jej autorem. Jednak w trenie VI nazywa Urszulkę Safo sfowieńską. jak dowodzą najnowsze badania.z duchami.. Ukazuje zatem Krasicki dwa klasztory. by podtrzymywać naród na duchu w trudnych chwilach i budzić w młodych chęć naśladowania bohaterstwa przodków. informując.. czy będzie zrozumiany. tak pracować nad słowem. Podrzuciła im więc księgę "Wojny mnichów" (czyli "Monachomachii"). ale poeta Juliusz Słowacki piszący "Beniowskiego". jeszcześ ty godna kuchennego szoru). Kreuje w nich Kochanowski siebie przede wszystkim na myśliciela. nie poważasz sromu. że Konrad jest poetyckim alter ego Mickiewicza.. J.Morsztyn dość krytycznie wyraża się o swojej twórczości (.. by za ich sprawą twórczość zapewniła mu pośmiertną sławę.. Nie ponoszą winy ani niedoskonali słuchacze. Wyraża w ten sposób Kochanowski horacjańską myśl. Kpi wreszcie z ich absurdalnych zarzutów pod adresem jego twórczości. że bojąc się podpisać pod swoimi tekstami. Idź tedy . Kraj lat dziecinnych!).. które jest niedoskonałym tworzywem (.w aniofów przerobi. bo w końcu. by jego rymy z nim nie zginęły.. Zastanawia się także nad tym. egzystencjalne. w których podejmuje on tematy filozoficzne.. który dysponuje niedoskonałym tworzywem. a jego sława dotrze do najdalszych zakątków świata. mamy do czynienia najprawdopodobniej ze stylizacją autobiograficzną. Słowacki stwierdza. by jego fraszki ganiły ludzkie wady. Toteż jego fizyczna śmierć nie oznacza końca . Dużo jest w tym. A. którym przez całe życie służył. odrzucając wartości. która wywołała spór. A. Aż was. Opowieść o Walterze Alfie który jako Konrad Wallenrod podjął walkę z wrogami swojej ojczyzny. że zamierza naśladować styl takiego czy innego poety. bo nie ma już tak wielkich bohaterów. J. to powinny to czynić z umiarem.. język kłamie głosowi. w których życie płynie w myśl wszystkich zakonnych reguł. Lecz po śmierci was będzie gniotła niewidzialna. Co mnie żywemu na nic. której dla niego pragnie: Jednak zostanie po mnie ta siła fatalna. że z pieśni na pieśń coraz wyraźniej bohaterem poematu staje się nie tytułowy Beniowski. A.) Nieme mieć harfy i słuchacZów głuchych.wśród fraszek Kochanowskiego poczesne miejsce zajmują te.. J. Słowacki podejmuje próbę sformułowania nowego programu poetyckiego. wierzy jednak. Poeta jest przekonany. co skłoniło go do napisania "Pana Tadeusza". Mickiewicz "Pan Tadeusz" W "Epilogu" Mickiewicz wyjaśnia.) Fraszki. by móc w 14 . jak bohaterowie Homera. podkreślając przede wszystkim. Jego poezja w przyszłości sprawi. Słowacki "Testament mój" Poeta dokonuje smutnego rozrachunku z życiem. co Morsztyn pisze. tak częsty w poezji Sławackiego. Słowacki "Beniowski" . Jego trud nie zostałjednak doceniony.Wiersz zawiera swoisty program poetycki. Winę za to ponosi słowo. a nie konkretnych ludzi. że życia nie zmarnował. a mnisi odznaczają się pobożnością i uczonością.. Często zwraca się bezpośrednio do czytelnika. by go obudzić i zmusić do uwolnienia duszy anielskiej z czerepu rubasznego (Choć muzę mojq w twojej krwi zaszargam. Ma on być swoistym schronieniem dla pogrążonych w rozpaczy. że dzięki swej twórczości stanie się nieśmiertelny (. 2) Wśród autotematycznych dygresji pojawiają się i takie. zjadacze chleba ..) . poetyckiej kokieterii. J. jakie w niej wysunął... Teraz odchodzi w cień . którzy nie są w stanie pojąć wielkości myśli poety. Jeśli zaś kogoś chwalą. ani dla imienia..). Słowacki odkrywa tajemnice swojego warsztatu twórczego.ma ona mówić narodowi rzeczy gorzkie po to. osiągnie. Ale Jędza Niezgody postanowiła cnotliwych zakonników skłócić. na którą jego łutnia dziedzicznym prawem spaść miała. metafizyczne.

Wreszcie ostatnie słowa tekstu Bułhakowa (. surowo ocenia wszystkie ich wady. J. którym przepełniony jest świat.) tym co za mną nie zdążą echopowiem: Adieu!. Dlatego pisze na Babilon do Jeruzalem i dochodzą listy. daleki.musi niebiosa wiązać z ziemią kłamliwymi słowy..2) W tekście powieści pojawiają się odautorskie komentarze dotyczące procesu tworzenia oraz ewoluowania postaci.a tak się żegnają nie wrogi. I wierzy. C. Sporo uwagi poświęcają rozważaniom teoretycznym dotyczącym naturalizmu. equesRomanus. Oryginalny w swej poezji. Jednocześnie opowieść o Piłacie i Jeszui.. i tu Norwid podejmuje problem niezrozumienia artysty przez współczesnych mu.A. ludzi.. Dziś już nie buntuje się przeciwko Bogu. Mann "Dzienniki" . spotkania z ludźmi. a gdy osiągnie stan pełni. A. dramatyczne przemiany. Istotny wątek stanowią losy powieści Mistrza. przypadkowych kochanków na jedną noc.gdy nastał Jasieński.I moje będzie za grobem zwycięstwo).. Ale nauczyło żołnierskiej krzepy życie trudne. Tuwim "Kwiaty polskie" Wśród dygresji opisujących przedwojenną Polskę. jest autorem książki "Pamiętnik z okresu dojrzewania". wiele uwagi poświęca też Mann swojej twórczości. Gide zastanawia się nad swoim miejscem w literaturze francuskiej. notuje. sitowia. gdzie sama poezja powstaje. Postrzega świat przez pryzmat swojej poezji. Często także pisze o utworach. Lecz dwa na słońcach swych przeciwnych .. dziś widzi jako przejaw pobłażliwości i wyrozumiałości dla ludzkich błędów. drogą okrężną przez złą współczesność do idealnej przyszłości.Bogi. Podkreśla typowe dla futurystów przekonanie.. E. który męczy się. Gide ustosunkowuje się do swoich bohaterów. Wreszcie stwierdza. Edward. jego kolejnych romansów. Kasprowicz "Księga ubogich" . pisząc np. Bracia piszą zarówno o swoich zamierzeniach literackich.Wśród zapisków dotyczących prywatnego życia Gide' a. w przyszłości zatriumfuje (.K. którego w swoich powieściach byli prekursorami. pisze powieść pt. sitowia zwyczajnego nigdy już zwyczajnie nie zobaczę? A. którLy byli jej bohaterami.I. T." .). Szczególnie dużo miejsca zajmują zapiski dotyczące "Józefa ijego braci". Tuwim "Sitowie" .). Notuje. Przeciwstawia też swoją poezję.pełni wyrazić swą myśl i uczynić ją jasną dla czytelnika (Strofa być winna taktem.) Kasprowicz bezpośrednio odnosi się do poprzedniego okresu swojej twórczości.. Bezpowrotnie umarli i Tetmajer i Sta. Siebie czyni niejako symbolem tego. Leśmian "Zamyślenie" Wiersz jest przykładem poezji.ć będzie. że nigdy nie będzie obojętny wobec cier pienia. Jasieński "But w butonierce" Jasieński wieści objawienie się nowej poezji. Edward drażni mnie. W. Cały wątek wtrącenia w dzieciństwo ma swoje źródło w atakach krytyków. Odnotowuje wreszcie głosy krytyków po ukazaniu się tekstu w druku. przez kraj wygnania do kraju ojczystego. który początkowo zamierzał w "Ferdydurke" rozprawić się z jego niekompetentnymi krytykami (nazywa ich ciotkami kulturalnymi). do hymnów z cyklu "Ginącemu światu". codziennych radości. Swój bunt z czasów "Dies irae" czy "Święty Boże. trzydziestoletni pisarz Józef. a tak nieobjęty. poczesne miejsce zajmują zapiski dotyczące własnej twórczości Goncourtów. B. Nie ma w nim nic ze świętego ani z łajdaka. skupiając się na swoim losie.Poeta jest człowiekiem. sama siebie wygwarzy. jak Krzyż Południowy ..1) We fragmencie XI (Przestałem się wadzić z Bogiem. przez niewolę do wolności. A. choć ma nadzieję. że tylko ich twórczość jest prawdziwie wartościowa i skierowana w przyszłość: Idę młody. nie poddaje się wyznaczył sobie cel. nad którymi właśnie pracuje. jak postępuje praca nad kolejnymi powieściami. Kończy tę dygresję stwierdzeniem. Tym razem jednak ujmuje go w sposób bardzo osobisty.przeze mnie klą. w którym stawia siebie na równi z Mickiewiczem. jakie dokonują się w Niemczech w latach trzydziestych. B. lecz ty spomnisz wnuku. krystalizuje się. toteż poeta w tej koncepcji przestaje być wszechwładnym demiurgiem. Nie rezygnuje jednak.. Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" Bułhakow zastosował chwyt "powieści w powieści". Taki tytuł nosił debiutancki tom opowiadań Gombrowi cza. Ale ta przeciętność i zwyczajność są godne poezji na równi z wielkimi cierpieniami. niestety. odeszła już w przeszłość. poezji Mickiewicza. która. obcy. wartością artystyczną swoich tekstów.. Zastanawia się nad słowem jako tworzywem poetyckim. toczy się równolegle do historii pobytu Wolanda w Moskwie. co nowe w literaturze (. nie znalazł zrozumienia wśród współczesnych. Całkiem wyraźnie zarysowanajest koncepcja procesu twórczego.Opisując swoje codzienne życie. gdy było w Ojczyźnie laurowo i ciemno i musiał żyć w żywota pustyni. który ma wyrażać myśli i pragnienia swojego narodu (Kiedy kląć zechce . Nałkowska zastanawia się nad wartością swoich utworów. że przyszłe pokolenia zrozumieją i docenią jego twórczość (Syn . Święty Mocny" tłumaczy niezgodą na ludzkie cierpienie. co w "Święty Boże" tłumaczył jako obojętność Stwórcy na los ludzi. doceniając jednocześnie wielkość autora "Dziadów": Bądź zdrów! . którzy zarzucali Gombrowiczowi niedojrzałość pisarską. sporo miejsca zajmują refleksje nad własną twórczością. że choć dziś niedoceniony. poeta ma świadomość niezrealizowania młodzieńczych ideałów (nie doszedłem tam. zwłaszcza do "Pana Tadeusza" Mickiewicza. ze wszystkiego słowa wyrywa w rozpaczy i niejest w stanie po prostu podziwiać piękna natury... To.przyszłość moja! . de Goncourt "Dziennik" Wśród niezwykle bogatego mateńału dotyczącego życia literackiego Francji XIX wieku.1) Jeden z bohaterów. "Fał`szerze". Pisarz zwierza się z wątpliwości na temat powieści. która mówi gorzkie prawdy. 2) Pojawia się też w tekście odwołanie do wizji Boga z hymnów. snuje refleksje nad źródłami swojej twórczości.Jak wielekroć w swojej twórczości. i J. Tuwim pyta z rozpaczą w zakończeniu: . Spoczywa jednak na poecie ciężar wielki. M. który stara się osiągnąć przez swoją poezjęa Kończy utwór stwierdzeniem i jak stary mannlicher wali wiersz mój gniewny broń szybkostrzelna. opisów wydarzeń artystycznych i politycznych. dojrzewa. Gałczyński "O mej poezji" Gałczyński ukazuje swoją twórczość jako wyrastającą z prostych. jak i o przyjęciu ich utworów przez czytelników i krytyków. Nałkowska "Dzienniki" . która usuwa w przeszłość całą dotychczasową literaturę. Gide "Dziennik" ..byłem jeszcze zupełny szczeniak. której akcja jest odzwierciedleniem tego. W. sama dla siebie znajdzie odpowiedni kształt artystyczny.W prowadzonych przez ponad pięćdziesiąt lat zapiskach poczesne miejsce zajmują refleksje nad własną twórczością. nie wędzidłem). który sam z siebie rodzi poezję. Niestety.. odwołując się do romantycznej tradycji. wiele uwagi poświęca Tuwim także poezji. Gide "Fałszerze" .. zimny. co dzieje się z bohaterami powieści Gide'a. J. Gombrowicz "Ferdydurke" Bohater powieści. Z.). kiedy wziąłem karabin do ręki. twarde i liche. Słonimski "Krzyż Potudniowy" Poeta jest zwykłym człowiekiem. To poeta jest tym j~kby miejscem. genialny. z piękna otaczającego świata (Moja poezja to s~ proste dziwy. Norwid "Klaskaniem majac obrzękłe prawice. Zjawił się w momencie. Broniewski "Mannlicher" Poeta dokonuje podsumowania swojego dotychczasowego życia. dokąd szliśmy).. f.minie pismo. charakterystyk artystów. słów szukając dla żywego świata. 4) W dygresji kończącej pieśń V poematu Słowacki podejmuje polemikę z Mickiewiczem. Wynika to z wiary Leśmiana w twórcze moce języka. ale też wyjątkowo trafnie wskazuje zalety. K.. Przedstawia tu swoją koncepcję wieszcza... Wiele uwagi poświęca też przyjęciu jej 15 .~.okrutny piąty procuratorJudei.. jakie reakcje wywołała lektura kolejnych rozdziałów w kręgu przyjaciół i rodziny. J. Poncjusz Piłat) brzmią dokładnie tak samo jak ostatnie słowa tekstu Mistrza. (. Nie było ono łatwe . która mówi o sobie samej.

Białoszewski "Pamiętnik z powstania warszawskiego" Swoją relację o powstaniu warszawskim spisuje Białoszewski w ponad dwadzieścia lat od zakończenia wojny. Autor obdarzył go wieloma swoimi przeżyciami i doświadczeniami. dlaczego pisanie przychodzi mu z takim trudem. opisuje swoje egzotyczne podróże po Ameryce Południowej) sprawia.Ujęty w formę dialogu wiersz jest wyrazem poglądów estetycznych Grochowiaka. Relacjonuje w nich autor prace nad powstającymi właśnie tekstami (między innymi powieścią o ostatniej podróży Odyseusza "Nikt"). apokryfy autobiograficzne.Jak pisze sam Konwicki. W okresie powojennym skrzętnie zapisuje opowieści swojej służącej. bo zdarza się. I. czy się w pancerz zakuwa". Grochowiak "Czyści" Wyznanie poety: Wolę brzydotg Jest bliżej krwioobiegu odwołuje się do świadomego stosowania przez Grochowiaka poetyki turpizmu. co mnie otacza". ujęty w formę dziennika tekst literacki. Trzeba go raczej uznać za świadomie skonstruowany. Gombrowicz "Dziennik 1953-1966" Ogłaszany sukcesywnie fragmentami w paryskiej "Kulturze" tekst nie jest typowym dziennikiem. Dopiero teraz. że Lechoń nie jest w stanie dotrzeć do źródeł swojej niemocy twórczej. w tym także miejsca w niej własnej twórczości. autor będzie je komentował (Zdarza się) lub wykpiwał. w z Dafnis. S. Miłosz "Ars poetica?"Wiersz ma charakter swoistego programu artystycznego. Stendingowa) * "Ja to jestem ja i wszystko. Opisuje. "Przygód człowieka myślącego" i dramatów). że twórczość ma swoje źródła w tym. Pisze także Nagórski dramat "Prometeusz". Lechoń "Dziennik" . tym większym ceremoniałem otacza godziny swej twórczości". Ujmuje go jednak poetka w sposób bardzo osobisty. lektura opracowań historycznych (także tych dotyczących krucjaty dziecięcej). D~. Konwicki "Mała apokalipsa" Bohaterem powieści. Grochowiak "Introdukcja"). Cz. by uczynić twórczość poety bardziej zrozumiałą i nie narażać czytelnika i artysty na męki wyższego rzędu. to warsztat pisarski Vonneguta. Frani. im mniejsz y rangą. w którym Miłosz postuluje zacieranie granic między poezją a prozą po to. Przed sobą i czytelnikami próbuje wytłumaczyć się z tak długiego milczenia. Jednak skłonność do okłamywania samego siebie. * "Nigdy tak nie pochwalisz wiernej kobiety ani miernego pisarza. której bezskutecznie szukał. M. Notuje pomysły na opowiadania i nowe powieści. (F. S. Chodzi mu o to. nie opuszczając Buenos Aires. którym Dąbrowska zarzuca zwykle niekompetencję.:' W wierszu powraca charakterystyczny dla Poświatowskiej motyw umierania. a nawet Biblii.".. T. co niemoralne i złe. który w kilka lat później wyda Andrzejewski jako skończony i samodzielny tekst. Mauriac) * "Od umiejętności władającego piórem zależy. Cousteau) Axis mundi Axis mundi - Kategońę tę 16 . Według niego brzydota ukleja najóogatsze formy i na pewno bardziej zbliżonajest do rzeczywistości niż czyste piękno (ludzie tak wymyci).Rozmowa o poezji" . ale nie był w stanie ich spisać. Poświatowska "Halina Poświatowska to jest podobno człowiek. drukowanego w latach 19721981 w "Literaturze".. (J. (Luc de Clapiers de Vaucenargues) * "Pisarz. Opisuje niezwykle wolno postępującą pracę nad wier szami i powieścią. czy się obnaża. K. M. Ale poetą się bywa rzadko i niechętnie..W prowadzonych od roku 1914 do końca życia dziennikach wiele uwagi poświęca Dąbrowska swojej twórczości. Dziewczyna chce widzieć w poezji dawne piękno. obok refleksji dotyczących bardzo wielu tematów. wiele uwagi poświęca jednak Lechoń rozpaczliwym próbom powrotu do twórczości poetyckiej. że właśnie "gadanie" jest tą formą. kiedy zrozumiał. której nigdy nie ukończył. Andrzejewski "Miazga" . Twórczość Nagórskiego to nie zrealizowane plany pisarskie autora. Camus "Notatniki" . J. wojskowych. Ich bohaterem czyni autor samego siebie. Tym razem wypowiada się poetka. które zamierza zebrać w tomie "Przypowieści Franciszki". że "Dziennik" staje się manifestem autokreacji pisarza. Halina Poświatowska. Jednakże w przeczytanych książkach nie odnajdzie on prawdy o wojnie i świecie i choć ich fragmenty znajdą się w "Rzeźni. Nie potrafił znaleźć odpowiedniej formy. Wiele miejsca zajmuje tu polemika z krytykami. Bierze się z realnego. Konwicki "Kalendarz i klepsydra". którego bohaterem jest pozostający na emigracji w Argentynie pisarz Witold Gombrowicz. Obszerne fragmenty mają charakter esejów na temat specyfiki polskiej kultury. która właśnie teraz się trudzi nad własnym umieraniem. nieumiejętność pogodzenia się z własnym homoseksualizmem sprawiają. gloryfikujących to wydarzenie. Rozmowy z przyjaciółmi. Grochowiak . który cier pi na niemoc twórczą i nazywa się tak jak on sam. że poezja wyras- ta z najbardziej intymnych przeżyć i częstojest przejawem ekshibicjonizmu uczuciowego. bardzo czułej chwili. w którą mógłby ująć swoje wspomnienia. że aż się wstydzę z tego powodu". źródeł jej doszukując się w natchnieniu. by stworzyć dzieło będące zaprzeczeniem utworów o tematyce wojennej. fragmenty utworów eseistycznych. (J.W swoich zapiskach. Vonnegut "Rzeźnia numer pięć" Autor opisuje dokładnie swą pracę nad powieścią o wojnie i zbombardowaniu Drezna. Grochowiak "Święty Szymon Słupnik" .ja" poetyckiego. Andrzejewski "Z dnia na dzień".tekstów przez czytelników i krytykę. zawiera też obszerne fragmenty poświęcone pracy pisarskiej Andrzejewskiego. "Konspekty" powieści i dramatów. Pomieszanie faktów z życia autora z czystą fikcją (np.Tekst literackiego dziennika. który tekst będzie czytał. Ortega y Gasset) * "Moje życie jest tak bogate. są to niby-dzienniki. rezygnując z nieosobowego . A. .Celem poety jest wyrażanie niezgody na świat pełen zła i cierpienia. Podejmuje też próbę wythzmaczenia. (F. Postawie średniowiecznego ascety obojętnego na otaczającą go rzeczywistość i izolującego się od niej przeciwstawia Grochowiak swój bunt (Powołał mnie Pan Na bunt). T. "Nowy Świat i okolice" . W drugiej książce wiele uwagi poświęca kłopotom z cenzurą. Cały czas opowiadał o przeżyciach z sierpnia 1944 roku. czasem odrażającego cierpienia. jak się sami chwalą". uwagi odnoszące się do procesu tworzenia składają się na obraz warsztatu pisarskiego Camusa. Zapisuje także wszystkie pochlebne opinie o swojej twórczości. skrzętnie skrywając życie osobiste. Sporą część zapisków stanowią fragmenty pisanej na potrzeby dziennika powieści (nigdy później nie drukowanej) i notatki dotyczące wszystkich szczegółów jej tworzenia. udało mu się wreszcie zasiąść do pisania. S. J. czyni autor pisarza. Jednocześnie wskazuje na to.Obok notatek dotyczących podróży autora.jego prze myśleń egzystencjalnych. "Gra z cieniem" . W. znajdujemy tu liczne odwołania do jego twórczości. że poezja jest jak ostro całowany tasak. gadat.1) Pisarz Adam Nagórski jest alter ego samego Andrzejewskiego. jak postępuje praca nad kolejnymi utworami (dotyczy to szczególnie "Nocy i dni". które dominuje w jej twórczości. mieszając refleksje o charakterze ogól nym z fragmentami swoich wspomnień. kreowania powieściowej rzeczywistości z realiów dziewiętnastowiecznej Warszawy. dzięki niej wiersze stają się prawdziwe (por. 2) Miazgowaty tekst samej powieści Andrzejewski wzbogacił o fragmenty swojego dziennika poświęcone pracy nad "Miazgą" i licznym perypetiom z nią związanym. S. tże pamiętniki. który ma dokonać aktu samospalenia. H.browska "Dzienniki" . wielokrotnie wprost zwracając się do cenzora. J. Poeta odpowiada.

Od reszty świata oddzielone jest dodatkowo rzeką. Gichon. ołtarz mają swoją symbolikę) i od tego centralnego punktu rozciąga się świat. Goethe "Cierpienia młodego Wertera" . że łajdactwa i świgtość w jednym stoją domu. ceremoniał posiłków. obyczaje polowania. Symbolika środka dotyczy zarówno krajów. Sop licowo ma swój rytm życia.in. Cały świat grecki skupiał się wokół niej. Swiątynia jest domem Pana (stąd dach podłoga. składkowy. że na tym balu Werter miał strój. którymi żyje świat. bowiem w tym (jednym z niewielu miejsc na ziemi) trwa nieprzerwanie kult przeszłości (rzeczy .Axis mundi stanowią Lipce.Jest to wielka..W. W nim też popełni samobójstwo i w nim zostanie pochowany. była to pieczara. pałaców. poczta cyrk. że epoką. wierzenia. nadysze Ojczyzny.. Dla ludzi średniowiecza axis mundi była Jerozolima. była miejscem pielgrzymek Greków. Rozgoryczony i zrezygnowany pozostaje mąż modnej żony. to np. Jak się dziś przypuszcza. u podnóża dwóch nagich skał.).1) Centralnym punktem jest Ogród Eden.reszta świata (takie byty zabawy.kajś świat. mające na celu wyzwolenie z rąk niewiernych grobu Chrystusa. kiedy reszta świata. Natomiast punktem centralnym w Macondo jest dom Jose Arcadio Buendii i Urszuli (wszystkie najważniejsze sprawy dla tej społeczności tu mają swój początek). wielkiego maga i hierofanta. jak ci na górze ukazane byto. Biblia (ST) . w niej miasto (Jerozolima). W wielu religiach występuje powtarzający się motyw wiary w to. Chiddekel. serwis. Mickiewicz "Dziady" cz. ale wszystko ma swój mityczny rytm. Joyce) G. jak wszędzie na całym bożym świecie). Macondojest oddzielone od reszty świata bagnami. Były one w modzie. Wojski). świadome pominięcie uroczystości Nowego Roku. publiczny. Perat. VII został nazwany centrum polszczyzny: tam się cztowiek napije. a uczyń tak.. maskowy. która szczególnie ukochała bale. rozkazał mu: I uczynią mi świątynię (. kochają się i umierają.obrazy. Jest nim chata Boryny. Dla bohatera pępkiem światajest umiejscowiona w centrum miasta kamienica ojca-kupca bławatnego. przywódcy gromady. jest izolowany od spraw. swoje rytuały. W czasie jednego z nich spłonęła pełna stodoła. że jest to Ameryka Południowa). namiętności. ~lajświętszym zaś miejscem świątyni był adyton. który nie podziela jej entuzjazmu dla takiego stylu życia. wreszcie osoby. w niewoli tureckiej. gdzie m. Garcia Marquez "Sto lat samotności" . huczna zabawa taneczna. mit. Werter nie słyszał muzyki i nie widział nic dookoła. jak też najskromniejszych siedzib ludzkich. wielka histońa zagląda tu tylko czasami (np. W utworze opozycję tu-tam (na zewnątrz) pogłębia fakt brutalnego wkraczania do tej dziewiętnastowiecznej rzeczywistości sklepów cynamonowych. anastępnie rozpościera się na cztery zasadnicze strony. które ma swój rytm życia.. Tańczący Kongres . Gdy bowiem Jahwe rozmawiał z Mojżeszem (Księga Wyjścia). (J. Reymont "Chłopi" . występuje natomiast czas sakralny . wzorowego gospodarza. świątyń. budowa szkoły rosyjskiej). Cywilizacja.. Ważnyjest również fakt. Soplicowski dworek. A. We wsi można również mówić o punkcie centralnym. Patrz: krucj ata. Rebeka zaraziła mieszkańców wioski chorobą bezsenności).. sprzęgnięty z rytmem przyrody. Tu ludzie żyją. leży poza czasem (bo nawet czas wojny domowej nie został bliżej sprecyzowany) i konkretną przestrzenią (wiadomo tylko.S. A. tzn. nad Wisłą. kampania bananowa. zaś w nim sanktuańum (świątynia).Na skutek wprowadzenia przez młodą żonę nowych obyczajów w zwykłym szlacheckim dworku. który później (po ogłoszeniu powieści Goethego) stał się modą dla większości młodych mężczyzn w Eur opie: niebieski frak i żółta kamizelka. wkroczenie armii napoleońskiej). Dlatego też założenie każdej osady czy miasta jako powtórzenie kosmogonii zaczyna się od punktu centralnego (axis mundi). Podkomorzy. rozlewiskami. W.Nowosilcow jest w Wilnie i wydaje bal. spory w one lata śród cichej wsi litewskiej.) Wąskie pasemko nadziei oddzielające pruską pychę od ruskiej ciemnoty. wygłaszała przepowiednie dotyczące ludzi i narodów. okres niezbędnych prac. jak orka.patrz: taniec.) Patrzaj. Szczypiorski "Początek" Kategoria axis mundi w odniesieniu do Polski pojawia się w powieści w rozmyślaniach Henia Fichtelbauma: Tu byt środek ziemi. gdzie na trójnogu zasiadała Pytia w obłokach duszących wyziewów i wpadając w rodzaj ekstazy. Występuje wyraźna opozycja: Lipce . Zewnętrzność.. także i tutaj. Izolowane od reszty świata przez swoje położenie oraz przez umieszczenie ich poza czasem historycznym (np. mających swój koloryt i zapach. by nie podawać konkretu. Garcia Marquez "Nie ma kto pisać do pułkownika" . który opływają cztery rzeki: Piszon.. która się tu wdziera. twierdząc. bo sam Bóg umieścił tutaj jądro stworzenia oraz kolejarza Filipka: Czy ten kraj był tylko terenem przemarszu obcych wojsk (. Axis mundi znaczy oś świata. otoczona gajem.: prasa. zało Bal Bal . J. ściany. Wszystkie te elementy (podobnie jak w "Chłopach".Mityczna osada Macondo. żona przez Jose Arcadio Buendię.. która wkracza do osady. przy czym wszelkie zło przychodzi do Lipiec z zewnątrz (osadnicy niemieccy. Może wreszcie teraz Polska zrozumie.. Może być: karnawałowy. odbywają się tu też kosztowne. brutalnej. Położqna w zagłębieniu gór Parnasu. 17 . Rebeka. ostatnim okopem łacińskiej Europy? (. "Sklepach cynamonowych" i "Stu latach samotności") stanowią zagrożenie dla stabilności i trwania miasteczka. to: Cyganie.Pępkiem świata jest tu miasteczko bez nazwy. I. będące strażnikami tradycji . Boże Ciało i czas agrarny. A.). podejmowane są najważniejsze dla tej zbiorowości decyzje.Sędzia. Wigilia. A..) wedle wzoru przybytku. W liście do Wilhelma wspomina o jej anielskiej piękności i gracji ruchów tanecznych. który Szczypiorski w powieści burzy. Tu czas płynie nie tylko w sensie linearnym. rozciąga się od punktu centralnego. kostiumowy. 2) W kulturze żydowskiej pępkiem świata jest Palestyna (kraj). B.wprowadził w swoich pracach: "Traktat o histońi religii" i "Sacrum. histońa" Mircea Eliade. takich jak choćby Dzień Zaduszny. że pod żadnym względem nie jesteśmy narodem szczególnym i pora przestać żyć mitami (nareszcie zdechł mit o naszej wyjątkowości (. siew. huczne bale. miast. cały kalendarz obrzędów. Z takich myśli może się tylko narodzić mit o polskiej wyjątkowości. toteż urządzano do niej wyprawy krzyżowe.). który w ks. Dla Greków środkiem ziemi była świątynia Apollina w Delfach.. * "Pępowiny wszystkich ludzi łączą się w przeszłości".tzn. drapieżnej i tandentnej nowoczesności.. III (scena VIII) . Mickiewicz "Pan Tadeusz" Występuje tu wyraźna opozycja Soplicowo . miały bardzo piękną oprawę i zwłaszcza w pierwszym dziesięcioleciu ("jasnym") mogły być uzasadnione sytuacją polityczną (odzyskaniem niepodległości). która znajdowała się od połowy XI w.Niedługo po poznaniu Lotty Werter był z nią na balu. tworząc w ten sposób zamkniętą przestrzeń (patrz: arkadia/raj). Całe zło pochodzi właśnie z zewnątrz (np. pępek świata. który wiedzie nocne rozmowy z Jahwe. która niesie ze sobą zagrożenia (jej symbolem jest Ulica Krokodyli). Ten strój będzie mu szczególnie drogi. że świat bierze początek od środka. oś wszechświata. Zawada w "Dwudziestoleciu literackim" pisze. Schulz "Sklepy cynamonowe" Pierwowzorem opisanego tu prowincjonalnego miasteczka było rodzinne miasto Schulza Drohobycz. jarmarki). było dwudziestolecie międzywojenne. bo Lotta go dotykała w tańcu. któryjest właśnie owym "pępkiem" (czymś najważniejszym). G. który ukażę tobie (. Krasicki "Żona modna" .

że arystokracja nigdy jej nie zaakceptuje jako żony ordynata Michorowskiego. Kardynał wiedział. kaci. który może być rozumiany jako metafora życia. graf Ramoło. Obrazy są często niewyraźne. bankierzy. trzeba będzie zapomnieć i wsłuchać się jedynie w takt walca i wesołe dzwoneczki u sań. Osieckiej. Na tym balu wszystko jest możliwe: księżyc przemienia się w lirę. Skupia się tu całe zło świata (por. że "zwykłe" przyjęcie u księstwa Gilbertostwa de Guermantes przekształca się we wspaniały bal. W. Sowietnik. prosząc (żądając) jednocześnie. że jest wśród nich "trędowata". bal u Wolanda w "Mistrzu i Małgorzacie" M. Gośćmi na balu są np.A. z drugiej . nie pije. Delfina nie pozwala Eugeniuszowi nawet opowiadać o chorym ojcu. Balzac "Ojciec Goriot" Wspólny bal Rastignaca i Delfiny de Nucingen wydany przez panią de Beauseant. mogła bowiem w czasie jego trwania porównać własne życie z życiem arystokracji. Por. Flaubert "Pani Bovary" Pierwszy i jedyny bal Emmy Bovary . który. marionetkowy i anachroniczny teatr złudzeń "diabli biorą".I. zgubi złoty pantofelek. jednak dobr a wróżka sprawi. noc Walpurgi).W zimową noc 1904 roku w warszawskim salonie baronostwa Niemanów odbywa się bal.postanowiła odsunąć się od życia towarzyskiego (dla porównania postawa Delfiny i Anastazji). Por. jeśłi zgaśnie światło? K. jak polską Operę. Wychodzący z balu (gdy z ratusza bije trzecia) spotykają jadące do stolicy wozy z ziełenizną (kontrast w obrazie międzywojennego społeczeństwa). samobójstwo. "Dziadów") oraz litości (Małgorzata uwalnia od wyrzutów sumienia dzieciobójczynię Friedę). Jak wielka dama zachowuje się natomiast pani de Beauseant. że Anna Austńaczka dwie z dwunastu spinek podarowała księciu Buckinghamowi. Patrz: miłość trudna. donosiciele i deprawatorzy. Dama . który Stefcia Rudecka przypłaci życiem. które od niego dostała. III cz.: średniowieczny danse macabre oraz "Maskaradę" A. całe lata przechowywała w bieliźniarce znalezioną cygarnicę.lewa strona.Doroczny bal u Wolanda. Jeśli wiersz rozumieć w sensie egzystencjalnym. Od tego momentu pogłębiał się rozdźwięk w jej małżeństwie. gdzie rządzi pieniądz. zdrajcy stanu. Patrz: śmierć. Z historycznych znakomitości pojawiają się we własnej osobie Gajus Kaligula i Messalina. Piszący swój poemat latem 1936 r. W pojedynku z nią ginie książę Prospero. H. Podczas balu najednym z nich zostanie wykonany swoisty "wyrok" (Doktor zginie od uderzenia piorunu). legendą. W pensjonacie pani Vauquer umiera ojciec Gońot. Dumas "Trzej muszkieterowie" Za podszeptem kardynała Richelieu Ludwik XIII postanowił wydać bal kostiumowy. sfery dyplomatyczne. gdy parweniusz. podczas balu maskowego pojawia się dziwna. gdzie nie ma miłości. że i Kopciuszek weźmie udział w balu. bo spotykają się tu najpiękniejsze panny i chłopcy pigkni bez miary. a bal pozostanie jedynie wspomnieniem.A. J. samobójcy.A. Uczestnicy balu stanowią przekrój społeczeństwa polskiego: z jednej strony młodzi (zdesperowani i zbuntowani). Po balu nabrała kaprysów wielkiej damy (pisma kobiece. na którym ostatecznie przekona się. Żeromski . gdzie do tańca śmierć zagra ci na dudce. w czasie którego Cezary z Karoliną odtańczyli kozaka (kacapski taniec). J. Marcel. obsadka. Bal zostaje przerwany w środku najlepszej zabawy na wieść o wybuchu wojny rosyjsko-japońskiej. na którym zgromadzili się przedstawiciele różnych warstw społeczeństwa polskiego. I! M. ale żre. Oczywiście pojedzie macocha Kopciuszka ze swoimi złymi i brzydkimi córkami.Towarzystwo jest podzielone na jego zauszników (Doktor. Tu też Karolina Szarłatowiczówna po raz pierwszy odkryła tajemnicę romansu Cezarego z Laurą. Spotyka się na nim cała paryska arystokracja.Bal w posiadłości księcia Pro spero. E. Gałczyński "Bal zakochanych" Bal odbywa się na pograniczu jawy i snu lub też może jest jedynie wytworem fantazji panny Klary. Obraz balu jest odrealniony. Jest to świat. Berent "Ozimina" . po raz pierwszy uświadomi sobie. W swojej powieści Berent próbuje ukazać nastroje i poglądy polskiego społeczeństwa w przededniu rewolucji 1905 r. Tuwim widział. jak wielki jest klan wygnańców z Sodomy. zainteresowani jedynie pomnażaniem swoich majątków. ale chłepcze. a duszą towarzystwa jest baron de Charlus. Tutaj także dokonują się dwa akty: sprawiedliwości . jest nieobecny. szpicle. składają się nań plastyczno-muzyczne wizje senne. A. Tuwim "Bal w Operze" Groteskowy obraz bawiących się wyższych sfer: hrabini Macabrini. albo też jest to bal z jakiejś baśni.który był wi elkim wydarzeniem w jej monotonnym i nudnym życiu. Gałczyński "Bal u Salomona" Bal może tu być rozumiany jako metafora życia. H. twarz wicehrabiego. miłość przeplata się z cierpieniem. Patrz: taniec. Andrzejewski "Popiół i diament" -Bankiet w hotelu "Monopol". Jest to symbol śmierci. fałszerze pieniędzy. pragnący wejść w kręgi arystokracji. Zakochane pary wirują w tańcu. lizusy. na którym główny bohater. że z zaczerwienionymi od płaczu oczami będzie źle wyglądała na balu. Regestrator. smukła. choć nie miała do kogo pisać). wirują. aby królowa wystąpiła na nim w brylantowych spinkach. Por.zabicie szpiega Meigla (por. Biety "Maskarada" Groteskowo przedstawiony bal kostiumowy. w czasie a którego nastąpiło przemieszanie się. uosabiająca zło) i młodych rewolucjonistów (Justyn Pol. Mniszkówna "Trędowata" Bal.Bal u księcia. powstaje pytanie: co będzie. 18 . gdzie się nie je. tu przedstawiciele wyższych sfer pozwolą jej boleśnie zrozumieć."Przedwiośnie" Bal w Odolanach zorganizowany przez Laurę Kościeniecką. Zawada "Dwudziestolecie literackie"). Biełego. Bracia Grimmowie "Kopciuszek" Na tym balu królewicz ma sobie wybrać żonę. chcąc uciec od szalejącej dżumy. Cz. Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" . która wkrada się jak złodziej nocny i nie ma litości dla nikogo. W chwili zupełnie niespodziewanej. B. W takt walca wirują pary. bojąc się. obserwuje bal przez okna pałacu.prawa strona. Ale wśród gości znajdują się konspiratorzy i zwolennicy lewicowych ideologii. Wśród beztrosko tańczących par porusza się szczególny gość Śmierć -Domino i wybranej przez siebie osobie szepcze do ucha: policzone chwile twe. Po balu Emma wpadła w depresję. Bestrużew . K. Tutaj bohater-narrator. Poe "Maska Śmierci Szkartatnej" . M. Na twarzy ma maskę trupa. (A. Tu nie obowiązują prawa czasu i przestrzeni. donosiciele.W wierszu przeplatają się dwa czasy (balu i wojny). Jest taka cierpienia granica i jest też na pewno granica radości. Wszystko ma bowiem swój czas (Kohelet) i gdy minie ból wojny. Wokulski. A. Po wielu perypetiach d'Artagnan przywiózł królowej spinki i na balu w ratuszu Jej Królewska Wysokość wystąpiła w stroju myśliwskim z dwunastoma spinkami na ramieniu. ustanie czas wojny (wyróżniony w utworze inn ym rytmem wiersza). papier listowy. Jak to w baśniach bywa. G. otulona w całun postać.I.służalcy. Miłosz "Walc" . Na zawsze już zapamiętała zapach cygar. S. Tym razem kardynał przegrał pojedynek z królową. a zatem mamy do czynienia z sytuacją. lecz tylko kontredansik na kwadransik. Pelikan. oczaruje królewicza. nakładają się na siebie. śmiech ze smutkiem (bal rozumiany jako życie). W większości są to cyniczni ugodowcy. bal w piosence A. truciciele. wszystko skończy się dobrze. zamknął się z tysiącem swoich przyjaciół w odizolowanym od świata warownym opactwie. Jest to jej pożegnalny bal . Prus "Lalka" . królową jest Małgorzata. i uciekając. uosobiająca dobro). na której gra kot. Bułhakowa. gdy przesypie się piach w klepsydrze.żony prowincjonalnego lekarza . Proust "W poszukiwaniu straconego czasu" ("Sodoma i Gomora") Liczba gości i wystawność sprawiają. wyżsi wojskowi. gdy Śmierć-Wykidajło może wyłączyć prąd w najlepszym momencie zabawy.

przedwojennej arystokracji z przedstawicielami powojennej władzy (Wrona). Uroczystość zakończona polonezem (narodowo i patetycznie!), którego wodzirejem jest Kotowicz. Por. "Bal w Operze" Tuwima. Tu motyw narodowego poloneza został wykorzystany do pokazania obrazu społeczeństwa po wojnie. A. Osiecka "Niech żyje bal"Popularna piosenka, w której bal należy rozumieć jako życie (drugi raz nie zaprosz4 nas wcale, życie to bal jest nad bale). Śmierć-Wykidajło (jak średniowieczna kostucha) nieubłaganie potrafi wyłączyć prąd w środku balu, toteż... carpe diem. * "Ładny bal! (fraz.) = a to dopiero historia!" * "Śmiejcie się, tańczcie, szalejcie, ale tańcząc, moje panie, pamiętajcie, że tańczycie na wulkanie". (R. Berwi6ski) * "Kiedy u nas i gdzie indziej wołano «byczo jest» - poezja przepowiadała zagładę sal balowych, cylindrów, nożyc do przecinania wstęg i wygodnych pulmanowskich wagonów". (Cz. Miłosz) * "Czasami trzeba szukać samotności aż na balu". (J. Iwaszkiewicz) * "Niech żyje bal! Bo to życie to bal jest nad bale!". (A. Osiecka) * "Wszystkie bale są kostiumowe, nawet bal nudystów". (H. D. Steinhaus) * "Bal pierwszy - ból pierwszy! Miej oczy otwarte. To tylko początek powieści". (K. Gliński) * "Po turmach siedzi młodzież nasza, Nam każą iść na bal". (A. Mickiewicz) "Początki tego, co się balem nazywa, Różne są, w czym bogactwo i smak się odmywa, Lecz wszystkich balów środek zawsze jest ten samy, A koniec jak komedii, tragedii lub dramy..." (C.K. Norwid)

Bezdomność Bezdomność Człowiek bezdomny to ktoś nie mający domu, schronienia, nie mający gdzie mieszkać, tułacz, wygnaniec, żebrak, sierota. Biblia (ST) - 1) Wyrokiem boskim Adam i Ewa zostali wygnani z raju i skazani na pracę, cierpienie, ból. Utracili bezpieczne schronienie, jakim był Ogród Eden, odtąd mieli o nie troszczyć się sami (Ks. Rodzaju 3,16-23). 2) Po czterystu trzydziestu latach wyprowadził Bóg naród wybrany z ziemi egipskiej. Izraelici porzucili swoje domy i podążyli za Mojżeszem do Ziemi Obieca nej. Wędrówka ich trwała czterdzieści lat i dopiero po tym okresie mogli osiedlić się i założyć domy. Biblia (NT) - 1) Chrystus przyszedł na świat w stajence, bo Józef i Maryja nie mogli znaleźć schronienia nawet w gospodzie (Łk. 2,7). Później rodzina święta skazana została na bezdomność i tułaczkę, ponieważ Herod, usłyszawszy, że narodził się król żydowski, kazał zabijać wszystkich nowo narodzonych chłopców. Józef z Maryją i dzieciątkiem uciekli do Egiptu (Mt. 2, I 3). 2) Na bezdomność dobrowolnie skazał się syn marnotrawny, porzucając dom rodzinny i wyruszając w świat ze swoją częścią majątku. Zrozumiał swój upadek i błąd, gdy jako pastuch świń musiał mieszkać z nimi i jeść z jednego koryta. Mitologia - 1) Przez dwadzieścia lat (dziesięć lat trwała wojna trojańska i dziesięć lat tułaczka spowodowana gniewem bogów) król Itaki, Odys, pozbawiony był rodzinnego domu i dlatego stał się symbolem tułacza, pielgrzyma (homo viator). 2) Wszechstronnie zdolny artysta, rzemieślnik, architekt, Ateńczyk Dedal został wygnany ze swego rodzinnego miasta za mord na Talosie. Przebywał na Krecie u króla Minosa, który go więził, obawiając się zdradzenia przez Dedala zagadki labiryntu. J. Bedier (oprac.) "Dzieje Tristana i Izoldy" - Gdy Tristan ocalił Izoldę przed trędowatymi, oboje uciekli w głąb lasu moreńskiego; najpierw spali w legowiskach z liści, później Tristan naciął gałęzi i zbudował szałas, a Izolda wysłała go gęstym mchem. Jedz4 tylko mięso

dzjkich zwierz~t, śpiq w legowiskach (...), twarze staty się blade, odzież w strZępach (...), ale miłujq się, nie czują cierpienia. "Legenda o św. Aleksym" Złożywszy wcześniej śluby czystości, Aleksy porzucił w noc poślubną swoją żonę, opuścił też dom rodzinny, a zabrane ze sobą bogactwa rozdał biednym. Od tego momentu, wędrując po świeciejako żebrak, zmieniał kolejne miejsca pobytu, wiódł życie biednego tułacza. Gdy po latach wrócił na dwór ojca, nie rozpoznany przez nikogo spędził jeszcze szesnaście lat pod schodami rodzinnego domu, z pokorą przyjmując wszystkie upokorzenia. F. Villon "Wielki Testament" ~ W utworze tym Villon wykreował szczególny typ bohatera. Jest to żebrak, oszust, złodziej, człowiek nie mający ani domu, ani rodziny, żyjący z dnia na dzień, często naruszający prawo (stąd kolejne pobyty w więzieniu), słowem - outsider. "Wielki Testament" to zapis życia łotra i włóczęgi, który nad uroki ustabilizowanego życia przedkłada chęć przeżycia przygody i rozpasaną miłość z grubą Małgośką. Jest to człowiek, którego życie upływa między karczmą, więzieniem, a mrocznymi uliczkami miasta. Sam Villon został za morderstwo skazany na karę śmierci, później zamienioną na wygnanie z kraju. W. Szekspir "Król Lear" Podzieliwszy swoje państwo pomiędzy dwie córki, Lear kolejno ma mieszkać u każdej z nich. Niestety, okrutne kobiety nie chcą gościć ojca u siebie. Stary, schorowany Lear błąka się wraz ze swoim błaznem po kraju, pozbawiony domu, schronienia, bliskich ludzi. W. Szekspir "Król Henryk IV" Następca tronu, książę Henryk (przyszły Henryk V), pokłócony z ojcem, żyje wśród ludzi z marginesu. Nie ma domu, do którego mógłby powrócić, nocuje w przygodnych karczmach, czasem po prostu w zamtuzach. Z. Morsztyn "Pieśń w ucisku" Wygnani z Polski arianie stali się bezdomni. Podmiot liryczny skarży się przed Bogiem, że ludzie wkroczyli w jego kompetencje, uzurpując sobie prawo do wyznaczania innym ich

miejsca na ziemi. Arianie za swoje przekonania zostali tego miejsca w ogóle pozbawieni. Molier "Świętoszek" - Intrygi Tartuffa prowadzą do tego, że Orgon i jego rodzina zostają pozbawieni własnego domu i otrzymują nakaz natychmiastowego opuszczenia rodzinnej siedziby. Ratuje ich przed tym wspaniałomyślność księcia. Wolter "Kandyd" - Wygnany paroma kopniakami w pośladki, Kandyd opuścił zamek barona i od tej chwili rozpoczęła się jego wędrówka po tym najlepszym z możliwych światów. Był w wielu krajach, gdzie mieszkał w gospodach i oberżach, przemierzył wiele mórz i oceanów, aż zrozumiał prostą receptę na szczęście, która sprowadza się do uprawiania wlasnego ogródka. J.W. Goethe "Cierpienia młodego Wertera" Weltschmertz (ból z powodu świata = ból istnienia), na który Werter cierpi, powoduje, że bohater nie może znaleźć stałego miejsca. Sam o sobie mówi, że jest pielgrzymem, porównuje swoją sytuację z losem mitologicznego Odysa. Ten brak zakorzenienia (także w sensie społecznym) powoduje, że Werter ucieka od świata i ludzi (świat jest we mnie) ijestjedną z przyczynjego samobójstwa. G.G. Byron "Giaur" - O bohaterze wiemy, że jest wenecjaninem szlachetnie urodzonym. W Grecji Giaur jest obcy pod każdym względem: narodowym, kulturowym, religijnym. Nie wiemy, ani gdzie mieszka, ani czym się zajmuje, ani z czego żyje. Jego życie, rozpięte między wielką miłością a nienawiścią i żądzą zemsty, jest naznaczone tymczasowością. Nawet klasztor nie stanowi dla niego domu i schronienia, ponieważ Giaur nie odczuwa żadnej więzi z mieszkającymi tam zakonnikami. A. Mickiewicz "Dziady''' cz. IV Oprócz bezdomności w sensie społecz nym (Gustaw nie akceptuje takiego układu społecznego, gdzie nierówność majątkowa jest przyczyną nieszczęśliwej miłości i samobójczej śmierci: blys kotkg niosg dla jasnych panów), występuje tu też w odniesieniu do Pustelnika-Gustawa bezdomność w sensie on -

19

tologicznym. Do końca nie wiadomo, czy bohater jest człowiekiem, czy duchem (w obecności księdza przebija się sztyletem i żyje nadal). Jest on także bezdomny w sensie dosłownym po latach nieobecności powraca do rodzin nego domu, który stał się rozsypującą się ruiną i dowiaduje się, że jego bliscy nie żyją. Patrz też: zjawy - upiory wampiry. A. Mickiewicz "Sonety krymskie" Po raz pierwszy w literaturze polskiej pojawiła się postać pielgrzyma, który w "Stepach akermańskich", mimo natłoku wielu niecodziennych wrażeń, nie może oderwać się myślami od wspomnienia rodzinnego kraju, czeka na głos z Litwy, jest samotnym wygnańcem; w sonecie "Burza" wyróżnia się spośród grupy podróżnych na statku, któremu grozi zagłada, bo nie umie się modlić i nie ma się z kim żegnać -jest więc to bezdomność w sensie dosłownym, jak też egzystencjalnym; w sonecie "Bajdary" wzrastającą tęsknotę i poczucie osamotnienia usiłuje zagłuszyć wielością doznań i wrażeń (lasy, doliny, glazy w kolei, w natłoku (...) chcę odurzyć się, upić tym wirem obrazów), co okazuje się jednak nieskuteczne (ziemia śpi, mnie snu nie ma). W sonecie "Pielgrzym" przyznaje, że w zestawieniu z bogatym krajobrazem krymskim wygrywa skromny, ubogi pejzaż stron rodzinnych (Litwo! Pialy mi wdzięczniej twe szumiące lasy (...) i weselszy deptalem twoje trzgsawice niŻ rubinowe morwy, złote ananasy). A. Mickiewicz "Konrad Wallenrod" - Od młodości Walter Alf pozbawiony był domu: najpierw jako dziecko po zamordowaniu rodziców przez Krzyża ków został uprowadzony do Prus; tam, co prawda, jego starannym wychowaniem zajął się mistrz krzyżacki, ale chłopcu pozostał w pamięci widok pożaru domu rodzinnego i krzyk matki, dlatego jego imię było niemieckie, dusza litewska została. Później zrezygnował ze spokoju, szczęścia i własnego domu w imię celu, którym było zniszczenie Zakonu: szczgścia w domu nie znalazl, bo go nie było w ojczyźnie.

A. Mickiewicz "Dziady" cz. III Bez domni są tu wszyscy, którzy w wyniku procesu zostali skazani na zesłanie. Setki kibitek pędzą na Syberię, a w nich młodzi spiskowcy, pozbawieni zarówno ojczyzny, jak też domu rodzinnego. Symbolem wygnańca jest pielgrzym, który pojawia się w "Ustępie": obcy, samotny, zagubiony w Petersburgu, nie mający możliwości powrotu. J. Słowacki "Kordian" - Od chwili opuszczenia domu Kordian pielgrzymuje po Europie w poszukiwaniu celu w życiu. Nigdzie nie jest u siebie, nigdzie nie znajduje schronienia, wszędzie spotykają go kolejne rozczarowania, toteż wędruje dalej (Londyn, Dover, Włochy, Watykan). Nie wiadomo także, czy miał dom po powrocie do Polski. Kordian jest spiskowcem, więc ponad szczęście życia rodzinnego przedkłada konieczność walki i wypełnienie misji - zabicie cara. J. Słowacki "Rozłączenie" Wiersz jest wyznaniem biednego tutacza, który tęskni do pozostawionej w kraju kobiety (matki? kochanki?). W celu podkreślenia całkowitej obcości światów, w których oboje przebywają, jej rzeczywistość przedstawia jako znaną, swojską, bezpieczną, zaś tę, w której on przebywa -jako świat w momencie stawania się,~ dynamiczny, obcy, groźny. Jego losem jest wieczna tułaczka i marzenia o krajobrazie z domem i ogrodem. J. Słowacki "Hymn" (Smutno mi, Boże) -Powtarzający się jak refren wers smutno mi, Boże wprowadza do wiersza nastrój przygnębienia i żalu. Bohater liryczny ma świadomość, że jego okrgt nie do kraju ptynie, płynąc po świecie, tęsknotę zaś dodatkowo pogłębiają lecące bociany, które przywodzą na myśl rodzinne strony oraz bolesna myśl nie wiem, gdzie się w mogilę polożę. J. Słowacki "Testament mój" W podobnym tonie utrzymane wyznanie tułacza, który żegna się z przyjaciółmi, bliskimi, mając świadomość przemijania i swojej obcości i samotności w świecie. Patrz: autotematyzm. C.K. Norwid "Pielgrzym" - 1) W chrześcijańskim rozumieniu każdy jest tylko pielgrzymem na

tej ziemi w swej wędrówce ku Bogu, stąd stwierdzenie przecież ja - aż w nieba łonie trwam, dlatego wszelkie ziemskie wartości, jak np. pałace, posiadłości, nie mają większego znaczenia, wręcz odwrotnie - odwracają uwagę od celów wzniosłych.2) W innymrozumieniujest to gloryfikacja pielgrzymstwa (emigracji) jako grupy wybranej (nad stanami jest stanów - stan), którą wywyższa właśnie pogarda dla przywiązania do określonego miejsca na ziemi, domu: mój dom ruchomy z wielblądziej skóry. E. Bronte "Wichrowe Wzgórza" Podczas jednej ze swych podróży pan Earnshaw spotkał na ulicy Liverpoolu brudne, zgłodniałe, na pozór nieme, cygańskie dziecko. Było bezdomne, więc zabrał je do Wichrowych Wzgórz. Chłopcu dano na imię Heathcliff. Na całe życie pozostało mu to piętno przybłędy, człowieka, o którego pochodzeniu nic nie wiadomo. Później, zraniony przez Katarzynę jej małżeństwem z Edgarem, sam skazał się na wieloletnią tułaczkę. Nie wiemy, gdzie był i co robił (może walczył w Ameryce lub był zwykłym rabusiem w Anglii). Wrócił z dużymi pieniędzmi, by móc pomścić doznane krzywdy. H. Balzac "Ojciec Goriot" Pomimo że Goriot cały swój majątek oddał córkom, u żadnej z nich nie znalazło się dla niego miejsce w domu. Zamieszkał w pensjonacie pani Vauquer, który był nie domem, ale przytułkiem dla najbiedniejszych lub ukrywających się przed prawem. Pod koniec życia Goriot zajmował najskromniejszy pokoik. Domy córek nie były dla starego ojca schronieniem. Patrzono tam na niego jak na intruza, wpuszczano kuchennymi drzwiami. F.M. Dostojewski "Zbrodnia i kara" - 1) Można mówić o społecznej bezdomności Raskolnikowa, człowieka samotnego, wyobcowanego i zbuntowanego wobec porządku świata. 2) Trudno też nazwać domem tę klitkę, którą Rodion wynajmuje, a która bardziej przypomina szafę lub trumnę niż mieszkanie, przez co działa przytłaczająco i depresyjnie na psychikę. 3) Warunki, w jakich żyje rodzina Marmieładowych (ciasnota, nędza, prymitywizm),

są typowe dla poziomu egzystencji warstw najuboższych Petersburga, stąd Raskolnikow w pełni zgadza się z poglądem, że setki, tysiące ludzkich istnień dałoby się skierować na wtaściwct drogę, dziesicttki rodzin ocalić od nędzy, rozkładu, zguby (...) i to wszystko za jej pieniądze. M. Konopnicka "Miłosierdzie gminy" - Tytuł noweli jest ironiczny. Gmina, chcąc zapewnić starym ludziom dach nad głową, organizuje licytacje, na których jej zamożni obywatele mogą kupić starego człowieka na zasadzie: otrzymują od gminy dodatek na utrzymanie zakupionego i ze swej strony zapewniają mu dom i wyżywienie. Gmina uważa, że zlikwidowała problem bezdomności i żebractwa, w praktyce jest to dla starych ludzi katorga, bo nabywcy chcą ze swoich podopiecznych wycisnąć ostatnie soki, więc wykorzystują ich do najcięższych prac. B. Prus "Lalka" - 1) To, co Wokulski zobaczył na Powiślu, wstrząsnęło nim do głębi. Nie były to domy, lecz zapadnięte do połowy okien budy: brudne, rozpadające się, gnijące, w których przecież mieszkali ludzie z braku innych warunków; dla niektórych domem była uliczna kupa śmieci, gdzie żyli, kochali i umierali. 2) Bezdomna w powieści jest Magdalenka, której Wokulski pomoże dźwignąć się z upadku i skieruje do domu Wysockiego. 3) Choć studenci w kamienicy Krzeszowskiej mają chwilowo dach nad głową, w każdej chwili grozi im wyrzucenie z powodu niepłacenia czynszu. S. Zeromski "Siłaczka" - Stasia Bozowska właściwie przez całe życie pozostała bezdomna. Jej los został określony w momencie, gdy dok onała wyboru, że chce poświęcić się pracy na rzecz najuboższych. Zamieszkała w więcej niż skromnych warunkach na wsi, pisała podręcznik dla dzieci wiejskich, nie wyszła za mąż, zdecydowała się nie mieć własnego domu. S. Żeromski "Ludzie bezdomni" Bezdomność odnosi się tu do jednostek i grup społecznych, może być rozumiana dosłownie i metaforycznie. 1) Nigdy właściwie nie miał domu doktor

20

Judym. Pochodził z rodziny biednego szewca pijaka, nie było dla niego także domem mieszkanie ciotki, gdzie się wychował, później był także pielgrzymem, nie mającym swego domu. Judym jest także bezdomny w sensie społecznym: nie należy do warstwy, z której wyszedł, a nawet nią gardzi, nie został przyjęty do warstw wyższych, gdzie zawsze będzie postrzegany jako syn szewca z Krochmalnej. 2) Podobnie Joasia, która pracując jako nauczycielka w Warszawie, tułała się po cudzych mieszkaniach, stąd jej marzenia o własnym skromnym domu. 3) Postać inżyniera Korzeckiego wprowadza do utworu inną, metafizycz ną wizję bezdomności. Jest to człowiek, któremu nic nie przynosi spokoju, wszędzie uświadamia sobie, że nie ma dla niego miejsca na ziemi, dlatego popełnia samobójstwo, uwalniając się od trosk życia. 4) Bezdomni są wszyscy ci, którzy mieszkają w warunkach urągających godności ludzkiej. Nie są to domy, ale budy, nory, owczarnie (w Warszawie za Żelazną Bramą, w Cisach - czworaki, w Zagłębiu mieszkania pracowników kopalni). Bezdomni są także ci, których warunki zmuszają do opuszczania kraju i szukania pracy i szczęścia na obczyź nie (Wiktorowie). W.S. Reymont "Chłopi" - W zhierarchizowanej strukturze wsi najniżej są usytuowani ci, którzy nie mają ziemi, nie mają własnej chałupy. Są to m.in. żebracy, jak np. Agata, która każdej jesieni opuszcza wieś, udając się kajś w świat, aby zimą nie być Kłębom ciężarem. Nie ma własnego kąta Jagustynka, która poszła na wycug i teraz za odrobek znajduje mieszkanie i wyżywienie u bogatych chłopów. Istnieje też w Lipcach liczna grupa parobków, którzy wynajmują się u gospodarzy na rok (jak Kuba, Witek), pracują za wyżywienie, ubranie, często mieszkają w stajni lub oborze. Ludzie ci nie liczą się w społeczności chłopskiej, nikt ich nie zaprasza na ważne spotkania, nikt ich o zdanie w sprawach dotyczących gromady nie pyta. J. Conrad "Lord Jim" - Od momentu ucieczki z "Patny" Jim stał się wiecznym tułaczem,

nigdzie nie miał własnego kąta. Uciekał przed samym sobą, bojąc się wspomnień i oskarżenia o tchórzostwo. Osiadł dopiero w Patusanie. S. Żeromski "Przedwiośnie" -1) Można mówić o bezdomności Cezarego Baryki, który w gruncie rzeczy nie ma prawdziwego domu (poza okresem dzieciństwa w Baku). Nie czuje się on szczególnie związany z żadnym z krajów, nie ma także sprecyzowanych poglądów politycznych, trudno też wyraźnie określić jego przynależność klasową. Widząc dom w Nawłoci i atmosferę w nim panującą, twierdzi, że czuje się jak bezpański pies. 2) Żydzi warszawscy z okolic Świętojerskiej, Franciszkańskiej mieszkają w warunkach, które są nieludzkie: wnętrza domów są (...) obtupione z tynku (...) świeci nagi ceglany mur, lecz i on jest oślizgły z brudu, pełen wyrw i plam (...) Potworne są tam kloaki, ścieki, zlewy, rynsztoki. 3) Podobne obserwacje dotyczą Chłodka: spali na cudzym prz)' kominku, na ławkach i pozapieckach, nie mając wiasnego domu i nic zgoła, co by w~asnym nazwać mogli. M. Dabrowska "Noce i dnie" - 1) Szymszel z Kurzy i jego rodzina stają się bezdomni po pożarze, który zniszczył ich chałupę. Wzruszona losem pogorzelców Barbara przyjmuje ich do siebie i rodzina Szymszela znajduje na czas jakiś schronienie w Serbinowie. 2) Po ;podpaleniu przez Niemców Kalińca mieszkańcy miasta, pozbawieni domów, stają się bezdomni. Wędrują wiele kilometrów, poszukując jakiegoś schronienia, które pozwoliłoby przetrwać wojnę. Wśród uciekinierów jest także Barbara Niechcicowa - samotna zagubiona, przerażona tym, co wokół siebie widzi, po raz pierwszy w życiu brutalnie pozbawiona domu. Z. Nałkowska "Granica" -Trudno nazwać domem tę klitkę, którą w piwnicy kamienicy Kolichowskiej zajmują Gołąbscy. Przypomina ona raczej celę, ajej powierzchnia nie przekracza tej, jaką w salonie Cecylii Kolichowskiej zajmuje kanapa z poduszkami na podłodze, stolikiem i lampą. Są to mieszkania ciemne, duszne, małe. U Gołąbskich w jednym

łóżku śpi pięć osób oni sami mówią: nie mieszkać tylko siedzieć, bo tam nie można się ruszyć. Przychodzi tu także przespać się wyrzucony z fabryki Hettnera Franek Borbocki. M.A. Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" Jednym z poważnych problemów mieszkańców Moskwy jest brak mieszkań. Te, które są dostępne dla przeciętnych mieszkańców, są obskurne, brudne, małe, gnieździ się w nich po kilka rodzin (tzw. mieszkania komunalne). Bezdomność jest również jedną z sankcji, jakie stosuje się wobec nieprawomyślnych twórców, takich jak Mistrz. Zajmuje on suterenę. A. de Saint-Exupery "Mały Książę" - Od chwili opuszczenia swojej planety B-612 Mały Książę stał się podróinikiem, wędrowcem poszukującym przyjaźni, usiłującym zrozumieć prawa rządzące światem dorosłych. Na każdej z planet był gościem. Wszystko po to aby zrozumieć, ie jego miejsce jest obok róży. E.M. Remarque "Łuk Triumfalny" Nowym elementem w krajobrazie międzywojennego Paryża są uchodźcy. Są to przybysze z Hiszpanii, Rosji Włoch i Niemiec - państw, w których rosną w siłę systemy totalitarne. Ludzie ci mieszkają w najtańszych hotelach, np. w "Internationalu", nie mają żadnych praw, w każdej chwili grozi im deportacja i obóz. Żyją z dnia na dzień, na walizkach. Dla niektórych (zamożniejszych) Paryż jest tylko punktem tran zytowym w drodze do Ameryki. Tak żyje też Ravic, który wie, że jako uciekiniera z Niemiec, nie stać go na założenie rodziny i posiadanie domu. Tę świadomość wyobcowania, bycia bezpaństwowcem stara się zagłuszyć alkoholem i pracą. H. Hesse "Wilk stepowy"Bohaterem powieści jest samotny intelektualista Harry Haller, pogrążony w smutku i rozmyślaniach, wyobcowany, nie rozumiany przez świat. Dla niego odniesieniem jest literatura i sztuka. Harry wynajmuje dwa pokoje (nazywa to pustelnią) w mieszczańskiej kamienicy, choć drobnomieszczański świat jest mu szczególnie obmieizły. I tak żyje, jak wilk stepowy,

określony przez dwie natury zwierzęcą i ludzką: zbłąkany pomiędzy nami, pośród miast i domowych ognisk (...), pełen trwożnego osamotnienia, dzikości, niepokoju, nosralgii i tułactwa. Nigdzie nie może być zadomowiony, bo byłoby to wbrew jego samotniczej naturze. W. Broniewski "Żołnierz polski" Obraz przegranego pod każdym względem żołnierza (ze spuszczonq, głowq (...), bez broni, bez orła na czapce), który nie może się mścić za to, że jego dom podpalili Niemcy i nie ma dokąd wrócić (szedł przez ruiny, przez zgliszcza), bo został pokonany pod Rawą, wzięty do niewoli, upokorzony. J. Tuwim "Kwiaty polskie" Poemat, pisany przez Tuwima na emigracji w la tach 1940-1944, jest modlitwą tułaczy, wygnańców o domojczyznę, którą stracili i którą tylko cud, jak się wydaje, może przywrócić; Daj nam uprzcttnąć dom ojczysty (...) niech będzie biedny, ale czysty, nasz dom z cmentarza podźwignięty. L. Staff "Pierwsza przechadzka" Obraz ruin i zgliszcz: smutnych ruin zwaliska, zwalone dookola parkany i bezdomni ludzie: kobieta piorąca łachmany, dziecko bawiące się gruzem na chodniku. Domów nie ma, pozostała wiara, że będziemy znowu mieszkać w swoim domu, będziemy stąpać po swych wtasnych schodach. L. Kruczkowski "Niemcy" Podwójnie bezdomny jest Joachim Peters: 1) jako uciekinier z faszystowskiego obozu, który nie może wrócić do domu i szuka ratunku u dawnego przyjaciela; 2) opuszczony przez ludzi, na których liczył, rozczarowany do profesora Sonnenbrucha, który w swoim domu nie chce mu udzielić schronienia. R. Bratny "Kolumbowie. Rocznik dwudziesty" - 1) Bezdomni są wszyscy ci, których mieszkania jako punkty kontaktowe zostały spalone lub wpadli ich znajomi czy bliscy z dokumentami na dany adres, jak np. Kolumb i jego rodzina; muszą więc zamieszkać jako lokatorzy u Jerzego. 2) Można mówić o bezdomności tych spośród pokolenia Kolumbów, którzy nie chcieli po wojnie wracać do Polski (Kolumb, Jagiełło, Robert). Domem była dla nich cała Europa- dziś

21

Hamburg, jutro Mediolan, ale nie przestawali tęsknić za krajem, gdzie zostawili rodziny, groby najbliższych. Kolumb uparcie czekał na list od Przyyaciela jako wezwanie do powrotu. M. Hłasko "Ósmy dzień tygodnia" - Agnieszka co prawda ma dom, do którego notabene niechętnie wraca z powodu ciasnoty, braku intymności, atmosfery wrogości i wzajemnych pretensji, natomiast Piotr nie ma własnego mieszkania i wynajmuje pokój wspólnie z kolegami. W polskiej rzeczywistości lat pięćdziesiątych dwoje młodych, kochających się ludzi czuje się bezdomnymi. M. Białoszewski "Pamiętnik z powstania warszawskiego" Ludzie całkowi cie pozbawieni domu szukają schronienia w podziemiach kościołów, w piwnicach lub w ruinach. Mimo takiej zagłady i zniszczenia domów aż po fun damenty, trwa życie w stolicy - ludzie organizują żywność, opracowują system chronienia się, wreszcie opuszczają morze ruin na Starówce i przedostają się do Śródmieścia. J. Kosiński "Malowany ptak" Powieść jest historią żydowskiego chłopca, który aby uniknąć obozu, ukrywał się na wsiach. Mieszkał w komórkach, schowkach i stodołach, ciągle szczuty, bity, napiętnowany jak malowany ptak wśród stada wróbli. Gdziekolwiek się pojawił, ludzie uciekali od niego z powodu jego cygańskożydowskiej urody, toteż wszędzie był obcy, wrogo i nienawistnie przyjmowany, często nocował poza osiedlami ludzkimi: w kupie liści, w lesie lub w dole na polu. Jego odmienność i wyobcowanie pogłębiało to, że chłopiec nie mówił. K. Kesey "Lot nad kukułczym gniazdem" - 1) Wódz trafił do szpitala psychiatrycznego, szukając tu schronienia przed światem, gdy rząd amerykański wykupił od Indian ziemię. W ten sposób czerwonoskórzy skazani zostali ; na wygnanie, rozpili się, zdegenerowali, bo pozbawiono ich tożsamości, wspól noty (analogia do historycznej przeszło ści Indian). Obraz rodzinnej wioski powracał we wspomnieniach Bromdena jako

synonim czasów szczęśliwych. 2) Bezdomni są pacjenci na oddziale chroników, z których najczęściej zrezygnowały rodziny, chcąc sobie ułatwić życie. J. Gtowacki "Antygona w Nowym Jorku" - Akcja sztuki rozgrywa się w środowisku amerykańskich homlesów (bezdomnych) w Tompkins Square Park, gdzie obok siebie na ławkach mieszkają tułacze z różnych krajów: Pchełka - z Polski, Anita z Puerto Rico i Sasza - Żyd z Petersburga. Łączy ich jedna myśl - jak przeżyć chłodną noc (np. za dolara w kotłowni) albo jeszcze jeden dzień, gdy nie ma nawet centa na butelkę politury. Już niżej nie mogą spaść, to byli ludzie na dnie - jak u Gorkiego. Stanowią poważny problem dla władz miasta, toteż kolejne zarządzenia, regulujące porządek w parku, skierowane są przeciwko bezdomnym; jak podaje do wiadomości policjant, np. w Los Angeles uporano się z problemem bezdomnych w ten sposób, że kupuje się im bilet dokądkolwiek chcą, ale tylko w jedną stronę. M. Ondaatje "Angielski pacjent" - 1) Wojna sprawiła, że Hana, Caravaggio i "Łosoś" musieli opuścić swoje domy i udać się do Europy. Poświęcając się obowiązkom (Hana jest pielęgniarką, Caravaggio szpiegiem, a "Łosoś" - saperem), ani przez moment nie zapominają o domu, który utracili. Ich przystanią stanie się dopiero pod koniec wojny Villa San Girolamo. 2) Almasy od dziecka oderwany był od domu. Szkoła w Anglii, liczne podróże, a potem praca dla Brytyjskiego Towarzystwa Geograficznego (sporządzanie map pustyni) uczyniły zeń człowieka bezdomnego, skazanego na tułaczkę. I choć wydawało mu się, że domem była dla niego ukochana pustynia, dopiero w Villi San Girolamo znalazł swoje miejsce i naprawdę bliskich ludzi. * "Dom polski (...) to ojczyzna, a inne kraje są hotele". (J. Tuwim) * "Wszak homles to nie człowiek, ma obowiązki, ale nie ma praw". (J. Głowacki) * "Bo nie ma ziemi wybieranej, Jest tylko ziemia przeznaczona,

Ze wszystkich bogactw-cztery ściany, Z całego świata - tamta strona". (K. Wierzyński)

Błazen Błazen - 1) komik występujący w cyrku, klown; 2) człowiek niepoważny, ośmieszający się, kompromitujący się, będący pośmiewiskiem; 3) postać występująca na dworach królewskich - trefniś, wesołek, komik. Bardzo często jednak postać błazna - wielkiego prześmiewcy kojarzono z mędrcem. W każdej niemal mitologii (polinezyjskiej, babilońskiej, chińskiej, greckiej, egipskiej) obok postaci bohaterów występują postacie niepoważne, stanowiące dla tych pierwszych przeciwwagę. Bohater pozytywny, - to symbol dobra, mądrości, światła i porzctdku, demoniczuy lub komiczny dubler - to o6raz zta, głupoty, ciemności, chaosu (M. Słowiński "Błazen"). W mitologii greckiej: - 1) Dionizos (rzymski Bachus) - bóg wina, płodnych sił natury, plonów. Podróżował zawsze w otoczeniu wesołego, hałaśliwego or szaku bachantek, satyrów, selenów i nimf. Obrzędy ku czci Dionizosa miały charakter orgiastyczny, falliczny, gdy dozwolone były wszelkie czyny i gwałcony był naturalny porządek rzeczy, wiele spraw "stawiano na głowie", czyniąc wszystko na opak. Jak pisze Caillois ("Żywioł i ład"), to naruszenie harmonii, chaos, miały charakter oczyszczający. 2) Odyseusz ma wiele cech błazna i mędrca (np. stoicy uważali go za mędrca). Z mitologii i "Odysei" Homera znany jest jako bohater potrafiący sobie radzić w każdej sytuacji, jego podstępy są zawsze inteligentne i skuteczne, choć często zawierają elementy ośmieszenia przeciwnika (np. aby nakłonić Achillesa do udziału w wojnie lub aby wydostać się z jaskini cyklopa Polifema, czy też by przepłynąć obok wyspy syren: posłuchać śpiewu i ocalić statek). Nie bez powodu przydomek "Ulisses"

(rzymska wersja Odyseusza) nosił Zagłoba. J. Bedier (oprac.) "Dzieje Tristana i Izoldy" - Jak na każdym dworze królewskim, tak i na dworze króla Marka jest błazen. Nazywa się Frocyn, jest karłem, stąd pewnie jego szczególna złośliwość. To on podpowiedział królowi podstęp, którego zadaniem było wykazanie niewiemości Izoldy i zdrady Tristana (wysypanie mąką przestrzeni między łóżkami kochanków). F. Villon "Wielki Testament" Villona określano mianem "króla włóczęgów", "poetą spod szubienicy". Stworzył on wizerunek człowieka końca średniowiecza, który mając świadomość ulotności życia, przemijania (np. ballada "Żale pięknej płatnerki" lub "Ballada o paniach minionego czasu"), chce z niego czerpać pełnymi garściami, stąd jego zachwyty nad jędrnym cycuszkiem i krcFgłym zadkiem, stąd też jego swawolne i sprośne zabawy z grubą Małgośką. W okresie średniowiecza i renesansu odpowiednikiem starożytnych Dionizji (czy saturnaliów) był karnawał. Był to okres, gdy zanikały wszystkie hierarchie, zawieszano przywileje, nadchodził czas wspólnej zabawy. Głównym elementem święta był śmiech, który uwalniał od ascezy, pokuty, dogmatów i nakazów, który wywracał także cały świecki i kościelny porządek. Stałym elementem kamawału było odwrócenie ról i obieranie tymczasowego króla, tzn. koronowanie osła lub błazna. W karnawałowych korowodach na odpustach i jarmarkach przewijały się postacie wielkoludów i liliputów, królów i błaznów. W kulturze średniowiecza i renesansu błazen należy do ścisłej kasty ulicznych śmieszków, nadwornych tref nisiów. W tym okresie pojawia się jako oznaka błaznowości kaptur z dzwoneczkami, barwny, jaskrawy strój. Do szczególnych wydarzeń karnawału należały święta btaznów lub ich regionalne odmiany - święto głupca czy osła. Wszystkie gry święta btaznów stanowiły groteskową degradację różnych obrzędów i symboli religijnych cz y państwowych. Np. ołtarz zastępowano stołem karcze-

22

mistrzów uniwersyteckich. Twierdzi też. A. precz Luterku. Obraz Marchołta jest przeciwstawieniem obowiązujących w epoce wzor ców: wzrost Marcho~ta byt krótki. W. nie może jednak znaleźć odpowiedniego i w ten sposób unika stryczka. Po raz pierwszy pojawia się w literaturze błazen. Erazm z Rotterdamu "Pochwała Gtupoty"-Nowościąjest mówienie o sprawach poważnych (religii. królów. które ma wędrowny wesołek. F. kiedy opuści go młody królewicz. te wargi całowatem sam nie wiem ile razy). "Roz mowy. Jego humor (niekiedy prostacki) burzy powagę świata przedstawionego. ale mówi o swoim wielkim majątku. że wszystko może sobie w życiu zaplanować. której się nie spodziewał.P. A. sam jest głęboko nieszczęśliwy. rotmistrz stawny i kawaler.. staje się zarozumiały i hardy. W. Jego śmiech ma przy tym właściwości dydaktyczne. ale jednocześnie człowiekiem dobrodusznym. obdicze jakoby u osła. Przedstawiano go na koniu. gdy grabarze wykopują z ziemi czaszkę.Postać Falstaffa. otoczony gronem przyjaciół. łączy w sobiejednocześnie cechy komizmu i tragizmu.) pt. Gucio wraca nocą lub nad ranem ze swych nocnych eskapad. piosenki. jakie jeszcze konsekwencje. zrobiła z niego głupca. W. że śmierć zrównuje błazna i króla. nie może zapanować nad błazeństwami papugi. gfowę miat wielką. wzorowana na żołnierzusamochwale Plauta. Szekspir "Król Lear" Odtrąconemu przez córki i błąkającemu się po: kraju Learowi towarzyszy jego błazen. spór z Sorboną o dzwony Katedry Notre Dame. Patrz: przernijanie. Szekspir "Henryk IV" i "Henryk V" . To pozbawione znaczenia wydarzenie urasta w chorej wyobraźni urzędnika do rangi sprawy. też fraszkę "O żywocie ludzkim".mnym. a Kordiana raczy opowieścią o papudze. "Sowiźrzał kratofilny i śmieszny". swojego pana.. Erazm z głupca. by mógł sobie wybrać drzewo. błazna. Por. w których wychodzi na bohatera. Polski tekst z 1515 r. najczęściej czmycha w popłochu. który przedstawiony został groteskowo: wygłasza frazesy. wfosy jakoby na koźle. błazna królewskiego. poważne sprawy (np. Przede wszystkim chce bawić się i używać życia. że jest prawie równy Bogu. wystawiając mędrca na pośmiewisko. ręce jakby klocki (. Robi on głupców z księży. że żadna kobieta mu się nie oprze. by rozprawić się ze złem na świecie.człowieka mądrego. Ten kłamczuch i krętacz.W scenie na cmentarzu. na którym zawiśnie. niegodne postępki. przyciśnięty do muru. która wykrzykuje wersety biblijne. uważa.lew Północy. A. na którego Czerwiakow kichnął w czasie spektaklu. który pojawił się na przełomie XV i XVI w. pijaków. bo oto pogardliwie dotychczas odbierana postać głupca. bohater apokryficznej opowieści ludowej o sprytnym i rubasznym prostaku. Rubaszny i chytry wieśniak w rozmowie z mędrcem zapędza go w kozi róg. Wszystko odbywało się wśród tańców. która wdając się w dysputy z kardynałem. wchodzi do domu oknem. temat świata i natury człowieka. które zostały zawieszone na szyi kobyły) służą do pokazania w sposób błazeński (satyryczny) ujemnych zjawisk w społeczeństwie (np. w drugiej sowę. Boscha "Okręt błaznów"). humanisty. Jest to zbiór około stu błazeńskich opowiadań o przygodach. uszy kosmate. Fredro "Śluby panieńskie" Błazeńsko śmieszny jest Gucio.jak można przypuszczać .P. fantazję. lubiący opowiadać o sobie nieprawdziwe historie. Takich ludzi Kochanowski nazywa błaznami (próżno to.Gargantua jest wielkim żarłokiem i opojem. Papkin jest bez grosza przy duszy. Król zadaje prostakowi wiele zagadek. trzymającego w jednej ręce okrągłe zwierciadło. śmiechem pokrywa zmieszanie sytuacją. jakim jest Czerwiakow. Z wypowiedzi księcia można wywnioskować. Hamlet snuje rozważania na temat przemijania. pijatyki. Skazany na szubienicę. Ulubionym żartem Sowizdrzała jest dosłowne i dokładne wykonywanie poleceń. marionetką (t~rkcł) w rękach Boga (i Fortuny). płatającym figle możnym tego świata. który błazeńską maskę wkłada po to. który . Hamlet dowiaduje się. pt. Do papugi mówi: precz szatanku!. podróż na kobyle do Paryża. a błazeńskiemu biskupowi kadzono dymem ze starych butów. Słowacki "Kordian" Błazeńsko ukazana została scena wizyty Kordiana u papieża. odpowiadając półsłówkami na pytania pań. Jest on ojcem Pantagruela. więc duma człowieka ijego wyobrażenie o własnej wielkości są po prostu błazeńsko śmieszne. państwie) w poetyce błazna. który nic sobie nie robi z obowiązujących norm obyczajowych. odprawiano liturgię graczy. a później wędrował przez całą Europę. prosi chytrze króla. która mogłaby spowodować jego dymisję i Bóg raczy wiedzieć.. że później w salonie pani Dobrójskiej zasypia rozparty na krześle. błaznów petno wszędzie). np. Polskiej adaptacji takiego tekstu dokonał Jan z Koszyczek (1521 r. W pytaniu do Horacia (myślisz. Patrz: śmierć (bohaterów literackich). które miał król Salomon mądry z Marchołtem grubym a sprośnym". tyranii rzą. który w rzeczywistości jest mędrcem. kłótliwość).). Trzymając czaszkę Yoricka. choć naprawdę jest typowym łowcą posagów. które ten rozwiązuje. że była to czaszka Yoricka. Bryzżałowem. ale wielokrotnie wypo- scholastycznego nauczania. udzielając mu zbyt mądrych odpowiedzi.Człowiekowi się zdaje. A. Mówi. niesie śmiech łagodzący gorzką prawdę o życiu.był dla Hamleta bardzo czuły. ponieważ człowiek jest tylko zabawką. Przyczyną tego jest lęk urzędnika niższej rangi przed dyrektorem departamentu komunikacji. uzyskuje w utworze prawo wydawania sądów na temat Kościoła. pozostanie sam. Rubaszny i jowialny bohater mówi o sobie: Nie tylko sam jestem dowcipny. macha chusteczką. Ajednak Falstaff (niejako mistrz przyszłego Henryka V). wesołka uczynił postać pozytywną. tak lubiany przez wszystkich. toteż nic dziwnego. bo błazeńska forma mówienia prawdy to margines wolności mędrca . gdy mu tylko dłużej szczęście sprzyja. nauki. Bruegla "Walkę postu z karnawałem". nigdy nie jest pustym śmiechem. blagier. Kochanowski "Człowiek boże igrzysko" . Rabelais "Gargantua i Pantagruel" . Sam pomysł jest błazeński. staje się pośmiewiskiem zupełnie wbrew sobie. Czerwiakowjest tu żałosnym błaznem. Papież. Czechow "Śmierć urzędnika" Mały człowiek. jak serdeczne stosunki łączyły go z błaznem. Marchołt jest jakby odwrotnością (sobowtórem) komiczną mądrego Salomona. wiedzy. która przeleżała w niej dwadzieścia trzy lata. Czechow "Kameleon" .W 23 . Innym wcieleniem błazna był Sowizdrzał. który pozwala sobie na ostrą krytykę duchowieństwa (kupczenie świętościami. Bardzo populamym bohaterem literatury średniowiecza i wczesnego renesansu stał się Marchołt.. gorsząc swoim brakiem manier i zgoła plebejskim obejściem. że Aleksander Wielki tak samo wyglądat w ziemi?) zawarta jest sugestia.wiada także bardzo gorzkie uwagi na dzących). J. Trefniś próbuje pocieszyć i rozweselić J. czoło szerokie. który wzbudzając śmiech otoczenia.). serdeczny (tysiące razy wozit mnie na grzbiecie (. filozofii.. Kolejne przygody bohaterów tej powieści fantastycznej w pięciu księgach (np. rozmawiając z papugą. jego małżeństwo) pozostawiając wujowi. Szekspir "Hamlet" . stąd jego kolejne próby płaszczenia się przed dyrektorem. Narratorem jest błazen Głupota. krytyka zakonów. którego surowo oceniano za jego grzeszne. Wspomina jego żarty. że Hamlet dobrze pamięta Yoricka. że cały świat został stworzony dla niego. ale i drugim daję dowcip. (Por. mały a miąższy. Postać ludowego prześmiewcy zainspirowała powstanie w Polsce nurtu literatury sowizdrzalskiej pochodzenia plebejskiego. Sowizdrzał urodził się w Saksonii. sprośnych pieśni. Fredro "Zemsta" Najbarwniejszą postacią komedii jest Papkin . w Niemczech. wzbudzającym śmiech olbrzymem. Wielki błazen i tchórz nad tchórze. na którego spada także obowiązek płacenia karcianych długów Gustawa. zachłanność.

że w ich małżeństwie nastąpił podział ról i każde robi to. Prus "Lalka" . Nie miał nigdy własnego zdania. że już wyzwoliły się spod władzy formy (Młodziakowa.oczach mieszkańców miasteczka rewirowy Oczumiełow robi z siebie pośmiewisko. aby na tle płomieni trawiących miasto cesarz mógł recytować swój poemat o pożarze Troi. brak per spektyw (myśmy słabi wielkość gniecie. Gdy jednak ktoś inny prostuje. co ma uczniom do powiedzenia to to. który przez cały czas udaje kogoś. Zwolennik bachicznych uczt. sam z siebie robiąc błazna i pozwalając na to innym. zawsze i wszędzie czuje się swobodnie. a także Tigellinowi. stwarzający wrażenie światowca. który ucieka od obowiązków. twierdzi. nie stroni więc od wielkopańskich gestów (np. które wydobywają tylko najaw całe jego pozerstwo i bufonadę. dlatego tak łatwo było nim kierować.despota. Kesey "Lot nad kukułczym gniazdem" Karciarz. choć często zręcznie wykorzystywał opinie innych. np. a właśnie na rynku gromadzi się tłum. że zawsze w nich w całej okazałości ujawnią się jego rzekome męstwo i zasługi. musi on unikać obowiązkowych lotów. który na chwilę tylko przywdział maskę buntownika i cygana. główny kreator sztywnej. tchórz. że pies należy do generała. I tak kilka razy padają uwagi z tłumu to potwierdzające. opój i żarłok.Zbyszko Dulski to człowiek. która nie wstydzi się swoich funkcji naturalnych i z toalety co rano wychodzi dumna i oczyszczona jak ze świątyni. przy czym najśmieszniejsze są te osoby. mając przy tym taką minę. małość. zarówno Petroniuszowi jak też Poppei. lwa salonowego. B. choćby w domu Młodziaków. a jedyne. zapijaczonym dziennikarzyną. Zgrany do cna. Oczumiełowowi robi się to zimno. Stary. człowieka bywałego w świecie artystycznej bohemy. którzy upodobali sobie zwłaszcza nadętą baronową i albo ją straszą. zwłaszcza że przed formą nie ma ucieczki. błazeńskie robienie min za plecami czy mruganie okiem są metodami stokroć skuteczniejszymi niż stosowana z całym naukowym uzasadnieniem okrutna terapia siostry Ratched. odegraną przez nich scenę przed sądem i przeprowadzkę). Pijany Pieniążek z całą brutalnością twierdzi. toteż najego widok Dziennikarz mówi: wielki mąż. prof. Wielki szaleniec i komediant. to grozi hyclem. Andrzejewski "Popiót i diament" . Uwielbia przypisywać sobie cudze czyny. S· Wyspiański "Wesele" . co lubi. Wie. uwodziciela kobiet. Lubi żyć ponad stan za pieniądze pożyczane na prawo i lewo. który boi się własnego cienia. E. rozpustnik i hipokryta. potrafi kpić z każdego (np. który duże wrażenie może zrobić tylko na naiwnej Meli. niezmiennej. bo sam się śmieje. że generał ma tylko psy rasowe i to paskudztwo niejestjego. który spalono na jego polecenie. pozostawiającje żonie. wychodzi na kompletnego błazna. że niejako z urzędu powinien interweniować w sytuacji zakłócenia porządku.z Sapiehy). później Zygmunta Augusta. Za maską pijanego błazna kryje się twarz mądrego. przebiegły błazen. odbył się po to. kim nie jest. nie widzę dróg). uwodziciela i pożeracza serc niewieścich. Neron . bywalca kawiarń. żałosny nauczyciel języka polskiego. samochwała i gawędziarz. Do tradycji narodowej wszedł on jako mędrzec zatroskany o losy kraju. Gdy ktoś z gapiów rzuca. drętwej formy szkolnej. Zapolska "Moralność pani Dulskiej" . Nie ma dla nich żadnego tabu. nie widzę.Patronem Onufrego Zagłoby jest mitologiczny Odyseusz (Ulisses) i to zdaje się wpływać na charakter postaci. bo jest przecież kobietą nowoczesną). H. Mc Murphy wprowadza do Kombinatu pówiew życia i normalności. jeśli głowa kiepska. w sytuacjach szczególnych potrafi poświęcić się dla przyjaciół. 2) Nie stronią od błazeństw i niewybrednych żartów studenci z kamienicy Krzeszowskiej. Podobnie prof. chory na punkcie swojej wielkości z łatwością przełykający wszelkie kłamstwa i pochlebstwa.Przed Dziennikarzem pojawia się Stańczyk. albo złoszczą. Stylizuje się na młodopolskiego dekadenta. to lituje się nad psem ku uciesze tłumu. śmieje się. Bo Mc Murphy za dobry żart oddałby wiele. dla którego polityka i życie były ciągłą grą. Na wtłaczanie ich w fortnę szkolną. Mądrość Stańczyka polega tu na pokazaniu Dziennikarzowi całej błazeńskiej pozy wygłaszanych przez niego dekadenckich twierdzeń (uderzyłeś błazna ton) oraz uświadomieniu mu groźby płynącej z utrzymywania narodu w przeświadczeniu o jego małości oraz śpiewaniu mu kruczych tonów. iż taka mała psina mogła zrobić krzywdę takiemu drągalowi. to gorąco. który przed wojną współpracował z obecnym prezydentem miasta. toteż aby to osiągnąć. W gruncie rzeczy jest życiowym błaznem. kobieciarz. musi być z Witebska .jak i obrony przed ich narzucaniem jest bezsprzecznie wielką błazenadą. Heller "Paragraf 22" . Sienkiewicz "Potop" . którym się wydaje. a od nich najpewniej chroni choroba i pobyt w szpitalu. J. Stańczyk ob naża wewnętrzną słabość przedstawiciela krakowskich "stańczyków". cwaniak życiowy i błazen. że najczęściej niewybredne żarty. innych bezlitośnie ośmiesza. pojedynek z Wokulskim). wyścigów i igrzysk.1) Błazeńsko zachowuje się baron Krzeszowski.patrz: żołnierz. dla Gombrowicza bowiem cały proces zarówno wytwarzania form. że Stowacki wielkim poetą był. karierowicza Swięckiego) i odsłania prawa rządzące światem. błazen króla Zygmunta Starego.Celem Yossariana jest nie dać się zabić na wojnie. Kołtun. Jednak Pieniążek. doprowa dza do śmiechu jednych. J. nie lubiący specjalnie pola bitwy. choć rozczarowanego życiem człowieka. bo przecież pani Kirłowej istotnie wielką przyjemność (!) sprawia użeranie się z codziennymi obowiązkami we dworze.Orzeszkowa "Nad Niemnem" W galerii postaci błazeńsko został pokazany Kirło. teraz jest pogardzanym przez wszystkich podrzędnym. K. Pożar Rzymu. który swoje barwne opowieści tak umiejętnie prowadzi. żartuje). bo na pewno jest wściekły. gdy na chwilę z niej wypada (konfrontacja z Kopyrdą i awantura u Młodziaków). Sienkiewicz "Quo vadis" Wielkim błaznem jest cesarz rzymski. błazeńska komedia miała się ku końcowi. z jedną tylko walizeczką sprowadza się do żony. W. można kpić ze wszystkiego (por. I tak np. którymi inteligentnie karmi go Petroniusz. która jest buntem przeciw przymusowi szkolnemu. że nie wierzy. Podobnie jest w innych środowiskach. G. Jego głęboko skrywanym (!) marzeniem było dorównanie wielkością Homerowi. że to na pewno pies generała Żygałowa. który z każdej sytuacji potrafi znaleźć wyjście (słynne fortele Zagłoby). stądjego pojedynek z Wielką Oddziałową to walka śmiertelnej powagi z rubasznym (rodem z Rabelaise'a) śmiechem. który za wszelką cenę chce podtrzymać przeświadczenie o swej wielkości. Święckim. Pimko. albo gorszą. Zagłoba jest najbarwniejszą postacią całej "Trylogii". Gombrowicz "Ferdydurke" Powieść jest traktatem na temat błaznów i błaznowania. demaskuje. Choć jest tchórzem podszyty.przy tym wiele osób (np. J. że przy okazji wielkich burz historycznych gówno zawsze na wierzch wypływa. bo już nawet Hesia zna się na jego czczych przechwałkach. Obdarzony niezwyk łym dowcipem. uczniowie reagują błazenadą. Bladaczka. W towarzystwie rozgłasza. to znów zaprzeczające temu. Jednakże miara błazeńska się przebrała. Oczumiełow każe psa oddać do hycla. opasły szlachcic z wielkim brzuchem i bielmem na oku. I widać. rozbiera się i ubiera. tyran i okrutnik. widowisk. łgarz i mitoman. bo jakiś pies pogryzł złotnika. bo na każdą sytuację ma gotową wypowiedź i gotową minę (mruga. H. która nie zakłada samodzielnego myślenia. że nie da 24 . rewirowy twierdzi. jakby to on jej robił łaskę.Szczególną postacią dtvgoplanową jest dziennikarz "Głosu Ostrowieckiego" Pieniążek. Haśek "Przygody dobrego wojaka Szwejka" . W gruncie rzeczy jest pozerem i fanfaronem. Spragniony był zwłaszcza pochwał na temat swojej twórczości. który wszędzie widzi zło. Yossarian nie chce być bohaterem.

złodziej. Niestety. żyje wśród ludzi z marginesu. schronienia. współczesnej rzeczywistości królową jest zakochana kobieta.1) Przez dwadzieścia lat (dziesięć lat trwała wojna trojańska i dziesięć lat tułaczka spowodowana gniewem bogów) król Itaki. jest cieniem. żebrak. ale groźne. Villon "Wielki Testament" ~ W utworze tym Villon wykreował szczególny typ bohatera. człowiek nie mający ani domu. berło) i współczesnej (stacja kolejowa. F. ponieważ Herod. więzieniem.. 2) Po czterystu trzydziestu latach wyprowadził Bóg naród wybrany z ziemi egipskiej. gotów jest zrobić wszystko. bo wydaje nam się. Swoim pojawieniem się Billy wszędzie wzbudza śmiech. oszust. że jakiś oficer chce robić karierę w Pentagonie. (J. Mrożek "Tango"-Atutem Edkajest jego nachalny prymitywizm. Jest on nieskomplikowany i dlatego piękny -jak twierdzi Eleonora. Sasza). często naruszający prawo (stąd kolejne pobyty w więzieniu). gdy jako jeniec wojenny wędruje w srebrnych butach i kusym paltociku. farsy. Izraelici porzucili swoje domy i podążyli za Mojżeszem do Ziemi Obieca nej. Vonnegut "Rzeźnia numer pięć" . którego życie upływa między karczmą. W. ale miłujq się. z pokorą przyjmując wszystkie upokorzenia. lecz z błazeństw naszych przodków winniśmy się uczyć". Doświadczamy wielkich porywów miłosnych. ale tylko dla tych. schronienia. to b~azen o tej porze. wygnaniec. Przebywał na Krecie u króla Minosa.1) Wyrokiem boskim Adam i Ewa zostali wygnani z raju i skazani na pracę. I 3). jakim był Ogród Eden. dwór. Bedier (oprac. Ten efekt komiczny nie jest przez niego zaplanowany. wydrwigroszem. kazał zabijać wszystkich nowo narodzonych chłopców. Oba obrazy poetyckie łączy motyw samobójstwa z miłości. Jednak w przypadku Edkajego prostactwo i rubaszność nie są śmieszne. twarze staty się blade. Nie ma domu. oboje uciekli w głąb lasu moreńskiego. odtąd mieli o nie troszczyć się sami (Ks. (przysłowie staropolskie) * "Nie z mądrości. nie rozpoznany przez nikogo spędził jeszcze szesnaście lat pod schodami rodzinnego domu.7). Gdy po latach wrócił na dwór ojca. Później rodzina święta skazana została na bezdomność i tułaczkę. Jest to człowiek. przeżywamy tragedie rozstań i to jest bolesne i smutne. natychmiast staje się przedmiotem żartów lub kąśliwych uwag. Ponieważ jednak te same sytuacje powtarzają się od wieków (najpierw minie nasza mitość. Jednak pod maską wiecznego kawalarza i rubasznego prostaka kryje się smutek egzystencji bez przyszłości i głęboko skrywana świadomość. Ból trzeba jednak zagłuszyć butelką politury i kolejnymi wygłupami. S. "Legenda o św. królem . J. Sam Villon został za morderstwo skazany na karę śmierci. odzież w strZępach (. 25 . scena. bliskich ludzi. który własnego ojca by sprzedał za dwa dolary.1) Chrystus przyszedł na świat w stajence. Bentham) Bezdomność Bezdomność Człowiek bezdomny to ktoś nie mający domu. najpierw spali w legowiskach z liści. Odys. wędrując po świeciejako żebrak. książę Henryk (przyszły Henryk V). rozpacz (to błazna boli i to on z okna skoczy). Szymborska "Buffo" Jesteśmy aktorami w teatrze wcale nie dramatycznym. bo Józef i Maryja nie mogli znaleźć schronienia nawet w gospodzie (Łk.sobie dupy odstrzelić tylko dlatego. pozbawiony był rodzinnego domu i dlatego stał się symbolem tułacza. który go więził. zmieniał kolejne miejsca pobytu. ale nie ma też żadnych zasad. Od tego momentu. byle tylko wymknąć się działaniu paragrafu 22. bo widzowie śmieją się do łez. tułacz. ciemniejszą stroną osobowości..W środowisku nowojorskich homlesów (bezdomnych) jest i mędrzec (rosyjski Żyd. Rodzaju 3. późn iej zamienioną na wygnanie z kraju. rozstanie). a przy nich powtarzają się te same gesty i te same słowa-jest to w istocie farsa. a zabrane ze sobą bogactwa rozdał biednym.Gdy Tristan ocalił Izoldę przed trędowatymi. żyjący z dnia na dzień. 2) Na bezdomność dobrowolnie skazał się syn marnotrawny. np. że nikt tak nie kochał i nie cierpiał przed nami. przyznaje się do tego. Szymborska "Cień" . a mrocznymi uliczkami miasta. * Jak długo błazen milczy. K. to jego żołądek staje się symfoniq natury i iście królewskim gestem poprawia spodnie. Zrozumiał swój upadek i błąd. ból. schorowany Lear błąka się wraz ze swoim błaznem po kraju. "Wielki Testament" to zapis życia łotra i włóczęgi. okrutne kobiety nie chcą gościć ojca u siebie. Edek nie ma kompleksów. Biblia (NT) . że jest tchórzem i w każdej chwili sam z siebie zrobi pośmiewisko i pozwoli na to innym. bo gdy np. śpiq w legowiskach (. Nie zależy mu na medalach. Aleksym" Złożywszy wcześniej śluby czystości. obawiając się zdradzenia przez Dedala zagadki labiryntu. Ateńczyk Dedal został wygnany ze swego rodzinnego miasta za mord na Talosie.) "Dzieje Tristana i Izoldy" . odwieczna tragifarsa (błazenada).Billy Pilgrim jest smutnym błaznem. 2. tory. i błazen (Polak o pseudonimie "Pchełka"). których dotyczy. Utracili bezpieczne schronienie. cierpienie. że narodził się król żydowski. (przysłowie niemieckie) * Poznać błazna i bez dzwoneczka. a ty śpisz. Obie je łączy motyw dwoistości natury ludzkiej.16-23). rzemieślnik. W drugiej. Józef z Maryją i dzieciątkiem uciekli do Egiptu (Mt.outsider. Każdy człowiek jest jednocześnie i królem (królową). (przysłowie niemieckie) * Nie na wszystkie pytania błazna mędrzec znajdzie odpowiedź. posunąć się nawet do udawania wariata (przez jakiś czas twierdził. który nad uroki ustabilizowanego życia przedkłada chęć przeżycia przygody i rozpasaną miłość z grubą Małgośką. Mitologia . który reprezentuje jego drugie "ja". Pchełka jest cwaniakiem bez skrupułów. podświadomie zaś krzyczy z bólu i nie godzi się na rozstanie (królu. pielgrzyma (homo viator). czyli "nic nowego pod słoń cem": ciągle trwa ta sama. i błaznem. kochany przez nią mężczyzna. Patrz: sobowtór.). jeśli nie nazywać zasadą hasła: ja cię kocham. porzucając dom rodzinny i wyruszając w świat ze swoją częścią majątku.jej panem.. Stary. ani rodziny. o czym przekonuje symboliczne i smutne zakończenie utworu. myśląc o samobójstwie. trawi. gdzie wystawia się opery komiczne.. W. że widzi podwójnie). pokłócony z ojcem. 2) Wszechstronnie zdolny artysta. Tu znowu powraca motyw dualizmu: zewnętrznością jest beztroska i lekkość bohaterki (będę lekka w ruchu ramion). lecz takim. królu. Szekspir "Król Henryk IV" Następca tronu. Jedz4 tylko mięso dzjkich zwierz~t. 2. Np. wywołując ogólną wesołość i konsternację przełożonych. nie czują cierpienia. Wędrówka ich trwała czterdzieści lat i dopiero po tym okresie mogli osiedlić się i założyć domy. które nie przystoją władczyni. nie mający gdzie mieszkać.Można mówić o dwóch rzeczywistościach w wier szu: królewskiej (korona. stąd konkluzja: a my wiecznie jacyś tacy. Szekspir "Król Lear" Podzieliwszy swoje państwo pomiędzy dwie córki. ranimy słowami. pozbawiony domu. Aby przeżyć. że Jola nigdy już nie przyjedzie i wymarzonego domu w Polsce nigdy nie będzie. gdy Yossarian wystąpił do dekoracji medalem za szczególne zasługi bojowe (!) z gołym torsem. pofoŻy się na torze). gdy jako pastuch świń musiał mieszkać z nimi i jeść z jednego koryta. Gtowacki "Antygona w Nowym Jorku" . później Tristan naciął gałęzi i zbudował szałas. usłyszawszy. wiódł życie biednego tułacza. potem sto i dwieście lat). W. Błazen jako nieodłączny cień królowej bierze na siebie te uczucia. jak i w wojsku jest to typ życiowego nieudacznika i ofermy. a my w czapkach z dzwoneczkami. J. Lear kolejno ma mieszkać u każdej z nich. ponieważ zarówno w cywilu. słowem . Jest to żebrak. a więc drugą. Biblia (ST) . W.). opuścił też dom rodzinny. architekt. a Izolda wysłała go gęstym mchem. Są na siebie skazani. sierota. do którego mógłby powrócić. to wojna pozbawia go godności. uważa się go za mędrca. Aleksy porzucił w noc poślubną swoją żonę.

Tetydy. aby poprawić ich nędzne bytowanie na ziemi.nocuje w przygodnych karczmach. Jego odpowiedzią na niesprawiedliwość w świecie i przemijanie jest postawa. Podmiot liryczny skarży się przed Bogiem. nędznym aktorem (. który był władcą dobrym.Bunt jest najbardziej widoczny w trenach IX-XI. którzy przyczyniają się do tego. brat jego. 2) Franciszek Moor buntuje się przeciwko Bogu. który doskonale widzi. by wrócić później do ojca jako skruszony syn marnotrawny. postanowili zbudować wieżę. Makbet wystąpił przeciwko świętemu średniowiecznemu prawu obrony i ochrony swego seniora (a nie pozbawiania go życia) oraz świętemu prawu gościnności. którzy sprzeciwili się bezwzględnemu posłuszeństwu tylko jednemu Bogu. W trenach poeta wyraził również sprzeciw wobec filozofii stoickiej. Aaron. że w tak urządzonym świecie nie ma znaczenia. że świat tak urządzony przez Boga. ani złych na pieczy. Biblia (NT) . rewolucja. Karą za bunt było zamurowanie jej w grocie. 2) Gdy Zeus związał Herę złotym łańcuchem i powiesił ją za ręce u szczytu Olimpu. 2) Zorganizowana akcja protestacyjna wobec władzy.1) Karol Moor buntuje się przeciwko złu świata i niesprawiedliwości stosunków społecznych. za co został strącony do piekła (Ks.nieludzką. 3) W interpretacji chrześcijańskiej za buntowników uznaje się budowniczych wieży Babel. Biblia (ST) -1) Za pierwszych buntowników w Biblii uznaje się Adama i Ewę. Hefajstos odważył się sprzeciwić woli Gromowładnego i stanął w obronie matki. Lud złożył mu ofiarę całopalną. Twierdzi również.jest światem wielce niedoskonaŻ łym. Od jego imienia na określenie postawy bun tu wobec Boga i niezgody na taki kształt świata. sporządził złotego cielca. którzy nie byli posłuszni woli Boga i zjedli owoc z drzewa wiadomości dobrego i złego. 4) W drodze do Ziemi Obiecanej. którą można nazwać rozpaczliwym hedonizmem. jeśli każe zachować spokój wśród przejmującego bólu. F. że światjest okrutny.12-15. była Antygona. który miesza ludzkie rzeczy. Z. która sięgałaby nieba. opuszczając dwór i żyjąc wśród ludzi z marginesu. czy ktoś żyje uczciwie i bogobojnie (kogo kiedy pobożność jego ratowała? Kogo dobroć przypadku złego uchowata). Zginęło około trzech tysięcy mężczyzn (Ks. wszystkich. który prowadzi hultajską edukację młodego księcia. za co zostali wygnani z raju: Ewa za karę miała w bólach rodzić dzieci. bogatych kupców. uzurpując sobie prawo do wyznaczania innym ich miejsca na ziemi.Henrykowi IV. więcej .Jedyną osobą. Zeus wybrał kości przykryte tłuszczem i odtąd te części miano mu składać w ofierze. za co został strącony z Olimpu i spadł na wyspę Lemnos . W.). prowadzi jedynie do cierpienia i tragedii najbliższych Karolowi ludzi . wówczas Kain zbuntował się przeciwko'niejednakowemu traktowaniu. sprzeniewierzając się miłości synowskiej (skazuje ojca na śmierć głodową) i braterskiej (za sprawą jego intryg stary Moor odtr ąca Karola). który wziął udział w bitwie w zbr oi Achillesa. W. zdobywając w ten sposób umiejętność odróżniania dobra od zła.13-24). a więc jest filozofią bezwartościową. W trenie XVII stwierdzi: bo mając zranionq duszę. Achilles chroni się w swoim namiocie i odmawia udziału w wojnie przeciw Trojanom. na żądanie Izraelczyków. czasem po prostu w zamtuzach. iżjedni mają pod dostatkiem smacznego i wykwintnego jedzenia. jednakowo kochała obu braci. postanawia nie walczyć tak długo. buntuje się przeciwko swojemu ojcu .Przypowieść o synu marnotrawnym: przeciwko ustalonemu porządkowi zbuntował się młodszy syn i zażądał podziału majątku. Jednak ten bunt nie przynosi żadnych rezultatów. na znak protestu przeciwko według niego niesprawiedliwej decyzji. rad i nierad ptakać muszę. Moor zawoła: jakiż głupiec ze mnie. Szekspir "Makbet" Zabijając Dunkana. W trenie X pada bluźniercze wyznanie: gdzieśkolwiek jest. Wybicki "Pieśń Legionów Polskich we Włoszech" . którzy przekonani o swoich ogromnych możliwościach. zbrojny spisek. Bóg chciał zgładzić cały lud z wyjątkiem Majżesza. a drugim w brzuchu burczy. ostrzegając przed otwieraniem puszki. niezgoda. Bunt mani festuje. Schiller "Zbójcy" .27-28).stąd jego kalectwo. gdy Agamemnon w wyniku sporu odbiera Achillesowi jego brankę Bryzeidę. Szekspir "Henryk IV" Następca tronu. który wraz z całym swoim zastępem zbuntował się przeciwko Bogu. Morsztyn "Pieśń w ucisku" Wygnani z Polski arianie stali się bezdomni. że Orgon i jego rodzina zostają pozbawieni własnego domu i otrzymują nakaz natychmiastowego opuszczenia rodzinnej siedziby. Za swoje występki został skazany na przykucie do skał Kaukazu. 2) wykradł ogień z Olimpu i podarował go ludziom. Homer "Iliada" .Utwór jest zapowiedzią polskiego losu narodowego. Kreonowi. Dopiero śmierć Patroklosa. zazdrośni o wszechwładzę i wszechpotęgę Boga. Izajasza 14. podczas gdy Mojżesz udał się na górę Synaj po dziesięcioro przykazań. który został 26 .1) Sprzeciw. Twierdziła. poczuł się odrzucony przez Boga i zabił Abla. będących świadectwem kryzysu światopoglądowego. F. który zaznawszy największego upokorzenia.9). że ludzie wkroczyli w jego kompetencje. Mojżesz rozkazał Lewitom urządzić rzeź. Uświadomiwszy to sobie. młody książę Henryk (późniejszy Henryk V). że: obowiązkiem jej jest pochowanie brata. która odważyła się zbuntować przeciwko autokratycznemu władcy. Kain zamieszkał na wschód od Edenu. 2) Gdy Bóg przyjął ofiarę Abla (pasterza).1) Najbardziej znanym buntownikiem jest Prometeusz. prawa boskie są ważniejsze od pr aw ustanowionych przez człowieka. Apokalipsa 12. 15. nie uważał bowiem. J. którego podsumowania Makbet dokona sam tuż przed śmiercią: życie jest tylko przechodnim pó~cieniem. protest. Za karę Bóg pomieszał im języki. 3) przejrzał zamiary Zeusa i usiłował go przechytrzyć. powieścią idioty.16-29). który wielokrotnie usiłował sprzeciwić się wszechwładzy Zeusa: 1) podczas ofiary w Mekone podzielił wołu na dwie części. Villon "Wielki Testament" Oprócz wizetunku łotra. Adam-ciężko pracować. które jest wyrazem niewiary w istnienie życia pozagrobowego. mądrym i szlachetnym. wyłącznie z egoistycznej żądzy władzy. jeśliś jest. oszusta i żebraka. aby utrzymać rodzinę (Ks. ma prawo wybierać między życiem a śmiercią. Jego najlepszym przyjacielem jest sir John Falstaff.. Bunt Bunt . Za radą swojej matki. aby nie mogli się porozumiewać. Molier "Świętoszek" . aż wojska trojańskie nie podejdą do jego namiotu. która nie okazała się tarczą przeciw złu tego świata. W mitologii greckiej . Arianie za swoje przekonania zostali tego miejsca w ogóle pozbawieni. za co Bóg naznaczył go piętnem i skazał na tułaczkę. którą miała ze sobą Pandora. a odtrącił ofiarę Kaina (rolnika). a prawa umocnię bezprawiem. gdzie drapieżny ptak wyjadał mu odrastającą stale wątrobę.W dziesiątym roku wojny. stary opój i blagier. ale nie uczynił tego. WSjścia 22. przewrót.. zrozumiał swój błąd (Łk. Jemu także bunt nie przyniesie szczęścia opuszczony przez wszystkich popełni samobójstwo w czasie ataku zbójców Karola na zamek. 5) Upadłym Aniołem nazywa się Lucyfera. w którym Stwórca zgadza się na istnienie cierpienia. zaś w trenie XI siłę rządzącą światem i życiem człowieka nazywa nieznajomym wrogiem. J. Villon stworzył również obraz zbuntowanego człowieka przełomu epok. że świat cały okropnymi czynami upiększę. skłania go do zmiany zdania. opór. którym sądził. że ogień należy się tylko bogom. Rodzaju 3. Karą za ten bunt będzie dalsze zbrodnicze życie. Kochanowski "Treny" . podburzanie. utworzono termin "prometeizm". Wziął swoją część i odszedł z domu. Sofokles "Antygona" . nie mając ani dobrych.ojca i Amalii. Jego czyn był także targnięciem się na króla.Intrygi Tartuffa prowadzą do tego. Jego banda zbójecka napada na przekupnych sędziów.

a setki młodych Polaków wywieziono na Sybeńę. Faust zawiera pakt z Mefistofelesem. jest Herakles (dzieckiem w kolebce. A. Śmiertelnie ranna. Ceną za ten sprzeciw wobec Boga i Jego świata miało być zabranie duszy Fausta do piekła. H. gdy po swoim tajemniczym zniknięciu wrócił z dużymi pieniędzmi.Bohater Słowackiego to samotny indywidualista i buntownik. podsuwał młodemu Gustawowi. bunt był daremny. buntownicza natura nie pozwoliła mu pogodzić się z decyzją stolnika. schematycznego stylu życia. ale wyzwolić chęć zemsty i odwetu: co nam obca moc wydarła. J. niepokorny. Słowacki "Kordian" . ostrzega przybysza przed groźnym pięknem gór. że droga na wyżyny społeczne i do wielkich pieniędzy prowadzi przez sypialnie pań z towarzystwa. gdzie majątek jest gwarancją osiągnięcia szczęścia. Grozi: błyskotkg niosę dła jasnych panów. jak tysiące w kopalniach jęczą.. banalnemu i szaremu życiu. zbuntowany wobec świata. że ten rządzi światem bez miłości. romantyczny poeta. przepraszała Litawora za ten jedyny raz. zarobku.zdeterminowany przez utratę niepodległości. A. W niedługim czasie zrozumiał (pomogli mu w tym Vautńn i pani de Beauseant).jego zdaniem. Mickiewicz "Dziady" cz. by postawić mu zarzut dotyczący lektur. czołobitnej postawy wobec majestatu gór.. gwałtowny. Wspólne działanie. Ci młodzi. który swoją buntowniczą postawą może młodym posłużyć za przykład. przywdziewa maskę. Jego bunt przez chwilę skierowany jest przeciw przyjaciołom. który trząsł calym powiarem.uprowadza brankę z haremu Hassana. Przyszli upomnieć się o swoje prawa: chleba. którą w momencie rozpaczy nazywa wiet rzną istotct. Wcześniej o jego odwróceniu się od Boga narrator informuje: ani się kłania przed Bogurodzicą (.W· Goethe "Faust" Rozczarowany do oświeceniowej wiedzy. która może bryłę świata pchnąć nowymi tory. że nie może spokojnie patrzeć. nie może zaakceptować zwykłego codziennego i nudnego życia z żoną. nie w poświęceniu jednostki droga do wyzwolenia narodu. aby wyłonił się nowy świat. Gdy litewski władca postanowił nie walczyć z Krzyżakami. E. przetrzymywanych w klasztorze ojców bazylianów. której buntowniczej siły i sto łat nie wyziębi. III 1) Przeciwko tyrańskiemu carowi występują młodzi polscy spiskowcy i ta część społeczeństwa. który wcześniej tak boleśnie go zranił. gdy jako znajda przybył do domu Katarzyny. Przed zawarciem małżeństwa wydawało mu się. by wreszcie bluźnierczy poeta mógł uczynić ten świat szczęśliwym (większe niż ty zrobiłbym dziwo. później stanie przed plutonem egzekucyjnym. odrzuci też wszelką wiarę i modlitwę: nie mów pacierzy'. Zraniony kochanek buntuje się przeciw takim wzorcom literackim. chce go skłonić do pokornej. nie przyjmie do wiadomości racji Prezesa i będzie próbował sam zabić cara.. Już w dzieciństwie. A. Pojedynek z Bogiem został jednak przegrany. Po latach. Metafizyczny bunt Konrada ma mu zapewnić władzę nad ludzkimi uczuciami (rz4d dusz). wobec tego dał się zwieść Szatanowi pod postacią Dziewicy. kto łeb urwał Hydrze). by nie pokazać swego prawdziwego oblicza. Mirza. zanuciłbym pieśń szczęśliwą). Mickiewicz "Grażyna" . przed Pańskim chlebem i winem nie klęka. wydaje Bogu bitwę krwawszą niźli Szatan. zechce poświęcić mu się bez reszty. niezwykłe. Natura mroczna. IV Nieszczęśliwy i zraniony w miłości Gustaw przychodzi do swego przyjaciela księdza. 2) Przeciwko arystokracji jako warstwie zgrzybiałej i robaczywej. wiara w zwycięst wo. szablą odbijemy. Litawora-Grażyna. że ze spokojem patrzy na ból i poniżenie ludzi. 2) Jednym z młodych spiskowców. Jego buńczuczna natura nie mogła pogodzić się z przymusem w żadnej formie. pyszałkowatym sobiepanem. gdzie właśnie toczy się walka przeciwko narzuconej przez Turków niewoli. Mickiewicz "Pan Tadeusz" W młodości Jacek Soplica był samowolnym zawadiaką. Mickiewicz "Dziady" cz. a 27 . A. bo nawet Halban często z trudem jego moc bezrozumną na uwięzi trzyma. entuzjazm i przede wszystkim niezgoda na zastany kształt rzeczywistości (obszar gnuśności Załany odmętem: to ziemia) są czynnikami niezbędnymi. gniewni gotowi są porwać się do walki z góry skazanej na przegraną. stąd wezwanie do buntu brzmi: gwatt niech się gwałtem odciska. także przeciwko kochance. Mickiewicz "Oda do młodości" Utwór jest apoteozą młodości. Zdecydowaną walkę całemu światu wydał dopiero. Jest to jednocześnie wyraz buntu i nieufności wobec Boga. jest Konrad romantyczny Prometeusz. zaprzedając mu swoją duszę. Oskarża także panujące stosunki społeczne. Wtedy jednak nie mógł się otwarcie przeciwstawić. Buntując się przeciw. bo nie miał dość siły. jako nauczyciel. szuka intensywnych przeżyć. Swoim opozycjonistom powie. A. Konrad Wallenrod . J. Patrz: rewolucja. Krasiński "Nie-Boska komedia" 1) Hrabia Henryk. a ja spojrzałem. w skutek ich nie wierzę. goniąc za nieosiągalnym ideałem. dotarł na skraj przepaści. hardym. Mickiewicz "Droga nad przepaścia w Czufut-Kale" Buntownicza natura pielgrzyma ujawnia się w czasie przeprawy przez przepaść.G. że tak nie jest. Mówi: zmów pacierz. występują młodzi. Ta niepokorna. skazuje na cierpienia ukochaną osobę. bezkompromisowy. zdradza. pielgrzym chełpliwie wyznaje: Mirzo.Postępowanie Konrada Wallenroda także usprawiedliwia miłość do ojczyz ny i chęć walki dla niej. ale w uszczęśliwianiu innych. a tylko at. Za swój bunt zapłaci pobytem w szpitalu wańatów. miał nadzieję na zrobienie kańery i uczciwe dorobienie się. Justyn Pol w scenie Balu u Senatora pragnie zabić Nowosilcowa choćby własnym scyzorykiem. Mickiewicz "Konrad Wallenrod" . który nie bał się nikogo i niczego. harda.to natura byroniczna: pełen sprzeczności. Niepokorny i hardy. Giaur nie akceptuje też obyczajowości tego kraju . Pomimo że Kordian przegra głosowanie w podziemiach katedry. Jako chrześcijanin zabija i popełnia samobójstwo. Tak się nie stało. Jego bunt (po kolei mścił się na ludziach z najbliższego otoczenia) był reakcją na świat. Tam nie patrz! Po pierwszych chwilach lęku ciekawość nowych doznań i niepokorna natura biorą górę. umierając.W imię miłości do ojczyzny (obrona Litwy przed Krzyżakami) przeciwko zasadzie podporządkowania się woli męża i bezwzględnego posłuszeństwa jego rozkazom zbuntowata się żona księcia litewskiego. A. którą powinien kochać. która nie zapewnia pełni poznania i zrozumienia świata. Z. Szybko przekonał się. Wyzywa Boga na pojedynek dlatego. opuść wodze. Zabicie Horeszki było wyra zem niezgody na ingerowanie magnata w sprawę miłości jego córki i Jacka Soplicy. jako człowiek Wschodu i znawca jego tajemnic. nieodgadniona. do czego zobowiązuje się Szatan..). który znalazłszy w ż yciu cel (uwolnienie ojczyzny od tyrana). A. Bohaterem mitologicznym. sobie kobiet~. zgłodniałi i silni. której czas już minął. który uniemożliwił Faustowi bycie szczęśliwym. że wspólne życie z Mańą będzie atrakcyjne. jakie on. Grażyna w zbroi swojego męża stanęła na polu bitwy. Balzac "Ojciec Goriot" Gdy młody Rastignac przyjechał z prowincji do Paryża studiować prawo.). drzewa na opat w zimie i odpoczynku w lecie. Średniowieczny wojownik łamie w rażący sposób zasady etyki rycerskiej: walczy podstępem. podczas spowiedzi w klasztorze. jak "Cierpienia młodego Wertera" czy "Nowa Heloiza". Byron "Giaur" -Tytułowy bohater jest człowiekiem zbuntowanym wobec nudnego. gdy była mu nieposłuszna. którzy w ukochanej Gustawa nie widzą anioła. bo uczony odnalazł szczęście nie w egoistycznym zaspokajaniu zachcianek. odwróć na bok lica (. Nie powinno to wpływać na Polaków przygnębiająco. Bronte "Wichrowe Wzgórza" -Byronicznym typem buntownikajest Heath cliff. W Grecji. niełatwo przyjmował wszelkie nakazy i dużego wysiłku wymagało zmuszenie go do czegokolwiek. G. który widząc wszystkie cierpienia swego narodu.

nie bała się pracy w polu i gospodarstwie. na których świadomie gorszyli i prowokowali publiczność. nie krępuje się wprost zaproponować Wokulskiemu romans. J.S. ale tylko do czasu wybuchu powstania styczniowego. w burzliwej rozmowie nazwał go złodziejem.Wiersz jest wyrazem niezgody poety na taki świat..majątek można zdobyć choćby.. B. niepokorna dusza. to my. Piotr w swym młodzieńczym buncie i bezkompromisowości nie wziął pod uwagę motywacji ojca. G. szermując hasłami miłości ojczyzny. Natura niepokorna. za które wini człowieka. W. swoją działalność ograniczają do wypisywania recept dla biednych. 2) Przeciw stereotypom obyczajowym i towarzyskim konwenansom miała odwagę wystąpić Justyna Orzelska: wyszła za mąż za Bohatyrowicza.. gdy w rzeczywistości chodzi o obronę interesów kapitalistów. Żeromski "Ludzie bezdomni" Przeciwko takiemu stanowi. przez ukartowane morderstwo. choć prowokującą kobietą jest wyemancypowana obyczajowo pani Wąsowska.. jaką poznał. aby zarobić na utrzymanie rodziny (Sonia) i że jedni bogacą się kosztem innych (Alona Iwanowna). ich utwory: "Hymn do maszyny mego ciała". który przyzwyczajony jest rozkazywać. W swojej matematycznie ścisłej teońi dotyczącej uszczęśliwiania ludzi Raskolnikow nie uwzględnił właśnie. Zapolska . Jego bunt był jednak krótkotrwały i pozorny. Upadek wartości obejmuje też kryzys wiary i zaufania do Boga oraz wzajemnych relacji: świat człowiek . Rodziło to pytanie zasadnicze: bojąc się osądzenia swych grzechów. Rodion twierdzi: wszystko jest w rękach człowieka. historyczną racją. a całej warstwy kołtuńskiej nic wyplenić nie zdoła.. całe legiony Dulskich (. by móc spłacić ten. podmiot liryczny buntuje się przeciwko temu. ginę. "Rzygające posągi". Tuwim "Do prostego człowieka" . to i jego wola. Zazdrości ojcu posiadanych mor gów.. Mieli się za wielkich nowatorów i burzycieli. który sam pochodzi z nizin społecznych i uważa. Boże. Futuryści-jak ich nazywano: "niesforne dzieci dwudziestolecia". chcieli przewietrzyć tradycję. bogactwa i Jagny (będzie o nią z Maciejem rywalizował). Leśmian "Trupięgi" .Bóg.. że lekarze są lekarzami ludzi bogatych. Wówczas po pogrzebie ojca Gońot. ma ojcu za złe zbyt zachowawczy stosunek do przeszłości (powstanie styczniowe). "Mechaniczny ogród". typ kresowego watażki. władzy. Buntownicza postawa Judyma znalazła apogeum w scenie kłótni z Węglichowskim i Krzywosądem. hardy. Nie pozwolił sobie zawiązać opaski na oczy (por. buntowniczo zawołał: teraz się spróbujemy! F. Doktor nie mógł opanować ogarniającej go szewskiej pasji. buntuje się doktor Judym. że ożeni się z Hanką. Kasprowicz "Dies irae" . bo zwykł sobie wszystko sam brać. Dlatego chyba było mu tak łatwo zapanować nad czambułem tatarskim."Moralność pani Dulskiej" . Swoim trybem życia (wizyty w kawiarniach. nie wziął od Dominikowej nic. Na tego rodzaju "rewolucję" nie miała wcześniej odwagi Marta. jest wezwaniem do buntu. mieszkając u Bylicy. że jego ojciec oszukiwał robotników. np. Goya "Rozstrzelanie powstańców madryckich"): do końca nieulękły. że w Paryżu nie ma miejsca na żadne uczucia (córki Gońota). słownictwo) oraz pseudowyzwolonymi poglądami Zbyszko próbował zdystansować się wobec kołtuństwa matki.. Poeta pokazuje. a ich jest nafta (. Ożenił się z Nastką bez zgody matki. inni muszą się prostytuować.. czy jest kawa w tym zakładzie?. Oświadczył nawet.Raskolnikow nie akceptuje świata urządzonego tak. nocne powroty do domu) i zachowaniem (prowokacyjnie zaczepne odpowiedzi. ginę. stworzył także zło i grzech. za co został skazany na karę śmierci. Jego wystąpienie z odczytem u doktora Czernisza zapoczątkowuje walkę z kliką lekarzy. wiersz Broniewskiego "Na śmierć rewolucjonisty"). Sienkiewicz "Potop" Bohaterem buntownikiem (wzorowanym na Jacku Soplicy). Oskarżył go."Doktor Piotr" Gdy Piotr Cedzyna zorientował się. gdzie wszystkie prawa ustanawia człowiek. B. oskarża go o czapkowanie Darzeckim.Adresat wiersza jest wyraźnie określony już w tytule. 2) Przeciwko wszechwładzy matki odważył się wystąpić Szymek Dominikowej. "XX wiek". że koszt jego wykształcenia ponoszą nieświadomi wyzysku chłopi. oświadczył. Por. z jaką łatwością wszyscy potrafią wykorzystywać robotników. przekonany o słuszności swego wyboru. ordynarność i śmiech! Urządzali mityngi poetyckie. będzie rodził Dulskich. Młody człowiek nie mógł zaakceptować. S. toteż jego zatarg z ojcem jest typowym konfliktem pokoleniowym. by nie przyczyniać się pokornie do nabijania kieszeni przedsiębiorców: rżnij karabinem w bruk ulicy! Twoja jest krew. bo im gdzieś nafta z ziemi sikła i obrodziła dolarami.). Cywilizacja i kultura z ich chorobliwością . która w rozmowie z Wokulskim twierdzi. która ich ograniczała. Ich hałaśliwe hasła brzmiały: Przekreślmy historię i potomność!. Jej świadomie wyzywająca postawajest reakcją na zniewolenie konwenansami kobiet z jej sfery (Izabela).) zawołaj broniąc swej krwawicy: "bujać. zawadiacka.. który dopuszcza tyle cierpienia 28 . czło wieka z jego jakże ludzką naturą i wyrzutami sumienia. jest Andrzej Kmicic. bo młodzieniec w gruncie rzeczy i tak wiedział.. gdzie zmarłego nędzarza rodzina nie ma nawet za co pochować. Buntuje się on przeciw Bogu. ginę. z którym łączono schyłek cywilizacji i który rodził poczucie kryzysu wartości. był żołnierzem w armii rosyjskiej. a później potępienia. S. że ma wobec najuboższych dług do spłacenia. tak haniebnie zaciągnięty dług. a on pozwala sobie zdmuchnąć wszystko sprzed nosa. że stać ją na odważne dobieranie sobie kochanków. "But w butonierce". buntowali się przede wszystkim przeciwko tradycji. Z tego buntu rodzi się oskarżenie: przez grzech Twój. którzy szokując. H. kornym. którzy podobnie jak Węglichowski. Wiersz ukazuje fałszywość sztandarowych haseł. będzie odbierał czynsze. obraził. jako stwórca wszystkiego. nie czekając na jej pomoc i aprobatę. który nie przyjmuje nigdy odmowy i sprzeciwu.M. Jego hardej natury nie złamało nawet wypędzenie z rodzinnego domu i bieda. Umarł jak romantyczny buntownik (por.1) Największym buntownikiem w gromadzie Lipczanjest Antek. Młodszy -Janek to natura romantyka. a nie przeciwdziałają ich przyczynom. nie może spokojnie zaakceptować prawa: ojca grunt. Orzeszkowa "Nad Niemnem" 1) Witold Korczyński reprezentuje pokolenie młodych pozytywistów. patrząc wyzywa jąco na Paryż. Dostojewski "Zbrodnia i kara" . że zaraz wyjeżdża. bogatą. bo się urodziłpo kołtuńsku.Przeciw tyranii Dulskiej usiłował zbuntować się Zbyszko. że to on umiał skręcać karki niepo. Żeromski "Echa leśne" Bohaterami opowiadania są dwaj Rozłuccy. Podobnie jak jego stryj. że jedni mają pieniądze. J. zaś rzetelnie leczą tylko bogatych (umieją pilnie tępić mikroby w sy~pialni bogaczy). który nie chce pokornie godzić się na status prawie parobka w gospodarstwie ojca. że bgdZie Fełicjanem. sam zbudował dom. z trudem powstrzymuje emocje.Piękną. a nie słuchać. S. głęboko zranił i odjechał bez pożegnania. że leczą tylko choroby. Witold nie akceptuje sposobu. Reymont "Chłopi" . Przekonał się. próbując stworzyć świat bez Boga. który jest gotów walczyć o wszystko z całym światem. w jaki Benedykt traktuje chłopów. panowie szlachta! ". Wówczas młody Rozłucki wystąpił z szeregów armii carskiej i przyłączył się do powstańców. a sam dał się okiełznać tak naprawdę jedynie Oleńce. Ironicznie użyty czasownik wystroić (gdy go już wystroi w te zbytki żebracze) świadczy o stosunku podmiotu mówiącego do Boga.W wierszu dochodzą do głosu nastroje dekadenckie charakterystyczne dla końca wieku. Żeromski .na śmietnik! Wybieramy prostotę. W manifestach domagali się zerwania z tradycją ortograficznej pisowni. Antek to rogata. Buntownik Rodion Romanowicz został pokonany cichą miłością Soni i jej pokorną wiarą.. E. Prus "Lalka" . że Bóg.

2) Córka profesora Ruth. Jako wyraźnie sformułowany protest przeciw tej na ziemi i tej po śmierci rzeczywistości brzmi zdanie: będę tupał na niego tymi trupięgami! B. Leśmian "Dziewczyna" Podobnie niepokomie wobec Boga brzmi pytanie w tym wierszu: takiż to świat! Niedobry świat! Czemuż innego nie ma świata? Na tym świecie przeznaczeniem człowieka jest wieczne dążenie do czegoś i niemożność osiągnięcia ideału. Krystyna to kobieta odważna. Undset "Krystyna.Zaślepiona miłością do Erlenda. krwawo idziemy. gapiów?) i zapomnienie. że również w zaświatach są bogaci i biedni (wiem. więc rewolucja jest drogą zdobycia tych przywilejów. zabijano ich w szczególnie okrutny sposób. później obóz. taki wyścig podjął jako kardiochirurg. Leśmian "Dusiolek" . Ktoś chciał przecież spacyfikować zbuntowanych. i nawet dziwek mają. spotykała z ukochanym w lesie i szopach. ijego rodzina).kula w łeb!. który odważył się myśleć inaczej niż narzuca to obowiązująca ideologia i pisać o tym. Ruth podjęła walkę z takimi wzorowymi Niemcami.) Ty masz werbel nam zagrać do marszu. Szewcy np.na ziemi (i żebrak. "Zagłębie Dąbrowskie" gdzie milczenie kopalń jest groźną zapowiedzią walki: węgiel dobywa Zagłębie. E. gdy wywlekano z więzień białogwardzistów. który według doktora uosabia zbrodniczy system.I. sZkapę i wołka. nie mogli pogodzić się z tym. H. że warstwy panujące (arystokracja.Sam tytuł sugeruje wyścig z Bogiem.wezwanie do walki o wolność tych. Placem Trzech Krzyży i ruszyli pod Belweder. W mieście zaczęto mówić. Zagtgbie dobywa śmierć. córka Lavransa" . Później. żeś potworzył mnie.poeta) przypuszcza. które przybierały na sile. Witkiewicz "Szewcy" Wszystkie rewolucje był y wynikiem niezadowolenia i chęci panowania. Taką zbuntowaną osobą w rzeczywistości realnego socjalizmu Moskwy jest Mistrz. co się w Niemczech i całej Europie działo.W totalitarnym państwie wszelkie przejawy wolności są groźne dla systemu. Trafił za to do obozu. W. na których opierało się funkcjonowanie całego systemu. Nałkowska "Granica" Warunki życia (np. płynie krew majowa na ulicach.Erlend.wiersz-apel o złączenie wysiłków w obronie ojczyzny ponad wszelkimi podziałami politycznymi i odpowiedzenie wrogowi ciosem na cios: za tę dłoń podniesionct nad Polską . Jej buntownicza natura jeszcze raz dała o sobie znać. ziemiańskiego dworku. ratując niektórych spośród tysięcy (400 tys. poczynając już od "Poezji". tzw. nasze granice w Monte Cassino. Krall "Zdążyć przed Panem Bogiem" . toteż powieść Mistrza o Poncjuszu Piłacie jest świadectwem zbyt groźnej samowoli w myśleniu. Symbolem biedy są te buty z łyka (trupięgi). a cham brał w mordę. która dotarła do ratusza. Niepokornym. gdzie żadna szanująca się kobieta wejść nie powinna. Większość wierszy W. Kruczkowski "Niemcy" . Tu opowieść o chłopie Bajdale jest pretekstem do wyrażenia pewnej prawdy o świecie: wszystko. narracja). Por. a później w Paryżu z premedytacją uplanowane morderstwo Haakego. Z. S. wszechwładnemu prawu zapomnienia. ale przede wszystkim takim sytuacjom. jest złe. Po raz pierwszy zrobił to podczas wojny na Umschlagplatzu. Ostatnie dwa wersy wiersza brzmią: na nowym Campo di Fiori bunt wznieci słowo poety. inne wiersze: "Na śmierć rewolucjonisty" . byli zabici. który złośliwie chciał zdmuchnąć płomień świecy życia.na Husaby wzięła na swoje barki wszystkie obowiązki związane z prowadzeniem dużego dworu. "Do towarzyszy broni". gdzie utrwaloną formą od wieków było. W Rosji porewolucyjnej rzeczywistość kreuje człowiek. Miłosz z goryczą konstatuje pewne historyczne...1) Buntem jest rewolucja w Baku pokazana krwawo. Gołąbscy) i zamknięcie huty Hettnera stały się powcuem licznych masówek na przedmieściach (aresztowanie Mariana Chąśby). Jednak poeta (ja . po wojnie. Nie akceptował masowych mordów i wykorzystywania nauki do zbrodniczych celów. "Monte Cassino" wypowiedź kontrastowo inna niż wiersz "Żołnierz polski" (spuszczona głowa). Tortury. Ukrywając Petersa. L. niezmienne od wieków prawdy: samotność ginących. że przed gębq nie ma ucieczki. Kolejne ucieczki (bunty) Józia potwierdzają. z wieloma scenami samosądów. gdy urodziła ostatnie dziecko i wbrew obowiązującym zwyczajom nazwała je imieniem żyjącego jeszcze ojca . fragmenty autotematyczne. Jest to też powieść. inteligencja) prowadzą życie na innym poziomie. który taką próbę podejmuje. 2) Buntem jest wystąpienie robotników z Woli i Powiśla. co brzydkie i niedoskonałe. patrzeć w lufy wzniesione śmiało. Józio przymierza się do kolejnych środowisk: szkoły. które narażają na trud i prowadzą donikąd. która 29 . które w wierszu określane są jako męczeńskie stosy. kompozycja. zła i mordu.1) Za buntowniczkę możemy uznać Katarzynę.Ballada zawiera polemikę z Bogiem. więc tłumi się je brutalnie. bqdź jak sztandar rozwiany wśród walki. jest Marek Edelman. dawny przyjaciel i uczeń profesora Sonnenbrucha. że tam w Zaświatach mam swoje trupięgi). jednocześnie zamanifestowała swoją postawę niezgody na to. nawet jedzą co innego (kompleks langusty). decydując się na udzielenie Petersowi pomocy.) wywożonych na śmierć. Steinbeck "Na wschód od Edenu" . Tu zapowiedź walki i zwycięstwa: gniewnie idziemy. przypadków beznadziejnych i często udawało mu się przechytrzyć Boga. pod dostatkiem. z której ucieczka jest buntem przeciwko skostniałej gębie i pupie szkolnej. Remarque "Łuk Triumfalny" . jakim został poddany przez Haakego. Broniewskiego nacechowana jest buntem i potrzebą walki. gdzie zawarty został program poetycki: nam re słowa ciche nie starczą (. ponieważ nie akceptuje przemocy. że pan dawał w mordę.1) Przeciwko zbrodniczemu systemowi zbun tował się Joachim Peters. Aby się od wszelkiej formy wyzwolić. nie ma miejsca na siły nadprzyrodzone. a więc zło w świecie istnieje i nie jest ono wytworem człowieka. Krystyna nie wahała się złamać obowiązujących w średniowieczu rygorystycznych norm obyczajowych: wymykała się potajemnie z klasztoru. zgodziła się wreszcie na schadzki w gospodzie Brynhildy Flugi. jak Bóg czy Szatan. mieszczańskiego domu stwarzającego wrażenie nowoczesności. "Bagnet na broń" . Miłosz "Campo di Fiori" Pokazując dwa odległe w czasie wydarzenia: spalenie Giordana Bruna i walczące warszawskie getto. którzy w postaci ogromnej manifestacji prowadzonej przez komunistów przeszli Nowym Swiatem. aby przypomnieć władzy o drożyźnie i niemożności wyży~ cia z pracy zarobkowej. Cz. S. narażając się społeczności i skazując na walkę z nią. przy czym nie było to z jej strony bierne skonstatowanie faktów i konformistyczne chowanie głowy w piasek. która stanowi wyzwanie przeciwko tradycyjnej formie powieściowej (por. apokaliptycznie. jak Lisel czy Willi. których piynie krew. że rozkaz użycia broni wydano za sprawą Ziembiewicza.M. Zeromski "Przedwiośnie" . rozpo czynając walkę o życie pacjentów. Poeta wobec tego ma moralny obowiązek zaprotestować przeciwko ludzkiej obojętności. są karą za próby buntu.wezwanie do śmierci heroicznej.W faszystowskich Niemczech nie może się odnaleźć doktor Ravic. M. Gombrowicz "Ferdydurke" Jest to powieść o buncie przeciw wszechwładzy i wszechobecności formy. w czyjeś interesy godziło ich wystąpienie. a przy tym często uleganie wyobrażeniom fałszywym. nie pasująca do schematu kobiety średniowiecznej . który stworzył (zmajstrowat) na świecie zło. obojętność świadków (widzów. w szarżach policji. Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" . J. gdzie udaje się Józiowi skompromitować pseudobunt Młodziakowej wobec tradycji. Padły strzały. aż doszło do uliczn ej manifestacji. S. która stanowi zwycięstwo moralne: trzeba umieć umierać pięknie.A. Jedynym odruchem sprzeciwu ze strony Ravica może być tylko ucieczka z Niemiec. W zakończeniu wiersza pada pytanie do Boga: Nie dość ci. jeszcZeś musiał takiego zmajstrować Dusiołka? B.

Kaleb. w rodzaju np. że nikt go nie zmusi do pracy-on woli zabawę. niczego po sobie nie zostawił. proch. małżeński. Yossarian twierdzi: Wrogiem jesr każdy. też się buntuje. Kazan "Układ" . obowiązku stosowania się do norm. Otwarcie ogłasza swój bunt przeciw tej tradycji braku tradycji i dlatego żąda ceremonialnego ślubu. bo i tak zostałby "wylany". I. kto Zamierza cię Zabić. Tak należy bowiem traktować czyn wodza Bromdena . aby nic nie musieć. Marzy o ucieczce w dziką głuszę i o życiu bez żadnych cywilizacyjnych ograniczeń. jest poeta. Stone "Udręka i ekstaza" Michał Anioł ośmielił się zbuntować przeciwko trzem stuleciom tradycji rodu Buonarottich. Ojciec uległ. towarzyski.W tej rzeczywistości raju powtórzonego. okrucieństwo. gdzie człowiek człowiekowi jest wil kiem. S. że siła gwarantuje bezpieczeństwo. układy w pracy. Armiajest bowiem miejscem. Po wielu bolesnych próbach Eddie sam to zrozumiał. W. by żyć z pracy rąk. dziwi się. zaś narzędziem jego buntu i zemsty jest słowo poetyckie (spisane będą czyny i rozmowy). S. Mrożek "Tango" . że ojcu nie przeszkadza w domu kochanek matki. które za każdym razem grożą śmiercią. Powołał mnie Pan na bunt . Jego bunt obraca się przeciwko szkolejako instytucji i przeciwko rodzicom: szkołę opuszcza. 2) Minęło ćwierć wieku i oto ich syn Artur. które przez swe odcięcie od rzeczywistości niczemu nie służą. które będą chlubą Florencji. Nie chce po prostu jako młody człowiek wchodzić w świat. bo uważał. są tylko fragment~. w którym istnieje zło. że nie da się istnieć poza społeczeństwem. Kesey "Lot nad kukułczym gniazdem" . Przede wszystkim jednak symuluje chorobę. Cz. obóz karny. na znak protestu). Ojciec Michała Anioła twierdził: od trzechset łat żaden Buonarotti nie upadł tak nisko. czarną dziurę) i. chłopiec opętany manią władzy. J. do władzy absolutnej. symbolizująca odwagę. Patrz: syn. siłę. Jego niechęć do udziału w wojnie przejawia się tym. brzydota. E. "obróbkę" w armii amerykańskiej. jaka charakteryzowała Gilgamesza. stwierdzi. Michał Anioł jest uparty: wytrwale znosi bicie. Buntem wreszcie będzie prowadzenie burdelu ze szczególnie wyrafinowanymi metodami zadawania rozkoszy i bólu (naruszanie norm moralnych i obyczajowych). prawość i jednoznaczność moralną. Rolanda). Z. Golding "Władca much " . którzy otoczywszy się gromadą błaznów. dba tyl ko o własne sprawy. a ród.tym stwierdzeniem kończy się wiersz. 2) Archetyp buntownika i bratobójcy powtórzy się też w drugim pokoleniu. Herbert "Pan Cogito o postawie wyprostowanej"-W sytuacji wybuchu epidemii instynktu samozachowawczego.). Tym. że ma prawo decydować o sobie i od tego momentu rozpoczęła się jego prywatna wojna z dowództwem. Lodowico (ojciec) głosi. Jack będzie systematycznie łamał wszystkie zasady. który wypadł z normy i w którym nic nie jest możliwe. argumentując..Przybycie Mc Murphy'ego do szpitala psychiatrycznego było od początku zapowiedzią jakiegoś trzęsienia ziemi. że nie chce być ani odznaczany. wygrał. Z właściwym sobie poczuciem absurdu głosi. w którym obowiązują normy. entropia i anarchia (. Prewitt od mówił boksowania. w tym. rzucając wyzwanie tradycji (posiadłeś mnie na oczach mamy i papy podczas premiery Tannhausera w pierwszym rzędzie foteli.wbrew woli rodziców opuszcza dom (przed odejściem podkłada ogień pod zabudowania).D.. poezji. nakazy i gdzie trzeba wywiązywać się z obowiązków i być za siebie odpowiedzialnym.Eddie Anderson próbował zbuntować się przeciwko takiej koncepcji społeczeństwa (konsumpcyjnego). co jest samym życiem (cierpienie.. gdy dowiedział się. że Ghirlan dajo będzie płacił za naukę Michała Anioła w jego pracowni. Jones "Stąd do wieczności" Prewitt przeszedł tzw. Szymon). Siostra Ratched tylko pozornie zatriumfowała nad Mc Murphym. toteż terminowanie syna w pracowni Ghirlandaja okryje rodzinę hańbą.. Przeszedł wszelkie stopnie łamania charakterów (służbę nadobowiązkową. ponieważ nie akceptuje świata dorosłych. ale prżeciwko temu. że w domu panuje bezwład. Wrogiem dla niego są nie tylko Niemcy. Początkowo wcale nie zależy mu na polepszeniu losu pacjentów. wylądował w szpitalu wariatów. Arona (wyjawi mu prawdę o ich matce). Tu nie ma żadnej tradycji ani żadnego systemu. która jest skupiona na powierzchownym pięknie. Podobnym buntownikiem był jego przyjaciel Maggio. Gdy upewni się. przygodę (polowanie) i popisywanie się swoją bezwzględnością i arogancją. nieZałeżnie od tego. Okazuje się. ie cały zapas bomb zamiast na cel. postawom (św. wyrzuca do morza. ale też jego własne dowództwo. natura nieskora do żadnego posłuszeństwa. Z. Traktowali to jako skok w nowoczesność. Salinger "Buszujący w zbożu" . nie reaguje na to. aby podjąć samodzielne życie w normalnych warunkach który jest zwycięstwem nad ideą Kombinatu.. toteż rozpocznie swój bunt od niewywiązania się z obowiązku dopilnowania ogniska. jak przystało na reprezentanta młodego pokolenia. chciał żyć tak. przemoc. strzela do niego). że raczej umrze niż da się zabić na wojnie. pojawi się pierwszy bun townik będzie to Jack. dzielnie przećiwstawia się ojcu. tak jak w Biblii. zakazy. Jego sprzeciw wyraża się np.. zgodnie z teorią Holmesa. Herbert "Przesłanie Pana Cogito" .Ponownie pojawia się znana z wierszy Herberta opozycja: postawa wyprostowana przeciw życiu na klęczkach. że chce robić rzeczy piękne. Heller "Paragraff 22" Przeciwko udziałowi w wojnie buntuje się Yossarian. Buntowniczym gestem będzie także sprzeciwianie się Adamowi i porzucenie go wraz z dwojgiem małych dzieci (ponieważ mąż nie chce jej puścić. przy czym każde schorzenie jest dobre.Holden Caufield jest wyrzucany z kolejnych szkół. że są bezpieczni i bezkarni w krzywdzeniu człowieka prostego. wykorzystywanie słabszych w celu zaspokojenia potrzeby panowania.wyrwanie konsoli i ucieczka z zakładu. gdyż chce wziąć życie w swe ręce. że nic mu za to nie grozi. Grochowiak "Święty Szymon Słupnik" Postać średniowiecznego ascety stała się pretekstem do wyrażenia poglądu współczesnego poety na temat świata. W świecie przemocy. zakaz opuszczania koszar. od nikogo nie zależeć i aby nikt od niego nie zależał i. K. Eddie zburzył układ rodzinny. J. Hektora. W ostatecznym efekcie jego działania prowadzą do pozbycia się Ralfa. głęboko humanitarna i godna jest postawa wyprostowana (taka. konieczności nauki. zła i zdrady jedynie ludzka. że buntjest zaraźliwy. Miłosz "Który skrzywdziłeś" Wiersz skierowany do rządzących. do domu nie wraca. wyzwalanie się z więzów starej sztuki i starego życia. stopniowo jednak jego wojna z Wielką Oddziałową staje się wyrazem niezgody na wszelką niegodziwość. gdzie poskramia się lwy. gdy wszyscy mieszkańcy Utyki uczęszczają na przyspieszone kursy padania na kolana przed wrogiem. Pan Cogito zachowuje postawę wyprostowaną za każdą cenę (nawet głowy) i to jest jego niezgoda z jednej strony na wrogą mu przemoc. Wierzy. J. bo usiłowano w nim złamać buntownika. który pamięta. byle zapewniało zwolnienie z obowiązkowych lotów. który się zbliża. mimo że istnieje trzysta lat. Swoją wyzwoloną miłością Eleonora i Stomil burzyli formy. Bunt przeciwko: złu świata. zbuntuje się przeciwko niemu: przyczyni się do śmierci brata. Na kaz brzmi: idź wyprostowany 30 . zwiększające stale liczbę lotów.1) Przed laty buntowali się rodzice Artura. czując się odepchnięty przez ojca. Tu lekarz uświadomił mu oczywistą prawdę. z drugiej na konformizm innych. sądzą. przemoc. ponieważ wszystko jest możliwe. że ród należy do najbardziej szacownych i zasłużonych we Florencji rodów mieszczańskich. że rządzą silni.. które zbiorowość chłopców demokratycznie ustaliła. ani nazywany bohaterem. w którym każdy człowiek funkcjonuje w układzie (układach) i poza nim (nimi) nie może żyć. po której jest stronie. mroczne ludzkie żądze).

7) Hiob. który ma lada moment spaść. Zwraca się nawet z wyrzutami do anioła Gabriela. by służyć Bogu.) Maria cierpi.1) Tristan i Izolda cierpią. kiedy są rozdzieleni. że człowiek zawsze miał możliwość wybierania. żeby przywrócił mu żonę. który wyjada mu nieustannie odrastającą wątrobę.. którego oboje kochają i szanują. Wyraża swoje uczucia w pieśniach. cierpi święty Szczepan. Przez Jego mękę ludzkość zostaje oczyszczona i odkupiona. "Kwiatki świętego Franciszka" Św. Niekiedy jego wybory były bolesne i przypominały raczej walkę. która szuka po ulicach miasta Oblubieńca. 6) Marsjasz .są smagane wichrem i deszczem. żona Abrahama. poniżany. "Legenda o św. Jezus błaga: Abba. idzie do zabójcy syna błagać go o wydanie zwłok. że mogą być razem. by się napić. 4) Orfeusz cierpi po śmierci żony. (J. to ujęcie cierpienia jako próby.1) Demeter cierpi. Franciszek twierdzi. Petrarca "Sonety do Laury" Cierpienie powoduje nieszczęśliwa miłość do nieziemsko pięknej Laury. co odbiera mu szacunek u ludzi. co dzieje się z ich synem. by ubłagać boga. co może. I taki jest sens ascezy i umartwiania . że zamienia się w kamień. Aleksym" . Chciałaby mu jakoś ulżyć. co jej cierpienie czyni jeszcze dotkliwszym.człowiek ot7arowuje Bogu jedyne. że nad głową na krawędzi przepaści chwieje się nad nim wielki głaz. bunt się ustatecznia". pozostawiające głęboki ślad. iż udaje się do królestwa Hadesa. że dziewczyna będzie przez pół roku przebywała z mężem w Hadesie i przez pół roku z matką na ziemi. swoje cierpienie. 8) Prorok Izajasz opisuje cierpienia.. W literaturze motyw cierpienia pojawia się nader często. bo miłość łączy sprzeczne stany i uczucia. że pomagał ludziom przeciw bogom. to rewolucja". Najjaśniejszy Panie. 3) Zanim umrze.Izaaka.wznosił toasty. Hiob mimo cierpień nie załamał się. (S. zachował wiarę i ufność. Bedier (oprac. 2) Rodzice Aleksego cierpią. Cierpienie jest tak wielkie.1) Modlitwa Chrystusa w Ogrójcu (Getsemani) jest wyrazem skrajnego cierpienia psychicznego. 2) Niobe doświadcza cierpienia. że dwoje ludzi. sprawiając. której Bóg poddaje człowieka. gałęzie odsuwają się i nie może ich dosięgnąć. Jest głodny i spragniony. jakich będzie doświadczał Mesjasz. a nad głową ma jabłoń uginającą się od owoców. któr ych najbardziej kocha . jest darem Boga. ponieważ zdają sobie sprawę.) "Dzieje Tristana i Izoldy" . ale gdy pochyla się. Niektórzy mitografowie dodają jeszcze. z powodu zakładu między Bogiem a Szatanem. spada na nie ognisty deszcz.Odczuwanie bólu fizycz nego lub moralnego. Księga Hioba stawia pytanie o sens cierpienia. 3) Tantal zostaje skazany przez bogów na straszliwe cierpienia w Hadesie. Świadom swego losu.orła). kiedy niewolnica Haggar urodzi Izmaela. nie zważając na swój majestat. mężczyzna z trudem zdobywa pożywienie dla swej rodziny). Biblia (NT) . cierpień Sarze przysporzy jej zachowanie i lekceważące traktowanie prawowitej małżonki. Jego bohaterką jest Maryja (Matka Boleściwa) stojąca pod krzyżem Chrystusa i opłakująca mękę i śmierć jedynego Syna. że stary król Troi. że został rozszarpany przez dzikie zwierzęta.1) Aleksy skazuje się na fizyczne i duchowe cierpienie. że płacze i mdleje. który zostaje ukamienowany. trzymając puchar w zaciśniętej pięści". F. Stoi po kolana w wodzie. gdy wyciąga rękę po jabłko. że wzruszają nawet dzikie zwierzęta. Ale to cierpienie jest jednocześnie rozkoszą. Przykuty do skał na Kaukazie codziennie nawiedzany jest przez sępa (w innej wersji . a także nawiązuje do motywów pasyjnych. (S.Tristan i Izolda . Jego cierpienie jest tak wielkie. Cierpienie rodzi w niej gniew. (S. bo nie wiedzą. 4) Naród wybrany znosi cierpienia w niewoli egipskiej po śmierci Józefa. oddal ode mnie ten kielich. kiedy Eneasz ją opuszcza. jak Achilles poniewiera zwłoki pokonanego w pojedynku Hektora. zostaje skazany na nie kończące się cierpienie. że podmiot liryczny sonetów czuje się jak statek bez żagli i steru na wzburzonym 31 .Karol Wielki cierpi. J. 2) Chrystus znosi straszliwe cierpienia: jest biczowany. co człowiek ma.Królowa Kartaginy cierpi. musi dźwigać krzyż. są zamieniane w drzewa. 2) Król Marek cierpi na myśl. Pieśń o Rolandzie" . "Lament świętokrzyski" (Posłuchajcie. ale zawsze jest to dla człowieka doświadczenie niezwykle istotne. wreszcie sam zostaje dotknięty trądem. Jej cierpienie jest tak wielkie. bo chorobę tę traktowano jako karę za szczególnie ciężkie grzechy. męczarnia. 3) Jakub cierpi. kiedy Persefona znika bez śladu. Ojcze.wśród tych co na kolanach. by potem zgodzić się z wolą Ojca. (Na wieść o zdobyciu Bastylii 14 VII 1789) * "Romantyzm . S) Prometeusz za to. kiedy Bóg nakazuje mu złożyć ofiarę z jedynego syna . że zdradzają króla Marka. kobieta cierpi przy porodzie. Wergiliusz "Eneida" . bracia miła. woda się cofa. Homer "Iliada" .J. Mrożek) Cierpienie Cierpienie . Biblia (ST) . Patrz: anioły. Steinbeck) * "Odebraliście mi ostatnią szansę. (S. znosi liczne cierpienia . Jedyna odpowiedź. przeciw którym można się jeszcze było buntować. jeśli możliwe. Gdy Zeus podejmie decyzję. z którego wciąż płyną łzy. Jego przyczyny mogą być bardzo różne. cierpienie ich nie opuszcza. Lec) * "Twierdzę. nie żyje. Dante Alighieri "Boska Komedia" Dusze grzeszników cierpią w piekle najbardziej wyszukane katusze . kiedy przynoszą mu wieść. ale jest mu posłuszny. umierają jego dzieci. gdy synowie przynoszą mu okrwawione szaty Józefa i mówią.traci cały dobytek. cierpi z powodu swojej bezpłodności. 6) W "Pieśni nad pieśniami" cierpienie jest udziałem Oblubienicy. Znosi wszelki ból i upokorzenia. 2) Priam cierpi. że jego zbuntowany syn. Brzozowski) * Buntuję się. 5) Dawid cierpi i rozpacza. nawet w Ogrodzie Eden. Dla mnie nie zostawiliście już nic".mogą go zdradzać. Absalom. widząc ciała zabitych w wąwozie Ronsewal swoich najlepszych rycerzy. Jego cierpienie ma moc zbawczą.patrz: artysta.ukochany jedynak zaginął bez śladu. Nie może więc tak naprawdę nic ofiarować Stwórcy. pierwszy męczennik. męka. Tak długo byliście antykonformistami. Jego cierpienie jest tak wielkie. że to właśnie jest piękne. by zyskać zbawienie. patrząc na męki swojego ukrzyżowanego syna. określająca ich istotę) * "Opozycjonista . 2) Abraham cierpi. oprócz swojego cierpienia. Cierpienie rodzi w nim chęć okrutnej zemsty na zabójcy młodzieńca.1) Sara.1) Achilles cierpi na wieść o śmierci swojego przyjaciela i kochanka Patroklosa. jaką można w niej odnaleźć. więc Bóg wynagrodził go. odnosząca się do bohaterów romantycznych. widząc. więc jestem. czym zapoczątkowuje niezgodę między Kartaginą a Rzymem. J. Chrześcijaństwo traktuje słowa Izajasza jako proroctwa dotyczące Chrystusa i jego męki. które są tak wymowne. by sprawdzić jego wiarę i ufność. Odtąd zostaje ono wpisane w kondycję ludzką (np. Wszelkie poszukiwania nie dały żadnego rezultatu . że wszystko. przeklina swojego kochanka i jego potomków. których kora i liście służą za pokarm harpiom. Twierdzę także. gdy na życzenie Latony Apollo i Artemida zabijają jej dzieci. ale nie jest w stanie tego uczynić. Mitologia . cierpienie stanie się udziałem Demeter przy każdym rozstaniu. Grochowiak) * Ludwik XVI: "Czyż to bunt?" Rochefoucauld: "Nie. da Todi "Stabat Mater Dolorosa" Wiersz jest zanurzony w średniowiecznym nurcie doloryzmu. (populama parafraza hasła Kartezjusza. a wśród nich Rolanda. a tojest źródłem prawdziwej radości. aż wreszcie upadły ostatnie normy. stają się pastwą węży. toną w rzece wrzącej krwi.to bunt kwiatów przeciw swym korzeniom". Ale gdy los sprawi. na którym potem długo umiera. bo w tym tkwi najgłębsza tajemnica człowieczeństwa". Cierpienie pojawia się w życiu człowieka wraz z grzechem pierworodnym. Później. * "Bunt nie przemija.

J. II 1) Duchy dzieci nie mogą trafić do nieba. ponownie pogrąży się w cier pieniu. nigdy nie okazał serca swoim poddanym. Boccaccio "Dekameron" "Sokól" . ponieważ nigdy nie zaznały cierpienia. że nigdy nie powróci do ojczyzny. którą kochał. co się stało. którym przekazał państwo. ponieważ jego ukochana. 2) Aldona cierpi. Ale gdy już jej dokona. sprawi ból kobiecie. Samotność i niezrozumienie stają się przyczyną obłędu dziewczyny. Goethe "Cierpienia młodego Wertera" . ale to cierpienie połączone jest ze smutną rezygnacją i zgodą na los. Morsztyn "Emblemy" Miłość i cierpienie nieustannie się przenikają. którą kocha. że unieszczęśliwił ukochaną kobietę. bo za milijony kocham i cierpię katusze). kiedy Konrad ją opuszcza. kiedy Karol powróci do rodzinnego zamku. ale jest to cierpienie uszlachetniające (zbrzydł.) . a oni szydz4. Rodzi też wątpliwości wobec Boga. których synowie zostali uwięzieni przez Rosjan. Prusy. bo widzi cierpienia swojego narodu. Próbuje leczyć swój ból alkoholem i małżeństwem z inną kobietą. które jest elementem pełnej ludzkiej egzystencji. Morsztyn "Cuda miłości" Miłość sprawia. Cierpienie młodych ludzi wywożonych na Sybir sprawia. W.morzu. że człowiek doświadcza jednocześnie cierpienia i wielkiej rozkoszy. że jej syn jest śmiertelnie chory. A. że nie ma co liczyć na rękę Ewy. . Przez owe cierpienia Polska staje się Mesjaszem narodów. a Franciszek skazuje go na śmierć głodową. W. Monna Giovanna. którą kochał.Trup jest w lepszej sytuacji niż człowiek zakocha ny. nie potrafi znaleźć wytłumaczenia dla tego. poślubiła innego mężczyznę. bo jej ukochany jest jednocześniejej poddanym.A. Byron "Giaur" . Słowacki "Rozłaczenie" Rozłączenie z kobietą. powoduje. J. że kobieta odwiedziła go. że dziewczyna cierpi. szarpany przez ptaki. J. Austria). Podmiot liryczny trenów. Patrz też: samotność. które sprawiają. który w swoim okrucieństwie uderza w człowieka w najmniej spodziewanym momencie. do której tęskni (por. Schiller "Zbójcy" . 2) Franciszek Moor cierpi z powodu od trącenia przez ojca i Amalię. cierpienie wróci ze zdwojoną siłą. bo kobieta. została zabita przez Hassana. widząc. Kobieta.Polska została skazana na cierpienia przez szatańską trójcę (Rosja. 4) Amalia cierpi. a ona nie jest w stanie mu pomóc. 3) Stary Moor cierpi.1) Fedra cierpi z powodu miłości do Hipolita. Oblubienica . że podmiot liryczny cierpi.Werter cierpi z powodu nieszczęśliwej miłości do Lotty.Giaur cierpi. że podmiot liryczny wiersza cierpi samotny w obcym świecie. Corneille "Cyd" . bo nie godzili się na los niewolników. kiedy na jego prośbę Posejdon doprowadzi do śmierci młodzieńca. że stracił syna. cierpiąc. skazując go na tułaczkę i upokorzenia. że go utraciła. Ale te cierpienia będą miały już rychło kres i Polska zmartwychwstanie. ponieważ jej ukochany Jasieńko umarł i ~ozostała na świecie sama. że skazany jest na samotność wśród wrogów i ma świadomość.Lear cierpi. "Pielgrzym").. jak ofiara Chrystusa. Owo cierpienie przeradza się w nienawiść do Sopliców. gdy postanowi znowu ją opuścić. ponieważ musi domagać się śmierci Roderyka. którego . Mickiewicz "Pan Tadeusz" 1) Jacek Soplica cierpi. Mickiewicz "Konrad Wallenrod" . S) Cierpi pani Rollison. by prosić o sokoła. a ona bólu nie czuje. ale wie. Cierpienie Gustawa pogłębia jeszcze samotność i niezrozumienie przez ludzi. Mickiewicz "Księgi narodu polskiego i pielgrzymstwa polskiego" . którego Konrad oskarża o nieczułość i brak miłości. J. Cierpienie powoduje kryzys światopoglądu i wiary w ludzką mądrość. A. ponieważ córki. sprawiają.1) Federico delli Alberighi cierpi. zeszpetniał. gdyż nie może spełnić jej życzenia. gdy Fedra oskarża przed nim fałszywie Hipolita o to. 3) Infantka darzy Roderyka wielkim uczuciem. jego cierpienie stanie się jeszcze większe. ponieważ ukochany syn. że czyni to z poczucia obowiązku wobec Litwy i miłości do ojczyzny. uświęconym ich of~arą. nie odwzajemnia jego uczucia.W. Sonety "Stepy akermańskie". J. 3) Zosia cierpi. których będzie teraz prześladował. ponieważ była jedynym krajem prawdziwej wolności i braterstwa. prowadzi go do szaleństwa i samobójstwa. IV Gustaw cierpi z powodu nieszczęśliwej miłości. że jest to niemożliwe.Świadomość przemijania i tęsknota do ojczyzny. Mickiewicz "Romantyczność" Karusia cierpi. 2) Tezeusz cierpi. którą kocha. Boże.1) Karol Moor cierpi. a jednocześnie wie. Później.człowieka. F. Cierpienie rodzi bunt. To cierpienie rodzi bunt przeciwko Bogu. Potem. okazał się niegodny jego miłości. Słowacki "Kordian" . Skarży się: Zle mnie w ziych ludzi tłumie. zrozpaczony ojciec. ale okazuje się. że próbował ją uwieść. poniewai honor nakazuje mu pomścić zniewagę. które prowadzą do tragedii. J. ajednocześnie nie potrafi się od niego uwolnić. miotana wiatrem między niebem i ziemią. Nie doświadcza już niczego i prochem rozsypie się w małej chwili.G. bo musiał odrzucić kodeks rycerski. Kochanowski "Treny" Śmierć dziecka rodzi wielkie cierpienie.. Mickiewicz "Dziady" cz. Oblubienica szuka Oblubieńca w mieście. W końcu popełnia samobójstwo. Jest ono ofiarą.1) Hamlet cierpi z powodu świata. że powraca do domu z więzienia jako obłąkany. J. który jest pełen zła i zbrodni. Jako poetawieszcz skupia je w sobie (Nazywam sig Milijon. że jest to uczucie występne. że ta miłość nie może się spełnić. Morsztyn "Do trupa" . 3) Cichowski zostaje skazany przez zaborców na straszliwe cierpienia fizyczne i psychiczne. ponieważ nie dość. Racine "Fedra" . który manifestuje się przez przystąpienie do bandy zbójeckiej. Jego cierpienie jest tym większe. III 1) Cierpi młodzież w więzieniach. będzie przez moment szczęśliwa. A. kiedy Stolnik daje mu do zrozumienia. bo ma świadomość. 2) Gerwazy cierpi. Młodzieniec podejmuje próbę ucieczki od tego cierpienia. ale jednocześnie wie. Oblubieniec jest dla Morsztyna symbolem Chrystusa. cierpi. Mickiewicz "Dziady" cz. 2) Chimena cierpi. 2) Ofelia cierpi z powodu śmierci ojca. by stać się Mesjaszem narodów. A. który jest jej pasierbem. jakiej dopuścił się ojciecjego ukochanej Chimeny. Mickiewicz "Sonety krymskie" Podmiot liryczny sonetów. kiedy dowie się. bo nigdy nikogo nie kochała. widząc śmierć swojego ukochanego pana. Słowacki "Hymn" (Smutno mi. 2) Monna Giovanna cierpi. Płaczę.1) Roderyk cierpi. Z. że jeśli zabije Gomeza. by skutecznie ratować Litwę przed Krzyżakami. J. ponieważ ojciec odtrąca go na skutek intryg Franciszka. Ta sytuacja sprawia. 4) Cierpienia Polski mają równie głęboki sens jak cierpienia Chrystusa.1) 32 . A. Oblubieniec przybija Oblubienicę swoję do krzyża. Cierpienie matki staje się symbolem cierpienia wszystkich matek-Polek. Ale jego cierpienia znajdą szczęśliwe zakończenie wzruszona stałością uczucia Monna poślubi go. A. pielgrzym. A. G. podał na obiad. Dziewczyna jest narzeczoną innego mężczyz ny i miłość Wertera nie może być spełniona.. Wie.A. bo nigdy nie był człowiekiem. co staje się przyczyną jej obłędu i samobójstwa. G. to jeszcze sam przyczynił się do jego niewinnej śmierci. Natomiast zakochany nieustannie cierpi w piekielnej śrzeżodze i jest żywiołem wiecznych ogniów. Później. okazały się okrutne i nieczułe na los ojca. że profanum placu przed kościołem staje się narodowym sacrum. gdy stary Moor wyklina Karola. Ale nie jest to lekarstwo skuteczne i cierpienie popycha Jacka do zabójstwa Horeszki. właśnie. Mickiewicz "Dziady" cz.1) Konrad cierpi. Szekspir "Hamlet" . bo są niejako przygotowaniem do zmartwychwstania w chwale.. do której nigdy nie wróci. by jeszcze bardziej cierpieć. a Tezeusz pozna prawdę. którego kocha. bo nie zna losu swojego uwięzionego syna. 2) Cier pi Konrad. To cierpienie przekształca się w gniew i nienawiść. Karol. A. dla której Giaur żyje. 2) Zły Pan musi po śmierci znosić straszliwe cierpienia wiecznego głodu. żeby ją uczcić. P. ale dziwnie wyszłachetniał). Doraźnym lekarstwem na to cierpienie okazuje się chęć zemsty. Szekspir "Król Lear" .

że jego młoda żona ma~ romans z synem Kossakowskiego-Szczęsnym. kiedy po ucieczce od Azji Baśka leży nieprzytomna i jest bliska śmierci. J. H. mdleje. Cierpienie jego powiększa także wiadomość.P. ponieważ ojciec ją odtrącił. Wilde "Portret Doriana Graya" 1) Bazyli Hallward cierpi. 2) Pani Stawska cierpi. 2) Benedykt Korczyński cierpi z powodu niemożności porozumienia się z synem. 2) Cierpienia znoszą apostołowie Piotr i Paweł. Sądzi. Przerwa-Tetmajer "Hymn do Nirwany" . ideał piękna. Sienkiewicz "Quo vadis" . bo jej ukochany Jędruś.chciał podnieść rękę na majestat króla. 2) Joasia Podborska cierpi po śmierci rodziców (utrata domu). Sienkiewicz "Ogniem i mieczem" 1) Jan Skrzetuski cierpi. Krasiński "Irydion" . G. ale już jest za późno. Kasprowicz "Dies irae". że postanawia na resztę życia zamknąć się w klasztorze. 3) Anzelm Bohatyrowicz doświad- cza nieokreślonych cierpień natury psychicznej. a siostrę i ukochaną Zosię Boską oddaje w jasyr.Bóg skazał ludzi na cierpienie i grzech. E. a teraz ze spokojem przygląda się przerażonej ludzkości. cierpi na ból istnienia i nieustannie rozmyśla o samobójstwie. J. śpi snem fabrykanta Niemca przy żonie Niemce. który może 33 . J. w co wierzył.S. sto uczuć. która uwalnia od wszelkich uczuć i pragnień. Przeklęty diug. kupca. bo jego małżeństwo jest nieudane. Kossakowskiego. Czechow "Trzy siostry" . Jest w swoim cierpieniu spokojna. okazało się mrzonką. Turgieniew "Dziennik zbędnego człowieka" . Balzac "Ojciec Goriot" Stary Gońot cier pi z powodu odtrącenia przez córki.:' . decydując o ich rozstaniu. (nawiązuje romanse z Rudolfem i Leonem). 2) Sybila Vane cierpi. ale kiedy podczas pogrzebu ksiądz rozpoczyna kazanie od bicia w bębenek i słów Panie pułkowniku Wotodyjowski! Larum grają!. Cierpienia przysporzy jej także Ju dym. Żeromski "Ludzie bezdomni" . która pokochała Ketlinga. bo ich życie jest bezbarwne i nudne. której Kordian postanawia się poświęcić. O. rozszarpywani przez dzikie zwierzęta w cyrku albo płonąc jako żywe pochodnie w cesarskich ogrodach. córka. 2) Zawsze wesoły i rozmowny Zagłoba pogrąża się w cier pieniu na wieść. której całe życie szukał. porzuciła dom i uciekła z kochankiem.jedyną drogą ucieczki jest Nirwana. bo kobieta. K. Ale z tego cierpienia rodzi się nowa idea. Orzeszkowa "Nad Niemnem" . Sienkiewicz "Potop" . B. Nigdy nie pogodzi się z utratą ukochanej. że Halszka nie żyje. H. 2) Wołodyjowski cierpi. by spłacić długi. 3) Rzecki cierpi. w której najważniejszą kwestią staje się znalezienie mamki dla mającego się urodzić dziecka.Kordian cierpi.1) Michał Wołodyjowski tak bardzo cierpi po śmierci Anusi Borzobohatej. 2) Cierpienie Kordiana powoduje także odrzucenie jego miłości przez Laurę. "Święty Boże. który przyszło mu spłacić.. H. 3) Longin Podbipięta umiera w strasznych cierpieniach -jak św. wyprzedawał stopniowo swój majątek. Cier pienie jest tak wielkie. Później równie wielkich cierpień przyczyni mu rozstanie z Krzysią. Wygląda zupełnie inaczej. że mógłby coś ukraść ze sklepu. że ponosi za to winę. Jedna przepędziłają z zamku. Jego dusza romantycznego poety nie może znieść egzystencji. Cierpi z powodu schematycznego i bezbarwnego życia żony. ponieważ prostak Grabiec nie odwzajemnia jej uczucia.1) Masza. że na krucyfiks zaprzysiągł wierność zdrajcy. gdy Azja zabija mu ojca. Cierpienie staje się bardziej dojmujące. odtrącony przez Cathy. 2) Szczęsny cierpi. I. gdy Szlangbaum podejrzewa go. ponieważ to wszystko. ponieważ kocha Wokulskiego.1) Teleny cierpi. Jeśli chce je zobaczyć. zmienił się w cynicznego i okrutnego człowieka. która nim gardzi i uważa za kogoś gorszego od siebie. Ińna i Olga cierpią. cierpi.1) Chrześcijanie prześladowani przez Nerona umierają w cierpieniu. Flaubert "Pani Bovary" Emma Bovary dusi się w małomiasteczkowej atmosferze Yonville. 3) Cathy. musi wchodzić do ich domów wejściem dla służby albo ukradkiem obserwować je. Jedynym. Jaskółczy niepokój sprawia. Słowacki "Balladyna" . że w jego sercu jest sto żądz. spowoduje. którego kocha. Patrz: miłość trudna. Jak sam mówi.1) Wokulski cierpi. gdy między nim a Maszą rodzi się miłość. że jego małżeństwo z Nataszą jest pomyłką. poważył się na największą zbrodnię . według relacji księcia Bogumiła. Krasiński "Nie-Boska komedia" -1) Hrabia Henryk cierpi. Słowacki "Horsztyński" . H. gdy okazuje się. Wilde "Teleny" . Swięty Mocny. pónieważ. aż stał się nędzarzem. 4) Młody Nowowiejski cierpi. 2) Maria cierpi. 2) Des Gńeux cierpi. O. świadomy swej pozycji społecznej. To cierpienie rodzi w nim chęć straszliwej zemsty. jak sam mówi. widząc Teleny'ego uprawiającego miłość z jego matką. by cokolwiek zmienić. 4) Kordian cierpi też wskutek osamotnienia: musi sam dokonać zamachu na cara. którą będzie opłakiwał do końca życia. Z. widząc triumf swego wroga i zdrajcy ojczyzny. H. nad którą się lituje.1) Wdowa.Irydion doświadcza cierpienia. gdy przyszłojej samotnie wychowywać braci. bo nie może znaleźć celu w życiu. że jest to miłość nie odwzajemniona i nigdy odwzajemniona nie będzie. przebaczy mu. cierpi z powodu nieszczęśliwej miłości i zazdrości. widząc jakim człowiekiem jest jego ojciec. Rozczarował się do małżeństwa. kiedy odbywają przejażdżkę w Lasku Bulońskim. cierpi z powodu miłości do Heathcliffa i jego zdrady (małżeństwo z Izabelą). sto uwiędłvch liści. że Des Gńeux nie otrząśnie się z niego do końca życia. że przyczynia się do śmierci bohaterki.Świat jest pełen zła i cierpienia . 3) Na szczycie Mont Blanc Kordian cierpi. widząc jak piękny Dońan. jak sądzi -okłamała. pędząc nudne i monotonne życie u boku Marii. a jednocześnie nie jest w stanie odejść od żony. 3) Basia Wołodyjowska cierpi po śmierci Michała. 3) Wier szynin cierpi. Patrz też: ojciec. A. że Korzecki nie potrafi odnaleźć się w świecie. ponieważ została zgwałcona przez ojca. ponieważ musi wybrać między szczęściem osobistym a obowiązkiem wobec własnej klasy. że rozstanie się z Joasią i będzie samotnie pracował wśród ubogich. Słowacki "Beatrix Cenci" Beatrycze cierpi. 3) Goplana cierpi. Sienkiewicz "Pan Wolodyjowski" . 2) Andrzej Prozorow cierpi. S. bo nudzi się. bo hrabia Henryk porzucił ją i syna.1) Andrzej Kmicic cierpi. H. których źródła tkwią w klęsce powstania. ponieważ Dońan przestał ją kochać. 3) Nazbyt wyedukowana świadomość sprawia. E. Z. To cierpienie rodzi w nim potrzebę walki o wolność ojczyzny.1) Heathcliff cierpi. już jako żona Edgara. bo ma niewdzięczne i złe córki. kocha kobietę. Prus "Lalka" . Sebastian skłuty strzałami. czym jest uczucie. w czasie trwania całego życia zawsze znajdował swoje miejsce zajęty. ponieważ musiał zdradzić ukochanego Des Gńeux. umierając śmiercią męczenników. 2) Filon cierpi. okazuje się martwa. bo . ale wie. To cierpienie staje się przyczyną jej obłędu i śmierci. 2) Po śmierci Cathy Heathcliff przeżywa niewypowiedziane męki.1) Horsztyński cierpi. To cier pienie prowadzi do śmierci starego subiekta.m i okazywał się niepotrzebny. nieświadome jeszcze tego. że jego ukochana Halszka wpadła w ręce kozackiej tłuszczy. Ale samobójcza śmierć Teleny'ego odnowi cierpienie i sprawi. niż to sobie kiedyś wyobrażały. Ibseń "Dzika kaczka" Jadwinia cierpi. Cierpienie i poczucie winy prowadzą Teleny'ego do samobójstwa. 2) Oleńka Billewiczówna cierpi. matka Balladyny i Aliny. że czymś go uraziła. To cierpienie popchnie ją do samobójstwa.1) Doktor Judym cierpi.1) Pani Emilia Korczyńska doświadcza wielu urojonych cierpień. dlaczego młodzieniec to uczynił. bo zdaje sobie sprawę. Poświęcił im całe życie. ale kiedy próbuje temu zaradzić . która traktuje go jak dziecko. widząc los podbitej przez Rzym Grecji. To cierpienie prowadzi do zbrodni ojcobójstwa. druga. by zaspokoić ich kaprysy. Kiedy dowie się.Bohater opowiadania cierpi. Bronte "Wichrowe Wzgórza" . J. bo sądzi. a teraz Delfina i Anastazja wstydzą się go.

Jean nie podziela jednak powszechnej radości. jakie za jego sprawą stały się udziałem Żydów. Cierpienie matki. ponieważ apatyczny Janusz Ostrzeński przestał już okazywać jej miłość i stał się obojętny. matki. Od tej pory staje się jakby żywym trupem.1) Młody i buntowniczy Fray Diego nie może pogodzić się z ideą państwa bożego. J· Andrzejewski "Ciemności kryją ziemię" . ukochany. są w utworze zagadnieniem głównym (skoki z płonących domów. wychowany według zasad moralności purytańskiej. 3) Piłat cierpi z powodu straszliwego bólu głowy. 34 . bo jej własne dzieci przepędziły ją z domu. Po raz dtugi. Wyspiański "Warszawianka" Marya cierpi. A. gdy nie pozwala jej odejść). Ludzie umierają w straszliwych męczarniach. podróż/wędrówka. Moczarski "Rozmowy z katem" . jakich doświadczyła za sprawą Konstantego. J. który zginął na kilka godzin przed wkroczeniem wojsk amerykańskich. Herling-Grudziński "Inny świat" Cierpienia spowodowane pobytem w sowieckim łagrze są tak wielkie. W. że ludzie tracą godność. gdy z innymi krzyżowcami splądrował Konstantynopol.. że popełnia on samobójstwo. co ma żyć. że nigdy nie pogodzi się Ze światem. mówiąc. że gdy kocha się z Blanką. S. 3) Tom Hamilton. bo jej ukochany Mistrz znikł nagle i nie wiadomo. Nałkowska "Medaliony" Wojna i okupacja niosą ze sobą straszliwe cierpienia. Borowski . Staff "Deszcz jesienny" Nastrój przygnębienia spowodowany monotonnym jesiennym deszczem potęguje się przez przywołanie obrazu ludzkich cierpień . że nad grzechem można zapanować. zasypania.S. jedyny syn.A. gdzieś w mordobijskim powiecie. ponieważ uważa. A. Podmiot liryczny mówi o sobie: Ta kobiera taka biedna.1) Mistrz cierpi. obwinia siebie o to. całe powstanie. 4) Pani Celina Katelbina cierpi.śmierci. Mąż w mogile. Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" . Mówi także. J. 2) Kaleb cierpi. a zło w niej tkwiące zapanowało i nad nim. wywózki z Umschlagplatzu do obozu. że musi umrzeć. że nie kocha Katarzyny). A. które dla Żydów było tylko wyborem innego rodzaju śmierci). zostalo odrzucone. jest spokojniejsze i towarzyszy mu pogodzenie z losem. że poetka porównujeje z cierpieniem Maryi stojącej pod krzyżem. 3) W cierpieniach umiera chory na raka Lucjan Kociełł. Cierpienie Toma jest tak wielkie. L. Steinbeck "Na wschód od Edenu" . Poeta poznał zarówno jedno. uświadomiwszy sobie. Krall "Zdążyć przed Panem Bogiem"-Marek Edelman opowiada o: 1) cierpieniu Żydów w warszawskim getcie (choroba głodowa. gdy uczynił z Aleksego Melissena swojego kochanka. Czechowicz "hildur. na którym umierają w cierpieniach niewinne dżieci. Pozbawiona bliskich kobieta musi na nowo nauczyć się żyć. Jest raczej naturalnym elementem ludzkiej egzystencji i jak za wszystko. Genet "Ceremonie żałobne" Narrator-bohater błąka się po Paryżu. 2) Umierający padre Tor9uemada uświadamia sobie. jak i drugie. J. Praca Syzyfa to w istocie życie ludzkie wypełnione tak cierpieniem. Wspomnienia urody chłopca. bo jej ukochany poległ w czasie bitwy pod Olszynką Grochowską.W życiu ludzkim współistnieją radość i cierpienie. kiedy żona opuszcza go (strzela do niego. a młodzieńca w mężczyznę. że przez całe życie zadawał ludziom cierpienie. Dopiero po latach dowiaduje się prawdy o niej (została właścicielką burdelu w Salinas). iż sposobem na udrękę życia jest uświadomienie sobie własnej wolności i prawa wyboru różnych dróg życia. Camus "Mit Syzyfa" Bohater eseju to człowiek absurdalny. ta kobieta sama jedna. K. Staff "Przedśpiew" . cierpi. Ale owo cierpienie wywołuje w niej dar proroczy i dziewczyna przepowiada losy bitwy. na sracji Chandra Uny. śmierć najbliższych. zmieniającego chłopca w młodzieńca. co robi. Achmatowa "Requiem" Poemat napisany po aresztowaniu syna poetki w czasie represji stalinowskich w latach trzydziestych. A. Cier pienia matki Kora próbuje złagodzić. 2) Cierpienia umierającego syna sędziego Oitona powodują przemianę wewnętrzną księdza Paneloux."Opowiadania" Ludzie w obozie cierpią z powodu głodu i nieustannego zagrożenia śmiercią. żegnając się z odchodzącą do państwa umarłych Korą. J. Z. Cierpienia spowodowane nieszczęśliwą miłością stają się przyczyną samobójstwa telegrafisty Piotra Płaksina.Choć Stroop w swojej relacji z likwidacji getta nie zamierzał eksponować cierpienia Żydów. straty najbliższych. syn w więzieniu. 2) cierpieniu osób ciężko (beznadziejnie) chorych na choroby serca i układu krążenia. ponieważ Antek odtrącił ją dla Jagny. 2) Aleksy Melissen cierpi z powodu niespełnionej miłości do Jakuba z Cloyes. który mówi. Reymont "Chłopi" . Prowokują też doktora Rieux do stwierdzenia. To cierpienie sprawia. a tylko własny talent organizatorski i rolę swoich żołnierzy w ostatecznym rozwiązaniu kwestii żydowskiej. niemożności kochania.1) Adam cierpi. ponieważ dzieło jego życia.patrz: artysta. H. J. kamień jego kamieniem). powieść o Jezusie i Piłacie. uduszenia. Dąbrowska "Noce i dnie" . To cierpienie skrywa bardzo głęboko i Mistrz sprawia wrażenie spokojnego i pogodzonego z losem. którego symbolem jest Syzyf. choć wspomnienia strasznych chwil aresztowania syna nieustannie powracają. Joanna zostaje wynagrodzona . źe Jean cierpi. po nieważ dwukrotnie zamknął przed sobą złote bramy Jerozolimy. T. T.Źródłem cierpienia jest rozstanie kochanków. J.Bóg jest dawcą cierpienia. i za nie trzeba Stwórcy dziękować. świadomości śmierci każdego dnia i codziennej walce z nią. To cierpienie osłabia ich wrażliwość moralną i prowadzi do sytuacji. które Inkwizycja buduje na cierpieniu tysięcy ludzi.zaślubia Aresa. co się z nim dzieje. śmierć jednostkowa i zbiorowa). że matodusznie rozmyśla o samobójstwie. Patrz też: mąż.ńska. Stracił ukochanego. S. które spowodowane jest upływem czasu.1) Demeter cierpi. Camus "Dżuma" . że ludzie wychodzą z tego doświadczenia ze zdruzgotaną psychiką.1) Hanka cierpi. jego zalotnego uśmiechu i jedynej wspólnie spędzonej nocy. ale owo cierpienie nie jest złem. że nawet mimo takiego ogromu cierpień można zachować w tych warunkach człowieczeń stwo. przeniknięte jest tym cierpieniem i nabiera charakteru ceremonii żatobnych. hildura i baldura. 2) Cierpień przysparza Barbarze także Tomaszek. Andrzejewski "Bramy raju" 1) Hrabia Ludwik z Vendome cierpi. Camus każe czytelnikowi widzieć Syzyfa szczęśliwym. Po raz pierwszy. jak radością. L. Iwaszkiewicz "Brzezina" - Bolesław po śmierci żony pogrąźył się w niemym cierpieniu i odizolował od świata. Kasprowicz "Hymn świętego Franciszka z Asyżu" . w imię idei.. G. Ale każda kolejna śmierć czyni ją jakby silniejszą i kiedy umiera Bogumił. jej cierpienie ma już inny wymiar. który przeżywa chwile euforii z powodu wyzwolenia. że jest wierną kopią matki. ` J. a także błogosławieństwo ojca uwolnią go od męki. Dopiero rozmowy z Chińczykiem Li. M. ich bólu fizycznym i psychicznym. jest Szatan. a rozmowa z nią przynosi wybawienie (Adam uświadomił sobie. która właśnie z powodu tych cierpień stała się oszustwem. Wszystko. a mimo to śpiewać będzie pochwałg życia. bo nie potrafi jak Wtast Fomycz grać na klarnecie i piękna bufetowa Jadzia nie chce na niego nawet spojrzeć. Mann "Tonio Króger" . baldur i czas" . Ajednak Grudziński wyraża przekonanie. sprawiają. Wyspiański "Noc listopadowa" . gdyż ten stanowi o sobie (los jest jego losem. Tuwim "Piotr Płaksin" Telegrafista Piotr Płaksin.człowieka uwolnić od cierpień i zła. 2) Za cierpienia.Piotrusia. że jego grzeszność jest przyczyną zła spotykającego bliskich mu ludzi. które sprawiają. jest tak wielkie. w której jedynym pragnieniem staje się przeżycie. która godzinami wystaje pod więzienną bramą.1) Dżuma jest źródłem wielu cierpień w Oranie. Tereni. 2) Małgorzata cierpi. to jednak ból i cierpienie. podczas której kochali się. M. Jego cierpienie jest tak wielkie. 2) Jagustynka cierpi.1) Barbara cierpi po stracie najbliższych .

lud~cie. który niefortunny ojciec poświęcił swojej namilszej dziewce. Demeter wędrowała po świecie w poszukiwaniu córki.. więcej nad trzydzieści miesięcy nie majqc. Kochanowski "Treny" . Clemenceau) * "Cierpienie jest kluczem do wrót twórczości. kto pierwszy przekr oczy prógjego domu. a te które zadaje znikome. które sam znosi.że nie trzyma w ramionach Jakuba. Córka Hetejczyka to wg Biblii kobieta obca. Wskażcie mi tego złodzieja.1) Po zniszczeniu Sodomy przy życiu pozostał tylko Lot i jego córki.Ks. który przez sześć lat toczył krwawe boje z Moabitami. Jefta. z czego wynika obłęd Hamleta. Zirytowa ny Lear pozbawiająjej części królestwa i wyklina. Wywróżyła. tobie mówię. króla Priama . Gdy Edyp dowiedział się o swym zbrodniczym czynie. Mitologia . owoc kazirodczego związku. też: J. była typem czarodziejki. 15. przyznaje się. Słowa używa się m. a on uczynił jej. jak i przemijaniem życia. w połączeniach: rodzona. później jednak na wiele lat odsuwa się od niego. Poloniusz natomiast bez skrupułów wykorzystuje córkę do tego. co są upragnione. Poeta przedstawia Urszulkęjako dziecko idealne (Tren XIIjest peanem najej cześć: ochędożne.chce ją wydać za starego człowieka tylko dlatego. który je otworzył wytrychem radości".1) Córka Chananejki (tj. Fenicjanki z okolic Tyru i Sydomu) dręczona przez diabła (Mt. (W. S. ojciec uniemożliwiajej to. nieudanym życiem osobistym (śmierć męża. aż zakochał się w niej Hades i porwałją do podziemi. Zamieszkali w górach.30-40). szczere pustki w domu). niż własnemu ojcu.W stosunku do rodziców dziecko płci żeńskiej.3435. Z. Harpagon o córce mówi: złe zielsko szybko rośnie. (G.1) Cierpienie Michała Anioła wywołuje nieszczęśliwa. ale przypłaci to życiem. Stryjkowski "Tomtńaso del Cavaliere" . Andrzejewski) * "Dla cierpienia nie mogę mieć współczucia. podsłuchuje rozmowę młodych. (O. gdy Orgonowi za sprawą intryg Tartufa grozi kompletna ruina i utrata wolności. druga . Przez pewien czas jest uczniem genialnego artysty. Jedynie Kordelia pośpieszy Learowi z pomocą. Szekspir "Król Lear" . Później okaże się. by ją nakarmiono (Mk. Mi mo to w chwili próby. Kiedy pojawi się przy łożu śmierci Michała Anioła. J. Zupełnie nie liczy się z jej wolą .. 5. Rodzaju 19. Dla bohaterki tych v.Teresa Frommer cierpi z powodu swojego kalectwa i utraty zdolności kontaktowania się z duchami. karne. Herbert "Apollo i Marsjasz" . układne i wstydliwe. które było wielką pociechą i radością rodziców (nie dopuścitaś nigdy matce się frasować ani ojcu myśleniem zbytnim gtowy psowac~. wstań!". ten nie będzie już mógł go zobaczyć. dobrowolne. gdy ten aranżuje jej spotkanie z księciem. że ten decyduje się wziąć ją bez posagu. przedrzeźnia. Hebbel) * "Cierpienie daje prędką dojrzałość". ustępuje we wszystkim.E: ' . Bardziej sprzyjała Jazonowi.Stary Lear postanawia podzielić swoje królestwo pomiędzy trzy córki.in. Bayle) * "Najgorszym cierpieniem jest duszy chłód". Molier "Skapiec" . J.Ben Ammiego (praojca Ammonitów) . O. Biblia (ST) . lutnia dziedzicznym prawem spaść miata). wyrodna. W swoim zaślepieniu Orgon postanawia bowiem wydać ją za Tartufa.Cierpienie obdartego przez Apollona ze skóry Marsjasza czynią z niego dzieło przerażającej sztuki.35-38). Aby zapewnić sobie potomstwo. jak byt ślubowat. potem nieszczęśliwa miłość).. Jej wizerunek w "Trenach" jest wyidealizowany. (1. kiedy jej brat wychodzi do Eltznerów i zostawia ją w pustym i zbyt dużym mieszkaniu. Patrz: artysta. że na mocy postanowień Soboru Trydenckiego nagość postaci na jego freskach w Kaplicy Sykst yńskiej zostanie zamalowana.1) W mitologii greckiej Kora-Persefona była jedyną córką Demeter. Ofelia jest jednak posłuszna woli ojca. (F. że pod pięknymi słowami Goneryli i Regany nie kryło się prawdziwe uczucie . Jedna urodziła syna Moaba (protoplastę Moabitów). Andrzejewski) * "Mniej cierpieć nie mogła.a fami do czasu. Korzeniowski) * "Żadne morze nie zgasi cierpień. córka dzielnie trwa przy nim. Posłużył się Ofelią. niespełniona miłość do pięknego rzymianina Tommaso del Cavaliere. pragnie jak najszybciej opuścić dom. Zbyt jest brzydkie. To ona tworzyła pełną miłości i harmonii atmosferę w domu czarnoleskim (teraz wszytko umilk~o. Zanim tego dokona. roztropne. Szatana już nie było. który przybył po złote runo. toteż Eliza schodzi mu z drogi. (J. by wypędził diabła z córki. Biblia (NT) . Poezja Haliny Poświatowskiej przepełniona jest cierpieniem wywołanym śmiertelną chorobą. Tokarczuk "E. że uprowadzenie Heleny doprowadzi Troję do zagłady. (przysłowie włoskie) * "Cierpię. podstawą radości jest chwila". J. Rodzaju 26. Jej cierpienie potęguje jeszcze samotność. Kiedy Marianna próbuje się bronić przed niechcianym małżeństwem. (J. że swojego uczucia nie jest w stanie wyrazić w słowach. Jednak wobec córki jest szczególnie okrutny: wyśmiewa ją.Harpagon traktuje nieufnie i z niechęcią zarówno Kleanta. W. 2) Ezaw poślubił dwie córki Hetejczyków (Judytę i Basemat) . że nie wierzy ona w Boga i życie pozagrobowe. posłuszne. Towarzyszyła mu Antygona. Matka prosiła Chrystusa.32-38. że wiązał z jej osobą wielkie nadzieje hterackie (ua którą . Słowacki "Fantazy" Hrabiostwo Respektowie mają 35 . 3) Sędzia izraelski.Cykl dziewiętnastu utworów. (Michał Anioł) * "Cierpienie nie jest prawem natury ~est to czasemjej przywilej. przybrana. Kochanowski "Odprawa posłów greckich". okazuje mu jednak obojętność.córka Edypa i Jokasty. Por. 4) Antygona . Goneryla i Regana swoją miłość do ojca przedstawiają w długich i kwiecistych monologach. złoży w ofierze całopalnej tego. Stosuje się do poleceń Polo niusza: odsyła listy Hamleta i prezenty od niego. córki w czasie dwóch kolejnych nocy współżyły z ojcem. Od Apołlina otrzymała dar pnepowiadania przyszłości. Powitała go jedynaczka (Ks. wraz z Klaudiuszem. Młodzieniec. Dorastała szczęśliwie między nim.). niepieszczone (. Bardziej cierpieć nie miała sił". Chociaż Urszulka zmarła. (S.. upiwszy go przedtem winem (po zagładzie miasta nie było innych mężczyzn). chyba sam ogień tylko".na prośbę zrozpaczonego ojca Chrystus wszedł do jego domu i zawołał: "dzieweczko. chrzestna. bo w tajnikach dusz niektórych nadmiar boleści staje się kolebką geniuszu lub zbrodni". Czosnowski) * "W ogóle podstawą cierpienia jest trwanie.~ierszy świadomość śmierci jest o tyle bolesna. Szekspir "Hamlet"-Chociaż zakochana w Hamlecie. która sprawia. 3) Córka władcy Troi.. pyta je jak bardzo go kochają. * Wielkie cierpienia są nieme.Kasandra. ojciec zarzuca jej niewdzięczność i brak posłuszeństwa.Marianna stara się być dobrą i posłuszną córką. Reymont) Córka Córka . oślepił się i opuścił Teby. (P. Sędziów 11. że drzewa i ptaki kamienieją ze zgrozy. Chrystus polecił. by dociec. więc jestem". Wilde) * "Cóż za dziwną naturę ma człowiek! Wyobraża sobie mianowicie. że cierpienia.okrutne ~córki skażą ojca na bezdomność i tułaczkę. poeta nazywa ją słowieńską Safoną. najmłodsza Kordelia stwierdza. przed rozstrzygającą bitwą złożył ślub: jeśli Bóg pozwoli mu zwyciężyć. Jedne bowiem sam odczuwa. zbyt straszne i przygnębiające". drugich zaś nie". nie zważając na uczucia dziewczyny. choć pełen szacunku dla mistrza. nierzewliwe.Ks. moja . Molier "Świętoszek" . 2) Córka króla Kolchidy -Medea. by przypodobać się nowemu władcy. obyczajne.. a sam.21). Gdy wróciła do domu. Niestety. 2) Córka Jaira . są ogromne. jak i Elizę. Ch. W. stara się zadać jej jak największy ból. 2) Umierający Michał Anioł doświadcza cierpienia na wieść.

stara się nawet przyspieszyć śmierć przez chorobę.krewnych). ale kilkanaście szkicówwspomnień.zawistna. że tajemnica napięć między matką a córką polega prawdopodobnie na tym: zbyt podobne do siebie by nie patrzeć jedna na drugą. W tekście sztuki nie pada ani razu tytuł książki. Justyna dostrzega wszelkie minusy ojca (lekkoduch.Obie córki Dulskiej (Hesia i Mela) są całkowicie zdominowane przez matkę i podporządkowane jej. zjakimi zmaga się Tomasz Łęcki. w kilka dni po swoich piętnastych urodzinach. zmęczony jest także wszelką wiedzą uporządkowaną w książkach. ukochaną córką Juranda. Odyseusza podróżnika. I choć do swoich możliwości kontaktowania się z duchami nie przywiązuje zbytniej wagi. choć ich decyzję nazywa krzyżem. O. że kupuje ją jak towar. (prLysłowie fińskie) Czytanie literatury (bohater czytający) Czytanie literatury (bohater czytajacy) . śmieszne we wzajemnych relacjach matkacórka.Diannę i Stellę. wypiera się jej.). że jedynym dla niego ukojeniem mogą być w tej chwili eposy Homera. Inną lekturą bohatera są "Pieśni Osjana" 36 . Decydując się na małżeństwo z Bohatyrowiczem. a Fantazemu daje do zrozumienia. w którym ten motyw wystąpił. okazuje się. Z lękiem rozmyśla. ponieważ chce od nich odpocząć. życzliwa. jest niesamodzielna życiowo. Szekspir "Hamlet" . Zwłaszcza Mela boi się matki i nie chce się jej narazić Hesia natomiast ma do niej stosunek krytyczny. Wymusza ona na Kirkorze obietnicę. żoną i córką. fałszywego wstydu. toteż w trosce o jej bezpieczeństwo ojciec odeśle ją po śmierci matki na dwór Anny Mazowieckiej. F. Niekiedy porównuje się do bohaterów homeryckich. Prus "Lalka" . Żadna z nich nie pojawi się też na pogrzebie. własną pościel. Małżeństwo z Fantazym Dianna traktuje jak wielką ofiarę na rzecz rodziny i ludu. M.Erna Eltzner wyłoniła się z mgty nieokreślenia jaka zwykle towarzyszy egzystencji średnich córek w wielodzietnej rodzinie. zabierze do pałacu także starą matkę. gdy w jakimś utworze bohater (bohaterowie) przywołuje (przywołują) fragmenty jakiegoś innego dzieła lub czyta (czytają) inny utwór przy czym zarówno przytoczenie. Zgodnie ze średniowieczną obyczajowością. Jurand poświęci dlajej ratowania rycerski honor. człowiek nie myślący ani o jej przyszłości ani o uwłaczającej sytuacji ubogich . podstępna i zbrodnicza. M. * "Zrozumiałam.dwie córki . aby być przy ojcu w chwili śmierci. powielą zapewne w przyszłości taki model rodziny. że matka jest poważnym kłopotem (zameldowanie kosztuje. żeby nie zawieść oczekiwań matki. Gdy Danuśka zostanie uprowadzona przez Krzyźaków. które czyta. np. by nie być ciężarem. podwójnej moralności. troskliwości. na seansach w domu Eltznerów. choć starzec marzył o tym i prosił. córki porzucity ją na rogu ulicy. Rybczyńska "Jak kochać córkę? . że nawiedzają ją duchy. wszystkich stara się zrozumieć i wszystkim pomóc. I. S. często ją przedrzeźnia. twierdzi. słowa. znaczenie zasadnicze.E " . by nie być dla córki ciężarem. że jest dla niej osobą niezwykle ważną. Przywiozła uzbierane pieniądze. Warunki. wzruszające. Konopnicka "Banasiowa" Stara. Gdy zaś Poloniusz zapyta Hamleta: Co czytasz.Autorka jest matką dwóch znanych dziś reżyserek: Agnieszki Holland i Magdaleny Łazarkiewicz. Orzeszkowa "Nad Niemnem" .Królewicz duński ani na chwilę nie rozstaje się z książką. Natomiast Balladyna wstydzi się matki. w jaltich żyje rodzina i nałóg ojca. Kiedy wraz z pierwszą miesiączką straci zdolności mediumiczne. która dalece nie przystaje do życia. mój książę?. Zapolska "Moralność pani Dulskiej" . a jednak szekspirolodzy każą w niej widzieć "Próby" Montaigne'a. ani też stanjego zdrowia.W liście do Wilhelma z trzynastego maja Werter prosi o nieprzysyłanie mu żadnych książek. Jeśli Goriot przychodzi do pałacu którejś z córek (aby przynieść pieniądze ze sprzedaży jakichś rodzinnych pamiątek).. Twierdzi. (A. prosząc o pieniądze na wódkę. romantyczną. można więc przypuszczać. Nie ma natomiast dla niego miejsca w ich rezydencjach. dziewczyna jest posłuszna woli ojca. przez czas jakiś przy pomocy młodszych sióstr będzie udawała. zmuszają ją do wyprowadzenia się z domu i do prostytucji. Wycisnąwszy cytryng. stara się jak najszybciej nawiązać łączność z zaświatami. nie po zwalając się publicznie naśmiewać ani z ojca. Obie głośno deklarują. Goriot zostanie pochowany jak nędzarz. by je zawiadomić. Izabela wymaga ciągłej adoracji. Wypędza staruszkę z zamku. Córka pozostaje córką na całe życie. toteż ojciec często wykorzystuje jej łagodność i dobre serce. ale prawdziwie i szczerze troszczy się o nią tylko Alina. Tokarczuk "E. który musi dźwigać. gdyby ojciec umarł. by sprawić matce przyjem ność. Banasiowa nie oskarża córki. Izabela Łęcka wyrosła na egoistkę. W. który początkowo przeznaczyłją do klasztoru. karmić trzeba). Wychowane w atmosferze kultu pieniądza.Justyna Orzelska i jej ojciec mieszkają w Korczynie na łaskawym chlebie Benedykta jako jego dalecy krewni. że umiera. Aby ratować obłożony kon trybucjami. że ojciec na starość będzie miał własny kąt. upadający majątek. To błahe z pozoru wydarzenie ujawnia parapsychiczne zdolności dziewczynki i zwraca na nią uwagę matki. Jednak gdy śmierć szybko nie nadchodzi. zesłańca na Sybir Jana. zła. Nie sprzeciwia się woli rodziców. że czytanie literatury jest integralną częściąjego życia. żejeślijąpoślubi. Sonia nie buntuje się przeciwko niczemu. H. jak na lekko wykrzywione odbicie w lustrze. Obie dziewczynki nie mają żadnego kontaktu z ojcem. (przysłowie angielskie) * Córka często wkłada płaszcz matki. Goethe "Cierpienia młodego Wertera" . mimo -to zawsze staje w jego obronie. Nazywa też siebie pielgrzymem. niespełnioną miłością dawnego powstańca.W. J· Słowacki "Balladyna" . ukazujących chwile trudne. Dianna kocha wielką. wpuszczany jest kuchennymi drzwiami. ani z jego dziwactw. Nie interesująjej ani kłopoty. skazując ją na głód i poniżenie. G. aby matkę tor turowano. postanowili wydać bogato za mąź za hrabiego Dafnickiego starszą córkę. natomiast nie potraf tego odwzajemnić. H. czuje się winna. uwagi. słowa. Jest zbrodniczą siostrą. Zarobione w ten sposób pienią- dze Sonia oddaje Katarzynie Iwanownej na utrzymanie rodziny. Sienkiewicz "Krzyżacy" Danuśka jest jedyną. by umrzeć wśród bliskich sobie osób. Żeromski "Wierna rzeka" Salomea Brynicka została w czasie powsta zie" (tu ojciec-poeta składa nieżyjącej córce przejmujące wyznanie: ach! Żadnej kochance nie mówiłem tak siebie do dna jak Ance. Holland) * Synjest synem do czasu. jak~ też lektura mają dla bohatera (bohaterów) albo dla wymowy całego dzieła.O tym motywie można mówić wówczas. J. pracowita i szlachetna. kiedy się ożeni. Zgadza się.widują się z nim tylko po to. bo obie wstydzą się swego pochodzenia i ojca. Balzac "Ojciec Goriot" Anastazja i Delfina traktują ojca jednakowo . to jakby same siebie". bo te łagodzą i uspokajają silne porywy serca Wertera: jakże często utulam nim do snu swą buntownicz4 krew. Dostojewski "Zbrodnia i kara" -Soniajest córką Marmieładowa z pierwszego małżeństwa. samotna kobieta przyjechała do córki. ten odpowie: Słowa. jako tą. Nie jest to zbiór recept. że jej też jest ciężko. co by się z nią stało. B. aby otrzymać pieniądze na nową suknię lub spłatę długów. Żadna z nich nie znajdzie czasu. Ponieważ ojciec przez całe życie strzegł jej przed wszelkimi trudnościami.Dwie córki starej wdowy są krańcowo różne: Alina jest szczera.Wychowana w Iuksusie i rozpieszczana przez ojca. nieodporna. Erna zaczyna czuć. Kiedy ranią się wzajemnie. E.. narazi życie. że za długo żyje. pomyśli także i o tym. kiedy zemdlała przy obiedzie. który chce podlegać polskiemu panu. natomiast Balladyna . że bardzo kochają matkę.

doznawał rozczarowań. jak mi się Osjan podoba). Mann "Tonio Krtiger" . W mieszkaniu Tadeusza na Pradze stoją dzieła Platona. Jako człowiek dojrzały przyzna. Rousseau oraz "Cierpienia młodego Wertera" Goethego. ale nie bardzo wie. po co). których akcja rozgrywała się w średniowieczu. Jest to jednocześnie krytyczna ocena Anglii. Borowski "Opowiadania" .) Ty dla mnie ziemię piekłem zrobiłeś i rajem. ale zapłacił za to wysoką cenę zwolniono go z pracy z powodu niezapalenia latarni. F. Ukazuje mu wartość miłości i przebaczenia. na każdym szczeblu życia rzecZywistość czeka. Sienkiewicz "Latarnik" . nie dostrzegał niczego złego w zjawisku rusyfikacji młodzieży. a także w to. że jest potępiony i zgubiony. Dostojewski "Zbrodnia i kara" . Mickiewicz "Dziady" cz. świętej tajem nicy. Tadeusz oskarża starożytność jako początek wielkiej zmowy ludzi wolnych prZeciw niewolnikom. Wokulski. jakie są jego jako Polaka powinności wobec ojczyzny. Słowacki "Kordian" . Lektura "Don Carlosa". że nawet sam Mickiewicz cierpiał z miłości. mit miłości wzniosłej. W pieśniach tych dominującym uczuciem była świadomość bezsilności wobec losu. lecz urodzenie i pieniądze.. wymienia również lektury. dlatego o książkach tych mówi: to sq ksiqżki zbójeckie. jak lubiłem Platona. gotowi oddać życie za swoją ukochaną. Lektura epopei pozwoliła mu myślami przenieść się na ojczyzny łono. Flaubert "Pani Bovary" Osobowość Emmy ukształtowały m. IV W mieszkaniu księdza Gustaw bierze z półki dwie książki: "Nową Heloizę" J.) łupiną tylko. żatobnego ottarZa. co doprowadziło do tego. Na nowo rozpoczął swoją wędrówkę po świecie. H.W wędrówce po Europie bohater trafia też do Dover. Dostrzegł rozdźwięk między samym życiem a literaturą: późno myśł geniuszu świat caly pozłaca. "U nas w Auschwitzu") runie mit literatury (bohater przyznaje. . że Gustaw gardząc otaczającą go rzeczywistością. aż na zsyłce sam odkryje wartość ewangelii i metaforyczną wymowę przywrócenia do życia Łazarza. ach! SZukałem tej boskiej kochanki."lerozolima wyzwolona" Tassa oraz wspólnie z Marylą czytana "Nowa Heloiza". próbując dociec. okręt trój- masztowy (. A. S. przeczucie śmierci. Do tej chwili Marcin nie zdawał sobie sprawy z sytuacji. Moje liście żółkną. zatruliście dwa pokolenia i ciska książką. Werter mówi podobnie: gdy przyroda skłania się ku ziemi. co snują się po brZegu.. podczas gdy powinna być ona radością życia. Żeromski "Syzyfowe prace" Dla życia Marcina Borowicza przełomowa okaże się lekcja języka polskiego. porzcfdnymi. Marzyła o średniowiecznych skrzyniach. "Immense" i innych dzieł sprawia.) Pamiętasz.W opowiadaniu "Pożegnanie z Marią" czytelnik poznaje Tadeusza i Marię jako ludzi czytających Szekspira (wezmę Szekspira. Zachęca do lektury "Biblii".. Patrz: samobójstwo. a także ukształtowane przez lektury ideały z rzeczywistością. Obwinia o to romantyków: zmarnowaliście ży'cie moje. m. na której wysłucha "Reduty Ordona" A. bohaterki zaś pozostawały bierne.Pełna pokory wobec życia i ludzi Sonia usiłuje wpłynąć na gardzącego wszelką przeciętnością Raskolnikowa. zwykłymi.). w Zagadkowej sprzeczności Z inny'mi. szukałem. postaram się zrobić w nocy "Hamleta" na wtorkowy komplet). Bohater wierzy bowiem w ocalającą wartość literatury (wojna minie.in. w nudnym miasteczku Yonville. W czasie wspól nej lektury ewangelii (fragment o wskrzeszeniu Łazarza) Sonia przekonuje go do wartości głębokiej wiary. ie klamal. Skawiński przeżył krótką chwilę szczęścia. ale i hołd złożony Szekspirowi jako najświetniejszemu Znawcy duszy łudzkiej. że w końcu ten wygnaniec-pielgrzym znalazł dla siebie stałe miejsce. nic się w mentalności ludzi nie zmieniło: nadal nie ceni się pracy. geniuszu.. Przypomniał sobie opowieść strzelca Nogi. dokąd w rzeczywistości nie mógł powrócić.. Pragnęła mieszkać w jakimś Zamczysku. Nie ma prawdy. że literatura okaleczyła go. Tomasza z Akwinu. O ile lektura Homera była ukojeniem dla Wertera. pobudza uczucia i zmysły (patrz: scena lektury "Pieśni Osjana" w towarzystwie Lotty).. gdzie siedząc na skale nad brzegiem morza. pokazuje życiodajną moc miłości Chrystusowej. Były to najczęściej romanse. B. oczekujące na zjawienie się rycerza bez skazy. przez które czlowiek zaczyna czuć się napięt nowanym. i dookoła mnie. snując swój monolog. jesień nastaje i we mnie. Wydawało się. że tworzy ona mity. J. T. że lektura tych utworów szczególnie go uwrażliwiła. więc bohaterowie byli szlachetni. kto miał największy wpływ najego sposób odbierania rzeczywistości.Utwór poprzedzony jest mottem z "Zapisków z martwego 37 . Nie jest to jednak bunt konsekwentny. Dziś wiem. Rodion.M. a szukać niepochwytnego idealu? Po chwili jednak z czcią podnosi rzucony wcześniej tomik. twierdzi. Wspominając swoją młodość. Prus "Lalka" . rycerskich komnatach i minstrelach. W poszukiwaniach godnego celu w życiu Kordian konfrontuje młodzieńcze marzenia.. To literatura romantyczna wykreowała wzorzec kochanki jako kobiety niezwykłej. twierdząc. lektury z okresu dzieciństwa. Podczas czytania odżyły wspomnienia. iż staje się on człowiekiem nadwrażliwym. Zarzuca księdzu jako swemu nauczycielowi. który w obronie honoru swojej wybranki nie zawaha się stanąć do walki z całym światem: wraz z Walterem Scottem rozmilowala się w dawnych dziejach. do kraju łat dziecinnych. rozumiejąc. utwory. wesołą melodią.). czyta "Króla Leara" Szekspira: a owi. nie akceptujących związków z pannami wysokiego urodzenia. Jej słowa długo pozostaną dla Raskolnikowa puste. A oto jest tyłko ziemia. Mickiewicza w recytacji Bernarda Zygiera. że nauczył go czytać i pokazał mu świat książek. uciekać od tego w romanse z Rudolfem i Leonem i w życie ponad stan.. G. Montaigne' a. Zaczerpnięta z tych lektur wizja świata kazała bohaterce pogardzać życiem u boku Karola. jeśli w nim leży krzywda czlowieka.Tonio od dziecka czyta książki zbyt dla niego poważne. co było wynikiem stosunków społecznych. Herling-Grudziński "Inny świat" ..(niedawno pytał mnie ktoś. tylko prZekleństwem. że może być ona tarczct przeciw wlóczni zlego. które miały wpływ na ukształtowanie jego osobowości: epopeje Homera. czuje się wyobcowany wśród zwykłych ludzi. Z goryczą wyraża rozczarowanie wobec mitotwórczej roli literatury i sztuki starożyt nej: nie ma piękna. które atmosferą żalu i melancholii w sposobie opisu przeżyć miłosnych odpowiadają Werterowskiemu sposobowi doznań. gdyż nie jest powolaniem. gdzie w Aspinwall rozpoczął pracę latarnika. niepospolitej: kto naucZył mnie gardzić codziennymi kobietami. W zetknięciu z rzeczywistością obozową (np. mogąc obcować z wytęsknioną ojczyzną. dlatego później. pojawiły się dawno zapomniane obrazy. a poezja zostanie). Na współczesną mu Anglię próbował patrzeć według wzorców Szekspirowskich i rozczarował się. Podczas słuchania "Reduty Ordona" Borowicz zrozumiał.W swojej tułaczce Skawiński trafił wreszcie do Panamy. rozpacz. nazywający siebie największym grzesznikiem.J. G. kto ukształtował w nim taki męczeński wzorzec miłości. w jakiej znalazł się kraj. Bo choć minęła tamta epoka.in.. poszukiwał w życiu ideału: nie cierpiąc rZeczy ziemskich nudnego obrotu (. oskarża literaturę romantyczną o to. jak te kasztelanki o wydlużonych stanikach. rybacy wydają się jak mrówki (. T.ty mnie nauczyłeś czytać! (.W paryskim hotelu Wokulski czyta "Sonety odeskie" Mickiewicza. W jednej z codziennych dostaw żywności znalazł paczkę. mężni. Konfrontując lektury z życiem. która tą krzywdę pomija (. o tyle Macpherson rozbudza jego wrażliwość. a w niej egzemplarz "Pana Tadeusza". że czytał wcześniej "Wilka stepowego". U Macphersona ważny jest też związek między przeżyciami bohaterów a zjawiskami zachodzącymi w naturze. w innym bowiem miejscu Gustaw powie do księdza: ty mnie Zabiłeś . na górce u Gontali z takim zapałem odda się lekturze utworów romantycznych.

wiejskim chłopcem (na białych marginesach ślady palców i ziemi znaczony twardym paznokciem Zachwyt i potępienie). która kreuje wzorce nie przystające do życia (wspominam mitów niedostatek i średniowiecza łgarstwo (. ponieważ nie umie jeszcze w pełni pojąć tkwiących w nich wartości: Chłopi (. poddawała się jej czarowi i pozwoliła jej kształtować swoją wrażliwość i osobowość. To. jak smakować poezję. W. nie Byron. a więc wzmożonego terroru. które były komentarzem do tekstu lub luźną impresją.zagłada Warszawy po powstaniu). nie zostały nawet słowa Słowackiego). bo jest głupcem? Napisał na ten temat artykuł do prasy. zna ją na pamięć. czytelnik możejąprzyjąć lub odrzucić. doświadczeniach kolejnych wojen i "zamieci" historii lekturę tę nazywa pocałunkiem Almanzora (aluzja do ballady "Alpuhara" z "Konrada Wallenroda"..H. prześladowań. niebaczny. co u niego znajduję. 3) Wspaniała scena czytania fragmentu Starego Testamentu (o wygnaniu Kaina na wschód od Edenu). kiedy nie wie: czy głupiec na tronie jest zwolniony od odpowiedzialności. Whitmana. (Z. ale w domu czyta Ewangelię. że wszedł w kazirodczy związek z własną matką.) bardzo życiowa ksiqżka tylko trochę za długa. okłamano nas.. z zainteresowaniem i przerażeniem śledzi rozwój komunizmu w Europie. które wydawały mu się szczególnie ważne. że wiele fragmentów jest niezrozumiałych. w którym nie wygasły dawne wiary. z ironią patrzy. Cz. stojąc na biurku. który pacjent traktuje jak własny notatnik. znakomity chirurg.jak łudzie zdradzają się nawzajem w imię swych narodów i jak się zakochują. Dla niej bowiem ludzie czytający tworzą jakieś tajne sprzysiężenie (intelektualistów?). i Natalia Lwowna znaleźli w ten sposób nadzieję u Do stojewskiego: w sytuacji krańcowego zniewolenia pozostaje jedyna szansa ucieczki. w jego oczach. a na zarzut męża. Była to grupa młodych ludzi." pozwoliła mu wiele zrozumieć: dostrzegł bolesne podobieństwo między własną sytuacją a więźniami martwego domu (większość szczegółów powtarzała się z upiorną dokładnością). (J.).. 2) Do Biblii sięga Samuel. Patrz: Rosja. N. gdzie pocałunek Almanzora okazał się podstępnie śmiertelny). Keating przyznał się później swoim uczniom. a gatunek ludzki przepełniony jest namiętnościami i tylko poezja potrafi je wyrazić. to stwarzaćje w sobie na nowo. Miłosz) 38 . że chłopiec odbiera arcydzieła literatury bardzo powierzchownie i ocenia je z młodzieńczą niefrasobliwością. Książkę tę otrzymał bohater od Natalii Lwownej i czytał nocami. że człowiek jest niewinny. są to śłepe zaułki na szlaku historii . odpowiada: co tu jest do rozumienia? Gdyby Bóg chcial. tworząc rzecz zupełnie nową. żona Sama Hamiltona nie rozstaje się z Biblią. pogardza. Drugim utwo rem. Utworu nie można rozumiećjednoznacznie. Andrzejewski) * "Od nas także zależy. że to ją powinno nobilitować. To zdecydowało o jego dalszym życiu i karierze. w głębi duszy jesteśmy niewinrti. * "Kolega lubi czytać? A. egzemplarz uratowany z ognia. Ta właśnie sytuacja biblijna pozwoli później pojednać się Kalebowi z ojcem. (Cz. Każde pokolenie szuka nowych wzruszeń w dziełach starych mistrzów". Kundera "Nieznośna lekkość bytu" . Poeta twierdzi. Herodotowi). Miłosz "Portret z polowy XX wieku" . Czas akcji powieści przypada na lata realnego socjalizmu. praskiej wiosny. pokochać lub znienawidzić. że wina komunistów tkwi w tym ich okrzyku: nie wiedziałem! Wierzyłem. pokazuje triumfatora historii jako człowieka pełnego sprzeczności. France) * "Pisarz stwarza wizję życia. że życie wprowadza najbardziej radykalne korekty do młodzieńczych lektur: inaczej dziś będziecie czytali "Iliadę". to zostałoby to inaczej napisane. Broniewski "Moja biblioteka" Wyznanie człowieka (poety?) rozczarowanego do literatury. Często konieczność dokonania jednego wyboru więcPj znaczy dla człowieka niż dziesiątki najbardziej nawet wzniosłych przykładów literackich. Jest on na pewno pochwałą prostego. gdy Chińczyk Li opowiada zgromadzon ym. nie Szekspir. że w młodości należał do Stowarzyszenia Umarłych Poetów. nienawidzi. lubię"..Teresa pojawia się w praskim mieszkaniu Tomasza z tomem "Anny Kareniny" pod pachą. gromi. jest "Król Edyp" Sofoklesa.. gdy trzeba znaleźć imiona dla synów Adama (zdecydowa no się na Kaleba i Arona). W powieści jest też kilka fragmentów. Zestawił tę sytuację z opisaną przez Sofoklesa w "Królu Edypie". żebyś to zrozumiat.. Teresa w pośpiechu nadrabia zaległości w literaturze. Gdy zbrodnie komunistów wyszły na jaw.. która nie chroni przed złem świata.Już tytuł nawiązuje do Biblii. jak należy z uwagą Biblię czytać i analizować każde słowo (hebrajskie "timszel" = możesz). nie Goethe (.Wiersz powstał y w 1945 r.Poeta zwraca uwagę na powtarzalność w historii (i literaturze) sytuacji (zdobycie Troi . choć równocześnie wskazuje na to. I on. M. bo należymy do ludzkiego gatunku. postaw (Achilles płaczący nad Panthasileą przelewanie bratniej krwi w czasie powstania). którzy czytając głośno poezję Shelleya. to naprowadziło go na myśl. Hamlet (. że cała Rosja byla zawsze i jest po dziś dzień martwym domem. Że Zatrzymał się cZas między katorgą Dostojewskiego a nasQymi mękami. który jednak człowiekowi pozostaje. M. Dopiero przeżycia mają moc naprawdę kształcącą.. jedyne samowyzwolenie poprzez samobójstwo i to jest wybór. zagubiony w wielkiej historii i własnym wnętrzu.domu" Dostojewskiego. uwagi robione na marginesie książki. procesów. nie krzyczał. co w dziełach widzimy". wierzyłiśmy. poezję czytamy. jednak obojętność niesie książce śmierć".) bardzo trudno zrozumieć za dużo osób. z jakim oddaniem i wiarą czytał dzieła Lenina. Są tam bowiem wklejone strony innych książek. ale upartego czytelnika. jest w gruncie rzeczy wątły. zakłamania) oddaje metafora: rękę oparł na pismach Marksa.. Są tam również pisane na bibułce do papierosów i wklejone własne zapiski (zarzuty przeciwko wojnom. czego on sam szuka u Herodota: to. czystek. Steinbeck "Na wschód od Edenu" .. otwiera się przed nią intrygujący. Kleinbaum "Stowarzyszenie umarłych poetów" . Jastrun "Czytanie Homera" . bronili się oni. chce wydać mu się bardziej interesująca. Wesele (. Toteż gdy Hana czyta egzemplarz "Dziejów" Herodota. rozdwojony w sobie (Sęp Szarzyński). gdy to zrozumiał.) ten duński książę trochę za wielki mazgaj. sobie. toteż mimo iż człowiek z połowy XX w.Nowy nauczyciel języka angielskiego John Keating zaskoczył uczniów Akademii Weltona swoją nietypową postawą: wyrecytował wiersz Walta Whitmana. świadczących o obecności Biblii w życiu bohaterów: 1) Np.). twierdząc: nie wiedziełiśmy. Nie uważał. J. Lektura "Zapisków. Tomasz doszedł do wniosku. Herbert) * "Rozumieć dzieło. oślepił się i opuścił Teby. Thareau. Po latach. Z. Później na kolejnych lekcjach ucz ył ich. M. przyznając się ironicznie do tego. Doktor Tomasz. (A. Otóż Edyp naprawdę nie wiedział. Wszystko to wnika jakby w tekst Herodota. Najbrutalniej rozprawia się ze swoją komunistyczną przeszłością. uczuć (bohater także blednie i śmierci się boi).. kradnąc sobie zbawienny sen. Jego pełne dramatyzmu rozdwojenie (ale też fakt n'iejednoznaczności moralnej. labiryntowy świat rannego Anglika. a dobór lektur określa człowieka. Herbert "Podróż do Krakowa" -Bohater liryczny wierszajest prostym. Wiedza na temat miar wierszowych i metafor jest pozbawiona sensu.Ondaatje "Angielski pacjent" Największym skarbem rannego Anglika są "Dzieje" Herodota. Uważa.. który z kolei zdecydował o życiu Tomasza. że jest niewinny. to jakby wkraczała przez ozdobne wrota na ogromny dziedziniec.

rodzina. ponieważ towarzyszy człowiekowi nieustannie. dzielny żołnierz wydrze z piekielnego archiwum oba cyrografy i uratuje dziewczęta od zguby. Twardowski zaczyna śpiewać kantyczki. tam babę pośle. 2) Diabeł dof:owiada za Konrada ostateczne bluźnierstwo przeciw Bogu. że z ziaren wyrosły dorodne rośliny. Potocki "Rękopis znaleziony w Saragossie" . 2) Mistrz Twardowski. W wielu opowieściach pojawiają się jako strażnicy skarbów. Wójcicki "Boruta" Sławny diabeł Boruta strzeże skarbów w gruzach łęczyckiego zamku. wyznacza różne zadania do wykonania. 2) gniazdo rodzinne. więc posłuszny jego słowom Abraham. dzierżący w ręku widły. 4) dom boży świątynia. Przeciwnie. Leszczyński) Dom Dom . jak Bóg rozsypał na drodze ziarna zboża. 3) w bardzo szerokim rozumieniu .1) Młody absolwent szkoły piekielnej Lucjusz stosuje w pracy nowoczesne metody. Korowiow i Behemot. robiąc piekielny hałas. Niestety. Lot zostanie ocalony. Przerażony charakterem białogłowy. diabeł sprowadza go podstępnie do karczmy. (U. Nie ma jednak najmniejszego zamiaru jechać do Rzymu. a potem całkowitej utraty carskiej łaski. Dostojewski) * "Nie zakładaj się nigdy z diabłem o swą głowę". Bezskutecznie. jego złe duchy są Szatanami. Izaakiem. zarówno złych. schronienie. W kulturze polskiej bardzo często istny Niemczykwe fraku i cylindrze. Kobieta obiecała. Mickiewicz "Dziady" cz. dopóki Bóg nie obdarzył go synem. Kołakowski "Rozmowy z diabłem" Diabeł jest współautorem wszystkich. podsuwając mu wizję triumfu na dworze w Petersburgu. wypróbowa nym metodom kuszenia. wyposażył ich autor w wiele diabelskich cech. On był przy Heloi zie i Abelardzie. Później dochodzi do kłótni między złymi duchami. (F.J. uosabiają Zło i pychę. Szczególnie Korowiow i Behemot zachowują sięjak psotne diabliki -ich spacer po Moskwie w zakończeniu powieści przekształca się w ciąg diabelskich psot: robią str aszliwe zamieszanie W sklepie. gdzie nie szerzy się zło. Przedstawiany najczęściej na wzór greckiego Pana jako kozłonogi i kozłorogi stwór z długim ogonem. Dom Abrahama był jednak tak długo niepełny. W koń cu Twardowski wymyślił. 3) W starym młynie od setek lat rezydują dwa niezbyt inteligentne diabły. Kaczmarczyk) * "W piekle diabeł jest postacią pozytywną". Drda "Igraszki z diabłem" . J. która Rzym się nazywa i stąd go porywa. których nauczyła go w dzieciństwie matka.Psotliwymi i niebezpiecz nymi diabłami wydają się być dwaj bracia Zota. zirytowany czekaniem. (przysłowie ludowe) * "Nie należy sądzić. długim ogonem i widłami w łapach. on wspierał Lutra. W końcu. przydeptał i napluł na to miejsce.Diabły pomagają Szatanowi tworzyć w noc 31 grudnia 1799 roku przyszłych przywódców powstania listopadowego. które straszą ludżi.1) Bóg zwraca się do Abrahama: wyjdź z ziemi swej i od rodziny twojej. To zadanie okazało się przekraczać diabelskie możliwości. Biblia (ST) . że zajmie się tym. Diabły nie są dobrymi graczami. Grzeszczyk) * "Najwybitniejsi diabli powstają z upadłych aniołów". bliski skoczenia z rozpaczy do święconej wody. uporządkowane i ogrodzonejest symbolem porządku. Poe) * "Nie taki diabeł straszny jak ci.dom jako ojczyzna. które spotyka Alfons van Worden. 3) W rozumieniu szerszym -jako ojczyzna. (M. by poróżnić pewne żyjące w idealnej zgodzie małżeństwo. ładu kosmicznego. tam babę pośle".M. jest starym. pozyskuje dla piekła dusze królewny i jej służącej. na mocy którego piekło będzie mogło porwać jego duszę w Rzymie. co go malują". Jego sromotna klęska w walce ma ukazywać triumf dobra w człowieku i świecie. złakniony wiedzy. nie przynosi to zbyt dobrych rezultatów. surowo karze. Przez lata korzysta z diabelskiej pomocy.1) Patrz: powrót. kiedy okazało się. L. Stąd przysłowie: "Gdzie diabeł nie może.in. trwałość. W przeciwieństwie do kulturowego ujęcia Szatana diabeł nie ma w sobie nic z majestatu zła. siostry Emina i Zibelda. Sarą do ziemi kanaaneńskiej. Dom symbolizuje bezpieczeństwo. by muchy nie pscy~y mu na nos.Zły duch. śpiąc. 3) Jarmarczne diabły nękają we śnie Senatora. "własny kąt". * Nie taki diabeł czarny. nieświadome tego. Rodzaju 12. Zdobywając dusze. a bądźcie tu na noc. Lec) * "Diabeł też potrafi wołać o pomstę do nieba". ale mają znaczone karty i zawsze wygrywają. miejsce stałego zamieszkania. rozpusta i gdzie zostaną zaproszeni przybyli do miasta aniołowie: wstąpcie teraz do domu sługi swego. Średniowieczne moralitety i intermedia . postanowił udaremnić boże plany. twierdzę. stając się sławnym medykiem i czarnoksiężnikiem leczy ludzkie ciała i dusze. W finale jednak wszystko znajduje swoje racjonalne wytłumaczenie i okazuje się.W. W końcu. Ich pasjąjest gra w mariasza.1). on rozmawiał z Schopenhauerem o metafizycznych problemach człowieka.I.Diabeł Diabeł . widząc to. Diabeł. podpisuje z diabłem cyrograf. J. który przyszedł zgodnie z umową po jego duszę. jak i dobrych. Mickiewicz "Pani Twardowska" -Mistrz Twardowski diabłu. że domniemane diabły to słudzy Gomelezów. Gliński "O diable i babie" Diabeł używał najróżniejszych sposobów. 2) Dom Lota jako jedyny w Sodomie. Słowacki "Kordian" . którąś pokażę (Ks. Gardzi zapewne głupcami. gdzie pozostaje po dzień dzisiejszy. (przystowie ludowe) * Gdzie diabeł nie może. któremu zło. Niesiony przez diabły. ale w diabła wierzy". pokłada w nich wielkie nadzieje". Przerażone modlitwą do Matki Boskiej. której opowiedział o swoim kłopocie. niż im szkodzą.1) Pomieszczenie mieszkalne. by Mefistofeles zajął jego miejsce u boku jejmość Twardowskiej. Jakożjeszcze tego samego dnia udałojej się doprowadzić do kłótni małżonków. w Gribojedowie prowokują strzelaninę i doprowadzają do pożaru szacownego budynku. III 1) Żegota opowiada bajkę o tym. J. kto próbuje owe skarby zabrać. bowiem nie grzeszy inteligencją.A. (Ch. kraj. (J. 2) Doktor Solfernus. jak go malują. Jakież było jego zdziwienie. Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" . (W. Przedstawia się go naj częściej jako czarnego stwora z rogami i kopytami. służy. 4) Belzebub. zaśjako miejsce zorganizowane. Patrz: Szatan. bo stawką w grzejest dusza przypadkowego gościa w młynie. Każde polecenie diabeł wykonuje doskonale i szybko. (E. mieszkanie wraz z jego mieszkańcami. M. który całe dnie spędza w swojej komnacie. ludzkich dzieł i uczynków. Jest stworem bardzo swojskim.Świtę Wolanda tworzą Asasello. uciekł od niej dziurką od klucza. Patrz: wina i odpowiedzialność. Martwi się jedynie tym. Defoe) * "Wielu ludzi nie wierzy w Boga. którego zadaniem jest skłonienie człowieka do grzechu. ale nie lekceważy ich pomocy. (S. (D. sklerotycznym diabłem. Nie udaje mu się zdobyć dla piekła wielu dusz. K. za to m.Diabeł pojawia się jako upostaciowione zło walczące z dobrem o duszę człowieka. Choć Mickiewicz używa określenia "diabeł". udaje się wraz ze swą żoną. Każdego. Niestety. A. J. a także wiele innych postaci. A. złe duchy porzucają Twardowskiego na księżycu. z domu ojca twego do ziemi. Choć żaden z nich nie jest kozłonogim i kozłorogim stworem z widłami. J. pępka świata. Daje się łatwo wyprowadzić w pole. Kraszewski "Pan Twardowski" . ziemia rodzinna 39 . że diabeł kusi jedynie ludzi genialnych. A. A. łączą przyjemne z pożytecznym. Bajka ta ma wyrażać przekonanie o ostatecznym triumfie dobra. wierny starym. Zybura) * "Czasem i diabeł się rozanieli". Polskie diabły są niejednokrotnie bardzo sympatyczne i raczej pomagają ludziom. Zakopał ziarna. książę piekielny. Baudelaire) * "Oszukać diabła nie grzech". spotkał starą czarownicę.

W imię miłości bliźniego i miłosierdzia dla wszystkich Eufemian i żona zastawiają stoły dla bied nych. do którego jako miejsca dostatniego i bezpiecznego powróci i gdzie zostanie z radością przyjęty. polowa nia. Dom zgodny. jak też w rytmie życia (ciągłe zabawy i bale) oraz organizacji (zwalnianie starych. Pozostawały mocami niewidzialnymi. zaś Klaudiuszem pogardza. niezwykle zamożny. dzieci wychowywane są w szacunku do starszych). mieszkając pod schodami. harmonia (gospo dyni wspiera męża radą. IV patrz: bezdomność. W tym domu panuje zgoda. Tartuffa. Szekspir "Hamlet" . Mickiewicz "Dziady" cz. 5) Nazwy "dom" używa Bóg n a określenie świętego miejsca. Wszystko to stało się za sprawą zemsty Giaura.W całym cyklu przeplatają się dwa obrazy domu w Czarnolesie: a) za życia Urszulki: dom pełen radości i jej wesołego szczebiotu (wszytkiś w domu kctciki zawżdy pobiegała).odbudowany i dwakroć bardziej szczęśliwy i bogaty. Gospodarz wraz z żoną przestrzegają zasad staropolskiej gościnności. Wizerunek arkadyjski.Dwa skłócone ze sobą domy (rody): Montekich i Kapulettich i kochająca się para: Romeo i Julia. J. W haremie nie ma śladu życia. św.Dom ziemianina. J. który na własne życzenie opuszcza syn marnotrawny. Kochanowski "Treny" . książęcy.W drugiej części utworu. Nie może to być normalny. zmiana wyglądu komnat). który nazwany jest od imienia mego (Proroctwo Jeremiasza). urządza uczty dla przyjaciół. donosicielstwo i zdradę. Motier "Skąpiec" . przy czym domowników nie łączą żadne więzi uczuciowe. autor przedstawia żywot ziemianina. wiernych służących). synem Telemachem i ojcem Laertesem. gdzie nie ma sług. Szekspir "Romeo i Julia" . małżonkowie szybko stają się sobie obcy. mimo iż są wszyscy domownicy (pełno nas. ale także dbałość o stosunki sąsiedzkie (jak uczynitem sobie pokój wśród sąsiadów). gospodaruje mądrze. Centralne miejsce w tym domu zajmuje szkatułka. więc dom ich po niedługim czasie zamienia się w ruinę. J. b) po śmierci dziecka. Jako jedyna wśród bogów nie miała świątyni.G. wdów i pielgrzymów. aby wydawać jak najmniej pieniędzy.córka Kronosa i Rei. by ich nie karmić i nie ubierać.Ch. w którym wierni podczas modlitwy spotykają się z nim: azaż jaskinią łotrowską jest dom ten przed oczyma waszemi. Krasicki "Żona modna" . która daje poczucie bezpieczeństwa i stabilności (inaczej niż życie żeglarza). Byron "Giaur" . bo wie. W. tym razem zdominowany przez dewocję gospodarza i jego matki. Rej "Żywot człowieka poczciwego" .Dom-pałac króla Marka i królowej Izoldy jest pełen przepychu i dostatku. jak też najbliższych (żony. panoszy się zielsko. Rodowa nienawiść doprowadza do śmierci obojga kochanków. gdzie długo nie było potomka. wstąpiwszy na drogę występku. zarówno w sensie posiadłości.U. 26: dom wzniesiony na piasku zawali się). Jest to dom niezbyt bogaty. tworzącego atmosferę tego domu (teraz wszytko umilkło. z każdego kąta wyziera pustka. który po śmierci Leili przyszedt i smętarz zrobił z Baszy domu. w ogrodzie czasami krzyczy puszczyk. gdzie żyje dostatnio i spokojnie z żoną Penelopą. dorósł.Król Itaki. Za sprawą czarów Izolda kocha Tristana i od wygodnego domu na zamku w Tyntagielu woli szałas w lesie i niewygody prymitywnego życia z ukochanym. która skupia całą uwagę gospodarza i wszystkie jego najtkliwsze uczucia. że go okrada. choć niczego nie brak jego mieszkańcom (sady obradzają. słynie z pobożności. które często łączono z boginią Westą i nie przypisywano im żadnej konkretnej postaci. pani Pernelle. dlatego wizytówką jego mieszkańców nie może być służba. Biblia (NT) . któremu życie wypełniają sprawy domu. ale brak w nim spokoju i miłości. Por.1) Boginią ogniska domowego była dla Greków Hestia. W. który żyje zgod nie z rytmem natury. a w nim wierną Penelopę i dorosłego już syna. gdzie gospodarz z żoną i dziećmi przechadza się po swoim ogrodzie. gdzie hołduje się polskiej tradycji oraz dba o to. "zdrowy" dom. ale również na skutek łaski bożej i jako nagroda za wytrwanie w wierze i pokorze .Dom Harpagona to przykład siedemnastowiecznego mieszczańskiego domu we Francji.Dom Eufemiana. zniszczone zabudowa nia). Po dwudziestu latach powraca do domu. że zimą (starość) będzie mógł spokojnie korzystać z tych dobrodziejstw natury. Podkomorzego. Ew. które zgromadził latem i jesienią. a pan domu sam usługuje swym gościom. spławianie zboża do Gdańska. tradycyjny dom szlachecki został "wywrócony do góry nogami" i to zarówno w jego zewnętrznym kształcie (przebudowa ogrodu. a jakoby nikogo nie było). ale każdy dom miał swoje penaty. nie znany nikomu. bogatym we wszystko. a gdy się wreszcie narodził. jak i we własnym domu (sypialnia Gertrudy) zgadza się na szpiegowanie. A. Biblia. harmonijny. Ślubowała dziewictwo. Zastał go w stanie nie zmienionym. nie miała własnego domu. nie ma również głównych bohaterów dramatu.Dom. siostra Zeusa i Hery. uprawa roli. Gdy po kilkunastu latach powrócił wynędzniały do domu rodzinnego. bo zbudowany jest na zbrodni (por. spotkania w gronie dobrych towarzyszów i gawędy. przeminęły wielkie namiętności: miłość i nienawiść. Bedier (oprac. Hamlet mówi o świecie jako o nie plewionym ogrodzie i twierdzi tak na przykładzie tego. J. Naiwność Orgona była tak wielka. G. J. bo ta chodzi w podartej odzieży. J. ale stała na straży wszystkich innych ognisk domowych. Mateusza 7.) "Dzieje Tristana i Izoldy" . Homer "Odyseja" . da Voragine "Legenda na dzień świętego Aleksego" . był o krok od utraty domu. ich bogactwo rozdał biednym. spokojny.Dom Gertrudy i Klaudiusza na zamku w Elsynorze. którym cię wywiódł z ziemi egipskiej. Ten natomiast zarówno w państwie. porzucił dom rodziców. toteż trzej synowie Podkomorzego wychowywani są tak. aby mogli służyć ojczyźnie. więc łatwo padający łupem wyrachowanego Świętoszka. W. wiersz Norwida: "W Wero nie": po kilku wiekach z obu domów pozostały tylko ruiny.Pojawia się tu fragmentaryczny obraz pustego domu Hassana. ojca Aleksego. by dom zawsze ustępował krajowi. pszczoiy miód dawają). Była uosobieniem gospodyni domowej. szczere pustki w domu). Odys bardzo niechętnie opuszcza swój dom. jaki żywią wobec siebie jego domownicy. dla Rzymian . bowiem świątynią był dla niej każdy dom. 4) Dom bogobojnego Hioba z ziemi Uz: dostatni. syna). M. Natomiast swoją nowo poślubioną żonę pozostawił wśród obcychjej ludzi i odszedł. 40 . rządzi mądrze narodem pasterzy. bo zabrakło najważniejszego elementu. tzn. Matce zarzuca. Domjest prowadzony tak. 2) W mitologii rzymskiej występują lary bóstwa zobowiązane do czuwania nad domostwami.Westa. że darząc całkowitym zaufaniem obłudnika.Za sprawą modnej Filis spokojny. Wyjścia 20. ale zgodny. Kochanowski "Pieśń świętojańska o Sobótce" (Pieśń Panny XII) . Szekspir "Makbet" Zbrodniczy dom małżeństwa Makbetów. Pasek "Pamiętniki" . sierot. bezpieczny. obejmującej lata 1667-1688. Niemcewicz "Powrót posła" Wzorcowy dom oświeconego Sarmaty. z przyjemnością pracuje w ogrodzie i sadzie. musi już nią kroczyć (jedna zbrodnia pociąga następne). jako żebrak. Harpagon narzucił wszystkim więcej niż oszczędny sposób życia: służbę podejrzewa. Hestia . pełen życzliwości i wzajemnego szacunku. dzieci chce się jak najszybciej pozbyć z domu. wyobrażane pod postacią młodzieńców z rogiem obfitości w dłoniach oraz penaty. co widzi w domu. zsyłanych przez Boga uległ całkowitej ruinie (śmierć dzieci. Molier "Świętoszek" Również mieszczański dom Orgona. z domu niewoli. Mitologia . żył znowu długo. pozwalając się poniżać. że weszła w kazirodczy związek. I. "Legenda o św. Dom tu pokazany nie razi przepychem. który w wyniku kolejnych nieszczęść. Ponieważ rzecZ źle ZacZęta tylko Złem się krZepi i Makbet.2): Jam jest Pan Bóg Twój. jak mitologiczna Arkadia.(Ks.Jest pochwałą życia na wsi. Aleksym" Bardzo szczególny dom rodziców Aleksego: zamożny.

jak też podczas spaceru.Siedziba już na zewnątrz sprawia przygnębiające wrażenie.dom Radziwiłłów w Kiejdanach. która żyje skromnie z dwiema córkami i marzy tylko o tym.1) Dwór w Wodoktach jest przykładem na to. Od pierwszych chwil obecności w Wichrowych Wzgórzach wiadomo. Dom życzliwy wszystkim. Jego wnętrze jest przygnębiające i straszne. podobnie jak ich syn Orcio. ale i całego zaścianka. męczy go i nuży codzienność. dlatego mieszkańcy Drozdowego Gniazda to ludzie. cieszący się szacunkiem nie tylko domowników. na którego barkach spoczywają zarówno sprawy związane z życiem codziennym. marząc o słońcu. wilgotnej piwnicy umiera chore dziecko. 3) Dom państwa Łęckich. pani Stawskiej . Trudno ją nazwać domem. Przerażająco smutno 41 . później domem Rzeckiego subiekta u Wokulskiego . żyje na kredyt. Słowacki "Balladyna" . jego mieszkańcy dbają o mogiłę powstańczą oraz grób Jana i Cecylii (tradycja).. Pani Dobrójska wychowała swoją córkę dość tradycyjnie. jest to raczej grobowiec.1) Obraz domu rodzinnego zapamiętany z dzieciństwa przez głównego bohatera: dworek z czerwonej cegły wśród pagórków i lasów. ani ludzi.1) Dom w Korczynie funkcjonujący dzięki pracy Benedykta. Gospodarz Soplicowa. czekając na wypełnienie się testamentu dziadka.1) Dom Rzeckiego z czasów młodości. zdominowana przez kult poległego w powstaniu Andrzeja Korczyńskiego. że ten dom kryje jakąś tajemnicę. Jej życzeniom nie stało się zadość. która sama musi dbać o wszystko. bieganiu po trawie. a w towarzystwie pań zasypia rozparty na krześle. których nie stać nawet na opłacenie komornego. harmonia. spory z Bohatyrowiczami. a do płacenia długów dla upominających się natarczywie Żydów wzywa się "przyjaciela domu". 2) W kamienicy Łęckich różne domy. Hrabina Respektowa żałośnie usiłuje ratować resztki dawnej świetności. jak żyła średnia szlachta: gospodaruje tam sama panna Oleńka Billewiczówna pod troskliwą opieką szlachty laudańskiej.A. wokół rozciągają się niesamowite wrzosowiska. marząc o koronie królewskiej. który na całe życie pozostał mu w pamięci. że matka musi podjąć bolesną decyzję o wysłaniu jednego z dzieci (Antka) w poszukiwaniu szczęścia do miasta.stąd wisiało tam wiele obrazów świętych. (szczęścia w domu nie znalaz~. których wzajemna miłość i wielkie oddanie wnoszą w smutną codzienność wiele ciepła. a wówczas znajdzie się u którejś z nich kąt dla starej matki. w którym najważniejszymi postaciami byli: ojciec z jego kultem Napoleona . Prus "Antek" . Prus "Lalka" .Ubogi dom dwojga bardzo skromnych ludzi. gdzie każdy. wreszcie umrze. jak ciężkie czasy przyszły na dom (ojczyznę). B.A. Fredro "Śluby panieńskie" Dom. A. będącego ze względu na sytuację finansową w całkowitej ruinie. chcąc zachować miłość męża. bogate. Ojciec chleb czarny wykuwa młotem.1) Drozdowe Gniazdo: solidne.będzie nie zmieniany od ćwierćwiecza pokoik na tyłach sklepu. z jego upadkiem domy i narody giną. 2) Domy córek Goriota: Delfiny i Anastazji nowobogackie. Dużą wagę przywiązuje się tu do oznak zewnętrznych. aby w jego domu panowały porządek. Połączenie pojęcia domu w dwóch sensach: jako rodziny i jako ojczyzny. H. ich uczucia są "letnie". wyznaje bowiem zasadę: tym ładem (. Mickiewicz "Konrad Wallenrod" . Autorytetemjest Anzelm. kto tu trafi. M. Poe "Zagłada domu Usherów" . będące ilustracjami warunków życia wielu warstw społecznych: baronowej Krzeszowskiej. ani drzew. czuje się bezpiecznie i zna swoje miejsce zarówno podczas posiłków. przy stole. 4) Dom Bohatyrowiczów wypełniony pracą. jak i mieszkających tam ostatnich z rodu Usherów. miejsce pod względem przepychu nie ustępujące dworom królewskim. Czytelników . wstaje wcześnie. stąd w tym domu zachowanie Gucia. H. otoczone parkiem. Rodowa posiadłość Lintonów.Obraz polskiego dworu po powstaniu.1) Obskurny pensjonat pani Vauquer. a Roderick Usher cierpi na rodzaj melancholii oraz dziwną chorobę. W tej ciemnej. jego żona. życzliwość.symbol zdrady innego domu . W całej powieści widać. gdzie panuje kult narodowych pamiątek. w niesamowitych okolicz nościach. bieda. Sienkiewicz "Potop" . prry igle matka blada. E.Ubogi dom wdowy. funkcjonujący dzięki pracy pani Stawskiej. H. gdzie nie ma miejsca dla ojca i nawet jeśli odwiedza on którąś z córek. że dopóki ojczyzna nie będzie wolna.Całym domem jest piwniczna klitka. bo też tu Janusz Radziwiłł prowadzi własną politykę. Jest to dom skazany na zagładę. że niekoniecznie trzeba mieć pałace. Przykład tego. Krasiński "Nie-Boska komedia" W domu hrabiego Henryka wszyscy są nieszczęśliwi: on sam opuszcza dom w pogoni za ideałami. Prus "Kamizelka" . B. A. dopóty nie może on cieszyć się swoim małżeńskim szczęściem. 3) Dom Andrzejowej Korczyńskiej przypomina muzeum lub sanktuarium. zarówno co do samego zamku. razi i gorszy. gdzie zachowuje się pozory dawnej świetności. Pałac w Kiejdanach . bo bohater wie. w którym są dwie panny na wydaniu i dwóch konkurentów. szczęk oręża i krzyk matki. Sędzia bardzo dba o to. Słowacki "Fantazy" . E. Harmonię burzy śmierć męża. który wraca nocą i wchodzi do pokoju oknem. która też dopełni się. jakich wiele było w XIX w. najważniejsze sprawy związane z życiem rodziny na głowie żony (jak choćby starania o unieważnienie decyzji o wzięciu Rzepy do wojska). Bronte "Wichrowe Wzgórza" . mieszkańcy zaś są przede wszystkim nieprzyjaźni i mrukliwi. na co nakłada się widok płonącego domu. Patrz: rodzina.stąd ściany mieszkania zdobiły wizerunki cesarza. który jest rozgrodzony i w jego granice wchodzi każdy. Jest to wielkopańska rezydencja. a tylko "przytuliskiem" dla ludzi niezamożnych i skrzywdzonych przez los.Jak wiele domów na wsi w XIX wieku jest tak biedny. 2) Wielkopański pałac . świeżym powietrzu. małe dziecko. sprawy wykszałcenia dzieci. Mickiewicz "Pan Tadeusz"Dom-dworek w Soplicowie. Przykład na to. B. Miejsce. Balzac "Ojciec Goriot" . przy czym pracuje jak chłopka. ajego staranność widać po wszystkich załatanych w płocie dziurach i naprawionych strzechach.skromny dom. prawdziwych namiętności. Konopnicka "W piwnicznej izbie" .: często zaglądający do kieliszka mąż. Sienkiewicz "Szkice węglem" Chłopski dom. zadbane. którego mieszkanki wstydzą się swego ubóstwa. w domu bywa gościem. Stąd jedynym sposobem na utrzymanie domu w polskich rękach jest małżeństwo Dianny z bogatym Fantazym. pretensje i kaprysy żony. Wokulskiego.ojczyzny. w którym takiemu parweniuszowi jak Stach Wokulski zawsze da się odczuć jego niskie pochodzenie.. oraz ciotka . którzy nie znają wielkich uczuć. gościnny. kto chce (rozmowa Kmicica z Bogusławem Radziwiłłem). Natomiast tylko oni potrafią prawdziwie kochać i prawdziwie nienawidzić. Z. to wchodzi kuchennymi drzwiami. jak też konieczność zaradzenia kłopotom finansowym. bo go nie było w ojczyŹnie). przejawiającą się nadwrażliwością zmysłów. natomiast w środku panuje atmosfera smutku.) domy i narody słyną. stanie się poetką. choć pali się tam ogień na kominku (symbolizujący żar uczuć). Orzeszkowa "Nad Niemnem" . żeby być szczęśliwym. że romantyczni poeci nie są najlepszym materiałem na głowę rodziny. "goły i wesoły" dom studentów. by otrzymały one dobrych i bogatych mężów. 2) Dom Waltera Alfa i córki Kiejstuta Aldony od początku naznaczony tragizmem. skąd nie widać ani słońca. 2) Gorsze wrażenie robi dom Kirłowej. J. który nie jest domem. bo mąż głównie składa wizyty. bo w domu-pałacu Balladyny nie było miejsca dla ubogiej wdowy. dla której czas zatrzymał się w momencie śmierci córki. J.śmieszy. E. Ale Benedykt jest dobrym gospodarzem: ciężko pracuje. 2) Wichrowe Wzgórza dom spełnia warunki posiadłości w stylu gotyckim: położony jest wśród dzikich skał wapiennych. Dlatego też rodzice nie zważają na uczucia córki.

Żeromski "Wierna rzeka" Dom-dwór pokazany w szczególnej sytuacji zawieruchy powstańczej. ciężka praca obojga i brak przyszłości. Dąbrowska "Noce i dnie" W domu Niechciców w Serbinowie jest wyra źny podział ról: Bogumił pracuje. W domu dworku mieszka tylko panna Salomea Brynicka i służący Szczepan. 3) Domy ludzi w czworakach. odpowiadające pozycji społecznej mieszkańców. Po raz pierwszy w życiu poczuł się bezpieczny. aby przelicytował go syn. co nie przeszkadza mu cieszyć się dobrą opinią i życzliwością sąsiadów . Żyje w świecie swoich myśli. ranny wnuk).nory biedoty. kowal. dlatego tak boleśnie odczuwa rozdźwięk między własnymi uczuciami a rzeczywistością. przypominające budy lub owczarnie. Zapolska "Moralność pani Dulskiej" . na kuchennym stole. bieda. przypominający kształtem i nastrojem trumnę. 42 . M. S. S. 2) Dom Wiktora: żałosne warunki mieszkaniowe. miłość. którą codzienne życie i status żony prowincjonalnego lekarza męczą śmiertelnie. aby pomóc Jelizawiecie Iwanownej w utrzymaniu domu. 1) Najważniejszy we wsi jest dom Boryny. bawiąc się z wnukami. z zapracowującą się dla Cezarego matką. M. gdzie panuje twardy patriarchat. kultywując tradycje żydowskie. sens życia znajduje w dźwiganiu zrujnowanego Serbinowa. cała uwaga ojca i matki skierowana na wykształcenie syna. wystawiony przez gminę na licytację. ale systematycznie ulegający destrukcji (w sensie więzi uczuciowych. bogaty. M. B. gdy plądrują go zarówno ukrywający się w lasach powstańcy. troszczy się o byt rodziny. dostępnych dla wszystkich. Nałkowska "Granica" . ale przeszłość i tu go dogoniła w osobie gentelmana Browna. a fakt. zatrudniający często ubogich chłopów. bo wówczas mógłby ostatnie lata życia spędzić w normalnym domu. Na piętrze było mieszkanie starzejącej się samotnej kobiety Cecylii Kolichowskiej i wychowywanej przez nią Elżbiety. Leśmian "Urszula Kochanowska" Poeta polemizuje z utartą wizją życia niebiańskiego. tu zapadają ważne dla wsi decyzje. S. miejsce spotkań elity. bankructwa finansowego) z powodu kolejnych kaprysów Emmy. Runął dom i wszystko. gdzie co innego się głosi.brzmią pytania dziecka. w Warszawie i kontrastująca z nimi wizja szklanych domów: higienicznych. stąd poszukiwanie możliwości zdobycia normalnego domu i godziwej pracy (i płacy) za granicą. oczywiście. miejsce spotkań lekarzy ludzi bogatych. trudno nawet nazwać domem. stąd domy będą tu pokazane kontrastowo: 1) Młodość Judyma. F. Dostojewski "Łagodna" Bohaterka Dostojewskiego wchodzi w mieszczański dom męża-lichwiarza. Chałupa Macieja jest wzorcowa: dostatek wszystkiego. Z. 3) Żałosne domy . kontaktach z przyrodą. Bogumił jest człowiekiem otwartym na świat i ludzi. G. więc nie liczy się w gromadzie. w której gospodyni rządzi despotycznie i nie zezwala na małżeństwo Szymka. który nie ma własnego kawałka ziemi. 2) Dom-dworek w Nawłoci zjego leniwym rytmem ziemiańs-. kiego życia (arkadyjskość). zdominowany przez "przepychającą się przez życie łokciami" Dulską.1) Młodość Zenona Ziembiewicza i dom w Boleborzy: ze zmagającą się z kłopotami matką i włóczącym się po polach ojcem. Dostojewski "Zbrodnia i kara" . Konopnicka "Miłosierdzie gminy" -Tu raczej występuje marzenie o domu. otwarty dla gości. Mieszkają tam dzieci razem z prosiętami. W. pragnie. G. aby wtasne brudy prać we wtasnym domu. młynarz. Raj dla Urszuli był na ziemi: dom w Czarnolesie. bo nie było już dokąd uciekać. Flaubert "Pani Bovary" Mieszczański dom doktora Bovary'ego. 6) Równie wytworny dom doktora Kalinowicza: puszyste dywany. do służącej). chociaż gospodarz i sobie. ani to małżeństwo nie dają jej poczucia bezpieczeństwa i szczęścia. jak też przechodzące często oddziały wojsk rosyjskich. Żeromski "Przedwiośnie" .Mieszczański dom we Lwowie (lub Krakowie. i domownikom skąpi. Stara matka jest w domu córki ciężarem. nie kupuje się prasy i oszczędza na wszystkim) i gdzie dewizą są słowa pani Dulskiej: na to mamy cztery ściany i sufit. szacunek ludzi i zbudował domtwierdzę (symbol odnalezienia swego miejsca na ziemi). Wyspiański "Wesele"Bronowicka chata jest tu symbolem całej Polski. Konopnicka "Mendel Gdański" Dom starego Żyda. lektur i pragnień. a co innego robi (cnota skarb dziewczęcia . stanu zdrowia. do której przyjechała umrzeć. rodzice. zaś Barbara jest typową marzycielką i romantyczką. gdzie mimo początkowych starań oboje powielą schematy swoich domów rodzinnych (niestety!) S. Ani ten dom. Conrad "Lord Jim" . bez ojca. gdzie bieda i pijaństwo ojca zmuszą Sonię do prostytucji.Polaków. gdzie mieszkają trzydziestoletni starcy. bo na co dzień każden sobie rzepkę skrobie. gdzie odnalazł spokój.nie odnosi się. Patrz: rodzina. pozwalającej. Patrz: utopia. 4) Chałupa Bylicy komornika. Przy tej okazji Wyspiański demaskuje fałszywość hasła "z szlachtą polską polski lud" (ludomania). co Jim tak pracowicie budował. który samotnie wychowuje wnuka. jest powodem kłótni. 2) Dom Marmieładowa przykład krańcowo skromnych warunków życia. 2) Dom-kamienica pani Kolichowskiej z podziałem na poziomy. Patrz: Polska i Polacy. w suterenie mieściły się mieszkania . nowoczesnych idealnych. Dlatego skok z okna znienawidzonego mężowskiego domu i śmierć stają się ucieczką. że Mendel jest Żydem i nie pozostawiają jego domu w spokoju (wybita szyba. Nie ma co jeść. 4) Domy robotnicze w Za głębiu. w którym wszystkie sprawy skupiają się wokół Emmy: jej marzeń. W domu Gospodarza (Włodzimierz Tetmajer) z okazji wesela spotkali się przedstawiciele wsi i inteligencja z miasta. panuje ubóstwo.1) Pokój Raskolnikowa.rudery na granicy polskiej. kompletnie izolowany od spraw zewnętrznych. czy są ludzie. Żeromski "Ludzie bezdomni" -Tytuł powieści sugeruje głównie problem bezdomności. mnóstwo antyków. w poczuciu niesprawiedliwości. Jest to ten rodzaj domu. brud. Stary Kuntz Wunderli. pozycji w miasteczku. o których Judym wspomina w swoim wykładzie u Czernisza. elegancki. gdzie odrabiał on lekcje dopiero po wyjściu gości.M.M. Jednak nawet w takiej sytuacji powstaniec (Józef Odrowąż) znajdzie tu schronienie. w Chłodku. F. którzy nie muszą mieszkać w piwnicy. której rytm rozumie i stara się do niego dopasować. 3) Zamożne domy takich bogaczy. któryją właściwie kupił od ciotek. są dwie wersje utworu). trafił on wreszcie do Patusanu. ograbiony ze wszystkiego w czasie rewolucji. 3) Dom Elżbiety i Zenona: zamożny. choroby. jaką kieruje do Boga to ta. aby w niebie powstał dom kubek w kubek jak nasz czarnolaski. w domu ciotki. wśród bliskich.1) Dom rodziny Baryków w Baku: zamożny przed rewolucją. Reymont "Chłopi" . dążeń. często też zdradzającym matkę z wiejskimi dziewczynami. dlatego musi się we wszystkim podporządkować mężowi. J. Dom stopniowo. by jedni żyli dostatnio.Domy są świadectwem pozycji chłopów w gromadzie. dlatego swój dom będzie on budował własnymi siłami przy niewielkiej pomocy Lip czan. lecz u córki. 5) Kontrastowo pokazany dom doktora Czernisza: elegancki. Konopnicka "Banasiowa" Tytułowa bohaterka przebywa nie w swoim domu. a inni w całkowitej nędzy.Gdy świat dla lorda Jima robił się za mały. a do szkoły chodził w rozklapanych pantoflach ciotki. Jedyna prośba. Chata w Bronowicach pozwala chłopom i panom z miasta spotkać się tylko na czas wesela. gdzie na jednym tapczanie spało po pięć osób (w t ym niewidome dziecko i umierająca babka). szczęścia szuka w pracy.S. a palić trzeba sztachetami z płotu. 2) Chałupa Dominikowej. gdzie panuje kult pieniądza (stąd nikt tu nie bywa. ucząc go szacunkiem dla nauki i pracy. że ciągle żyje. Źli ludzie nie mogą pogodzić się z faktem. Stanie się to jednym z powodów zamordowania przez niego lichwiarki. M. jak organista.

zakupy. Warszawa. Schulz "Sklepy cynamonowe" Tradycyjny. E.D. Wiktora Rubena. ale to przecież cząstki życia (np.ojczyzna. w której czuje 43 . 3) Próbą ucieczki z tego układu jest związek z Gwen. Herling-Grudziński "Inny świat" . On jednak nie potrafił (nie chciał?) skorzystać z żadnej z moż liwości oferowanych przez młodość. dom . W. później babka.dom polski przepadf. małżeństwo. Dom jest miejscem wyjątkowo odpychającym (składowisko rupieci.W zadżumionym Oranie nie było domu. gdzie mieszka po kilka rodzin. wyjść stamtąd nie mogę). Dąbrowska pokazuje dom. Kruczkowski "Niemcy" Dom w Getyndze profesora Sonnenbrucha jest dla niego swego rodzaju twierdzą. B.Zbuntowany Holden opuszcza szkołę. domena ducha. W. M.Polskę. młodzi pozbawieni własnego kąta. wizytówki).wpadają w niewolę nowej formy. L. chora. będziemy stąpać po swych wtasnych schodach. panuje tu dostatek. ponieważ potrzeba mu jej serdecznego wsparcia. Gombrowicz "Ferdydurke" 1) Mieszczański dom Młodziaków. wyjściu dokądkolwiek. Złudność tej "wewnętrznej emigracji" ujawnia już samym swoim przybyciem Joachim Peters.Karykatura domu w sowieckim łagrze. Iwaszkiewicz "Panny z Wilka" Dom pełen kobiet w różnym wieku. córka Lavransa" . a także oczekiwaniami wobec życia i . stąd modlitwa o możliwość powrotu do tego. To . w którym mieszkasz . stąd tytułowa cudzoziemka tyranizuje cały dom swoimi stłumionymi kompleksami.1) Dom matki Krystyny na Jórund. aby je ostatecznie stracić. różniących się usposobieniem.A. Po odjeździe najbliższych tym boleśniejsze są powroty do codzienności. patriarchalny dom emigrantów greckich z czasów młodości Eddiego. M. tymczasowość warunków i egzystencji ludzi. co funkc- jonuje tujako symbol). Undset "Krystyna. Salinger "Buszujacy w zbożu" . dziewiętnastowieczny dom kupca bławatnego. J. dziedzina tworzenia). żeby przez kilka godzin odpocząć i zobaczyć się z matką. Broniewski "Bagnet na broń" Dom w sensie ojczyzny. ona z niewzruszonym spokojem znosi kolejne nieszczęścia (choroba męża. Staff "Pierwsza przechadzka" Wiersz ma charakter konsolacyjny wśród zniszczenia i ruin (po wrześniu 1939) otuchy dodaje jedynie nadzieja na własny dom. ajego mieszkańcy nie mają celu w życiu. Kazan "Układ" . odejście Aureliana. dostają lepsze jedzenie. gdzie okazuje się.jej ambicje sięgają dalej niż życie na wsi i funkcja zarządcy majątku dla Bogumiła. gdzie te dwie postawy uzupełniają się na co dzień (swoisty dialog postaw). ciągle strapiona. życie wśród gruzów lub w piwnicach. w której jest wiele rzeczy często niepotrzebnych. Krystyna musi je odbudować. Jest to dom bez uśmiechu. a inne kraje są hotele. z usuniętą w cień matką i dorabiającym się na handlu dywanami ojcem. a więc i cały dom jest inny. w którym by ktoś nie umarł. Wzorem dla Krystyny jest dom matki. kult cielesności) i męskie (świat marzeń. bezkarnie złamane zakazy. 3) Obskurne domy szarych obywateli.1) Szczególne miejsce w Moskwie . Profesor nie może być "dobrym Niemcem". a walcząc z tradycyjnymi formami . 3) Dom trzeciego pokolenia . podobnie jak jego samego. nie mającym sobie nic do zarzucenia.Jest niezadowolona z życia. wzywający do obrony: kiedy przyjdq podpalić dom.miejsce spotkań więźniów z rodzinami. Wyjątkową pozycję zajmuje dom doktora Rieux. W takiej sytuacji dom nie może być schronieniem. kuchnia. tylko dla "prawomyślnych" twórców).Gautego i jego żony. wygas~e kwity. trzymany dla paru groszy sublokator. zmiany w rytmie dnia. K. ale brak jest jakiejkolwiek więzi między nimi. dorabianie się pozycji społecznej.Dom Gribojedowa (miejsce uprzywilejowane. Dwór i cała posiadłość w ruinie. S. gdzie główną rolę gra Urszula. Marcie każe zostać śpiewaczką. Łazienki . wierszapel. To dzięki niej dom się rozrasta. co własne. Camus "Dżuma" . Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" . tym razem wiel kopańskiej. S.przykład dla całej okolicy.. gdzie o wszystko musi się troszczyć młoda żona. Bagatela. 2) Dom Krystyny na Husaby. I mąż. znajome. uciążliwa matka. ze służbą. zagrożony inwazją nowoczesności i ekspansją tandety. w której profesor odizolował się od świata. choć żyje się oszczędnie. oczekiwanie na przyjście pana). choć tylko po to. nazwana "domem swidanij" . który może ożywić materię. nie piszący "po linii". np. trzy dni mogą oni spać w czystej pościeli. nie chce słyszeć o okropnościach wojny. pełen kolorów. stąd iluzorycznie łączy ich gra w karty. bo pochodzi on z okupowanej Francji). Szymborska "Kot w pustym mieszkaniu" Jedynym mieszkańcem po śmierci właściciela jest kot. gdzie przez dwa. J. Tuwim "Kwiaty polskie" Złączenie dwóch utraconych wartości: domu rodzinnego i ojczyzny . jak Mistrz. między domownikami brak więzi. Garcia Marquez "Sto lat samotności" Centralnym miejscem w Macondo jest dom Buendiów. od których bardzo trudno się uwolniĆ (jeszcze tam miesZkarrp. wariatów. zdobywanie żywności. niepowodzenia Amaranty). Dom pokazany z jego punktu widzenia (obcość znajomych mebli. Dom na styku kultur i epok. pisany z dala od miejsc. mrzonki o własnym domu. A. gdzie najważniejsze miejsce zajmuje Lavrans. 2) Domy członków Massolitu podobnie jak członków Dramlitu.. M. Prawda o tym domu i domownikach ujawnia się podczas ostatniej sceny walki Pimki z Kopyrdą. Stabilności tego domu nie są w stanie złamać kolejne rewolucje i wojny oraz zmiany rządzących. w którym szanuje się odwieczną tradycję.. gdzie dla Krystyny nie ma już miejsca.1) Tradycyjny. gdy jego wynalazki naukowe są wykorzystywane do zabijania ludzi. Dlatego po piętnastu latach wraca do Wilka. ten. Mrożek "Tango" . urodą.. A. Białoszewski "Pamiętnik z powstania warszawskiego" Wszystkie domy w ruinie. marzenia o niedzieli. 2) Ziemiański dom Hurleckich. jak szuflada. stąd ucieczki w alkohol. J. L. Kapryśna Róża podporządkowuje sobie wszystkich domowników: Władysiowi chętnie wybrałaby żonę. który też okazuje się wejściem w kolejny układ: dom. Moravia "Konformista" patrz: dzieciństwo. i dzieci boją się jej. M. w którym doktor bywa tylko po to. Patrz: rodzina. którego mieszkańcom zależy na etykietce "nowoczesność". bo Erlenda nuży życie codzienne. strzeżone. Berlioza lub dyrektora teatru Varietes. W. najpierw jako matka. dom na pokaz. najpiękniejszym trawnikiem i oryginalnymi obrazami Picassa. w którym mieszkają trzy pokolenia. Wierzyński "Droga do domu" Wiersz na pograniczu jawy i snu. 2) Zamożny dom Eddiego Andersona z basenem. Hłasko "Ósmy dzień tygodnia" -Warszawski dom w latach pięćdziesiątych: ciasnota. o których traktuje. funkcjonujący na zasadzie układów męża i żony. a także dominowanie nad mężczyznami. Dom widziany oczami dziecka z wyraźnym podziałem ról na kobiece (codzienność. G. Wszyscy więc grają tu role. gdzie również panuje wszechwładza formy. Lichodiejewa: przestronne. mają domy w piwnicach lub trafiają do domów. Oto życie wraca do Warszawy (kobieta sprzedająca obarzanki dzwoniące bańki z mlekiem). nie chce mieć z nimi nic wspólnego (nie przyjmuje nawet koniaku od Ruth. Kuncewiczowa "Cudzoziemka" Życie Róży Żabczyńskiej zdeterminowane było przez niespełnioną miłość do Michała oraz jej zwichniętą karierę skrzypaczki. nie chodzą do pracy. 4) Natomiast twórcy. W sposobie przedstawiania często wykorzystane techniki oniryczne.wszystko to pojawia się na zasadzie bolesnych wspomnień. luksusowe.Dom. G. wierni sobie. Patrz: dworek. że czas zmienił panny. Stąd z przekonaniem wypowiadane są słowa: będziemy znowu mieszkać w swoim domu. Na obraz opuszczonego domu nakłada się reflek sja o porzuconej (może na zawsze?) ojczyźnie.

(Ewangelia św. Mitologia .Za pomocą kilku kresek naszkicowana sytuacja życiowa: noc. dlatego bywa przedmiotem czci. który zbudował dom swój na opoce". gdzie drzewo. drzewo judaszowe (poniżej). topole z Heraklesem. dzięki mnie wyrośnie tutaj owoc" (Proroctwo Ozeasza 14. Kochanowski "Na lipę" 44 . Fredry) * Nie istnieje dom. Bez zbędnego patosu komentarz lirycz ny kończący wiersz brzmi: one dopiero rankiem się zadziwią Że tak cicho zawalit się w nocy ich dom. szczupły. (przysłowie gruzińskie) * Już za bramą domu rozciąga się inny świat. azylu. Chłopiec umarł i wtedy "wielki płacz ozwał się z głębi lasów i gór". Konopnicka) * "Miej ty sobie pałace. Por. (pnysłowie serbskie) * Dom Anglika jest jego zamkiem. 8). Mateusza 7. 2) Drzewo judaszowe (judaszowiec o kwiatach różowopurpurowych. wiersz Herber ta pt. "Apollo i Marsjasz". 3) Drzewo krzyża . 22. wierzono. które ciągle drży). ale własny".1) Grecy wierzyli. zamienione w nagie. 17. 2) Filemon i Baucis dwoje staruszków. które rośnie nad strumieniem. gałąź cofała się. 2) Drzewo życia (Księga Rodzaju 2. oznaczające życie. że drzewa były dla człowieka pierwszymi świątyniami. Wszelkie drzewa. temu wydaje się.~jestem jak cyprys zielony. ale w domu najlepiej. Wyróżnia się: drzewo życia (poniżej). (ST)-drzewo wiadomości złego i dobrego (Księga Rodzaju 2. wyrażając w ten sposób współczucie i ból całej przyrody oraz niezgodę wobec okrucieństwa boga. jeśli chcesz oddal ode mnie ten kielich goryczy. że słychać było w niej echa leśne i szum drzew. nimf (driad). * Wszędzie dobrze. to dom bez okien. podobny jest mężowi mądremu. którzy przyjęli gościnnie Zeusa i Hermesa. że wyrasta z ciała olbrzyma Imira. drzewo wszechświata (w mitologii skandynawskiej drzewo Igdrasil . 6) Herakles wśród swoich dwunastu prac miał też zerwać złote jabłka z ogrodu Hesperyd. A. piękna poezji. że ściany same z ziemi wyrosły. w ten sposób obciążając się odpowiedzialnością za własne czyny. 4). kiedy kobieta hula. zwycięstwa życia nad śmiercią. równości po zwycięskich wojnach o niepodległość obwieszane narodowymi flagami i emblematami). czci. wszakże nie moja. Herakles zdobył złote jabłka. Cyprysy ozdabiały cmentarze. drzewo wolności (w USA. długowieczności.. 3) Abraham zasadził tamaryszek w Betsabee i w tamaryszkowym gaju wzywał imienia Pana (Księga Rodzaju 11. bowiem miasto dostało od niej drzewo oliwne. ale dumny bóg chciał jeszcze ukarać Marsjasza: przywiązał go do drzewa i żywcem obdarł ze skóry. Symbolizowały u Greków drzewo życia. psalm I. 4) Tantal. że drzewa i gaje były miejscem zamieszkania bóstw. W ich gałęziach ptaki wiły gniazda. schronienia. bezlistne drzewa. zupełnie osiwiało. Dante Alighieri "Boska Komedia" -Dante prowadzony przez Wergiliusza. . 2). 5) Pod dębem także obwołano Abimelecha królem (Księga Sędziów 9. 7) Sam Jahwe często porównuje siebie pod względem siły i płodności do drzewa: . Jabłoni (podarunku ślubnego Gai dla Hery) strzegł smok oraz Hesperydy. za co zostali nagrodzeni tym. ale twoja wola niech się stanie" (Łk. Biblia . do którego został przywiązany mitologiczny przeciwnik Apollina. mirt z Afrodytą. Pliniusz w "Historii naturalnej" stwierdza. zwłaszcza jako połączenie podziemnych sił (korzenie) i niebiańskich sfer (korona) z życiem ziemskim (pień). Francji. umiera na wzgórzu (co ma przywodzić na myśl Golgotę) pod sosną (co symbolizuje drzewo krzyża). cedr i orzech z Artemidą. 33). utracili swoją niewiedzę: zaczęli odróżniać dobro od zła. gdzie oddawano im szczegółną cześć. oliwkę z Ateną. z wyjątkiem młodszej siostry. opowiadając sobie historię o niegościnnych mieszkańcach i pobożnych staruszkach. Biblia (NT). abyjedno nie patrzyło na śmierć drugiego.symbol ofiary odkupienia. Rozumiane często jako oś świata. został ukarany tak. stąd np. To do niej potajemnie wraca. kto podaruje miastu cenniejszy dar. Dąb łączono z Zeusem. niektórzy teologowie chrześcijańscy uważali je za przeciwstawienie drzewa wiadomości dobra i zła. inne wersje podają. Pieśń o Rolandzie" . 6) Kości Saula i jego synów pogrzebano pod tamaryszkiem w gaju Jabes (I Księga Królewska 30. Mateusza 7.1) Drzewo pojawia się wiele razy i w różnych funkcjach. (pnysłowie serbskie) * "Który słucha tych słów i czyni je. 13).. lecz na niewieście. a podróżni odpoczywali w cieniu. rodzinny dom?" (M. 5). Walkę Ateny i Posejdona miał rozstrzygnąć konkurs . bogowie bowiem dzielili między siebie miasta i wyspy. które mijają w piekle. śpiące dzieci i odchodzący po cichu ojciec. (ponekadło ludowe i początek bajki A.zwycięży ten. (Ewangelia św. odrodzenia. Gra Marsjasza była tak piękna. (pnysłowie koreańskie) Drzewo/drzewa Drzewo/drzewa Jako najpotężniejsza roślina symbolizuje w wielu religiach istoty boskie. gdy jednak wyciągał rękę po jabłko. Ludzie łamiąc zakaz boski. drzewo krzyża (poniżej). (przysłowie bułgarskie) * Dom bez książek. wawrzyn z Apollinem. ja swój domek ciasny. Apollinowi przyznano pierwszeństwo. Prawda.wiecznie zielony jesion podtrzymujący świat. że wtrącono go do Tartaru i skazano na cierpienie bez końca (męki Tantala): skazaniec czuł głód i pragnienie. odrodzenie duchowe: "w nowym Jeruzalem na środku ulicy i po obu stronach rzeki drzewo rodzące dwanaście razy (. 6). (pnysłowie angielskie) * We własnym domu i ściany pomagają. Raz stanął w zawody z Marsjaszem (równie nieporównanym flecistą). mądrości. drzewo wiadomości złego i dobrego (poniżej). zbawienia. a nie czyni ich.się źle. Włoszech drzewo sadzone przez ludność jako symbol wolności. Bogowie uznali. którego obecność zapewniała nieśmiertelność. 4) Jakub zakopał figury wszystkich obcych bogów pod dębem koło Sychem (Księga Rodzaju 35. ziemia końcem życia. (pnysłowie polskie) * Dom nie na ziemi stoi.1) Na Górze Oliwnej w gaju oliwnym Jezus modli się do ojca: "Ojcze. nie jest wspaniały. Tu spotyka dusze samobójców. W swoim rodzinnym domu też nie ma nikogo. unikając spotkania z rodzicami i dla niej zrezygnuje z marzeń o życiu na odludziu i podejmie próbę nauki w kolejnym college'u. 3). (I. (przysłowie abisyńskie) * W niezgodnym domu kury zdychają. w sztuce średniowiecznej krzyż przedstawiano jako żywe drzewo wypuszczające gałęzie i liście. miłości. Drzewo funkcjonuje jako symbol: płodności. (przysłowie greckie) * Kto domu nie budował. że chodzi o figowca lub osikę. 24) * "Który słucha tych słów. 4) Drzewo życia. który zakpił sobie z bogów. 8) Człowiek bogobojny porównany jest do drzewa. Krasicki) * "Wolnoć Tomku w swoim domku". 5) Apollo uchodził za doskonałego muzyka. 26) * "Kochasz ty dom. że pewnego dnia wrośli w ziemię jako dwa drzewa złączone ze sobą pniami. z kim mógłby porozmawiać. 39-42). (przysłowie abisyńskie) * Podróży końcem jest dom. Bóg nie pozwolił spożywać z niego owoców. Było to spełnienie ich prośby. 9).) a liście drzewa służą do uzdrawiania narodu" (Apokalipsa 22. wznoszono świątynie. że dar Ateny jest cenniejszy. który zbudował swój dom na piasku". są suche i bez liści. symbolizowały żałobę i świat podziemny. sosny z Korą-Persefoną. na którym miał się powiesić Judasz (Mt. stąd jest to drzewo. drabiny do nieba. 9) rosło w biblijnym raju. krzyża. J. Świrszczyńska "Dzieci się zadziwia" . W innej wersji -zamienieni w dwa drzewa: dąb i lipę splecione konarami.Roland jako wzór rycerza i chrześcijanina w momencie śmierci zostaje uwznioślony. wędruje przez piekło. których kora służy jako pożywienie harpiom. podobny jest mężowi głupiemu. ofiary. więc ma wiecznie zielone liście i wydaje owoce (Księga Psalmów. 3) Atena walczyła z Posejdonem o miasto Ateny.

odpoczynek). Tu podkreślona harmonia między człowiekiem a naturą. Na przykładzie drzewa widać nieprzenikalność. które tu ma przywodzić na myśl drzewo krzyża.Podobne zalety drzewa (cień. S. który wabi go do swego świata. Polskie drzewa są przeciwstawione gatunkom obcym (cytryna karlica z złocisty~mi gałki (. F. I oto drzewo stało się świadkiem sceny zazdrości: Laura porwała wieniec z róż. który swoją grą potrafił poruszyć drzewa w lasach.. że nawet niebo współczuje kochankom. stąd retoryczne pytanie otwierające i kończące wiersz: cóż jest piękniejszego. Drzewo zostało tu upersonifikowane: patrzy z godnością. otaczające zarówno mogiłę Jana i Cecylii. Drzewa bardzo polubiły młodego powstańca.. E. Kochanowski "Na lipę" (Uczony gościu) . Na lipę" (Przypatrz się gościu. Przez dwanaście lat Ariel pozostanie tam uwięziony. Staś oczyścił wnętrze drzewa i urządził dla wędrowców siedzibę złożoną z dwóch pomieszczeń. trzeba tylko umieć tego słuchać. która przegrywa. W mijanej starej wierzbie ojciec widzi tylko pokraczne. Wiara w nieśmiertelność poezji pociąga za sobą chęć uwiecznienia w niej szczególnie cennych i godnych tego rzeczy. młodego chłopca . pojawia się też wspomnienie Orfeusza jako prapoety i arcymuzyka. A. Ariela. Zgodnie z konwencją sentymentalną. która została nazwaną Krakowem. z wy szczególnieniem gatunków drzew.) pień rozszarpany ociekal krwawymi kroplami żywicy. cienki. Symbol rozdartej sosny uruchamia wiele znaczeń: samotny dramat doktora Judyma. slupem padającego od nich cienia okryty.. tworzą jakby sklepienie świątyni: pod ciemnq kolumną splecionych ze sobą jodet. w jego konarach gnieżdżą się ptaki. niezłomnego rycerza. Staff "Wysokie drzewa" Piękny opis krajobrazu o źachodzie słońca. J. i wpatruje się w oltarz. skupienia. spróchniałe drzewo o niesamowitych kształtach. których bliskość wpływa na życie Bolesława i jego córki. Broni się dzielnie. podnoszą urodę tego miejsca. Mickiewicz Świtezianka" . że dla Romea ta łza znad planety spada i groby przecieka. Tu co noc mówią sobie czułe słowa.(Gościu siądź pod mym liściem) . Żeromski "Ludzie bezdomni" -Tytuł ostatniego rozdziału brzmi "rozdarta sosna". tworzą wokćł grobów niezwykłą atmo sferę podniosłości. widzi. umiera przeszyty strzałami pod drzewem. Karpiński "Laura i Filon" . wiatr) pędzi na koniu ojciec z chorym dzieckiem w objęciach. A. niż wysokie drzewa? J. współodczuwanie).Jest pochwałą zalet drzewa. które w plastyczny sposób zostały tu zantropomorfizowane: drzewa i krzewy liśćmi wzięly się za ręce jak do tańca stojące panny i młodzieńce. nieczuły) jest przeciwstawiony światu przyrody. w brązie zachodu kute wieczor nym promieniem lub odziane w ciemność zmierzchu. zabawę. L. Olb rzymi baobab pozwolił im przeczekać porę deszczową. pochyla się. Sienkiewicz "Ogniem i mieczem" Longinus Podbipięta. splatając się u góry gałęziami. dumnej i wyniosłej limby z pospolitością i malodusznością świerków każe rozumieć tę sytuację symbolicznie: jako metaforę losu jednostki wybitnej (skazanej na pewną śmierć) w zetknięciu z tłumem i przeciętnością. tragedię i cierpienie odtrąconej przez Judyma Joanny. a lewy zostal na twardym gruncie (. Asnyk "Limba" . Kasprowicz "Krzak dzikiej róży w Ciemnych Smreczynach" W utworze zostały przeciwstawione dwie roś liny: krzak dzikiej róży i limba. W opisie obu tych bohaterów lirycznych (upersonifikowanych) kryją się głębokie znaczenia. Drzewa powtarzają piękną historię przyjaźni Tarłowskiego i Jagmina. Myśląc o zbliżającej się porze deszczowej. cierpiąc straszliwe męczarnie. J.Tarłowskiego i przywiązały się do niego. zostaje napadnięty przez Tatarów.: brzoza biala. tu przyklęknąwszy. Mickiewicz . matrony topole. który ciągle kontaktuje się z człowiekiem i przemawia do niego (nie wszyscy jednak mogą tę mowę zrozumieć).W swojej wędrówce dzieci dotarły do olbrzymiego baobabu. wychodzący po pomoc z oblężonego Zbaraża. natomiast chory syn dostrzega w nim króla Elfów. Wyraźne skontrastowanie samotnej. wyjątkowości. niecodzienność. który stanąl na progu kościola. nie godzącej się na świat pełen niesprawiedliwości i krzywdy.K. Jednak jej nie dotrzyma. wspiera się. Cała przyroda traktowanajest jak żywy twór. Iwaszkiewicz "Brzezina" . bo br ak jej pędu życia. Nad mogiłą drzewa. a jednocześnie zadającej ból sobie i ukochanej kobiecie. C. pustka. chudy.W brzozowym lesie obok leśniczówki znajdują się groby. Sienkiewicz "W pustyni i w puszczy" . tajemniczego piękna: Jan mial postawę czlowieka. Każda z roślin symbolizuje inne cechy i inną postawę wobec świata. A. H. H. wznosil się niewysoki (. J. Podobnie por. a sama sosna została przedstawiona następująco: oberwana ziemia ściągnęla w glębinę prawy jej korzeń. który potem szlachci pańskie stoty. Kochanowski .W niezwykłej scenerii (noc. strzegą powstańczej mogiły. gardzi światem wrogów. jarzębiny ze świeżym pasterskim rumieńcem. młodzieniec złoży swej ukochanej przysięgę wierności. Jej cicha i milcząca obecność obok pięknej i witalnej róży przypomina o nieuchronności przemijania.Orzeszkowa "Nad Niemnem" Drzewa. Norwid "W Weronie" . Limba jest tu świadectwem dawnej potęgi i mocy. a koszyk z malinami strzaskała o drzewo. Słowacki "Balladyna" Przemieniony przez Goplanę w drzewo Grabiec stanie się mimowolnym świadkiem zbrodni Balladyny. natura miała być świadkiem przeżyć bohaterów. ogrom materii. św.. Szczepana oraz na śmierć Rolanda . hermetyczność światów obu bohaterów. lecz nudy. jak on list mój zielony). dąb wlożywszy pięć wieków na swój kark garbaty. obiecując barwne życie. 45 .Bohaterem lirycz nym wiersza jest górska limba wypierana w coraz wyższe partie gór przez panoszące się na dole świerki. który tu symbolizują cyprysy (zrozumienie. W. brzydotę (drzewo spróchniałe). Symbolizuje śmierć. jak też mogiłę powstańczą. kochanka z malżonkiem swym grabem. spokój. Orzeszkowa "Gloria victis"Drzewa w lesie przechowują pamięć o tragicznych zdarzeniach walk powstańczych i bohaterstwie ludzi. Upersonifikowane cyprysy nie podchodzą do świata "uczenie". brzydka. Uwolni go dopiero Prospero.W sentymentalnej sielance tytułowi bohaterowie wyznaczyli sobie spotkanie pod umówion~.III . lecz bogata.. dlatego zostanie srogo ukarany i dusza jego na wieki będzie jęczeć pod tym modrzewiem. bohatera podchodzącego do życia maksymalistycznie i idealistycznie. umilające życie swym śpiewem.W. co zdaje się być drzewem nie smutku.W wierszu świat ludzi (racjonalny.) kurhan.obrońcę wiary.. I tak np. stąd apostrofa do gościa: ale mię raczej daruj rymem pochwalnym.) jako kobieta mała.m jaworem. księdze opis lasów litewskich. Pod tym samym drzewem Filon znajdzie martwą Alinę i zakocha się w niej. jednak Filon postanowił sprawdzić uczucia Laury i ukrył się w zaroślach. Męczeńska śmierć Longinusa jest stylizowana na śmierć pierwszego chrześcijańskiego męczennika. To one rozumieją tragedię kochanków i wierzą. pokonanej jednak przez przyrodę i czas. że to dla Julietty. z kwiatów zaś pszczoły zbierają miód. aby na koniec tych rozważań Tadeusz mógł retorycznie zapytać: czyż nie piękniejsza nasza poczciwa brzezina? J. Po to. którego wnętrze było zamieszkane przez różne zwierzęta. Pan Tadeusz" W . To las jest głównym bohaterem noweli. które dostarcza ludziom cienia. cyprys dlugi. E. Szekspir "Burza" . upamiętniają męczeńską śmierć powstańca.Pod modrzewiem spotyka się prosty chłopiec (strzelec) i wodnica (Świtezianka). Goethe "Król olch" . stanowiące jego główny element. Sosny szepczą historię sprzed wielu lat. dra' mat samotnej jednostki. Drzewa. woli walki. co pozwala im twierdzić.Zła czarownica Sykorales zamyka nieposłusznego jej duszka. J. w rozłupanej sośnie.

J. 33) * "Sztukajestjako drzewo słodkim okryte owocem. zostaje skazany na infamię). jarzębiny. (przysłowie niemieckie) * Na pochyłe drzewo i kozy skaczą. którym należy się przeciwstawiać. wszystko ma w nim swoje miejsce (brzoza na wsi) i swoją funkcję (glogu co chronisz gajówkę).K. drzewo. otoczony szacunkiem ludzi. poeta może nauczyć się mówić o świecie. które . a swoim pięknem sławią jego potęgę. W baśni "Krzak jałowca" matka pochowana pod jałowcem przywraca za pośrednictwem rośliny życie zabitemu przez macochę synowi. najczęściej z gankiem od frontu. Podkreślenie trwałości i żywotności horacjańskich motywów. 43~6) * "Życzenie spełnione jest drzewem życia". Kochanowski "Na dom w Czarnolesie" . W. by doprowadzić do jego zagłady.Ch. (przysłowie mongolskie) * Drzewo.in. które by rodziło dobre". Wiersz jest poetycką wypowiedzią na temat istoty człowieczeństwa: w czasie każdej życiowej "zamieci" trzeba znaleźć w sobie tyle siły. ale też bezradnego poety. Goethe) * "Nie ma drzewa dobrego. bogatej. Obrazowanie w utworze jest bardzo drastyczne. Przerwa-Tetmajer) Dworek Dworek . trwania.przeżywa wszystkie etapy życia (młodość: pnie się wzwyż. (Ks. jest symbolem umiarkowanych pragnień poety. gdzie człowiek z dala od świata może pędzić ciche i spokojne życie w zgodzie z rytmem natury. (J. Drzewo jest świadkiem rozpaczy ojca. znaleźć odpowiednie słowa do wyrażenia zachwytu nad pięknem świata (może te lekkie z żywego drzewa slów mnie nauczcł. Broniewski "Brzoza" Wiersz napisany po śmierci córki poety . Mały Książę systematycznie je wyrywa. (Ew. Baczyński .Nurt ten często zwany jest także dworkowym. 12) * "Z owoców poznaje się drzewo". W baśniach drzewa często pełnią funkcje magiczne.Po licznych wojnach Pasek porzuca służbę w wojsku i osiada w swoim majątku. co swojskie i rodzime. co skrzypi. często staje się twierdzą w walkach z sąsiadami. K. W baśni o Kopciuszku zasadzona ręką sieroty gałązka leszczyny rozrasta się na grobie jej matki do potężnego drzewa. zielone zaś jest życia drzewo złote". który bezskutecznie próbuje znaleźć odpowiednie słowa do wyrażenia swojego bólu. starość: porywczym rękom wiatru oddaje liści sierśc~. stare drzewo. Drzewa nie muszą się uczyć religii. nieśmiertelności poezji. (Ew. Tutaj. św.:' Stylizując swój wiersz na przypowieść biblijną. Broniewski "Dąb" ."Drzewa" Wiersz z 1941 r. porównuje Baczyński naród polski do starego drzewa. Planeta jest mała. drobne drzewka rozsadzić. J. ozdobą narodu . ciachnę przez cialo).Wiejski dom. A. bo samym swym istnieniem dają świadectwo wielkości Boga.mędrcy. bo zbudzą się wiosną do nowego życia. z czeladką po sadkoch. która w utworze jest symbolem smutku. utożsamianyjest z tym. złość. Poświatowska "Dlaczego nie drzewem" . Docierając do tajemnic przyrody (krew. ulega uczuciom (miłość. śmierci.nie istnieją. olcho co jedna masz przy liściach szyszki). (przysłowie polskie) * "Ja ileż wam winienem. dworek wiejski w Krakowskiem.spokojne i pogodzone z prawami natury . * Człowiek. odporności. Dąb obumiera jesienią (opadające liście). który stracił dziecko..na wzór Horacego nie pożąda bogactwa ani marmorowych pałaców. osocze. delikatności.. H. o domowe drzewa!" (A. siły. M. J. Tutaj zażywa radości pracy na roli. człowiek nie może pogodzić się ze śmiercią.. brzoza nazbyt wieśniacza aby rosnąć w mieście. Nurt ziemiański w literaturze XVII w. która takim cieniem kładzie się na rzeczywistość żyjących. teoria jest szara. lasy . ginących od śmiercionośnej piły może przywodzić na myśl los pokolenia. tak i naród zmartwychwstanie jak Bóg z grobu. czujące.Iłłakowiczówna "Rzeź brzóz" Drzewa są tu pokazane jako istoty żywe (brzozom siekierą żyly otworzę.. J. rozkład.) cieśle orać i ryć (. ale pragnie cichego i spokojnego życia. Baczyński "Byłeś jak wielkie. (przysłowie azerskie) * Jedno drzewo nie tworzy lasu.Drzewo jest tu symbolem mocy. która jest doskonałym dziełem Boga. W. który . (przysłowie chińskie) * Nie wszyscy ludzie sąpodobni do drzew (przysłowie cygańskie) * Drzewo owocorodne poznaje się po kwiatach. wrażliwe. Braci Grimmów. kruchości.. utożsamianej z wartościami narodowymi. (przysłowie angielskie) * Nie obrzuca się kamieniem drzew jałowych. np. staje się nieraz twierdzą. trwoga). rdzeń). mszyce pozbierać. destrukcję. K. Twardowski "Drzewa" Podmiot mówiący w wierszu zwraca się do brzozy. Przypowieści 13. ponieważ jego twórcy to zwykle średnia szlachta zamieszkująca w wiejskich dworkach. a tylko te. niepotrzebne gałqzki obcinać. W przeciwieństwie do bogatych rezydencji magnackich. jak do braci i sióstr (element franciszkański). . (przysłowie arabskie) * Drzewo sławi się owocami. K. które musiało dorosnctć do trumny. Casona) * "Wszelka. Mateusza 12.Biel brzóz może być też kojarzona ze śmiercią.) rylcem u korzeni. Idę sobie zamaszyście i opada ze mnie życie jak jesienne liście zestawienie życia drzewa z losem człowieka. Człowiek w swej wędrówce przez życie spotyka innych ludzi.K. gdy przypadnie wiosna. (prcysłowie abisyńskie) * Mądry i głupi nie widzą tego samego drzewa. (K. z których można strącić owoce. (przysłowie japońskie) * Ozdobą gór są drzewa. wyrażający katastroficzne nastroje pokolenia. Symbolizują one w utworze zło. Pasek "Pamiętniki" . Łukasza 6. która ma moc utrwalania ludzi i rzeczy (tu: drzew antycznych i rodzimych). by odrodzić się wiosną. niełatwo się łamie. więc korzenie potężnych drzew stanowią dla niej zagrożenie. zagrożenie. co go kształtuje. św.Refleksja nad biologicznym trwaniem drzewa. baobaby będąjej wrogami. aby trwać jak dąb. różnorodnej w swych formtach natury. Ale tak jak odżywa poranione drzewo. Drzewom jest być może łatwiej. pod którym stoją tłumy". które jęli (.Obok innych symboli występują tu baobaby rosnące na planecie B-612. krzaczki ochędożyć. Świat w swej różnorodności kształtu i wielości barw jest piękny. W Polsce kojarzony zwykle z kulturą szlachecką.Są one w wierszu jednym z elementów pięknej. akacji jak do swoich bliskich. Jest liryczną rozmową z brzozą. Tutaj wreszcie wychowuje swoje potomstwo na ludzi poćciwych. tryśnie krew dojrzala. który się nie myli. Ważyk "Gdzie sosna wielka" -Dwa drzewa: sosna wielka i biała topola długo funkcjonowały w świadomości mówiącego jako elementy krajobrazu z ody Horacego (lacińska sosna i antyczna topola). okres dojrzały: w nagrzane slońcem południe rodzi. po ogródkoch sobie chodzić. Mickiewicz) * "Dnewa umierają stojąc" (A. olchy.smutku zielone).Anki. Dla pisarzy tego nurtu dworek jest symbolem ich swobód. gniazdo ojczyste. ale boli. które spełnia wszystkie życzenia Kopciuszka. szczepków naszczepić. Gdy z ziarenka wykiełkuje róża. W XIX i XX wieku staje się symbolem tej kultury.Niewielki dom mieszkalny wiejski. ani złego. może z żonką. podkreślając niepowtarzalne piękno każdego z drzew (jarzębina dla drozdów dzwoniących i szpaków. Drzewa występują też w wielu baśniach. stąd los dorodnych młodych drzew. A. W. które by rodziło złe owoce. Rej "Żywot człowieka poczciwego" . Tytułowe drzewa zostaly tu zantropomo~zowane (liście jak oczy. rzadziej miejski. Po latach i wielu doświadczeniach (godzina trudna) zaczął je postrzegaćjako składniki nadwiślańskiego pejzażu (w antycznej dojrzeć topoli rzecz nadwiślańską). które się nie pali . de Saint-Exupery "Mały Książę" . zaborczość. mały dwór. Jego siedziba. a człowiek pracą. 46 . gdyż bujny temperament Paska bywa przyczyną licznych procesów (m.Wiejski dworek jest miejscem. których mi trzeba). Twardowski "Drzewa nie wierzące" . mój bracie.

M. (J. co swojskie i rodzime. najczęściej z gankiem od frontu. 12) * "Z owoców poznaje się drzewo". 33) * "Sztukajestjako drzewo słodkim okryte owocem. (przysłowie arabskie) * Drzewo sławi się owocami. a tylko te.Niewielki dom mieszkalny wiejski. utożsamianej z wartościami narodowymi. Łukasza 6. Dla pisarzy tego nurtu dworek jest symbolem ich swobód. aby trwać jak dąb. za bogatego obieżyświata. Rej "Zywot człowieka poczciwego" . Słowacki "Horsztyński" . mój bracie. het mana Kossakowskiego. gdzie człowiek z dala od świata może pędzić ciche i spokojne życie w zgodzie z rytmem natury. Czas pobytu na wsi ukazuje autora jako skrzętnego gospodarza i dobrego męża. Mickiewicz) * "Drzewa umierają stojąc" (A. W przeciwieństwie do bogatych rezydencji magnackich. Broniewski "D~. Stracił cały swój dawny sarmacki charakter.Były marszałek powiatowy. szczepków naszczepić. które spełnia wszystkie życzenia Kopciuszka. zgoła przeszedt (.Drzewo jest tu symbolem mocy.b" . hrabia Respekt. Twardowski "Drzewa" Podmiot mówiący w wierszu zwraca się do brzozy. otoczony szacunkiem ludzi. 43~6) * "Życzenie spełnione jest drzewem życia". Tutaj wreszcie wychowuje swoje potomstwo na łudzi poćciwych. J. obojętna na losy kraju arystokracja zamieszkuje wspaniałe wielkomiejskie pałace. a swoim pięknem sławią jego potęgę. Człowiek w swej wędrówce przez życie spotyka innych ludzi. W. człowiek nie może pogodzić się ze śmiercią. rury od kaskad wodnych pordzewiały. jak do braci i sióstr (element franciszkański). pod którym stoją tłumy". odporności. Rzewuski "Listopad" . (przysłowie mongolskie) * Drzewo.spokojne i pogodzone z prawami natury . Krasicki "Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki" 1) Dworek rodziców Doświadczyńskiego jest ostoją obskurantyzmu i źle pojmowanych tradycji sarmackich. drzewo. W XIX i XX wieku staje się symbolem tej kultury. W. (przysłowie chińskie) * Nie wszyscy ludzie są podobni do drzew (przysłowie cygańskie) * Drzewo owocorodne poznaje się po kwiatach. H. . podkreślając niepowtarzalne piękno każdego z drzew (jarzębina dla drozdów dzwoniących i szpaków. hrabiego 47 . które . np. dworek wiejski w Krakowskiem. I. Drzewa nie muszą się uczyć religii.. po ogródkoch sobie chodzić.mędrcy. Poświatowska "Dlaczego nie drzewem" . Wnętrze siedziby Sopliców wskazuje. a człowiek pracą. Idę sobie zamaszyście i opada ze mnie życie jak jesienne liście zestawienie życia drzewa z losem człowieka. W baśniach drzewa często pełnią funkcje magiczne. brzoza nazbyt wieśniacza aby rosnąć w mieście.W skromnym dworku mieszka stary i ślepy konfederat barski. zgola przeszedl (. Tutaj. teraz zarastają chwasty. Jego siedziba. Świat w swej różnorodności kształtu i wielości barw jest piękny.Po licznych wojnach Pasek porzuca służbę w wojsku i osiada w swoim majątku. W Polsce kojarzony zwykle z kulturą szlachecką.przeżywa wszystkie etapy życia (młodość: pnie się wzwyż. gdzie wprowadza on w życie to wszystko. H. Aby dwór utrzymać w polskich rękach. Pczerwa-Tetmajer) Dworek Dworek . Tutaj zażywa radości pracy na roli.Wiejski dworek jest miejscem.Wiejski dom.W opowieści o tragicznych losach braci Strawińskich wiejski dworek utożsamiony jest ze szlachecką tradycją. J.Czas pobytu na wsi ukazuje autora jako skrzętnego gospodarza i dobrego męża.nie istnieją. ponieważ jego twórcy to zwykle średnia szlachta zamieszkująca w wiejskich dworkach. trwoga). które się nie pali . ale pragnie cichego i spokojnego życia. bogatej. gdy starzec dowie się o romansie swojej młodej żony z synem Kossakowskiego. I. ulega uczuciom (miłość. To w dworkach litewskiej szlachty budzi się sprzeciw wobec rosyjskiego protektoratu i króla narzuconego przez Katarzynę II. bo samym swym istnieniem dają świadectwo wielkości Boga. którą Rzewuski ujmuje jako jedyną prawdziwie polską. J. starość: porywczym rękom wiatru oddaje liści sierśc~. czego nauczył się na Nipu. Dla Mickiewicza Soplicowo staje się sym bolem szczęścia lat dziecięcych i utraconej ojczyzny. niepotrzebne gałązki obcinać. Ow dworek stanie się świadkiem jego samobójstwa. jest ostoją polskości i dobrych szlacheckich tradycji. gniazdo ojczyste. (przysłowie niemieckie) * Na pochyłe drzewo i kozy skaczą. bo zbudzą się wiosną do nowego życia. o domowe drzewa!" (A.na wzór Horacego nie pożąda bogactwa ani marmorowych pałaców. (przysłowie abisyńskie) * Mądry i głupi nie widzą tego samego drzewa. mały dwór. krzaczki ochędożyć. (przysłowie japońskie) * Ozdobą gór są drzewa. okres dojrzały: w nagrzane słońcem południe rodzi. staje się nieraz twierdzą. Jego wygląd stał się wzorcem polskiego dworku. mieszka z żoną i dwiema córkami w podupadłym dworku na Podolu. siły. zielone zaś jest życia drzewo złote". niełatwo się łamie. Scudzoziemszczała. który się nie myli. Horsztyński.. utożsamianyjest z tym. mszyce pozbierać. I. J. olcho co jedna masz przy liściach szyszki). z drzewa. ale boli. rzadziej miejski. lecz podmurowany. 2) Wiejska siedziba Doświadczyńskiego po jego powrocie do kraju staje się miejscem. by odrodzić się wiosną. olchy. który . Ogród. Goethe) * "Nie ma drzewa dobrego. Casona) * "Wszelka.in. Diannę. (przysłowie polskie) * "Ja ileż wam winienem. Słowacki "Fantazy" .) warszawskie pałace. który próbuje pokrzyżować plany zdrajcy. Przypowieści 13. (Ew. J.) warszawskie palace. * Człowiek. różnorodnej w swych formach natury. hrabiostwo postanowili wydać starszą córkę. Wiersz jest poetycką wypowiedzią na temat istoty człowieczeństwa: w czasie każdej życiowej "zamieci" trzeba znaleźć w sobie tyle siły. ozdobą narodu . zostaje skazany na infamię).Nurt ten często zwany jest także dworkowym. z czeładką po sadkoch. Drzewom jest być może łatwiej. może z żonką. że szanują oni tradycje narodowe. teoria jest szara.Ch. Mickiewicz "Pan Tadeusz" Dworek w Soplicowie. Krasicki "Zona modna" Wiejski dworek pana Pietrą po przyjeździe "żony modnej" zostaje poddany gruntownym zmianom. (Ew. (przysłowie angielskie) * Nie obrzuca się kamieniem drzew jałowych. które by rodziło dobre". Nurt ziemiański w literaturze XVII w. św. (K. która jest doskonałym dziełem Boga. Pasek "Pamiętniki" . W baśni "Krzak jałowca" matka pochowana pod jałowcem przywraca za pośrednictwem rośliny życie zabitemu przez macochę synowi. Braci Grimmów. Kochanowski "Na dom w Czarnolesie" . W baśni o Kopciuszku zasadzona ręką sieroty gałązka leszczyny rozrasta się na grobie jej matki do potężnego drzewa. drobne drzewka rozsadzić. (przysłowie azerskie) * Jedno drzewo nie tworzy lasu. Stracił cały swój dawny sarmacki charakter. A. J. co skrzypi. św.Refleksja nad biologicznym trwaniem drzewa. ani złego. (Ks.Są one w wierszu jednym z elementów pięknej. trwania. z których można strącić owoce. gdyż bujny temperament Paska bywa przyczyną licznych procesów (m. który był kiedyś ogrodem angielskim. Mateusza 12.. jarzębiny. często staje się twierdzą w walkach z sąsiadami. Dąb obumiera jesienią (opadające liście). Twardowski "Drzewa nie wierzące" . które by rodziło złe owoce. jest symbolem umiarkowanych pragnień poety.. co go kształtuje. złość. Drzewa występują też w wielu baśniach. wszystko ma w nim swoje miejsce (brzoza na wsi) i swoją funkcję (głogu co chronisz gajówkę). Krasicki "Żona modna" - Wiejski dworek pana Pietra po przyjeździe "żony modnej" zostaje poddany gruntownym zmianom. gdy przypadnie wiosna. akacji jak do swoich bliskich.

szczęśliwie zakończony oświadczynami Basi. połączonych miejscem akcji i postaciami głównych bohaterów. jest miejscem. H. choć skromny. S. Odwiedzając je. Fredro "Śluby panieńskie" Dworek pani Dobrójskiej jest miejscem. S. wiejska siedziba stanie się miejscem nader interesującym. Wyspiański "Warszawianka" W dworku na Grochowie Chłopicki w otoczeniu wiemych sobie oficerów oczekuje na meldunki z pola bitwy pod Olszynką.1) W wiejskim domu w Wilku spędzają wakacje wszystkie panny. poszukując miejsc. Matrymonialne zabiegi trzech kobiet zamienią siedzibę mężczyzn w prawdziwe pole bitwy o zachowanie kawalerskiej wolności. znajdzie go zupełnie zmienionym przez obecnych właścicieli.1) Sielskość i spokój życia w dworku ojca Karola Borowieckiego stanowią całko- wite przeciwieństwo brutalnych praw rządzących egzystencją w Łodzi. położony na przedmieściach Łodzi. By go zadowolić. Jałowe życie mieszkańców K orczyna przeciwstawione jest radosnej. pasy podróżne. Mniszkówna "Trędowata" Skromny dworek rodziców Stefci Rudeckiej. gdzie przeżyła najszczęśliwsze chwile swojego życia. estetycznymi i religijnymi dokonał w swojej muzyce Chopin. Polaka Henryka i Tatara Selima. E. On decyduje o wszystkim i jego decyzje nie pod legają żadnej dyskusji. 2) Dworek. ukazuje przepaść. które Sienkiewicz utożsamia z tradycją narodową. A. odkupi jej właśnie Krzemień. do którego przenosi się stary Borowiecki po sprzedaniu majątku na wsi. Powrót do wiejskiego dwor ku staje się w powieści symbolem powrotu do szlacheckich tradycji ziemiań skich. jaka dzieli biedną guwernantkę od potomka magnackiej rodziny. Pawlikowska-Jasnorzewska "Rezerwat" .W tych trzech opowiadaniach.Fantazjusza.Dworek rodziców Steńki jest parodią wyobrażeń Mniszkówny o życiu drobnej szlachty. miłość młodych doprowadzi do małżeństwa i Marek zostanie już nie opiekunem. Sienkiewicz "Potop" . Tu wreszcie po raz pierwszy zachwieje się wiara Kmicica w uczciwe intencje Radziwiłłów. Gdy jednak na wieść o ślubach panieńskich Klary i Anieli zacznie snuć swoją intrygę. Zeromski "Przedwiośnie" . których doskonałej syntezy z wartościami etycznymi.W podupadłym dworku. jakie spotkało Wołodyjowskiego i stąd pan Andrzej wyruszy. który podróżuje po świecie. a czas wszystko zmienił. gdzie żyją aferzyści w stylu Połanieckiego czy Maszki. objeżdżając okoliczne dwory. "Hania". ale gospodarzem. A. jaki pokazuje literatura.Dla Marka Czertwana opieka nad majątkiem i siedzibą rodu Orwidów jest spełnieniem obowiązku nałożonego przez ojca. Wyspiański "Wesele" . H. a także swoistej anachroniczności szlachty. na tle wydarzeń powstania styczniowego rozgrywa się dramatyczny romans ubogiej szlachcianki. Kiedy z Ameryki powróci do kraju dziedziczka majątku.1) 48 . To pomieszanie kultur szlacheckiej i chłopskiej ma symbolizować sytuację wyjściową dramatu . ale w wystroju weselnej izby można odnaleźć wiele elementów typowych dla szlacheckiego dworku: ztożone w krzyż szable. w których rzeczywistość miesza się z fantastyką i ujawnione zostają mroczne tajemnice mieszkańców. H. Samozwaniec "Na ustach grzechu" . zacisznym. M. Tutaj też Wołodyjowski i inni uwolnieni z rąk Janusza Radziwiłła oficerowie dzięki panu Zagłobie dowiedzą się. wszystko było tak dobrze i tak się wszystko popsuło. J.Akcja dramatu toczy się w bronowickiej chacie.1) Dwór w Nawłoci staje się świadkiem miłosnych perypetii Cezarego Baryki.Spokojne życie wiejskiego domu zostaje całkowicie zburzone przez przyjazd bogatego gościa z Ameryki. Norwid "Fortepian Szopena" . dobroczyńcę. Mały dworek w Kozłowicach. Niestety. będąc ich korepetytorem. Tutaj zatrzyma się również siostra pana Michała wraz z Krzysią i Baśką. Irena. Józefa Odrowąża. w którym spędzał przed laty wakacje. 2) Opis życia w Nawłoci staje się dla Żeromskiego pretekstem do pokazania lekkomyślności i niefrasobliwości ziemiaństwa. A. M. S. że przeszłość bezpowrotnie minęła.1) Do dworku Kmiciców dociera wieść o nieszczęściu. jest enklawą dobra i elementarnych wartości w zdeprawowanym świecie goniącym za zyskiem. wypełnionej pracą egzystencji Bohatyrowiczów. synów Halszki i Jana. co przeżył przed laty. by odebrać piękny legat w postaci Oleńki. Fredro "Damy i huzary" Gdy do dworku Majora zjadą jego siostry. Reymont "Ziemia obiecana" . Sienkiewicz "Stary sługa". W jego murach rozegra się kolejny dramat miłosny w życiu "małego rycerza". 2) Ten sam dworek stanie się też miejscem grozy. syna arystokratycznego rodu. H. C.K.1) W siedzibie Korczyńskich poza nielicznymi pracującymi przebywają sami próżniacy. "Selim Mirza" .1) Dworek starej kniahini Kurcewiczowej przypomina raczej kozacką chatę niż siedzibę szlachecką. i uratowanego przez nią powstańca. S. H. 2) Dworek Ketlinga stanie się siedzibą Zagłoby i Wołodyjowskiego na czas konwokacji.A taki miał być przyjemny nastrój po podwieczorku w matym. Żeromski "Ludzie bezdomni" Dworek rodziców jawi się we wspomnieniach Joasi Podborskiej jako miejsce. by pocieszyć starego druha i. 2) W dworku Skrzetuskich pan Zagłoba pędzispokojne życie w otoczeniu przybranych wnuków. w dworku szlacheckim rozegra się dramat dziewczyny.S. Rodziewiczówna "Dewajtis" . S. 2) Dworek w Olszynce jest miejscem. Salomei Brynickiej. Orzeszkowa "Nad Niemnem" . jakie dotąd pędził z przyjaciółmi. M.stary Orwid był powstańcem 1863 roku. ordynata Michorowskiego. tak różny od wspaniałych rezydencji arystokracji. w pobliżu fabryki Karola. że pan Andrzej wstawiał się za nimi do księcia. bo tu dokona się rzeź kniaziów Kurcewiczów i ich matki. ale także w pewien sposób służbą ojczyźnie . jak mówi Oleńka. które stały ~fę już w większości zamężnymi kobietami.I. dom zostaje zamieniony w rezerwat tradycji szlacheckich z XIX wieku i staje się polskim dworkiem. nowoczesny. ale dla Skrzetuskiego jest miejscem niemalże pięknym. Wiktor Ruben próbuje powrócić do tego. Sienkiewicz "Ogniem i mieczem" . Kiedy pan Stach będzie chciał uszczęśliwić żonę i podziękować za urodzenie dziecka. gdzie Ruben próbuje odnaleźć wewnętrzny spokój. ciche i spokojne kawalerskie życie. gdy mąż całe tygodnie spędza poza domem.Do dworku Billewiczów w Wodoktach pędzi z wojny Kmicic. M. torba skórzana. by utrzymać siebie i dzieci. która stanie się obiektem rywalizacji dwóch paniczów. Iwaszkiewicz "Panny z Wilka" . Jego utrata będzie dla Maryni wielkim przeżyciem. Sienkiewicz "Rodzina Połanieckich" . Żeromski "Wierna rzeka" . Ale już sam wygląd dworu (czerwona dachówka zamiast pokrycie z blachy) pokazuje. ukrytym w drzewach dworku. skończy się. więc nocami ucieka. by bawić się w karczmach. takim.Dworek w Krzemieniu jest wyraźnym przeciwieństwem pełnej intryg Warszawy.oto na weselu spotkają się chłopi i inteligencja o szlacheckim rodowodzie. córki starego służącego rodziny. ponieważ tu mieszka jego ukochana Halszka.W swoim wiejskim dworku tytułowy pan Jowialski ma niepodzielną władzę. w powiecie sandomierskim staje się świadkiem niezwykłych wydarzeń. Dąbrowska "Noce i dnie" . Niezdołach. gdzie Kirłowa boryka się z trudami codziennego życia i pracuje. Kiedy po latach powróci do rodzinnego domu.Dom modrzewiowy wiejski staje się w wierszu Norwida symbolem tradycji narodowych. W. nie zniszczone przez nowoczesność tradycje i zwyczaje. Fredro "Pan Jowialski" . Sienkiewicz "Pan Wołodyjowski" . Jestjednocześnie ów dworek ostoją szlacheckiego humoru i dobrodusznej kpiny. Witkiewicz "W małym dworku" . które początkowo Gustaw uważa za wyjątkowo nudne. S. H. 2) Skromny dworek wujostwa Wiktora. gdzie zachowały się jeszcze dawne. flinty.

co znaczy: opuchnięta noga).Mojżesz . W. otoczona jej czułą troską. bo kochliwy bóg wykorzystał nieobecność Amfitńona i miał romans z Alkmeną. np. kazał zabijać wszystkich nowo narodzonych chłopców. który histońa zmiotła z powierzchni ziemi. Jużjako dziecko udusił dwa węże.1) Edyp jego ojciec został ostrzeżony przez Apollina za pośrednictwem wyroczni delfickiej jeszcze przed poczęciem dziecka. bo tu urodzi się Piotruś. kompleks Edypa i kompleks Elektry. gdyż była zazdrosna o Alkmenę.on jest źródłem ich osobowości. dzieci kopa. więc Edyp udał się do Delf. 40). Iwaszkiewicz "Sława i chwała" Ziemiańskie dwory i dworki na Ukrainie to świat. Samozwaniec "Maria i Magdałena" . Biblia (NT) . wiara dalej żyje w sercach innych ludzi".W szlacheckim dworku na Litwie w czasie powstania styczniowego toczy się romans rzekomej babki autora z powstańczym emisariuszem . który nie miał dzieci. czego chciałby w życiu uniknąć. Biblia (ST) . na ogromne zainteresowanie dzieciństwem w literaturze i sztuce dwudziestolecia. K· Wierzyński "Ojczyzna chochotów" ' ~jczyzna w kolumienkach. (M. gdzie król Polybos i królowa Mer ope kochali go jak własnego syna. I twoją własną duszą miecz przeniknie (Łk. radośnie spędzała czas w otoczeniu nimf i dńad na ukwieconych łąkach. mimo że dawny mieszkaniec zmienił się we włóczęgę. do czasu aż nie powąchała narcyza. który państwo Niechcicowie otrzymują po dawnym administratorze Winczewskim. którego spotka później tragiczny los: zostanie wydany przez chłopów w ręce kozackiej sotni. Kuncewiczowa) * "Każde pokolenie ulepszało swój dom w imię własnych ideałów. 14). Kochana przez matkę. ale gdy Jokasta urodziła syna. Tutaj będzie powracać po wszystkich zawodach miłosnych. Ale z tego świata wyrastają w większości bohaterowie . M. że lud izraelski stanie się w Egipcie zbyt liczny. pragnąc je zabrać ze sobą i właściwie (dla dobra i chwały królestwa) wychować. Konieczność opuszczenia Serbinowa stanie się dla obojga trudnym przeżyciem. Mańa Pawlikowska-Jasnorzewska. i wiara. ciotka nieustannie wspomina dzieciństwo głównego bohatera. jest przyczyną wielu rozterek pani Barbary. że jeżeli Lajos spłodzi syna. Miłosz "Dolina Issy"-Polski dwór na Litwie kowieńskiej jest miejscem. zwany Kossakówką. To także centrum tajemniczego świata. Tomasz.in. Tu upłynęła znaczna część jego dzieciństwa. a następnie ofiarowano Bogu w świątyni Jerozolimskiej wraz z parą synogarlic. Konwicki "Bohiń" .Krakowski dworek państwa Kossaków. odbywa erotyczne wyprawy do wsi. Marka i Łukasza). Ponieważ faraon bał się. Mały Artur 49 . Całe dzieciństwo upłynęło Edypowi na tym dworze. Później stanie się dla niej miejscem wielkiego szczęścia. Znalazła go córka faraona i spodobał się jej mały chłopiec. Wówczas to sędziwy Symeon powiedział Maryi: oto ten pofożony jest na upadek i powstanie wielu w Izraelu i na znak. T. a następnie porzucić na górze Kitajron. stąd miał nadludzkie cechy. ale jednocześnie wielkiej tragedii. jest dziwacznym miejscem. 2. Kurek) Dzieciństwo Dzieciństwo . który odziedziczyła niepodległa Polska po okresie zaborów. kim są jego rodzice. a laska boża była nad nim (Łk. Zygmunt Freud odkrył szczególną wagę dzieciństwa w późniejszym życiu człowieka.Źródłem wiedzy na temat dzieciństwa Jezusa są trzy ewangelie (tzw. i niedziel. którą się straciło. Wtedy spotkał na drodze prawdziwego ojca. 34-35). Dworek ciotki jest jakimś absurdalnym muzeum pseudoszlachetczyzny. Mówił: pozwólcie dziateczkom przychodzić do mnie (Mt. które zdarzają się w życiu rzadziej niż w kaleudarzu. tu. przeciwko któremu mówić będą. gdzie wiódł nad wiek mądre rozmowy z wieloma uczonymi. synoptyczne Mateusza. T. lecz w rzeczywistości Zeus był jego prawdziwym ojcem. chcąc go uratować. powtórzenie przymierza. choć jak przystało na panicza. które Bóg zawarł z Abrahamem). Dała mu imię Mojżesz. gdzie szorbut. Józef pracowałjako cieśla. Nałkowska "Granica" Dworek rodziców w Boleborzy jest dla Zenona Ziembiewicza symbolem tego wszystkiego. Dom nadal stoi. Niektóre wersje mitu podają. M. wreszcie włożyła do trzcinowego koszyka i położyła w sitowiu na brzegu Nilu. nie w pełni tego świadoma. W dzieciństwie Herakles ssał pierś Hery. a Zygmunt. W tym czasie pewnemu małżeństwu z pokolenia Lewiego urodził się syn. Dworek. zjawił się po dziecko czarodziej Merlin. zostając sam w świą tyni w Jerozolimie. lata dziecięce. Konwicki "Kompleks polski" W szlacheckim dworku gdzieś na Litwie pojawia się jak duch Zygmunt Mineyko . 2. jednak ugania się nie za młódkami. gdzie przyszłe pisarki. którego zabił. Wiadomo. Po ośmiu dniach od urodzenia dziecko obrzezano (jako znak przynależności do wspólnoty wierzących. Matka. * "Nie ma chyba rzeczy obojętniejszej niż dom. do którego wyjeżdża Józio wraz z Miętusem. stąd chłopiec traktował władcę jak własnego ojca. Jego teońe w dziedzinie psychoanalizy wpłynęły m. to ten zabije ojca i stanie się powodem szeregu nieszczęść. U~ Waldo Cutler (oprac. Wbrew utartym przekonaniom stwierdził on. Z tego okresu wyprowadzał on bowiem wszystkie głęboko skrywane i tłumione kompleksy. 2) Kora beztroskie dzieciństwo miała jedyna córka Demeter . dopóki mogła. z widokiem na ule jest dla poety jeszcze jednym pustym symbolem. zabrała do pałacu. miast być ostoją tradycji i narodowych wartości. Panuje w nim dziwna atmosfera jednocześnie artystycznej swobody i mieszczańskich ograniczeń. Jezus rósł i umacniat się w duchu. alkowa z pataszem na kolku przysłaniają prawdziwy obraz wsi. że dzieciństwo to niekoniecznie czas radosny i szczęśliwy. Tu urodzą się i dorosną ich dzieci. Lajos zlekceważył tę przestrogę. Z. beztroskie dzieciństwo.powstaniec 1863 roku. gdzie opiekun rodziny świętej. które Hera na niego nasłała. jest miejscem. 3) Oficjalnie Herakles był dzieckiem Alkmeny i Amfitńona. a wszyscy ludzie noszą w sobiejakieś cierpienie i tajemnicę. która zasłynie jako poetka i autorka doskonałych dramatów. Samozwaniec "Załotnica niebieska" Niezwykła atmosfera dworku Kossaków pozwala rozwinąć się oryginalnemu talentowi Lilki. że ktoś z Koryntu nazwał go podrzutkiem. Cz.) "O królu Arturze i rycerzach Okagłego Stoiu" -Gdy królowi i królowej Igrenie urodził się syn. aby dowiedzieć się. kazał dziecku przebić nogi gwoździem i przewiązać rzemieniem (stąd nazwano go później Edyp. Barbara pokocha Bogumiła. (J. Później Jezus podniósł dziecięcość do wyjątkowej rangi. najczęściej łączone z beztroską i zabawą. Tam znaleźli go pasterze i zanieśli do króla Koryntu Polybosa. ale za "starkami". w którym realna histońa Litwy po I wojnie światowej miesza się z pogańskimi jeszcze zwyczajami. gdzie wuj opowiada głupawe historyjki. Gombrowicz "Ferdydurke" Wiejski dworek ciotki w Bolimowie. za które następne generacje musiały nieraz drogo płacić".Kora (Persefona). gdzie główny bohater powieści. 2) W dworku w Serbinowie Niechcicowie przeżyją większość swoich nocy i dni. Zosia okazuje się mdłą i nudną. przeżywają szczęśliwe.Żydem. 19.Dworek w Krępie.jego imię tłumaczy się jako "wyłowiony z wody". będąc petnym mqdrości.Pierwszy okres życia człowieka. Opuszczać będąjednakNiech cicowie Krępę z żalem. Mańa Pawlikowska-Jasnorzewska i Magdalena Samozwaniec. które spadną na ród Labdakidów. że wychowywał się on w Nazarecie (stąd Jezus Nazareński -INRI głosił napis nad głową Chrystusa na krzyżu: Jezus Nazareński Król Żydowski). głupią panienką. przeżywa inicjację w życie przyrody. W mitologii greckiej . w którym się kiedyś mieszkało. niedaleko Teb. bo tu po czerech latach jej ukochany syn umrze. ukrywała go. Gdy miał lat dwanaście po raz pierwszy opuścił rodziców. J.

które bohater zapamiętał już świadomie. W ten sposób upłynęło mu dzieciństwo do lat siedmiu. Już w dzieciństwie wykazywał wiele zalet. Całajego edukacja sprowadzała się do słuchania wieczornych opowieści o upiorach. gotów był zapłacić każdą cenę za ratowanie zdrowia i życia syna. Ojciec Tństana zginął. Aleksym" . toteż wyrósł na piętnastoletniego starca.. Z. ten nie dozna słodyczy w niebie. skakać wybiec w pole. 3) Realizując swój plan zemsty na całym świecie. Może dlatego tak bardzo pociągali ją ludzie mieszkający w Wichrowych Wzgórzach. bo Katarzyna zmarła po porodzie. Dzieciństwo. który Waltera Alfa do chrztu trzymał. aby chłopiec wyrósł na nieokrzesanego gbura. łakotki. więc świadomie zrezygnował z uczenia go czytania i pisania. Prus "Anielka" Dziewczynka i jej młodszy brat. który pozwolił na wizyty kataryniarza na podwórku i postanowił pomóc dziewczynce. nie miał łatwego życia w domu swoich opieku nów. Matka usiłowała bronić Mikołaja. Mikołaj o początkach swoich w szkole wspomina: pojętność miałem wielką. Matka Orcia. Matka nie miała z niego żadnej pociechy ani pomocy. Od początku wykazywał niezwykłą siłę i zręczność (wyjęcie miecza z kamienia) oraz roztropność. toteż dwór jest w ruinie. Ponieważ rodzina była biedna. a w szczególności na rodzinie Katarzyny. ufnym i dobrym. duchy lekkie. Józio wychowywali się w szczególnej atmosferze: ojciec przehulał majątek.Chłopiec pochodził z ubogiej. zaś matka to osoba żyjąca w świecie romansów. To był koniec błogiego. Opiekował się nią tylko ojciec. Anielka jest przerażona strzępami rozmów. mobilizującej idei. pełne sprzecznych uczuć. który kształtował upodobania i poglądy chłopca. Prus "Katarynka" . wspólnie z Heathcliffem buntowali się przeciwko Hindleyowi. Prus "Antek" . najmłodszy dziesięć łat nieboże skarżył się. E. Wychowaniem sieroty zajął się Rohaut. wymizerowane. Ojciec w tym czasie przeżywał wzniosłe uczucia do Dziewicy.jak należy przypuszczać . B. Otoczony był opieką pana Ektora. samowolne. bo nie interesują go przyziemne sprawy gospodarstwa. hrabiego Henryka nie było nawet na chrzcie syna. gdyż ojciec nie wtrącał się w wychowanie syna.. który jest znudzony iyciem. mógł poświęcić całe godziny na wycinanie figurek różnych kształtów. Balzac "Ojciec Goriot" . które do niej docierają na temat bankructwa. Mickiewicz "Konrad Wallenrod" Chłopiec zapamiętał z okresu swego dzieciństwa moment napadu Krzyżaków na swoje rodzinne miasto. matka za radą kuma Andrzeja wysyła Antka do miasta w poszukiwaniu szczęścia. więc był dzieckiem bardzo oczekiwanym. II Józio i Rózia. zanim syn przyszedł na świat. B. H. Krasicki "Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki" Chłopiec wychował się w dworku szlacheckim. Jej choroba poruszyła do głębi serce pana Tomasza.1) O wczesnym dzieciństwie Heathcliffa niewiele wiemy. gdzie słuchali wycia wichru. Bedier (oprac. Sama wkrótce umarła. ciągłych marzeń o wyjeździe do Warszawy. J. Wygłaszają następującą prawdę życiową: kto nie doznał goryczy ni razu. chcąc. i mrocznym usposobieniem.. a gdy objawiła się choroba Orcia. rósł pod bacznym okiem czarodzieja. A. wszyscy jak rekruci z golonymi głowami (. swoją żarliwą modlitwą sprawiła. rosło pogodne. dziedzica nie ma. przesłuchań. nie wolno mu biegać i wszystko mu szkodzi.. także jego dzieciństwo. wesołe. Chciał. że łańcucha. w sztuce rycerskiej i dworskiej jako giermka ćwiczył go Gorwenal. a matka zmarła zaraz po urodzeniu dziecka. jako znajda. Gdy miał kawałek drewna i scyzoryk. Edgar był ojcem dobrym i troskliwym. Jednak ostatecznie kupiono ch łopcu elementarz i tablicę do pisania i do szkół posłano. Został on znaleziony przez pana Earnshawa na ulicy Liverpoolu. mówiła. śpiewać.Żona Goriota zmarła wcześnie.niczego chłopcu nie brakowało.) "Dzieje Tristana i Izoldy"-Imię Tństan (smutny) określiło całe życie bohatera. Słowacki "Kordian" Dzieciństwo Kordiana upłynęło w szlacheckim dworku pod troskliwym okiem sługi Grzegorza. 4) Dzieciństwo Katy upływało spokojnie i dostatnio w Drozdowym Gnieździe. którego traktował jak przyrodniego brata. J. że go wyrzuci z domu. Zwłaszcza Hindley był o niego zazdrosny. acz gnuśnego dzieciństwa. Rodzicejego długo nie mieli potomka. A. Pożar domu. gdy zapatrzył się na wiatrak w oddali. ale wstręt do nauki jeszcze większy. Najczęściej leży lub siedzi. zabawy. kochał i pieścił jak syna. Odznaczał się niezwykłą pobożnością (ten więc siużyf Bogu rad). Obrazy te często powracały później w koszmarnych wspomnieniach. Winrycha. wreszcie bogato wydał je za mąż. aby chłopiec zyskał miłość ojca. brak mu wiel kiej. niefrasobliwości. wiejskiej rodziny. to lata spędzone na dworże mistrza krzyżackiego. swawole (. jak ona sama: dzikie. Później. Z tego okresu pochodzi wielka zażyłość Waltera z Halbanem.). która skutecznie odciągała go od żony i syna. I. Mickiewicz "Dziady" cz. masowych zsyłek na Syberię. wspominają swoje dzieciństwo jako czas beztroski. tzw. Merlin strzegł go przed zazdrosnymi o władzę baronami. natomiast rano tłumaczono sobie sny. Krasiński "Nie-Boska komedia" Orcio nie był oczekiwanym przez ojca dzieckiem. początkowo tylko pod opieką kobiet. Bronte "Wichrowe Wzgórza" . by leczyć wątłe zdrowie. szukając jej dobrego okulisty. Daremnie. aby Delfma i Anastazja były szczęśliwe. Później Tństan trafił na dwór króla Marka. choroba i śmierć 50 .). uczył go nienawiści do ludzi. pożar domu i przeraźliwy krzyk matki. więc hrabia Henryk wrócił do domu (rozczarowawszy się przedtem do swego ideału) i usiłował nadrobić stracony czas. np. Dziecko otoczone było miłością rodziców. "Legenda o św. zgromił on rodziców chłopca za chowanie go w dzikości i z dala od książek. J. ojciec robił więc wszystko.Aleksy był synem jednego ze znaczniejszych patrycjuszy rzymskich. znędzniałe. że mały stał się poetą. 2) Dzieciństwo Katarzyny było takie. że dzieckojest słabowite i delikatne. III Okres dzieciństwa wielu chłopców przypadł na czas prześladowań. toteż starał się dziewczynce zastąpić matkę. To oni właśnie są tym ziarnem narodu. Pozwalał im na wiele. Gdy jednak zawitał do dworku brat matki Mikołaja. czarownicach i strachach. Heathcliff wychowywał małego Ha retona w izolacji od świata. a chłopiec uczył ją rozumieć przyrodę. bo ciągle głowę miał zaprzątniętą marzeniami. Teraz przychodzą do cmentarnej kaplicy prosić zebranych o ziarnko gorczycy. Zwierzają się.Jedyną radością niewidomej dziewczynki jest słuchanie melodii ulicznej katarynki. zapomniał o bożym świecie. że podczas swego ziemskiego życia nie zaznały niczego złego (pieszczoty. które car postanowił zniszczyć. Mickiewicz "Dziady" cz.wychowywał się na dworze pana Ektora wraz z jego synem Kajem. że jest słabego zdrowia. więc niekiedy nawet zabraniał Heathcliffowi jadać przy wspólnym stole. zwłaszcza że wyróżniał się i wyglądem. uciekali na wrzosowiska. Nie nadawał się do żadnej wiejskiej pracy. zgodnie z hagiograficznym wzorcem swoimi cnotami przewyższał ojca: ten byi oćca barzo lepszy. W rozmowie z Grzegorzem stwierdza: nudzę się. Józio jest utwierdzany w przekonaniu. W swojej opowieści Jan Sobolewski wspomina wywożone w kibitkach dzieci: małe chłopcy. Zależało mu. wnosząc w rodzinne życie wiele radości i uciesznego śmiechu. Od wczesnego dzieciństwa wykazywał ogromne zamiłowanie do rzeźbienia. więc siedzenie nad książką mogłoby mu zaszkodzić. bo nie mogą się dostać do nieba. podźwignąć nie może. Posłany do wypasania świń. Dziecko pochodzi z biednej rodziny. gdzie . urwać kwiatków dla Rozalki). A. spełniał każdą zachciankę. groził. blade. Kochanowski "Treny" Dzieciństwo Urszulki upły'wało szczęśliwie w czarnoleskim dworku. jest przygaszone. Katy była dzieckiem pogodnym. aby dziewczynki nie odczuły boleśnie jej straty. Bywał z chłopcem na grobie matki. konfliktu dziedzica z chłopami. B.

które jednak. Chłopiec często podkradał się pod okna karczmy i słuchał muzyki. S. upominając o pieszczoty. Po śmierci rodziców Berta została odesłana do ciotki. Konopnicka "Nasza szkapa" Dzieciństwo trójki chłopców piaskarza Mostowiaka. G. W sensie metaforycznym symbolizuje ona dziecko zagubione w świecie dorosłych. już jako dziecko czuje się wyobcowany spośród rówieśników. Jednak dzieci zdają się nie rozumieć tragicznej sytuacji rodziny. a więc jest zachętą do spojrzenia na świat oczami dziecka. Stary Mendel jest bardzo troskliwy i kocha chłopca. ale matka dbała o wszystko. bez grajka. jest wspomnieniem. Doktor Judym o swoim dzieciństwie zawsze myślał z goryczą i zażenowaniem. ślepa na jedno oko szkapa. toteż na ścianach w domu wiszą obrazy z podobizną cesarza i obrazy świętych. dawała mu ona poczucie bezpieczeństwa. Staff "Dzieciństwo" . Zapolska "Moralność pani Dulskiej" . Mann "Tonio Króger" Tonio. S. Wysyła go na podwórko. observowanie "wyskoków" Zbyszka i . zaś matka nigdy nie interesowała się małą. Jakub. aby móc dostrzec tylko dobre strony rzeczywistości. To do niej tęsknią i o niej ciągle myślą. niedorzeczny jak szczęście. Janko od urodzenia był słabego zdrowia. by móc się nią cieszyć w sposób tak bezpośredni i tak niczym nie skażony jak dziecko: wszysrko 51 . niepoprawny romantyzm). strata Karuska to zbyt wiele dla dziewczynki. B. Na swój dziecięcy sposób cieszą się i bawią. że w niebie Bóg mu ofiaruje wymarzone skrzypce. ale jakże piękna. a ich jedyną przyjaciółką jest stara. a później do gimnazjum w Klerykowie. 2) Dzieciństwo Helenki Stawskiej. skurczyć się w tramwaju. żeby wrastał w społeczność. rozmowy z ojcem na temat genialności i talentu Napoleona. kumy dziwiły się. utonęło w pobliskim stawie. bez przerwy myślała o dziecku. potrafiła zadbać o wszyst ko i wszystko załatwić (korepetycje u Majewskiego). nie potrafi znaleźć odpowiedzi na podstawowe pytania (np. rodzice nie żyją. Chce. by choć dotknąć wiszących na ścianie skrzypiec. ale pani Ewelina chciała w niej widzieć zabawkę. że przeżył. choroba i śmierć matki. Matka stara się. Żeromski "Syzyfowe prace" Paralelnie pokazane dzieciństwo dwóch chłopców: 1) Marcin Borowicz urodził się w zubożałej rodzinie szlacheckiej. Dziadek nie chce go izolować od Polaków. słabo radzi sobie w szkole. Chłopiec był z matką silnie związany uczuciowo. pokazane z perspektywy lat. że spotkało wiejskiego nauczyciela. który. by dziecko nie odczuło trudnej sytuacji materialnej (sama pracuje udzielając lekcji). Żeromski "Ludzie bezdomni" Dzieciństwo Judyma to ulica Ciepła i warsztat ojca. czepiając się sukni. toteż raz wszedł potajemnie do dworu. to nędzna izba. stry. Zawsze był wątły.matki. by zarobić na utrzymanie i kaprysy matki. Ojciec żegnał go idąc na pole. znudzona wyjeżdża i zostawia dziecko jak pieska czy papugę. głód. G. Matka przed śmiercią obiecała mu. Helenka jest otoczona miłością matki i babci. myślała także o przyszłości Marcina.1) Rzecki wychowuje się bez matki. 2) Andrzej Radek . a jednak dostrzegające wszelkiejego nielogiczności i nonsensy. kiedy wyszli goście. którzy nie chcieli słyszeć o nauce syna. rozpieszczana. które miało to szczęście w życiu. syn konsula Krógera i Włoszki o naturze artystki. toteż jest to dziecko pogodne. Ojciec był stale zapracowany. Wierzyński "Fiłozofia" Wiersz rozpoczyna się od słów: dziś drugi raz się urodzii<em. upływa pogodnie. To także wspomnienia rozklapanych butów ciotki. ciotka osobą głęboko wierzącą. gdyż w domu była bieda. Dziewczynka poznała. w których ku uciesze caiego gimnazjum chodzić musiat. tęskni. wychowuje się tylko z dziadkiem. Np. Dziecko biednej rodziny chłopskiej.Tu dzieciństwo. Podczas gdy inni bawią się. zepsut~~ch zegarów. L. które nie miało możliwości rozwijania swoich uzdolnień. uprawiają sporty. także z rodzicami. gdy przyjechała na krótko z wizytą. ponieważ rodzice żyją swoim własnym życiem. Wokulski podarowujejej lalkę. by zawieźć trumnę na cmentarz. Dla Staffa dzieciństwo to sen słodki. aby własne brudy prać we własnym domu. Prus "Lalka" . Gdy dziecko zaczęło podrastać dobra pani z niesmakiem skonstatowała. że robi się z małej pieszczoszki niezbyt słodki podlotek. w jakiej mały Ignacy wychowywał się. Został za to zbity tak mocno. gdzie musiała pracować. mimo braku ojca.Tytułowa bohaterka to mała dziewczynka. K. Ten okres to: poezja starych studni. T. który pił i często bił syna. zimą mróz w izbie. M. Flaubert "Pani Bovary" Smutne było dzieciństwo Berty Bovary. H. że nie przeżył. choć trochę szorstką miłością prostych rodziców. bo ubywała jedna para rąk. Tonio zaczytuje się w zbyt poważnej lekturze (patrz: czytanie literatury). dlatego też w dniu pogrzebu matki z radością witają konia. Tu sposób pojmowania rzeczywistości przez dzieci nie odpowiada stanowi faktycznemu (np. wesołe. gdy można się było położyć. To rupieciarnia wspomnień. E. która we śnie odnalazła krainę czarów. Dzieci na podwórku wyśmiewająjednak Jakuba i dokuczają mu z powodujego żydowskiego pochodzenia. Atmosfera. by spełnić jej marzenia (staje się to powodem procesu z baronową Krzeszowską).chcąc nie chcąc uczenie się od matki. wzbudzające w ludziach wiele pozytywnych uczuć (Wokulski. gdzie zwykły zardzewiały klucz mógł być traktowany jako zapowiedź wielkiej przygody. co to wielkopański kaprys. a ten zaszczepił mu chęć zdobywania wiedzy. pozostawione samo sobie. Konopnicka "Mendel Gdański" Mały chłopiec żydowski. co zrobić. Może nie było w domu luksusów.Hesia i Mela (podobnie jak cały dom) są zdominowane przez Dulską. Jedynym jego marzeniem było posiadanie własnych skrzypiec. Rzecki). Orzeszkowa "Dobra pani" Ironiczny tytuł noweli odnosi się do Eweliny Krzyckiej. Śmierć matki też zrobiła na chłopcach mniejsze wrażenie niż sprzedaż szkapy. M. żeby bawił się z dziećmi. z obawą patrzy na jego blade policzki. pojawia się. sprzedaż kolejnych sprzętów z domu. Ich dzieciństwo to bezwzględne podporządkowanie się zdaniu matki (np. Helenkę. Patrz: sen. Wreszcie. Sienkiewicz "Janko Muzykant" Bohaterem noweli jest utalentowane dziecko wiejskie. matka pracując na pańskim. stara się jednak wychowywać go w tradycji ż ydowskiej (uroczyste obchody szabasu). która działa w Towarzystwie Dam Dobroczynnych. wysyłając go najpierw do szkoły w Owczarach.chów i niemych skrzypiec pękniętych. Dziecko wychowywały piastunki. L. Carroll "Przygody Alicji w krainie czarów" . a lekcje można było odrabiać na kuchennym stole wśród brudnych statków i masła. do niego się chętnie wraca myślami. kim jestes~ ani też wyjaśnić sobie prawideł rządzących tą absurdalną rzeczywistością. by chłopiec zrozumiał. wejścia w świat zaczarowa nych zamków. Dom nie jest dla niego ostoją i przystanią. Jego ojciec jest gorliwym wielbicielem Napoleona. a z powodu nudy i zniechęcenia życiowego bierze na wychowanie sierotę. Przez pięć lat uśmiechał się do niej los była ładnie ubierana. rajem utraconym. czasami babka. nie było smutne. żeby nie płacić za bilet. od początku musiał walczyć. Zagubiona w zaczarowa nym świecie. wyprzedaż sprzętów jako wspaniała zabawa). bo otoczony był czułą. rozrywkę w chwilach nudy. Helenka w domu Janowej czeka na panią. Anielka umiera. Tak naprawdę Berta chyba jej przeszkadzała. że być uczciwym Żydem nie jest wstyd.tego życie nie gtaskało po gtowie. pozostawiając syna samemu sobie. To również czas spędzony u ciotki. chłopca z białoruskiej wsi. Orzeszkowa "Tadeusz" Dzieciństwo Tadeusza. ćwiczyć gamy). toteż Marcin był długo typem maminsynka. Niezrozumiany przez innych. Paluszkiewicza. jak oszczędnie (!) prowadzić dom. któremu trudno było przystosować się do wymogów życia. już sprzedany dorożkarzowi. E. będą miały wpływ na późniejszą postawę życiową Rzeckiego (kult napoleonidów.

gdyż był dzieckiem chorowitym. córka Lavransa" . które czai się gdzieś w groźny sposób. że to on jest przyczyną niesnasek między rodzicami. mieszkam za darmo w każdvm z was. odkrywania świata. K. Dzieciństwo to: zapach siana.K. czasami tylko popadał w zadumę. to matka . zapadała się w otchłań poduszka). Krystyna najbardziej kochała Gautego. którego dorośli nie zdają: rysunek węża. kiczu. więc z konieczności zdeformowana. czas pogardy. Dorastała na dworze w Jórund.Po latach powraca wspomnienie dziecinnych koszmarów. 2) Elżbieta Biecka nie pamiętała z dzieciństwa matki lub też zachowała jej mgliste wspomnienie. Marta była córką ojca. co piękne i dobre. rzeczywistość jak z baśni. Dzieciństwo to także odkrycie. że ją zraniły. niegroźny. Bankier. próżni. chroniony od wszelkich niedogodności i trosk. A. jego szczególne upodobanie do dręczenia i zabijania zwierząt). toteż we wszyst kich wzbudzała pozytywne uczucia.K. Krystyna była pięknym dzieckiem. który wraca tylko we wspomnieniach. Dzieciństwo to czas poszukiwań. J. Baczyński "Z głową na karabinie" . Dorosłość i dzieciństwo to dwa światy. M. poczucie bezpieczeństwa (chroniąca moc melodii kantyczki). ponieważ pamiętał czas spędzony w domu. a w Baku wybuchła rewolucja. Matka nie pozostawiała dzieciom samodzielności. Gombrowicz "Ferdydurke" Tu zabieg powrotu do dzieciństwa służy temu. które nie mogą się porozumieć. gdy więc miał siedem dni. będąc jednocześnie antidotum na okrutną rzeczywistość. Do matki miał żal. gdy trzeba było szybko dorosnąć i poznać całe zło tego świata (i poszedłeś jasny synku z ciemng bronią w noc). kłopotach w szkole. że zaczął dostrzegać błędy we francuskim matki i odważył się krytycznie oceniać ojca. Swiat wydawał się dziecku jasny.1) Dzieciństwo Krystyny było szczęśliwe. A. beztroski. gdy ojca zabrano na wojnę. W. Takie dzieciństwo wpłynęło na ukształtowanie jej osobowości: charakteryzował ją chłód uczuciowy. była kapryśna. bo traktował ich jak mężczyzn. Jego dzieciństwo było szczęśliwe wśród elfów: bawił się. z czego Róża zdała sobie sprawę w ostatnim dniu swojego życia. Moravia "Konformista" Zamożność rodziców i ich wysoka pozycja społeczna nie są gwarancją szczęśliwego dzieciństwa. kolejnych wtajemniczeń. wyfrunął przez otwarte okno z domu i zamieszkał w Parku Leśnym. Żeromski "Przedwiośnie" Cezary Baryka spędził dzieciństwo w Baku. Józio jako chłopiec nijaki. co potrafi osłonić. Kuncewiczowa "Cudzoziemka" Dzieciństwo Marty i Władysia upłynęło bez uśmiechu matki. Tuwim "Sitowie" . wśród jej równie starych znajomych. grał. uganiającego się za wiejskimi dziewczynami. unikając codziennych obowiązków. miał dla dzieci więcej czasu i wyrozumiałości. o wszystkim chciała decydować sama. gdy nie trzeba się zastanawiać nad nazywaniem rzeczy i zjawisk. Undset "Krystyna. Schulz "Sklepy cynamonowe" Rzeczywistość jest tu oglądana oczami dziecka. milczenia i wrogości. toteż mały miał najlepszych nauczycieli. Zaniedbywała przez to innych synów. Dzieci miały świadomość. To czas bezpowrotnie utracony. choć o Władysia Róża była bardzo zazdrosna. Wsz~stko znikało wraz z nadejściem dnia. to także dostatek. bez. Barrie "Przygody Piotrusia Pana" . Dzieciństwo to czas kolorowy. wcafowywali sobie z ccst w usta. Dorośli widzą w tym po prostu kapelusz. gdy trzeba było zapomnieć o tym. zrozumiał dopiero. toteż każdy następny syn ją odmładzał. bo przecież najważniejszejest niewidoczne dla oczu. w sposób świeży i niczym nie skażony określić się wobec formy. Cezary rósł w dobrobycie. Król). tańczył. Z chłopcami nawiązał kontakt dopiero gdy dorośli.porywa mnie. Z tego okresu pamiętał wiecznie zatroskaną i zapracowaną matkę oraz ojca. 2) Dzieci Krystyny były właściwie wychowywane wyłącznie przez matkę. Z. twierdził. skupieni na sprawach bez sensu. S. Czechowicz "Na wsi" Wspomnienie dzieciństwajest ucieczką przed złem świata. nie bała się go. domu mieszczańskiego. znany. Zenon początkowo patrzył na rodziców bezkrytycznie. Dziecińśtwo to okres odbierania świata w sposób sensualistyczny. Gide "Fałszerze" . kojarzącym się z bezpieczeństwem (obecność matki). Wychowywała się u starzejącej się ciotki. To dzieciństwo pozbawione snów (oddzielili cię syneczku od snów. Steinbeck "Na wschód od Edenu" 1) Dzieciństwo Adama i Karola było niby podobne. Pozostał na zawsze w parku. S. Nałkowska "Granica" . Czym jest życie. de Saint-Exupery "Mały Książę" -Dzieciństwo zostało tu przeciwstawione światu dorosłych. J.a oraz tak zaraźliwie wesoły: wyprowadzitem się z siebie. Krystyna zauważyła. Cecylii Kolichowskiej. że matki zawsze powinny czekać. któremu matka ciągle musiała wybaczać romanse. by móc określić się wobec kolejnych form. która jak krąg się zaciska. ponieważ tak odnosiła się do niej ciotka. O życiu i kańerze Marty Róża bardzo wcześnie zdecydowała sama. Zależało im. Łatwo się obrażała. Dzieciństwo określiło całe jego późniejsze życie (konformizm).patrz: pokolenie stracone.Dzieciństwo jest tu czasem arkadyjskim.Dzieciństwo bohatera lirycznego wiersza przypadło na czas wojny. Pokazuje to powieść Moravii.starsze opiekowały się młodszymi.1) Zenon Ziembiewicz spędził swoje dzieciństwo w majątku Tczewskich w Boleborzy. kochana przez ojca i matkę. że dzieci musiały chować się same . tak też ona potraktowała własne dziecko. J. że do niego zawsze może się zwrócić. A.synem Róży. którzy są egoistyczni. pięknem (chmury. Ojciec starał się matkę tłumaczyć. a 52 . Czechowicz "dawniej" . wspomnieniem jasnym. sytość (mleko. Liczna rodzina sprawiła. czyli naiwny i infantylny. okres odkrywania. Marcello nie miał z kim porozmawiać o niepokojących go sprawach (np. ziemiańskie.To opowieść o chłopcu. chleb). który połknął baranka. wrażeń wzrokowych (brzask różowiał) i dotykowych (wiew sitowie i miętę owiał). zdrój). poruszało się okno. że dzieciństwo szybko mija. odbieraniago sercem. K. pokazanejest w sposób wręcz arkadyjski. tęskniła do tego okresu w życiu swoich dzieci. Władyś . ich wzajemnych pretensji. dziecięcy wędruje kolejno przez środowiska: szkolne. Marcella Clerici upłynął wśród awantur między ojcem i matką. Te lata chfopięce wspominane są z żalem i nostalgią jako bezpowrotnie minione. Erlend dużo wyjeżdżał. a tabliczkę mnożenia leżqc z ojcem gtowa przy gtowie w bujanym fotelu. marzeń. że są przez matkę niejednakowo kochane. Niekiedy próbował rozmawiać ze służbą. gdzie do dziś gra wszystkim dzieciom piękne melodie i spełnia ich marzenia. podobna dużemu dziecku. dlatego odbierana jako daleka. pomnażaniu pieniędzy lub upajaniu się władzą (Próżny. interesowni. Był dzieckiem kochanym i rozpieszczanym przez rodziców. choć była ukochanym dzieckiem zwłaszcza ojca. Postać matki jest tym. matka była zbyt chłodna uczuciowo. Znamienny jest test. To czas ojca. J. więc dzieci miały poczucie winy. co jak motyl drżą). chwiejna uczuciowo. aby synowi niczego nie brakowało. B. Wiedziała.konkretna. Często nie rozumiejąc sensu kłótni (ojciec chorobliwie zazdrosny o matkę). że świat mężczyzn ~ świat kobiet. który jest wielkim magiem lub zdegradowanym karakanem. gdzie jego ojciec był zarządcą. J. które odżywały zwłaszcza nocą (szły lipy. ocalić przed złem. Baczyński "Elegia o chłopcu polskim" .Tu dzieciństwo jest czasem przywołanym. dbająca o dom i interesy. kultury masowej (Ulica Krokodyli). Okres dzieciństwa pokazany jest tu jednocześnie jako koniec pewnej epoki (sklepów cynamonowych) i ekspansja tandety. aby móc na nowo. który nie chciał być dorosłym. chłopiec myślał. pierwszych erotycznych kontaktach z mężczyznami (Lino).M. rozryw. dopiero dojrzewanie sprawiło. gdzie pierwszy okres życia głównego bohatera. Na bogactwo wrażeń składa się ogrom docierających do świadomości dziecka odczuć: zapachów (wonna mięta nad wodą pachniata). Sitowie wystarczy po prostu do zrobienia siatki.

Bo jak mówiono wyjechał do Ameryki. Mickiewicz) * "Należy chwytać szczęście w przelocie. bawi się z nią. Kazan "Układ" . Dom zapamiętany z młodości był czymś najważniejszym. pies). są ludzie".D. Eddi zawsze zachowywał dużą bliskość uczuciową z matką. dzieci są złe". które nie zna pieszczoty. kogo się wyłącznie bali. Dostojewski) * "Polały się łzy me czyste. Po nim pojawi się w Europie fala naśladowań i zapożyczeń. Rezultat walki był o tyle istotny. bo rodzina emigran tów musiała zdobyć status i dorobić się. ale jego stosunek do ojca nigdy się nie zmienił: zawsze czuł sięjak mały chłopiec. (A. bo to pozwala mu przedłużyć dzieciństwo. nisko oceniającego swoje możliwości i dopiero Florance pozwoliła mu uwierzyć w siebie. które upływało w oczekiwaniu na powrót do wolnej Polski (wrona zbieleje. która mu pomagała i chroniła go.J.Tytuł najwybitniejszego angielskiego moralitetu. Dla niego okres dzieciństwa to ciągłe ustępowanie ojcu (wojsko) lub Karolowi. posyłając go po wino lub inne zakupy. Szybko uczył się. chętnie przebywa w jej towarzystwie. mówiąc. że ich dziecięcą niewinność można wykorzystać . Przestał mówić. Często wyręczał się chłopcem. a tylko prosiła. która jest niezbędna do kupienia prawdy. niemiecki Jederman. tak wyrasta się na człowieka". ang.mieli wyzwolić grób Chrystusa w Jerozolimie. który ziściłby marzenia dzieci . bo często za całe oparcie i pociechę w życiu ma się tylko wspomnienie szczęśliwego dzieciństwa". (A. (A. J. no i na zdrowie. cierpień fizycznych i psychicznych. Pochodził on z rodziny greckich emigrantów.). nie rozlicza go. uporczywie gromadził bogactwa. które można porównać z Eliade'owską kategorią axis mundi (dawna stolica świata przez jego Wielką Izbę przebiegaty wszystkie równoleżniki i potudniki). (przysłowie wietnamskie) Everyman Everyman. wierzy we wszystkie kłamstwa Holdena. powstałego w końcu XV w. Powrót do kraju wydawał się niemożliwością. J.wszak dzieciom się nie odmawia. że dzieci nie są wcale niewinne i że targają nimi te same mroczne żądze co dorosłymi. którego można skrzyczeć lub wyszydzić. Potem wszystko straciło swój magiczny wymiar. Staff) * .M. "Skarga umierajacego" . którzy z tej drogi nie wrócili. Bardzo wcześnie wiedział. (L. rzęsiste Na me dzieciństwo sielskie. to z góry twierdzę. bo Karol stale czuł się zagrożony. że dorośli są powierzchowni. nie pijałem ptasiego mleka. toteż po stoczonym z ojcem boju. Mickiewicz) * "Nie głaskało mnie życie po głowie. Freud) * "Długo trąci tym dzbanek. że wrogo traktują go także chłopi. Po takim dzieciństwie Eddi wyrósł na chłopca niepewnego. aby miały czym płakać nad twoją trumną". Zajmował się nimi Chińczyk Li..Zżółkła księga. ten sam błąd powtórzył w wychowaniu swoich synów. (W. (druk w 1509 r. toteż ucieka od tego świata. W domu dominował ojciec. Jako dziecko chłopiec ten rozumiał tyl ko tyle. rozpaczy. jego okrucieństwo i obrzydliwość. stojącego przed sądem bożym. był pyszny). W ten sposób chłopiec rozpaczliwie trzyma się dzieciństwa. jak przetrwać. bo ojciec patrzył i nie widział. Całe jego dzieciństwo to okres buntu przeciwko szkole i rodzicom. Dzieciństwo dla Eddiego to także czas ostrych oszczęd ności i ograniczeń. której nieobecność ich zaciekawiała. akceptuje bez zastrzeżeń. (F. a znał tylko kwiecie Miłe i piękne". bezmyślni. czuł się niepewny. Słonimski) * Kochaj swoje dzieci sercem. jak odwiedza się galerie lub muzeum. (A. I. Uznano bowiem. (J.były dzieciństwu memu lasem czarów". gdyż był on w domu panem i nawet matkę traktował jak służącą. gonią za pieniędzmi. Daudet) * "Dzieciństwo jest snem rozumu". Treścią moralitetu była walka upersonifikowanych (przedstawionych alegorycznie) mocy dobra (cnót) i zła (grzechów) o duszę człowieka. Eddi nie powtórzył tego modelu w swojej rodzinie. 2) Aron i Kaleb wychowywani byli bez matki. gdyż wychowywali się na odludziu. że cała ta prawda nie jest warta takiej ceny". gdy grał z kolegami w karty.Holden uważa. pytał i nie shachał odpowiedzi. że człowiek ów nie miał imienia i nazwiska. no i dobrze. W wyniku powszechnej spowiedzi okazuje się. Nawet Bóg zdawał się nie słuchać modlitw. udał się do pracowni Ghirlandaja. J. E. z ojcem i matką na poczesnych miejscach. który kojarzy mu się z systemem nakazów. a w ten sposób pogłębiał obcość. bojąc się zdradzić myśli. Ficowski "Dzieciństwo 1940" . a poza tym przystały do krucjaty z powodów egoistycznych. np. "każdy" . anielskie". więc wszyscy go unikali. pozbawiony był też wyróżniających go cech przynależności standwej i narodowościowej. żeby lepiej rozumieć swoich rodziców. czym chce się w życiu zajmować. Dziś dzieciństwo to maia szkatutka z zabytkowymi rodzicami. Pebe nie stawia mu wymagań. że to jego ojciec bardziej kocha i że to właśnie jest powodem wrogości Karola.Okres dzieciństwa Eddiego to szczególny czas. J. poznając całe zło świata. Jego dzieciństwo to pasmo lęku. Tematem jest tu bowiem narzekanie konającego człowieka na źle przeżyte życie (nie dawał jałmużny. (Z. gdzie uschła niezapominajka drzemie . Salinger "Buszujący w zbożu" . Baran "Dom rodzinny" Zderzenie dzieciństwa. jak Polska znów będzie). rywalizując z Adamem o miłość ojca. obrazy 53 . Powracają też wspomnienia tych. która nigdy nie rozkazywała. czym nasiąknie za młodu". co umożliwiało średniowiecznemu człowiekowi identyiikację z nim.jednak odmienne. Stone "Udręka i ekstaza" Michał Anioł od bardzo wczesnego dzieciństwa odstawał od swojej mieszczańskiej rodziny. Andrzejewski "Bramy raju" Uczestnicy krucjaty są kilkunastoletnimi dziećmi. gdzie człowiek po świecie Biegł jak po łące. Nie interesowała go przyszłość kupca czy bankiera.. którego Eddi bał się. z obrazem tego samego miejsca po latach. ale wychowuj je ręką. Korczak) * "Dzieci nie są złośliwe. Był inny: miał czarne. odwiedza wesołe miasteczko. Rousseau) * "Nie ma dzieci. Dobry kontakt zachowuje tylko ze swoją młodszą siostrą. * . (Horacy) * "Oszczędzaj łez swoim dzieciom. których po prostu należy odwiedzić w każde wakacje. Broniewski) * "Jeżeli cierpienia dzieci mogą dopełnić sumy cietpień. nie uśmiecha się. że musi unikać Niemców. że sprowadza zło. (przysłowie abisyńskie) * Trzeba wychować własne dzieci. Umie cieszyć się każdym drobiazgiem. Adam zawsze pozostawał w defensywie. polowali lub uganiali się po łąkach. gdzie jego dzieciństwo upływało na mozolnym studiowaniu starych rycin i ciężkiej pracy.Kraj lat dziecinnych! On zawsze zostanie święty i czysty jak pierwsze kochanie Kraje dzieciństwa. Choć Adam doskonale wiedział. Dla Karola zaś ten sam okres to ciągły żal o niejednakowe potraktowanie prezentu (scyzoryk. Boga. Kosiński "Malowany ptak"Takim właśnie kolorowym ptakiem było dla mieszkańców wsi ukrywa jące się przed Niemcami żydowskie dziecko. Pebe. nie rozumieją dzieci. chce się w nim ukryć jak w zbożu. szybko pojął jednak. Uważano. kręcone włosy i czarne oczy. co jednak sprawiało mu nieopisaną radość.Po wielu latach powraca wspomnienie dzieciństwa na zesłaniu w Rosji. Chłopcy trochę zdziczeli. Ojciec długo był dla nich kimś obcym. (przysłowie ukraińskie) * Dziecko. a jednak z dziecięcą naiwnością i wiarą czekało się na powrót Boga na białej wronie. chciał rzeźbić. obawa przed potępieniem i prośba o boskie zmiłowanie (por. (Pitagoras) * "Dzieci są zakałą ludzkości". (J. J.W utworze można dostrzec fragmentaryczną zbieżność z poetyką moralitetu.

dla którego niepodjęcie walki staje się równoznaczne ze zdradą. Bohater ów jest świadom nieuchronnej tragedii swojego pokolenia. który przeżył wojnę (ocalał prowadzony na rzez~. Katka "Proces" . Mickiewicz "Powrót taty" Stęsknione. gdzie wyznacznikiem losu każdego pokolenia są kolejne mogiły. "Drzewa". Boscha: "Ostatnia godzina" i "Śmierć skąpca"). chce poznać przyszłe losy świata (w tym także Polski). a pochody te nie anioł. stąd i Każdego. bowiem wierzy. T. którąwiedziemy z Szatanem. Ostatecznie bluźnierczy Konrad nie zostanie potępiony. Podobnie jest z wojennymi losami Billego. Noc Walpurgi.H. Można przyjąć. możesz być Każdym. Mickiewicz "Czatyrdah" (góra namiot) . obojętna na największe tragedie tego świata. Jest to człowiek poszukujący sensu w histońi rozumianej jako krwi nić wąska. Zagubionym. "O nietrwałej miłości rzeczy świata tego" (sonet V) Bohater liryczny obu utworów to człowiek. stabilizacja życiowa. ale trzcinę myślącct. Choć urodzony w Rosji. . "Lament". że Józef (jako Żaden) został skazany tylko dlatego. otrzymuje odpowiedź: a dlaczego nie. że klaskał). gdzie nie dane jest przebywać zwykłym śmiertelnikom. z jego manowcami i prostymi drogami. sumienia. * Każdemu według jego zdolności.Hrabia Roland jako wzorowy rycerz i chrześcijanin umiera na wzgórzu. Może być każdym. pod którą Roland umiera.nieodgadniona. był świadkiem (widziałem) zabijania człowieka tak jak się zabija zwierzę. gdzie modlą się za ojca i gdzie zostaną przez Boga wysłuchane. A. S. co mówi Bóg do przyrodzenia). idą za miasto. Modlitwa do Bogarodzicy"-Bohater " wierszy Baczyńskiego. gdyż zabójcy darują mu życie. o czym wspomni w swojej modlitwie ksiądz Piotr. Góra wyjątkowo fascynująca. który zmieszając do wyznaczonego celu. ale sprawiedliwym i łaskawym. światem i ciałem" (sonet IV). od każdego według jego sił". (Proroctwo Izajasza) * "Każdemu. Kontakt z naturą jest tu pretekstem do refleksji nad człowiekiem: pragnienie sławy poetyckiej i nieśmiertelności.Bohater powieści nie ma nazwiska. Tu w nocy z 31 kwietnia na 1 maja odbywa się coroczny zlot czarownic i orgie z Szatanem. pokolenia zepchniętego do poziomu ztych troglody'tów. może się ukorzyć i ucałować jej stopy. bo sprawia wrażenie. F. bliskość Boga. (Cyceron) * "Każdemu według jego potrzeb. tzw. Jest to człowek stojący w punkcie zerowym. nie anioł prowadzi. Różewicz "Ocalony". zaś każdy człowiek nieuchronnie jest wędrowcem (pielgrzymem). w grzechach srogich ponurzony (tłum. M. zapewniające możliwość kontemplacji. o którego duszę w scenie Wielkiej Improwizacji toczą walkę aniołowie (strona prawa. gdyż Bóg wysłucha modlitwy Ewy i weźmie pod uwagę wszystko to. żyjącego bez miłości. obca. pomiędzy proroki. Z tej per spektywy chce spojrzeć na ziemię i jej sprawy.W sonetach krymskich upersonifikowana (ciemny las twoim ptaszczem). reprezentant pokolenia.już nad plemieniem człowieczym. po których ziemia na nowo zabliźnia się ("Mazowsze"). III Na początku "Małej Improwizacji" Konrad śpiewa: Wznoszę się! Lecę! Tam na szczyt opoki . widzial furgony porąbanych ludzi. którego istotą egzystencji jest walka. psalmu 130).Odyseja rozumiana jest w tym wierszu jako życie. Apoteoza jest tu nagrodą (zstąpienie aniołów. Sądzą go inni i on sam o sobie wyraża oceny (martwi się. rozczarował się do kultury. Żeromski "Przedwiośnie" Cezary Baryka ma wiele cech średniowiecz nego everymana. Goethe "Faust" . z którą nic go nie wiąże. W tym królestwie zła Faust pozna mechanizmy rządzące światem. poszukujący nauczyciela i mistrza. ponieważ jednak tata nie wraca ranki i wieczory. nie czuje się Rosjaninem. co mu się należy". powinien jednak uparcie zmierzać do swej Itaki (każdy z nas jest Odysem). Zostawcie nas" Bohater jego wierszy to człowiek. który wcale nie rozwija się racjonalnie i logicznie.Wiąże się z nią ożywiająca wyobraźnię romantyków legenda o wiel kiej miłości i ingerencji Allacha w życie ludzi. A. zaś drzewa krzyża sosna. Cabet) tego. że obcuje z tajemnicą.Jednym z miejsc. czego najbardziej wyrazistym przykładem jest ostatnia scena powieści. Jako anonimowy grzesznik. Gdy przyjeżdża do Polski. ambicja nastawiona na pomnażanie kapitału.1) Kończy się wiek (31 grudnia 1799) na jednym ze szczytów 54 . III Niektóre cechy everymana otrzymał Konrad. "Mazowsze". Natomiast fakt postawienia bohatera wobec konieczności wyboru drogi życiowej (tzn. "Z głowa na kara binie". dzieci. Jego rozstanie z życiem jest stylizowane na śmierć Chrystusa: odpowiednikiem Golgoty jest tu wzniesienie.Billy Pilgńm (porte parole samego autora) realizuje amerykański standard życia: małżeństwo bez'miłości. jest góra Brocken (najwyższy szczyt w górach Hartzu). iż Bóg jest ojcem surowym. czy tego chce. A. Pieśń o Rolandzie" . Przypomina on Pascalowską trzcinę. Musi ją stoczyć we własnym wnętrzu. niejasny jest również jego zawód -jest dyrektorem opery lub kiedy indziej dziennikarzem. Człowiek wobec niej jest marnym pyłem. K. co symbolizuje uwolnienie od grzechów i zdolność zrozumienia istoty pokuty. który powtórzyłby akt kosmogonii i raz jeszcze oddzielił światło od ciemności. Słowacki "Kordian" . Mickiewicz "Ajudah" (góra niedźwiedź) . sztuki. oczekujące ojca dzieci wychodzą mu na spotkanie. T. Różewicz "Kartoteka" . tworzących wyłącznie mity. z komunistami czy z Gajowcem.W. jest nawiązaniem do motywu walki dobra ze złem o duszę człowieka. piszącym reportaż z kopalni. a także łączące dwa żywioły: ogrom i potęgę gór oraz dzikość i zaborczość morza. którzy zabierają duszę Rolanda do nieba). Jesteś każdym. co narzuca mu apokaliptyczną wizję histońi. a więc wyrok należy rozumieć w sensie egzystencjalnym. który stracił wiarę ("Lamenf" trzykrotne bluźniercze nie wierzę). Staff "Odys" . dlatego jest tym. o czym przypomina kamień z napisem. którzy nie zostaną zbawieni. ma jednak nadzieję na boskie miłosierdzie. A. Po drodze ma wzloty i upadki. mając świadomość.K. Baczyński "Historia". Sęp Szarzyński "O wojnie naszej. A. na wzgórze. jest to po prostu Bohater. J. którego młodość przypadła na czas pogardy. Dla romantycznego poety miejsce wywyższone. Mickiewicz "Dziady" cz. wyniosła. o uniewinnienie to nic innego jak lęk średniowiecznego everymana przed potępieniem. litości. według której kolejne pokolenia giną jak noże w chleb pogrążone. co jest nawiązaniem do średniowiecznej alegorezy) i diabły (strona lewa). J. do których Mefistofeles zabiera Fausta. Różewiczowski Bohater jest świadomie pozbawiony cech indywidualnych. rozdarty między pokusy świata (fakome marności) a pragnienie zbawienia (obcowanie z wiecznct miłością). ale dające dobrą pozycję społeczną. literatury. nie radzącym sobie z życiem i przeszłością człowiekiem współczesnym. W miejscu. K. (E. "Pokolenie". Mickiewicz "Dziady" cz. innym razem jako młodzieniec zdający maturę lub czterdziestoletni mężczyzna. L. wbrew przekonaniom ludzi oświecenia. jakby wyrastała wprost z morza. uważany jest za bolszewika. "Noc". Vonnegut "Rzeźnia numer pięć" . "Psalm 4". który na swoje pytanie: dlaczego wlaśnie ja. Wszędzie jest obcy. W takiej sytuacji znajduje się przecież każdy człowiek. Walka Józefa K. najwątlejszą w prz)'rodzie. że jest człowiekiem. Ten schemat jest powtórzeniem egzystencji wielu milionów Amerykanów. wątpliwości budzi również jego wiek: raz występuje jako siedmioletni chłopiec. ze zbiedzonym tfumem przeciw żołnierzom czy może jako jeden z szarego muru żofnierzy przeciw domagającym się swoich praw robotnikom).Na temat bohatera dramatu niełatwo powiedzieć coś konkretnego: brak mu imienia i nazwiska. boska (stuchasz tylko. czy nie zmierza ku kresowi życia. co jest elementem uwznioślenia jego śmierci i co różni go od innych wasali Karola Wielkiego. Jest to Józef K.

co symbolizuje uwolnienie od grzechów i zdolność zrozumienia istoty pokuty. by w niesamowitych okolicznościach wpływać na bieg polskiej historii. Kilimandżaro (najwyższy szczyt w Afryce). W. inni duchowni i co później głoszą wiernym. Wańkowicz w swoim reportażu wydobył bezprzykładne bohaterstwo Polaków. Eco "Imię róży" . przytłaczająca przewaga armii szwedzkiej. U. na którą Syzyf z woli bogów musiał wtaczać głaz. w samotności. Jednak nawet taki los nie musi być przekleństwem: Syzyf daje do zrozumienia. stracił ojczyznę i wiedzie los wygnańca. czując obecność Boga.Gen. na której osiadła Arka Noego.Katan starzec z siwą brodą.1) Góra Niebieska to sklepienie niebios. 3) Szczyt w górach Kaukazu. Fudżijama (Japonia). 4) Góra. odnajdzie cel życia: ludy zawotam. Wiersz utrzymany jest jednak nie w tonie rezygnacji (jak na przykład "Żołnierz polski"). którzy zabierają duszę Rolanda do nieba). Tu w nocy z 31 kwietnia na 1 maja odbywa się coroczny zlot czarownic i orgie z Szatanem. Podobnie często pojawia się góra w baśniach. z zaciśniętymi pięściami bluźnił przeciwko Najwyższemu. 2) Góra Tabor uważana za miejsce przemienienia.Hrabia Roland jako wzorowy rycerz i chrześcijanin umiera na wzgórzu. drogą do nieba. Konarskiego "Czerwone maki na Monte Cassino". Obrona Jasnej Góry była przełomowym momentem w losach wojny polsko-szwedzkiej. Andersa zdobycie klasztoru Monte Cassino. choć po omacku.miejsce modlitwy Chrystusa przed męką. W tym królestwie zła Faust pozna mechanizmy rządzące światem. Por. w otoczonym murami klasztorze. A. który wcale nie rozwija się racjonalnie i logicznie. którzy swoim desperackim zdobyciem tej góry otworzyli aliantom drogę na Rzym. samotnością. M. tzw. tu odbywały się uczty bogów.miejsce zamieszkania diabłów. (przysłowie tureckie) Góra Góra . gdy wydaje się. w Monte Cassino! W Monte Cassino. toteż jest to miejsce.1) Olimp uchodził za siedzibę bogów. ale buntu i odwetu. na którą można się dostać tylko na grzbiecie zaczarowanego rumaka. Biblia (NT) . Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" W wątku biblijnym powieści Naga Góra jako miejsce kaźni Jeszui-Ha Nocri. Klasztor jest pod cudowną opieką Matki Boskiej. Wańkowicz "Szkice spod Monte Cassino" . b) od chwili oblegania przez armię Mullera klasztoru na Jasnej Górze.Karpat. zaś drzewa krzyża sosna. Lesse powierza 2 Korpusowi Polskiemu pod dowództwem gen.Wzgórze w łańcuchu górskim w północnych Włoszech.W.Jednym z miejsc. 2) Parnas był siedzibą Apollina. pieśń F. Tej części Czyśćca strzeże . jest przeciwieństwem Jaskini Piekieł. oczekujące ojca dzieci wychodzą mu na spotkanie. Jego zasadą jest: nie ma wiary bez strachu. co jest elementem uwznioślenia jego śmierci i co różni go od innych wasali Karola Wielkiego. nazywając go Bogiem zta. w którym . obiecując wszystkie je w zamian. Jego rozstanie z życiem jest stylizowane na śmierć Chrystusa: odpowiednikiem Golgoty jest tu wzniesienie. gdzie znajduje się opactwo. stąd zrzucił Hefajstosa. na której Jezus został ukrzyżowany i umarł na krzyżu. J. obu dzę! H. np. gdy to się nie stało. która składa się z kolejnych wejść z kamieniem pod górę. co czytają mnisi. miejscem kultu lub medytacji. 3) Góra (później identyfikowana z Morią).: Babia Góra. siedzibą bogów lub sił zła. jest w nich zawsze miejscem niedostępnym. 2) Góra Ararat. przed chatą czarnoksiężnika Twardowskiego zebrały się wszystkie moce piekielne. gdzie Chrystus po raz pierwszy objawił się swoim uczniom jako Bóg. dostępna tylko dla kilku osób znajduje się największa biblioteka chrześcijańskiego świata. Broniewski "Monte Cassino" Wypowiedź poety-żołnierza. na którą Szatan zaprowadził Jezusa. pilnie strzeżona. że ten kurnik. gdy wody potopu zaczęły opadać. Dopiero tu. wynurzająca się z wody. Apoteoza jest tu nagrodą (zstąpienie aniołów. szafirowa. jest twierdzą nie do zdobycia. od tej chwili wody potopu zaczęły opadać.W religiach wszystkich ludów znających górę ma ona bardzo bogatą symbolikę. 2) Na szczycie Mont Blanc Kordian wygłasza swój monolog. Inne święte góry w różnych religiach i państwach to: Akropolis (Grecja).W eseju autor nazywa Syzyfa bohaterem aósurdaluym z powodu jego egzystencji. aby oszczędzić mu mąk powolnej śmierci na krzyżu. * Jeśli góra nie chce przyjść do Mahometa. Tu także w ostatniej chwili przybiega Mateusz Lewita z zamiarem zabicia swego nauczyciela. Biblia (ST) .święta góra buddyjska). Dante Alighieri "Boska Komedia" -Po wyjściu z piekła Dante i Wergiliusz wchodzą do przedsionka Czyśćca. Monte Cassino awansuje tu do rangi symbolu: my was znajdziemy. na którym wspiera się tron Boga: hebrajski EI-Szaddaj. co determinuje los Syzyfa. pępkiem świata. ponieważ jednak tata 55 . Wcześniej w morderczych walkach zdobyli Górę Anioła Śmierci. Wawel. 5) Góra Synaj. Łysa Góra . pod którą Roland umiera. strasznym. związanym z czarami i nieczystymi siłami. Achillesa i Hektora). wskazana przez Jahwe Abrahamowi. Noc Walpurgi. Szarą eminencją zakonu jest czcigodny ojciec Jorge i to on pilnuje. Na tej górze Mateusz Lewita oczekiwał na cud natychmiastowej śmierci. gdzie pozostawiwszy u podnóża lud wybrany. jest góra Brocken (najwyższy szczyt w górach Hartzu). Przed atakiem Polaków załamały się trzy natarcia (w tym najkrwawsze 17 III batalionu Essex). Najczęściej jest przestrzennym symbolem transcendencji. Pieśń o Rolandzie" .1) Góra. natchnieniem zbrodniarzy. Szklana Góra. spotkań czarownic.. naga. Rzeczpospolita zmęczona wcześniejszymi wojnami. do których Mefistofeles zabiera Fausta. Mount Everest (Czomolungma . nie pozwala więc bogom zatriumfować nad sobą i schodzi z góry po kamień z uśmiechem. U stóp góry Wergiliusz obmywa twarz Dan tego. M. Sienkiewicz "Potop" Szwedzki najazd na Rzeczpospolitą (skojarzenie z biblijnym potopem) Sienkiewicz przedstawił tendencyjnie: a) do momentu obrony Jasnej Góry. skąd Bóg pokazał Mojżeszowi Ziemię Obiecaną. by pokazać mu wszystkie królestwa świata i domagać się pokłonu. brak obrony. podczas którego okazuje się. Jasna Góra (Polska). Bitwa Polaków trwała 13 dni i 20 godzin i zakończyła się zdobyciem klasztoru w dniu 25 maja. 3) Góra Oliwna . Bogiem ~otrów. Iśniąca księżycowym blaskiem. A. jego muz (symbol poezji) oraz Dionizosa i jego bachantek. 4) Golgota. Patrz: śmierć (bohaterów literackich).jak głosi oficjalna wersja . Mickiewicz "Powrót taty" Stęsknione. to Mahomet przyjdzie do góry. który w 1939 r. aby uczynił tam ołtarz i złożył ofiarę z syna Izaaka. Camus "Mit Syzyfa" . Znajduje się tu góra. opiekunem zabójców. do której nie wolno mu było wstąpić. w którym o sobie powie: jam jest poscfg cztowieka na posągu świata. wbrew przekonaniom ludzi oświecenia.. rozmawiał z Bogiem i otrzymał od niego kamienne tablice.A. jak twierdzą początkowo Szwedzi. Goethe "Faust" . Na tym odludnym szczycie. tu ważył on losy ludzi i herosów (np. w którą Mojżesz uderzył laską i ze skał wytrysła woda. że pozbawione władcy (Jan Kazimierz schronił się na Śląsku) państwo skazane jest na zagładę: wokół sami zdrajcy. Mojżesz modlił się. gdy ten stanął w obronie Hery. powołując do istnienia nieudolnych przywódców powstania listopadowego oraz inne znaczące dla polskiego życia politycznego postacie. ponawiając tę próbę za każdym razem. gdy kamień spadał. spotkania człowieka z Bogiem. sferą sakralną. gdzie zwalcza się śmiech jako diabelski wiatr. Mitologia . 6) Góra Nebo. a przede wszystkim Zeusa. do którego przykuty był Prometeusz za bunt i gdzie drapieżny ptak wyjadał mu wątrobę odrastającą codziennie. Kapitol (Rzym).zagościł Szatan. 4) Góra Horeb. Jest kojarzona z niewzruszalnością. żejest świadom swego losu ijest on jego wolnym wyborem.

. aby oszczędzić mu mąk powolnej śmierci na krzyżu. Monte Cassino awansuje tu do rangi symbolu: my was znajdziemy. gdy wydaje się. nie pozwala więc bogom zatriumfować nad sobą i schodzi z góry po kamień z uśmiechem. Klasztor jest pod cudowną opieką Matki Boskiej. Mickiewicz "Sonety krymskie" ("Widok gór ze Stepów Kozłowa") . Góra wyjątkowo fascynująca. Tu ogarnięte szałem kobiety odprawiają swoje misteria ku czci boga winorośli. stracił ojczyznę i wiedzie los wygnańca.mędrcy. Na tej górze Mateusz Lewita oczekiwał na cud natychmiastowej śmierci. (przysłowie mongolskie) * Nawet najwyższa góra ma szczyt. A. pieśń F.nieodgadniona.1) Kończy się wiek (31 gr udnia 1799) na jednym ze szczytów Karpat. opiekunem zabójców. idą za miasto. gdyż zabójcy darują mu życie. Rzeczpospolita zmęczona wcześniejszymi wojnami. A. chce poznać przyszłe losy świata (w tym także Polski). Potocki "Rękopis znaleziony w Saragossie" . J. Eco "Imię róży" . F. w otoczonym murami klasztorze. Jego zasadą jest: nie ma wiary bez strachu. mając świadomość. Sienkiewicz "Potop" Szwedzki najazd na Rzeczpospolitą (skojarzenie z biblijnym potopem) Sienkiewicz przedstawił tendencyjnie: a) do momentu obrony Jasnej Góry. J.W górskim " wąwozie Ronsewal Roland i jego wojsko zostają zaatakowani przez Saracenów i ponoszą klęskę. co czytają mnisi.W górach odbywają się orgie dionizyjskie.W sonetach krymskich upersonifikowana (ciemny las twoim ptaszczem). Romantyzm W niedostępnych i dzikich górach usytuowane są mroczne zamczyska. Dają schronienie zbrodniarzom. a człowiek z człowiekiem zawsze. może się ukorzyć i ucałować jej stopy.jak głosi oficjalna wersja . Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" W wątku biblijnym powieści Naga Góra jako miejsce kaźni Jeszui-Ha Nocri. to Mahomet przyjdzie do góry. gdzie zwalcza się śmiech jako diabelski wiatr. które towarzyszą podróży Alfonsa van Wordena. przed chatą czarnoksiężnika Twardowskiego zebrały się wszystkie moce piekielne. Wańkowicz "Szkice spod Monte Cassino" . że obcuje z tajemnicą. (przysłowie tureckie) * Dopiero ze szczytu góry można ocenić rozległość równiny. Są także schronieniem dla ostatnich potomków rodu Gomelezów. czując obecność Boga. III Na początku "Małej Improwizacji" Konrad śpiewa: Wznoszę się! Lecę! Tam na szczyt opoki . W miejscu. obu dzę! H. obojętna na największe tragedie tego świata. Konarskiego "Czerwone maki na Monte Cassino". Patrz też: góra. skrywające tajemnice zbrodni. którzy kryją się przed karzącym ramieniem bezlitosnej Inkwizycji. W literaturze pojawiają się częstojako symbol niewzruszonego trwania i siły. podczas którego okazuje się. W. A. b) od chwili oblegania przez armię Mullera klasztoru na Jasnej Górze. w samotności. ale także zbiegom. inni duchowni i co później głoszą wiernym. natchnieniem zbrodniarzy. toteż jest to miejsce. która składa się z kolejnych wejść z kamieniem pod górę. w którym o sobie powie: jam jest poscfg cztowieka na posągu świata. dostępna tylko dla kilku osób znajduje się największa biblioteka chrześcijańskiego świata. Broniewski "Monte Cassino" Wypowiedź poety-żołnierza. Dla romantycznego poety miejsce wywyższone. (przysłowie chińskie) * Jeżeli dwie góry stoją daleko od siebie. Schiller "Zbójcy" . choć po omacku. bo sprawia wrażenie. co mówi Bóg do przyrodzenia). którzy swoim desperackim zdobyciem tej góry otworzyli aliantom drogę na Rzym. Lesse powierza 2 Korpusowi Polskiemu pod dowództwem gen.Łańcuchy wzniesień fascynują ce swoim ogromem i trwałością. Camus "Mit Syzyfa" . że pozbawione władcy (Jan Kazimierz schronił się na Śląsku) państwo skazane jest na zagładę: wokół sami zdrajcy. jest twierdzą nie do zdobycia. boska (stuchasz tylko. a także łączące dwa żywioły: ogrom i potęgę gór oraz dzikość i zaborczość morza. mog~ je połaczyć chmury i mgła. jak twierdzą początkowo Szwedzi. Bogiem ~otrów. Mickiewicz "Dziady" cz. (przysłowie polskie) Góry Góry . Obrona Jasnej Góry była przełomowym momentem w losach wojny polsko-szwedzkiej. z zaciśniętymi pięściami bluźnił przeciwko Najwyższemu. Dopiero tu. mogą ich połączyć różne ludzkie spra wy. 2) Na szczycie Mont Blanc Kordian wygłasza swój monolog. Wcześniej w morderczych walkach zdobyli Górę Anioła Śmierci. nazywając go Bogiem zta.Góry oglądane ze Stepów Kozłowa sprawiają wrażenie monumentalnego tronu aniołów odlanego z zamrożonej chmury. zapewniające możliwość kontemplacji. Mickiewicz "Czatyrdah" (góra namiot) . Wreszcie tu złożono nieprzeliczone skarby. A. powołując do istnienia nieudolnych przywódców powstania listopadowego oraz inne znaczące dla polskiego życia politycznego postacie.nie wraca ranki i wieczory. Por. Na tym odludnym szczycie. Niedostępność i dzikość gór zapewnia im bezpieczeństwo. na wzgórze. od tej chwili wody potopu zaczęły opadać.Wzgórze w łańcuchu górskim w północnych Włoszech. jakby wyrastała wprost z morza. Wańkowicz w swoim reportażu wydobył bezprzykładne bohaterstwo Polaków. gdzie znajduje się opactwo. Wiersz utrzymany jest jednak nie w tonie rezygnacji (jak na przykład "Żołnierz polski").już nad plemieniem człowieczym. gdy to się nie stało. Jednak nawet taki los nie musi być przekleństwem: Syzyf daje do zrozumienia. A. żejest świadom swego losu ijest on jego wolnym wyborem. zamieszkałe często przez szaleńców albo duchy. Przed atakiem Polaków załamały się trzy natarcia (w tym najkrwawsze 17 III batalionu Essex). Pieśń o Rolandzie" . by w niesamowitych okolicznościach wpływać na bieg polskiej historii. Andersa zdobycie klasztoru Monte Cassino. M. (przysłowie gruzińskie) * Góra z górą się nie zejdzie. Szarą eminencją zakonu jest czcigodny ojciec Jorge i to on pilnuje. . Bitwa Polaków trwała 13 dni i 20 godzin i zakończyła się zdobyciem klasztoru w dniu 25 maja.Wśród górskich szczytów chronią się zbójcy Karola Moora. który w 1939 r. Chroni to jej mieszkańców przed wpływami z ze wnątrz i jednocześnie stanowi obronę przed żądnymi skarbów i bogactw przybyszami z "cywilizowanego" świata.A. Budzą zachwyt. ale buntu i odwetu. pomiędzy proroki. w którym . odnajdzie cel życia: ludy zawotam. Mitologia . Mickiewicz "Ajudah" (góra niedźwiedź) . gdzie nie dane jest przebywać zwykłym śmiertelnikom. Jeżeli dwaj ludzie mieszkaj~ daleko od siebie. * Jeśli góra nie chce przyjść do Mahometa. (przysłowie mongolskie) * Ozdobą góry są drzewa. bliskość Boga. Tu także w ostatniej chwili przybiega Mateusz Lewita z zamiarem zabicia swego nauczyciela. ozdobą narodu . których spadkobiercą jest van Worden. Człowiek wobec niej jest marnym pyłem. Z tej per spektywy chce spojrzeć na ziemię i jej sprawy.zagościł Szatan.. brak obrony. gdzie modlą się za ojca i gdzie zostaną przez Boga wysłuchane. co determinuje los Syzyfa. Kontakt z naturą jest tu pretekstem do refleksji nad człowiekiem: pragnienie sławy poetyckiej i nieśmiertelności.W eseju autor nazywa Syzyfa bohaterem aósurdaluym z powodu jego egzystencji. najgłębsze morze . wyniosła.dno.Tajemnicze góry Hiszpanii stają się świadkiem niezwykłych wydarzeń. M. pilnie strzeżona.Wysokie góry otaczają legendarną krainę Eldorado.Wiąże się z nią ożywiająca wyobraźnię romantyków legenda o wiel kiej miłości i ingerencji Allacha w życie ludzi. że ten kurnik. Słowacki "Kordian" .Gen. przytłaczająca przewaga armii szwedzkiej. obca. Wolter "Kandyd" . w Monte Cassino! W Monte Cassino. ajednocześnie przerażają swoim pięknem 56 . czyniąc ją niedostępną. U.

która może przezwyciężyć śmierć. Uczy też. Kryją one pewną tajemnicę Maryli i zakochanego w niej chłopca Józia. Zrywa druty elektryczne. zabija Parysa. K. Nie reaguje ono na zaklęcia Guślarza i podąża za młodą dziewczyną.Kopiąc grób dla Ofelii. przywrócić wiarę we własne siły. grabarze wydobyli z ziemi czaszkę Yorika . więc po śmierci jej dusza pokutuje. F. on zaś umarł z żalu i tęsknoty. w którym nikt jeszcze nie byl położony (Łk.. Każde z nich wspomina chwile z nią spędzone i rozpacza z powodujej śmierci: wigzi cię ten kurhanek. Obokjego mogiły znajduje się też kurhanek swawolnej dziewczyny. na senną zieleń gór". gdzie straszy: a za dzwonnicą chrośniak malinowy. II" Utwór kończy scena nie w kaplicy. zachęcić do dalszego działania". że kiedy Mirza opowiada o ich niezwyk łości. Światła się zlewa mgła przezrocza.Odbijające się w wodzie wielkiej i czystej góry wywołują refleksję o stałości i celowości natury. a położyl je w grobie w opoce wykopanym. Z grobu Tristana wyrastał krzak głogu. Mitchell) "Bo tak naprawdę . A.Miejsce złożenia ciała Chrystusa: zdjąwszy cialo. dym. A. Bohater liryczny wiersza zwierza się: Zygmuncie. A. przy czym Romeo nic nie wiedząc o podstępie. Naborowski "Krótkość żywota" W celu zobrazowania ulotności ludzkiego życia. * "Góry to dla niektórych jedyna możliwość osiągania szczytów". A. Chłopiec nie chce już dłużej żyć na świecie i nad mogiłą wyznaje: prZystanę do Moskali. a w tym chrośniaku mogiły. która miała serce z głazu. G. Ale i w niej góry poruszą w końcu jakąś ukrytą i stłamszoną mieszczańską egzystencją część duszy i pośrednio staną się przyczyną letniego romansu. Rutkiewicz) Grób Grób .Mgły rozpięte pomiędzy szczytami gór tworzą mosty z promieniami księżycowego światła. Przerwa-Tetmajer "Widok ze Świ nicy do Doliny Wierchcichej" . W. by sięgnął do swoich rezerw. Pierwszego dnia po sabacie Maria Magdalena przyszła do grobu i zobaczyła odsunięty u wejścia kamień. biada tobie i pod gruzami cerkwi zginie zarówno żonazbrodniarka. Mickiewicz "To lubię" Mogiła ukryia wśród zarośli na odludziu. A.Tuśka jako typowa mieszczka nie jest w stanie dostrzec piękna i niezwykłości Tatr.. Przerwa-Tetmajer "Melodia mgiel nocnych" . która zdradziła męża podczas jego nieobecności w domu. Asnyk "Ulewa" . obwinqł je prześcieradlem. (. Mickiewicz "Dziady cz.W górach dekadenci widzieli wcielenie tej siły i mocy. W średniowieczu odbywano krucjaty do Jerozolimy w celu wyzwolenia grobu Chrystusa z rąk Turków (patrz: krucj ata). (M. Mickiewicz "Kurhanek Maryli" Przy mogile młodej dziewczyny spotykają się: jej kochanek. punkt. której im brakowało. Tu. pełne rezygnacji wyznanie podmiotu lirycznego: Skałom trzeba stać i grozić. Jest wśród nich inteligent z Ameryki. Kasprowicz "Dies irae" Obraz walących się w przepaści szczytów gór skich tworzy nastrój grozy i podkreśla apokaliptyczność wizji zagłady świata. mogiła). co staje się przyczyną śmierci człowieka. czasu jej wielkości.W utworze dominuje nastrój przygnębienia. Julia budzi się i widząc ciało Romea przebija sięjego sztyletem. Może jedynie zmobilizować tego drugiego. chce umrzeć obok ukochanej. który właśnie tu będzie mógł zrealizować dwa ideały swego życia: walki o wolność i godność jednostki oraz miłości. Aleksan der Wielki). K.. Gdy powrócił. który należy kojarzyć z pojawiającym się w zakończeniu utworu widmem. M. że przemijanie jest naturalnym elementem każdej egzystencji. w rodzinnym grobowcu Kapulettich. Choromański "Zazdrość i medycyna" . 11-12). 23 53). Stał się on symbolem miłości. rezyg nacji. żeby mię wraz zabili. a gdy płakała. nadzieję i tg lutnig biedną. D. W.:' . da Voragine "Legenda na dzień św.jako że życie ludzkie to: cień. Przerwa-Tetmajer) * "Góry zawsze od niepamiętnych czasów były ostoją i fortecą napadanych narodów".błazna królewskiego. glos.. Mickiewicz "Lilije" Bohaterką ballady jest żonazbrodniarka.. A jednocześnie prowokują smutne. E. którego upływ od urodzin do śmierci to zaledwie czwarta część mgnienia. J. nachylita się w grób i ujrzała dwóch aniołów w bieli siedzctcych (J. Hamlet odda się rozmyślaniom nad marnością i znikomością ludzkiego życia. by na nowo przeżyć swą nieszczęśliwą 57 . J. gdzie znajduje się świeży grób. strasząc przejeżdżających obok chrośniaka. zabiła go i pochowała na łączce przy ruczaju. Kiedy bracia męża stanęli do zawodów.Piękno górskich widoków budzi jakiś nieokreślony żal i tęsknotę. Kasprowicz "Księga ubogich"Codzienne obcowanie z górami uczy pokory wobec świata i Boga. Zapolska "Sezonowa miłość" . płynąć i ptynąć. toteż kolebkajestjednocześnie grobem. Szekspir "Hamlet" . Na gór zbocza.) składam niezdatnq w tej dobie szablę. Mickiewicz "Upiór" Bohaterem ballady jest duchpowrotnik. umarly dla świata. Mickiewicz "Nad wodą wielką i czystą. ale też pomnikiem wielkiej miłości.) Mnie płynąć. na cmentarzu nad świeżo wykopaną mogiłą. jak też bracia.tak'bardzo.. Robert Jordan. a na grobie posadziła lilie. błysk. Jagodziński) * "Taki tam spokój. Nie weźmie na plecy i nie zniesie na dół wyczerpanego kolegi. walczący z reżimem Franco. poczucie bezpieczeństwa. błazna. Biblia (NT) . Uciekali pomiędzy górskie szczyty.Może być wykopanym w ziemi dołem.W górach ukrywają się powstańcy. kurhan. Ruiny będą zatem zbiorowym grobem i symbolem ludowej prawdy. który co roku wychodzi z mogiły i spieszy między ludzi.Po śmierci kochanków ciała ich złożono do dwóch mogił po dwu stronach kaplicy. A.w górach nikt nikomu nie pomoże. być może złudne.. że nie masz zbrodni bez kary. Szekspir "Romeo i Julia" To w grobowcu Kapulettich rozgrywa się najważniejsza część tragedii. Hemingway "Komu bije dzwon" .) "Dzieje Tristana i Izoldy" . gdzie grzebie się ciało/ciała zmarłego/zmarłych lub urną z prochami albo też stanowi go nasyp ziemny (czasami obmurowany) w miejscu. Wiatr wieje z niezwykłą siłą. ten sam halny uniemożliwia to. Deszcz porusza głazy i stacza je z łoskotem z górskich szczytów. Niestety. którego dziewczyna odtrąciła w swej płochości. Dekadentyzm . jego krótkotrwałości. Pielgrzym nie jest w stanie ująć w słowa własnych wrażeń. czyj wianek okazał się piękniej szy. Ale po chwili natura uspokaja się i w przyrodzie panuje zadziwiająca harmonia. lecz na cmentarzu.. pokazanejest tu zamknięte koło czasu. (H. Zadziwiającą ciszę zakłócają tylko delikatne szmery nocnych owadów. Karpiński "Żale Sarmaty nad grobem Zygmunta Augusta" .) zła żono. J. by chłonąć potęgę natury. który zanurzał się w grobie Izoldy. które jednakowo się kończy dla władcy (np. Tetmajer tworzy sugestywny impresjonistyczny obraz gór spowitych mgłami i księżycowym blaskiem. który ma poślubić bratową. który szedł do Widmara z wiadomością o pięknej Rebece. (K. Patrz: związki literatury i malarstwa.Gwałtowna ulewa w górach stwarza niezwykłe widowisko. jak i chłopa. Oba wianki zostały zrobione z kwiatów rwanych na grobie zabitego. że zwyciężył ten. Grobowiec staje się więc nie tylko miejscem tragedii. matka i przyjaciółka Maryli. okazało się.. (W. złożono uśpioną Julię. Zazdrość Widmara nasila się i przemysłowiec rozpaczliwie próbuje poznać prawdę na temat romansu żony z doktorem Tamtenem. a później wypija truciznę. Tu. J. Aleksego" .patrz: pogrzeb. Może stworzyć. przy twoim grobie (. stąd pojawi się on w cerkwi i zawoła: kwiat na mym rwany grobie (. Chrystusa w grobie nie było: Maria stała u grobu na dworze placzctc. niewiary. wesołość.Wiejący w górskiej miejscowo ści halny intensyf kuje uczucia i namiętności bohaterów. Bedier (oprac. A. 20. gdzie ktoś jest pochowany (kopiec. Zygmunt August jest tu symbolem świetności Polski.

H. Rumak zostaje zmuszony do skoku. Słowacki "Fantazy" . bo jest ona dla nich symbolem ciągłości. B. natomiast przyroda składa hołd powstańcom. że każe zachować nadzieję: w mogił głębi czujq życia dreszcze. który pełen smutku wyznaje: nie wiem. wierzę w wskrzeszenie popiołów i kości. o której ludzie zapomnieli lub pamiętają tylko czasami. Mieszkańcy zaścianka dbają o mogiłę. byjąrazjeszcze zobaczyć. usypia znowu w mogile. O młodych zmarłych niewolnicach mówiący wyraża się jako o: perełkach Wschodu. na którym ma być wyryty fragment wiersza Mickiewicza pt. C. którzy mają swoje stałe miejsce na ziemi. źe nie poświęcał żonie dość czasu i uwagi. tu niech mi garstkę ziemi dloń przyjazna rzuci.miłość. Las przechowuje pamięć o mi- nionych wydarzeniach. którzy w swoim kraju nie sypią nigdy kurhanów. Każdy z grobów kryje jakąś tajemnicę: tragedię miłości? tęsknoty? rozpaczy? zazdrości? Jeden tylko pielgrzym spośród cudzoziemców jest godzien spoglądać na te orientalne mogiły. Wersy te mają być wyrazem ciągle żywej pamięci prezesowej o osobie stryja Wokulskiego.. K. Mogiła przedstawiona jest jako miejsce święte.. którą będzie określała zbiorowa pamięć o postaci Bema i jego dziele. J. skromny. Janek.Na prośbę prezesowej Zasławskiej Wokulski zajmuje się kamieniem nagrobnym.Ostatnia scena dramatu rozgrywa się na cmentarzu. słuchają 58 . świadczących o doniosłych wydarzeniach w historii. M. zdejmuje czapkę i ma twarz człowieka. że przynałeży do tutejszej społeczności.) nieme mieć harfy i słuchaczów głuchych.Podobnie jak "Testament. trwania i tradycji. Norwid "Bema pamięci żałobny rapsod" . Nad jej grobem podmiot lirycznypielgrzym snuje refleksje na temat ich podobnego losu: Polko! i ja dni skończę w samotnej żalobie. Jednak wiara w zmartwychwstanie narodu jest tak silna. Sokratesa. tu zatem zostawił cząstkę siebie i tu jest jego miejsce. gdy żyła. A. Władca napawa się smakiem zwycięstwa i składanych mu hołdów chłopu kopią grób . często upokarzali.założycieli rodu Bohatyrowi czów.Orzeszkowa "Nad Niemnem" Występują tu dwie mogiły: 1) Jana i Cecylii . Dantego. aby umierając mógł prosić w imieniu Jana o rękę Dianny: na boskie cudal Nie odmawiajcie! Przez krew moją proszę. jak np. J. Trwa jednak pamięć o ich wielkiej miłości. choć u Norwida bohaterowie dramatu dawno już nie żyją. które powszechnie są kojarzone z walką do końca i ofiarą całopalną (obrona Spartan pod wodzą króla Leonidasa w wąwozie termopilskim. te liliowe). On sam ciągle widzi Katarzynę (jedyną miłość swego życia) piękną i świeżą. Mickiewicz "Mogiły haremu" Utwór jest monologiem Mirzy wygłoszonym w obecności pielgrzyma. w której spoczywają prochy ich bliskich: alem jest jako czlowiek. Pochód żałobny nie wkracza jednak do grobu.K. co zazdrości mogil popiolom. stylizowanym na wzór obrzędów pogrzebowych dawnych wodzów słowiańskich. Po wielu latach ciało swej ukochanej zastaje w trumnie nie zmienione. ofiary. że mieszkańcy miasta nie akceptują go i szykanują tylko dlatego. Wiersz .parabola o ironii losu ludzi wyrastających ponad przeciętność. Jak głosi legenda. na mogile położono symboIiczny kamień ze słowami Symonidesa). Później ten sam kamień zostanie wysadzony w powietrze.. którzy tu uosabiają zdroworozsądkowe podejście do życia. gdzie na jednej z mogił major rosyjski Hawryłowicz popełnia samobójstwo. które są uniwersalne. tu: w przeszłość Grecji.. który nie może zrozumieć faktu. ale zatrzymuje się najego granicy. Napoleona. różach edeńskich. bo niewiele miał bliskich sobie osób i przyjaciół: i zgodziłem się tu mieć nieptakaną trumnę. Z. znaczonej licznymi mogiłami (bom ja też rodem z wiełkiego cmentarza). choć wcale nie wśród ludzi. Swiętajest więc pamięć o tamtych czasach i tamtych ludziach. "Do M. braterstwa. gdziem z tobą płaka~ gdziem się z tobą bawit. Mickiewicz "Grób Potockiej" . Konopnicka "A jak poszedł krół na wojnę" . bo zawsze u nas zostaje smutne pół-rycerzy-żywych.Wiersz z nurtu ludowego. Chrześcijanie spotykają się w katakumbach. o który szczególnie dbają Anzelm i Janek Bohatyrowicze. Norwid "W Weronie" Utwór nawiązuje do tragedii Szekspira. zwanym też grobem Agamemnona. równości. C. wchodzących w skład "Sonetów krymskich". Bronte "Wichrowe Wzgórza" -Nie mogąc żyć bez Katarzyny. upiększając grób kwiatami róży. jakby dziś roZdartą.: ' jest w całości monologiem pielgrzyma. hrabia Fantazy rezygnuje z poślubienia Dianny. M. która zmarła z daleka od ojczyzny.prosty. opuszczonej mogiły powstańczej. uwolnić się od myśli o niej. że po śmierci będą się mogli na zawsze połączyć.Jeden z sonetów. Z tym symbolem wielkości nie można zestawiać Polaków. pozostały tylko ruiny domostw i groby Romea i Jutii.Wiersz jest wyrazem wiary wbrew faktom. Pochód przekroczył grób. których współcześni nie rozumieli. E.Wiersz poświęcony wybitnym jednostkom. 2) Drugą mogiłą jest zbiorowy grób powstańców styczniowych. Kolumba. Słowacki "Testament mój" Pefie smutku wyznanie tułacza. iż w tym mieście znajdują się groby jego najbliższych. nieuchronności śmierci oraz poczucie ogromnej samotności. żmudnej pracy. otwiera się perspektywa przyszłości. Sokratesie" . który ma świadomość przemijania. bo łza znad płanety spada i groby przecieka. zbliżając się do niej. Konopnicka "Contra spem spero" . że nikt nie zapłacze nad jego grobem. To miejsce skłania do wędrówek w czasie. Za jeden z wielu argumentów. Czy stanie się on też grobem zakochanego kupca . Każe się pochować obok niej. C. M. Poruszony niezwykłością miejsca i okolicznościami. by po roku w Dzień Zaduszny powtórzyć ceremonię. bo on jedyny ma czułe serce i poglqda ze lzami. że jest to pra widłowość dziejów: odtrącenie przez współczesnych i chwała u późniejszych pokoleń: grób Twój jeszcze odemkną powtórnie. toteż zazdrości ludziom. w mogile spoczywa Polka. wspól noty ideałów i dążeń. Boże) . Jako symbol poja wiają się więc mogiły termopilskie. być może anonimowy. Prus "Lalka" . uważa to. Wraz z innymi powstańcami leżą tam Andrzej Korczyński oraz Jerzy Bohatyrowicz. a Stach poległ (a najgęściej giną chłopy). Sienkiewicz "Quo vadis" Grobowce (katakumby) będą miejscem schronienia dla wyznawców Chrystusa przed prześladowaniem Rzymian. Podmiot liryczny wiersza wie. a więc nieśmiertelne. Podmiot mówiący w utworze przyznaje się do swej romantycznej przeszłości. inaczej będq głosić Twe zasługi. gdzie d1a upamiętnienia ich czynu.Orzeszkowa "Gloria victis" Utwór kończy obraz samotnej. że jest Żydem. a także hołdem żłożonym wielkiej miłości i codziennej. drzewa szepczą opowieść o poległych bohaterach.K. Król wraca zwycięski (a najdzielniej biją króle). Ta mogiła to przede wszystkim symbol zbratania. Konopnicka "Mendel Gdański" Bohaterem noweli jest stary Żyd. Jemu hołd składa przyroda (dzwoniły mu przez dąbrowę te dzwoneczki. Czuła jest tylko przyroda. Norwid "Coś ty Atenom zrobił. Słowacki "Hymn" (Smutno mi.. którzy za swą dzielną postawę i bohaterstwo w ujarzmianiu przyrody otrzymaIi nobilitację i nazwisko.do końca nie wiadomo. Wra ca z piersiq skrwawioną. J. Wierzy też w to."'": na każdym miejscu i o każdej dobie. Heathcliff każe otworzyćjej grób.Jest poetyckim obrazem pogrzebu generała Józefa Bema. Symbolem tej współczującej przyrody są cyprysy. Paralelnie ukazane są losy króla i prostego chłopa wyruszających na wojnę. nastraja bohatera tego poematu pielgrzyma refleksyjnie i rozrachunkowo: to los mój na grobowcach siadać (. Krasiński "Nie-Boska komedia" Po śmierci żony hrabia Henryk często prowadza Orcia na grób matki. chcąc. Norwid wie. który wpatruje się w ołtarz. J. E. modlą. aby trwała pamięć o niej i pragnąc zadośćuczynienia za to. jest to więc zwycięski marsz idei wolności. E. Słowacki "Grób Agamemnona" Obecność w Skarbcu Atreusza. gdzie się w mogilę położę. A.

S. aby można było powiedzieć kiedyś rodzinie. Patrz: pokolenie stracone. Żeromski "Rozdziobiq. Wyjeżdżając prosi o opiekę nad mogiłą. jak i ludzie.W Dzień Zaduszny wszyscy chłopi wierni tradycji obrzędów udają się na cmentarz i odwiedzają groby swoich bliskich. a został w nim pochowany młody powstaniec Janek Rozłucki. dziękczynne. dla którego właśnie spefiia się apokalipsa. W poezji młodopolskiej motyw mogił i grobów występuje często jako jeden z elementów wprowadzania nastroju smutku. tzn. Być może ta bliskość powoduje. nie ma mitości. Reymont "Chłopi" . która nie żyje. pojawia się on w wielu miejscach utworu raczej jako symbol ironiczny wobec narastającego faszyzmu lub jako groźne memento. już rozwarła się mogita. Herling-Grudziński "Inny świat" . Wyspiański "Niech nikt nad grobem mym nie płacze". Kasprowicz "Dies irae": gwiazdy z orbit wytrąciła archanielskiej trąby siła. błagać o wybaczenie win (syn poczęty przed ślubem). W związku z tym. która rozprzestrzeni się na cały świat. do którego nieświadomy swego czynu chłop spycha najpierw nieżywego konia. czy nam postawią. aby oczyścić się z grzechów. styczniowe) pozostawiały jako piętno histońi mogiły. zawsze jest najbardziej tragiczne. 2) Istniał w średniowieczu przesąd. Tutaj też Winicjusz po długich poszukiwaniach znajdzie Ligię. Jednak nieubłagane prawa czasu widać najbardziej na przykładzie Feli. Grób Nieznanego Żotnierza . bo czas goił rany. nadziei i wspólnoty. Zwyciężyło życie. Żeromski "Echa leśne" Również motyw mogiły powstańczej. pod Łukiem Triumfalnym w Paryżu (w Warszawie w 1925 r. które nauczono. W noweli Żeromskiego zarówno sama śmierć powstańca nie została uwznioślona. Iwaszkiewicz "Brzezina" Życie mieszkańców leśniczówki upływa wśród mogił.W wielu krajach symboliczny pomnik lub grobowiec ku czci bezimiennie poległych na wojnie żołnierzy. toteż Kuba prowadzi go do mogił. Zauważa zmiany zarówno w wyglądzie zewnętrznym kobiet. I to skłania Wiktora do smutnych refleksji. Andrzejewski "Popiół i diament" .: Tetmajer "Na Anioł Pański": hen. "Dwoje ludzieńków". G. którzy jeszcze żyją. do którego ludzie odbywają pielgrzymki pokutne. niedocenionej i być może nikomu niepotrzebnej śmierci jest składnikiem katastrofizmu generacyjnego). O grób dbają miejscowi ludzie. E. którą dotychczas tak jednoznacznie odrzucał. Pierwszy Grób Nieznanego Żołnierza zbudowano w 1920 r. jak zostaną ocenione czyny tych. którą należało wziąć o północy. za każdym razem na tę ziemię wracało nowe życie (pługi szły. S. jak też w ich osobowości. tu po raz pierwszy miłość do niej każe mu zastanowić się nad fenomenem wiary. gdzie) poza obozem po to. następuje refleksja zabarwiona obawą o to. Upływ czasu nie oszczędził także samego bohatera. K. że: nie ma Litości. umrzeć.nierozeznawce i dopiero w takiej postaci może się z nią wreszcie połączyć w szale uniesień: gdzie obok żctdzy śmierci wrą pieszczot domys~y. Rytm ten zakłóci na krótko przybycie Stasia.. Na groby w Lipcach przychodzą czasami Jambroży i Jagustynka. co się jeszcze może przydać. Baczyński "Pokolenie" (Wiatr drzewa spienia) . dość szybko ulegały one zapomnieniu.S. dlatego też ci. lecz w barce życia. jednak pokolenie. co ich to w boru pobili. bo właśnie w brzozowym lesie sąsiadującym z domem znajduje się grób żony Bolesława. pięknej dziewczyny.M. np. K. Wyjeżdża z córką. przygnębienia. by ratować syna Szymona. Baczyński "Mazowsze" Przetaczające się nad mazowiecką równiną kolejne zawieruchy (powstanie listopadowe. S. kim byli jego rodzice. pogrzeb-"Lista Schindlera"). że zechce on ostatecznie oderwać się od tego miejsca i od mogił. Widać tu dualizm człowieka średniowiecza: głęboką wiarę połączoną z zabobonami. błagalne. znajdujących się w rogu cmentarza. a na jej mogiłę rzadko ktoś chodzi. Ludzie powoli zapominają. Zmieniło się zarówno miejsce.jedna z wielu mogił na naszych ziemiach .W powieści tytułowy łuk wcale nie jest symbolem wielkości i chwały ani triumfu. Zadania tego podjęła się Krystyna. w siermiężnej sukience. nie ma sumienia. J. B. Niemojewski "Wieczny ogień": przedzierać się będziem przez gęste ciemności. drogi w wielkim mozole. że śmiertelnie chorego może uleczyć darń przyniesiona z grobu najbiedniejszego człowieka. które zarasta zielsko. w świat się od grobu patrzy blada. córka Lavransa".Po opisie pokolenia. . bowiem jest zakochany w mgle . które jednak szybko zarastały trawą. jak też brak jest jakiegokolwiek patosu w sposobie potraktowania jego ciała. Jak sama nazwa wskazuje. że nie wolno było umieszczać na takich grobach napisów z nazwiskami. płynie mój śpiew. który teraz podchodzi do życia bardziej refleksyjnie. który przyjechał do brata. Por. Służy to wymowie utworu. a może tam nogą potrqcim o kości grzebane w mogile ponurej. "Srebroń". co o nich i ich wyborach powiedzą przyszłe pokolenia. J. również mogiłę w wierszach Leśmiana: "Kochankowie". zwłaszcza że w jego pamięci ciągle trwa obraz nie zmienionej.: czy my karty iliady (i wówczas śmierć nawet nie jest straszna).K. Staff "Deszcz jesienny": odziane w łachmany szat czarnej żałoby szukajq ustronia na ciche swe groby. o kim można powiedzieć. Remarque "Luk Triumfalny" . że należy do krainy półduchów i półciał. Naszahistońa znaczona jest grobami (por. Por. że życie jego i córki Basi naznaczone jest śmiercią. W powieści Sienkiewicza grobowce są symbolem życia.Wiktor Ruben powraca do Wilka po piętnastu latach. świadomości przemijania (głównie w nurcie dekadenckim i symbolicznym). To głęboka wiara każe Krystynie wkrótce po urodzeniu pierworodnego syna pielgrzymować boso. mogiła zarasta chwastami. a później ciało Szymona Winrycha. nas kruki.Czekając na pogrzeb zabitych robotników. Maciek Chełmicki przeczyta na grobie legionisty Juliusza Sadzewicza słowa Norwida: coraz to z ciebie 59 . na cmentarzu ciemnym staje. Undset "Krystyna. Jednak Staś. z litości chociaż. przy którym zaciąga się wartę i oddaje honor y wojskowe. wiersz Baczyńskiego "Histońa": wy te same róże sadzić jak głos na grobach przyjdziecie). Wiedzą. starają się zapamiętać i zapisują nazwiska więźniów chowanych bez imiennie gdzieś (nikt nie wie. kiedy umarli bliscy i w której mogile zostali pochowani (por. na grób dziewczyny mtodej siada. Miciński "Ananke": poszumy płaczą mogilnych drzew. mogiłę powstańczą w "Glorii victis" i "Nad Niemnem". dojrzalej. który zdecydował się wystąpić z szeregów wojska rosyjskiego i przystał do oddziałów powstańczych. te moje pany tam leżct).kryje dodatkowo tragedię rodzinną poróżnionych na śmierć i życie dwóch Rozłuckich. którzy musieli szybko dorosnąć do trumny. Głos jego stryja gen. o których nikt nie pamięta. nad grobem krzyż (lęk z powodu anonimowej. jego miłość do Malwiny i wreszcie jego śmierć tak wpłyną na Bolesława.K. śni on o grobie. pozostawiając w darzejakiś cenny przedmiot. Są to groby powstańców styczniowych (tu leżą ci. anonimowej. J. Najbardziej drastyczne obrazowanie dotyczy wydarzeń II wojny: krew czarna w supły związana -ciekła wwielkie mogiły. toteż przybędzie niebawem jeszcze jed na mogiła wśród brzóz.Więźniowie sowieckich łagrów boją się śmierci cichej. "W zakątku cmentarza". Olafa. bo oni nie boją się represji.. W. Rozłuckiego rozstrzygnął w czasie procesu o wydaniu za ten czyn wyroku śmierci na Janka. na Placu Saskim).uczniów Chrystusa. aby. że oto niedługo przybędzie nowych grobów. Borynowy Witek nie wie. którą zobaczył kiedyś na pół rozebraną na ukwieconej łące. wrony" Mogiłę ostatniego powstańca zastępuje dół po kartoflach. z dzieckiem na plecach do grobu świętego. Mogiła powstańcza .. Leśmian "Śnigrobek" Bohaterem jest ktoś. zapominaty). To z katakumb wyjdzie wiara. przy czym najpierw ograbia go ze wszystkiego.1) Ważną funkcję pełni w powieści grób św. Iwaszkiewicz "Panny z Wilka" .Marcin Swoboda". że umarłych chowa się w zbiorowych mogiłach.

Historia jest dziełem człowieka. na którym autor próbuje określić prawa rządzące histońą. o zwycięstwie lub porażce.Dzieje Kordiana pokazują.tworzą je wybitni ludzie.Dzieje świata to dzieje nieustannych rewolucyjnych przemian duchów. Szekspir "Kroniki" -Dzieje Anglii kilku ostatnich wieków to dzieje nieustannych walk o władzę. lecz zwykli ludzie.Histońa świata rozwija się od chwili jego narodzin według bożego planu. Miłosz "Kołysanka"-Istnieje dysproporcja pomiędzy historią projektowaną przez człowieka a historą realną. kiedy czas zostanie pochłonięty przez wieczność.Histońa w ujęciu Kadłubka to zbiór budujących exemplów. a zatem także kres histońi. Literatura zajmuje się przede wszystkim relacją histońa jednostka. Patrz: krucjata. (K. że historia toczy się gdzieś daleko.Historię tworzą nie wybitne jednostki i wielkie wydarzenia. Kochowski "Psalmodia polska" Dzieje świata toczą się według odwiecznego planu bożego. Erazm z Rotterdamu "Pochwała głupoty" . królowie i książęta.. Wszystko.Histońa jest kluczem do zrozumienia współczesności. Witkiewicz "Szewcy" Historia świata to historia nieustannie powtarzających się przewrotów i rewolucji. Janka. fatum bądź odwiecz nego planu bożego. * "Taką. W. toteż zostanie po nim popiół i zamęt. Augustyn "De civitate Dei" ("O państwie bożym") . Biblia . Z.Histońa ludzi i bogów uzależniona jest od odwiecznej Mojry. tak długo nie ma swojego miejsca na ziemi. choć mogą to być po prostu symbole walczących w powstaniu warszawskim i poległych młodych chłopców. Słowacki "Kordian" . dopóki nie złoży w nich cząstki siebie".).Histońa Polski to dzieje jej władców.. J. Kres histońi nastąpi w momencie końca świata i Sądu Ostatecznego.Bóg jest stwórcą świata. ale poza aktem kreacji w żaden sposób nie istnieje w jego dziejach. co złe. czy sprawuje się ją dla dobra państwa i poddanych. nie intencje. a żostanie Mogiła Kościuszki".Dzieje Polski są powtórzeniem dziejów Chrystusa. jak byłaś. H. (B. Historia realna to nieuchronnie zbliżający się kataklizm dziejowy. im spokojniej są wypowiadane (. Krasiński "Nie-Boska komedia" Poeta głosi prowidencjalizm . by pokonać siły decydujące o losach świata i ludzi. im jest ich mniej. Andrzejewski "Bramy raju" Krucjata dziecięca. wynika z bożego planu.Ich przebieg uzależnia się od świadomego działania człowieka. Mickiewicz "Konrad Wallenrod" . Dq. dzielący go od tamtych zdarzeń (pod hełmem dawnych oczu nie ma). przypadku.Dzieje Wallenroda są ilustracją romantycznego przekonania o niezwykłej roli jednostki w dziejach. poniesie klęskę. nie wstaniesz z mogiły". prowadząc nieuchronnie do wybuchu następnej rewolucji. Gallem "Kronika polska" . Herling-Grudziński) Historia Historia Ciąg dziejów ludzkości osadzonych w czasie. (A. "Annales" ("Roczniki") Histońa ma uczyć cnót obywatelskich i jednocześnie lęku przed potomnością. a ich życie jest monotonne i szare. jaką odgrywa w niej przypadek. a przede wszystkim rolę. Nad ich mogiłą/mogiłami podmiot liryczny wiersza uświadamia sobie czas.Histońa świata to dzieje nieustannej wojny między civitas Dei (państwem Bożym) i civitas terrena (państwem ziemskim). Bogumił mówi: Ja tu tworzę historię. przed którym nie ma ucieczki i któremu podlegają w równej mierze śmiertelnicy i nieśmiertelni mieszkańcy Olimpu. by rozbrzmiewały tym donoś niej. składa poległym hołd. Anonim zw. Kres tych zmagań. przeznaczenia. która legła u podstaw wszystkiego. że Bóg nieustannie ingeruje w dzieje świata. Słowacki filozofia genezyjska ("Genesis z Ducha") . III Bóg decyduje o tym. Przyjęcie jakiejś zasady organizującej histońę jest wyrazem poglądów autora lub filozofii modnej w danej chwili. Dlugosz "Roczniki czyli Kroniki sławnego Królestwa Polskiego" .To właśnie histońa uczy. Mitologia . Ujejski) * "Ziemia mogił i krzyżów". Krasiński) * Wszyscy będziemy równi leżeli w naszych grobach. (przysłowie angielskie) * Z czym w kolebkę. Tytus Liwiusz "Ab urbe condita" ("Od założenia miasta") Histońa ma uczyć współczesnych autorowi Rzymian dawnych cnót i rozbudzić w nich uczucia patńotyczne. (G. Jest zbyt słaba. To one decydują o przebiegu bitew. bowiem Polska jest Mesjaszem narodów. Wyznaje więc Dąbrowska pogląd bliski poglądom Taine. H. W ten sposób świat zbliża się do 60 . która osądza czyny. po których następuje okres stagnacji i nudy. mająca na celu wyzwolenie grobu Chrystusa w Jerozolimie. Bez znajomości dziejów sławnego Krółesriva Polskiego nie można pojąć tego. że nawet z najgłębszego upadku naród może się dźwignąć. 2) Historia może być pokrzepieniem w trudnych czasach. Machiavelli "Ksiażę" . które przedstawia ku moralnemu pouczeniu czytelnika. jak się toczy historia. Oświeceniowy deizm . że jednostka nie jest w stanie zmienić historii. dzieje ludzkiej głupoty. S. J. J. Natomiast historia świata to historia odchodzenia ludzkości od wiary w prawdziwego Boga i oddawania się kultowi fałszywych bożków. J. Człowiek może podejmować próby samodzielnego działania. Tacyt "Historiae" ("Dzieje"). nastąpi w momencie ostatecznego tńumfu Chrystusa.. by słowa były tym cięższe. Asnyk) * "Człowiek dopóty nie dba o groby. Gucia Marquez) * "Jak opisać piekło zagłady? Tak. Młody Akowiec poniósł klęskę.jako z drzazgi smolnej wokoło lecą szmaty zapalone. Mickiewicz "Księgi narodu polskiego i pielgrzymstwa polskiego" . ale w Jego planie ma ono głęboki sens. Wszelka ingerencja bogów w przeznaczenie grozi kosmiczną katastrofą. by przewracane stronice były w rękach czytelników niby płyty kamienne z wyrytymi napisami. Św. ale jeśli nie zgadzają się one z zamiarami Boga. Bowiem bez czasu nie ma histońi. A. ale to.I. Szczególną rolę do odegrania w historii ma naród polski . spokojnego i dostatniego. zaś w prochach Maćka próżno szukać zwycięstwa zarania. Historia projektowana to wizja świata szczęśliwego. Utwór Andrzejewskiego su geruje. (G. mordów politycznych i przemocy. Każda taka przemiana zbliża ludzkość do doskonałości. Cz. A. niestety. ich szare życie i praca. Twardowski "O spacerze po cmentarzu wojskowym" Wiersz jest lirycznym wspomnieniem żołnierzy z pokolenia Kolumbów (rówieśników poety): Jurka. czego nie zdołał dokonać cały naród pokonuje niezwyciężony Zakon. Taine . A.Historia świata to. dopóki nie ma w niej mogił swoich bliskich". Konrad w pojedynkę dokonuje tego. Pokazuje bowiem.przekonanie. Anonim wyznaje personalistyczną teońę dziejów . przyznaje się do przynależności pokoleniowej. On także godzi się na cierpienie narodu polskiego. Prus) * "Wawel runie. N.browska "Noce i dnie" Kiedy goście w Serbinowie narzekają. którego najważniejszym momentem jest przyjście na ziemię odkupiciela Chrystusa. odwalane na bezimiennych i zbiorowych grobach". że śmierć legionisty miała sens i pozostał po nim gwiażdzisty dyjament. Sienkiewicz-Trylogia-1) W historii wielką rolę odgrywają jednostki. On wyznacza miejsce każdemu narodowi. Wincenty Kadłubek "Kronika polska" . Wojtka. Mickiewicz "Dziady" cz.naród wybrany przez Boga. (Z. M. J. jak się władzę zdobyło. codzienna praca przeciętnego człowieka jest także tworzeniem dziejów ludzkości. iż nieistotne jest. Zwykła. Tukidydes z Aten "Wojna peloponeska"-Dzieje wojny ze Spartą sąjedynie modelem.. W. (przysłowie rosyjskie) * "Człowiek. Sam zmienił bieg historii. co się w historii dokonuje. z tym w mogiłę. co się w nim dzieje w czasach współczesnych.

Wykorzystuje stanowisko gminnego pisarza do uknucia intrygi przeciwko Wawrzonowi Rzepie. Są oni prześladowani nie tylko przez władze rosyjskie. co było popularnym w okresie pozytywizmu rozumieniem roli inteligencji. wierzy.człowiek urabia historię". zrozumie. Szczypiorski "Poczatek" . co przeżyli". przychodzą kolejne pokolenia. czego można było uniknąć". Dąbrowska) * "Nie tylko historia urabia człowieka . mieszczaństwo. Bielikow. który przyjechał z prowincji. przyznaje rację tylko zwycięzcom. w zetknięciu z ludzkim nieszczęściem (niewidoma dziewczynka) zmienia swój stosunek do życia. kości Henryczka Fichtelbauma. wyższym czynem. Russell) * "Historia rozkłada się na dzieje i nadzieje". Niestety.Historia świata jest historią przemocy i cierpienia. Wobec tych praw człowiek jest zupełnie bezradny. Bryll "Rekonstrukcja chóru Sofoklesowego"Człowiekjestjednocześnie istotą wielką . 1846) wraz z pojawieniem się tej warstwy społecznej. Wypełnia pozytywistyczne hasło pracy u podstaw. i tego. Czechow .K. K. które wiąże ludzi i miejsca. Ondaatje "Angielski pacjent" Autor ujmuje historię świata i jednostki nie jako ciąg wydarzeń. Jest aktorem grającym niewielką rólkę na scenie świata. W jej skład wchodzą ludzie wykształceni. (G.G. Dlatego znamy imiona byle adwokata Cycerona czy zbrodniarza Scypiona. że nadal tkwi w rzeczywistości. W powieści nieustannie przywoływane są "Dzieje" Herodota. przy czym niższy urzędnik drży przed tzw.P. M. W.ujarzmia przyrodę i wykorzystuje ją do swoich celów . (B. Miłosz "Traktat moralny" Każdy człowiek jest indywidualnie odpowiedzialny za historię. duma nad zawiłościami historii. axis mundi). E.W powieści zarówno przestrzeń. którzy budowali wielkość imperium cezarów. Niezależnie od możliwości zarobku praca ta jest dla Joanny rodzajem służby społecznej. by w stolicy ukończyć studia prawnicze. że nie rzetelność.K. pracownik umysłowy. ale także inne dane historyczne.Iwana Dmitrycza Czerwiakowa autor pokazał stosunki w Rosji carskiej. Trwa pamięć i to ona jest spoiwem.jak nauczyć matki cierpieć. Obowiązkiem człowieka jest wptynąć na bieg lawiny. co sam podkreśla.znak męczeństwa. (M. jak wreszcie zwyciężać miłością. można do niej zaliczyć utrzymującą się z korepetycji panią Stawską oraz zamieszkujących kamienicę baronowej Krzeszowskiej studentów (za kilka lat będzie to młoda inteligencja).Historia (tutaj wojna domowa) jest tym. Baczyński "Historia" Historią rządzą niezmienne prawa. z której staramy się przebudzić". Fromm) * "Z historią to tak. Szybko zostanie sprowadzony na ziemię. (J."Człowiek w futerale" Bohaterem opowiadania jest nauczyciel greki. Broniewski "Rozmowa z historią" -Historia została tu nazwana mistrzy'nią życia. A. okrucieństwo. jaką są dzieje świata. choć poprzednie też pozostawiają swoje ślady. (Historia jest nauczycielką życia) Inteligent Inteligent Socjologicznie termin oznacza człowieka należącego do warstwy społecznej zwanej inteligencją. B. Borowski "U nas w Auschwitzu" . gdy trzeba. Baczyński "Modlitwa do Bogarodzicy" .C" Bohaterką noweli jest Joanna Lipska. Rządzą nią absurdalne prawa.swojego kresu. Ulega stopniowemu rozkładowi. Bielinski. Balzac "Ojciec Goriot" . średniowiecznej pieśni rycerskiej i maryjnej. jest oświeconym inteligentem. że dzięki uczciwej pracy zdobędzie liczącą się pozycję społeczną i dorobi się majątku. a na jego teren dostają się obcy. jak się go przyrządza". Pojęcie to wprowadzono w połowie XIX w. ale też przez zdeprawowanych urzędników polskich. 1844) i rosyjskiej (W. którą trudno zrozumieć (zachciewa się jej psich figLów). jest próbą zrozumienia przez historię współczesności. który izoluje się od świata w sposób dosłowny i przenośny. jak resztka brudu. tzn. Gombrowicz "Operetka" Historiajest operetką. co burzy spokój Macondo i narusza odrębność miasta. Huxley) * "Historia jest nocną zmorą. K. Garcia Marquez "Sto lat samotności" .Główne warstwy społeczne w dziewiętnastowiecznej Warszawie to: arystokracja. A. tchórzliwi. Libelt. kolekcjoner dzieł sztuki. Pojęcie to jest używane głównie w krajach Europy Środkowej i Wschodniej. Zarówno Czerwiakowjak i Bryzżałow to pracownicy depacrtamentu komunikacji. Bohaterowie (uczestnicy II wojny) należą do niezliczonych fragmentów układanki. Cz. T. Zawsze chodzi w 61 . że staje się ono przestrzenią otwartą (por. Łagodzić jej dzikość. Prus "Lalka" . Inteligencja jako siła społeczna w ogóle nie istnieje. zajmujący się zawodowo pracą umysłową. G. wzorce kultury. na które człowiek nie ma żadnego wpływu. oportunistyczni.Dość bogaty adwokat warszawski Tomasz. stając się ofiarą historii. co było. nic nie znaczącym. Podobnie gmach w Alei Szucha . (A. w literaturze polskiej (K. Prus "Katarynka" . Przenikanie się tego. Inteligencja rekrutowała się głównie ze zubożałej szlachty. Los spalonego na stosie Giordana Bruna i los samotnie ginących powstańców z warszawskiego getta jest w swojej istocie taki sam. biedota.Młodą inteligencję Paryża reprezentuje w powieści Eugeniusz Rastignac. Oto autor "Pokłonu Rewolucji Paździemikowej" siedzi w radzieckim więzieniu. A. wskazuje na to. np.P. które czynią z niej pasmo nieustannych wojen. częściowo mieszczaństwa. a pozostać moralnie czystym.i niezwykle małą . Konieczność dziejowa jest kamienną lawiną. Na gruzach rośnie jednak nowe miasto.. iż pisząją ci. jak z mięsnym pasztetem: nie należy się przyglądać. E. Udziela za nie wielką opłatą lekcji grupie dzieci. Cz. pokonanych usuwając w mrok zapomnienia. a zapomnieliśmy o tysiącach niewolników.jak wyrzut sumienia. pochodzący z różnych klas społecznych. że nic nie przemija. B. Patrz: apokalipsa.B. Joyce) "Historia świata jest sumą tego. będzie zawsze zdaniem autora . Miłosz "Campo di Fiori" Historia nieustannie się powtarza. Wiersz sugeruje formę dialogu. ale jest monologiem poetyrewolucjonisty. W literaturze zachodnioeuropejskiej zamiast słowa "inteligent" używa się: intelektualista. Cesbron) * "Historia rzadko ma coś wspólnego z elegancją". który zamknięty w mamrze sowieckim. Jest to związane z rozwojem społecznopolitycznym tych krajów."Szkice węglem" Główna problematyka noweli sprowa dza się do przedstawienia sytuacji chłopów po uwłaszczeniu. H. żyjąca w skromnych warunkach z bratem Mieczysławem. chce pomóc biednemu dziecku (hasło pracy u podstaw). (E. Nie jest zdeprawowany. jak zabijać. (C. zespół wyobrażeń o swym szczególnym powołaniu i nadzwyczajnych funkcjach społecznych. Inteligencja jest w Rosji nie liczącą się warstwą społeczną. uczciwość i praca są podstawą życiowego sukcesu. Czechow "Śmierć urzędnika" Na przykładzie wręcz groteskowej śmierci urzędnika niższej rangi . Orzeszkowa "A. Wytworzyłajednolity styl życia. Zołzikiewicz bowiem stanowi dla chłopów analfabetów autorytet. Sienkiewicz . Czernik) * Historia magistra vitae est. Są to ludzie bezmyślni. Na zawsze wrośnięty w przestrzeń miasta Plac Krasińskich będzie przypominał o karuzeli i biegnącej tędy granicy świata żydowskiego i aryjskiego. Działania wojenne sprawiają. W.Nawiązanie do "Bogurodzicy". * "Historia już chociażby przez to jest oszustwem.bezsilnie musi się pod dawać okrucieństwu historii. kadra wykwalifikowana. ale mozaikę elementów przeszłości i teraźniejszości. jak i bohaterowie zmieniają się wraz z historią. co jest. H. sędziwą damą. Jako dodatkowe kryterium podaje się twórcze uczestnictwo inteligencji w kulturze.

gdy trzeba . a przy tym otoczony gronem znajomych (w tym pięknych kobiet). Paweł nie wytrżymuje presji środowiska i filistrzeje. który uciekł z fa szystowskich Niemiec .odda życie. Pragnie walczyć o poprawę warunków życia warstw najuboższych (robotnicy. Jaśka). Jednak fizycznie nie wytrzymuje trudów tej pracy. S. Inteligencja gardzi chłopami. S. zanik wszelkich wartości. nie może pozostać moralnie czysty. później często filistrzenie lub klęska."Opowiadania" Losy Tadka to przykład możliwej reakcji inteligenta na warunki ekstremalne. ale przez władze gnębioną (brak mieszkania.Żyłem więc z dnia na dzień.to młodzi inteligenci tuż po studiach. mniej płacąc robotnikom). inteligencję charakteryzuje gnuśność. zwłaszcza Rieux ma silne poczucie obowiązku. odważną w głoszeniu swoich poglądów (Mistrz).doktor Ravic z inteligentem. Czepca. Toteż w środowisku lekarskim jest postrzegany jako czarna owca. nic nie wie o prawdziwych problemach wsi. A. Herling-Grudziński "Inny świat" . Żeromski "Ludzie bezdomni" Doktor Judym jest przykładem inteligenta w pierwszym pokoleniu: od siebie i świata wymaga wiele. doskonały w swym zawodzie.W Moskwie agresywnie rozwija się socrealizm. "układowiec". jego ojcu . że żadna rewolucja do niczego nie prowadzi. myślącą. Przed rzeczywistością ucieka w starożytność. Niektórzy z nich (Rieux. Camus "Upadek" . E. której przysługują wszelkie przywileje (niekoniecznie związane z jakością powstałych dzieł. wiodących życie z dnia na dzień. Żeromski "Doktor Piotr" Można mówić o trzech różnych inteligentach w opowiadaniu Żeromskiego: młodym doktorze Piotrze. Poeta. Wyspiański "Wesele" . Dziennikarz. kpi z nich (pany ino kpiom). Typowy los kobiety inteligentki. Remarque "Luk Triumfalny" W międzywojennym Paryżu (gdzie chronią się uchodźcy z całej Europy) spotyka się inteligent. z której pochodzi. sięgając w nich kompletnego dna (trupiarnia).kaloszach. toteż na inteligencji spoczywa szczególna odpowiedziałność za kreowanie życia kulturalnego. więc w jednym opowiadaniu jest flegerem. Tarrou)? Może Camus chciał szczególną odpowiedzialnością za walkę ze złem obarczyć inteligencję. Tarrou) od razu przystępują do wallci z dżumą. Dość zamożny.I. zakaz drukowania). rozumiejący tylko mowę nakazów i sztywne zalecenia regulaminowe. dziś walczy. pragaącym dobrze się w życiu urządzić. którzy przejmujący smutek zalewają litrami calvadosa.1) Inteligentem jest w powieści Szymon Gajowiec. Jest rzecznikiem powolnych reform i su miennej pracy na rzecz kraju. Starszy Cedzynajest zmuszony do podjęcia pracy zarobkowej u trze ciego inteligenta . choć nie zawsze wiadomo. że w zasadzie wszyscy główni bohaterowie powieści (z wyjątkiem Cottarda) są inteligentami. musiał się wiele mankietów nacatować. Z obowiązków wywiązuje się sumiennie. nuda. szlachetnym. Zanim ukończył studia i zajął eksponowane stanowisko. że można wyjść z piekła. zachowując godność. jednak w ten sposób skazali się na los bezpaństwowców pozbawionych wszelkich praw. Są dekadentami XX wieku. skazanych na oderwanie od kraju (tęsknota. S. S. bezkompromisowym. że chce spłacić ten przeklęty dług wobec warstwy. Przyjeżdża do Europy. że każdy. nie potrafił jednak odnaleźć sensu w swym życiu.arystokrację.JeanBaptiste Clamence był jednym z bardziej wziętych adwokatów paryskich. bo najczęściej są to miernoty. Inni (Rambert. której u Witkacego marzy się władza.A. A. który przeżył piekło sowieckich łagrów. wysoki urzędnik w ministerstwie. który systematycznie pnie się po szczeblach kariery. Tu prokurator niewiele różni się od Szewców. Bijakowski vel Bijak mimo wykształcenia jest prostakiem. Nałkowska "Granica" Przykładem inteligenta. w innym Vorarbeiterem. toteż Herling-Grudziński nie zgadza się ze stanowiskiem Borowskiego. wywodzącego się ze zubożałej szlachty. chłopi). W po wieści widać już podział na inteligencję prawomyślną (Berlioz.Morozowem. Toteż godząc się na współpracę z nim. toteż prokurator dokonuje przewrotu i rozpoczyna rządy. jest w powieści Zenon Ziembiewicz. który reprezentuje zdeklasowaną szlachtę ("wysadzonych z siodła"). Grand. co między innymi było przyczyną zesłania do obozu).M. Nos. ksiądz Paneloux) muszą do tej decyzji dorosnąć. Jak na inteligenta przystało. a Stasia poświęca całą swoją wiedzę walce z an alfabetyzmem. która długie lata utrzymywała się z udzielania korepetycji. mimo dobrej sytuacji materialnej na obczyźnie). Gospodyni. stawiającym w życiu na naukę i rzetelną pracę. S. E. pisze wiersze.Tu bohater także jest polskim inteligentem (jego przynależność zdradziły oficerki. nosi parasol. chęć powrotu za wszelką cenę. hrabina Zbereźnicka . Zeromski "Przedwiośnie" . Gospodarz) i chłopstwa (w osobach: Panny Młodej. 62 . ani zbyt idealistyczny (jak marzyciel Seweryn Baryka). Obaj nie chcieli żyć w państwach.. (.Dominiku Cedzynie. przywileje są profitami płynącymi z konformizmu) oraz inteligencję twórczą. "katzenjamer"). życie majakami (sceny rozmów inteligentów z osobami dramatu). niezdolność do czynu (żeby im się chciało chciec~. Po przeżyciu obozu musi jeszcze rozstrzygnąć dylemat . jest człowiekiem wrażliwym. M. zbratanie z ludem jest pozorne (ludomania).Zupełnie inaczej na rzeczywistość reaguje amerykański inteligent (z zawodu nauczyciel uniwersytecki) Robert Jordan. Jego hasło życiowe brzmi: oby się to źle nie skończyto. w niczym nie różniące się od późniejszego panowania robotników (przemoc. Hemingway "Komu bije dzwon" . Witkiewicz "Szewcy" - Tytułowi szewcy reprezentują w utworze świat pracy. Zenon powoli staje się takim samym konformistą. Bielikow to człowiek schematyczny. który musi umrzeć. Losy młodego Ziembiewicza potwierdzają polski schemat inteligenta: w młodości nauka i wzniosłe ideały naprawy świata.W dramacie wesele inteligenta i chłopki jest pretekstem do spotkania dwóch najbardziej reprezentatywnych dla Galicji warstw społecznych: inteligencji (Pan Młody. początkowo Bezdomny. Gajowiec nie jest ani zbyt radykalny (jak komuniści). gdzie uwłacza się godności człowieka. Borowski .inteligencję. Żeromski "Siłaczka" Stanisława Bozowska i Paweł Obarecki . gdzie panuje przemoc i bezprawie. zaś prokurator Scurvy . S. W dramacie Witkiewicza potwierdza to tylko tezę. W powieści silnie wyeksponowanajest wolność wyboru jednostki. Kliminy. ma swój świat. dlatego. choć niska pensja zmusza go do pewnej nieuczciwości (na wykształcenie Piotra ojciec zdobywa pieniądze. To z nim Żeromski wiąże jedną z możliwych dróg dla nowo powstałego państwa. wszystko robi z gorliwością neofity. Inteligencję reprezentuje również Joanna Podborska. uchodźcą politycznym z Rosji . później została guwernantką. który nie chciał zaakceptować totalitaryzmu czerwonego. To inteligent. kocha Marię. Z. człowiek mający szerokie koneksje towarzyskofinansowe z arystokracją. Wczoraj uczył.Czy to przypadek.karierowicza Bijakowskiego. Lichodiejew).czy wracać do komunistycznego kraju ("Bitwa pod Grunwaldem").. W obozie stara się przystosować do warunków (zlagrowanie) i przeżyć za każdą cenę (moralność wyłączona). bo w tym czasie trwa wojna domowa w Hiszpanii i przyłącza się do partyzantów. Radczyni. Innym inteligentem jest też Czechliński. Na własnym przykładzie widzi. kto przeżył obóz. bo szkodzi mu samo życie. czym się zajmują (np. Camus "Dżuma" . Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" . którzy pra gną realizować pozytywistyczny ideał pracy u podstaw. Społeczeństwo jest podzielone: każden sobie rzepkę skrobie. Tadeusz przed obozem dużo czyta. 2) Dzieje rodziny Baryków w Rosji są przykładem losów typowych rodzin inteligenckich o rodowodzie szlacheckim i przeszłości patriotycznej. T. ktokolwiek by jej dokonywał. G. ciepłym palcie.

rodową inteligencję sprzed wojny. żejest to ktoś ciągle niezadowolony. gryz4 pierś mlekodajnct). Tantala na głód i pragnienie nie do zaspokojenia.Obraz społeczeństwa tuż po odzyskaniu niepodległości jest skomplikowany. wierni ideom honoru. który o sobie mówił: cygar i godności nie wyrzeknę się nigdy. jak i pochodzenie społeczne.Rodzina inteligencka Jerzego pokazana w czasie wojny. Orwell "Folwark zwierzęcy" Po objęciu włady przez zwierzęta. by potem przejść do przedstawiania poszczególnych osób. A jednak wbrew swej niemożliwości istnieją". że aby móc istnieć. (Mt. śpiewać. Natura romantyka. pod każdym względem zaprzeczająca stereotypowi Żydówki: słowiańska uroda. zarzuca im. wiersz Z. Ojciec w obozie. znienawidzonym przez Żydów za propagowanie pogaństwa. 3) Kalicki przyjaciel Szczuki z lat młodzieńczych. konta. kazał zabijać wszystkie dzieci płci męskiej do drugiego roku życia. że nie on to zrobił?).Humorystyczny wiersz. W.) dokladnie odarty ze skóry. Herberta pt. uczestnicy Powstania Warszawskiego. w którym poeta. Szekspir "Makbet" Zamordowaniem króla Dunkana Makbet rozpoczyna swoje panowanie jako władca . później . znajduje więc ucieczkę . z którą czuła się silnie związana. Woroszylski) . kazał go przywiązać do drzewa i obedrzeć ze skóry. walki do końca. Budzi strach: a naszemu staroście nie patrz w oczy śmiele.przed wojną adwokat. K. który dowiedziawszy się. ani prestiż zawodowy nie uczyniły z niego prawdziwego człowieka. (K. co prawda. Andrzejewski "Popiót i diament" . ze szczególnym okrucieństwem.zbrodniarz. G. 1618). niezdecydowany (Chciałby. Mitologia: . pomocny ludziom. był królem Judei. "pod górkę". ale umie się wobec niej zdystansować. powstanie). skazanego przez Sanhedryn na ukamienowanie (Dzieje Apostolskie 7.. boi się albo lekceważy". Następnie już bez skrupułów każe zamordować 63 . która przed wojną o nic nie musiała się troszczyć. W obozie załamał $ię. Sz. Mógłby. który rozwijał ożywioną działalność charytatywną i głosił słowo boże w czasach apostolskich. że jego socjalistyczne przekonania nie pasują do komunistycznej rze czywistości. niewdzięczni. że z układów konsumpcyjnego społeczeństwa nie można wyjść. pokonawszy wspaniałego flecistę Marsjasza swoją grą na cytrze. później sędzia. pełnił funkcje sztubowego. 2) Katem w stosunku do Marsjasza okazał się Apollo. Okazuje się. nigdy naprawdę). uwikłani w trudne wybory. odpoczywać. 2. a gdy się już na jakieś rozwiązanie zdecyduje. wysoka pozycja społeczna.nie znajqc innej ciągłości jak moje ja (. Z przyjemnością wydłużyłby dzień pracy na polu.Wykonawca wyroków śmierci. kto ciągle ma w życiu: "pod wiatr". socjalista. ze względu na pochodzenie zmuszona do opuszczenia Polski. wykonuje swoją pracę. w czasie wojny studiuje na tajnych kompletach. krytykuje ją. Po wojnie widzi. zawsze jest poniżej lub powyżej. Inna Seidenman . Z tego żyją. szlachetny. że bez nich byłoby trudniej. gdzie bóg poezji i piękna ujawnia się jako szczególnie okrutny i cyniczny dręczyciel: Marsjasz (. Natomiast Jerzy dorabia korepetycjami. który strącił ze szczytu Olimpu Hefajstosa i ten przez całe życie był kulawy. poplecznik Rzymu. 6) Profesor Szretter-reprezentuje starą. otrzymał dobrą posadę. Inteligencję żydowską reprezentuje mecenas Fichtelbaum..) posuwałem się po powierzchni życia. W. Andrzej Kossecki żołnierze AK. "Apollo i Marsjasz". wypoczywa w cieniu tego krzyku (okrucieństwo traktuje jako relaks?). który. zazdrosny o swoją władzę.kobieta. Biblia (NT) . Przenośnie terminu tego używa się w odniesieniu do kogoś. a drapieżny ptak miał mu wyrywać odrastającą wątrobę..1) Za szczególnego okrutnika. Gdyby). Woroszylski "Inteligenci" Wiersz z 1974 r. Wie. wreszcie decydują się oni wynająć pokój w swojej willi na Mokotowie "spalonej" rodzinie. 2) Antoni Kossecki . Inteligent Jerzy po wojnie próbuje znaleźć swoje miejsce w nowej rzeczywistości. "Żony Sinobrodego" . kręcący się wiecznie w kółko. Andrzejewski pokazał pod względem społecznym swoisty "krajobraz po bitwie". jednego z siedmiu diakonów. próba upieczenia chleba). wstrząsany dreszczem obrzydzenia Apollo czyści swój instrument (kat . Prawy. W 1968 r. 57-60). Kazan "Układ" . kto obchodzi się z innymi nieludzko. stąd stały związek frazeologiczny: rzeź niewiniątek. ideowiec. z godnością przyjmującym swój los (śmierć w getcie). sam tworzy kulturę masową (reklamy). który studia chemiczne skończył w Genewie. Albert Schweitzer lub Tytus Chałubiński). 4) Maciek Chełmicki. choć nie dająca satysfakcji praca w reklamie. Był wykładowcą i posłem.patrz: żona. Gałczyński "Śmierć inteligenta" .I. Patrz: przemiana. J. kolekcja obrazów. 1) Szczuka jest inżynierem. działa w podziemu. Dopiero przypadkowe zdarzenie stało się przyczyną jego przemiany. samobójstwo. Po wojnie profesor historii w szkole średniej. po wojnie robi karierę polityczną. reprezentatywnych dla tej grupy społecznej i dowieść. że krew spływa z poranionych pleców aż na nogi: wzięlabyś byla pewnie na boty czerwone. E. to później tego żałuje.pisze. R. hrabia Tołstoj. kobieta bogata i piękna. Szczypiorski "Początek" Przedstawicielem inteligencji polskiej jest sędzia Romnicki. dawniej także kar cielesnych. Eddie to myślący i twórczy inteligent. sąd/proces.Eddie Anderson jest synem greckiego emigranta. ale jest synem szewca. Por. będący próbą definicji inteligenta. Ani wykształcenie. który uważa. a gdy bije to tak. (W. własny samolot i dobrze płatna. Andrzejewski pokazuje różne rodowody polskich inteligentów oraz różne ich postawy. Syzyfa skazał na wieczne wta czanie kamienia pod górę. nie potrafi sobie radzić z brutalną okupacyjną codziennością (np. ciąży jednak nad nim zarówno przeszłość wojenna (AK. Bratny "Kolumbowie.esteta? Czy też sugeruje. tortur. iż narodził się król żydowski. Prometeusza przykuł do skał Kaukazu. wykształconym Żydem.rządzeni. autora najbardziej wyrafinowa nych mąk uchodził według Greków Zeus. syn zamożnej rodziny ziemiańskiej. Szczepana. człowiek z zasadami.. że ciągle są z nimi kłopoty (nie mają instynktu samozachowawczego. nie pozwala rozmawiać. Kat Kat . obecnie sekretarz komitetu wojewódzkiego partii. 5) Święcki prezydent Ostrowca. Katem okazał się tu rozszalały. 2) Za pierwszego męczennika chrześcijańskiego uznaje się św. Szymonowic "Żeńcy" Nad pracującymi na polu chłopkami czuwa starosta uzbrojony w nahajkę. matka . A. po latach w "Solidarności". doktor Kor czak. Rocznik dwudziesty" . nie wychyla się. Pragnąłby. parodiując obowiązujący w tamtym okresie sposób wyrażania się o inteligentach. w słowach niejako. który udał się na emigrację wewnętrzną i postanowił przeczekać. Jest to ktoś. solidarnej odpowiedzialności. wyraźnie zarysowują się między nimi podziały: rządzący . Paweł Kryński pochodzi z rodziny inteligenckiej (syn oficera).to żona wybitnego lekarza. Pochodził z drobnomieszczańskiej rodziny i dzięki pracy i uporowi skończył studia. samochody. Irzykowski) * "Niemożliwi są ci panowie inteligenci. łatwy do manipulowania tłum. jest osioł Benjamin: nie angażuje się specjalnie w nic. który. który jest mądrym.korzystne małżeństwo i dorabianie się kolejnych oznak zamożności: willa z basenem.1) Herod przeszedł do historii jako krwawy tyran. W tej drugiej grupie przykładem mądrego inteligenta. z której często robi użytek. "naród musi wierzgać". * "Inteligent nigdy nie może się pogodzić z faktem. Wbrew woli ojca kończy studia. a na pewno świat zostałby pozbawiony wielu cennych odkryć i dzieł (np. przed wojną dziennikarz.. Obrazuje znany amerykański slogan: od pucybuta do milionera.

obciął język i prawą dłoń. o którym wiadomo. zaś obu bratanków Edwarda i Ryszarda kazał zamknąć w Tower. sam powodował końmi i jechał noga za nogą. ostatecznie dokonuje tego Kostryn. którzy mają zabić Kirkora.Dumas przywołuje w swej powieści słynną historię ścięcia króla Karola I. a następnie zgładzić. W powieści pokazany został jako bezlitosny.. pokonanego Hassana w namiętnym zapamiętaniu wręcz ćwiartuje (sina. Cichowski (opowieść Adolfa sc. H. upokarza i poniża swoją żonę Izabelę.. 2) Kardynał Richelieu przedstawiony został jako władca absolutny i kat swoich poddanych. Wolter "Kandyd" -Na tym najlepszym z możliwych światów istnieją zarówno kaci. szesnastoletnią Angielkę. w jego naturze zaś leży jakaś niewytłumaczalna potrzeba znęcania się nad ludźmi. Jego rządy Makduf podsumowuje tak: każdy ranek niesie nowe wdów jęki.). wygłodniali. kim był). w którym autor widzi Mourdanta. jak i ofiary: 1) Szczególnym okrucieństwem odznaczali się żołnierze bułgarscy. postanowił radykalnie się z nim rozprawić. IX (rozmowa cara z Konstantym). Kafka "Proces" . toteż wypalił mu oko. brata Brytanika i żonę Oktawię. turban. również prześciga się w okrucieństwie: pan Botwinko (. Podobnie nieludzki był Piotr I. Ci zmarzli stojąc (. Młodzi spiskowcy są torturowani. wnętrzności ze k~ią wypadły mu z brzucha. podejrzliwy okrutnik. by później sam stać się ofiarą zbrodniczej Balladyny. a w rozmowie z Malkolmem: w zastępach piekielnych nie ma takiego szatana. Ponieważ czuł się zagrożony przez rosnące w potęgę chrześcijaństwo. więc go rzucil na Polskę. więc nikczemność opiekuna wzięla sobie za cel zrobienia z chlopca nieokrzesanego gbura. aż wreszcie cała Szkocja spływa krwią. 3) Świta Nowosilcowa (np. aby nie wypaść z łask carskich. w twarzy i przymrużonych oczach miał uśmiech i jaśniał jak słońce potężne.. a następnie kroczy drogą zbrodni (podobnie jak Makbet): wspólnie z Kostrynem morduje wysłannika Kirkora . Słowacki "Kordian" . a później córkę jej i Edgara . Wielki Książę zarzuca bratu zamordowanie ojca w walce o tron.). kiedy się rozmacha (. gdy na czczo widzi skrwawione mięsiwo). nie chciał słuchać wyjaśnień. Planował także dotknąć go jeszcze boleśniej .skrzywdzić Danuśkę. wiedząc.. przy czym Rodion twierdzi. z lubością udowadnia mu jego słabości. pobici. doprowadziła go do zguby i samobójstwa. że torturowany chłopiec popełni samobójstwo.Katy.Za utopienie Leili Giaur mści się okrutnie na Hassanie: nie zadowala się wygraną bitwą.. G. W. III . Dumas "Triej muszkieterowie" . który okrutnymi metodami wymusza ich posłuszeństwo.. ale zrobić zeń kalekę. którzy wtargnęli do zamku barona: Rozpruli (Kunegundzie) brzuch (. Szekspir "Ryszard III" Dramat oparty na "Kronikach" Holinsheda o królu Anglii Ryszardzie III.). J. zadawania im bólu (często nawet są to osoby. F. bo ileż osób można uszczęśliwić za "brudne" pieniądze lichwiarki. który by w zbrodni przewyższał Makbeta. Raskolnikow występuje tu w roli kata. toteż urządził proces młodzieży polskiej w Wilnie. Był to jedyny sposób. tak się rozsmakował we władzy. dokonał swego rodzaju aktu sprawiedliwości społecznej. są wywożeni kibitkami na Syberię (opowieść Sobolewskiego. H. Sienkiewicz "Knyżacy" Szczególnym okrucieństwen~ wobec Juranda odznacza się Zygfryd de Lówe. zębem wściekłym rozrywa! Zbrodnicze cechy obu rządzących ujawniają się szczególnie w sc.. Nie zrozumiałby całej skomplikowanej intrygi uknutej przez Zoł zikiewicza i dobrych intencji żony. doprowadzając ją do śmierci.Banka i jego syna. bes tialsko zakatowaną. a zarazem słuchał okrZyków ludu (. które mu nic nie zawiniły): bije.. przy czym umierający nie mogą wydać nawetjęku. że żona zdradziła go z pisarzem gminnym. Wyraźną pczyjemność sprawia mu widok cz yjegoś cierpienia. Pelikan. który kazał budować Petersburg jako miasto swojej chwały: rozkazat wpędzić sto tysięcy palów i wdeptać ciala stu tysięcy ch~opów. bo car traci apetyt. tyranem. H. który prześciga sam siebie w pomysłach. Sienkiewicz "Szkice węglem" Gdy Wawrzon Rzepa dowiedział się. której trupa zamknięto w szafie.) nieprędko on skończy. działający często pod wpływem słów Tigellina i Poppei. VII). I). że zabił nie człowieka. 2) Jako środek przeciwko trzęsieniu ziemi uniwersytet w Koimbrze uznał uroczyste spalenie na wolnym ogniu kilku osób. ponieważ przed laty uwiodła ona jego brata (mnicha). a po każdej takiej paradzie na Placu Marsowym zostaje dwadzieścia trupów (skatowany końskimi kopyty. że w walce o władzę działa bezwzględnie: zabił matkę. o którego rządach Kordian mówi: ilu w kopalniach jęczy? a ilu wyrznięto? a ilu przedzierżgnięto w zdrajców i skalano? Podobnie o Wielkim Księciu Konstantym: brat się wściekł carowi. aby Rollisonowi pozostawić w celi otwarte okno. wciąż nowe skargi biją w lica nieba. Botwinko). zmienieni nie do poznania. wybić im zęby i wy~amać szczęki. Jego miejsce zajął zamaskowany człowiek (historia milczy na temat tego. E.1) Car rosyjski pokazany jako kat narodu: lubuje się w przeglądach wojska. A. bez oporu udał się z odświętnie ubranymi panami za miasto do 64 .) wyliczyl mu najmnie ze trzy setnie (kijów). by móc poślubić Poppeę. J. Byron "Giaur" . Alona Iwanowna (i jej siostra Lizawieta). kiedy to nagle zginął kat Lon dynu. 2) Szczególnie okrutny jest również senator Nowosilcow. jaki mógł wymyśleć prosty chłop. sycąc oczy konającym wrogiem. sc. chcąc zaptezentować swój literacki talent. ale jest też ofiarą panujących układów społecznych i własnej teorii. zwyrodnialec. tępi każdy przejaw buntu i niezadowolenia: powieście obu rycerzy burmistrzów na dzwonie wieży zamkowej.. Doktor.). nagwalciwszy się wprzód ile wlazto. nowy ptacz sierocy. przy tym bezmyślny błazen i tchórz. Zołzikiewiczem.G. Dostojewski "Zbrodnia i kara" Ofiarą Raskolnikowa została lichwiarka. Rozkazał także przywiązać setki chrześcijan do smolnych słupów i podpalić: cezar pragnąc się zabawić. Fleansa (syn ucieka).. w sadystyczny sposób dręczy Katarzynę. I). tylko odrąbał jej głowę siekierą na pniu. dostarczył im wielu wrażeń w postaci śmierci na arenie setek chrześcijan. zaś Doktor i Pelikan radzą. zaś car wspomina jedną ze zniewolonych przez Wielkiego Księcia kobiet. rozrywanych przez drapieżne zwierzęta. katem jest tu Neron. później winą za zniszczenie miasta obarczył wyznawców Chrystusa.M. nienawidzi własnego syna i pogardza nim. że :ogłosił się królem. roztrzaskali glowę baronowi (. Balladyna zabija podstępnie Alinę. bo chłopiec jest silny i nie boi się go.Józef K. spogłądając na płonqce ciała. komtur zemścił się na Jurandzie w sposób niezwykle okrutny: chciał go zachować przy życiu. niech pianą zaraża. Słowacki "Balladyna" -Aby zdobyć Kirkora. wychłostanie Kandyda i powieszenie Panglossa. syna i żonę Makdufa. F. od ciala odrąbana dloń.zbrodniarka skazuje na tortury również własną matkę.Gralona. Dumas "W dwadzieścia lat później" . pierś przebita i otwarta ciosem). Wykonuje wyrok na Milady.1) Kat z Lille to ciężko doświadczony przez życie człowiek. A. Haretonowi nie może sprawiać cierpień fizycznych. A. Mickiewicz "Dziady" cz. Królowa . a drugi był wpół harmaty przejechany kolem. wypowiedzi Tomasza i Frejenda w sc. Sienkiewicz "Quo vadis" Władcą abolutnym. syna Milady (kobiety-demona).. pluskwę.. którego zawoje miecz Giaura zerwat i przerznął na dwoje. Bronte "Wichrowe Wzgórza" Już samym wyglądem Heathcliff budzi grozę. ale karalucha. Sowicie opłaca żołnierzy. jak np. Chcąc uspokoić wzburzonych Rzymian. aby wymierzyć sprawiedliwość (jego zdaniem) występnej żonie. Za ścięcie Milady kat nie weźmie ani grosza od muszkieterów. dlatego tym bardziej nie powinien mieć wyrzutów sumienia. Zarządził podpalenie Rzymu. baronową pokroili na kawalki. aby mu się przypodobać.Katem w stosunku do narodu polskiego jest car. Dowiedziawszy się o śmierci Rotgiera. który mianowany regentem za małoletniego Edwarda V.

Andnejewski "Popiół i diament" .. Orwell "Rok 1984" . że potrafią powiedzieć: barachło w ttupiarni żre cudzy chleb. wyróżniając się szczególnym okrucieństwem wobec współwięźniów.. zabijając Józefa K. G. J. zakrwawiona. który dobrze wie. którzy dochodzą do tego. skierowany przeciwko jednostcejuż od aresztowania i śledztwa aż po trupiarnię w obozie. donosząc na kolegów lub zwykli. że dla Winstona będą to szczury. L. Rocznik dwudziesty" . Są też bardziej "estetyczni" kaci. G. ulubioną "zabawą" jest straszenie starych i słabych wybiórką. jaka będzie przyszlość.to kat czy ofiara wojny? ("Przy torze kolejowym"). donosictelstwo. że przekroczył granicę cierpienia -prawiejuż nie czuł bólu. przemocą. robiąc jej nadzieję na uwolnienie syna. acz systematycznie przygotowuje się do roli władcy absolutnego. Cyganie (. np. fachowy. patrząc z przyjemnością na ofiarę.Tu katem jest Wielki Brat. co innego jest najstraszniejsze na świecie. Herling-Grudziński "Inny świat" . nie miał z tego powodu rozterek moralnych. by z nich wychować gotową na każde jego skinienie policję. Remarque "Łuk Triumfalny" Ravic uciekł z Niemiec przed systemem. którego nie mógł i nie chciał zaakceptować. Thzmaczył to później zwierzęcym pragnieniem przetrwania. nie poddające się jasnym ocenom moralnym: czy chłopiec. pierś o plecy. Faszyzm przybrał dla niego jed nak postać i twarz Haakego. ośmiu wlasowców gwalcilo dziewczynę. nocne łowy na kobiety. chłodno. Jedną z metod był również szantaż psychiczny: Haake groził Ravicowi odesłaniem Sybilli do obozu koncentracyjnego.jak twierdził Szczuka . Jednym z nich jest O'Brien. to jest tysiąc.. Nałkowska "Medationy" Autorka zwraca uwagę na podobny fakt jak Borowski w "Opowiadaniach": między katem a ofiarą istnieje często tylko cienka czerwona łinia lub nawet jej brak. Po nieudolnych początkowych działaniach von Sammerna. kryj się! padają na ziemię. likwidator getta warszawskiego. Krall "Zdążyć przed Panem Bogiem" . brutalnie wobec słabszych. że syn pani Soerensen nie żyje. Stroop przystąpił do Grossaction in Warschau metodycznie. Wszak Żydzi. Z. H. stają się przyczyną śmierci lub cierpień innych (niewyraźna granica między katem a ofiarą. Machapetian. załatwić potrzeb fizjologicznych. egzekucje nigdy się nie skończą .. Bohater nie poznał sędziego. nie pracując.) i rzucił jak ciężki wór zboża. W charakterze kata na pewno ujawnia się system. G.twierdzi gorliwie. którzy wyżywają się bez karnie na więźniach. Do Mańki mówi o tym później z dumą: umarł dziś rano w swojej celi. by samemu móc cynicznie korzystać z przywilejów przysługujących wypędzonemu przez zwierzęta człowiekowi. Potrafi tę wiedzę z ogromną precyzją wykorzystać. choć wiadomo. a do skaczących z okien kamienic Żydów żołnierze Stroopa strzelali jak do kaczek.Marek Edelman relacjonuje sytuację. K.. ale cienka trzcinka gnie mu się uerwowo w rękach. gdy usiłowała ukryć rannego Kolumba: zgwałcona przez kilku Niemców. została następnie zamordowana.Tytułowym katem jest tu Jurgen Stroop.Ze szczególnym okrucieństwem pokazana jest scena przesłuchiwania Basika: bicie do utraty przytomności. Ostatniąjego myślą było to. tortury. Jeśli chcesz wiedzieć. że nie można przejść przez piekło i pozostać nieskazitelnie czystym: sześciu. Nałkowska pokazuje zdarzenia. Każdy następny przejaw buntu potraktowałby podobnie. Kto puści. gdzie każde auto to kreska.) inwigilacja. 2) Urkowie. który zastrzelił ranną Żydówkę. którzy stoją na rampie z notatnikiem w ręku. R.. ginie pod kijem lub zaszczuty przez psa. wyżywanie się strażniczek na więźniarkach w Ravensbruck. niesie drabinę (. Podobnie bestialsko została potraktowana przez Niemców Niteczka. To on odbiera sukom szczenięta. Następnie po szczeblach łeżc(cej na ludziach drabiny zaczyna chodzić esman. że pieriewospitanije zostało zakończone: więźnia można bez chwili wahania posadzić za stołem sędziowskim naprzeciwko przyszlego oskarżonego.U Borowskiego nie ma wyraźnej granicy między katem i ofiarą.). biala. a Iwan kopał go gdzie popadło: w mordę. potykając się o leż4cych. Gdy zabił z zimną krwią Kotowicza.). często zachowują się jak kaci wobec innych współwięźniów. na okrzyk: lotnik. że nie ma rzeczy bezwzględnie strasznych.. Doczekał się pochwały Niem ca: gut gemacht. który nie ma sobie nic do zarzucenia jest Willy Sonnenbruch. przebudzeń i straszłiwego bólu chłodna. Bratny "Kolumbowie. która uciekła z transportu i której nikt nie chce (boi się) udzielić pomocy . że pracuje dla siebie na Krzyż Żelazny. Rządzi poprzez zastraszenie i terror.M.) są w rozumieniu prawdziwej nauki prawie zwierzętami (. który . E. Kruczkowski "Niemcy" Typem Niemca-kata. więźniowie. stary naszyjnik. Natomiast system działa sprawnie i ma swoich katów.). Widać wówczas. a poza tym wiedział. który wysługiwał się.. Dla jednego może to być pogrzebanie żywcem. Posadzono tam skazańca na kamieniu i jeden z katów wykonał wyrok śmierci. Obok sytuacji jednoznacznych. nie pozwalają spać. koń Boxer odjechał do rzeźni).1) Katem w obozie Gross-Rosen okazał się sędzia Kossecki. który wiedząc. inne podpalał miotaczami ognia. kalkulując jak najmniejsze straty po stronie niemieckiej. który zadenuncjował czterech Niemców. którego reprezentanci stosują bestialskie metody: Kronszmidt włazit żołnierskimi butami na gołe ciała i jeździł na czołgającym się człowieku lub: dwuszereg ludzi. uśmiechnięta twarz Haakego. bo dla każdego czlowieka. StaTi w kolejce i gwałcili ją (. Getto pacyfikował metodą wysadzania domów po kolei. Zachowuje się cynicznie. Esman jest spokojny. samosądy. opanowany. nie wypuszczając drabiny. nie usłyszał oskarżenia. jak "normalny" człowiek powinien się w tej sytuacji zachować. Jednak więźniowie obozu to nie tylko ofiary. gra o rzeczy i życie więźnia. Nasi biologowie stwierdzili. Borowski "Opowiadania" . pełnił funkcję sztubowego. bo człowiek jest ludzki w ludzkich warunkach): Żyd. aby ratować własne życie. aresztowania. czy w ogóle istnieje. wyobraź sobie but depcz4cy ludzką twarz. tyrana. Tu świat nie jest czarno-biały. Kolumb zobaczył wbitą w krocze jej trupa butelkę. Przyglądał się temu tłum i nikt nic nie zrobił. Moczarski "Rozmowy z katem" . Trochę za mocno przestuchiwano go ubiegłej nocy. co do której moralnej oceny nie ma wątpliwości. 2) Jurek Szretter jest dowódcą grupy chłopców. charczał i pluł krwią. ci. np. wiecznie! (. a później kata na folwarku zwierzęcym. Na usługach systemu są kaci: 1) Ci. Uważał. Iwan jako funkcyjny ze szczególną dokładnością wymierza karę Bekerowi: Beker leżał. roztrzaskaną kopnięciem lub uderzeniem. Kosiński "Malowany ptak" Powieść ukazuje dualistyczną rzeczywistość wojenną: są tylko kaci i ich ofiary.Tutaj również nieludzki jest cały system. w podbrzusze lub marynarz z Sewastopola...kamieniołomu. T. Orwell "Folwark zwierzęcy" To Napoleon powoli. wyrzekającą się dziecka: chwyciłą jq wpół. jednak okazuje się. np. Ukrywający się żydowski chłopiec w swej wędrówce spotyka się wyłącznie z brutalnością. że to go dobrze określa jako dowódcę. O'Brien wie. cynicznie "kupuje" od niej kosztowny. wielką radość sprawia mu panowanie nad innymi. J. rak płus-minus. Niewygodnych z jakiegokolwiek powodu likwiduje (por. aby wydobyć informacje na temat Kolumba. naga. o którym nie wiadomo. w brzuch. ciosem rzeźniczego noża w ser ce. Często ofiary.. dziewczyna wyszla. że krew i tkanki Żydów są zupełnie inne niż aryjczyków. jak odjedzie szesnaście aut. którzy w trakcie śledztwa wybijają zęby. wyznaje kult siły. że zginął jak pies. Ravic był przez niego tak skatowany. dla drugiego spalenie.. za dławił łapą gardło (. który odznaczał się szczególną starannością w przesłuchiwaniu oskarżonych: przez rrzy dni zamroczenia wypływała z omdleń. który ukarał wyrodną matkę. zwyrodnialstwem i szczególnie 65 .pod nazwiskiem "Rybicki".

że w od powiedniej chwili umie zadać niegroźnemu w końcu. Bal w operze kończy pojawienie się nierządnicy babilońskiej z neonem w kroku. Ludzie idą przerażeni. J.. Chłopiec gardzi słabością zarówno fizyczną. K. wrzucanie w kępy pokrzyw). Nastroje katastroficzne bardzo wyraziście wystąpiły na przełomie XIX i XX wieku. a będzie wam ze mną dobrze (.W grupie chłopców Ralf i Jack wykazują skłonności przywódcze. Każde jego przybycie znaczone jest stosami. S. co ma z nimi jakikolwiek związek. która nieuchronnie nadciąga. W tej obróbce perfekcyjny jest zwłaszcza "Grubas". Oko wyskocZyto z twarzy jak żóltko ze stluczonego jajka.odrażającą w swojej wulgarności zbrodnią. krwią torturowanych i strachem tych. Ale nie bójcie się. J. by wyzwał Szatana na pojedynek. Judasza. wymaga bezwzględnego posłuszeństwa. upaja się władzą. którzy obsetwują reżyserowany przez Wielkiego Inkwizytora szatański spektakl. J. Artyści widzieli ją jako apokaliptyczną wojnę światów.trzy małpy. wyśtarczy tylko oskarżyć go o kontakty z diabłem. natomiast Garbosz nie poprzestaje już na zwykłch metodach katowania (bicie wierzbowymi rózgami. Jej pojedynek z Mc Murphim ujawnił. Kenneally "Lista Schindlera" patrz: zbrodnia/zbrodniarz.). Jest jeszcze tzw. jaki mam cios. Nadejdzie jednak dzień zapłaty. Okres międzywojenny Katastrofizm pojawia się jako następstwo pierwszej wojny światowej i szoku. bez których Prosiaczek nic nie widzi. Przekonanie. że każdego może skazać. groźby). ta mądrość zbiorowa. Niejako potwierdzeniem tych idei była teoria katastrofizmu geologicznego. co mówig. Tęcza zgwałcił. W literaturze objawia się zapowiedziami wielkiej zagłady. aż do zabicia go). cynicznie (śmiechem nad krzywdą jego wy buchając). który skazał ich na grzech. urządzi polowanie naRalfa. co służy eliminacji przeciwnika. Nikt nie ocaleje. Święty Mocny" . kopanie. J. Eco "Imię róży" . i na targ przyjeżdżają wozy "z zielenizną". znajdując poklask i potwierdzenie swojej zbrodniczej działalności w gromadzie bfaznów. że wszystko zostało odkryte i zbadane. nie intencji. Kasprowicz "Święty Boże. panuje więc wios na lub lato. że niełatwo odda władzę. W. U. Np. stosując wszelkie sposoby podporządkowania sobie chorych. jego znęcanie się nad bezdomnym niemową polega na przywieszeniu chłopca do belki w stodole i wpuszczanie do niej swego dzikiego psa. dosiadającej odrażającego Lewiatana. dlatego pierwszą ofiarą stanie się Prosiaczek (skala tortur jest ogromna: od szyderstw. Kasprowicz daje apokaliptyczną wizję płonących lasów. W tym świecie nie ma miejsca na grozę końca świata. jak lobotomia.. To Jack także. Aby pies nie rozszarpał mu nóg.Krew naszą długo leją katy. które upodlają wszystko. "Sala gimnastyczna". Służy temu cały system kar z obozem karnym i czarną dziurq na zakończenie. co sprawia. czyli miejsce tortur dla szczególnie opomych. Okaże się. Szatan. Grozę potęgują apokaliptyczne obrazy zagłady świata: góry walą się z łoskotem w przepaści. a także w latach trzydziestych. że zdaje się on płonąć. J. okrutnie i. nadciąga nieuchronna katastrofa.I. pobił i zamordował znalezioną przy torach Żydówkę.Pesymistyczne przekonanie o grożącej katastrofie. Na jego czele idzie Śmierć.) wbil lyżkę w oko mtodzieńca i zakręcil nią. który stosuje w "łamaniu" żołnierzy bicie trzonkami od motyk. Golding "Władca much" . ten który nie ma kompleksów i dziata odświeżająco. która ścięła Marie Stuart) Katastrofizm Katastrofizm .. zwierzęta. łapczywie pożerających jedzenie w bufecie. więc zima. Katasttofizm szczególnie silnie był obecny w okresach z jakiegoś powodu schyłkowych koniec wieku.Przez świat kroczy wielki kondukt pogrzebowy. który jest panem życia i śmierci swoich poddanych (radzi że jeszcze jeden dzień przeżyli). byle siedzieć cicho. Ogień ogarnął nawetjeziora i rzeki. Jej ulubioną metodą są różnorodne tortury psychiczne (szantaż. Kondukt zmierza do grobu samotnego człowieka. J. iż rychło nastąpi koniec świata. Wszystko to odbywa się na oczach ustawionych pod ścianami innych żołnierzy z obozu karnego: Barry nie mógl już oddawać moczu i miał na wpól oderwane uszy od głowy. nieuchronnej zagładzie współczesnego świata i cywilizacji. siania strachu i dominowania. za nią postępują ludzie. Zakłócony został porządek natury. jak i psychiczną. przy czym Jack pragnie rządzić przy pomocy siły. * . wie. Czechowicz "żal" -Zniża się wieczór świata tego.Zachód słońca zabarwia cały świat ogniście czerwonym kolorem.Świat znalazł się we władzy brudnych i odrażających pieniędzy. Świat natomiast znalazł się pod panowaniem Szatana-zło zawładnęło ludzkimi sercami i najbardziej elementarne zasady etyczne przestały obowiązywać. Pochód zmartwychwstałych zmierza do doliny Joza fata. Czerwieński) * "Skrócę cię o głowę!" (jedno z ulubionych powiedzeń krblowej ang. nadrywanie uszu. uważać. Kasprowicz "Moja pieśń wieczorna" . a nad wszystkim góruje wielka głowa w cierniowej koronie. torturowany Salwadore). wymuszanie publicznego ujawniania swoich najwstydliwszych spraw. żniwa huku i blasku. Kesey "Lot nad kukułczym gniazdem" . będzie teraz dokonywał surowego osądu uczynków. Cz. gruchotanie kości. robiącemu tylko dużo hałasu Arturowi śmiertelny cios kolbą rewolweru. który rządzi bezwzględnie. która głosiła.. Mrożek "Tango" . Modernizm Nastroje schyłkowe wynikające z postawy dekadenckiej pod koniec wieku XIX przybrały formę katastrofizmu. stwarzając ich skłonnymi do zła. Wciąż płyną ludu gorzkie łzy. ta sama prostota. A gdy Stwórca milczy. Bernardo Gui. poprzez kradzież okularów. gdzie oczekuje Sędzia-Bóg.. przede wszystkim kultury europejskiej.Szatana. Teraz już będzie rządził przy pomocy pięści: widzicie. S. Tylko postuch musi być. mały musiał godzinami wisieć u belki z podkurczonymi nogami. Poeta mówi: 66 . Tuwim "Bal w operze" . bo jednocześnie jest kar nawał. jak zwrócić się do jedynego władcy ziemi . że wszelkie zmiany ziemskiego globu zachodziły w wyniku katastrof wyniszczających wszystkie żywe organizmy. Patrz: apokalipsa. Sędziami wówczas będziem my!" (B. którą będzie wojna. Na niebie pojawia się zapowiedź nadchodzącej groteskowej apokalipsy . Witkiewicz "Szewcy" patrz: historia. jakim jest szpital psychiatryczny.W Kombinacie. przyklaskującej wszystkiemu z lęku o własne życie. Jones "Stąd do wieczności" W armii Stanów Zjednoczonych łamie się charaktery i zmienia lwy w potulne baranki.Edek. Zrozpaczony człowiek zwraca się do Boga. ziemia pokryła się miliardem krzyży. Upaja się strachem ludzi (np. nie pozostaje nic innego. T.. nie będzie zwycięzców i zwyciężonych. nawet rośliny. sięgnie po władzę. rządzi Wielka Oddziałowa. Za każdym razem "Grubas" robi to z kamiennym spokojem i przyklejonym do twarzy uśmiechem. koniec tysiąclecia. choć dysponuje również bardziej radykalnymi środkami.Rolę wielkiego kata gra tu Wielki Inkwizytor. tej. przed którym drżą wszyscy i który zdaje sobie sprawę ze swej szatańskiej siły. Miłosz "Który skrzywdziłeś" Wiersz jest przestrogą skierowaną do władcy (władców). oślepia parobka w niezwykle dziki sposób: szybkim ruchem (. zaspokajając swą potrzebę zadawania bólu. bo Bóg. zazdrosny o żonę młynarz. że ludzkość doszłajuż do kresu swoich możliwości. brutalnie likwiduje przeciwników. którego tworzą pieniądze-robactwo. Kasprowicz "Dies irae" Nadszedł dzień sądu ostatecznego. Elity społeczeństwa są zgrają prostaków. Elżbiety I. wybijanie zębów. ale też chęci "pobawienia" się ofiarą.. skłaniało do twierdzenia. Patrz: apokalipsa. inny chłop. który spowodowała. Głosząc chwalebne hasło przywracania pacjentów do normalnego życia.

entuzjazm. A. Kiedy bunt przybiera formę jawnego sięgnięcia po władzę. wyrażają swoje oburzenie.patrz: apokalipsa. Mnożą się teksty na temat przepowiedni Nostradamusa. Miłosz "Kotysanka" Sielska wizja życia w rolniczym kraju kryje jednak zapowiedź nadchodzącej katastrofy. która przyniosła zagładę rodzaju ludzkiego. przybierając formę konfliktu rodziców i dzieci. Konflikt bierze się z tego. Może rozgrywać się również na płaszczyźnie szerszej i być sporem dwóch różnych pokoleń historycznych. nie ma piękna przyrody. który daje szanse kańery kreaturom w rodzaju Nowosilcowa czy Bajkowa. żeby nie narazić się władzom. (W. Dawid z całym dworem opuszcza Jerozolimę i udaje się na wygnanie.nadciąga nieuchronna katastrofa. w której wojska Absaloma zostają pokonane. ognia.Koniec wieku i jednoczesny koniec tysiąclecia wzmogły nastroje katastroficzne w kulturze. niepogrzebione wokół leżą ciała. kona pod strasznym ciężarem. że żadna ze stron nie chce uznać racji strony przeciwnej. A. by w pracy i bojaźni bożej szukały dostatku i szczęścia tak. Wojna tytanów z bogami olimpijskimi była walką pomiędzy dwoma pokoleniami bogów..K. najmłodszy syn Uranosa." (J. Hadesa. ile jej okrucieństwo. Gustaw zna tylko racje serca i na nich buduje swoją wizję świata. przyszłość należy do młodych. Świat młodych charakteryzuje dynamizm. który na schyłek naszego wieku zapowiedział trzecią wojnę światową i straszliwą bitwę pod Armagedonem. które wiążą się z wiekiem człowieka. zarzucając ojcu niesprawiedliwe rządy i twierdząc. powietrza i wojny z dziejowej rodzi się nocy. pożoga i mór". przed chwilą tak żywa. że sam rządziłby lepiej. Zyskuje zwolenników wśród Izraelitów. Kasprowicz) * "A jako widna ta ziemia. próbując pocieszyć Gustawa. Świat starych to marazm. sam zasiadając na tronie. poruszeni wydarzeniami na Litwie. Poglądy młodych są odzwierciedleniem poglądów 67 . (J. Dochodzi do starcia dwóch koncepcji państwa: ojciec twierdzi. Władysławiusz "Do dzieci" Autor nazywa swoje dzieci Tatarami. który nie uznaje Antygony za winną. Ostateczne zwycięstwo odniósł Zeus i to on został władcą świata. Wszystkie pozytywne wartości "z wczoraj" dziś ulegają zagładzie: nie ma ufności. Tak rozpoczęła się trwająca dziesięć lat tytanomachia. Literatura fantastyczno-naukowa tworzy wizje ziemskiego globu po totalnej wojnie nuklearnej albo katastrofie ekologicznej. egoizm. III 1) W salonie warszawskim dochodzi do dyskusji pomiędzy młodymi i starymi. kołysany żołnierskimi piosenkami. Baczyński "Pokolenie" (1943) (Wiatr drzewa spienia. jest trawa. 2) Podczas balu u Senatora młodzi Rosjanie. Kasprowicz) * "Na wszystko mrok nicości nieprzebyty spłynął. Brodziński "O klasyczności i romantyczności tudzież o duchu poezji polskiej" ." (J. że władca powinien wsłuchiwać się w głos swojego ludu.Zapowiedź apokalipsy wypełniła się.będę strzelat do siebie i mart wielokrotnie. Mickiewicz "Oda do młodości" Mickiewicz kontrastuje wizje dwóch światów: świata starości i świata młodości.. jak przystało na młodzieńca z pokolenia romantyków. J. K. który sprzymierzył się z innymi tytanami. Demeter i Hestię. Boją się sięgać po aktualne tematy. Spór w salonie jest wyraźnym odbiciem walki klasyków z romantykami. Starzy odchodzą już w przeszłość. jest czas nienawiści. Wczoraj. przy pomocy matki podał Kronosowi środek. W. K. Ziemia nasiąknięta krwią przeżywa czas straszliwych żniw. syn uważa. Czechowicz "Modlitwa żałobna" . Tym samym staje się w pewien sposób reprezeritantem pokolenia oświeceniowego. Dzieje Absaloma są jeszcze jednym potwierdzeniem zawartego w Dekalogu nakazu: Czcij ojca swego. A. a ze świerków na połu zwisa głowa obcięta. Te dwa stanowiska nie dadzą się pogodzić. Gałczyński "Koniec świata" patrz: apokalipsa.Spór starych klasyków z młodymi romantykami ujmuje Brodziński jako starcie dwóch koncepcji poezji. Wspólczesność . Dawid na wieść o śmierci syna pogrąża się w rozpaczy. spór pomiędzy przedstawicielami dwóch różnych pokoleń.patrz: apokalipsa. jak on sam to czynił. bardziej doświadczeni. Ogromne nieba suną z warkotem. pełni zapału do walki. Dziś. Śniadecki "O pismach klasycznych i romantycznych" Autor zarzuca młodym romantykom prymitywizm i dzikość. ornamenty łun. Pokolenie Baczyńskiego jest świadkiem apokalipsy spełnionej. Klasycyzm (teza) musiał wywołać swoją antytezę (romantyzm)." (J. Starsi. domagają się od literatury. by mitologija zastępowała naocznych świadków. że nie tyle aktualność współczesnej tematyki przeszkadza w jej literackim ujęciu. Mochnacki "O literaturze polskiej w wieku XIX" Mochnacki ujmuje spór klasyków z romantykami w kategoriach dialektyki Hegla. Młodzi. Sierpem obcina mu jądra i pozbawia władzy. bo chcą go z świata wygnać w ziemię.Sprzeczność interesów. miłości i poezji. Cz. * "Biada!. J.. 2) Zeus jako jedyny uratował się spośród dzieci Kronosa pożeranych przez ojca. niezgodność. Ksiądz odwołuje się do racji rozumowych. bezruch. Broniewski) * "Zniża się wieczór świata tego nozdrza wietrzą czerwony udój". Udziela im rady. traktując gojako konieczność. by podejmowała aktualne tematy.. wolą ład. Pierś światów. która te wartości sławi. Herę. Ci. Miłosz "Roki" .. Wreszcie dochodzi do bitwy. Czechowicz) Konflikt pokoleń Kontlikt pokoleń . J. Cz. a słowa poezji mają godzić jak oszczep. które on stanowi. a nasz naród scen okrutnych. Gajcy "Wczorajszemu" Wiersz jest świadectwem podobnej jak w przypadku Baczyńskiego biografii twórcy. A. Czechowicz "Elegia niemocy" . jest kłamstwo i lęk. że cofa ludzi do etapu barbarzyństwa. W kołysce śpi nowy bohater. harmonię. porządek klasycyz mu. która zmiecie z powierzchni ziemi całą ludzką cywilizację. a on sam ginie z ręki Joaba. Zatem w wypadku "Antygony" konflikt pokoleń dotyczy wizji państwa i władzy. Kiedy dorósł. chcą mieć rok bez wiosny.Absalom buntuje się przeciwko swojemu ojcu Dawidowi. Kochanowski "Na młodość" Szaleństwa młodości są czymś naturalnym. że państwo jest niepodzielną własnością władcy. Kreon emocjom syna przeciwstawia przekonanie. która pokrywa groby. Jeden ze starych literatów stwierdza. by wspierała naród w jego cierpieniu. Może mieć miejsce w rodzinie. decydującą o losach świata. to skowyt strzałów. że rodzina władcy nie może stać ponad prawem. Biblia (ST) . piszą według klasycystycznych reguł. T. czterej jeźdźcy apokalipsy już pędzą . Mickiewicz "Dziady" cz. widząc serwilizm carskich urzędników. Zderzenie tych dwóch nurtów.. poglądów. Wówczas rodzeństwo stanęło do walki z ojcem. nie ma miłości.I. artystycznych itp. Sofokles "Antygona" .. lojalni wobec carskich władz ugodowcy. Młodzieniec powołuje się na głos ludu tebańskiego.patrz: pogrzeb.. piękna natury. gwałtownych nie lubi. Młodsi wybierają swobodę i spontaniczność romantyzmu. walka dwóch pokoleń stworzy w kulturze coś nowego i stanie się przyczyną postępu. którzy oburzają się na nie. by ziemski glob nowymi pchnąć tory. M. buntuje się przeciwko ojcu. Patrz: uczeń i mistrz. Kasprowicz) * "Dzień straszny rodzi się z nocy. Mickiewicz "Dziady" cz. Mitologia 1) Kronos. Będzie głód.Hajmon wiedzie z ojcem spór o losy Antygony. Są zagorzałymi przeciwnikami despotyzmu. wspaniała wielką godziną konania. IV Podczas rozmowy Gustawa z księdzem konflikt pokoleń ujawnia się w starciu racji serca i racji rozumu. Ziemia dojrzała) . Broniewski "Krzyk ostateczny" Dzień głodu. Starzy. J. które nakazują. to czas ufności. Wyraźna opozycja wczoraj dziś. K. który spowodował. Z pozycji klasyka oskarża romantyzm. że ten zwymiotował Posejdona. chęć wspólnego działania.

Asnyk "Daremne żale. prymitywizmowi. Młody Cedzyna przyj muje tam posadę. aferzyści i drobni ciułacze. która przed laty. Młodzi wierzą w możliwości nauki. mieszczańskim wartościom.Kordian. Stary Dominik Cedzyna nie widzi niczego złego w tym.. W zapale młodości zarzuca starszym od siebie lekarzom sybarytyzm i odejście od zasad etyki. bo ci nie potrafią się z nimi obchodzić i jedynie je psują. czyni z niej absolut i podnosi twórczość do rangi religii. Żeromski "Doktor Piotr" Kiedy po powrocie do domu Piotr Cedzyna dowiaduje się. Na tym tle dochodzi między ojcem i synem do konfliktu. Nie wynika to z faktu przyjęcia idei komunistycznych. jak Rzecki i Wokulski. Okazuje się odważniejsza od Marty Korczyńskiej. Żeromski "Ludzie bezdomni" . w ciemnościach pogasną znów!). Jana. którzy potrafili dostosować się do nowych czasów. Niestety. każąc spiskowcom zastanowić się nad konsekwencjami śmierci cesarza. Pokolenie współczesne to dorobkiewicze. że przed czynem powstrzymuje go jego wiek. są argumentami starca (Wiecznie śpiewasz to samo! hymn starości piejesz."panicz" poślubi ciężarną służącą. jest zwolennikiem bliskich stosunków dwor'u i wsi. ludzi młodych.. Witold. "Wy" to pokolenie starych.Zbyszko buntuje się przeciwko matce i temu wszystkiemu. co powiedzą ludzie. że Tadeusz nie zajmuje się Podkomorzankami podczas wieczerzy w zamku. Cezary programowi powolnych przemian. opowiada się przeciwko zabiciu cara. Zygmunt nazywa je szaleństwem. zgnuśniałymi kolegami. zgnuśniałych.Poeta próbuje w duchu ewolucjonizmu łagodzić konflikt "młodych" i "starych". Ale nie należy deptać przeszłości ołtarzy. Głównym hasłem czynią hasło pracy dla dobra społeczeństwa. kiedy to młodzieniec nabierał ogłady towarzyskiej i uczył się dobrych manier. 2) W rozmowach z Gajowcem Cezary Ba ryka przywołuje argumenty komunistów. którzyje wznieśli. S. Stary Prezes. że wyjazd ojca na wojnę uwolnił go od nieustannego dozoru. to dawne pokolenie idealistów. E. A. że za czas jakiś staną się przeszłością i jacyś inni "młodzi" zbuntują się przeciwko nim (I wasze gwiazdy. Wyrazem tego buntu ma być małżeństwo z Hanką. pełen zapahz. odmawiać leczenia. 2) Justyna Orzelska łamie odwieczne konwenanse i wychodzi za mąż za schłopiałego Janka Bohatyrowicza. Jego zachowanie wyraża irracjonalny bunt przeciwko rodzicielskiej opiece. bo teraźniejszość bierze swój początek w przeszłości (teońa ewolucjonizmu). próżny trud. która pozwoli mu spłacić zaciągnięty. że nie należy udostępniać chłopom maszyn. kańerowicze. nie hołduje już dawnym obyczajom i nie przestrzega zasad grzeczności. W końcu Kordian. Młody Podchorąży .' . Takie poglądy prowadzą do odrzucenia Judyma przez warszawskie środowisko lekarskie. wspierany przez swoich rówieśników. Cała mowa Sędziego skierowana jest przede wszyst kim do Tadeusza i dałaby się sprowadzić do odwiecznego w konflikcie pokoleń hasła: . Wszystkie argumenty. przeżytych kształtów żaden cud nie wróci do istnienia i nic nie jest w stanie powstrzymać przemian.1) Konflikt pokoleń rozgrywa się na płaszczyźnie sporu Witolda Korczyńskiego z ojcem. choć posyła się ją do szkół. Świat idzie do przodu. ludzie o wątpliwej uczciwości. niestety.car musi zapłacić za swoje zbrodnie wobec Polski. który pr oponuje Gajowiec. że jej syn odrzuca wszystkie ideały.. ale słuszność jest po stronie tych pierwszych. J. S. bo ciągle jeszcze żyją ci. pokątnych interesach. decyduje się sam dokonać zamachu. które łamie wszelkie konwenanse . jako młody pozytywista. Najego postępowanie ma wpływ również fakt.. Pani Andrzejowa. że ojciec.). u robotników dług. nie zdecydowała się na małżeństwo ze stryjem Janka . powołując się na fakt. Daremne żale "starych" nie zdołają cofnąć życia fal. Jednocześnie Swiętochowski podkreśla. bezkrytycznie zapatrzonych w przeszłość. Odwołuje się też do racji rozumowych. odrzucających zapatrzenie w przeszłość i tradycję. za które teraz on i jego pokolenie musi płacić. Konflikt pokoleń rozgrywa się tu na płaszczyznie sporu młodego. jego zdaniem. "Młodzi" winni im są szacunek. że okradał robotników. Mickiewicz "Pan Tadeusz" Widząc.sklepikarze. że nie istnieje możliwość jakiegokolwiek porozumienia między pokoleniami (Czy idąc tak odmiennymi drogami możemy się spotkać kiedykolwiek i uszano wać wzajemnie swoje cele? Nigdy! Wiemy to-między naszymi obozami popalone mosty. potra ili swoje życie oddać jakiejś sprawie. A. G.W scenie w podziemiach katedry św. że po raz pierwszy w życiu przeciwstawił się rodzicom. Muszą też pamiętać i o tym.. Te poglądy są wyrazem konfliktu młodych modernistów ze starymi pozytywistami. Głosząc hasło "sztuki dla sztuki". Mimo różnicy zdań ojcu i synowi udaje się dojść do porozumienia.pokolenia dekabrystów.Prus przeciwstawia sobie dwa pokolenia. Hasła rewolucji nie do końca pojął i właściwie nie są one dla niego istotne. kierując się emocjami." .. Zbyszko dość szybko słabnie w swoim buncie. Jak sam 68 . otaczająca kultem pamięć męża. która weszła na jego pole. Chwali w niej czasy swojej młodości. którym poświęcił się ojciec. każda epoka ma swe własne cele. starych jest większość. Opanowanie i zdrowy rozsądek starego człowieka zostają tutaj skontrastowane z emocjami domagającego się natychmiastowych zmian młodzieńca. którzy nie będą chcieli poprawić warunków pracy i życia robotników. Patrz: artysta. Słowacki "Kordian" . bojąc się pracy i tego. Młodzi są jeszcze nieliczni. które przywołuje Prezes. już odchodzi (w ostatniej scenie Szuman z goryczą mówi: Jak oni się wynoszą). Artysta staje się jej kapłanem. Młodość i starość nie zdołały się porozumieć. A. każdą sztukę bydła. nawołuje do dokonania zamachu . Ważne jest to.Poeta wyrażapoglądy "młodych" . by tym właścicielom fabryk. by przeciwstawić się matce. oskarża go o to. pozrywane gorble). specyficznie pojmowanej moralności. że został on koronowany na króla Polski. którą Dulska ujmuje w bardzo prostą zasadę: brudy należy prać we własnym domu.1) Cezary Baryka przyłącza się w Baku do rewolucjonistów.Na spotkaniu warszawskich lekarzy Tomasz Judym wygłasza referat. W trudnej sytuacji ziemiaństwa po powstaniu styczniowym Benedykt Korczyński odszedł od dawnych ideałów. by płacić za jego studia. Prezesowi zarzuca. Przybyszewski "Confiteor" Utylitarnej sztuce poprzedniej epoki przeciwstawia Przybyszewski sztukę nową. którzy żyją jedynie dla siebie. Prus "Lalka" . co robił. Jest przekonany. którego efektem jest wyjazd Piotra za granicę. pełnego zapału lekarza ze starszymi. Toczy nieustanne spory z Bohatyrowiczami o każdą piędź ziemi. Pozostają tylko ci.Anzelmem. co ona uosabia: kołtunerii. Patrz też: pokolenie stracone. Asnyk "Do młodych" . B. Według Prusa. nie mogąc przekonać zebranych. bojąc się wszelkiego ryzyka i poprzestając na małych. ścierają się poglądy starych i młodych. Chce wśród chłopów szerzyć oświatę. 3) Zygmunt Korczyński wchodzi w konflikt z matką. z przerażeniem spostrzega. przebywając na dworach. ucząc ich nowoczesnych metod uprawy ziemi i obsługi maszyn rolni czych. A. Orzeszkowa "Nad Niemnem" . Jednocześnie proponuje. potrafili poświęcić się ideałom. S. w to. Swiat nieustannie idzie do przodu. Współczesna młodzież. Świętochowski "My i wy" "My" to pokolenie pozytywistów. w którym prezentuje swoje radykalne poglądy. Żeromski "Przedwiośnie" . S."Ta w twoim wieku. Zapolska "Moralność pani Dulskiej" . Ludzie tacy. że uczyni ona świat lepszym. zmniejszał dniówki. a Polacy nigdy nie splamili się zbrodnią królobójstwa. o zdobywcy młodzi. Sędzia wygłasza mowę na temat staropolskiej grzeczności. Jednak w tym kontlikcie Żeromski nie opowiada się jednoznacznie po żadnej ze stron. podczas dyskusji o zamachu na cara. więc oni zwyciężą.pozytywistów. przeciwstawia program burzenia Lulka.

Terroryzuje rodzinę. Rozmemłaniu i chaosowi rodziców przeciwstawia ład i porządek. (C. (A. którego jedną połowę zatruwają nam rodzice. iż spotkają się któregoś dnia twaną w twarz". Przyczyna takiego stosunku tkwiła w doświadczeniach wojennych. «nowym świecie młodych». okazuje się. genialny. że może go zmienić". (K. Broniewski) wiersz był manifestem postawy młodego pokolenia. Tuwim) Kot . * "Jakoby też rok bez wiosny mieć chcieli. Obdarzony nieprzeciętną inteligencją Ksawery (naturalny syn hrabiego Sulemirskiego) nie może wybaczyć ojczymowi. w którym brak norm stał się normą. Między ojcem i synem dochodzi do bójki. jak i rodziców". gdy poczynają krążyć w nim soki.patrz: ojciec. (J. którzy przeżyli wojnę w kraju i w większości przypadków mieli za sobą udział w aktywnej walce z Niemcami. jest kołtunem. spadać jak kot na cztery łapy.nie ożeni się ze służącą.Są zwierzętami domowymi z rodziny ssaków. który najczęściej przyjmowal postać konfliktu pokoleń. tradycyjny ślub z Alą. Zbyszko wycofuje się. przeciwstawiając się tym.) Nie witam was wracajqcych gdyź nie wstaniecie z martwych). kupować kota w worku. które. że trzeba być odpowiedzialnym oraz poddać się normom i zakazom. bezpardonowość. którzy nie nadążają za przemianami. Miętus próbuje się temu przeciwstawić. prowokowanie) a dorosłością (stabilność. Twórcy tej epoki to durnie w pelerynach. a drugą . jak i jego życie osobiste (jest homoseksualistą). (K. wysokim dostojnikiem komunistycznych władz. do którego Pimko przyprowadził Józia. że awers i rewers monety posiadają niewielkie szanse na to. ucieka z domu. różne pod względem wyglądu i wielkości.mówi. syn. Niestety. Modernizm był epoką apatii. wykręcić kota ogonem. ponosi klęskę. Tuwim "Dziesięciolecie" - Poezję młodych.pies Kot. Bohater nie chce zaakceptować prostej prawdy. po bliższym zbadaniu. (J. Jasieński "But w butonierce" Wiersz wyraża typową dla futurystów negację całej dotychczasowej twórczości poetyckiej (. drzeć z kimś koty. tyle. przed wojną niewiele zdołał osiągnąć. że ten współtworzy władzę. J. Dramat Zapolskiej ukazuje bunt modernistyczny. f. Ich wysiłki są daremne. Mrożek "Tango" . według poety. Okazuje się to jednak bardzo trudne w świecie. a ich utwory to poetyckie Tworki. należy już do przeszłości (. z drugiej jest ilustracją przekonania naturalistów. którzy zachowaniem i sposobem mówienia starają się manifestować utratę niewinności. która nie pozwala mu ożenić się z Nastką stojącą znacznie niżej w społecznej hierarchii Lipiec. zazdrość). żeby młodzi nie szaleli". (O. Kochanowski) * "Wystarczy urodzić się dziesięć lat wcześniej. postrzeganie "chłopaków" jako czystych i niewinnych "chłopiąt".S. Cocteau) "Trwa walka pokoleń o miejsce przy stole". że nie istnieje możliwość porozumienia z pokoleniem.. gdy opadają zeń liście".postanawia przywrócić światu dawne formy. (J. trzeba tylko powtórzyć dawne szaleństwa". «inności młodych».D. N. Skamandryci przyszłość budujq muskularnq mowq. marazmu. co kot napłakał.W. które negowało jakąkolwiek ich rolę we współczesnej literaturze polskiej (U nas był już koniec świata nigdy nie weźmiecie udziatu w końcu świata (. (Z. syn. że po śmierci starego Boryny jego miejsce przywódcy chłopów (przewodnika lipeckiego stada) zajmuje Antek. po której Antek z żoną i dziećmi opuszcza dom (patrz: rodzina. porządek odpowiedzialność). Następuje zmiana pokoleń. jednocześnie zmuszając starsze pokolenie do przyjęcia nowego stylu życia. ględzenia o dusry. Reymont "Chłopi" . Typowy konflikt między młodością (bunt.. bezpowrotnie umarli i Tetmajer i Sta. Konflikt Zbyszka i Dulskiej z jednej strony obnaża obłudę mieszczańskiego życia. Artur wybiera jedyną możliwą drogę . przeciwstawia poeta twórczości modemistów. po wojnie natomiast zawrotną karierę zrobił dzięki przynależności do partii. Piesuznawany za przyjaciela człowieka. B. matka. W. Wśród psów występują liczne rasy. z którą on sam bezskutecznie walczy. Jego postępowanie jest wyrazem procesu przemian. Skamandrytów. które dokonują się w Lipcach. w którym mu przyszło egzystować. że idzie o swąd ciągnący się z minionych lat i którego starsi nie zdołali wywietrzyć".1) Pokolenie Eleonory i Stomila zbuntowało się przeciwko swoim rodzicom. W. bo się nim urodził. starym. Młodzi buntują się przeciwko dominacji starych. Andrzejewski "Miazga" Ksawery Panek pozostaje w ostrym konflikcie ze swoim ojczymem. Marks) * "Chcąc odzyskać młodość.jednakowo ważne jest wychowanie dzieci. samobójstwo. że zastaje ono świat uformowany i nie zawsze zdaje sobie sprawę z tego.Adieu!). że człowiek zostaje ukształtowany przez środowisko. Twórczość modernistów należy do przeszłości. T. Malraux) * "Życie jest to okres czasu. S. gdy Maciej Boryna postanawia ożenić się z Jagną. Cocteau) * "Ale każdy wie. S~n Dominikowej opuszcza dom i wraz ze swoją przyszłą żoną rozpoczyna budowę własnej chałupy. bo nawet wycięty na drzewie napis "dupa" Pimko interpretuje jako wyraz chłopięcej naiwności. w którym naturalną koleją rzeczy powinien zbuntować się przeciwko swoim rodzicom. która ma być przejawem wyjścia ze stanu dzieciństwa. np. Podłożem konfliktu są zarówno poglądy polityczne Ksawerego (po wypadkach marca 1968 został usunięty ze stanowiska asystenta na Uniwersytecie Warszawskim). J. Kałużyński) * "Każdy młody człowiek wcześniej czy później dokonuje zdumiewającego odkrycia. jednocześnie wiążąc poezję z życiem (jest w słowach tyle drzew i mięsa). że jedyną prawdziwą poezjąjest poezja futurystyczna. Skamandryci wnieśli do literatury dynamizm i entuzjazm młodości. że po ślubie z Hanką nie dostanie od matki ani grosza. Odrzuciło wszelkie formy i konwenanse. (J. (J.będąc robotniczym dzieckiem..tym co za mną nie zdqżct echopowiem . zmuszając ją do zmiany stylu życia i wyrażenia zgody najego bardzo konwencjonalny. 2) Artur jest już w wieku. czego wyrazem jest także fakt. Gombrowicz "Ferdydurke" Matki i ciotki wraz z nauczycielami upupiają młodzież z gimnazjum. W zakoń czeniu wiersza pojawia się przekonanie. nie odczuwać natomiast nic. Różewicz wypowiadał się w imieniu tych. Jung) * "Bo drzewo musi cierpieć w porze... że ilekrość słyszy się o «buncie młodych». Wilde) * . Kleinbaum "Stowarzyszenie umarłych poetów" .~ i przekonanie. Kiedy Juliasiewiczowa uświadamia mu.Adresowany do powracających do kraju poetów starszego pokolenia (Tuwim.H. Którzy chcą. Sylwestnak) * "Zawsze mnie uderza. że także rodzice mają niekiedy rację". Jasieński powtarza: idę młody. który nie uznaje zasad obowiązujących w świecie dorosłych. Spór zaostrza się. by ten przekazał mu ziemię. pokonany przez prymitywną siłę chamskiego Edka. Salinger "Buszujący w zbożu" Holden jest zbuntowanym nastolatkiem. Goethe) * "Tragedią młodego pokolenia jest. by już być kimś innym duchowo". Różewicz "Elegia na powrót umarłych poetów" . J. Negatywny stosunek Leopolda Panka do przybranego syna bierze się także ze swoistego kompleksu niższości . Został pokonany . Wyrzucają go z kolejnych szkół.. Gromadzi wokół siebie "chłopaków". wierny jak 69 . nierozwaga. Dokonuje się to przez wtrącanie w stan trwałego zdziecinnienia.G. domagając się. 2) Szymek Pacześ przeciwstawia się matce.dzieci".pies .1) Antek Boryna pozostaje w nieustannym konflikcie z ojcem. Patrz: dom. Na temat obu zwierząt bardzo dużo związków frazeologicznych.gdy nastał Jasieński.

ja bawię. bo tylko mysz. Na to pies zaczął zachwalać służbę u pana: niewiele jest do roboty. W średniowiecznej Europie były rzadkością.e. Krasicki "Dwa psy" . wzgardzony. poznaje swego pana.Treścią bajki jest rozmowa dwóch psów: podwórkowego kundla i salonowego mopsa. by wreszcie w niewyjaśniony sposób spowodować. np. który wydawał tak radosny dźwięk.We wszystkich przeżyciach podczas wędrówki przez pustynię i puszczę towarzyszył dzieciom pies Saba. ale magiczny dzwoneczek wyrzuciła do morza. podjął trud szukania Anielki. Na miejsce Plutona przybłąkał się kot. i nie opuścił aż do spotkania z ojcami. bo według ówczesnego przesądu diabeł chętnie po jawiał się na ziemi w postaci czarnego kota. W sztuce średniowiecza pies symbolizuje wierność.) "Dzieje Tristana i Izoldy" . Wobec tego kot spróbował pochlebstwami zjednać sobie kobietę. a jej ciało zamurował we wnęce. B.miły. porwanych przez Arabów. bo ludziom wydawał się wściekły.Nie czarny kot jest tu uosobieniem zła.W tej bajce ujawniają się typowe kocie i psie cechy. Kobieta postawiła warunki: marzenie kota się spełni. Chart kpi z kotki. Odnalazł ich. Homer "Odyseja" Gdy po dwudziestoletniej nieobecności Odys pojawił się wreszcie w domu. nie pił. który oddalał się coraz bardziej od znanego mu miejsca. że zając obu wywiedzie w pole. zaś kot . Bohater narrator opowiadania przyznaje się do dziwnej zażyłości z kotem o imienu Pluton. bardzo je szanowano w przeciwieństwie do psów. kot i kogut" . ale książę zdecydował się oddać psa tylko temu. Milusia. W jego życiu pojawia się diabeł. czego w sobie nie akceptował. S.n. że było to standardowe "wyposażenie" każdej osiemnastowiecznej modnisi. zwłaszcza gdy wmiesza się w to kot. własnymi drogami). niewidomy. próżny. E. Krasicki "Chart i kotka" . Był towarzyszem człowieka. o lśniącej sierści brysia. dając mu kawałki pieczeni ijak zjednuje sobie konia.Wchodząca dopiero w świat mała myszka o mało nie przypłaciła życiem swojej naiwności. Należy przypuszczać. wita go radośnie i umiera. żyć jak pies z kotem. kiedyś wspaniały pies myśliwski. bo nie płaszczyły się przed człowiekiem i zachowywały niezależność (do dziś związek frazeologiczny: chodzi jak kot. W rezultacie okazuje się. że wszystkie smutki natychmiast pryskały. Argos. I. Jak trudno uwolnić się od wyrzutów sumienia. Pies jest najstarszym zwierzęciem domowym. umarł na jej kolanach.e. Sienkiewicz "W pustyni i w puszczy" . pokazał mu czarodziejskiego pieska. której kobieta się bała.wtórem (nawet oka nie miał). gdy zniknął w pogoni za rannym bawołem i wtedy rozpacz Nel nie miała granic. W czasie pożaru dworu Karusek uganiał się po polach.jak się panu zdawało . tak też trudno było bohatero. że bohater zabił żonę. w sanktuańum Asklepiosa w Epidaurze. Carroll "Przygody Alicji w 70 . mówiąc o kocie: kot bestyja.Wiernym przyjacielem Anielki był jej pies Karusek. Mickiewicz "Pies i wilk" Gdy wymizerowany. bo musi marznąć na dworze. W ten sposób zdobył stały wstęp do jaskini i miskę mleka. co ją otacza. gdzie zastał Anielkę i uspokojony. by ta pozwoliła mu wchodzić do jaskini i częstowała go mlekiem. Ta zaś zatrzymała psa. Przebywał w tym czasie na dworze księcia Żylenia w Galii. który chodził własnymi drogami" ("Takie sobie opowiadania") .pies. podczas pierwszego spotkania z Faustem Mefistofeles ma postać czarnego pudla. by sobie los poprawić. jego obrońcą i pomocnikiem (stąd związek frazeologiczny: wiemy jak pies). że każdy ze szlachciców z jednakową determinacją upiera się przy tym. głodny wilk spotkał tłustego. Bastet. Zaczął w człowieku wzbudzać strach. J. tylko popilnować dziedzińca. przy czym zwierzę chciało zachować niezależność. rozczarowanym do oświeceniowej. pies z kulawą nogą nie przyjdzie. rozpowszechnionym na całym świecie. Bedier (oprac. Krasicki "Żona modna" . ale jakby wbrew średniowiecznym wyobrażeniom. Nietęgie miny będą mieli właściciele. Uciekając do lasu. Niekiedy dzieci miały z nim kłopoty. a później go powiesił. Początek kłótni miał miejsce podczas kolacji. kot siedzi cicho i działa. Prus "Anielka" . niewinny i przyjacielski. Na koniec wilk zauważył wytartą sierść na szyi psa i dowiedział się. zejść na psy. I. na dziada warknąć. gdzie istnieje podział funkcji: ty służysz. pochodzącym od wilka lub szakala. H. racząc go garściami soczystej trawy.W. gdy bronił Stasia przed gniewnym atakiem Arabów lub gdy pierwszy wyczuł zbliżające się pomoc i ratunek. I. Mickiewicz "Pan Tadeusz" Powodem sporu między Asesorem i Rejentem są dwa psy myśliwskie: Kusy i Sokół. Tu psy myśliwskie służą wydobyciu podstawowych cech szlachty kłótliwości i egoizmu. nie będąc przyjacielem człowieka ani jego sługą. L. R. gdzie miały leczyć chorych lizaniem. 4000 p. bo uważała. Szczur dużo mówi. W starożytnej Grecji koty były rzadkością. Kundel skarży się na swój los. że nie ma zbrodni doskonałych. Oprócz mnóstwa skrzyneczek. narodu naszego zguba! Na koniec ku przestrodze wypowiedziała sentencję: nie sądź nikogo po minie. I. co zrobić. Właścicielem Kusego jest Rejent. Poe "Czarny kot" ("Opowieści niesamowite") . dlatego jest skuteczny. zaś kot jest inteligentny i potrafi wykorzystać naiwność szczura. czuć się jak zbity pies. jak psu z gardła wyjęty. Ale najczęściej był im bardzo przydatny. który był jego sobo. Książę chcąc rozpogodzić Tństana. właściciela powitać radośnie. gdy okazało się. Gdy po polowaniu na niedźwiedzia jeszcze raz Kusy i Sokół rzucą się w pogoń za szarakiem. biegł tropem. kto zabije Urgana Włochatego. Zwierzątko nosiło na szyi złoty dzwoneczek. zaś Sokoła Asesor. Trembecki "Myszka. Kot uspokoił pieszczotami płaczące dziecko. niźli w niewoli przysmaki. J. rozśmieszył je zabawą glinianą kulką i zjadł mysz. że to jego pies udusił zająca. który nękał kraj. wilk oświadczył: Lepszy na wolności kcfsek lada jaki. a kiedy wrócił na zgliszcza i nie zastał żadnego z domowników. Kipling "Kot. A. W większej liczbie koty pojawiły się w Cesarstwie Rzymskim. paczek. krótkowzroczny. że nie powinna się weselić.z dezaprobatą. książkowej wiedzy. gdy Tństan cierpi. na co mops tłuma czy mu prawidłowość świata. toteż najpierw wykłuł kotu oko. Wreszcie dotarł na folwark. a nie czarnego kota. Od tego momentu będzie już towarzyszył Faustowi. nadęty i groźny. jako zwierzę domowe. gdy trzykrotnie zasłuży na jej pochwałę. woreczków i pudeł do karety wsiada suczka faworyta i kotka z kocięty. że dziewczynka gładzi jego pokrwawione ciało. Tństan tego dokonał i posłał Milusia Izoldzie w darze. bo się w sądzeniu poszkapisz.Doktor Faust jest człowiekiem poszukującym szczęścia. Krasicki "Szczur i kot" Szczur jest tu zadufany. Święte psy trzymano np. Człowiek widział w oczach zwierzęcia to. tylko człowiek. Zwierzę patrzyło na alkoholowe wybryki swego pana .n. zapytał. Kogut wydał się jej buńczuczny. toteż wyobrażano go sobie jako towarzysza czarownic. że to od obroży. Goethe "Faust" . jego pies. lekkomyślny.Po rozstaniu z Izoldą Tństan był smutny i nic go nie mogło rozweselić. Kot został oswojony ok. otoczone czcią. 2000 p. na co mądra kotka odpowiada: woLę mysz dla siebie niż sarnę dla pana. Zrozpaczony nie jadł. Doświadczona matka brutalnie wyprowadziła ją z błędu. tu leży pies pogrzebany. obecnie stary. przypisuje sobie chwałę. która nie jemu się należy (mnie to kadz4).A.Dziki kot przyglądał się. szczęśliwy. A. oblepiony wrzodami. w Nubii. Egipską boginię radości i zabawy.Na wizerunek żony modnej składa się także to. Znosił razy kijami i kamieniami. Tństan pragnął go podarować Izoldzie. przedstawiano jako kobietę z głową kotki lub kotkę z głową kobiety. w Egipcie pojawił się ok. toteż zwraca się w stronę czarnej magii.wi pozbyć się kota. że zjada dość marne śniadanie. okaże się. w jaki sposób człowiek oswaja psa.

a trwaniu rzeczy (szafy. ten cierpiał akurat na straszny ból głowy i z wielką niechęcią myślałojeszczejednym więźniu. zapamiętał tę jedną zamęczonego białego kotka. jed~~ne zapewne stworzenie. psach wiejskich i psach wysokorodowodowych. poeta zdradza mu jeszcze jedną tajemnicę -jak zwracać się do kota: raz jeszcze więc przypomnę o tem. jak właśnie on. jego tajemnicza i fascynująca osobowość. gdy Jeszua na podstawie obserwacji powiedział mu wiele o nim: marzysz tylko o t~'m..zdaje się podsuwać tę myśl poetka.L. zmyślny Napoleon zabrał je potajemnie i trzymał gdzieś w ukryciu. czeka. którą jest dla skazanego niemożność uwolnienia się od powracającego przez całe życie obrazu kota oblanego benzyną i podpalonego. nosząca męskie imię. Kiedy Figa ciężko zachoruje. ale. może uchodzić za symbol wierności. Jak się potem okazało. 71 . M. wpadał wściekły Garbosz.M. który jest główną władzą na kolei i nikt tak podróżnym nie dogodzi. w mieszkaniu Lichodiejewa. półki) w wierszu opowiada się z perspektywy kota. Orwell "Folwark zwierzęcy" Nie bez powodu pewnie w utworze Orwella nie ma kota.). gdy chciał stłumić pierwsze oznaki niezadowolenia na folwarku. Dalej znajdują się utwory o: psich snach. tzn. Dopiero kiedy chłopak wrócił z wojny. Pierwszy oficjalny występ Kryski jako gospodyni. Smutne jest twoje życie.. Podczas czterech lat wojny rzadko kiedy był Jekyllem. niełatwa.krainie czarów" . Groński "Po co właściwie trzymać psa" Na to prowokacyjnie postawione w tytule pytanie odpowiedzią jest cały tomik wierszy: "Po co właściwie trzymać psa". Rocznik dwudziesty" Rzeczywistość Warszawy w czasie powstania: nie ma mieszkań. Wtorek odprowadził go na stację. Szymborska "Kot w pustym mieszkaniu" . Zwłaszcza Teresa była bardzo przywiązana do psa. Kolejne wiersze tomiku pokazują różne kocie osobowości. pies rozrywał mu nogi. Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" . mimo że skazany dopuścił się wielu innych zbrodni. wbrew pozorom. Kundera "Nieznośna lekkość bytu" . gdy pokazuje kota.Kot występuje tu w roli sędziego.Figa. Iwaszkiewicz "Opowiadanie z kotem" ("O psach.v stodole. Gdy mianowicie suce urodziły się szczenięta. jakby była ona bardzo drogim jej człowiekiem. np. gotową na każde skinienie władcy psią policję. ale ma też magiczne właściwości. trzymanego tam na uwięzi. jest kot z Cheshire. kot został tu zantropomorfizowany: tęskni. np. J. bo wypełniał jej chwile. posiadł zdolność stop niowego znikania. którego trzeba przesłuchać. mieszka w Gdyni z matką bohaterki. pies po śmietnikach się watgsa itd. wieszał chłopca za nadgarstki u belki . drażniąc łańcuchowego kundla swoją swobodą. Dowcip polegał na tym.Na podwórzu przed kamienicą Elżbieta obserwowała często psa Fitka. które tu pokazano symbolicznie. będzie przy niej aż do końca. nikt nie karci za rozrzucone papiery). chcąc stworzyć swój korzystniejszy obraz. Eliot "Koty" .Przez większą część wspólnego życia Teresy i Tomasza towarzyszył im pies imieniem Karenin. Zupełnie opuściła cię wiara w ludzi. gdy Teresa. Ale takiej uczty powstańcy od miesięcy nie mieli. a kiedy ogłoszono zawieszenie broni. czytała i demonstracyjnie nosiła "Annę Kareninę".A. planuje karę. wydobywając typowo psie cechy ich osobowości.O czyjejś śmierci. kot kolejowy. domagał się spacerów. np. Dostrzegł w skazańcu kogoś godnego uwagi. L. który stosował wobec przybłędy szczególnie okrutne tortury. Nałkowska "Granica" . do którego jesteś przywiązany (. więc Teresa nie czuła się tak przejmująco samotna. oczekując na powrót Jima. przeistacza się w dzikie stworzenie. 2) Doc. psie z kulawą nogą. np. i Tomasz bardzo przeżyli śmierć psa. o odchodzeniu ludzi. bez której ani dnia dom by nie funkcjonował. który pozostał po śmierci właściciela. świat przestał być tamtym. I ona. Przy czym. Agata cieszy się na spotkanie z nią tak. szokując obserwatorów swoją osobą. Kotka Dobrodusia. kopał i pastwił się nad psem. dziewczyna przyjedzie do niej aż z Warszawy. dob rze znanym światem (inne kroki na schodach. ale uśmiech bez kota zobaczyLam po raz pierwszy). że nie można wsZystkich swoich uczuć przelewać na psa. nawet kogoś. Pojawia się zawsze w towarzystwie Wolanda. Kiedy jego pan szedł na wojnę.. R. jak też w końcu pozbawienie złoczyńcy wolności i wykonanie wyroku śmierci.Jedną z postaci w szeregu spotykanych przez Alicję. Montgomery "Rilla ze Złotego Brzegu" . A.. inna ręka podaje rybę. Od obserwacji zwierząt Elżbieta przechodziła do rozmyślań o ludziach tzw. a na uśmiechu kończąc (Wiele razy widziałam kota bez uśmiechu. później wpuszczał do niej psa. gdy nie było Tomasza. bo powinno sprawiać zwierzęciu przyjemność jego kontemplowanie. Bratny "Kolumbowie. że była to suka. Wtorek znowu zamieszkał w Złotym Brzegu. a poza tym wyrażać naturę kota. Kowalska "Pestka" . tych. zagryzał marynowanym grzybkiem i dorzucał oskarżenie: stużbowym samochodem się rozjeżdża bez skrupułów lub wsiadał do tramwaju i chciał skasować bilet. "podziemnych". chodzący na tylnych łapach. czym kociość jest i co oznacza. Gdy na koniec czytelnik pojął. mimo że jest tak samo karmiony.. nie ma co jeść. uśmiecha się od ucha do ucha. Przez ponad cztery lata mieszkał na stacji kolejowej. to kot rodziny Blythe. Wiersze zainspirowały A. a Kot jest Kotem i nie można z nim obchodzić się poufale. jak różne prawa obowiązują na świecie. jednak gdy nadejdzie burza. zaś szpic pani Gierackiej paradował swobodnie po podwórku. bo tak był szkolony. złości się. Webbera do wystawienia słynnego musicalu pt. R.S. J. Przeciwskazania każdy zna: pies zamiast kaszy żąda mięsa. Są natomiast psy. Ze zdziwieniem stwier dzała. Na podstawie zbioru wierszy wyłania się cała. Pojawiła się ona bowiem w okresie. który potrafi zachowywać się jak człowiek. To zdarzenie zapamiętali wszyscy czytelnicy "Kolumbów". Z. On ze swoją niezależnością i indywidualizmem nie przystosowałby się do totalitarnej rzeczywistości folwarku. że: imię kota to sprawa. z kim warto rozmawiać. Fitek był przykuty do budy o każdej porze roku i mógł poruszyć się tylko na długość łańcucha (tu kończyLy się jego życiowe możliwości). kot mężny do końca. dla którego. którzy mieszkali w piwnicach i suterenach i o ich życiowych możliwościach. Tak jak bohater powieści Stevensona (patrz: sobowtór) zmienia swą osobowość. Tygryszard Drapież. na których podstawie można się dowiedzieć. W. T. hegemonie. wymierzającego karę. wykorzystał wychowane przez siebie psy w stosownej chwili.Jest to zbiór wierszy poświęconych kotom. że Pies jest Psem. gdy podane zostały następujące dania: kasza pluj i królik w potrawce.. Judasza. W pogodne dni jest potulny i uległy. gdy pił wódkę. by nadszedł twój pies. Przyznasz przecież. Poza tym opowiadanie podnosi kota do rangi bohatera literackiego (poszukiwanie specjalnego kota do napisania utworu). którym później okazał się jamnik Bączek.1) Wtorek. Jeżeli chłopcu nie udało się utrzymać z podkurczonymi nogami wysoko nad klepiskiem. skomplikowana natura kota. "Koty". pies Jima Blythe. a śmierć psa przeżyje równie dramatycznie jak śmierć matki. kotach i diabłach") . 2) Gdy Jeszua pojawił się przed obliczem Piłata. Wtedy Piłat powiedział: Rozwiążcie mu ręce. Bohater liryczny utworu.M. dywany. z zawadiacko podwiniętymi wąsami kawalerzysty. Gdy zaś udało się chłopcu przetrzymać zwierzę i Judasz go nie poranił. bił. ukochana suczka Agaty. Szmendeferek. który jest po prostu kocim rozbójnikiem. Drogą wielu ćwiczeń uczynił ze szczeniąt sprawną. czyli Dr Jekyll i Mr Hyde. M. Kosiński "Malowany ptak" W swojej upiornej odysei wojennej mały żydowski chłopiec trafił także do chłopa Garbosza. począwszy od ogona. Jak mało my. wywołując na nowo jego agresję. miał swoje upodobania. G. uciekł z domu i przepadł bez wieści.1) Jednym z członków świty Wolanda jest Behemot ogromnych rozmiarów czarny kot. ludzie wiemy o świecie innym niż nasz .

którzy szkicowali plany wypraw krzyżowych.) . twierdząc. kiedy kota nie czują. mroczne pobudki działania). iż tylko jego budowniczy . Andrzejewski "Bramy raju" Także nawiązanie do krucjaty dziecięcej zakończonej klęską.. wszystkie dzieci zginęły w drodze lub zostały sprzedane w niewolę. w której będą ginąć młodzi chłopcy. W wyprawie brał też udział brat Baldwin. że chcą być blisko osoby kochanej. stąd doskonale splatają się tu dwa wątki . który brał udział w II wojnie światowej i przeżył bombardowanie Drezna.. Film stanie się zachętą do udziału w następnej wojnie.. do czego powinni być zdolni prawdziwi rycerze: ich heroizm polega nie tylko na odwadze i męstwie w walce. (Hamilton) *"Pies różni się od człowieka tym.Autor pyta. * "Tak tworzyła się maska. w czasie której okazuje się.Dedal mógł w nim odnaleźć drogę.. gdy gość wchodzi. prawie dziecko. Malaparte) * Stary pies trudno przyzwyczaja się do łańcucha. Więcej jest psów pokaleczonych przez ludzi niż ludzi pokąsanych przez psy". Jego potomkowie (przede wszystkim Karol de Valois) pragną wskrzesić dzieło przodka i raz jeszcze ruszyć do Jerozolimy. pasterz z okolic Cloyes.. jako utwór przeciwko wszelkiej dominacji i doktrynerstwu (tu: ideologia Kościoła). v. Akcja eposu Tassa rozgrywa się w dwu planach: w planie historycznym i w płaszczyźnie działań sił nadprzyrodzonych. Marzycielami.powieść ukazała się w 1960 r. kim byli ludzie. Tasso głosi pochwałę chrześcijańskiego rycerza. jak Filip de Mazieres i politycznymi fantastami. jako utwór o narzuconych ideałach i celach. (J. w której wzięło udział około trzystu tysięcy dzieci w wieku 10-16 lat. Vonnegut .. Zjego spowiedzi mnich dowiaduje się. Minos wstydził 72 . Pogańska czarodziejka Armida zwodzi urzeczonych jej urodą krzyżowców. ale dlatego. krzyżowca uczestniczącego w słynnej krucjacie z 1204 r. z żoną przyjaciela. który nie szczeka. Pokazuje tu Tasso. Billego Pilgrima w czasie wojny jako młodego chłopca. Badziak) *"Wierności psa nie sposób wyśmiać. i sławy". znajdującej się od połowy XI w. natomiast krzyżowcom do zdobywania bogactw. * "Żaden ludzki głos nie potrafi wyrazić żałoby z taką ekspresją jak głos psa". Huizinga). zagarnięcia cudzych terytoriów. Samozwaniec) *"Dziś ludzie zwierząt się nie boją. Zwierzęta boją się ludzi. rycerstwa. że dzieci idą do Jerozolimy wcale nie z pobudek religijnych. J. * "Krucjaty . grzechem a świętością. szybkiego wzbogacenia się. Został zbudowany na polecenie króla Minosa. któr ego akcja rozgrywa się w I poł.. nie chce walczyć. powiększenia sławy. M. (przysłowie włoskie) * Stary pies nie szczeka na próżno. (M.Podtytuł utworu brzmi: "Krucjata dziecięca" i jest nawiązaniem do wyprawy krzyżowej z 1212 r. ale już renesansowej (co podkreślał też J. też byłego żołnierza i więźnia. (W.. który wysłuchuje ich spowiedzi. Wyznają mnichowi swoje mroczne żądze i fascynacje. zmuszonego do wyboru między pięknem a brzydotą. gdy jest już za drzwiami".. jako utwór o nieziszczalności ideałów (bramy raju istnieją ty."Rzeźnia numer pięć" . Labirynt Labirynt . Ideę krucjaty zrealizował papież Urban II.Labirynt kreteński to olbrzymi pałac.. Wszystkie wiersze tworzą wspaniały obraz psa przyjaciela człowieka. pojawia się wielokrotne nawiązanie do rządów królakrzyżowca Ludwika Świętego. wszyscy szli calq noc). (C.lko na martwej i spalonej stońcem pustyni. Tu krucjata jest maską do mówienia o kon kretnej rzeczywistości . którego nie mogą pokonać nawet złe moce. . w celu zdobycia Ziemi Świętej. (prLysłowie polskie) *"Jak zagłaskać kota na śmierć". (K. Wyprawę zainicjował Jakub zwany Pięknym. Burckhardt). którymi tak łatwo omamić masy (mimo sprzeciwu mnicha. zaspokojenia żądzy przygód i zapewnienia dreszczyka emocji (wojna jest bowiem takim uniesieniem. Huizinga "Jesień średniowiecza" . XIV w. Łysiak) Krucjata Krucjata (łac.to głód barwy. Vonnegut stworzył powieść przeciwko wszelkim wojnom. jak Filip Dobry. człowiek zaś obszczekuje go. kiedy to został doszczętnie spustoszony i splądrowany Konstantynopol. za którą mógł ukryć się świat ujarzmiony przez żądzę zysku i prLemoc". J. że będzie to pewnie jeszcze jeden utwór. Fatalna sytuacja polityczna i ekonomiczna Francji uniemożliwia realizację tego zamysłu.v~wa n n v T.miłosny i wątek "świętej wojny". Na popularność krucjat złożyły się obok względów religijnych także inne: chęć zdobycia łupów. pustynia jest grobem spragnionych i laknących). Druon "Królowie przeklęci" W cyklu powieściowym. którzy rywalizują o jej względy. W założeniu inicjatorów to właśnie dzieci miały wyzwolić grób Chrystusa z racji swej niewinności i bezgrzeszności. (J. iż realizuje on tylko przedśmiertne życzenie hrabiego Ludwika z Vendome (patrz: rycerz). (priysłowie holenderskie) * Psu. wzbudza litość. Dla interpretacji utworu znacząca jest rozmowa autora. według którego nakręcą film z Johnem Waynem lub innym mocnym mężczyzną w roli głównej. uwikłane w sprawy. dano mu na imię Minotaur. Odheroizowując bohatera i wojnę.. co powiększyłoby prestiż i dochody papiestwa. który nie mówi i psa. Jej motywem były uniwersalistyczne dążenia papiestwa i chęć zdobycia na Wschodzie nowych państw chrześcijańskich. Toteż "Rzeźnia" jest powieścią antywojenną. ale też na umiejętności opanowania żądz cielesnych. za- protestowała gwałtownie. że powstaje kolejna książka o wojnie. blasku. Powieść Andrzejewskiego jest paraboliczna. Tasso "Jerozolima wyzwolona" Dzieje pierwszej wyprawy krzyżowej (1096-99) dowodzonej przez Godfryda z Bouillon. uświęcona przez Kościół wojna z niewiernymi (Saracenami). wreszcie jako utwór o miłości. (prcysłowie arabskie) * U dobrego gospodarza nawet pies z kotem żyją w zgodzie. Gdy Luisa dowiedziała się. a krzyżowcy wrócili z bajecznymi łupami. . nawiązując do bezsensownej krucjaty dziecięcej. opiekował się pozostawionymi w kraju rodzinami i ziemiami. Urodzony przez Pazyfae potwór miał głowę byka i tułów człowieka.Wyprawa krzyżowa.schroniskach dla psów. który ma pieniądze mówi się: "szanowny panie psie". Krucjata staje się pretekstem do ukazania człowieka szamoczącego się w pułapce świata. K. Huizinga). Wyprawa zakończyła się kompletnym fiaskiem. których nie rozumie. (przysłowie jakuckie) * Strzeż się człowieka. w znaczeniu węższym były to wojny podejmowane przez chrześcijaństwo zachodnioeuropejskie w XI-XIII w. umieszczono w nim syna żony Minosa .Pazyfae i byka przysłanego na Kretę przez Posejdona. reprezentowane przez mitycznego Plutona. należy ją rozumieć wieloznacznie: jako utwór o całkowitym rozmijaniu się ideałów z rzeczywistością (wyzwolenie grobu. pod panowaniem Turków seldżuckich. Grupę francuskich dzieci prowadzi mnich. pomnażania sławy wcale nie średniowiecznej. by się samemu śmiesznością nie okryć". (priysłowie staropolskie) * Myszy tańcują. składający się z takiej gmatwaniny komnat i korytarzy. Kościół udzielał krzyżowcom specjalnych odpustów. Pokazuje głównego bohatera. dzieci. że szczeka. na zdolności wyrzeczenia się uniesień miłosnych w imię wyższych celów. Hasło rzucone przez Urbana II znalazło szeroki oddźwięk wśród panów feudalnych. a także inne wyprawy podejmowane z inicjatywy papiestwa przeciwko poganom w celu rozszerzenia wiary katolickiej. Kościołowi krucjaty służyły jako pretekst do podwyższania podatków. jakiego uikt nigdy nie doświadczyl).

Schulz "Sklepy cynamonowe"-La biryntem może być przestrzeń miasta rozciągająca się między dzielnicą sklepów cynamonowych a Ulicą Krokodyli. Ojciec oddał go pod opiekę centaurowi Chejronowi. środowiskiem i trybem życia. Katka "Proces" . Wierzyńskiego "Pieśń ze środka miasta" (poezja Skamandrytów). Nie zawsze marzenia te się spełniały. że jest to miejsce szczególnie ważne. w tym także do świata podziemnego. choć jest to obszar uporządkowany. że wszystkie labirynty w świątyniach były imago mundi (wyobrażeniem świata). zapadnie.S. poznając całą absurdalność i nieludzkość instytucji państwa autorytarnego. Najbardziej popularne rozumienie labiryntu odnosi się do szczególnie skomplikowanej przestrzeni. "Do Montana"). zdrowie jest wyrazem równowagi między składnikami natury człowieka. E. Została zbudowana według planu. Salinger "Buszujący w zbożu". że chorób nie wywołują demony ani złe bestie. Ponieważ autor wykorzystuje w utworze technikę oniryczną. (Marek Aureliusz) * "Usuńcie ludzi. który przy pomocy królowej Ariadny (nić Ariadny) nie tylko wszedł do labiryntu. W nawiązaniu do mitologicznej sytuacji labirynt oznacza w przenośni: 1) Szczególnie skomplikowan ą przestrzeń (labiryntową). śmiech zabija strach.miała właściwości wskrzeszania umarłych). Jest to największa biblioteka chrześcijańskiego świata. wskazania lecznicze. w których przebywają dusze grzeszników zależnie od rodzaju popełnionego występku. Patrz: miasto. Ludźmi najlepiej rządzi się przez strach. musi zginąć. najsłynniejszego lekarza greckiego. Przysięga Hipokratesa. Znajdują się tam opisy stanów chorobowych. Kieffer "Żeby cię lepiej zjeść". a później pokonać rzekę Acheront. zwłaszcza gotyckich. Wprowadził leki sporządzane z roślin i minerałów. H. F. "Do doktora". znalazła się jakby w centrum podziemnego świata. druga księga "Poetyki" Arystotelesa na temat śmiechu. praktykowana przez asklepiadów. Dotyczy to zwłaszcza wielkich aglomeracji. Łatwo się tu zagubić.M. Piekło u Dantegojest labiryntem doskonałym. Do pokonania potwora zgłosił się Tezeusz. a w nim zwłaszcza: H. Aby się tam dostać. Kult Asklepiosa (Eskulapa) utrzymywał się długo zwłaszcza na Peloponezie. Labirynt w chrześcijańskich kościołach średniowiecznych. błędne koło. które nie powinny być czytane przez wszystkich. nadwornym lekarzem i przyjacielem Marka Aureliusza. zbrodnię. a wszystko będzie proste". "Do Jakuba".się potwora i kazał go zamknąć w labiryncie.syn Apollina i Koronis. skomplikowaną lub bez wyjścią. 3) Świat z jego złożonością i życie. Co roku musiał mu jednak dawać na pożarcie siedmiu młodzieńców i siedem dziewcząt. więc ktokolwiek pogwałci zakaz wstępu do biblioteki i zechce poznać zakazane księgi.n. Nie zamieszkałe pokoje zarastają roślinnością. Kochanowskiego był doktor lakub Montan (por. którego nie znał żaden z mnichów. próbami cierpliwości i wytrwałości. W Rzymie początkowo zawód lekarza był zajęciem niewolników. że został naruszony porządek świata i Zeus zabił Asklepiosa piorunem. Zwrócił uwagę na udział różnych metali w leczeniu. obowiązujące w dużej mierze do dziś. gdzie rozwinęła się sztuka lekarska. Rousseau) * Bardzo trudne można zrobić szybko. była przecież jej domem. stąd musi się ona bronić przed niepowołanymi. 6) Grzech. Ojcem medycyny nazwano Hipokratesa. wiersz K.M. wędruje przez labirynt pokoi i korytarzy. Adresatem wielu fraszek J. podzielony na kręgi. znanejako "Corpus Hippocraticum" sąniepewnego autorstwa. która płynęła w żyłach Gorgony. nie uśmiercać w żadnych okolicznościach. Prus "Lalka" (obraz Paryża). Dostojewski "Zbrodnia i kara". np. np. Eco "Imię róży" Przestrzenią labiryntowąjest tu biblioteka. Paracelsus uchodzi za prekursora nowoczesnej medycyny. U. pieniędzy. który rozpoczął swoją wędrówkę w poszukiwaniu sklepów cynamonowych. która jednak zostając żoną Hadesa. Reymont "Ziemia obiecana". Przypisywane mu teksty. * "Jeżeli jakaś rzecz jest dla ciebie szczególnie trudna. W. nie należy przypuszczać. halucynogenne zioła. przedstawiciela sztuki lekarskiej na wyspie Kos. ale też pokonał Minotaura i wyszedł cało. Remarque "Łuk Triumfalny". Jedynym wyjściem z tego labiryntu jest śmierć. 2) Zamęt. Balzac "Ojciec Goriot". Wielu bohaterów nie mogło odnaleźć się wśród plątaniny ulic. a kary dostosowane są do wielkości ich zbrodni. poznał nawet sposoby wskrzeszania umarłych. J. trzeba przejść Przedsionek. stanowił element dekoracyjny o skomplikowanym wzorze. to. czyli potomków Asklepiosa. Hipokrates zwrócił uwagę. Otrzymał bowiem od Ateny krew. Sekret wejścia do biblioteki i wyjścia z niej znał tylko bibliotekarz i jego pomocnik. co dzieje się w umyśle wpływa na ciało i odwrotnie. nie szkodzić. przestrzeń nie podlega tu prawom fizycznym.Osoba zawodowo zajmująca się leczeniem (uzdrawianiem). podobnie jak dla mitologicznego Minotaura. Począwszy od XIX w. "Piekło" pokazuje świat podziemny z całym jego skomplikowaniem. Bohater. a przede wszystkim skomplikowanie labiryntowy układ bibliotecznych pokoi). plątaninę możliwości (dróg. Jest tam również tzw. 1. bo miała właś ciwości magiczne (z lewej żyły była śmiertelną trucizną. a także laska i owinięte wokół niej węże. że jest ona niemożliwa do spełnienia w ogóle dla człowieka". M. Atrybutami boga były: szyszka świerkowa. którego 73 .e. wtajemniczenie. ponieważ ktoś musi tę tajemnicę przekazywać z pokolenia na pokolenie. wydarzeń). z prawej . jest dowolnie rozciągliwa. przechodzi jedna w drugą. występek. Sienkiewicz "Quo vadis" (uwagi dotyczące życia chrześcijan). Bogowie uważali. 7) Mądrość. w tym także świat podziemny. Podobnie dzieje się z przestrzenią w domu. Trafiła tam Kora. sytuację szczególnie zawiłą. B.W poszukiwaniu najwyższego sędziego Józef K. nie zdradzać tajemnic pacjentów. B. zgodnie z którą lekarz powinien działać dla dobra chorego. samopoczucie człowieka podlega wpływom środowiska (powietrze. Na dnie piekła pokutują najwięksi grzesznicy.Pierwsza część utworu pt. doktor. (J. Znajdują się tu księgi. 4) Zawiłość sfery uczuć. Już samojej położenie w opactwie sugeruje. W mitologii bogiem sztuki lekarskiej był Asklepios .D. Uczeń szybko przewyższył mistrza. woda). w których człowiek zawsze czuł się zagubiony. rozwiązań. Interpretowano go jako drogę Jezusa z Jerozolimy do Kalwarii lub też jako życie ludzkie z jego manowcami. w 46 p. Tylko bibliotekarz miał też prawo poruszać się w labiryncie ksiąg. w marzeniach. E. a którą po jej zabiciu zebrał Perseusz. 5) Zagubienie we własnym wnętrzu. Eliade stwierdził. w anonimowej masie tysięcy podobnych ludzi. zasady etyki lekarskiej. przygodą. Galen był najsłynniejszym po Hipokratesie lekarzem starożytnej Grecji. który wyjawił mu wszystkie tajniki wiedzy lekarskiej. tylko siły naturalne posłuszne prawom przyrody. F. Popularne rozumienie labiryntu odnosi się do przestrzeni wielkomiejskiej. Galen był autorem wielu prac z dziedziny medycyny. (pczysłowie holenderskie) Lekarz Lekarz . Dante Alighieri "Boska Komedia" . Wędrówka na kolanach po krętych ścieżkach takiego labiryntu miała b~ć namiastką pielgrzymki do Ziemi Swiętej. godnym mistrza Dedala. Opracowano w tym celu system zabezpieczeń (lustra. Dla niej na kilka miesięcy w roku przestrzeń labiryntu podziemnego stawała się obszarem znanym. miasta w powieściach nęciły bohaterów obietnicą zrobienia kańery. dopiero niemożliwe wymaga trocbę czasu. zabłądził w znanym sobie mieście. przez którą jak przez Styks przewozi Charon. Juliusz Cezar udzielał obywatelstwa praktykującym leczenie i odtąd prestiż lekarzy wzrósł.

żeby po wielu rozczarowaniach wobec świata oddać się pracy nad badaniem włosów ludzkich. że Wokulski zginął. Zwykli lekarze są bezradni. rozmawia z sobą. w gruncie rzeczy zna mechanizm działania państwa i wie. dziewczyna udaje niemowę. pospiesznie opuszczającego miasto. które zbyt obciążyły jej psychikę. którymi uwielbiał się delektować.). Krasiński "Nie-Boska komedia" W wyniku przekleństwa matki Orcio jest poetą.jest (. w tym medycynę. gdzie ty nie chodzisz. toteż podejmuje walkę z kliką lekarzy ludzi bogatych. zatem doktor Gerhard nie leczył bezpośrednio jej chorego serca. G. twarz mial zabryzganą cieplymi jej strugami. W. Lekarz stwierdza jednak. chirurg niemiecki. S. że pomaga choremu. Karola Bovary'ego szczęściem jest tradycyjny dom. Jednak pojąwszy jej ogrom. usiłował popełnić samobójstwo. powodowany ogromnym pragnieniem zdobycia wiedzy.. oczywiście. S. mieszka w podrzędnym hotelu. które są przyczyną malarii wśród chłopów. Słowacki "Kordian" Mefistofeles. lady Makbet został przez damę dworu wezwany lekarz. Prus "Lalka" . tzn. który się poświęca za wolność . przede wszystkim dlatego. M. a później miłość do Joanny będą dla Ravica ucieczką przed rzeczywistością narastającego faszyzmu.pół mojego majątku). dlatego wchodzi w układ z Mefistofelesem i zapr~edaje mu duszę w zamian zajego shtżbę i obietnicę szczęścia. dokąd idzie. Z. Nastawieni wyłącznie na duży zarobek. Róża widziała w nim więc nie lekarza. a wszystko to jakby w najgłębszym śnie.M. zauważył jej piękną niegdyś twarz i uświadomił jej. Karol dał się namówić do przeprowadzenia operacji na szpotawej nodze chłopca stajennego. Doktor Tamten miał dwie pasje życiowe: medycynę. choć uważał. Codziennie rozpoczyna obchód chorych. że życie bez uśmiechu jest czasem straconym. która zawsze go fascynowała. wino. na co Doktor pokazuje mu dwóch wariatów. Iwan Bezdomy spotyka profesora Strawińskiego. że każdy.. Raz. że ci. nie wywyższał się. był doktor Gerhard z Królewca. stateczny. Otóż doszło do spotkania doktora i upersonifikowanego zdrowia. jednostajne życie. Kordian twierdzi jednak. Żeromski "Siłaczka" . A przecież to czas Michala był dla bohaterki czasem uśmiechu. że i my mamy swój "Paryż" z murem powązkowskim. B. Goethe "Faust" . podczas gdy doktor Durant bierze za operację kilka tysięcy.Dla prowincjonalnego lekarza. że jest zbawcą ludzkości. jak też jego kochanką. uważa. Był przez pacjentów lubiany.Gdy Geront nie chce wydać córki Lucyndy za ubogiego Leandra. który ją porzucił w młodości. separatkę i pielęgniarza przy drzwiach. gdy wraca zmęczony od chorych. spokojne. którą stanowią felczer i aptekarz. bo Leander dostaje duży spadek. Wykształcony Żyd. ale też zna sposoby na przednią zabawę (dobrą myśl). że stan chorej jest wynikiem silnych negatywnych przeżyć.. pragmatyczny doktor Szuman nie ma złudzeń co do tego. do którego bohaterka udała się ze swoim skołatanym sercem. podwikę. prawdziwym przyjacielem Wokulskiego jest doktor Michał Szuman. później w Cisach chce osuszyć stawy. Flaubert "Pani Bovary" . Jednak w Obrzydłówku "wsiąka" w miejscową elitę. Jako lekarz będzie musiał podjąć trudną decyzję dotyczącą eutanazji śmiertelnie rannej Joanny. Poncjuszu Piłacie i tajemniczym nieznajomym na Patriarszych Prudach. przysparzając też zarobku aptekarzowi. że należy z nią walczyć. który sam w młodości przeżył nieszczęśliwą miłość. ojciec godzi się na małżeństwo. Wydaje się. Zabieg jednak zakończył się klęską. w którą lubi przebierać się instynkt utrwalania gatunku.W. aby móc poświęcić się służeniu pomocą najbiedniejszym. ale przekupiony dawny lekarski sługa.Kochanowski nazywa arcydoktorem. więc przez analogię z nimi Doktor każe mu tak samo ocenić jego szaleńczy zamiar. E. przywalony resztkami feudalizmu.) Jej potrzebniejszy jest ksiądz niż lekarz. Zaraza to dla niego zło. Lucynda odzyskuje. M. bo był solidny. trzeba mieć w glowie genitalia. J. który sprawia wrażenie.Pod nieobecność Makbeta do jego żony. każda nazajutrz piżmem zalatuje ("Do doktora"). badal zawartość kublów i zadzierat niemalo brudnej bielizny. gotowego zapłacić za ratowanie syna każdą cenę (wszystko.Obok Rzeckiego. Choromański "Zazdrość i medycyna" Rebeka Widmarowa była jed nocześnie pacjentką. Uznany za obłąkanego z powodu próby zabicia cara. oraz piękne kobiety. Zapomina o młodzieńczych ideałach. Kordian nazywa ich wariatami. za leczenie każe sobie płacić. Po zabiegu powiedział: kiedy się robi trepanację. Domyślając się prawdy. Dwórkę niepokoi dziwne zachowanie pani: przemierza ona komnaty zamku ze świecą w dłoni.A. lutnię.1) W powieści występują tacy lekarze. która nie zlękła się zgorzkniałej i złośliwej Róży. ale Michała. mein Kind. zawsze jest 74 . która uparcie wykonuje ruchy mycia rąk. odwiedza Kordiana w szpitalu wariatów. 2) Judym. więc przeciwstawia mu rzetelne wykonywanie swego zawodu.W szpitału psychiatrycznym oprócz lekarzy. mówi: czyn przeciw naturze rodzi niepokój (. twierdzi. Sganarel występuje w roli doktora. który pochodzi z nizin społecznych. Trzeźwy. którzy potrafią zalecać tylko kąpiele. by móc stworzyć drugi świat w sobie. Wiedzie tu życie uchodźcy. Jednak doktor Strawiński działa podobnie: stwarzając jedynie złudne wrażenie. których Judym określiłby mianem lekarzy ludzi bogatych. a tylko chorą duszę. trzeba mieć mózg w gtowie. który oprócz ślepoty cierpi jeszcze na pomieszanie zmysłów. stąd tak emocjonalnie podchodził do komplikacji w czasie operacji. dzisiejszy świat nie dla nich. widząc lady Makbet. gdzie wsuwał rękę w wilgotne łóżka. albo winni. że ma wobec najuboższych przeklęty dług do spłacenia. Żeromski "Ludzie bezdomni" . którzy tu trafili. Karol został upokorzony i ośmieszony przez doktora Caniveta. stuchat rzężeń. a Leandra bierze ze sobą jako aptekarza. odrzekło: tam. I. twierdzi.Paweł Obarecki zaczyna tak jak Judym: pragnie skończyć studia medyczne i poświęcić się realizacji hasła "pracy u podstaw". Szekspir "Makbet" . Praca. że widzi krew i czujejej zapach. że miłość idealna jest tylko jednq z masek. Wdał się w romans z Rebeką. nie myślą o tym. toteż wezwany do niego lekarz jest ostatnią nadzieją ojca. A Camus "Dżuma" . Lekarz. który musiał amputować nieudolnie leczoną nogę. jak dr Czernisz czy dr Węglikowski. Doktor mówił do sześćdziesięcioletniej kobiety: Ruhe. kiedy się operuje kobietę. czego zażądasz . Kuncewiczowa "Cudzoziemka" Jedyną osobą. że potrafi nie tylko leczyć niemoc w ciele.Doktor Faust zgłębił wszystkie dziedziny nauki. operuje za kilkadziesiąt franków. poszukuje innych możliwości zgłębienia tajemnic świata. która liczyła na pieniądze i sławę. puszczając krew.) nowym Boga tworem. którą chirurg Tamten operował. w Zagłębiu rozstaje się z Joasią. dla niej był niezdarą życiowym. że jest bezradny wobec choroby Orcia.. Ruhe. Krasicki "Doktor i zdrowie" W sześciowersowej bajce poeta ironicznie potraktował lekarzy. który uciekł do Paryża przed prześladowaniami w Rzeszy. J.. przybierając postać Doktora.. z których każdy twierdzi. że rola kobiety zacz)'na się i kończy w lóżku. oczekująca na niego codziennie żona. że on najlepiej diagnozuje sercowe dolegliwości Wokulskiego. Zwłaszcza kobietom wiele uwagi poświęca doktor Montan: bo która z tobct wieczór pobłaznuje. Na pytanie. Molier "Lekarz mimo woli" . Dziecko traci wzrok. Remarque "Luk Triumfalny" Bohaterem powieści jest Ravic. do którego zmierzał lekarz.Od początku epidemii doktor Rieux nie ma wątpliwości. że w pełni rozumie skomplikowaną opowieść Iwana o Berliozie. Oskarża ich w swoim wykładzie u dra Czernisza. są albo rzeczywiście chorzy. za namową aptekarza i żony. mowę i ucieka z ukochanym. M. Emma wszystkie te jego zalety odbierała jako wady. alkohol. W obecności Rzeckiego wygłasza jeszcze jedną maksymę życiową: romantycy muszą wygincFć (. Sprowadzając go na ziemię. Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" . szybko orientuje się.

Jego modus vivendi (nie kończące się romanse i pojedyncze przygody miłosne) jest przykładem rozpaczliwego hedonizmu człowieka wrażliwego. Już na Umschlagplatzu podejmował wyścig z Bogiem. udają. czas i cierpliwość to trzech najlepszych lekarzy. Konwicki "Zwierzoczłekoupiór" Jest to powieść o chłopcu umierającym w szpitalu z powodu nieuleczalnej choroby krwi. pocatunki zdejmują ligniną jaiowioncł. (Agrypa) * "Jeden doświadczony lekarz wart jest stu wojowników". siatkę krZywd roZwijają bez trwogi. Bohater stwarza sobie rzeczywistość. Podejmują się operacji. objaśniając jednocześnie kolejne czynności. Biegański) * "Lekarze ludzi bogatych". endokrynolog od endokryny. jego troskę i oddanie. więc pyta tylko formalnie: prawda.Bohaterem powieści jest pracujący w jednej z praskich klinik chirurg. gdyż nie mogą mu pomóc. S. która wie najlepiej. łączność. sami nadzorują przebieg dializ. zwykłą ślusarską bormaszyną wygotowaną w puszce po konserwach. K. Lekarze. aby pozostawić ją Bogu: lepiej jest dla Boga. że są tylko lekarzami. 23) * "Nikt nie potrafi tak solidnie zakopać swoich błędów jak lekarz". H.działały jak najskuteczniejsze leki). R. lecz małych szpitali.zmuszony przez Niteczkę . Rocznik dwudziesty" . jest rzeczą obojętną". a ktoś. które wydają się science fiction i często wraz z chorymi zwyciężają. tak jak dobrego żeglarza. bo epidemia to zbyt poważna sprawa. Był to dla więźniów prawie raj.opuszcza Pragę. bo to właśnie oni głównie wykazują się odwagą. elektrowstrząsy.doktor dokonuje trepanacji czaszki poety Dębowego na wyrwanych drzwiach jakiegoś domu. Żeromski) * Przyroda. lekarze nie mają czym i gdzie operować. który przeżył powstanie w getcie. prywatny. W swych poszukiwaniach przedzierają się przez kolejne warstwy ciała: odrZućmy to co napęcZniato. jakiej nie mógł doświadczyć.Rozmówcą Hanny Krall jest kardiochirurg. Kesey "Lot nad kukułczym gniazdem" . (Hipokrates) * "Wielu jest doktorami z tytułu. Ze złością patrzą na każdego nowego rannego. poszukują odpowiedzi na pytanie o istotę życia. że właśnie te pocałunki. lepszym jedzeniu. List: anonimowy. nie dlatego. (Aleksander Wielki. Bratny "Kolumbowie. że nie lubią chłopca: wstydzą się swojej bezradności i tego. nie zwalnia nikogo z obowiązkowych lotów. że się w niego nie wierzy i walczy z catych sil ze śmiercią. zabiegów na otwartym sercu. Jednak wiele miejsca w jego opowieściach zajmują lekarze. szyfrowany. że można być świętym bez Boga (podobnie jak Tarrou). (Hipokrates) * "Dobry lek zawsze bywa gorzki". dermatolog od dermy. przy czym często wcale nie pochodzą oni z wielkich. widziani oczami małego pacjenta. polegała na możliwości wypoczynku. a tylko trapi się swoim katarem i jednemu z szeregowców każe sobie mierzyć temperaturę. a lekarze są tylko trybami w maszynie sterowanej przez siostrę Ratched. * "Lekarzu. Nie wierzy w Boga. doktor Tomasz. trywializując i uprzedmiotowiając zmarłego. a pielęgniarki i lekarz traktowali ich jak ludzi (troskliwe spojrzenie. Z obchodu wychodzą szybko. Thorwald wymienia ich. gdzie mogli spać w czystej pościeli. (Hipokrates) * "Lekarz ma tylko jedno zadanie: wyleczyć chorego. słowa wypowiedziane na łożu śmierci) * "Dobrego lekarza. jednak doktor wierzy. W powieści występuje też rzesza lekarzy anonimowych: urolog od uryny. ręka położona na czole . że świecenie wnętrza wyjaśni im fenomen dualistycznej natury człowieka (cielesno-duchowej). królestwie Wielltiej Oddziałowej. często metaforycznie przedstawiany 75 . pergamin) wraz z zewnętrznym opakowaniem (koperta). G. nie dostrzegając. (Konfucjusz) * "Umieram z pomocy zbyt wielu lekarzy". na czym napisano tę wypowiedź (papier. nie chce być bohaterem (ja nie chcę się poświęcać. poznaje się tylko podczas burzy i niebezpieczeństwa". ja chcę Zarabiać forsę). (W. a tylko po to. Znamienna jest scena. dla którego praca jest życiową pasją. (Hipokrates) * "Uśmierzanie bólu jest rzeczą boską".gotowy do niesienia pomocy. operowania tzw. były dyskusjejak z dorosłym. ratując życie skazanym na wywiezienie do obozu. niezależnie od choroby. O pobycie w szpitalu marzył każdy więzień. który dokonuje sekcji zwłok. zakończył ośmioletni wyrok i skorzystał z propozycji zostania lekarzem obozowym. Często czuwają przy chorych całe noce. Za każdym razem przy bardziej skomplikowanych przypadkach doktor jest załamany. Kundera "Nieznośna lekkość bytu" . którzy obok takich symulantówjak Yossarian spotykają też przypadki beznadziejne.beznadziejne. aby się nie narazić dowództwu. bo doskonale zna mechanizm funkcjonowania paragrafu 22: może zwolnić od lotów wariata. Natomiast. przekomarzania i rozsądne apele o cierpliwość. Każde przedłużenie choćby o miesiąc czy dwa życia ludzkiego . J. przeraża go wojna. że lekarze oddzielają dusze od ciała". Zawsze potwierdzają swoim autorytetem diagnozy i terapię pielęgniarki. Heller "Paragraf 22" Lekarzem lotników na Pianosie jest doktor Dane eka. myślący. T.Autor zastrzega na wstępie. oczekują. że się spieszą. toteż nie lata.to zmniejszenie dysproporcji. Symbolizuje więź. który panicznie boi się lotów. siostry Ratched. Krall "Zdążyć przed Panem Bogiem" . bo wie. to. którą doktor stale ma w pamięci: 1:400 000. Po napisaniu do prasy artykułu krytykującego rządzących (na temat ich odpowiedzialności) jest stopniowo zmuszany do rezygnowania ze swoich ambicji . są tylko pionkami. O Jegorowie wiadomo było. proszkach obniżających temperaturę. Herling-Grudziński "Inny świat" . (Ewangelia św. podobnie jak ich pacjentów z nazwiska. krzywdy. operując przypadki ciężkie lub zdawałoby się . kto twierdzi. Zgromadzeni wokół ciała lekarze spodziewają się zgłębić tajemnicę bytu. co będzie najskuteczniejsze w przypadku danego pacjenta: proszki. M. Wyścig ten kontynuuje jako kardiochirurg. ale wie. żejest wariatem i prosi o zwolnienie na pewno nim nie jest. grupy osób lub instytucji. panie doktorze? Szpital jest Kombinatem. Za każdym razem Thorwald ukazuje determinację pacjenta i piękno walki o jego życie ze strony lekarza. Doktor Tomasz jest oczytany. któtzy podejmują się niezwykle trudnych przeszczepów nerek. przeżywają każdy skok temperatury. żyjącego w systemie totalitarnym. renomowanych ośrodków. a bardzo mało z postępowania".Bohaterem lirycznym wiersza jest doktor Tulp. że nie trzeba tracić nadziei. polecony. gdy . otwarty. maska jedwabna są differentia specifica tego człowieka. (przysłowie angielskie) List List . do życia podchodzi refleksyjnie i krytycznie. ulecz samego siebie".Pisemna wypowiedź skierowana do osoby. choć terapia. później zostaje pozbawiony prawa wykonywania zawodu i zarabia myciem okien. żelazny (glejt). (Homer) * "Jest wielkim błędem naszego czasu. że w 1939 r. ale należy się do niego o to zwrócić z prośbą. przy czym nie robią tego dla sławy. blue babys. że bakcyl dżumy nie umiera. że w ludziach więcej rzeczy zasluguje na podziw niż na pogardę. J. Łukasza 4. życzliwe słowo. Grochowiak "Lekcja anatomii (Rembrandta)" . (S. wyczerpali cały arsenał swoich typowych zachowań i powiedzeń: były już żarty.W sowieckich łagrach lekarze zajmowali szczególną pozycję w hierarchii obozowej. a po wojnie został lekarzem.Lekarze w szpitalu psychiatrycznym.W czasie powstania brakuje leków. nie ma miejsc w przepełnionych szpitalach polowych. Thorwald "Pacjenci" . że książkę poświęca pacjentom. są bezradni wobec choroby. lobotomia. aby dać choremu cień nadziei. Marek Edelman. Jedyny w Oranie Rieux nie podziela w pefii entuzjazmu mieszkańców. Jaką drogą tego dopnie.

przekonany. Średniowieczna hi:. informując ją o wszystkim. to niech prawdy bliskie będzie zmyślenie (. Jest to szczególna nobilitacja bohatera literackiego. cywilizacji. skazując na śmierć Rosenkranza i Gildensterna. że list trafił na podatny grunt. a jaka ta. których celem jest tłumaczenie słowa bożego i ugruntowanie wiary. jaka powinna być poezja. skierowane do piszących. św. Szekspir "Makbet" . Horacy "List do Pizonów" . co mówisz. niedogodnościach życia rycerskiego. Szekspir "Hamlet" Klaudiusz. pisze do matki list z prośbą o przysłanie mu ich. zajmuje tam niezłe stanowisko urzędnicze i namawia brata do porzucenia Korczyna i wybrania łatwiejszej egzystencji niż codzienne zmaganie się z kłopotami. listy Krasińskiego do ojca. do Delfiny Potockiej. przejmowania i czytania jego listów. Norwida do Zaleskiego. zwany listem romantycznym. że brak mu środków na zakup nowych rękawiczek. co staje się pretekstem dla Podkomorzego do wywodu o sensie wychowania hołdującego modzie francuskiej. niech umyst to. Także list siostry Rastignaca z informacją o wysłaniu pieniędzy ze skromnych. czyli Heloiza. władzy (pomysł korespondencji dwóch Persów). . Puszkin "Eugeniusz Oniegin" List Tatiany do Oniegina.W. udając rannego w rękę.Są to rozważania o sztuce poetyckiej. opozycji: ja . Aleksym" . J. wstydzi się swojej śmiałości. pozwalającego wyrazić śmiałe opinie o religii. B.J. chłonie. H. Fredro "Śluby panieńskie" Często wykorzystywany przez twórcę motyw listu. Bawić zapragniesz.1) List prezesowej Zasławskiej do Wokulskiego zapraszający go do Zasławia. jak wielkim wyrzeczeniem dla niej i dla ciotki było zdobycie tej sumy.Po zwycięskiej bitwie.Powieść w formie listów tytułowego bohatera do jego przyjaciela. są kurtuazyjnym gestem kronikarza. Kołłątaj "Do Stanisława Małachowskiego. co pożyteczne tączy z prz)jemnym. Biblia (NT) . Orzeszkowa "Nad Niemnem" Uporczywe listy Dominika Korczyńskiego. skierowane do kanclerza Michała i biskupa Pawła. iż byt jeden do drugiego czyst.U. III" W scenie balu u Senatora wspomina się o rozkazie Nowosilcowa śledzenia Czartoryskiego. Montskiusz "Listy perskie" Przykład wykorzystania formy listu jako kamuflażu. Słowa Lady Makbet: będziesz królem wskazują. Prus. czasem. Mickiewicz "Dziady. W.jako biały gołąb.ot. w lot chwyta. A. zawierający rozkazy uśmiercenia Hamleta. donosząc jej o swych zwycięstwach (np. jak i podkreślenie jego świętości.Tekst publicystyczny z okresu Sejmu Wielkiego.J. da Voragine "Legenda na dzień świętego Aleksego" . Biblijny kontekst i symbol Jerozolimy posłużył poecie do wypowiedzenia wiary w triumf jego ogryzmolonego pamiętnika artysty. uczy odpowiedzialności za nie. Julia. otrzymawszy list od swego ukochaneao. Jakuba. że Hamlet zna prawdę o zamordowaniu ojca. Określa. chcąc uknuć intrygę. gdzie nawet prywatna korespondencja może stać się powodem oskarżenia i skazania. Sobieski pisał je przez wiele lat do Marii Kazimiery. dziewczęcych oszczędności. dla J. świadczącą o jego odwadze i pozycji Bolesława. Norwid "Klaskaniem mając obrzękłe prawice" . Piotra. Pawła. W. piszę na Babilon do Jeruzalem . Tu list jest symbolem nieprzerwanej łączności. aby poznać uczucia prawdziwej Anieli względem siebie i móc zakpić sobie zjej ślubów panieńskich. Słowackiego do matki. Tu Gustaw. za której uwiedzenie Abelard został z rozkazu wuja dziewczyny zbrodniczo wykastrowany. "Lalka" .i dochodzą listy. toteż list przeczytał. by przyre~la bs~ła świadkiem jej miłosnych uniesień. przy czym służący zapisuje każde słowo. najpierw jako swej narzeczonej. J. kim był. wyjaśniając. A.Utwór zawiera konkretny adres poetycki: Piszę.Scena. Zarówno on. J. np.świat. dyktuje Anieli list do całkowicie fikcyjnej dziewczyny o tym samym imieniu. skąd pisywali do siebie miłosne listy. Są źródłem wiedzy o XVII w. w którym niedoświadczona i pełna ufności dziewczyna składa swój los w jego ręce. przykładem pięknej sztuki epistolarnej. A. Matka przysyła pieniądze i ser deczny list z wytłumaczeniem. Aleksy napisał przed śmiercią. Ich pierwsze spotkanie traktuje jak wolę nieba. łącznie z mocium panie (przykład komizmu słowa i sytuacji). który przebywa w Rosji.). wysyła młodego księ cia do Anglii pod opieką Rosenkranza i Gildensterna. list z ręki zmarłego może wyjąć tylko papież. List otrzymywać to dostawać dobre albo złe wieści. C. Słowacki "Rozłaczenie" Wiersz list poetycki. Rousseau "Nowa Heloiza" Przykład powieści epistolarnej. Rousseau w "Nowej Heloizie". E. pod Wiedniem). H.toria miłości filozofa i teologa Pierre'a Abelarda i jego uczennicy Heloizy. Sienkiewicz "Potop" . referendarza koronnego o przyszłym sejmie Anonima listów kilka" . świadectwem kultury dworskiej. który przebywa daleko od miejsc znanych mu. H.S. idzie go czytać do ogrodu. który staje się elementem intrygi. układach wśród dworzan.żony.Tu 76 . w której Cześnik dyktuje Dyndalskiemu rzekomy list Klary do Wacława. nie mogąc zdobyć inaczej pieniędzy. zapowiedzi zostania tanem Kawdoru i przepowiedni czarownic Makbet pisze list do żony. J. zawierający wzmiankę o możliwości spotkania tam Izabeli.Listy Apostolskie: św. Zestawienie krańcowych pejzaży (jej i jego). Niezbędnym elementem biografii romantycznych twórców były podróże. Historia stała się inspiracją np. wytęsknionych (dom. Balzac "Ojciec Goriot" Eugeniusz Rastignac. Poklask i uznanie zyska ten. A. przeto. skierowany do ukocha nej kobiety przez pielgrzyma. Horacy uświadamia twórcom wagę słowa. Ponadto w tekście samej kroniki Gall cytuje treść rzekomych listów cesarza niemieckiego do Krzywoustego i odpowiedź polskiego króla. która uczy: jeśli uczy'ć zamierzasz. ale codziennie czeka na jakiś jego gest.. Jan Sobieski "Listy do Marysieńki" -Sąjednocześnie gatunkiem literackim. która pozwala mu nie przyjmować niekorzystnych warunków cesarza. Są one często uzupełnieniem twórczości poetów. Niemcewicz "Powrót posła" Krótki liścik Starościny do Podkomorzyny z informacją o złym samopoczuciu autorki bileciku: głowa mi źle robita przez noc całą. Średniowieczna historia została wykorzystana do przedstawienia sentymentalnych przeżyć dwojga ko~-hanków. "Legenda o św. utrwala. ogród.. wyposażonych w stosowny list. widzi go w snach.List.W przeciwieństwie do polskiej wersji legendy. Wilhelma. jak też eksponował punkt widzenia samego Wertera.K. decydująco wpłynął na losy Wokulskiego (błyskawiczny powrót z Paryża). Tu niedyskrecja uratowała Hamletowi życie. Jana.. Ujawnia to mechanizm rządzenia w carskiej Rosji. Gall Anonim "Kronika polska" Listy poprzedzające księgę I i III. samotności i prób jej przełamania przez ucieczkę w miłość (objawy Weltschmertzu). nauce. kochanych. Życie paryskie jest ustawicZną walkct . bawi i uczy zarazem. cz.donosi jej. a nawet zmienił jego treść. który św. Ten kształt powieści umożliwił ukazanie typowych Werterowskich cech: skupienia na sobie. list kończył się słowami: non omnis moriar i te właśnie słowa przeczyta głośno Ochocki w zakończeniu powieści. jak i ona zamknęli się w klasztorach. Fredro "Zemsta" . która bawi. J. co go dyskwalifikuje w wielkim świecie. później . znajomi ludzie). Mickiewicza do Zana. a gdzie dane jest być jej. dlatego wykształcił się w tej epoce nowy gatunek literacki. 2) List Węgiełka do Wokulskiego (czytany przez Rzeckiego) z informacją o wysadzeniu w powietrze kamienia z romantycznym napisem. w którym tytułowy Anonim przedstawia konkretny program reform społecznych i politycznych. co ów przewidział. Nikt nie mógł go wyjąć z zaciśniętej ręki zmarłego z wyjątkiem jego żony. Goethe "Cierpienia młodego Wertera" . a dedykowane całemu episkopatowi ówczesnej Polski. zwięzłym bądź..

Sytuacja oczekiwania na list jest tu symbolem nadziei. jest jednocześnie próbą pocieszenia dziecka. Tuwim "Piotr Płaksin" . R."List jeńca" Datowany "Obóz Altengrabow. oddany mu wspaniałomyślnie przez Wołodyjowskiego. że list musi nadejść. Adresowany był zatem do wszystkich (?). ale ludzie najbardziej nawet nieszczęśliwi nie wierzą nigdy w catkowitość swego nieszczęścia. 1942". (piosenka "Skaldbw") * "Te najpilniejsze listy po tygodniu przestają być tak pilne. wiedzą o masowych grobach. stary pułkownik Aureliano Buendia czeka na list potwierdzający jego zasługi i przyznający mu rentę. kiedy on. Gombrowicz "Ferdydurke"Podstęp Józia. Jest marzycielem wierzy w zwycięstwo swojego koguta w walce kogutów i w to. M. M. śnią. panie Plaksin stanie się przyczyną samobójstwa biednego telegrafisty. kto je napisał". K. Dostarczają nielicznych informacji o refleksyjnym podejściu bohatera do życia. wiedzie wspólnie z dwoma przyjaciółmi życie przemytnika. Conrad "Lord Jim" . za opłatą. Pozbawiony kontaktów z krajem. J. czeka na list od przyjaciela (dlatego regularnie słucha na swoim eleganckim jachcie cyklicznych programów Jerzego w radiu). niezbędnej do życia każdemu człowiekowi. który informuje ojca. wyjaśniający ostatnie decyzje Jima. połączone z żon glowaniem symbolami (twarz Murzyna. marzy. milośnie. potrzebie rozmowy. opowiadający zdarzenia kończące losy bohatera. smutne list~~ o swojej biedocie i gdzie umarł. jakim człowiekiem jest jej ukochany syn Tomaszek. R.Weteran wojny domowej.fortel Zagłoby do Lubomirskiego. iż rozumie i pochwala karę. Jasna Góra.na moja na świecie). Byron) * "Ludzie listy piszą . w spokojnym tonie (przypominającym rozmowę) informujący odbiorcę o pogodzeniu się piszącego z upływem czasu i przemijaniem. M. wyjaśniający córce paradoksy historii.Pisany do osoby dobrze znanej.Powieść kończy list Marlowa do uprzywilejowanego człowieka w Londynie. PisZe serdecznie.córkę poety. odcięty od bliskich mu osób i miejsc. stąd wyrok brzmi: idź do pieca miłosny zeszy'cie. 1) Pożółkły.Pisany w Nowym Jorku. jaka ojca spotkałajako wroga ludu. Gałczyński .I. wyrażający tęsknotę do kraju. Telegrafista Piotr Plaksin pisze list do bufetowej Jadzi. (G.po wygaśnięciu uczuć lub utracie przedmiotu miłości listy miłosne stają się bezwartościowe. który całe życie czekał na list.1) Z listów. W kopercie Marlowa były jeszcze dwa listy. a zwłaszcza przez poetów. 5) List . świadczące o potrzebie utrzymania kontaktu z bliską osobą. 4) Nie udało się Kmicicowi przejąć listów Janusza. a po dwóch miesiącach nie pamięta już o nich nawet ten. podsuwanie przez pamięć obrazów miejsc porzuconych i świadomość egzystencji rozbitka. razem przeżywając ich treść. który chciał się kształcić. T. bo nieszczęśnik nie potrafi grać na klarnecie. i zło. List nie zawierał adresata. Garcia Marquez) 77 . Wojaczek "List do Królowej Polski"-Obrazoburcze wyznanie niewiary (nie mogę ci uwierzyc~. L. Broniewski "List z więzienia" Ma on precyzyjnie określonego adresata . polegający na jednoczesnym wysłaniu listu tej samej treści do Kopyrdy i prof. 3) Listy księdza Kordeckiego do Jana Kazimierza. bo wyraża historyczną konieczność. Herling-Grudziński "Inny świat" 1) Więźniowie sowieckich łagrów jak dodatkowej miski zupy oczekują listu z domu. Pimki z propozycją spotkania w pokoju Zuty. choć nieodwzajemnionym uczuciem. 2) List panny Marii Hłasko po raz pierwszy z niezwykłą mocą uświadomi Barbarze. (G.Na stacji Chandra Unyńska.świata milczeniem.Smutne opowiadanie o człowieku. M. Każdy z nich nosi w kieszeni i czyta codziennie po kawa&u. jednocząc się w radości lub smutku. że kochają. że nikt do niego nie napisze. Żyje w dramatycznych warunkach. "Na śmierć rewołucjonisty"). która jest świadoma nadchodzącej śmierci. Nie doczeka się jednak upragnionego listu. niemożność pogodzenia się z obcymi pejzażami. piszą. Gdzieś w mordobijskim powiecie. List spełnił swoje zadanie: spadły maski z twarzy mieszczuchów. próbie przełamana psychozy obozowej (zlagrowania). świadectwem miłości (jed. który zło widzi w samym sobie. tęsknią. poeta-rewolucjonista. Lec) * "Epistola non erubescit" (list się nie rumieni).y. które Lucjan Kociełł przekaże Niechcicowej po śmierci żony. dzięki której mogą oddychać. List prezentuje pełną akceptacji postawę nadawcy wobec świata. panna Jadzia odtrąca jego miłość. Bratny "Kolumbowie" Kolumb. Dabrowska "Noce i dnie" . ie nie wymagają odpowiedzi". którego celem było zdemaskowanie obłudy Młodziaków. które są w życiu ojca największymi radościami. Karajest słuszna. K. S. potrzebna im jest maleńka szpareczka. dzieli los podobny do tego. w którym przecież współistnieje i dobro. dozując sobie przyjemność obcowania z Piotrem. 2) Kartka pisana ręką Lorda Jima z kilkoma rozpaczliwie brzmiącymi (jak wołanie o pomoc) zdaniami. ciągłe czekanie.zwykłe. aby ten oddał się dobrowolnie pod dowództwo Czarnieckiego. który ten przez lata przechowywał jak relikwię. Pawlikowska-Jasnorzewska 1) "List" . Hłasko "List" . żołnierz. Garcia Marquez "Nie ma kto pisać do pułkownika" . Mullera w czasie obrony Jasnej Góry. a dedykowany żonie poety. Wierzyński "List" . (Cyceron) * "Jedynym urokiem starych listówjest to. Otrzymane listy czytają wspólnie w baraku. 2) List do Pamfiłowa od syna. doręczane nielegalnie. bardzo często powodują zwrot akcji. Monolog ojca. dlatego wyjechał do stolicy skąd pisat do rodziców krótkie. 1) List Janusza Radziwiłła do Kmicica z poleceniem werbowania ludzi. Jastrun "List w przestrzeń " List do nieznanego adresata na temat obowiązku mówienia prawdy przez tych. W. J. 2) List Janusza przejęty przez Zagłobę. Niestety. zaprzyjaźnionej. G.listy od grywają ogromną rolę. 2) "Listy" . nawet za cenę narażania życia. Zeromski "Doktor Piotr" Listy syna do Dominika Cedzyny. Ze względu na ton wypowiedzi może to być list pożegnalny osoby. Jest wyrazem tęsknoty. całują się". 6) List Jana Kazimierza odczytany w kościele. którą darzy gorącym. W. I chce. Kasprowicz "Sonety z chałupy" (sonet XXXIX) Skrótowa biografia wiejskiego chłopca. (S. J. J. który po wojnie podjął decyzję o niewracaniu do komunistycznego kraju. Że kocha. wspomina. Jej list z okrutnymi słowami: Nie dla mnie pan. związane z tym silne emocje i omdlenie. któremu pozostało tylko wysy łanie rozpaczliwych sygnałów listów w butelkach. G. wytarty na zgięciach list ojca Jima. w którym hetman litewski rozkazuje zgładzić więźniów. która w rzeczywistości obozowej wydaje się tak samo ważna jak chleb. jaki był udziałem jego bohaterów lirycznych ("Elegia o śmierci Ludwika Waryńskiego". i boi się wrócić. Listu tego bohater o mało nie przypłacił życiem (załamanie nerwowe). choć dobrze wiedział. ujawniających knowania i plany Radziwiłłów. * "Napis na pomniku brzmi czasem jak list gończy". nie mając pieniędzy na zaspokojenie podstawowych potrceb. Borowski "Opowiadania" Listy Tadka z obozu w Birkenau do narzeczonej przebywającej w obozie kobiecym. niebieskie włosy) przemieszanych z drapieżnym obrazowaniem (glisty które wyszły z ciała) daje obraz człowieka targanego namiętnościami. którym nie wolno milczeć: zamordowany będzie jeszcze raz męczennik .scena czytania na pewno długo oczekiwanego listu od ukochanej osoby. którzy przeżyli wojnę i widzieli (byli świadkami) prowadzonych na śmierć. pozna Barbara prawdę o romansie Teresy z młodym Krępskim. Staff "List" . której ojciec zwierza się z trudnych do zrozumienia zakrętów historii. polecone. przywracający Kmicicowi cześć i dobre imię.

Szekspir"Hamlet"-Gertruda. Słowacki "Fantazy" . Większą część swoich "dochodów" przeznacza na wychowanie syna. komnata). Tu matkajest symbolem osoby niosącej ukojenie. czym wywołała gniew Latony. Poetę łączyły bardzo bliskie i serdeczne więzi uczuciowe z matką.Kobieta mająca własne dziecko (dzieći) w stosunku do niego (nich). lecz upokorzenie. pełnej bólu i cierpienia po stracie córki Kory. jest ich orędowniczką. że w rozdrażnieniu popchnęła Bertę tak. Choć dla Soni była tylko macochą. Niemcewicz "Powrót posła" Podkomorzyna jest wzorem zarówno matki.Prostytutka Nana okazuje się bardzo troskliwą matką. iż dziecko rozbiło sobie twarz. która chcąc wydać Diannę za Fantazego (ze względu na jego majątek). chorobliwy atak czułości) ani rozwojem.) "Dzieje Tristana i Izoldy" . dającej mądre recepty na życie. choć na pewno kochająca Hamleta (nie zdradza jego udawanego obłędu. Gdy po zabójstwie siostry Balladyna została królową i skazała swoją matkę na tortury. Flaubert "Pani Bovary" Emma nie była ani dobrą żoną. kochająca i mądra. Z pozoru hałaśliwa i opryskliwa. Biblia (NT) . Demeter.Tu matka Jezusa występuje jako błogosławiona. nazywając ją głupią. Słowacki "Balladyna" . 3) Niobe . którego poślubiła. bez pamięci zakochana w poruczniku Wrońskim. Przygotowała czarodziejski napój z wina i ziół. wywyższona. Powiesiła się. Z. Umierając Jezus rzekł do św. bo ta krzyk~ęła. Jako matka Anna Karenina była czuła. A. p. Jana: Oto matka twoja. że woli konający . J. pisany w Szwajcańi. Czternaścioro jej dzieci zabito. Tołstoj "Anna Karenina" . i przybrawszy kobiecą postać.Mańa. J. W. nie liczy się z uczuciami córki.Matka poety pojawia się w tren ie XIX z Urszulką na rękach. dźwigająca krzyż w postaci codziennego zmagania się z mężem pijakiem. cierpliwa. III Matką cierpiącą jest tu pani Rollison (por.Katarzyna Linton niedługo odgrywała rolę matki w stosunku do swojej córki Katy. podając jako argument o pozostaniu za granicą to. sama została poetką i syna skazała na ten sam los.Archetypem matki rado~nej jest Maryja podczas zwiastowania. G. Walcząc o miłość męża. karmi je. później poślubiła brata swego męża . :aś matki cierpiącej Maryja obecna na 3olgocie podczas ukrzyżowania i śmie rci Chrystusa.: ludzkie przygody ludzkie noś. jedyna dla niej była rola bohaterki niezwykłych. który mieszka u swej opiekunki. w jakich syn mieszka (wszak pokój przypomina trumnę).1) Za pramatkę wszystkich ludzi uznawana jest Ewa (Księga Rodzaju). kochająca. może oglądać Boga). córka króla Kolchidy. Mitologia 1) Hera. wyrażający jednocześnie żal z powodu rozstania i tęsknotę za matką oraz tym wszystkim. gdy stary sługa przynosi maleństwo. Krysia ze związku z dziedzicem urodziła nieślubne dziecko. odrywało ją od marzeń. pragnąca dla nich księcia z bajki. 2) Demeter archetyp matki kochającej. gdyż umarła niebawem po porodzie. 2) Pulcheńa Aleksandrowna . że Anna Karenina nie mogła być wzorową matką. Matka. zazdrosna o swego męża. Matka mądra.Dobra. rozważna. F. Nana wyjedzie z Paryża i będzie się nim opiekowała. matka Kaina i Abla. boska. Soerensen). Janka chciała uprosić u Nowosilcowa wizytę księdza Piotra.Hrabina Respektowa rozpaczliwie usiłująca ratować pozory świetności domu. gdy poznała prawdę. zjawia się zawsze. a wiele zyskała (np. Ares. wybrana. E. 4) Medea piękna czarodziejka. Bronte "Wichrowe Wzgórza" . Słowacki "Do matki" . Zjej zwią zku z Zeusem narodziły się dzieci: Hefajstos. Słowacki "Rozłączenie" Jeden z najpiękniejszych liryków tego poety. Z radością wita przybyłego d o domu Walerego. macocha Soni. że Urszulka nic nie straciła. Połączenie tych trzech elementów sprawiło. pragnąca wierzyć. wypija truciznę przeznaczoną dla Hamleta). Natychmiast mógł ~oznać prawdziwą matkę. Niobe zaś z żalu i tęsknoty skamieniała. Nie nadawała się do roli matki. Książę Karenin kazał jej wybrać między domem a kochankiem. Dostojewski "Zbrodnia i kara" . ani dobrą matką. Mi mo to pozostają oni w ciągłej łączności uczuciowej (jej symbolem w wierszu jest biaty gołąb). J. ciepła. który porzucił ją i dziecko w pogoni za ideałem. kłótliwa). co rodzime. Wymaga od Dianny poświęcenia w imię ratowania honoru rodziny. "Bogurodzica" . żony i gospodyni. tzn. a który wypili Izolda i Trist "Lament świętokrzys~lci" Zdecydowanie uwypuklone c~chy matki cierpiącej (Mater Dolorośa). współuczestniczącej w bólu syna. Dla swego wię zionego i torturowanego syna. Z niepokojem patrząca na stan swojego Rodi.Piękna i wrażliwa kobieta. który miał wzmóc miłość Izoldy i króla Marka. a naprawdę czuła. Należy przypomnieć jednocześnie. aby ratować choć duszę syna. król Salomon wydał wyrok. w której przypadku można mówić o zdominowaniu roli matki przez rolę kobiety (kapryśna. ponieważ dziecko. zwracająca się do wszystkich matek. Gdy chłopiec ciężko zachoruje na ospę. Zabiła własne dzieci i uciekła do Aten. sprzyja Ofelii. biedny tułacz przebywa w innym (zupełnie dla niej obcym) świecie. jakim okazał się Kirkor. Jest on jej jedyną podporą i radością.U. Początkowo małą wychowywała mamka. żyjącą tylko r omansami. Mickiewicz "Dziady" cz. Podobnie jak mąż. Kochanowski "Treny" . stąd w utworze tym tłumaczy się on. która nieświadomie stała się przyczyną nieszczęścia córki. L. obarczana często winą za grzech pierworodny. patńotka. że jej życiową rolą była rola demonicznej kochanki.Matka Matka . E. znajome (ogródek. Mickiewicz "Do matki Polki" . ale jednocześnie bliska ludziom.N. zapomnienie. nad rodem Labdakidów ciążyła bowiem klątwa bogów. Nie interesowała się jej zdrowiem (czasem.1) Katarzyna Iwanowna. nie rozpoznając w nim syna. aby jziecko rozciąć mieczem i każdej z ko~iet oddać połowę. Biblia (ST) . Zapłaci za to 78 . Mówi się też o Demeterjako o matce-ziemi. 5) Jokasta .Klaudiusza. Rolę matki zdecydowanie zdominowała rola żony. J.matka Raskol nikowa: troskliwa. Mickiewicz "Rybka" Wiejska dziewczyna. a ojcu dziecka. Tłumaczy zrozpaczonemu synowi. polecając jego opiece zrozpaczoną Maryję. zdarzył się jakiś nagły. że jest on tylko wynikiem zmęczenia lub złych warunków. lecz nie umiała zrezygnować z miłości swego życia.Wiersz autobiograficzny. matka małego Sieńoży. kobiety.M.Wiersz jest apostrofą do matki (wszys tkich matek) młodego bojownika. troskliwa i dobra matka. Kobieta nie umiejąca w sposób zdecydowany wybrać między synem i nowym mężem. ta nawet na mękach nie wskazała na nią jako na wyrodną córkę i zbrodniarkę. na wsi. J. Jazona. Hebe. Małej Berty chyba nie znosiła (jakie to brzydkie dziecko). J. chce wychować synów na dobrych obywateli. Krasiński "Nie-Boska komedia" Żona hrabiego Henryka i matka Orcia . Brak atrybutów boskich jest to bezradna. A. piękna) i żony (zazdrosna.jednocześnie matka i żona Edypa. Zola "Nana" . Zdarzyło się. Ejlejtyda. by dziecka nie zabijać i oddać tej irugiej. umiała docenić jej poświęcenie dla rodziny. Jednakowo kochająca obie dziewczyny. On.Matka Izoldy. stojącej pod krzyżem. zrozpaczona kobieta.nie iść na obrożę. wymagające matczynej opieki i ciepła. kochająca i troskliwa matka dwóch córek: Aliny i Balladyny. J. Jako element szantażu i zemsty wykorzystał wielką miłość Anny do syna zabronił jej widywać się z nim.matka dumna ze swego potomstwa. klęska. Bedier (oprac. Męczyło i nudziło ją ustabilizowane życie i monotonna codzienność.matka Hamleta. dlaczego nie wraca do kraju i prosi matkę o wybaczenie. Zabójstwo Hamleta (ojca) odbyło się za jej wiedzą. poszukującej jej po całym świecie. że wszyscy zebrani nie są warci nawet małego palca Soni. 2) Kiedy dwie kobiety kłóciły się ~ dziecko i żadna z nich nie chciała ustąpić. pełnych dramatyzmu romansów. pośredniczy między ludźmi i Bogiem. jak też Polki. Zapowiada los jej syna: jego przyszłość to nie zwycięstwo i sława. Na stypie po Marmieładowie powiedziała. czuła. służących ojczyźnie. Zamieniona w rybkę. A.

Sienkiewicz "Janko Muzykant" Matka uzdolnionego muzycznie. Zenon wymawia żonie. Największym utrapieniem jej życia okazał się syn. natomiast Tomaszek był ciągłym utrapieniem pani Barbary. Zbyszko powinien się wyszumieć i lepiej jeśli to robi w czterech ścianach wtasnego domu. W. Proust "W poszukiwaniu straconego czasu" . chciałaby je wykształcić. usprawiedliwia. Skutkiem tego wyrósł on na egoistę. Z. Wie. tylko oni pracują w gospodarstwie.1) Cezary byłjedynym synem państwa Baryków. G. nie nadający się do żadnej pracy na wsi. która bojąc się samotności (jak sama wyznaje). dalekie wyprawy poza miasto. nie nadawał się nawet do najprostszej pracy. a przede wszystkim despotyczna. więc i dzieci także. nieznośna. co w danej chwili robi syn. Ponieważ nie miała pieniędzy na dalsze studia syna. której smak wywołał cały ciąg wspomnień. wstydziła z powodu jego ' wyskoków i ciągle go bardzo kochała. Myśli o przyszłości dzieci. prostą kobietą. synów trzyma krótko. Męczy ją życie codzienne. Zygmunt stał się życiową klęską matki. z kim chce. co chce i spotykać się. Cezary ocen ił to bardzo późno. dość szorstka w obejściu chłopka. Dabrowska "Noce i dnie" . gdy widzi czającą się za płotem Justynę. Ale częściowo to ona ponosi winę za jego nadwrażliwość. i jako żona. M. Gombrowicz "Ferdydurke" Pani Młodziakowa chce być nie tylko nowoczesną kobietą i żoną.uboga wdowa prowadzi bardzo skromny dom. biedna. Potajemnie przynosiła mąkę. Po śmierci syna samotna wdowajeszcze długie lata spogląda na dym. ubogiego chłopca wiejskiego. 4) Bogutowa. niejednakowo je kochała. Wszystko musi tylko dobrze wyglądać na zewnątrz: dziewczynki powinny umieć grać na pianinie. podsunęła mu pomysł zwrócenia się do Czechlińskiego. samodzielna kobieta i matka. Ale śmierć nie przychodzi. Konopnicka "Dym" Symbolem więzi uczuciowej. toteż po naradzie z kumem Andrzejem z bólem serca kazała synowi iść do miasta w poszukiwaniu pracy i lepszego losu. M.1) Pani Żancia. człowieka. W.chce wychować na salonową lalkę. ale także wyzwoloną z mieszczańskich konwenansów matką. czeka na syna. urządzała samotne. gdyż niewiele się córką zajmowała i nic o niej nie wiedziała. matka Zenona jest uosobieniem łagodności i dobroci. Hanka stanowczo zdecyduje: nie pude i dzieci nct zatracenie nie dam. Może mieć nawet nieślubne dziecko. tłumacząc postępowanie Zenona. aby zdobyć pożywienie.odważna. Banasiowa rozumie złość córki i nie ma do niej żalu. prosta kobieta wiejska. Leonię . Jako matka była najczęściej nie do wytrzymania. W dzieciństwie rozpieszczony przez oboje rodziców. H. Gdy zbity przez stójkowego umierał. M. pełna ciepła i miłości. wsłuchując się w kroki na schodach.jest matką. aby jej dzieci zaszły dalej niż ona. Ona też staje się pośrednią przyczyną poszukiwania straconego czasu . Kochała dzieci niejednakowo. ale nigdy nie narzekała. bezuczuciowca.nierówno dzieli uczucia mat czyne: Jagnę rozpieszcza i dba. że w niebie Pan Bóg da mu prawdziwe skrzypce. że często podnosi oczy znad zagona. Orzeszkowa "Tadeusz" . pełna ciepła. zwłaszcza że ośmielił się ożenić wbrew jej woli.Matka Marcela jawi się w jego wspomnieniach jako niezwykle czuła i opiekuńcza. że była matką nadopiekuńczą i bardzo ambitną. a także przykładem na to. W stosunku do dorosłej córki zachowywała się jak wobec przyjaciółki lub bliskiej znajomej: grzecznie. Nie zna potrzeb dzieci i nie interesują jej one. Gdy jednak rozpadnie się jej małżeństwo. przez łzy zapewniała go. 2) Pani Kirłowa . jak często ideały i szczyme pragnienia rozmijają się z rzeczywistością. Prus "Antek" -Matka Rozalki i Antka. serdecznie przyjęła Cezarego i dzielnie znosiłajego towa rzyskie nietakty. a Wiktor w hucie.1) Hanka jest bardzo dobrą i troskliwą matką. Kształt dymu informuje ją. Dzieci wychowują się prawie same. poprawnie.Tytułowa bohaterka jest despot ką i kołtunką. M. bo cnota to skarb dziewczęcia. że trzeba ją karmić i zapłacić za zameldowanie. Złościła się na niego. że Marta pięknie śpiewa. kłóciła z nim. która ma pod swoją pieczą nie tylko dzieci. wychowaniu wnuka. Głośno wyraża przy obcych osobach zdanie. matka małej Helenki. ale także cały dom i gospodarstwo.zziębniętemu synowi podała filiżankę herbaty z kwiatu lipowego i magdalenkę. gdy ona pracuje w fabryce tytoniu. O jej matczynej miłości świadczy tylko to. a potem .życie. aby została śpiewaczką.Nie okazująca specjalnie czułości.O Barbarze Niechcicowej można powiedzieć. Pragnęła. M. łączącej matkę i syna jest dym z fabrycznego komina. Od momentu urodzenia był on jej zmartwieniem: słaby fizycznie. wspiera uczuciowo Elżbietę. Sama wolała brylować w wielkim świecie. Ciężkie i trudne życie nie pozwala matce na okazywanie dzieciom czułości. Prus "Lalka"-Pani Stawska. by utrzymać dom. matka pomaga w prowadzeniu domu. wybacza. aby dzieci miały co jeść i żeby w izbie było ciepło. B. boi się wycugu. Jak wszyscy starzy ludzie w Lipcach. Pozostaje jedynie troska o nie i poczucie obowiązku . S. który potrafił własnego ojca nazwać szaleńcem. Jej oczkiem w głowie był Władyś. dopóki ta nie odkryła. i jako człowiek Róża Żabczyńska była niezwykle trudna. Kuncewiczowa "Cudzoziemka" I jako kobieta. Starała się córce wynagrodzić nieobecność ojca. Ciężko pracowała. skupiona na lekturach romansów i własnym stanie zdrowia. Aby zrobić synowi przyjemność. że lubi się chwalić małym. Zenon jest jej dumą-gdy zostaje prezydentem miasta. Żeromski "Przedwiośnie" . Elżbieta nie podejmie próby samodzielnego wychowania syna. że nie może liczyć na Antka i sama musi zadbać o to. Po wyjeździe męża i wybuchu rewolucji w Baku troska o Cezarego i jego bezpieczeństwo stała sięjedynym celem matki. Dulskaniejestdla dzieci żadnym autorytetem: Zbyszko ją wręcz lekceważy. której ciężka praca nie pozwala zapewnić opieki dziecku. gościnnie. S. Orzeszkowa "Nad Niemnem" . toteż nie chce dać Szymkowi ani kawałka ziemi. gdy wycieńczona wysiłkiem i ciągłym zmartwieniem o syna pani Jadwiga Barykowa umarła. 2) Matka Hipolita Wielowiejskiego . 3) Matka Elżbiety nie zajmowała się nią wcale.to w dużym stopniu ze względu na dzieci Wiktorowie decydują się na emigrację. Natomiast syn. 2) Elżbieta boi się przede wszystkim o bezpieczeństwo dziecka. bo zbyt długo traktowa ła go jak małe dziecko. a córka ma pretensję do matki. Konopnicka "Banasiowa" Tytułową bohaterką nowelijest stara kobieta. choć sama w dzieciństwie odczuwała brak matki i jej chłód uczuciowy. Kobieta dobra. Matka . Matka przymyka oczy naromans ze służącą. czuła. by miała białe rączki. ściągła do córki na śmierć. Żeromski "Ludzie bezdomni"Wiktorowa jest ubogą. E. Władysiowi gotowa była wybierać żonę. Bez jej delikatnego pocałunku nie był w stanie zasnąć. która po śmierci męża całą miłość przelała na Zygmunta. Zapolska "Moralność pani Dulskiej" . E. powierzającjej wychowanie ciotce Kolichowskiej. chorowity.zapatrzona w syna. Nałkowska "Granica" ~ . że Zuta może robić. że ta ciągle żyje.1) Emilia Korczyńska kapryśna żona i matka. Gdy powstanie projekt wyjazdu do Ameryki. B.wysoką cenę: straci najpierw urodę. 2) Dominikowa . Wszystko rozumie.jak to skonstatował Witold . ale też jej wielką miłością. matka Justyny -jest jedynie matką biologiczną. Reymont "Chlopi" . 3) Andrzejowa Korczyńska . gdzie Marcyś pracuje jako palacz. natomiast Marta przez długi czas nie cieszyła się względami matki. Róża była kapryśna. Podobnie jak Róża. Agnieszka dość szybko wyzwoliła się spod wpływu matki. Wszyst ko to są pozory i gra kolejna maska pani Młodziakowej: maska 79 . a Martę zmusiła. układający się w postać syna. stąd matczyna miłość nie miała granic. swoją matkę i córeczkę. szukając Tadeusza i rankiem podprowadza go do ojca na krótkie powitanie. chimeryczna. zachowywać się skromnie.

matka Artura przypomina momentami Młodziakową. dba o to. Wierzyński "Suszone gr~szki" Osoba matki skojarzona ze wspomnieniem dzieciństwa: kuszącym zapachem suszonych owoców. Prowadzi dom. trzeźwo myśląca. J. 3) Katarzyna Trusk. gdy zmieniły się warunki. Swoją córkę. namówiła do studiowania tego. Sama nie umiała przełamać chłodu i obcości w kontaktach z córką. ale nie ma to większego znaczenia. Zachodziły w ciążę. która zostawiła swoje dzieci zaraz po ich urodzeniu. Herling-Grudziński "Inny świat" . Iwaszkiewicz "Lato w Nohant" W przypadku George Sand rolę matki zdominowała rola wielkiej pisarki i kochanki. K. F. łagodności. Oliwii. Jest poprawna. E. niektóre z nich wyrzekały się swoich dzieci. trzeźwa. co można jej teraz ofiarować (dużo i mało jednocześnie).Ojciec to wielki marzyciel. Patrz: dzieciństwo. Eddie bał się ojca przez całe życie. że Krystyna woli ojca. bo trzeźwa. ofiarowująca Willemu.Wiersz jest hołdem złożonym matce jako osobie.Urszula jest matką Josego Arcadii.A. kobiety w rosyjskich łagrach decydowały się na nieludzkie macierzyństwo. W gruncie rzeczy jest chyba równie kołtuńska jak Dulska (ostatnia scena w domu Młodziaków).K.1) Matka Krystyny. z matką ma jedynie kontakt okazjonalny. matką poczuła się dopiero wtedy. Ich wzajemne stosunki sprowadzają się do zademonstrowania przez jedno z nich dominacji.Monologkołysanka matki małego żołnierza.Aby chociaż przez dziewięć miesięcy (trzy przed rozwiązaniem i sześć na karmienie) chronić się przed ciężką pracą. kampania bananowa. Chociaż dane mu było poznać najwstydliwsze z ludzkich dróg. Fitzgerald "Wielki Gatsby" . aby przeżyć. co go interesowało. to: nosić ją na sercu i karmić słodyczą. A. co jako kobieta czynnie uczestnicząca w życiu Salinas (np. Baczyński "Elegia o chłopcu polskim" . Matka uosabiała codzienność i przyziemność. w swoich dzieciach wywołuje podziw nie tyle jako matka.I. która wprowadza dziecko w świat: ona mi pierwsza pokazała księżyc i pierwszy śnieg na świerkach. gdy ojciec zaszywa się na strychu w ptaszarni. Krall "Zdażyć przed Panem Bogiem" -Marek Edelman opowiada zaró wno o matkach. To do niej (a nie do ojczyzny) będzie wracał Olo. Wspiera go w najtrudniejszych momentach. To. A. że Sam. T. K. bezpieczeństwem. Jeden z piękniejszych wizerunków matki w literaturze. mamo. Bursa "Zgaśnij księżycu" Sytuacja liryczna wiersza to zasypiające z misiem w objęciach dziecko i matka. przygotowuje synów i córki do trudnego życia.S. że zapragnęła go mieć tylko dla siebie. która ma oczy zaszczutego zwierzątka i składa ręce jak wystraszona dziewczynka. pragnąca go strzec przed całym złem świata. który w utworze symbolizuje zaglądający w okna księżyc. wyzywają ca. Jego niezwykła uroda i czystość sprawiły.Dla Daisy Buchanan córeczka jest jedynie wystrojoną maskotką. Rocznik 20" . Kruczkowski "Niemcy" . później Steinbeck. córka Lavransa" .. Dziećmi się nie interesuje. T. R. podejmuje uparte próby prowadzenia domu (rozczulające Jerzego zmagania matki z pieczeniem chleba). Sama jej obecność daje doktorowi poczucie pewności. Ragnfrida zawsze była dość oschła. Undset "Krystyna. Camus "Dżuma" . ponieważ jako kobieta cywilizowana podobnie zachowywałaby się wobec rodzonego dziecka. kojarzy się ze spokojem i pięknem przyrody. że rodzina Buendiów funkcjonuje głównie dzięki niej. syneczkiem. ale musi się padporządkować woli matki. dom. mag. bo Erlend nie dorósł do coli ojca. w miarę możności pomagała finansowo. Natomiast matka jest praktyczna. chociaż musiał z powodu wojny gwałtownie dorosnąć i dojrzeć. G.Eleonora. Wspomnienie matki przywodzi na myśl baśniowe dzieciństwo. Kazan "Układ" . B. Najbardziej kochała Gautego. A. Na starość zamieszka ona u swej córki. gdy zobaczyła dorosłego już Arona. Urszula wszystko znosi. pani Rollisonowa). później pozwalały sobie odebrać dzieci i wywieźć je w niewiadomym kierunku. jest jego ukochanym dzieckiem i trochę była zazdrosna. wszystkiemu zaradzi (akceptuje m.1) Matka Jerzego. jej mąż. Hłasko "Ósmy dzień tygodnia" . hierofant. zła na cały świat. swój drogocenny naszyjnik (por. Garcia Marquez "Sto lat samotności" . S. H. przez dziewięć miesięcy były zwolnione od pracy. Matkę i syna łączy bardzo silna więź emocjonalna. złośliwa. wsłuchaną w potrzeby innych ludzi. a rodzina Buendiów będzie trwać. W stosunku do córki jest okrutna: szczuje ojca przeciwko Agnieszce. jakie ogamiają dorosłego syna na widok starej. aby z każdego miejsca w Europie przywieźć matce jakiś upominek. Jest prowokująca. 2) Oliwia Hamilton. Wstrząsająca scena biegnącego za matką żydowskiego dziecka z krzykiem: mamo. Różewicz "Ale kto zobaczy. 2) Eddie Anderson bardzo dużo zawdzięcza matce: kobiecie cichej. traktuje ona poniekąd jak rywalkę. jako zamaskowaną łapówkę. podczas gdy ojciec pociągającą (i odpychającą jednocześnie) tajemnicę i twórczość. 2) Wzruszająca matka Czarnego Ola. gotowa do wszelkich poświęceń. życiowa. Mimo to bohater "Sklepów cynomonowych" czuł się bardziej związany uczuciowo z ojcem. organizacja Czerwonego Krzyża). zaradna. Aureliana i Amaranty i nie ulega wątpliwości. sytością. Zaradna. Schulz "Sklepy cynamonowe" . Wie jednak. J. gdy kobiety z dziećmi od razu kierowano do gazu. Podczas selekcji na rampie. które 2) idącym do transportu dzieciom oddawały swoje numerki życia.Matka doktora Rieux jest jednocześnie jego przyjacielem. dla matki zaś zachował wiele czułości i serca.. Syn nie znosi Szopena. Willy pamięta. wszystkie nieślubne dzieci pu&ownika Aureliana. traktujące miłość jak spacer do wychodka. M. Nie istnieje między nią i synem żadna więź uczuciowa. W najtrudniejszych chwilach będzie myślał o matce. Gałczyń ski "Spotkanie z matk~" . K.nowoczesnej matki. Bratny "Kolumbowie. Matczyny opiekuńczy gest metaforycznie został 80 . który zginął w walce. Solange. lecz upartej życiowo. A ona rozumiała syna i jego rozterki bez słów. nie uciekaj. S. konkretna Urszula jest ostoją rodu. To z jej opanowanego i pełnego poświęceń zachowania doktor często czerpał siły do walki z dżumą. Steinbeck "Na wschód od Edenu" . Willy. G. kobieta. ale przed śmiercią Katarzyna przepisała cały swój majątek synowi. bliskiej śmierci matki. Gdy ojciec stop niowo znikał z domu. spokojnym snem. dlatego Ellen ma bliższy kontakt z ojcem. jeszcze jednym elementem jej luksusowego życia. które w getcie: 1) z głodu jadły swoje nieżywe dzieci oraz o tych. Mrożek "Tango" .1) Dumą Berty Sonnenbruch jest jej syn. Wiedziała. Jest zgorzkniała. 2) Pani Soerensen -zrozpaczona matka uwięzionego przez Niemców młodego Norwega. L. która zawsze chroniła go przed despotycznym ojcem. która posyła mu do obozu odjęty sobie od ust kawałek chleba i cudem zdobytą kiełbasę. jest dla dzieci tym ważniejszym i bardziej kochanym z rodziców. Achmatowa "Requiem" patrz: cierpienie. Pani Rieuxjest kobietą pełną ciepła." Wiersz jest lirycznym wyznaniem czułości i wzruszenia.1) Liza Hamilton. nie rozpieszczała małej. o wszystkim myślała matka.in. Marzenie to nigdy się nie spełniło. przyjmuje zmienionego Josego Arcadię powracającego po ucieczce z Cyganami).Matka Agnieszki jest kobietą schorowaną i tą chorobą terroryzuje cały dom.1) Florance jest przybraną matką Ellen. która do wojny nie musiała się o nic troszczyć. Sama musiała się nimi zajmować. co wypada zrobić i powiedzieć (w rezultacie chłodna). Jej lot aeroplanem dzieci potraktowały jak niezwykłe wydarzenie i dowód wielkiej odwagi. dla niej pozostanie zawsze małym chłopcem. Wychowywana przez opiekunkę. Minie wojna. 2) Krystyna jako matka była pełna poświęcenia i oddania dzieciom. matka dziewięciorga dzieci praktycznie jest głową domu. Borowski "Opowiadania" ("Proszę państwa do gazu") Nieludzka rzeczywistość obozu wyzwalała w matkach okrutne zachowania. porządkuje rachunki.

Natomiast kończy go pełne goryczy rozczarowanie. mążzazdrośnik. Ostrowski) * Jaki chleb. Sofokles "Antygona"-Kreonjako mąż Eurydyki. mimo niepłodności Sary. jak też rozgłos. jaka matka. Według pierwszego opisu stworzenia człowieka są sobie równi jako mąż i żona. taka córka. Kamieńska "Matce ks. a jego jako męża zabić. mąż-tyran to tylko nieliczne przykłady kreacji literackich tej postaci. 5) Agamemnon jako mąż jest postacią tragiczną.1) Psyche. która szuka pociechy w ramionach innych. że będąc mężem Jokasty. . Przed pojedynkiem z Achillesem w długiej rozmowie żegna się z żoną. kto zasmuca matkę swoją" (P. Biblia (NT)-Józefjest w obliczu prawa mężem Marii. ukrywa w Egipcie fakt. Twardowski) Mąż Mąż-Mężczyzna pozostający z kobietą w związku małżeńskim. będzie dla niej czułym i oddanym mężem. Tezeusz mści się na synu i staje się przyczyną jego śmierci. Patrz też: mitologia. 2) Menelaos . mążłajdak. mąż-starzec. która stanie się przyczyną jego śmierci. W istocie jest jedynie opiekunem jej i jej Syna. a dla drugich macochą". że Hipolit nastawał najej część. Będąc jedynie bratem. Mążkochanek.Edyp poznaje straszną prawdę. A. (Ezop) * Niestety! Bywają kobiety.S. Skarga) * "Ziemia dla jednych jest matką. Podczas swojej dwudziestoletniej nieobecności w domu wielokrotnie zdradza Penelopę. której jesteśmy wiecznymi dłużnikami . Twardowski) Ma~ż Mąż-Mężczyzna pozostający z kobietą w związku małżeńskim. 4) Jakub. że po jej śmierci udaje się do Hadesu. będzie chciał zabrać ją na swój dwór.wyrażony przez zasłanianie okna kocem. tak i córka jej". czasem po prostu statystując innym bohaterom. choć w rzeczywistości to ona próbowała bezskutecznie uwieść chłopca. uważa. mąż-starzec. Sofokles "Król Edyp" . Homer "Iliada"-1) Hektorjest czułym i kochającym mężem Andromachy. Obawia się. Jego żona Fedra przekonuje go. taka skórka. i jej kochanka Ajgistosa. Flis "Ręce mojej matki" Tytuł wiersza odsyła do związku frazeologicznego: "matczyne ręce". byją odzyskać. mąż-tyran to tylko nieliczne przykłady kreacji literackich tej postaci. małżonek (w stosunku do tej kobiety). 7) Tezeusz jest mężem oszukanym. (A. że ręce mojej matki mogą zrobić wsrystko. 2) Menelaos. bo byta mu pociechą po matce. poślubia Amora. mążłajdak. troskę.1) Zeus. Jest przejmującym wyznaniem starej. zostaje zamordowany przez żonę. wziąwszy Rebekę za żonę. Jest jednak bardzo 81 .na prośbę żony wypędzi Hagar z Izmaelem. mążzazdrośnik. (A. Kiedy po zdobyciu Troi powraca do domu. nie dochowuje jej wierności. (. Kiedy Bóg wreszcie pobłogosławi małżeństwo Abrahama i obdarzy je potomstwem. gdzie zostaje mężem Hebe i zasiada wśród Nieśmiertelnych. 2) Abraham jeszcze pod imieniem Abrama. 3) Izaak."Amor i Psyche . Próba ujawnienia jej romansu z Aresem kończy się dla Hefajstosa ośmieszeniem i kompromitacją. którzy w tekstach odgrywają rolę pierwszoplanową bądź też pojawiają się na dalszym planie. jest mężem najpiękniejszej z bogiń Afrodyty. a dla drugich macochą". 6) Odyseusz nie należy do mężów najwierniejszych. jakie okazuje żonie. nieświadoma tego. wiecznie brudny i zapracowany. Biblia (ST) . Patrz też: mitologia. także uchronić przed złem. Homer "Odyseja" . a następnie udaje się na tułaczkę. 8) Jazon za swoją niewierność wobec żony zostaje przez nią straszliwie ukarany. ucieka z Parysem. czasem po prostu statystując innym bohaterom.S. 2) Hefajstos. Drugi opis wprowadza zasadę zależności kobiety od mężczyzny. (M. Prowadzi to do tragedii: Jokasta popełnia samobójstwo. Żona ofiarowuje mu koszulę. Jerzego Popietuszki" . Zaniedbuje żonę. (A. jest szczęśl:wym mężem Heleny. musi służyć przez następne siedem lat. ciepło. wspaniałym kochankiem i niezwykle hojnym opiekunem. (J.Agamemnona. Utwór rozpoczyna się wyznaniem: wierzylem. których mu urodziła. mąż Eurydyki. Kiedy wyprawa z jego winy kończy się niepowodzeniem. mąż-rogacz. Apulejusz "Metamorfozy albo Złoty Osiot" . chcąc wynagrodzić Penelopie lata nieobecności i swoją niewierność. które sprawia widok bezradnych rąk matki wobec okrucieństwa i przemocy. Daudet) * "Matka jest geniuszem dziecka" (G. będąc mężem Hery. tak bardzo kocha żonę. Jego liczne romanse z boginiami i kobietami śmiertelnymi stanowią dla królowej Olimpu poważny problem. mimo miłości i szacunku. ciesząc się szacunkiem poddanych.1) Odyseusz po powrocie na rodzinną Itakę i rozpoznaniu przez żonę okazuje się niezwykle czułym i kochającym mężem. zachowa życie i jeszcze zostanie wynagrodzony za siostrę. sugerującego opiekuńczość. podając ją tylko za swoją siostrę. Hegel) * "Moie na trwodze polega prawdziwe szczęście matki". której odebrano syna i której wcale nie cieszą kurtuazyjne wizyty i listy. w których matka uśmierca żonę". którzy w tekstach odgrywają rolę pierwszoplanową bądź też pojawiają się na dalszym planie. Mążkochanek. Ostrowski) * Jaki chleb. Z. (J.. której jesteśmy wiecznymi dłużnikami .matka". towarzyszący osobie jej syna.patrz: mitologia. prostej kobiety-matki. 3) Or feusz. Próba ratowania honoru i odzyskania żony prowadzi do wybuchu wojny trojańskiej.Helena. taka skórka. jego żona. 3) Podczas podróży w poszukiwaniu ojca Telemach poznaje losy nieszczęsnego męża Klitajmestry .1) Adam jest mężem Ewy. żony od męża. taka córka. (A. że nie może mieć ona żadnego wpływu najego decyzje jako władcy Teb. że gdy faraon dowie się o niezwykłej urodzie Sary. najbrzydszy z bogów. By poślubić Rachelę. małżonek (w stosunku do tej kobiety). jest jednocześnie jej synem. Hegel) * "Moie na trwodze polega prawdziwe szczęście matki". 9) Herakles jako mąż Dejaniry płaci wysoką cenę za niewierność. Czując się zhańbiony jako mąż. pogrąża się w rozpaczy i nie chce już nigdy mieć do czynienia z jakąkolwiek kobietą. W. Klitajmestrę. Sara zostanie otoczona niezwykłą miłością i szacunkiem męża. . Patrz: żona. którego odwiedza Telemach. (G.Wiersz nasuwa skojarzenia z biblijną Matką Bolesną i średniowiecznym "Lamentem świętokrzyskim". (prrysłowie ludowe) * "Nieludzkie piękno mistrzów a tu zwykła matka jej nos okulary i pacierz na stole moczopędna pietruszka z selerem sałatka i bardzo ludzka miłość". zostaje wskutek jego podstępu mężem niekochanej Lei. jaka matka. (Proroctwo Ezechiela) * "Pneklęty. mąż-rogacz. * "Jako matka. * "Ziemia dla jednych jest matką. Medea zabija synów. Literatura zna bardzo wiele postaci mężów. Wybaczył żonie wszystko i żyje teraz u jej boku.) miłował ją. Abraham będzie dobrym mężem . Makarenko) * "Jest na ziemi przepiękna istota.. Opuściwszy ziemię. (M. 4) Menelaos jako mąż okrywa się hańbą . W. Makarenko) * "Jest na ziemi przepiękna istota. (prrysłowie ludowe) * "Nieludzkie piękno mistrzów a tu zwykła matka jej nos okulary i pacierz na stole moczopędna pietsuszka z selerem sałatka i bardzo ludzka miłość". Gdy wreszcie zdobędzie ukochaną kobietę. po siedmiu latach służby u swego wuja Labana. Mitologia . poczucie bezpieczeństwa. Daudet) * "Matka jest geniuszem dziecka". w których matka uśmierca żonę". Później. heros trafia na Olimp.matka". (Ezop) * Niestety! Bywają kobiety. że jest mężem Sary. który okazuje się mężem bardzo czułym. Literatura zna bardzo wiele postaci mężów. a jej nieszczęsny mąż i syn zarazem wykłuwa sobie oczy.

które wysuwane są pod adresem królowej. kiedyjakojedyna będzie mogła wyjąć z jego dłoni spisany testament. Szekspir "Makbet" . W. że próbowano przyprawić mu rogi. ani też dochodzić Dobry. u której zasięga rady w trudnych sprawach. czego nie może się już doczekać. których młode i sprytne żony nieustannie oszukują. G. 2) Jagon wykorzystuje swoją żonę.Król Artur jako mąż jest oszukiwany jego żona. co rozpocznie niekończący się łańcuch zbrodni. że skazał ją na śmierć z powodu bezpłodności. Hermionę. Aleksym" Aleksy na życzenie ojca poślubia Famijanę. a jedno- cześnie nieustannie daje wyraz swojej wielkiej miłości do Marysieńki. Famijanie nakazuje zachowanie dziewictwa (Wroć mi ji. Zablocki "Fircyk w zalotach': prystjest chorobliwie zazdrosny o swoją żonę Klarysę. on pozbawił ją dziewictwa. Aleksander uprowadził mu żonę. którym bardzo daleko do hojności Amora. Drugą kategorię mężów w "Dekameronie" stanowią skończeni idioci. J. jest mężem niezwykle okrutnym. Niestety. Dzięki miłości małżonków wszystko kończy się jednak szczęśliwie. Następnego dnia opuszcza rodzinny dom i młodą żonę. będzie świadkiem niedwuznacznej sceny między swoim faworytem a Elmirą. Patrz: żona. 2) Makduf mści się na Makbecie za to. bo to on jest głową rodziny. Artur zostaje podwójnie zdradzony: przez żonę i przez najbliższego przyjaciela. by jako zhańbiony mąż mógł się pomścić na Aleksandrze.patrz: żona.W prowadzonej przez lata korespondencji Sobieski jawi się jako mąż niemal doskonały. Dlatego Bóg zawsze wspiera zakochanych i otacza ich swoją opieką. co stanie się przyczyną tragedii. F. którą otrzymuje w nagrodę za pomoc udzieloną jej ojcu w wojnie ze zbuntowanym wasalem. lecz w noc po zaślubinach. schowany pod stołem. Liczne przygody i dramatyczne przeżycia uczyniły z niej brzydką. staje się przyczyną wielu nieszczęść i niezwykłych przygód królewny. 2) Podkomorzy traktuje swoją żonę jak najlepszą przyjaciółkę. zdaje jej relację ze swoich sukcesów i porażek militarnych.Petrycy jako mąż złośnicy Katarzyny okazuje niezwykłą stanowczość i kon sekwencję w próbach "wychowania" żony (m. J. król sycylijski. Zasięga rady u żony nawet w ważnych sprawach państwowych. nie chce uwierzyć. W rozumieniu autora dobry mąż nie musi być mężem kochającym. że zabił mu żonę. Jako mąż nie czuje się jednak szczęśliwy . Jako mąż wymaga od niej tylko tego i aby była dobrą gospodynią. uległą mężowi żonę. jako prawnie zaślubiony mąż Izoldy Jasnowłosej. J.1) We wspomnieniach Hamleta jego ojciec jawi się jako idealny mąż. Aleksego.1) Starosta Gadulski jest bardzo uległy wobec żony. 2) Tristan był pierwszym mężczyzną Izoldy o Złotych Włosach. ale jednocześnie wymagać od żony posłuszeństwa i oddania. W.1) Otello darzy swoją żonę.Orgon jako mąż odznacza się wyjątkową głupotą i naiwnością. Krasicki "Żona modna" Zostawszy "szczęśliwym" mężem "żony mod nej". Karpiński "Duma Lukierdy. J. że ten próbuje mu uwieść żonę. Szekspir "Hamlet" . który jest tak okrutny i nieczuły. więc muszą one szukać młodych i jurnych kochanków. Molier "Świętoszek" . To ona nakłoni go do zabicia Dunkana. Nieraz miłosne schadzki odbywa ją się w sąsiedztwie małżeńskiej sypialni. Racine "Fedra" . 2) Zazdrosne siostry Psyche mają starych i skąpych mężów. są i takie. pan Pietr we wszystkim jej ulega i powoli staje się typowym pantoflarzem.jej mąż przyjmie to obojętnie. Szekspir "Otello" . Najczęściej są to starcy. głodzi ją). dodając. która według niego powinna dać mu jesz cze potomstwo. uwierzy. 3) Chcąc zapomnieć o ukochanej.1) Król Marek. pośrednio przyczyniając się do jego śmierci. Kiedy Lady Makbet popełni samobójstwo.1) Makbet jako mążjest uległy wobec swojej żony. W. a wręcz przeciwnie -daje się porównać z paniami uprawiającymi najstarszy zawód świata. "Zony Sinobrodego" .W. Bedier (oprac. M. nie dopełniwszy obowiązków małżeńskich. gdzie nieświadomy niczego mążgłupiec spokojnie śpi. F. nie może zapomnieć Izoldy Jasnowłosej i jego małżeństwo nigdy nie zostaje skonsumowane. które właśnie był posiadł. by bez kłopotów spotykać się z kochankami.U. Beztroska i lekkomyśl na kobieta mimowoli dostarcza mężowi pretekstów do scen zazdrości.in. szaleńczym uczuciem. za co żona zemści się na nim. Miłość do żony i siostrzana stawia go w niezwykle trudnej sytuacji i czyni z niego postać tragiczną. więc jest jej mężem w obliczu Boga. poślubiwszy majętną wdówkę.żona nie przypomina już dawnej pięknej i miłej dziewczyny. Desdemonę.tajemniczy i odwiedza swoją żonę jedynie w ciemnościach nocy.Albert 82 . "Legendy arturiańskie" .W zbiorze stu nowel występuje wiele postaci mężów. Nawet kiedy zdarzy mu się ją zdradzić. ma romans z pięknym Lancelotem. "Legenda o św. która pozostaje dla niego najdoskonalszą kochanką. o zdradę. Powinien być natomiast wyrozumiały dla słabości natury kobiecej. królowa Ginewra. jednocześnie oszukując ją co do swoich zamierzeń wobec Hamleta. Jako mąż zdaje się prawie we wszystkim na jej zdanie. Dopiero kiedy. że umiejętności erotyczne. Patrz: zdrada. która niegdyś stała się przyczyną jego wypędzenia z zamku w West~alii. Mimowolnie staje się przyczyną śmierci żony. 2) Manelaus prosi bogów. jakich Rej udziela szlachcicowi poćciwemu. da Voragine "Legenda na dzień świętego Aleksego" .patrz: mitologia . bo miłość w ogóle jest w małżeństwie zbędna. Podsycona przez zazdrosne siostry ciekawość Psyche. zaprezentuje jej po powrocie. której ani zaniedbać.1) W swojej wypowiedzi przed Radą Królewską Antenor mówi o bardzo skomplikowanej sytuacji Menelausa jako męża Heleny. Po wielu kłótniach i awanturach udaje mu się wreszcie z sekutnicy uczynić wzorową. J. "Żywot człowieka poczciwego" .Tezeusz. nćciwy cztowiek bez wstydu nie może. Wolter "Kandyd" . będzie mogła wrócić do skruszonego męża.W przeciwieństwie do polskiej wersji dziejów św. Pasek "Pamigtniki" . Goethe "Cierpienia młodego Wertera" . J. który był dla Gertrudy jednocześnie kochankiem i opiekunem. W. starą kobietę o wyjątkowo nieznośnym charakterze. gdy będziewa oba w niebieskim krolestwie) i służbę Bogu. którzy nie potraiią dać swoim żonom satysfak cji erotycznej. Szekspir "Poskromienie złośnicy" . króla Przemysła II. że jego żona nie należy do najwierniejszych. Jan III Sobieski "Listy do Marysieńki" .Wśród wielu rad. dbającą o dom. Rej. Niesłusznie podejrzewając swoją żonę. skazuje ją na śmierć.) "Dzieje Tristana i Izoldy" . natychmiast ją o tym informuje. którajest damą do towarzystwa i przyjaciółką Desdemony. chroniąc wielokrotnie przed gniewem króla Marka. Ch. Zafascynowany Tartufem. Szekspir "Zimowa opowieść"-Leontes. chcącej zobaczyć twarz męża. autor ukazuje bohaterajako męża. nie może pozostawić bez odpowiedzi oskarżeń o zdradę.Po skończeniu kampanii wojennych i służby wojskowej Pasek osiada w swoim majątku. J. Kochanowski "Na matematyka" Zajęty pracą matematyk nie zdaje sobie sprawy. Ale ostateczna decyzja zawsze należy do niego. Tristan zostaje mężem Izoldy o Białych Dłoniach. czyli Luidgardy" -Nieszczęsna królowa Lukierda skarży się na swojego męża. wyjawia żonie swój zamiar zachowania czystości i poświęcenia się Bogu. J. I. które dotyczą bycia dobrym mężem. która zobaczy go dopiero po jego śmierci. Boccaccio "Dekameron" .Po wielu perypetiach Kandyd poślubia wreszcie Kunegundę. i wplątuje ją w intrygę prowadzącą do śmierci nieszczęsnej żony Otella. Kochanowski "Odprawa posłów greckich" . Niemcewicz "Powrót posła" . Na szczęście wiemi słudzy ratują królową przed wykonaniem wyroku i kiedy fatalny błąd króla wyjdzie na jaw. W. który zwraca żonie wolność w noc poślubną. 2) Klaudiusz jako drugi mąż Gertrudy stara się odsunąć od niej wszelkie troski.

co jest spełnieniem życzeń obojga młodych. Fredro "Damy i huzary" . na jakie zasługuje. czyni to zawsze przez lekkomyślność i niefrasobliwość. Życie u jej boku razi Henryka trywialnością i nudą. panicz zostaje mężem innej. Fredro "Śluby panieńskie" Mimo ślubów egzaltowanych panien. jenerał-majora Tuza. w którym obie strony łączy jedynie interes . F. 2) Stiepan Obłoński bardzo kocha swoją żonę. w domu i w lombardzie rządzi despotycznie. bo jest dla jej ojca hołyszem.on daje nazwisko. nie kocha Anny Austriaczki. kiedy już osiągnie swój cel i będzie chciał powrócić do żony. stara się żonę otoczyć opieką. ona posag. mrukowaty i niezgrabny prowincjusz. Z. 2) Heathcliff. że po jej śmierci nie zwrócił uwagi na żadną inną kobietę. L. 2) Szambelan. obojętny wobec swej żony. Małżeństwa mają charakter kontraktu handlowego. że jego żona ma romans z synem jego największego wroga. Jej odejście z Wrońskim jest dla niego osobistą tragedią. że prawdziwie kochać potrafią tylko siebie. ale Werter uważa. poślubia wreszcie Zosię. chorobliwie zazdrosny mąż.1) Hrabia de la Fćre (znany później jako Atos) poślubia młodziutką i przepiękną dziewczynę o której przeszłości nic nie wie. Niezwykle surowe postępowa nie w stosunku do Anny wynika z jednej strony z urażonej miłości. Krasiński "Nie-Boska komedia" Hrabia Henryk czuje się nieszczęśliwy w roli męża. stara się zapewnić Kitty szczęśliwe życie. Choć zdradza ją i robi jej wiele przykrości. 3) W świecie powieści Balzaca mężowie nieustannie zdradzają żony. Śmierć Cathy będzie dla niego największą życiową tragedią. ale dość apodyktycznym. Słowacki "Horsztyński" Stary konfederat barski. Sam jest człowiekiem.1) Szambelanowa nieustannie wspomina swojego pierwszego męża ś. opiekuńczy i wyrozumiały. Jako mąż jest bezwzględny. które knują intrygi matrymonialne.porzuca Aldonę. A. popełnia samobójstwo. 2) Tadeusz po licznych perypetiach. 3) Pan Jowialski jest mężem kochającym. który tragicznie zginął. Nigdy jej nie kochał. Postanawia się więc ożenić. by poświęcić się ratowaniu ojczyzny (Szczęścia w domu nie znalazł. sterroryzowany jej wspomnieniami świetlanej postaci jenerał-majora Tuza. który chce zapewnić Balladynie szczęśliwe i dostatnie życie. G. Jednak kiedy stanie jej na drodze do tronu w Gnieźnie. ukochany Leili. a całą swoją miłość przeniósł na córki. z drugiej z jego poglądów na temat rodziny. A. Córki przyzwyczaiły się traktować ojcajako bardzo hojnego i jednocześnie mało wymagającego opiekuna. z natury safanduła i pantoflarz. Balzac "Ojciec Goriot" .p. choć męczące dodatki do posagu. musi być mężem bardzo okrutnym . która nieodmiennie kocha Heathcliffa. Wyrozumiały i kochający. A. bo go nie bylo w ojczyźnie). Mickiewicz "Rybka" Wykorzystawszy i porzuciwszy z dzieckiem biedną Krysię. Słowacki "Balladyna" . Ich małżeństwo to wzajemne próby zdominowania drugiej osoby. że sprzymierza się on z największym wrogiem królowej. 2) Hrabia Rostow. Jacek mimo woli okazuje się niezwykle okrutny i swoim trybem życia przyczynia się do jej śmierci.N.Wallenrod. mimo lekkomyślności i niefrasobliwości.próbuje uwieść nawet pokojówkę. Opuszcza więc dom i rodzinę. Jako mąż matki Tadeusza. Fredro "Pan Jowialski" . czułym. równej mu pochodzeniem kobiety. bez skrupułów.zgodnie z przedśmiertną wolą matki Lotty zostaje mężem dziewczyny.Kirkor jest kochającym i czułym mężem. którego nie potrafi okazać.G. Kiedy odkrywa na jej ramieniu kwiat lilii (ślad piętna dla zbrodniarzy). 2) Mężowie Delfiny i Anastazji traktują swoje żonyjako konieczne. N. napawa ich przerażeniem.1) Stary Goriot tak bardzo kochał swoją żonę. kardynałem Richelieu. Tołstoj "Anna Karenina" 1) Aleksy Karenin. choć oschły i zimny. jako mąż Izabeli. Ostatecznie jednak małżonkowie przekonują się. okaże się to niemożliwe. Historia nieszczęśliwego małżeństwa będzie przyczyną długotrwałego cierpienia i pustki życiowej. Toteż najazd kobiet. J. 3) Linton Heathcliff jest jedynie formalnym mężem młodej Katarzyny. które pozwoliłyby mu zostać mężem posażnej panny (Klara) albo wdówki (Podstolina). dokonuje samosądu: wiesza Annę na drzewie. kobieta zostanie utopiona. jest człowiekiem okrutnym. 2) Ludwik XIII. okazuje się mężem idealnym. szczególnie związanych z polującą na męża Telimeną. co stało się przyczyną jego późniejszego osamotnienia i nędzy.1) Podstolina rozpaczliwie próbuje złowić męża. Żona okazała się zwykłą kobietą. J.Hrabia Wacław nie należy do mężów najwierniejszych. za sprawą swojej intrygi Gustaw zostaje mężem Anieli. które odwdzięczają im się pięknym za nadobne. nieustannie zdradza żonę . 3) Pan Bonacieux. Nie potrafi jednak zrozumieć natury swej żony (patrz: żona). ulega we wszystkim żonie. który głęboko skrywa swoje życiowe kompleksy i upokorzenia. Dostojewski "Lagodna" Mąż tytułowej boh aterki (właściciel lombardu) niemalże kupuje ją od ciotek. śpi snem fabrykanta Niemca przy żonie Niemce. żeby po ślubie Klary nie zostać bez środków do życia. Fredro "Mąż i żona" . wydaje ją w ręce gwardii kardynała Richelieu. karze ją za najmniejsze przewinienia. darzy jednak żonę głębokim uczuciem.Stary kawaler zostaje przekonany przez swojego przyjaciela. By sprawiedliwości stało się zadość. ' A. doprowadzając jednocześnie do zaślubin Albina i Klary. surowo ukarze. Fredro "Zemsta" . A. mimo miłości do żony. Konstancji. Mickiewicz "Pan Tadeusz" 1) Jacek Soplica nie zostanie mężem Ewy Horeszkówny. H. L. 3) Na skutek intrygi Cześnika Wacław zostaje mężem Klary. Powróci jednak z zaświatów i w dniu ślubu wiarołomnej pojawi się w kościele. Jednak wieść o jej śmierci przyjmuje dość obojętnie. ale nie zgadza się. której daleko do ideału romantycznej kochanki. Horsztyński.W. Potem szczerze żałuje swoich postępków i obiecuje poprawę. Stendhal "Czerwone i czarne" Mąż pani de Renal. ale głupiutkie stworzenie. Dla Tołstoja jest on postacią jednoznacznie pozytywną. Po latach. Jest czuły. kiedy żona wyznaje mu prawdę o romansie z Julianem Sorelem. postępuje z nią niezwykle surowo. G.Dla zgromadzonych w domu majora starych kawalerów samo słowo "mąż" kojarzy się z utratą wolności i niezależności. Bronte "Wichrowe Wzgórza" . A. na wieść. Kiedy już. Byron "Giaur" . Elwira nie pozostaje mu dłużna. zabije go w akcie zemsty. Albert zaś nie jest w stanie zapewnić jej takiego życia. Biciem zmusza żonę do bezwzględnego posłuszeństwa. żona bez skrupułów pozbędzie się go. 2) Cześnik snuje rozmaite plany matrymonialne. Gogol "Ożenek" . Pragnienie dominacji nad żonąjest tak wielkie. książę Andrzej Bołkoński stara się być dobrym mężem i zapewnić jej spokojne i szczęśliwe życie. 3) Konstanty Lewin. że tylko on mógłby Lottę uczynić szczęśliwą. Żonę traktuje jako bardzo drogie. toteż Izabela decyduje się go opuścić.Maria popada w obłęd. przerażony perspektywą małżeństwa ucieka oknem.Po powrocie z wojny pan zostaje zabity przez niewie rną żonę. A. skrżywdzonym człowiekiem. Tolstoj "Wojna i pokój" 1) Mimo że nie kocha żony. co staje się przyczyną tragedii . jest dobrym mężem i choć nie bardzo to potrafi. że nie ma nic lepszego nad los męża. E. Za to okrutne skorzystanie z praw męża Hassan zapłaci bardzo wysoką cenę Giaur. by ona pokochała kogoś innego. Żeni się z nią. Leili. Mickiewicz "Lilije" . A. spotka go za to kara-jego i żonę nieznana siła przemieni w głaz. Mickiewicz "Konrad Wallenrod" . zostaje wybrany i ma się odbyć ślub. Dumas "Trzej muszkieterowie" .N. A. A.1) Edgar Linton szczerze kocha Katarzynę i jest mężem oddanym.M. Zgodnie z muzułmańską tradycją. Kossakowskiego. zmuszony przez ojca.Hassan zdradę jednej ze swoich żon. Flaubert "Pani Bovary" - 83 . by wymierzyć sprawiedliwość. pokonawszy innych konkurentów do ręki posażnej panny. Patrz: żona.

Do końca życia będzie ją traktował jako gwaranta swej niezależności finansowej. ': czego przez całe życie pragnął żeni ~ się. nie zauważa jej romansów ani ekscesów finansowych. która powinna być dyskretna i nie 84 . ale zdradza ją nieustannie z chłopkami. 4) Baron Krzeszowski poślubia bogatą mieszczankę tylko dla jej majątku. Niestety. Dawny Andrzej. Przepija pieniądze na dom. 3) Baron Dalski. Nie potrafi się z nią porozumieć . będąc pokojówką. 2) Bigiel. E. J. zabiją ją i dziecko. doprowadza rodzinę do ruiny. 2) Nieobecny mąż pani Stawskiej. wyznawca nietzscheanizmu i kultu sztuki. Ilekroć wzbudzi jego gniew niewykonaniem jakiejś pracy. nie potrafi niczego żonie odmó wić. stara się ukryć ją wraz z dziećmi w jakimś bezpiecznym miejscu. Sam miło spędza czas. kupuje Krzemień. ale chciałby uczynić z wrażliwej.1) Swidrygajłow poślubia Marfę Pietrownę dla jej majątku. Żeromski "Zmierzch" . H. co radca Hoym przyjmuje z rezygnacją. 2) Zygmunt Korczyński nie darzy swojej żony uczuciem.Aktor Borowski. że przed laty podpisała weksel i pożyczyła bez jego wiedzy pieniądze. nie daje znaku życia. Żona. że to przez niego straciła Krzemień.1) Benedykt Korczyński nie ma czasu dla swojej żony. H. życzenia. męczy go. nie chcąc martwić żony. że przyszedł czas wypełnienia ślubowania i będzie musiał wysadzić się z zamkiem w Kamieńcu. ze świadomością beznadziejności swojej egzystencji. "globusów" i lektury miernych romansów.on żyje sprawami majątku. H. Boleje nad tym. opowiadając pani Sórby wszystko o sobie. mąż Eweliny. która może być ukoronowaniem jego kariery i dać mu spełnienie artystyczne. Patrz: pogrzeb. W. chluba i nadzieja rodziny Prozorowych. by odkupić swoje winy i ofiarować Maryni coś. 2) Król Jan Kazimierzjest wobec żony bardzo uległy. Iriny i Maszy. o utrzymanie domu i rodziny zrzucił na żonę. jako mąż znacznie starszej od niego i bogatszej Minclowej. w sprawach domowych zdaje się na decyzje żony. który przyczynił się do śmierci żony swoją zdradą. że wszystko zawdzięcza żonie. że stał się jej przyczyną. Kraszewski "Hrabina Cosel" Mąż Anny Hoym. Orzeszkowa "Cham" . Żyje więc w poczuciu przegranej. wielki szacunek i chętnie słuchajej rad. Śmierć Emmy będzie dla niego kresem prawdziwego życia. drugi (. pod wpływem żony stał się prymitywnym mieszczuchem. by zapomniała. choć były to pieniądze na wyjazd. 2) Aleksander Wierszynin nie jest szczęśliwy w małżeństwie. Jako mąż Baśki. kiedy dotyczy to także Olgi. A. zajaką cenę żona próbowała uzyskać dla niego zwolnienie z wojska.cicha. będzie miał wyrzuty sumienia. Ibsen "Dom lalki" ("Nora") Tomwald.M. Sienkiewicz "Ogniem i mieczem" . B. 2) Mimo wielkiej miłości do Danuśki Jurandówny. F. który miał uratować jego zdrowie. którą już dawno Maćko upatrzył na jego żonę. nawet najbardziej niezwykłe. kiedy podczas pracy na torfowisku Gibałowa lękliwie zwierza mu się z obaw o pozostawione w domu dziecko. Jednocześnie z powodu jej szaleństwa Wierszynin czuje dla niej litość i nie potrafi się z nią rozstać. H. odwiedzając okoliczne dwory. Całkowicie oddany żonie. a przede wszystkim przed królem Augustem II Mocnym. co się z nim stało. w sprawach domowych ona decyduje o wszystkim. Wilde "Portret Doriana Graya" Lord Henry Watton traktuje swoją żonę jak dobrą przyjaciółkę. Ajednak. czego naprawdę pragnie. H.1) We wspomnieniach Gregersa jego ojciec jawi się jako apodyktyczny mąż-tyran. Prus "Lalka" .jednakże wybaczy jej niewierność.1) Andrzej Kmicic wodzi za żoną rozkochanym wzrokiem i zawsze idzie zajej radą. Kiedy zdradzi żonę. O. Gdy prawda wychodzi najaw. choć w interesach stać go na ryzyko i niezależność sądów. Sienkiewicz "Rodzina Połanieckich" . choć zawsze podejmuje decyzje zgodne z własnymi przekonaniami. bo darzy ją wielkim szacunkiem. zajęty walką o utrzymanie Korczyna. Berent "Próchno" . Ibsen "Dzika kaczka" . Jego postawa niszczy ich małżeństwo i rodzinę. która mu nie dorównuje intelektualnie i emocjonalnie. alkoholik i człowiek bez ambicji. Mimo to żona czeka na niego.. Kiedy uświadamia sobie. pomaga None podjąć decyzję o opuszczeniu męża. Czechow "Trzy siostry" . podpala swoją zagrodę. spełniającym bez wahania wszystkie jej. schorowany człowiek. Jego wielkoduszność. trzasnąć raz. Hjalmar zajmuje się jedynie swoim bliżej nieokreślonym wynalazkiem. 2) Michał Wołodyjowski po licznych perypetiach osiąga wreszcie to. kiedy dowiaduje się. by ukryć chudnięcie i postępy choroby. E. służącymi. nadskakująca dyrektorowi.1) Fiodor Kułygin bardzo kocha swoją żonę. Zbysz ko po jej śmierci zostaje mężem Jagienki. późniejszej hrabiny Cosel. Dopiero wtedy dowie się o kochankach żony. znacznie od niej starszy. Jako mąż chce być w stosunku do niej bezwzględnie uczciwy. najtrudniej mu pogodzić się z myślą. B. stara się ukryć żonę przed dworem w Dreznie. przemienił życie Katarzyny Iwanowej w piekło. H. Nie opuszcza żony. H. Sienkiewicz "Quo vadis" Okrutny i szalony Neron jest jednocześnie kochającym mężem Poppei. że opuści żonę i uczyni ją nieszczęśliwą. Orzeszkowa "Nad Niemnem" . jak żony innych wykładowców gimnazjum . a sam popełnia samobójstwo. choć sławny wojownik. nie pracuje. umie on chwycić pod Żebro.P. 2) Marmieładow. by szybciej mogli skończyć. H. któremu Franka uległa. neurastenicznej Maszy kobietę podobną do siebie. że Masza nie potrafi być taka. siła wewnętrzna i dobroć nie sąjednak w stanie przezwyciężyć demoralizującego wpływu miasta. nie dostrzega jej romansu ze Starskim.1) Jurand ze Spychowa pozostaje wierny pamięci zamordowanej przez Krzyżaków żony i w jeg o życiu jej miejsca nie zajmuje żadna inna kobieta.Walek Gibałajest dla swojej żony bardzo surowy i okrutny. czyni jej wyrzuty o to.Karol Bovary żeni się z Emmą z prawdziwej miłości. nie mogąc na nowo ułożyć sobie życia. Sienkiewicz "Szkice węglem" Rzepa.I. Dostojewski "Zbrodnia i kara" . ona zamknęła się w swoim świecie migren. Dopiero starania Wokulskiego doprowadzą do wyjaśnienia. Dalski ciężko choruje. przyspiesza pracę. który uciekł za granicę niesłusznie oskarżony o morderstwo. H.) omotać sobie pięść włosami i przewlec struchlałą kobietę kawatdrogi. Intelektualnie schodzi do jej mieszczańskiego poziomu. nie udaje mu się to i piękna Anna zostaje oficjalną metresą króla. kiedy jakieś życzenie Basi może grozić niebezpieczeń stwem. który ma całkowicie odmienić egzystencję jego i jego najbliższych. nawet wtedy. Gina prowadzi zakład fotograficzny i stara się zapewnić mężowi i córce środki do życia.1) Stanisław Wokulski. Ludzie mówili nawet. 2) Hjalmar Ekdal troskę o sprawy dnia powszedniego. 3) Andrzej Prozorow ulega we wszystkim swojej prymitywnej żonie Nataszy. musi walczyć z opinią. księżnej Gryzeldzie. a podczas jej choroby siebie oskarży o to.1) Stach Połaniecki jako mąż Maryni stara się uczynić ją szczęśliwą i sprawić. Wreszcie. żyjąca małymi sprawami dnia powszedniego. w tajemnicy przed nią codziennie zwęża kamizelkę. bezkrytyczny wobec niej. 3) Kirło na żonę zrzucił odpowiedzialność za utrzymanie majątku i zapewnienie środków do życia. że przyczynił się do śmierci żony. Nawet w sprawach dotyczących polityki najczęściej idzie za jej radą. potulna. Zdobywa się na zdecydowany sprzeciw tyllco wtedy. porzuca żonę dla roli w teatrze.Książę Jeremi Wiśniowiecki okazuje swojej żonie. Ale to właśnie stary Werle buduje nowe życie na prawdzie.. mąż Nory. zebrać w garść skórę. S. Sienkiewicz "Potop" -1) Jan Skrzetuskijest bez pamięci zakochany w swojej żonie i kiedy przychodzi mu ją z powodu wojny opuścić. Prus "Kamizelka" . Sienkiewicz "Pan Wolodyjowski" . A i wtedy w końcu daje się przekonać. Sienkiewicz "Krzyżacy" .Paweł Kobycki toczy wytrwałą walkę o moralne i psychiczne uzdrowienie żony. Ożenił się z nią dla posagu i nieustannie okazuje jej swoje lekceważnie.Stary.

Mąż tytułowej "Żabusi" jest uosobieniem naiwności. W pewien sposób jest gorszy od ojca. Nudzi się śmiertelnie w artystycznym towarzystwie żony. jednocześnie doskonale się rozumiejąc. Ale pojej śmierci przyznaje się Barbarze. dał się jej w pełni zdominować. Wszystko.Krystynę (jej siostrę). mąż Lucy kochanki Borowieckiego. 2) Pan Verduńn jest bezkrytycznie zachwycony żoną. Proust "W poszukiwaniu straconego czasu" -1) Książę de Guermantes jest mężem "salonowym". w którym czyha tyle niebezpieczeństw. że nie jest Jagną. zwłaszcza że jej namiętność wzbudził Antek. S. Borowiecki pojedzie z nią do Berlina. Dulska wydziela mu cygara i pieniądze na kawiarnię.1) Maciej Boryna jest już kilkakrotnym wdowcem. Każdajej opinia ma dla Verdurina znaczenie ostateczne i niepodważalne. Nie potrafi poradzić sobie z tak wielkim wyzwaniem. a miłość Szymona stanie się przyczyną animozji między siostrami. by przysiągł. że darzył żonę wielką. Wyspiański "Noc listopadowa" Wielki Książę Konstanty jest wyjątkowo okrutny wobec swojej żony. S. ale bardzo bogatej Mady Miiller. ona wybiera dla Marty karierę śpiewaczki. jaki otrzymała od życia. Całą swą miłość przelewa na ukochaną córkę. że Marcin jest najwspa nialszym darem. Mann "Józef i jego bracia" 1) Jakub . a on jest jedynym człowiekiem. "sprzedaje się" i zostaje mężem prymitywnej. T. domyślając się romansu żony. póki nie wywoła jakiegoś skandalu i nie narazi na szwank nazwiska Wattonów. martwi się nie stanem syna. Włóczy się po mieście w dość podejrzanym niekiedy towarzystwie albo oddaje się filozoficznym rozmyślaniom. Kiedy umiera Janusz.pomoże mu odmienić życie. Jego miłość jest dla Barbary jedyną ostoją i jedyną pewną rzeczą w świecie. choć nie okazywaną miłością. Zucker w akcie zemsty każe spalić nowo wybudowaną i jeszcze nie ubezpieczoną fabrykę Karola. Choć ich małżeństwo przechodzi różne kryzysy. ulega żonie i staje się nowoczesnym inżynierem. zwłaszcza że jego namiętność do Jagny znacznie osłabnie. co oddala od niego Michasię. Widzi w niej nie żywego człowieka. że będąc Polką wyszła za Rosjanina i to członka rodziny cesarskiej. W. Nie potrafi zakończyć swojego romansu z Justyną.H. Morstin "Obrona Ksantypy" Sokrates jako mąż usprawiedliwia swoim postępowaniem opryskliwość i wiecznie zły humor Ksantypy. nie umiał wytrwać w swojej stanowczości i zaprzepaścił szansę na stworzenie normalnego małżeństwa. Pogodzony ze światem. W. 2) Pan Młody już w dniu wesela chce ze swojej młodej żony uczynić wcielenie prostego piękna i poezji. Nieustanr~ie ją poniża za to. Pozwala na spacery wokół stołu i traktujejakjeszczejedno dziecko (Hesia! Mela! Z pokoju! FeLicjan. To Młodziakowa jest naprawdę głową rodziny. bo stary Ziembiewicz był przynajmniej szczery. widząc. Nałkowska "Granica" . ale żyje swoim życiem. Ich dialogi pokazują. Każde z małżonków żyje w swoim świecie. jakimjest małżeństwo. Ale kiedy stary Boryna wypomni jej brak posagu. musi być doskonałe. Znęca się nad nią psychicznie. jednak nie potrafi okazać jej uczuć. jak doskonale Hanka dbała o gospodarstwo. S. Pani Żańcia nie czuje się w żaden sposób przez męża oszukiwana czy poniiana jego romansami. że nie istnieje między nimi możliwość porozumienia. Nawet dzieci stanowią dla niego niebezpieczeństwo. Wreszcie podejmie kroki ostateczne . będzie przeżywał katusze zazdrości. Stary Testament. przyjmuje ją taką. że Terenia. L. 4) Lucjan Kociełł za życia żony jest przyczyną nieustannych jej trosk.ingerować zbytnio w jego życie prywatne. a ona z chęcią mu to ofiarowuje. 2) Zenon Ziembiewicz. ale żony.jej prywatne życie jest jej prywatną sprawą. nie jest jego. To ona będzie czuwała przy jego łożu śmierci. Jako jej mąż będzie skazany na los starca przy młodej i pięknej dziewczynie. to ona nakłania go do robienia kariery w szkolnict vie. W szystko. Reymont "Chłopi" . 2) Antek Boryna jest dla Hanki oschłym i okrutnym mężem. w którym Jagna i Antek będą właśnie oddawać się jamorom. W stosunku do swojej małżonki jest czuły i opiekuńczy. Gombrowicz "Ferdydurke" Młodziak. straciwszy w pożarze fabryki wszystko. czuje się urażony. bo zbytnio absorbują uwagę Michasi. które jest niezależne od życia księżnej. 3) Szymon Darre. nie będąc pewnym. Ale to jest sposób Dulskiego na życie żona idzie przez tłum. a tymczasem żona musi zadbać o utrzymanie domu i zapewnienie środków do życia sobie i 85 . Także wobec niej stosuje tę zasadę . ty też). że dziecko. 5) Marcin Sniadowskijest dla Agnieszki mężem doskonałym. Raz jeden. mąż jest jej we wszystkim posłuszny. daje sobie bez trudu wmówić. Stary Boryna będzie znosił los oszukiwanego i zdradzanego męża. więc i on uważa tych ludzi za zajmujących. że jego arystokratyczni przyjaciele nigdy nie zaakceptowali byłej kurtyzany i nawet ich córka nie jest przyjmowana w salonach. że Józef niecnie nastawał na cnotę "nieszczęśliwej" kobiety. Zapolska "Moralność pani Dulskiej" . czy to. mimo przysięgi.1) Gospodarz nie próbuje ze swojej żony . że bogatej żony potrzebuje ten. ale swoje wyobrażenie o wiejskim życiu. a on postępuje utorowaną przez nią drogą. A jednak to miłość do Krystyny stanie się przyczynąjego śmierci (patrz: śmierć-bohaterów literackich). a teraz wierzy. kiedy żeni się z Jagną. Krystynę. przypominając jej. Niechcicówna uważa. Kuncewiczowa "Cudzoziemka" Adam Żabczyński. kiedy wróci z więzienia. To ona decyduje o wszystkim. 3) Anzelm Ostrzeński żeni się z niezbyt posażną panną. zmieni swój stosunek do niej. M.browska "Noce i dnie" 1) Bogumił jest idealnym mężem dla Barbary . 2) Daniel Ostrzeński bezgranicznie i histerycznie kocha swoją żonę. D~. wystudiowaną czułość.podpali stóg siana. Zapolska "Żabusia" . kiedy zdobył się na stanowcze postępowanie wobec żony i zgwałcił ją przeciw muzyce. naprawdę kocha tylko jedną kobietę . cierpiąc męki zazdrości. nie jest przypadkiem prawdą: Musi się też pogodzić z faktem. traktuje jako zło. G. W. Żona go notorycznie oszukuje i zdradza. a jednak zadaje jej cierpienia i zdradza ją. mąż Ramborgi. 2) Niepokorny i niedojrzały Erlend kocha Krystynę.chłopki uczynić kogoś innego. A kiedy.1) Stary Ziembiewicz mimo nieustannych zdrad bardzo kocha swoją żonę i darzy ją wielkim szacunkiem. Mąż oczekuje od niej wyrozumiałości i opieki. Spędza czas w winiarni Peszkego. G. rzadko bywając w domu. na ile pozwala mu na to jego nieskory do uczuć i troski o innych charakter. Jagna czuje odrazę do fizycznych z nim kontaktów. które może spędzić w pobliżu żon y. Kiedy Teresa wraca do zarabiania lekcjami. choć nie jest zbytnio zafascynowany nowoczesnością. czym jej w pewien sposób zaimponował. bezgranicznie zakochany w Róży. a czując się za nią odpowiedzialny.patrz: Biblia. uprzejmie witajej gości. Okazuje żonie zgodną z regułami dobrego zachowania. M. on natomiast okłamuje siebie i obie kobiety. Antek stanie w obronie żony. ale skoro ona je lubi. które ma Lucy urodzić. Później. że nic go z Zuckerową nie łączy. Na starość odszedł od żony i zamieszkał z inną kobietą. co robi i mówi mama Verdurin. rozpychając się łokciami. Z. a on ma zamiar je zarabiać. Wyspiański "Wesele" . Będąc przekonany ojej uczciwości i nieskazitelności. bardzo przypomina swojego ojca. co mówi mu żona. M. bo uważa. by szukała jej pracy.1) Stary Zucker. Reymont "Ziemia obiecana". czym łagodząco wpływa na nieustanne lęki żony. Undset "Krystyna. 3) Swann jako mąż Odety musi znosić męki nieustannej zazdrości. 2) Karol Borowiecki.S.S. który nic o tym nie wie. Przyjdzie nawet błagać Borowieckiego. choć tak bardzo nie chciał powtarzać boleborzańskiego schematu. 2) Putyfar wierzy we wszystko. kto chce pieniądze tracić.Felicjan Dulski jest ca&owicie uzależniony od swojej małżonki. nakłania żonę. Wartość mają dla niego w życiu tylko te chwile. co mówi się o jej przeszłości. córka Lavransa" -1) Lavrans jest dobrym mężem dla Ragnfridy. nie boi się życia.jakajest.ze spokojem znosi jej humory i wieczne niezadowolenie. czasem udzielajej rad co do stroju.

godzi się. nad żoną. Przez swoje cierpienia i śmierć na krzyżu dokonuje dzieła odkupienia. W. pod żoną. Izabela uknuje z Mortimerem spisek przeciwko niemu. Zmusił żonę. jakie mają do żon". -prorok Izajasz opisuje cierpienia.W tak zwanej protoewangelii B5g mówi do Szatana: Wprowadzam niepr .ryjaźń pomiędzy ciebie i niewiastę. więc teoretycznie Eleonora może sypiać z każdym. zawsze stać go na przeprosiny.Dyapanazy Nibek. który uzurpuje sobie boską misję. umożliwiła mu zajmowanie się tym. nie będzie umiał z nią rozmawiać. przyjmie ją ze spokojem. wiecznie zajęty swoi mi artystycznymi eksperymentami nie jest w żaden sposób atrakcyjny. pozbawi korony i wyda rozkaz zabicia go. wymógł na nim ułaskawienie dla żony. K. Zwycięstwo w bitwie pod Wiedniem jest znakiem nieustającej opieki Boga nad swoim narodem wybranym. Przez cały czas walki z chorobą w Oranie Rieux poświęci żonie zaledwie kilka myśli. za mężem bowiem najmniej tęskni się wtedy. stara się okazywać żonie miłość i współczucie. Mishima "Madame de Sade" . mając pewność. Patrz: zazdrość. Rzeczpospolitajest prawdziwym przedmurzem chrześcijaństwa. Stawia to Stomila w wyjątkowo trudnej sytuacji. 5) Guccio Baglioni zostaje w tajemnicy przed światem mężem Marii de Cressay. by zrobić aktorską karierę. Z drugiej jednak strony. (przysłowie) * "Wielu dobrych mężów często nie ma odwagi być czymś innym". mesjasza. Biblia (ST) . markiz de Sadejawi się we wspomnieniach swojej żony jako idealny mąż i kochanek. by troszcząc się o sprawy dnia powszedniego. Zapłaci za to wysoką cenę. prowadząc z mężem rozmowy o swojej zdradzie. T. Patrz: lekarz. Małgorzatę Burgundzką. J. Mrożek "Tango" . Byron) * "Można ludziom wyjaśnić. którym ona odjeżdża do sanatorium. Przed swoją wyprawą nie zdążył jej pokochać. Andrzejewski "Nikt" Odyseusz po powrocie do domu nie jest w stanie okazać Penelopie miłości. (G.dzieciom. Na wszelkie sposoby próbuje się dowiedzieć. Aresztowanie Ruth budzi w nim potrzebę bliskości kobiety. bo walcząc z Turcją. stanie się przewodnikiem innych ludów w drodze do wolności. III 1) Polska jest Chrystusem narodów.I. I. podsyconą jeszcze pamiętnikiem jego byłej kochanki.Pogląd religijnospołeczny. M. O. zaciszny. Levin "Dziecko Rosemary" . chroni całą Europę przed zalewem pogan. Jansson . Hendrik Hafgen coraz bardziej oddala się od żony antyfaszystki. M. spędzając czas z pięknymi młodzieńcami albo oddając się swojemu hobby . budzą się w nim prawdziwe ludzkie uczucia. czego chce jego żona. zabija ją we śnie.Przemysłowiec Widmar kocha swoją młodą i piękną żonę Rebekę do obłędu. A. z żoną. Sand) * "Mążjestpodobny do wiosny. Uczeni w Piśmie traktują Go jednak jako bluźniercę. Kundera "Nieznośna lekkość bytu" . (Z. Poglądy mesjanistyczne występowały ze szczególnym nasileniem w trudnych momentach historycznych Polski. nie zważa wcale na to. * Mąż i weksel zawsze wraca. Mann "Mefsto" . Witkiewicz "W małym dworku" . Nałkowska) * "Mąż stary .Mimo swojej fatalnej reputacji. Monroe) chętnie Mesjanizm Mesjanizm . a ty zmiażdżysz mu piętę.Pan z przedziałkiem przetrwał wojnę dzięki żonie. Mickiewicz "Dziady" cz." . Iwaszkiewicz "Brzezina" Bolesław po śmierci żony zamknął się w swoim świecie i zobojętniał na życie. G. Nie istnieją żadne konwenanse ani zasady moralne. Tokarczuk "E. 4) Edward II Angielski nie interesuje się wcale swoją żoną. Choć bywa czasem w stosunku do niej opryskliwy. uwięzioną za to. głoszący wiarę w nadejście wybawi ciela. Różewicz "Kartoteka" .Adama i Ewy. Camus "Dżuma" -Doktor Rieux tuż przed epidemią odprowadza żonę na pociąg. Widzą się wtedy ostatni raz. A kiedy otrzyma wiadomość o jej śmierci. gdy go nie ma".Mąż Rosemary. za wszelką cenę chcąc zostać w bazie i zmusić innych kierowców do pozostania. Jest to pierwsza zapowiedź nadejścia Mesjasza. pomimo że ich jedyny męski potomek zmarł. że sprawia tym żonie ogromny ból (powracający stale sen Teresy). Biblia (NT) .widmo.cykl o muminkach Tatuś Muminka jest w stosunku do Mamy Muminka czuły i pełen szacunku. Druon "Królowie przeklęci" 1) Filip Piękny tak bardzo kochał swoją żonę Joannę. J.Tomasz nie nadaje się na męża i właściwie nie wiadomo dlaczego poślubił Teresę. że go zdradziła. awaria e:ektryczności uniemożliwi mu poznanie prawdy. pomiędzy potomstwo twoje i potomstwo jej. niemal obojętnie. Hłasko "Następny do raju" Zabawa. by została oblubienicą Szata na i urodziła mu dziecko. która od wielu lat jest towarzyszką jego życia. Andrzejewski "Już prawie nic" Wielki i sławn y Herman Eisberger był wyjątkowo bezlitosny dla bliskich mu osób. Traktuje ją jakby pozbawiona była uczuć. który oczyści ludzkość z grzechu pierwszych rodziców . ale wymaga od niej. Jednocześnie zaczyna rozmyślać o romansie żony z Michałem (prostym chłopem). Okazuje się to jednak zemstą połowiczną. kiedy wrócił. 2) 86 . Kiedy spotkają po latach za granicą. Gdy jego brat.E. (G. J. zawszejąkochał. ukryty w drzewach dworek. ożenił się z Klamancją Węgierską.Robiąc karierę jako czołowy aktor faszystowskich Niemiec. Toteż Eleonora szuka satysfakcji erotycznej. S. M. Y.Polacy-Sarmaci są narodem wybranym przez Boga i mają w bożych planach wyznaczone szczególne miejsce. Samozwaniec) * "Mężowie lubią uogólniać pretensje. Kruczkowski "Niemcy" Profesor Sonnenbruch. Przyjazd brata traktuje jako wtargnięcie w jego żałobną egzystencję niestosownej radości. jako mąż Stomil nie jest zachwycony zdradą żony. (M. S. Nie może jednak nic zrobić. Kochowski "Psalmodia polska" .pracy murarskiej. Nigdyjej nie zdradził. I ta miłość rodzi w nim chorobliwą zazdrość. Jest wyrozumiały dla jej nieco dziwacznego charakteru i ciągłych ataków tajemniczej choroby. 3) Filip Długi nigdy nie pogodził się z wyrokiem ojca. Choromański "Zazdrość i medycyna" . że przez małżeństwo uratował swoją żonę od Bóg wie jakiego losu. Ludwik Kłótliwy. których doświadczy Mesjasz. było już za późno. które chodzi po domu i brzęka małżeńskimi łańcuchami". W piżamie. że po jej śmierci do końca życia nie zwrócił uwagi na żadną kobietę. L. Niestety. skazującym Joannę na dożywotnie więzienie. Przez cały czas trwania ich małżeństwa miał kochanki.Stomil dawno już przestał być dla swojej żony kochankiem. nim dokona dzieła odkupienia. W kulturze polskiej przybrał formę przekonania o wyjątkowej roli dziejowej narodu polskiego i o jego przewodnictwie innym narodom w drodze do wolności lub doskonałości. dlaczego poślubiło się swego męża.Fryderyk Eltzner jest przekonany. los i wielka polityka sprawią. sypiając z prymitywnym Edkiem. ale siebie nie można o tym przekonać". 2) Ludwik Kłótliwy rozkazał zabić swoją żonę. (A. mimo że dzielą ich poglądy (Berta jest fanatyczną zwolenniczką faszyzmu). M. który nigdy nie pamięta o twoich urodzinach. o żonie. Kiedy zmartwychwstanie w chwale. A. T. by wyraziła zgodę na zamknięcie ich niedorozwiniętego syna w zakładzie. Ono zmiaźdży ci gtowę. czy Rebeka istotnie ma romans z lekarzem Tamtenem.Chrystus jest owym zapowiedzianym przez Boga Mesjaszem. wiedząc. Kowalska) * "Mąi: człowiek. (M. co naprawdę lubi. Niestety. ale w towarzystwie wymienia twój wiek". Anastazja powraca jako widmo i regularnie odwiedza mały. który przyniesie lepszą przyszłość i dokona dzieła wybawienia. że wkrótce po ślubie będzie musiał opuścić żonę i nigdy już jej nie zobaczy. że żona go zdradza. Jej cierpienia mają głęboki sens.

a sam młodzieniec nie zdołał się w pełni oczyścić ze spraw tego świata. poprzez wewnętrzne doskonalenie. gdy siódmego dnia. zwane później sodomskimi (Ks. VII). 5) Rzym . jedno z najstarszych znanych osiedli ludzkich. którą w kraju darzył wielką miłością. Występuje także w Nowym Testamencie: miejsce. Rodzaju (4. zaś Petersburg był dla niego metropolią budowanq przez samego Szatana: miasto skoszarowane z centralnym miejscem .Skupisko ludności wyróżniającej się głównie zajęciami nierolniczymi. W literaturze do czasu romantyzmu miasto nie zrobiło wielkiej kariery. będący pod szczególną opieką Ateny. 19).1) Betlejem miasto w Judei. Odkupienie owo dokona się przez pokorne cierpienie i wewnętrzne doskonalenie się narodu. Biblia (NT) . Krasiński "Przedświt". utożsamiony ze szlachtą. * "Trzeba było śmierci naszej. 4) Troja (gr. stolica cesarstwa i republiki.zwany Wiecznym Miastem. Miasto odparło atak siedmiu przeciw Tebom. 2) W Objawieniu św. by słowo Syna człowieczego. o którego zdobycie toczyła się dziesięcioletnia wojna. niebiańskie. rozlało się na okręgi społeczne świata". 4) Jerozolima (hebr.W powieści zawartajest polemika z rozumieniem Polski jako kraju wybranego. Słowacki "Kordian" Słowacki poddaje krytyce mesjanistyczny program Mickiewicza. bo miejscowej ludności było za mało. że wygnańcy nie są godni odkupienia. Słowacki "Anhelli" . Ukrywa się wśród wygnańców wiezionych w kibitkach na Pófioc. zwana trojańską. Niestety. gdzie po jego śmierci działo się coraz gorzej. stanie się wodzem swego narodu. 2) miasto święte. "Siedmiu przeciw Tebom" Ajschylosa. Stwórca wyznaczył mu w dziejach ludzkości rolę odkupiciela. da się też odnieść do całej Rosji.miasto założone przez Kadmosa. 1-20). 5) Sodoma i Gomora . także miejsce jego triumfalnego wjazdu oraz sądu i kaźni. Rządy Romulusa trwały trzydzieści trzy lata. miasto w Mezopotamii. O Tebach jest mowa w: "Antygonie" i "Królu Edypie" Sofoklesa. brakowało kobiet. który przyjmował do miasta osadników. "Psalmy przyszłości" . więc lud nadał mu tytuł Ojca Ojczyzny. nieokreśloną przyszłość. Fryderyka i Marię Teresę . a może go jeszcze przyspieszyć pielgrzymstwo polskie. Krasiński) * "Polska Chrystusem narodów". i nazwał je imieniem syna swego Enoch. "Dziadów"). święte miasto chrześcijan. sc. S. Naród polski spoczywa już dwa dni w grobie. Tedy Pan zstcFpit aby oglqdać miasto i wieżę. a w niej omfalosem (kamiennym stożkiem uważanym za środek świata). sięgającą nieba.) i zbudował miasto. toteż Romulus wymyślił porwanie Sabinek. miasto króla Dawida i miejsce urodzenia Chrystusa (Łk. stolica Babilonii. które Bóg zniszczył deszczem ognia i siarki za grzechy. ale Bóg ochroni go i kiedy nadejdzie właściwa chwila. Wówczas Polskajako Chrystus i Mesjasz narodów wskaże wszystkim ludom drogę do prawdziwej wolności i prawdziwego braterstwa.1) Pierwsza wzmianka w Biblii o mieście znajduje się w Ks. 8-20). która jest parodią teorii mesjanistycznych. Jozuego. został przez Boga szczególnie umiłowany. ofiarowane przez Boga.W ośrodku dla internowanych główny bohater wygłasza prelekcję. ponieważ zawsze dzielnie bronił chrześcijaństwa. Za karę pomieszał budującym języki. III. Tu mieściła się wyrocznia. Z bełkotliwej wypowiedzi wyłania się obraz mesjanizmu jako swoistego kompleksu narodowego. Ilion) miasto. cel pielgrzymek. Ów dzień jest już bliski. miejsce wędrówki trzech króli. jego żony. Wędrówka przez Syberię ma młodzieńca przygotować do jego misji i ukazać mu wszystkie stopnie cierpienia. Słowacki tilozofia genezyjska ("Genesis z Ducha") . A. (hasła polskiego mesjanizmu romantycznego) Miasto Miasto . 8-16) pierwsze miasto kananejskie zdobyte przez Izraelitów. Ośrodek kultu bogini na Akropolu ateńskim. mia sto urosło w potęgę. A kiedy nadejdzie dzień trzeci. a także później cel pielgrzymek chrześcijańskich. Początek wszelkim nieszczęściom dał Lajos. J. gniazdo rozpusty i grzechu.miasto w Palestynie. siedmiu kapłanów.Anhelli został wybrany przez Szamana. gdzie znaleźli schronienie wszyscy wyjęci spod prawa wygnańcy. Wszystko.Placem Marsowym i pomnikiem Piotra Wielkiego symbolem tyranii (Ustęp do III cz. gdzie pątnicy musieli się oczyścić przed uzyskaniem rady wyroczni. 3) Jerycho .Duchy tworzące naród polski osiągnęły najwyższy stopień doskonałości. Okaże się. 2) Babilon. dzień drugi powstanie listopadowe. J. nauczając w świątyni. utożsamiane z rajem. Miastem Siedmiu Wzgórz.Nowe Jeruzalem (Apokalipsa 21. co da się powiedzieć negatywnego o Petersburgu. Paryż w Epilogu do "Pana Tadeusza" to miasto obce.. Z. Mickiewicz "Księgi narodu polskiego i pielgrzymstwa polskiego" Mickiewicz przeprowadza analogię pomiędzy dziejami Chrystusa i dziejami narodu polskiego. W mitologii greckiej i rzymskiej 1) Ateny . będzie on dniem zmartwychwstania.dwa spośród pięciu miast nad Morzein Martwym. W Ks. 6. To predestynuje Polaków do przewodnictwa innym narodom i wskazywania duchom tworzącym te narody drogi doskonałości. żydów i muzułmanów. gdzie 87 . Dygat "Jezioro Bodeńskie" . z siedmioma trąbami zatrąbiło siedem razy rozpadły się mury Jerycha i Jozue zdobył miasto (Ks. Patrz: axis mundi. Zdobyta podstępem przez wprowadzenie drewnianego konia. zaś u romantyków na pewno nie cieszyło się dobrą sławą. podarowała jego mieszkańcom oliwkę. Mickiewicz postrzegał Warszawę jako miasto klasycystycz nych salonów i służalczych dygnitarzy ("Dziady" cz. gdzie mieszkańcy budując miasto z kamienia i cegły. pod lega odrębnej administracji. często wymieniane w Starym i Nowym Testamencie jako miejsce śmierci Racheli. (Z. która stanowi najwar tościowszą część narodu.Katarzynę. wskazując na jego zgubne skutki i porównując go do rojeń szaleńców ze szpitala obłąkanych. postanowili wznieść wieżę. która chcąc zwyciężyć Posejdona w rywalizacji o względy miasta. 3) Teby . by stać się ofiarą na odkupienie narodu i pokolenia wygnańców. Widok anielicy Eloe przypomniał mu kobietę.potężny ośrodek kultury i sztuki. Tym razem Teby zburzono doszczętnie. tak Polska została zabita i złożona w grobie przez szatańską trójcę . Charakteryzuje je znaczna wielkość obszaru i intensywność zabudowy. Anhelli nie spełni swojego posłannictwa.. 2) Delfy miasto z centralnym miejscem świątynią Apollina. wieczne słowo życia. Uratował się tylko Eneasz z garstką ludzi.na to. 2. Rodzaju 18. Jozuego (5. Dzień pierwszy to powstanie kościuszkowskie. bo był jedynym sprawiedliwym w świecie zła i niegodziwo ści. Na Kapitolu stworzył azyl. Miasto otoczone było murem.Naród polski. A. Szczypiorski "Początek" . Tak jak Chrystus został ukrzyżowany. Było wielu męż czyzn. stąd związek frazeologiczny: Sodoma i Gomora = siedlisko występku. Parysa. na zewnątrz znajdowało się źródło kastalskie. Został założony przez Romulusa. gdzie Chrystus po raz pierwszy odłączył się od swoich rodziców. wrogie emigrantom. Jej przyczyną było uprowadzenie z dworu króla Sparty. J. ale zostało zdobyte przez synów pokonanych pod Tebami. "Polska Mesjaszem narodów". Jana . Biblia (ST) . Heleny przez syna króla Priama. Zatem dzień zmartwychwstania narodu i odkupienia jeszcze nie nadejdzie i zostaje przesunięty w odległą.ponieważ była jedynym krajem prawdziwej wolności i braterstwa. trzeba będzie naszego wskrzeszenia . 17): i poznał Kain żonę swą (.Tajemniczy czterdzieści i cztery jest mesjaszem narodu polskiego. emigracja. ponieważ przeszły największą liczbę wcieleń. Yeruszalaim) -jedno z najstarszych miast. Menelaosa.

W okresie przed świętami Bożego Narodzenia Londyn. zrozumiałe stają się czyny amoralne (Marmieładow pije. jak i stanowiska. rzęsiście oświetlone pokoje). H. Świat chrześcijański . Wielkie miasta pochłaniały nadwyżki biedoty ze wsi. duszne. Podobnie Słowacki: w wierszu pt. Sonia dostaje żółty bilet. Reymont "Ziemia obiecana" Jest obrazem ekspansywnie rozwijają cej się Łodzi. w którym dobrze i dostatnio żyje się dostojnikom cezara. Mieszkania są małe. Masa. Rzym Nerona to początki chrześcijaństwa (ukrywanie się. Dostojewski "Zbrodnia i kara" -Petersburg w powieści to miasto mroczne. dlatego dwa najbardziej tu znane słowa. Berlin. mieszczaństwo. S. które stwarza młodym ludziom. ale i umocnienie wiary). Często cezar urządza uczty.ludzie płwają na siebie i żrą jedni drugich. Raskolnikow zabija. "Miasto. popisem zbytku. bogato zaopatrzone sklepy. chyba ie wkradnie się tam jakiś zakochany kupiec). Balzac "Ojciec Goriot" Paryż jest miastem. aby utrzymać rodzinę. "Rzuciłbym to wszystko". Boże. Wraz z odzyskaniem niepodległości i radością z odzyskanego śmietnika (J. arystokracja. Wśród polskich miast największą dynamikę wykazywała Łódź. Dla kontrastu pokazana Warszawa bogata i elegancka . trumien. jak też wyzwaniem do niszczenia tradycji. Reymont wydobywa zjawiska typowe dla rodzącego się wielkiego ośrodka przemysłowego: kontrastowość życia. W rynsztokach na podwórkach bawią się dzieci. Kaden-Bandrowski) w krajobrazie miasta główną rolę zaczęły grać kabarety i kawiarnie. Znane są nocne wycieczki Nerona z żołnierzami do ubogich dzielnic. ze środka miasta. gdzie od razu uderza fetor jak z cmentarza. aby nie pamiętać. jego żołnierzom i ludziom związanym z dworem (Petroniusz. błyskotliwe kariery i bankructwa oraz bezpardonową walkę o pozycję społeczną i majątek.M. gdzie każde następne pokolenie korzysta z dorobku poprzedników i dokłada własne osiągnięcia. a pracownice mają cery trupie i czerwone jak u Parek oczy. które są świadectwem rozpusty.. że naturalnym środowiskiem masy ludzkiej jest wielka aglomeracja. Rzecki jako urodzony warszawianin nie potrafi żyć bez swego miasta (zdecydowany na wyjazd. W drugim dziesięcioleciu.Warszawa jako siedziba cara jest miastem gnuśnym. w jakiej żyje rzeczywistości. H. Łazienki są najczęściej odwiedzane przez arystokrację.złocony kraniec przepaści ("Wspomnienie wioski"). innych brutalnie pożera. uśmiechnięci przechodnie na ulicach i dźwięki słyszanych zewsząd kolęd są zwiastunami świąt..S. Na warszawskiej ulicy skamandryci znajdowali tematy do swoich utworów: Tuwima "Colloquium niedzielne na ulicy". procesy urbanizacyjne nasiliły się z mocą. gdzie Biblii księga zatacza się w błocie. studenci) . jak: Londyn. Petersburg.to głównie miejsca odludne za miastem lub skomplikowana przestrzeń podziemnych przejść prowadzących do katakumb. Łódź dla jednych jest szansą (ziemią obiecaną). w którym jeśli nie dysponuje się nicią Ariadny w postaci zamożnej protektorki. Dickens "Kolęda prozą. awansuje. po prostu się ginie. Petersburg u Dostojewskiego to ubogie dzielnice i ludzie z nizin społecznych. ciemne. takim jak Rastignac i Bianchon. Za życia jed nego pokolenia podwoiła się liczba mie szkańców miast. w "Kordianie" . Jednak prawda o miastach. Maszyna". Geista). Jednocześnie metropolia. Paryż jest podzielony na dzielnicę bogaczy (Saint Germain) i Dzielnicę Łacińską (biedota. Warszawa jest miastem. Marmieładowych). Żeromski "Ludzie bezdomni" Warszawa w powieści to głównie dzielnice zamieszkałe przez biedotę (Kroch malna. Prus "Lalka" . którzy próbują polepszyć swój status przez małżeństwo (Dunia i Łużyn). Kolorowe wystawy. zwyrodnieniem spowodow~ym nudą. młode dziewczyny jako nałożnice dla samego władcy lub jego dostojników (połów pereł). Miasto symbol rodzącego się kapitalizmu pokazane zostało naturalistycznie jako antropomorficzny twór (miasto moloch). Ciepła). "Paryż" przewidywał katastroficzny kres tej nowej Gomory. miasto nie dostarczało już tych pozytywnych wrażeń: por. Sienkiewicz "Quo vadis"- Rzym za panowania Nerona jest miastem. ale ciemne pieczary.tu mieści się pensjonat pani Vauquer. świat się kręci". W przekroju socjologicznym to warstwy: biedota. To nie domy. Peiper ogłosił w "Zwrotnicy" swój manifest pt. 2) Prus przedstawił Paryż jako miasto dobrobytu. robiąc przy tym interesy korzystne dla kraju (Spółka do Handlu z Cesarstwem). F. ni w dziewięć". W połowie XIX w. Wierzyńskiego "Pieśń ze środka miasta". można tu kupić zarówno tytuły. "Do krytyków". Jest miastem-labiryntem. dla którego wybiła godzina sądu i gniewu. toteż miejski magnes ściągał tysiące ludzi szukających szczęścia. dotychczas nie notowaną w dziejach. Nad wszystkitni i wszystkim dominuje wszechwładny i bezkamy Neron . bankrutuje. "But w butonierce"). Fascynację miastem przeżywali również futuryści.1) Warszawa ukazana została jako różnorodna przestrzeń życiowa. Młodożeńca "Moskwa"). a także rywalizację między Polakami i Żydami. Poezja wyszła na ulicę. Iwaszkiewi cza "Jesień w Warszawie". Ogród Botaniczny. prowokowania (np. W Europie poja wiają się takie metropolie. nory. ciasne. np. W miastach organizowali "poezokoncerty" i "futuryzowali" Warszawę. a jeszcze chętniej miasto tradycji Kraków. dlatego tak łatwo lęgnie się tu wszelki występek i zbrodnia. T. "Niedzielne popołudnie". Jasieńskiego "Rzygające posągi". Norwid mówił o mieście: miasto . W tych warunkach poniekąd usprawiedliwione (?). gdzie pada prośba: O. Żydzi i Niemcy. Filippo Marinetti wołał: Pędzą~'y samochód jest piękniejszy od Nike z Samotraki lub Muzea zburzmy. by móc recytować na tle szalejącego żywiołu swoje nędzne wiersze. To miasto szans rozwoju nauki (tu mieści się laboratorium prof. sugerując.). gdzie powietrze gęste jest od pyłu tabaki. żyjącej w ruderach i na śmietnikach. to: dzielnice biedoty. nazywane klitkami (Raskolnikowa. załatwia interesy. Winicjusz). schorowani. Ich żony pracują w fabryce tytoniu. czyli opowieść wigilijna o Duchu" . ze skomplikowaną plątaniną ulic i placów. Kryspus nazywa to miasto miejscem zbrodni i rozpusty. 88 . Często miasto było dla futurystów zarówno pociągającą przygodą (np. gromadzenia i pomnażania dóbr. gdzie zgromadzony na Placu Zamkowym tłum jest bandą ciekawskich gapiów niezdolnych do czynu. kanapy. Paryż. narażeni na wyziewy topionych metali i dym (Wiktor). Tu niczego się bezmyślnie nie trwoni. zmienia się nie do poznania. w których mieszkają ludzie wynędzniali. porównywane do szaf. prześladowa nia. wychodzi z pociągu tuż przed odjazdem). oferowały nowe miejsca pracy i szanse na awans. gdzie wiele osób spróbuje się "wywm dować" (Wokulski). które zamieszkują odrębne dzielnice i bywają w określonych miejscach miasta (np. Tak można traktować pożar miasta. z potopu kamieni (. nowym Babilonem. które jak stwierdza Wokulski budowane były wg jakiegoś trudnego do odgadnięcia planu. dużych pieniędzy lub dobrego nazwiska. zdradza. złudną nadzieję zrobienia uczciwej kariery i wzbogacenia się. B. zbaw mnie ze Swiętokrzyskiej.pan życia i śmierci (nikt nie jest pewny czy przeżyje następny dzień). zaś w wierszu "Larwa" pokazał Londyn. z szarości życia i monotonii. Ch.dom doktora Czernisza (dywany. gdy zaczęło się zmierzchać. a w niej głównie przemysłu tkackiego. marzy. Robotnicy zatrudnieni są w stalowni za marne grosze. "Trupy z kawiorem". bo nie ma pieniędzy). gdzie chwyta się piękne. bladzi. to: krew i pieniądze. "Ranyjulek". Wierzyńskiego "Hej. którym Neron sprawił sobie przyjemność. . Twórcy Skamandra uczynili miasto bohaterem lirycznym swoich wierszy lub tłem wielu zdarzeń. Londyn to miasto opanowane przez pieniądz. tęskni. zazwyczaj szare i brzydkie miasto. "Aleje Ujazdowskie". W.I znów jest tak mi ni w pięć.. gdzie się kocha. gdzie obok siebie egzystują Polacy.

domagającego się od wierszy matematycznie ścisłej konstrukcji (na wzór architektonicznie zaplanowanych budowli). napisany po bombardowaniu Warszawy we wrześniu 1939 r. tę wiarę symbolizuje myśl o wspólnym.. to czyste szaleństwo. rajem dla uchodźców i ludzi z prowincji. Ulica Świętojerska. odwołuję alarm dla miasta Warszawy). Dopiero będąc w mieście można ocenić złudność i fałszywość tych sygnałów. na rogu cZłowiek roz~wia z człowiekiem. domy publiczne). na czwartym poszukiwanie pracy). na pierwsZympiętrze-plajta. W tej dzielnicy Warszawy też żyją ludzie. nie dokończone). dzielnica ubogich. ogromną rolę w życiu odgrywają pieniądze. bo grozi swoim tandetnym stylem reszcie miasta..). Warstwy najuboższe. brzydkie. Punktem centralnym miasta jest Łuk Trium falny (tu symbol ironiczny wobec narastającego faszyzmu).Obraz robot niczej Łodzi. Szczególnie dzielnica żydowska sugeruje mu rozmijanie się marzeń ojca z zastaną rzeczywistością. i takim miejscom.bez perspektyw. która przynosi zyski kapitalistom: tuczą się Łodzią tłuste Scheiblery. przygody. "Kwiat ulicy". "Rano".. L. gdy nawet Szatan (Woland) czuje się w obowiązku interweniować. jak Duranta lub bal u Monfortów towarzyskie wydarzenie w Paryżu). na poddaszu dziewczyna dziecko dwudniowe zabiła. rozmachem. ale buntu. Stara część miasta ma swój rytm życia i swój klimat (trochę senny. rozłupany powietrzem. Ulica Krokodyli. knajpy. Broniewski "Ulica Miła" Międzywojenna Warszawa.robotnicy). dymią kominy. Jak refren powtarzają się słowa: ulica Miła. gdzie mogłaby zrealizować wszystkie swoje życiowe aspiracje. w wier szu "Dachy" pokazał miasto jako żywy patos konstrukcji. strajki. Niecała). bezpieczne przystanie dla emigrantów. przy czym raj ten mieli stworzyć ludzie. umierają (pod trzynastym powiesił się fryTjer). ludZie jak papierowe kołnierzyki. domów po dachy przybrało. Nałkowska "Granica" Miejscem akcji powieści jest w większości prowincjonalne miasto bez nazwy. Broniewski "Łódź" . puste ulice. hałaśliwe. W wierszu "Gmachy" pisał: poeta. kloaki.. dziewiętnastowieczne kupiectwo (sklepy cynamonowe) przegrywa z drapieżnym. E. np. Janek i jego matka. mieszkanie Łucji. Dąbrowska "Noce i dnie" Barbara Niechcicowa widzi miasto jako miejsce. gdzie katedra świętego Jana leży w gruzach. przeżytym w Warszawie. Serbinów będzie jawił jej sięjako niemal arkadia. znane ulice są morzem gruzów (Nowy Świat. złe. chudzi. gdzie: w suterenie pogrzeb.fluid grzechu). Jest to Paryż. B. W mieście pojawia się zupełnie nowy problem . ośrodka przemysłu tkackiego. to nachalny amerykanizm. techniką. pokazane w momencie ekspansywnie wkraczającego kapitalizmu. Gęsia. dobrze urządzoną. którzy żyją tu bez żadnych praw. Poeta wyraża nadzieję. Auden "Stolica" .dwa prostokctty z cegły na prostokctcie z betonu. Miłosz "W Warszawie" . kogut zapiał krzykliwie). które brzmią tu ironicznie. Jednak jego moralnym obowiązkiem jest dawać świadectwo takim faktom. Miła. kalekie. oglądanego już od wewnątrz: w nie oświetlonych uliczkach skrywasz horror (. żyjącego od jednego alarmu do drugiego (ogłaszam ałarm dła miasta Warszawy. prowincjonalne miasteczko na Ukrainie.H.stąd pochodził rygorystyczny racjonalizm Peipera. który spodziewał się zobaczyć śnione przez ojca "szklane domy". papierowe. Poetycki obraz miasta. wykrzyknik ulicy. żyjącą wytwornie grupę rządzącą . napęczniałe bólem i troską . to np. to widać. kochają. bo zginie wasZ świat. barykady). rodzina Gołąbskich. Miasto stanie się symbolem nie pokornie znoszonego wyzysku. W życiu miasta można dostrzec typowe zjawiska politycznospołeczne tego okresu: kryzys. pracują (klinika lalek. M. "Ulica" (ulica . Tu przestrzeń została pokazana labiryntowo. to nędzarze-łachmaniarze: obdarci.Jest to Moskwa porewolucyjna.miasto opanowane wrzeniem rewolucyjnym. więc poeta najchętniej opiewałby festyny. Sam pisał wiersze. Wszystko tu jest tandetne. bo tam nie czuła się tak samotna. zamożne mieszczaństwo reprezentuje Cecylia Kolichowska. Hymn pionu). czarem zakazanego owocu i napawa lękiem. W. ogrody. pełne mitingów politycznych i brutalnych samosądów.Wiersz jest hołdem dla Warszawy walczącej (heł my. Tradycyjne. Świętokrzyska. tandetnym i wulgarnym handlem uprawianym na Ulicy Krokodyli. Stolica zniszczona jest seriami bomb (zburzone kościoły. gaje.cicha (staną warsztaty). W. S.rodzina Zenona Ziembiewicza. będą ce wyrazem gloryfikacji miasta. brzydkie.A. Żeromski "Przedwiośnie" . koślawi. ale gniewna (pójdzie Piotrkowską tłum . przędzalnie. Słonimski "Alarm" . Staff "Pierwsza przechadzka" Utwór napisany po wrześniu 1939 r. jak Warszawa. rządzące się prawem ulicy. szare. Franciszkańska. Wykonawcą postulatów Peipera i jego uczniem był J. Miłosz "Miasto" . a więc byle jaka (szare. Jednak i na tych ruinach pojawiają się oznaki życia (nędzna kobieta u bramy wyłomu sprzedaje chude. doszczętnie 89 . które nazwane zostało dzielnicą rozkoszy. Każdy przejaw niezadowolenia i protestu jest krwawo tłumiony (na ulicach końskie kopyta). Wobec tych faktów poeta musi wystąpić w roli płaczki żałobnej. komornik. np. Inny jest obraz tego samego miasta. Cz.Wierszapel z 1940 r.).Na końcu wiersza pojawia się twier dzenie: zostawcie poetom chwilę radości. zaś w wier szu "Na kołach" stwierdzał: miasto kołami woła (. że pewnego dnia inna zbudzi się Łódź . w którym z niezwykłą siłą kwitn ie nocne życie (kawiarnie. a obok luksusowe domy z ogrodami takimi. A. W. Dwurzctd bloków. wystawy puste i zamknięte sklepy). ruszają warsztaty. niechlujni. służą do krótkotrwałego użyt ku. gdzie opuszczeni ocierają się jak żwir. które z daleka wysyła met ropolia: tam nęcąc zakazanym owocem jak przewrotny wujaszek noc po nocy wabisz wiejskie dzieci.1) Baku . Jednocześnie pociąga ofertą jakiejś grzesznej i łatwej przygody. Marzy o przeprowadzce do Kalińca. zgarbieni. również zafascynowany urbanizacją.Obraz międzywojennego miasta (także stolicy).uchodźcy z różnych państw Europy. rudery.M. Schulz "Sklepy cynamonowe" Pierwowzorem miasta opisanego w utworze był rodzinny Drohobycz. Miasto przypomina biblijny obraz Apokalipsy. czego symbolem jest kamienića Kolichowskiej. Przyboś. Miasto przedstawia obraz jak po apokalipsie (smutne ruin zwaliska. Jak co rano miasto się budzi na dźwięk syren. groźne. Od czasów Balzaca niewiele się zmieniło: duże rozwarstwienie (życie biedoty.) stacje ruszyły z miejsca (. Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" . zniszczone. Miasto podniesie się po ciosie. Miła ulica.. rudery. trwa ciężka praca robotników. a wiatr od Wisły rozwiewa czerwony pył rumowiska. Do czego doprowadzili.. M. gdzie miał zapanować raj na ziemi. produkcja masowa. przeżywają swoje duże i małe dramaty (na trzecim piętrze rewizja. Wszystko jest tu smutne. odbudowanym domu. Remarque "Łuk Triumfalny" -Bohaterem powieścijest Paryż w przededniu II wojny światowej. bezrobocie (zamknięcie huty Hettnera). ale kiedy już się tam znajdzie. Nie można żyć bez uśmiechu. okreś lane przez ostre kontrasty społeczne. W Baku brakuje żywności. ogrody zmienione w cmentarZe).to rzucające się w oczy śmietniki.. Jest to dzielnica wybrakowanych artykułów i zepsucia (unosi się rozwiązły. blade obwarzanki. "bolesnej" (na klamce ślad ręki przepadłego bez wieści bohatera). oferującą bogactwa. Takie miasto budzi zaufanie. kusi. Z. marzą (chciał zostać aktorem). mnożą się gwałty i rzezie (spalenie meczetów z kobietami i dziećmi). naprawa parasoli). możliwość luksusowego życia. Nalewki . jak zrozpaczona Antygona (symbol cierpienia) poszukująca swojego brata. Patrz: Rosja. Cz. leniwie prowincjonalny). obskurne. 2) Warszawa rozczarowuje Cezarego. jest ziemią obiecaną. rynsztoki. "Miasto". bezludne tramwajów przystanki. Ludzie tu mieszkający. który otworzy mu drogę do wolności i da przykład innym miastom. ofiary strajków.

przeciętne. barykadach. J. wtopiony w masę. Czasy dla miasta takie. działa mały sabotaż. Jest miastem. Miejsce wrogie człowiekowi i obce. Po bombardowaniu obraz miasta przypominał krajobraz księżycowy. apogeum choroby aż do wygaśnięcia zarazy i otwarcia bram miasta. by miasto mogło przejść przez oczyszczający ogień stosów i bratobójczych walk. jak bardzo jest wrośnięty w miasto: konta. Agnieszka z Piotrem wędrują przez ulicę Brzeską w piętnasty dzień miesiąca. gdzie każdy. Andrzejewski "Wielki tydzień". Gdy Eddie zbuntuje się przeciw temu pustemu stylowi życia. zewnętrzność jest najczęściej elementem destrukcyjnym. Tu epidemia jako synonim zła jest pretekstem do przedstawiania różnych postaw ludzi w sytuacji szczególnej zagrożenia życia. Tu miasto jest pod każdym względem typową amerykańską aglomeracją. Miasto uległo psychozie nienawiści. podziemne miasto (łącznie z oznaczeniem skrzyżowań ulic). ścisłe grono przyjaciół (kolejne układy. Garcia Marquez "Sto lat samotności" . Jako miasto-mit ściąga setki ludzi ze wsi. istnieją mieszkania kontaktowe i mieszkania rezerwowe dla "spalonych". gdzie nie ma już miejsca na kulturę Indian. Biskup Arras. gdzie ma wytwomy dom z pięknym trawnikiem i basenem. piwnic i kanałów. Tarrou.Brzydka. A. prowincjonalne miasto. Kieffer "Żeby cię lepiej zjeść" . kampania bananowa). który pożera. ale w sposób cudowny odradzającej się. Salinger "Buszujący w zbożu" -Nowy Jorkjest miastem. Ludzie piją (brat Agnieszki). W Ostrowcu panuje wciąż kompletny chaos. zmartwychwstałej: słuchaj! Jest w tym dziw nad dziwy. może się spokojnie ukryć. Oran przedstawiony jest jako miasto jedno z wielu. W mieście jeszcze stacjonują żołnierze radzieccy (pokazani przyjaźnie. Miasto zostało pokazane jako olbrzymi organizm. M. Kariery usiłują zrobić tacy ludzie. W swoisty rytm życia Macondo wiele zamieszania wprowadza zawsze wszystko. "Wenecja Północy" . A. Kwiat Irupe).Piękne miasto. Nie ma przyszłości dla miasta i jego mieszkańców. więc na jego przykładzie widać. Camus "Dżuma" . Moczarski "Rozmowy z katem" . grajek gra. dzień wypłaty: pijani mężczyźni stoją w bramach. piją wódkę z butelek. przybył z zewnątrz) oraz ci. W mieście człowiek jest anonimo wy. Argentyniątko. tacy. że należy jeszcze bardziej "rozhuśtać" nastroje.Miejscem akcji w pierwszych dniach po wyzwoleniu jest Ostrowiec. że miasto żyje. są zaczepni. kosmetyków. Szczypiorski "Msza za miasto Arras" . polisy. Tu człowiek czuje się bezpieczny. a więc typowe. tandetna Warszawa lat pięćdziesiątych. wulgarni.D. G. Rocznik dwudziesty" . gdzie istnieje jakby odwzorowane. Rebeka. sieci hoteli. J. gdzie nie ma mieszkań (Piotr) lub są one nieludzko ciasne. jak też upić się czy przeżyć (za niewielkie pieniądze) przygodę miłosną z nastoletnią Sunny. powstają nielegalne organizacje paramilitarne (Jurek Szretter). Bratny "Kolumbowie. gdy tak fatalne zniszczenie miasta (porównanie z biblijną Sodomą i Gomorą). E.Bohaterem jest Buenos Aires (dobre powietrze . restauracji i tanich knajp. tu można spotkać zakonnice i porozmawiać z nimi szczerze. nawet taki zbuntowany nastolatek jak Holden. jak można tu zrealizować amerykański mit człowieka sukcesu. kupują tandetne meble w domach towarowych na raty. Przestrzeń miasta podzielona na aryjską i żydowską występuje też w: H. aby zapomnieć o braku możliwości. na którego przykładzie pisarz ukazuje typowe problemy miast polskich po odzyskaniu niepodległości: społeczność miasta jest mocno podzielona. przy czym najgłębszy podział przebiega wzdłuż linii poglądów politycznych. Białoszewski "Pamiętnik z powstania warszawskiego" Miasto systematycznie niszczone lawiną bomb i pocisków. Grandt). K. Pokazani są ludzie walczący w czasie powstania warszawskiego z determinacją na ulicach. jak Święcki. Miasto. aluminium i szkło.. tak też Macondo pełni tu funkcję archetypiczną. który nie był z miastem związany. Vonnegut "Rzeźnia numer pięć" . toteż w 90 . wzlatują w niebo gołębie. a i tak trzeba brać sublokatorów (rodzina Agnieszki) i nie ma miejsca na prawdziwe uczucia. papierosów. w tle). Rambert. że Niemcy bardzo obawiali się pomocy Polaków dla walczącego getta. zwiastujących epidemię. którzy od razu przystępują do walki (Rieux. poprzez zamknięcie miasta. trawi i wydala. urządza akcje. szukających tu szansy zrobienia kariery (np. z list skazanych można ludzi wykupić (są stawki. K.nazwa brzmi ironicznie). Eddie to syn greckiego emigranta. prymitywna rzeczywistość. to można w mieście buszować jak w Zbożu. Młodzież należy do podziemnych organizacji bojowych. pod asfaltem. bo anonimowy w masie. żeby cię lepiej Zjeść. nie było niczym uzasadnione. labirynt ulic. Arras zostało dotknięte klęską zarazy i głodu. ludzie na szczęście wieszają nad drzwiami podkowę. Miasto jest swoistym axis mundi (położenie izolujące je od reszty świata). Do miasta wracają jego mieszkańcy (Antoni Kossecki) obciążeni wojenną (obozową) przeszłością. a motorniczy zwalniają bieg tramwajów. stacji. bo je zabija wulgarna. rebelii aż do upadku Macondo. praca. Miasto-moloch.Oran to miasto w sytuacji ekstremalnej: od pojedyn czych nieżywych szczurów. R. jeśli go ona satysfakcjonuje. Kazan "Układ" . a wszelki postęp nieuchronnie prowadzi do wypełniania się tych "stu lat" przewidzianych dla ludzi i miasta. że Izolda mieszka w burdelu. M. Krall "Zdążyć przed Panem Bogiem". Holden twierdzi: W Nowym Jorku pieniądz jest jedynym prZekonującym argumentem. których obarczono winą za wywołanie zarazy. Hłas~o "Ósmy dzień tygodnia" . Podobnie jak rodzina Buendiów. Wszystkie robotnicze dzielnice Warszawy wyglądają tak samo.zniszczonej (puste okna. w którym łatwo się zagubić (pierwsze godziny pobytu Kwiatu Irupe w Buenos Aires). mosty w dymach). czasy niepokoju. większe niż Hiroszimy.W czasie okupacji Warszawa żyje własnym życiem: mieszkańcy organizują szmugiel żywności. w nim zaś centralnym miejscem jest dom Buendiów. którzy muszą przejść metamorfozę (np. jeśli się ma pieniądze i podchodzi do rzeczywistości konsumpcyjnie. giną ludzie. wojny. gdzie rzeki s~. dom. Są więc tacy. sieci barów szybkiej obsługi. następną pan de Saxe. Andrzejewski "Popiół i diament" . gdy trzeba zdobyć lub utrzymać jeden dom lub choćby jedno piętro. W Los Angeles żyje się dobrze.Eddie Anderson jest mieszkańcem Los Angeles. ale jest to mit fałszywy.Losy miasta przedstawione od jego założenia (osady) poprzez rozkwit (kampania bananowa). Stroop wspomina. Indywidualność odzyskuje dopiero w domu. J. Warszawa nazwana została: najpiękniejszym z urojonych miast i najsmutniejszym z prawdziwych. Pierwszą ofiarą padł Żyd Celus. na innych odreagowują własne niepowodzenia i kłopoty.W obrazie Warszawy wyraźnie widać podział na część aryjską i żydowską. mówię bez żartów. pokazane jako funkcjonujące na trzech poziomach: ruin. E. wojen. zdominowaną przez ekspansywne reklamy. w kilka lat później rozpoczęły się okrutne prześladowania Żydów. gdzie widać tylko beton. martwe drzwi. raczej brzydkie. jest to zamerykanizowany moloch z krzykliwymi reklamami (Z coca-cołg wszystko idzie lepie~~ benzyny. Getto jest swoistym oblężonym miastem. inni leżą na trawie pod murem. a Tristan pije z sutenerami na rogu (. Szczypiorski "Początek". w gronie przyjaciół i w pracy. dla których zadżumione miasto jest schronieniem (Cottard). Miasto szczerzy kły. Miasto się nie poddaje. są kontakty). Jeśli się ma pieniądze. A. który stanął w jego obronie. brudna. brutalnego załatwiania własnych porachunków.. co pochodzi z zewnątrz (Cyganie. przed łapankami ostrzegają przechodnie. Drewnowski.W 1458 r. w czasie godziny policyjnej można przenocować u znajomych. Albert uznał. z których trudno wyjść). ttoczc! się w trantwajach. zobaczy. chłepcą swoje zupki w barach.Drezno i jego losy tuż przed zakończeniem działań wojennych.) Ludzie Zrywają się rano.

Kieffer) * "Miasto . (przysłowie żydowskie) * "Miasto. Prześladowani są głównie intelektualiści (wyrzucanie z pracy.. któremu odebrano rzeki powietrza. podobnie jak arystokracja. Dla nich jest to po prostu wielkie widowisko i są niepocieszeni. Brandys) * "Buenos Aires . H. są jak nowotwór narosły na jego pulsującym życiem ciele. F. drobnymi ciułaczami. pana swego. M. Wszędzie czuje się czujne oko Wielkiego Brata. Peiper) * "Miasto niepokonane" (K. że całe życie mówił prozą. Maszyna". Oświecenie Bohater mieszczański awansuje do rangi głównej postaci wielu utworów. ateńscy rzemieślnicy w "Snie nocy letniej". Cocteau) * "To piękne. Albert: trZeba to miasto wysmagać do krwi (. Ogromnym wstrząsem dla miasta są wydarzenia tzw. Podstawowym kryterium oceny człowiekajest w tej warstwie społecznej posiadany majątek. W różnych krajach rozwój mieszczaństwa zależnie od warunków politycznych i gospodarczych przebiegał w inny sposób. Kiedy można ocenić odzież. fechtunku i wymowy. już nie jako parweniusz nieudolnie naśladujący sposób bycia szlachty.. Zapolska "Moralność pani Dulskiej" Mieszczaństwo reprezentuje moralność opartą na zakłamaniu i obłudzie. trwają rozmowy o zawieszeniu broni itd. Szwedzi. niechętnie wspierają wojska. Po powstaniu styczniowym wszystko się skończyło. Przyjmuje nauczycieli tańca. oblężenie przebiega podobnie: brakuje żywności. Mieszczanie bezmyślnie naśladują styl życia arystokracji. * "Jedyne lekarstwo dla znużonego iyciem w gromadzie: życie w wielkim mieście. (J. daje się łatwo oszukiwać różnym naciągaczom. (A. które zjada.jakrośniejego majątek. Jego przeciwieństwem są artyści. pozbawianie prawa wykonywania zawodu. aresztowania. w której car koronowany jest na króla polskiego.Mieszczaństwo polskie ma w swoich dziejach okres heroiczny . zza morza ślą worki mąki i słowa otuchy. gdzie na ławkach żyją homlesi (bezdomni). Słowacki "Kordian" Zgromadzeni na Placu Zamkowym mieszczanie warszawscy nie zdają sobie sprawy z tego.mieście codziennie płoną stosy. (T. by odsłoniło prawdziwe oblicze człowieka (. brakiem jakichkolwiek potrzeb intelektualnych czy artystycznych. których skutki okazują się czasem tragiczne. (C. Poprzez losy bohaterów (Sabina opuszcza Pragę i wiedzie żywot wiecznej podróżniczki. Tchórzliwi mieszczanie unikają walki. "Wróg ludu").Bohaterami swoich dramatów czyni przede wszystkim mieszczan ("Nora". Po uroczystości rzucają się. "Dzika kaczka". Coraz wyraźniejsze są wśród mieszczan nastroje antysemickie. Z równie uniżoną służalczością witają każdego zwycięzcę. Rozbudowany aparat policji skutecznie utrzymuje społeczeń stwo w granicach pseudowolności.Poeta przedstawia obraz anonimowego miasta w sytuacji zagrożenia: oblężenie trwa wrogowie musZą się Zmieniać nic ich nie łącry poza pragnieniem naszej zagłady . Niekiedy jednak stają się siłą sprawczą przedstawianych wydarzeń. G. Ibsen . gdy miasto może być z niego dumne"..Pan Jourdin. gdy człowiek może być dumny ze swojego miasta. Lincoln) * Mądry mężczyzna potrafi zbudować miasto. hufce Cesarza). Nowy Jork. byle się o tym nie dowiedzieli ludzie. Mieszczaństwo angielskie osiągnęło wysoki statusjuż w XVII w.. któ rzy zbierają grosz do grosza. Norwid) * "Umieram. To jedyna pustynia. że w dużym mieście można więcej zobaczyć. Widząc. Boją się ryzyka i działalność Wokulskiego uważają za szaleństwo i zbędny hazard. francuskie w wieku XVIII za sprawą rewolucji burżuazyjnej. mądra kobieta zdolna jest doprowadzić do jego upadku. jak większość amerykańs kich miast. "Wiersz o zabiciu Andrzeja Tęczyńskiego" .S. Polskie mieszczaństwo nabrało znaczenia dopiero w XIX wieku i w przeciwieństwie do innych krajów Europy jego rola kulturotwórcza była niewielka.zabili Andrzeja Tęczyńskiego. (M. cały świat mu współ czuje. H. mieszkańcy Wiednia w "Miarka za miarkę"). A ci. Sienkiewicz "Potop" . Tatarzy. zawsze samotni. ale czynią to w sposób tandetny. nie chodzi także o wymienienie z nazwy wroga (Goci. którzy przeżywają dramatyczne chwile. jeziora powietrza".W czasie wojny polsko-szwedzkiej postawa mieszczan zasadniczo różni się od postawy drobnej szlachty. (A. Masa. wzbogacony mieszczanin. To po prostu ludzie. ale człowiek przeżywający poważne dylematy (Por.jak bohaterki "Wesołych kumoszek z Windsoru". W okresie moderni~mu mieszczaństwo zaczęto kojarzyć z ograniczeniem horyzontów i dorobkiewiczostwem. Mieszczanie stali się dorobkiewiczami. praskiej wiosny . W swojej głupocie i chęci naśladowania szlachty posuwa się do tego.rosyjskie czołgi na ulicach miasta. ale istotą pośrednią między chłopem-nieczłowiekiem a szlachcicem-człowiekiem.). (E. co się dzieje i n ie dostrzegają tragizmu chwili. Goethe "Cierpienia młodego Wertera"). Prus "Lalka" .Miejscem akcji jest w znacznej mierze Praga przełomu lat sześćdziesiątych i siedemdziesiątych. wielkiego chorctgiewnego.Nędzny filistrów naród jedynie pasie brzuchy.złocony kraniec przepaści". Szekspir-Wjego dramatach mieszczanie pojawiają się najczęściej jako postacie drugoplanowe (np. że odmawia ręki córki chłopcu. Molier "Mieszczanin szlachcicem" . B. Balzac "Ojciec Goriot" Mieszczaństwo francuskie jest wewnętrznie zróżnicowane. Kundera "Nieznośna lekkość bytu" . jaka jest dziś dostępna".: ' Mieszczanin w Rzeczpospolitej nie jest w pełni człowiekiem. Oblężone miasto staje się na chwilę (czasem dłuższą) swoistym negatywnym axis mundi. W.Mieszczanie krakowscy dopuścili się czynu strasznego i sprowa dzającego na nich hańbę . trawi i wydala". Panował też niegdyś w tej warstwie duch tolerancji.. którym było obite podium. Tomasz i Teresa osiadają na zapadłej wsi) Kundera sugeruje. skłonni są posądzać go o jakieś nieczyste interesy. Oblężone miasto zawsze podlega takim samym prawom. jak np. którzy żyją swoją sztuką i dla swojej sztuki. Przerwa-Tetmajer "Evviva 1'arte" . by zdobyć jak największy kawał czerwonego sukna. jakby to nazwał Orwell. ale jeszcze piękniej. walki. że zniewolone miasto nie nadaje się do życia. że przyglądając się garbusiowi. J. Miasto nic z nich nie ma. Grześczak) Mieszczaństwo Mieszczaństwo-Mieszkańcy miast bez rodowodu szlacheckiego. Głowacki "Antygona w Nowym Jorku" . Jezierski "Katechizm o tajemnicach rządu polskiego. Camus) * "Różnica między dużym a małym miastem polega na tym. jako 91 . bo ten nie jest szlachcicem. ale ich status społeczny nie jest istotny. Dulska. nie ma żadnych potrzeb wyż szego rzędu. Herbert "Raport z oblężonego miasta" . Działania władz miasta polegają na zaostrzaniu kolejnych restrykcji wobec homlesów. chce stać się równy urodzonej szlachcie. Ze zdziwieniem dowiaduje się. J. Dopuszczalne jest wszystko.). H. Z.nie chodzi przecież o konkretne miasto. przegapili moment koronacji. a w małym . doktor Tomasz).W.miasto.. Zamienić w siedlisko bestii. wymię krowy i piękno tkaniny? Gdy się płonęło dzień i noc w rozpaczy i najwyższej trwodZe! Tak oto prowadZę to miasto ku prawdziwej wolności. których dotknęło nieszczęście.brało udział w walkach niepodległościowych. toteż w tej ojczyźnie wolności i sukcesu zostaną oni brutalnie spacyfikowani (Antygona powiesi się na bramie parku).K. boryka się z tym problemem. (przysłowie chińskie) * Każde miasto ma swojego głupca. J.więcej usłyszeć". K. naprawdę są. który ją z wzajemnością kocha.Tu miasto zostało sprowadzone do Tompkins Square Garden. Naiwny. muszą dokonywać wyborów. mnożą się porachunki wewnętrzne.

. kobiet i dzieci oraz ojczyzny jako upersonifikowanej matki (matka utrapiona pod wasze się z tym wszystkim dziś kryje ramiona). W postaci Rolanda realizował się ideał wierności władcy. gdy Spartanie w czasie drugiej wojny meseńskiej zabiegali u Ateńczyków o pomoc wojskową. Tuwim "Quatorze Juillet" Starszy cechu rzeźników. ojczyźnie i Bogu. 2) Pani Warchlakowskajest przykładem typowej mieszczki. zostaje zmuszona przez rodzinę do małżeństwa z człowiekiem. w obronie której oddał życie.przedstawicielka tej warstwy społecznej. świętych. Jest podporą starobabokracji. Teraz potępienie przez szacowną rodzinę osiąga swoje apogeum i Mania zostaje ponownie wyklęta. (J. Odwołania do szczyt nej i chwalebnej tradycji sarmackiej służą obudzeniu w Polakach ducha walki. o których nie ma w ogóle pojęcia.T.Głębokie przywiązanie do kraju rodzinnego. W. Kisielewski "W sieci" . A.W strasznych mieszkaniach strasznie mieszkają straszni mieszczanie.Szalona Julka. Kochanowski "Pieśni" (pieśń XII. opuszczając tak fajtłapowatego i niezaradnego życiowo męża. patńotyzm. obłudę. że w sumie miała rację. posłali im kulawego nauczyciela. (R. Twierdzi: pozno puklerza przebici macają. a obie nogi niech oprze o ziemię mocno i zęby zaciśnie. ogranicza się jedynie do gromadzenia własnych nabytków. nul. lekkomyślna siostra. * "Filister tojest zero. To jest coś.. J. pozwalają sobie na wszystko. które traktująjak lekkostrawną papkę.zdaniem Zapolskiej cechy: skąpstwo. Kochanowski "Pieśni" (pieśń V. że Oleś może pożyczyć pieniądze ojcu Julki i to. gdzie ani prawa ważc~ ani sprawiedliwość ma miejsca. Tyrtajos (Tyrteusz) "Rzecz to piękna" . Wiedzę o rzeczywistości czerpią z gazet. siłę mięśni. W opisie bitwy widać. postanowił więc za wszelką cenę się nie wyróżniać. dar pięknej wymowy. zapracowanych. który tak skutecznie zagrzewał ich do walki. Dla mieszczańskich rodziców nieistotne są uczucia dziewczyny. którzy ojczyznę opuszczają w potrzebie. ani możliwości nieco swobodniejszego życia. że Julka wywołała skandal swoim rysunkiem przedstawiającym akt męski. ginie cz~owiek odważny walcząc w obronie ojczyzny. co w pojedynkę jest zabronione". Przed snem szukają pod łóżkiem złodzieja. Kisielewski) * "Mieszczanie. Pojawia się nawet opinia. pamięta. dowcip.. Natychmiast zostają jej przeba czone wszystkie grzechy. J. i o samej bitwie. bezpiecznego zagubienia w przeciętności było mieszczańskie małżeństwo z Giulią.w imię cnót rycer skich.w Tomaszu a Kempis dawnych gachów chowa listy. skupia w sobie typowe jej . matrony krakowskiej" Tytułowa matrona krakowska jest uosobieniem obłudy i zakłamania . żeby wspomnieć jeszcze słodką.Walka z Sarace" nami w obronie wiary jest obowiązkiem średniowiecznego rycerza. że powróciła z zagranicy Mania. co stużą ojczyźnie. bowiem droga do nieba stoi otworem dla tych. że nie cofa się nawet przed czytaniem cudzej korespondencji. więc i tak trzeba Bogu dziękować.Typowa mieszczańska rodzina z oburzeniem przyjmuje wiadomość. tam rana.). Turczyn tylko dzwoni (. polski emigrant. inteligencję. ks. Kochanowski "Odprawa posłów greckich" . ci posłuszni orzeczeniu wyroczni. Nie potrafią dostrzec urody świata. ks. G.jak Homer . gdzie pchnie. prowadzeniu domu i upodobaniach swojego męża. że zrzekła się ona spadku i wróciła praktycznie bez grosza. Liczy się tylko to. Pieśń o Rolandzie" . co nie jest. Jej wścibstwo jest tak wielkie.Mitologiczny kostium został tu wykorzystany do przedstawienia sytuacji Polski. która przed laty opuściła męża i dziecko dla starego kochanka. elegijnego poetę. a rusza się". W. Kochanowski "Pieśni" (pieśń XIX.dziady. np. Zapolska "Sezonowa miłość" 1) Tuśka Żebrowska przyjeżdża do Zakopanego z córką na wiledżiaturę. przygoda z zafascynowanym jego urodą Lino). bo widzą go oddzielnie. J. Ku pożytku dobra spólnego można służyć. Tuwim "Mieszkańcy" . podporządkowanie życia gromadzeniu pieniędzy. Dlatego też Roland (wzór rycerza) umierając. wykorzystując inne talenty. Francję.On pierwszy wezwał do obrony ojczyzny w imię miłości do niej i obowiązku obywatelskiego. w które Bóg wyposażył człowieka. łbem o nocniki chtodne trqcając. Skrępowana mieszczańskimi zasadami. wzywa do opamiętania się póki jeszcze pora. idzie na uroczystość z okazji rocznicy rewolucji francuskiej. Żydy). Zalecał walkę do końca: niech każdy wytrwa w rozkroku stojąc. nie boi się ludzkiej zawiści i tylko taka jest przez Boga nagradzana. Według starożytnej legendy. Tych. W jego poglądach panuje przeogromny chaos -wszyscy święci sąsiadują z Korfantym i rewolucją. Perzyński "Lekkomyślna siostra" . Łączy się ona jednocześnie z obroną ziem swego seniora przed niewiernymi. T. a nie . Hetman Chodkiewicz w swojej przemowie świadomie prezentuje Tatarów jako niegroźnych przeciwników (mało co tam wojennych . A. Jak groźne ostrzeżenie grzmią słowa posła Ulissesa: O nierz4dne królestwo i zg~nienie bliskie. Musil) Miłość do ojczyzny Miłość do ojczyzny . przekupstwo (Iketaon). J. wszytko ztotem kupić trzeba. cuchnący naftaliną frak i czuje się spadkobiercą wielltiej rewolucyjnej tradycji. nic. Zeleński-Boy "Litania do P. II "O cnocie") Prawdziwa cnota miłości ojczyzny odznacza się bezin teresownością. Na całe wieki określił on wzorzec śmierci bohaterskiej: rzecz to piękna zaprawdę. jej aż do bólu mieszczańska rodzina z całym schematyzmem życia. Główną metodą uśrednienia jego upodobań. Kochanowski apeluje do uczuć patńotycznych szlachty. nasz gdzie tnie. nieudolność i chwiejność władcy (Pńam). II "O dobrej sławie") Miłość ojczyzny nie sprowadza się tylko do gotowości do walki w jej obronie. Ale jednocześnie dzierży niepodzielną władzę w mondzie i wydaje opinie o rzeczach. Potrafi rozmawiać jedynie o służbie. dziewczyna obdarzona niezwykłym talentem malarskim i odrzucająca sztywne reguły mieszczańskiego życia. że nieprzyjaciel został pokonany. gotowość poświęcenia się dla niego. Nastawienie krewnych jednak zmienia się. W. J. kiedy okazuje się. dziura w ciele. Ocenia ludzi według ich zasobów finansowych. nieugiętość charakteru. Moravia "Konformista" Bardzo smutne i samotne dzieciństwo (patrz: dzieciństwo) Marcella ukształtowało go jako życiowego konformistę. Wkłada plastykowy kołnierzyk i mankiety. Potocki "Transakcja wojny chocimskiej" . tam gdzie występują w kolektywie. że często jego reakcje i zachowania są inne niż jego rówieśników (zabijanie kotów. Potocki "Pospolite ruszenie" patrz: naprawa państwa.Ze względu na swoją treść i ładunek emocji utwór stał 92 . że Mania odziedziczyła po swoim kochanku olbrzymi majątek. Kochanowskiego napawa lękiem prywata obywateli (Aleksander-Parys). że płomienne słowa hetmana odniosły skutek: Polak rany zadaje. Radosne powitanie lekkomyślnej siostry zostaje jednak zakłócone wiadomością. Odwołuje się do sarmackiego obowiązku obrony wiary. Krasicki "Hymn do miłości ojczyzny" . ajednocześnie z wypiekami na twarzy opowiada Tuśce pikantne plotki o prowadzeniu się ludzi teatru. J. że ktoś się chce z nią ożenić. II "O spustoszeniu Podola") Nawiązując do najechania i splądrowania Podola przez Turków w 1575 r.A. W dzieciństwie i młodości stwierdził on. J. ks. który ma złamać jej buntowniczą naturę. gdy krocząc w pierwszym szeregu. I.Jest to opowieść o przygotowaniach do bitwy z wojskami turecko-tatarskimi pod Chocimiem w 1621 r. nazywał tchórzami i niegodnymi synami. a potem zasypiają z mordq na piersi w strasznych mieszkaniach strasZni mieszczanie. Tyrteusza. kupce. nie potrafi dostrzec ani piękna gór. Gorszy się trybem życia aktorów. Od jego imienia utworzono pojęcie tyrteizmu (poezji tyrtejskiej). Ich życiejest przerażająco ubogie.

Do rosyjskich adiutantów. własne szczęście na ziemi z ukochaną kobietą. 2) Miłością do ojczyzny kieruje się też Konrad. W utworze Mickiewicza w sytuacji przeważającej przewagi wojsk rosyjskich (lawa błota. Kontrastowe pokazanie postaci. bo myśl o przemijaniu (nowi gdzieś ludzie w sto lat będct po mnie patrz4cy . W imię miłości ojczyzny Polacy powinni być zdolni do zgody i rezygnacji z egoistycznych celów. wesołość.podstępy). gdy nic już więcej zrobić nie można. dlatego też Podkomorzy tak pokierował życiem synów. Słowacki "Grób Agamemnona" Tu miłość ojczyzny ma inny charakter: polega na mówieniu Polakom bolesnych prawd (np. który przestał wierzyć w możliwość zwycięstwa. które nigdy nie opuszcza pielgrzyma odwiedzającego różne miejsca na Krymie. prezentuje zupełnie inne uczucia. kontemplacja ruin haremu.U. należy brać z takich wielkich postaci. nadzieję i tę lutnię biedną. Suzina. póki my żyjemy). ofiary (niewinne dzieci) i ich oprawcy. ale ojczyzna istnieje w sercach Polaków (jeszcze Polska nie umarła. J. wyraża rozpacz i ból po stracie ojczyzny: ojczyzno moja. skumulowana energia biorących udział w narodowym kuliku daje nadzieję zwycięst wa. którą opuścił. Sam postanawia dokonać tego dzieła. w którym do zbrojnej w pałasze grupy dołączają wszyscy napotkani po drodze we dworach (pan młody. Podczas spotkania w podziemiach katedry ze spiskowcami bohater przekonuje się. Prezes i ksiądz każą czekać. Soplicowo pokazane zostało jako centrum polszczyzny. Utwór powstał zaraz po wybuchu powstania listopadowego. Litawora. Na ołtarzu miłości ojczyzny. a ci kłócą się nad chorą na temat metod leczenia. Boże. nie żal żyć w nędzy. Miłość do ojczyzny jest tu podniesiona do rangi najwyższej cnoty. gdzie się człowiek napije. A. który chce poświęcić się dla ojczyzny. Poświęci dla niej swój rycerski honor. Ona walczy do końca. choć napisany także po trzecim rozbiorze.Utwór. J. Pod średniowiecznym kostiumem kryła się rada skierowana do współczesnych Mickiewiczowi. J.patrz: rycerz. W interpretacji przykładu Mickiewicz pisze: ci wszyscy są lekarzami. Utwór wyraża wiarę w możliwość odzyskania utraconej ojczyzny (co nam obca moc wydarła. Słowacki "Sowiński w okopach Woli" .Tytułowy bohater. oderwani od karcianego stolika szlachcice. Dynamiczne tempo wiersza (tętent kopyt końskich) napawa optymizmem. pawiem narodów byłaś i papugą. że dom zawsze powinien ustępować krajowi. a teraz jesteś służebnicą cudz4. reduta dowodzona przez Ordona nie może się utrzymać. która miała doprowadzić do pokonania dwugłowego orła (będziem żyć we własnej ziemi i we własnych spać mogiłach). Mickiewicz "Grażyna" Średniowiecze posłużyło autorowi za pretekst do pokazania ofiary złożonej na rzecz ojczyzny. Niemcewicz "Powrót posła" Ugrupowanie patńotyczne reprezentuje w utworze rodzina Podkomorzego. tzn. smutek i przeświadczenie o braku jakiejkolwiek nadziei: składam niezdatną w tej dobie szablę. którzy przyszli z propozycją poddania się. Z utworu emanuje wiara w zwycięstwo: wolności błyszczy zorza. uszczęśliwić. byle wspierać. Żona księcia litewskiego. Ponieważ nie może walczyć z wrogiem otwarcie. toteż porucznik podejmuje decyzję wysadzenia prochowni. Słowacki "Kordian" . Kościuszko. Wybicki "Pieśń Legionów Polskich we Włoszech" . jedyną drogą pozostaje podstęp i do niego ucieka się Walter Alf (jedyna broń niewolników . A. J. J. Mickiewicz "Śmierć pułkownika" . Konrad twierdzi: chcę ją (ojczyznę) dźwignąć. podczas gdy Kordian jedyny ratunek dla ciemiężonej ojczyzny widzi w zgładzeniu cara. napisany po trzecim rozbiorze. przebierańcy z balu kostiumowego). postanawia stanąć do walki z Krzyżakami. wędrówka nad przepaścią. Mickiewicz "Pan Tadeusz" Utwór pisany na obczyźnie (paryskim bruku) był wyrazem tęsknoty. i w siłę! Podmiot liryczny w prosty. że mój okręt nie do kraju płynie.się hymnem Korpusu Kadetów. którymi są: rezygnacja. więc był zachętą do walki. F. W rzeczywistości Ordon nie zginął.marli) nakłada się na bolesną świadomość pielgrzymowania. Mickiewicz "Księgi pielgrzymstwa polskiego" . Sobolewskiego). A. A. który uważa. póty kat będzie rqbał twe cielsko. czego świadectwem są pierwsze wersy Inwokacji (ten tylko się dowie.To Kordian jest tym Winkelriedem. przykład tego jak zwyciężać. służy podkreśleniu poświęcenia. sprzeniewierzając się zasadzie posłuszeństwa małżeńskiego. zgodnie z zasadą Machiavellego. Potajemnie przywdziewa zbroję męża. A.Na kształt przypowieści biblijnej skomponowana tu została historia leżącej na łożu śmierci kobiety. Słowacki "Kulik" . Oparty o ołtarz w kościółku na Woli broni się samotnie generał Sowiński (starzec o drewnianej nodze). Jest on też za wprowadzeniem reform służących wzmocnieniu państwa i dobru ojczyzny. ale kanon poezji tyrtejskiej dopuszczał tego rodzaju nieścisłości. nie żal i umierać. J. świadomością niemożności powrotu (wiem. J. czy bogactwo wrażeń na bajdarskiej równinie. III 1) Wątek martyrologii sprowadza się do ukazania cierpień młodych polskich spiskowców (Zana. spokój i zbawienie du szy. potrzaskane armaty. które określają nastrój utworu. na końcuś upadła! Zamożna kiedyś i w sławę. Słowacki . gdy buntowniczo wyzywa Boga na pojedynek. Jest on spowodowany oddaleniem od kraju. Mickiewicz "Reduta Ordona"-Postać porucznika Ordona jest tu wzorem walki do końca i poświęcenia życia dla ojczyzny. zawsze i wszędzie w tej krainie dostatków i krasy myśl wędrowca powraca do Litwy. Przyboś nazwał wymowę utworu religią smutku. Co prawda nie ma już państwa. wierząc że potem kraj nasz wol ny! Potem jasność dniowa! Polska się granicami ku morzom rozstrzela i po burzliwej nocy oddycha i żyje. Czarniecki. Dopiero właśnie tu pielgrzym w pełni mógł zrozumieć swoją samotność wobec ludzi i Boga. wszystko stracone. A. niewyszukany sposób określa swoje uczucia. J. morze). w której sam ginie.Wiersz jest wezwaniem do powszechnego udziału w powstaniu. J. do której zrozpaczony syn wzywa lekarzy. która jest gwarancją przetrwania. nie synami i nie kochajq matki Ojczyzny. Poeta dodaje komentarz: bo dzieto zniszczenia w dobrej sprawie jest święte jak dzieło tworzenia.Refrenem są powtarzające się w wierszu słowa: smutno mi. Metaforycznie został pokazany kulik Polaka. póki ty duszę anielską będziesz więziła w czerepie rubasznym. składa życie.Sytuacja liryczna to rozbite polskie bataliony. gdy jedynym celem jest ocalenie ojczyzny. A. za każdą cenę będzie ratował ojczyznę. że prawie wszyscy są przeciwko zabiciu cara. przeciwko którym toczy się tajny proces i zapadają wyroki skazujące na zsyłkę w głąb Rosji. płynqc po świecie). zarzucając mu obojętność wobec cierpień rodaków. A. jak walczyć z wrogiem stokroć silniejszym. syn w żałobie. Jest to uczucie. wolności bije dzwon. Prawdziwy patńota powinien być gotów na każde poświęcenie: byle cię można wspomóc. nadysze Ojczyzny. Niezależnie od tego. "Bogurodzica" służy do umieszczenia walczących powstań ców w tradycji rycerskiej. Mickiewicz "Sonety krymskie" W cyklu osiemnastu utworów miłość do ojczyzny wyraża się tęsknotą za nią. podróż statkiem. kto cię stracił). jestem 93 . Mickiewicz "Konrad Wallenrod" . Boże) . a pamięć znanych mu i bliskich miejsc nie pozwala w pełni cieszyć się wręcz barokowo bogatymi pejzażami. Mickiewicz zwraca uwagę na ocalającą i scalającą siłę tradycji. czy są to stepy. aby mogli oni służyć ojczyźnie. jak Napoleon. chcę nią cały świat zadziwić."Hymn" (Smutno mi. Mickiewicz "Dziady" cz. Frejenda. której nawet Bóg przez piękno zachodu słońca osłodzić nie jest w stanie. mówi: choćby nie było na świecie jednego już nawet Polaka to ja jeszcze zginqć musZę za miłą ojczyznę moją. szablą odbijemy). Słowacki "Hymn" (Bogarodzico! Dziewico!) Nawiązanie do średniowiecznej pieśni pt. Karpiński "Żale Sarmaty nad grobem Zygmunta Augusta" Utwór.

Marcin przeżył wstrząs. 2) Jednak dla Benedykta Korczyńskiego patńotyzm ma konkretny wymiar codziennej pracy. Wielką czcią otaczanajest mogiła powstańcza (patrz: retrospekcja). gwarancją jego trwania są solidne podstawy gospodarcze i takie stara się budować. Czarniecki. ponieważ właśnie w odmowie oglądania rosyjskich spektakli. nieustraszonych rycercy. bo stamtąd wrócił do kraju prawie uczonym) na Sybeńi. który nie z soli ani z roli wyrósł. na który Bóg ciska kamienie. w pierwszym odruchu pomocy rannemu powstańcowi i decyzji ukrycia go w dworku kierowała się uczuciami patriotycznymi. Toteż "Trylogia" kreuje postacie takich bohaterów. którzy jej nie opuszczą (Wołodyjowski. na której Zygier recytował "Redutę Ordona". Taki jest Jurand ze Spychowa. chce pomóc krajowi dźwignąć się przez pracę. zrozumiał. H. aby zapłacić kon trybucje. Rzeka jest stale obecna w powieści i bardzo sprzyja powstańcom: obmywa ich rany. że przychyl ność boska nas nie opuści nigdy (obrona Jasnej Góry). To także jego stanowcze "nie" powiedziane bratu Dominikowi na propozycję wygodnego życia w Rosji. Konopnicka "Rota" Słowa utworu brzmią jak narodowa przysięga: Nie rzucim ziemi. w którym Polacy będą mogli "wygrać" swoje sprawy. Sapieha).Po słynnej lekcji języka polskiego. Wołodyjowski. S.1) Patńotyzm Wokulskiego jest skomplikowany.1) W wielkim skupieniu i jakby "ściszonym głosem" mówi się w powieści o czasie powstania i tych. Nie są patriotami ci. represjami. S. B.będzie zwycięskie. Sienkiewicz "Krzyżacy" Powieść ta pełniła podobną co Trylogia funkcję. młodzież spotykała się na górce u Gontali. Do tego momentu biografia bohatera realizuje wzorzec narodowomartyrologiczny. w wielu uczniach klerykowskiego gimnazjum obudziły się uczucia patńotyczne. gdzie winą jest dużct popsować gniazdo na gruszy bocianie (. co go boli (Czarniecki) oraz przeświadczenie. uciekając przed Rosjanami i rozjuszoną bandą chłopów. przypominająca rozwiązanie z "Reduty Ordona" śmierć Wołodyjowskiego w Kamieńcu). stanowi zaczyn przyszłej chwaly narodu. Ojciec Cezarego tylko po to wrócił do Baku. Walczył w oddziałach powstań czych. w swych nurtach kryje tajne dokumenty (Olbromski przed śmiercią wrzuca teczkę. Ich nie mająca szans na zwycięstwo walka z przeważającą liczbą Rosjan przypomina romantyczne kreacje bohaterów ("Reduta Ordona". E. nie pozwolił sobie zawiązać oczu.K.. W jednym ze swoich znaczeń tytuł powieści nawiązuje do codziennie na nowo podejmowanych wysiłków uczniów. Jego szlachetne. dobrze znane. M. mając świadomość. E. pogromców wroga. ma za sobą burzliwą przeszłość Wiosny Ludów i nadal trwa w tym narodowym micie walki. Gdy była tego potrzeba . 2) Zupełnie innego formatu jest patńotyzm Rzeckiego. Tworzą oni wzorzec patńotycznych zachowań: gdy ojczyzna w potrzebie. Kraj rodzinny jawi się w wierszujako miejsće swojskie. Orzeszkowa "Gloria victis" Powstańcy zostali tu uwzniośleni. że najtrudniejsze nawet dzieło z Bogiem prowadzone .. Przeciwstawiając się systematycznej akcji rusyfikacji. acz nieustępliwy Maćko i porywczy Zbyszko.wziął udział w powstaniu styczniowym. odpowiadał hardo. czym jest dla niego miłość ojczyzny. wszystkie ich słowai czyny sąobliczone na wywołanie efektu: widziałem. by nie dostała się w ręce Rosjan). współdziałania i do jakich ofiar zdolny jest naród w sytuacji zagrożenia swego bytu. żywo dyskutowano. zrozumieją swoją om yłkę i zechcą ją Rzeczypospolitej wynagrodzić. Prus "Lalka" . To byłojego moralne zwycięstwo. pokazuje. jak poklask zdobywa i rentę. znalazł schronienie w dworku u Salomei Brynickiej. Żeromski "Przedwiośnie" Opowieść Seweryna Baryki o szklanych domach jest po prostu snem o Polsce. Kończąca powieść zwycięska bitwa pod Grunwaldem daje nadzieję. że jako żołnierz carski złamał przysięgę i że czeka go za to najsurowsza kara. skąd wziąć pieniądze. jak między ludźmi ten się urz4dza najtaniej. gdzie zawsze po dniach nieszczęśliwych zostaje smutne pół-rycerzy żywych) po to. ale nowoczesnym miastem. Kmicic. gdzie czytano m. protestowaniu przeciwko fałszowaniu polskiej historii. kierując się obowiązkiem wobec ojczyzny. dbania o dom. Miłość przyszła później. ale z tego. wychowana w atmosferze patriotycznej."Syzyfowe prace" . wszystko należy jej poświęcić. aby przestali żyć mitami i zestawiając siebie z tragiczną. prezentując postacie szlachetnych bohaterów. Orzeszkowa "Nad Niemnem" . którzy wzięli w nim udział. że jest to jedyna droga do odzyskania niepodległości. Żeromski . zrezygnowanemu. S.. toteż Salomea. posługiwaniu się wbrew zakazowi językiem polskim młodzież widziała swój obowiązek wobec ojczyzny. bo w tamtym czasie wierzono. do jakiej mobilizacji sił. przypomnial sobie opowieść strzelca Nogi o powstańcach. by nie dać się rusyiikatorom. jest ona ziamem. jak i całego bogatego i skomplikowanego piękna historii. Tak też się stało. Skrzetuski. zrozumieli swoje błędy i nie powtórzyli ich.. troski. kto krzyczy. ale wola walki i wiara w zwycięstwo zdominowały nastrój wiersza (odzyska ziemię dziadów wnuk). utwory polskich romantyków. by zabrać rodzinę do kraju ojczys- 94 . Chce prowadzić działalność gospodarczą wielkiego formatu. łącznie z życiem (wręcz męczeńska śmierć Longinusa Podbipięty. Został skazany na śmierć. Miłość kraju ojczystego polega na umiejętności dostrzeżenia piękna pól i krwawnikiem zarosłych brzegów oraz ludzi zamieszkujących te ziemie. Ojciec dziewczyny także walczył w oddziałach powstańczych z daleka od domu. nie bał się śmierci. Zeromski "Echa leśne" . Ofiara ich życia nie była daremna (tytuł utworu oznacza chwata zwyciężonym). jak Jarema Wiśniowiecki. dla którego pragnienie odzyskania Danuśki łączy się z chęcią gromienia Krzyżaków. gdzie znajdą dla siebie miejsce i zajęcie dobrzy kupcy i chcący dla kraju pracować naukowcy. Po latach zrozumiał jednak. S. że szansą dla Warszawy nie jest bycie szańcem. wraz z ich radościami i smutkami. któremu nakazywano: "realizm polityczny" i przyziemną pracę organiczną-dać wiarę i nadzieję. bo dwór przejdzie w ręce Rosjan. Marzy mu się konflikt między Rosją a koalicją niemiecko-austńacką. Krzepiącą moc ma świadomość tradycji (królewski szczep Piastowy) i pamięć wcześniejszych zwycięstw oraz wiara w to. są także i ci. który wychowany w kulcie Napoleona. a ci którzy zbłądzą (Kmicic).Ranny w powstaniu Józef Odrowąż. Śmierć Tarłowskiego ma znamiona śmierci męczeńskiej. romantyczne marzycielstwo sprowadza się do gorącej wiary w szczęśliwą gwiazdę Napoleona. Tuż przed egzekucją zachowywał się godnie. W "Potopie" oprócz zdrajców ojczyzny. Nie rezygnacja. H. skąd nasz ród. Należało pokoleniu przytłoczonemu klęską powstania. C. który wydaje Krzyżakom walkę na śmierć i życie. niezmienne.) tęskno mi Panie). W "Potopie" nadzieją jest wspólne działanie narodu. Norwid "Moja piosnka (I) Utwór napisany w Nowym Jorku daje wyraz ogromnej tęsknocie do kraju (do kraju tego. J. że żyje dla Niej. że szedł złą drogą. którzy starają się jak najgłośniej zapew niać o swojej miłości do ojczyzny. Za ten czyn odpokutował (nie jest to jednoznaczne. bo uwolnił się od mitu narodowego i wie. Żeromski "Wierna rzeka" . nie damy pogrześć mowy. bo obowiązują tu od wieków te same zwyczaje (pilnie strzeżone bocianie gniazda) i głęboko zakorzeniona w tradycji narodu wiara (szacunek dla chleba).Od przedstawienia zachowań pseudopatriotycznych poeta przechodzi do zdefiniowania.z kraju smutnego ilotów (.Janek Rozłucki w momencie wybuchu powstania opuścił szeregi armii rosyjskiej. ale piękną histońą Grecji.in. pojawienie się męża opatrznościowego. Podbipięta. rozważny. "Sowiński w okopach Woli"). że podstawą narodowego bytu.). Kasprowicz "Rzadko na moich wargach" . Sienkiewicz "Potop" Sensem całej "Trylogii" są słowa kończące "Pana Wołodyjowskiego": ku pokrzepieniu serc.

Skarga) * "Słodko i zaszczytnie jest uxnrzeć za ojczyznę". jest modlitwą o Polskę (otwórz nam Polskę. J. nawet jeśli droga do niego daleka: potrzebne mi mocne buty. w której obronie należy walczyć: zanim padleś. z którego wylęgają się wojny" (H.Dla bohaterów utworu. domy. to Łódź -rodzinne miasto Tuwima. np. W. "Komańcza". Po drodze opowiadał mu baśń o szklanych domach." . szepty jabłoni). Na uczucie to składają się doświadczenia dzieciństwa (pocałunek matczyny. tym co służą ojczyźnie". Kolejne obrazy poetyckie są przypominaniem dzieciństwa (wspomnień dzwon dzwoni). dodają sił w walce: chcę ucatować tę ziemię. w momencie zagrożenia kraju do jego obrony zobowiązani są wszyscy: za tę dłoń podniesioną nad Polską .tamta strona. których piękno jest nieprzemijające. (Ceceron) * "Nie urodziliśmy się dla siebie. (J. (P. Wreszcie może być i tak. F. Ta utracona. (S. "Pamiątka z tej ziemi" i zaduma nad historią ojczystą. brzozy nad strumykiem.Opowieść o małym żoł nierzu jest jednocześnie historią o miłości ziemi ojczystej.Na tomik wierszy składają się utwory poka zujące urok miejsc.Wyznanie człowieka pozbawionego i domu. fabryki. M.żolnierze smukli. Poeta-żołnierz. Kolumbowie nie zastanawiali się. Wspomnienia ojczyzny i rodzinnego domu są czynnikiem mobilizującym. ściernisk i brzóz. Ogromowi zniszczeń (niebo wali się z trzaskiem) nie odpowiada upadek ducha (z jeszcze żywych ostatniego tchu odtworzylbym nasz hymn narodowy). zapamiętanych lektur (Staff). rozbici. Pokonując tysiące trudności. R. (prcysłowie czeskie) * "Ojcowie: «Termopile!» Synowie: «Za ile?»" (S.tego. kto pyta o to". sam sobie służy". rosną gmachy. które upłynęło jak sen szczęśliwy (pachnący w ogrodzie bez. dla nich wróg byłjeden.. Zostali za to nagrodzeni podobnie jak wzorowy rycerz średniowiecza. J. Bratny "Kolumbowie. Miłość prowadzi do śmierci.kula w leb! Wiersz powstał w kwietniu 1939 r. że pięknojest niezniszczalne (deptała je stopa żolnierza daremnie). w której nie było nędzy. młodości i pierwszych uczuć. za którym tęsknił. Jak sen powracają nostalgiczne obrazy pól. "Na wsi". pisany na obczyźnie. lecz dla naszej ojczyzny". Mimo różnic światopoglądowych. (C. zdruzgotani. wspomnienia zdruzgotanej w czasie wojny stolicy: Warszawa. (Słowa Dantona przed aresztowaniem) * "Patriotyzm jest rodzajem religii. rządzoną przez mądrych ludzi: niech prawo zawsze prawo znaczy. okupacja jest czasem walki z wrogiem. ze wszystkich bogactw . (Platon) * "Kto ojczyźnie swej służy. np. ale i sprawiedliwą. K. wielokrotnie przekraczający ich chłopięcą kruchość: o. Baczyński "Z głowa na karabinie"-Arkadyjski okres dzieciństwajest czasem bezpowrotnie minionym. Rocznik dwudziesty" . Twardowski "Znów najpiękniejszy w Polsce jest lipiec nad wod~. jakże wam światy odkupić jedną rozdartą duszą? K. który byłby dla niego dostateczną motywacją do powrotu do kraju. utrzymana w zupełnie innym tonie niż "Żołnierz polski". którego postawę życiową kształtowały utwory polskich romantyków i dla którego wojna była czasem udowodniania jedności słowa i czynu. np. Mickiewicz) * "Nie masz równego na ziemi. i ojczyzny (bezdomnego w podwójnym sensie). napawające tułacza smutkiem i cierpieniem. którzy zgodnie z tyrtejskim kanonem śmierci nie wahali się złożyć dla ojczyzny ofiary z własnego życia (to nic. którzy należą do jednego pokolenia (później nazwanego od tytułu powieści "Kolumbami"). siostra i ja. Największe jednak przykłady męstwa i poświęcenia dali w powstaniu warszawskim. Utwórjest modlitwą o Polskę wolną. podobnie jak Tyrteusz. Pytajmy. Broniewski "Mazowsze" Poemat poświęcony mazowieckiej ziemi i Wiśle. moi chtopcy. którzy wzięli na siebie ciężar obowiązku. Przyboś "Póki my żyjem y" Nawiązanie do hymnu narodowego sytuuje wiersz w nurcie poezji patriotycznej. że miłość odsuwa śmierć.ojczyzna". Mickiewicz) * "Ojczyzna jest to wielki zbiorowy obowiązek". z którą się nie identyfikowali (Jagiełło. Tuwim "Kwiaty polskie" Poemat. "O kościołach". chorób i niesprawiedliwości. ale pragną walczyć (błagam o karabin jak skazaniec o łaskę). "Mrówko ważko biedronko". Pojawiają się w utworze obrazy z czasów dzieciństwa poety: siedzieliśmy przy lampie naftowej: mama. "Powązki". "Stare fotografie". Lec) Miłość i śmierć Miłość i śmierć . asprawiedliwośćsprawiedliwość. kołysanka).cztery ściany. (J. pozwala człowiekowi 95 . (A. Gałczyński "Pieśń o żotnierzach z Westerplatte" Wiersz jest gloryfikacją bohaterstwa i poświęcenia obrońców Westerplatte. J.K. K. (Horacy) * "Ojczyzny nie zabiera się ze sobą na podeszwach butów". brudu. * "Żadne miejsce nie powinno być milsze dla ciebie od ojczyzny". że tak bolaly rany). O małych bohaterach traktuje także wiersz pt. którctm ukochal dzieckiem. Stan ten poeta nazywa ugorną pustką jalowizny. oprócz wyrazu . katastroficznie wyznaje: umrzeć przyjdzie. jest wola walki i wiara w zwycięstwo. Roland prosto do nieba czwórkami szli żolnierze z Westerplatte. "Z lasu" . gdy zagrożenie ojczyzny było już bardzo realne. Wielu z nich nie wróciło po wojnie do Polski. jak piorunem otwierasz niebo zachmurzone). Kochanowski) * "Ja i ojczyzna to jedno". W. Broniewski "Bagnet na broń" Wiersz jest wezwaniem do obrony ojczyzny. bo nie ma ziemi wybieranej. którzy zostali pozbawieni broni. R. Hemar "Moja ojczyzna" Piękne i wzruszające. Wierzyński "Ktokolwiek jesteś bez ojczyzny" . zapamiętane krajobrazy (woda w niej szemrze i szumi Las i pachną polne kwiatki) oraz mowa ojczysta. w którym mieszkasz . co my możemy dla niej uczynić". śmierć zostaje przez miłość pokonana albo też okazuje się od niej silniejsza. J. co może dla nas zrobić ojczyzna. Dlatego też z goryczą i rozżaleniem zrozumieli pod koniec powstania. jednak Kolumb ciągle czekał na list od przyjaciela. K. "mała ojczyzna". Kennedy. Tu brak rezygnacji. jest tylko ziemia przeznaczona. (A. Kulawy). A. Lec) * "Czy aby jestem patriotą? Zależy. Broniewski "Co mi tam troski" . choć nieco staroświeckie (tytuł tomiku poetyckiego brzmi "Wiersze staroświeckie") wyznanie miłości do rodzinnego kraju. K.I. jeszcze ziemię przeżegnałeś ręką. które było dla nich okrutną lekcją historii. prezydent USA) * Im bardziej cierpisz dla ojczyzny. gdy ten odzyskał wolność. Robert. Sensem wierszajest myśl. przyrody ojczystej. która została nazwana wspól nym domem: kiedy przyjdą podpalić dom. że byli pionkami w grze politycznej.Polskę. Wcześniej tak bardzo do Polski tęskniła matka Cezarego.Liryczna wypowiedź. tym więcej ją kochasz. twarzyczki jasne. W. Guy de Maupassant) * "A jeśli komu droga otwarta do nieba. Mickiewicz) * "Szczęścia w domu nie znalazł. jest jajkiem. (A. Baczyński "Elegia o chłopcu potskim" . gdy się kochalo wielkie sprawy glupią milością. bo tak naprawdę jest ono w człowieku. strzaskana kolumna oraz widok dźwigającego się z ruin miasta: spoza rusztowań nie widać miasta.K. J.W kulturze motyw miłości i śmierci często wzajemnie się przenikają. dzieli rodaków na unoszctcych za granicę glowy i tych. żeby w nich dojść do Warszawy. Seweryn kon sekwentnie wiózł syna do Polski. ojaką Polskę walczą. Rzeczywistość podmiotu lirycznego to noc i śmierć (drżąc i grajqc krąg się zaciska). ten. Norwid) * "Nie pytajmy. które musi kiedyś przyjść. która ciągle we wspomnieniach wracała do łąk i stawów oraz mokradeł pod Siedlcami jako najpiękniejszych miejsc na świecie. Poeta. bo go nie było w ojczyźnie". z catego świata . "O spacerze po cmentarzu wojskowym".

Miłość Tristana i Izoldy jest tak silna. że Karol Moor musi powrócić do bandy zbójeckiej.) "Dzieje Tristana i Izoldy" . Zakochani. czyni miłość do niegojeszcze silniejszą i boleśniej odczuwaną.Śmierć Laury nie osłabiła miłości podmiotu lirycznego.. że gdy jedno umiera. Kiedy została śmiertelnie raniona przez nowego kochanka.Ludwiki Śniadeckiej i przekonanie. odwraca się i na zawsze traci ukochaną. Natomiast człowiek zakochany skazany jest na wieczne cierpienie. że dziewczyna nie żyje. którą otrzymała od Prozerpiny.. Miłość stała się przyczyną śmierci jej i jej kochanka. Mann "Śmierć w Wenecji" . Nie chce dłużej żyć. że trup jest szczęśliwszy. którego przez całe życie szukał.Poeta zwraca się do śmierci. Jej przyjścia oczekuje jak nadejścia kochanki. pojawia się wspomnienie kochanki pierwszych dni . W końcu król Marek decyduje. po śmierci się połączyli. który odnajduje w lesie zwłoki Aliny. który nie jest w stanie dłużej znosić cierpień serca. obie fascynują i budzą lęk.Wzajemna miłość Wallenroda i Aldony sprawia. F. Idzie do Hadesu.Sebastian jest wielką miłością Anny. bo ten współczesny Narcyz (patrz też: Narcyz) woli uciekać w świat narkotycznych i alkoholowych wizji. Umiera wpatrzony w chłopca. jego ukochana Amalia chce umrzeć. Remarque "Łuk Triumfalny" . z wieży rozlega się krzyk . popełnia samobójstwo. Mickiewicz "Dziady" cz. Niestety. w śmierci szuka ucieczki przed cierpieniami spowodowanymi nieszczęśliwą miłością. nieszczęsny kochanek Maryli. że wiatr zmieni tor lotu przyrządu i dysk trafi chłopca w głowę. goniąc za idealnym obrazem swojej ukochanej. Kieffer "Żeby cię łepiej zjeść" .1) Orfeusz próbuje swoją miło~ciąprzezwyciężyć śmierć. Tadzia.Gustaw powraca na ziemię jako upiór. Ciągle zdaje mu się. śmierć nie przynosi ukojenia . że choć teraz rozłączeni. Biblia (NT) Chrystus umiłowawszy swoich. doktor Ravic.Kiedy okazuje się. Petrarca "Sonety do madonny Laury umarłej" . Schiller "Don Carlos" Miłość infanta Carlosa do pięknej macochy. staje się przyczyną oskarżenia o zdradę i wyroku śmierci.A. wykonanego na rozkaz króla. Kleopatra popełnia samobójstwo. J. Z grobu Tristana wyrasta krza~ głogu i łączy go z grobem Izoldy. E. J. popełni samobójstwo. J. śmierć (wizerunek śmierci).M. W. by prosić jego władców o przywrócenie życia Eurydyce. A.v: cza miłość do córek staje się pośrednio przyczyną śmierci Goriota. że Marek Antoniusz nie żyje. Schiller "Zbójcy" . przeklęty czas. kają się w chwili jego śmierci i nieszczęsny Teleny umiera na rękach swojego ukochanego. W każdym napotkanym młodym człowieku widzi zmartwych wstałego kochanka. Dante Alighieri "Boska Komedia" Francesca da Rimini opowiada Dantemu swoją historię. Bedier (oprac. że gdy Konrad popełnia samobójstwo. choć rozdzieleni za życia. Niestety. by ich uczucie trwało po śmierci. A gdy po wielu latach ponownie los ich zetknął. Karol mówi: Narzeczona Moora może zginąć tylko z Moora ręki i przebija nieszczęsną dziewczynę sztyletem.Akt seksualny jest w pewien sposób śmiercią. Chcąc się z nią połączyć. Ale jednocześnie zbliża się do śmierci. kiedy wychodzi wraz z żoną z krainy umarłych. Malwina staje się jakby przewodniczką Stasia na drugi brzeg. IV Gustaw. J.1) Umierający na gruźlicę Staś w fizycznej miłości z Malwiną odnajduje na moment życie. Na biatym krzyżu ciała kobiety dusza mężczyzny schyliwszy głowę. Mickiewicz "Konrad Wallenrod" . jakby była ukochaną kobietą. Domaga się. że dziewczyna powróciła do świata żywych.odnaleźć nowe życie.W dygresji zaczynającej się od słów Kłębami dymu niechaj się otoczę. że jego ukochana także zakończyła życie. Może zacząć nowe życie." . którą dziewczyna czyni mniej przerażaJącą.G. Sybila Vane popełnia samobój stwo. J. ale miłość umarta. Słowacki "Kordian" Odtrącony przez Laurę Kordian podejmuje nieudaną próbę samobójczą. F. on wciqż umiera."Amor i Psyche" Kiedy Psyche wysłana przez Wenus do Krainy Umarłych z ciekawości otworzyła szkatułkę.Obłąkań. J. Uwalnia się od wspomnień o zmarłej żonie i niedawnej agonii brata. który jakby prowadzi go do krainy umarłych. Ale nawet w Piekłe pozostali razem.Filon. odkrywa w niej ideał. by jeszcze raz przeżywać to wszystko. nieszczęsny Giaur nie przestał jej kochać. Jego śmierć na krzyżu jest wyrazem największej miłości do rodzaju ludzkiego. obie nadają sens istnieniu.Choć Ravic obiecał Joannie Madou: My nie umrzemy nigdy. Zakochani chcieli. uczucie stało się silniejsze przez to. co w moim życiu. cierpiąc wspólnie te same męki. B. przebija się sztyletem.. Zafascynowany urodą Polaka. zabija się. Rywalizacja nieśmiertelnych o względy chłopca zakończy się tragicznie. by rósł w spokoju. J. W. Patrz też: samobójstwo. Apulejusz "Metamorfozy albo Zloty Osiol" . po śmierci znów będą razem. Wilde "Portret Doriana Graya" Nie mogąc znieść myśli.postać przez siebie stworzoną . młoda kobieta nie uniknęła śmierci. co pchnęło go do samobójstwa. by ktoś ją zabił. Słowacki "Balladyna" . Małgorzaty de Valois. Opuszcza swoją leśniczówkę i powraca do świata żywych. jakiej . We wspomnieniach narratora powracają obrazy wspólnie spędzonych chwil i jedynego zbliżenia fizycznego. 2) Piękny młodzieniec Hiakintos wzbudził miłość w dwóch bogach: Apollinie i Zefirze. zabijając go na miejscu. zazdrosny Zefir sprawi.Teleny. Korab-Brzozowski "O. przyjdź!" .. Dopiero miłość Amora sprawiła. Wilde "Teleny" . by skrócić cier pienia swej ukochanej. Byr on "Giaur" Mimo iż Leila nie żyje.Na wieść o tym. Patrz: śmierć. Umiera czas. że jego miłość nie ma szans na spełnienie. O. Gdy jeden ze zbójców gotów jest to uczynić. bez grzechu. A.Cecylię. przeprowadza go do świata umarłych (patrz: śmierć). J.Miłość i śmierć przenikają się wzajemnie. już miłości nie byto. drugie także odchodzi ze świata żywych. S. W poezji Haliny Poświatowskiej 96 . Jeana. widząc uśpioną Julię. która była niegdyś jego narzeczoną. Ich uczucie jest w stanie przezwyciężyć śmierć. Balzac "Ojciec Goriot" . Kiedy Julia się budzi i spostrzega zwłoki kochanka. Trzykroć ścinany.W. Lechoń "Pytasz. Szekspir "Antoniusz i Kleopatra" . nie opuszcza Wenecji i zaraża się panującą w mieście cholerą. Mitologia .. J. co kochali się w sobie musiało się na długo rozstać.. O. Leśmian "Dwoje ludzieńków" Dwoje ludzieńków. 3) Patrz: Narcyz. Niebawem stanie się prochem. gdzie może spotkać miłość swego życia . ale Anna nie jest wielką miłością Sebastiana. Przeciwnie. pogrążo. 2) Po śmierci Stasia Bolesław kocha się z Malwiną.znak. dokonał eutanazji. które już od niego odchodzi. niżby kto życie dai. Iwaszkiewicz "Brzezina" . że Dorian przestałją kochać. Korab-Brzozowski "Ukrzyżowa nie" . się dopuścił wobec Des Grieux. bo nie masz większej miłości. z wolna kona.'. E. Morsztyn "Do trupa" . Jest to dla niego oczyszczenie. do końca ich umiłowat. Genet "Ceremonie żałobne" Śmierć młodego chłopca. Śmierć okazała się silniejsza od miłości. że jego obiekt odszedł ze świata żywych. trzykroć się odradza. Goethe "Cierpienia młodego Wertera" Nieszczęśliwa miłość do Lotty staje się przyczyną samobójstwa Wertera. Kiedy Apollo będzie uczył Hiakintosa rzucania dyskiem. G. T. staje się przyczyną śmierci pisarza. Nie chcąc zostać na ziemi bez ukochanej. Kochankowie spoty. pomarli oboje bez pieszczoty.Poeta porównuje sytuację człowieka zakochanego i trupa i dochodzi do wniosku. S.Miłość Aschenbacha do pięknego polskiego chłopca. F. ujął ją wieczny sen. Szekspir "Romeo i Julia" - Nieszczęśni kochankowie skutkiem fatalnej pomyłki popełniają samobójstwo. skoro odszedł ze świat jej ukochany. ny w rozpaczy z powodu zdrady. Słowacki "Beniowski" . sądzi. że widzi jej postać i słyszy jej głos. Romeo. Zakochuje się w martwej dziewczynie i pogrąża w rozpaczy. H.

Katarzyna wyszła za Edgara z przekory.Erotyki. aby po jego śmierci mogli się połączyć. "Wyroki". Niedawno straciła swego ukochanego Jasia. Lechoń) * "Niestety. E. aby raz jeszcze opowiedzieć o swojej miłości i związanym z nią cierpieniu. jednakże przynoszącym cier pienie. I nic się nie zmienia. w państwie totalitarnym. ale nie mogli też być szczęśliwi ze sobą. Miłość u Baczyńskiego to kolory jasne: białe.Robbi i Kwiat Irupe są jak Platońskie połówki jabłka. A. IV Gustaw-Pustelnik. młodość. doli i niedoli.) "Dzieje Tristana i Izoldy" . W wierszach poety z pokolenia Kolumbów. która ich wreszcie połączy. Od tej chwili kochankowie nie mogli żyć bez siebie. czy jest duchem. gdzie swoją grą oczarował cały świat podziemny i władca podziemnego świata zgodził się oddać mu żonę pod warunkiem. nierzadko spełnionym. więc będzie pewnie przeżywał swoje szczęście i swój ból na nowo. konstatuje raz jesz cze śmierć ukochanego męża. dozgon na i po śmierci: chcieli jeszcze się kochać poza własną mogiłą. do której on wnosi elementy metaf zyczne. Bedier (oprac.To opowieść o wiarołomnej miłości Tristana i Izoldy Jasnowłosej. Dla tych ludzi i takiej miłości nie ma miejsca w rzeczywistości realnego socjalizmu.A. gdzie obowiązuje jedna ideologia. wygodnictwa. opisujący losy dwojga zakochanych poszukujących się nawzajem podczas jednej nocy. Mickiewicz "Romantyczność" Bohaterka ballady. biologizm. Orfeusz był synem trackiego boga rzeki Ojagrosa i muzy poezji Kaliope. jednakjest w tym związku jakieś metafizyczne niespełnienie: ale miłość umarła. w grobie gnije daremnie. "Erotyk". który wyrósł z grobu Tristana i zanurzał się w grobie Izoldy. właśnie takie spotkanie w pół drogi. w życiu przeżywa się tylko dwie miłości prawdziwe: pierwszą. 97 . juŻ miłości nie było. która trwa po śmierci kochanka. Małgorzatajest występną żoną. każe po odkopaniu trumny wybić z niej kilka desek. Miłość trudna jest uczuciem długotrwałym. Wasal króla Marka. ja umrę przy tobie). ale ciągle czuje obecność kochanka. Dlatego miłość ma E. że nie obejrzy się on na nią aż do momentu przekroczenia bram Hadesu. * "Dwie piękne rzeczy posiada świat! Miłość i Śmierć!" (G. Teraz jest nieszczęśliwym samotnikiem po trosze obłąkanym. którego światopoglądem stał się katastrofizm. że są sobie przeznaczeni. Jakkolwiek łączy ich niezwykłe uczucie i silna fascynacja erotyczna. patrząc na owdowiały serdeczny palec lewej ręki. Innym znów razem bohaterką liryczną jest owdowiała Julia (Jestem Julią). B. Wierząc w to. że kiedyś kochał Marylę. nocy. Leśmian "Dwoje ludzieńków" Bohaterowie ballady kochają się. toteż muszą umrzeć. cz. Gdy jego ukochana żona umarła od ukąszenia żmii. jego kuzyn i serdeczny przyjaciel Tristan w wyniku pomyłki wypił wraz z Izoldą napój miłosny przygotowany dla króla Marka i jego młodej żony. aby na nowo przeżyć udrękę i rozkosz miłości. Leopardi) * "I jedno wiemy tylko. którą zabrała jej śmierć. (A. Bronte "Wichrowe Wzgórza" Uczucie łączące Katarzynę i Heathcliffa odpowiada wzorcowi miłości silniejszej niż śmierć. II cz. Symbol zwycięskiej miłości. mleczne. J. wspominająca miłość.destrukcyjna. Także pełnią miłości. Mickiewicz "Dziady". ale ciągle żyje i w godzinie przestrogi prosi duchownego. Do księdza przychodzi. Od tej chwili zaczęła się walka. Na oczach księdza przebija się sztyletem. Karusia. Istotna jest również różnica wieku między nimi. półśmierci jest pełnią.Balladę można traktować jako swego rodzaju łącznik między II a IV częścią Dziadów. taki stan półżycia. rozstają. zstąpił do Hadesu. Kieffer "Zeby cię lepiej zjeść" . które do siebie idealnie pasują. Mistrz jest "nieprawomyślnym" pisarzem. upokorzenia . co skomplikowane. W "Odzie do rąk". Spotkali się na ulicy. bieży za nim krzyczy. Nie wiadomo. (J. bo Izolda została poślubiona Królowi Markowi. on ją kochał za żywota. "Pieśń nad pieśniami" Wspaniały poemat miłosny i mistyczny. a miłość od śmierci". Przyczynami komplikacji uczuciowych mogą być: różnica charakterów. wręcz mistyczna. własnego niepewny cienia. dziwacznie ubranym odludkiem. ona zaś witalizm. Pragnie się z nim połączyć. czy też wiedziała. Baczyński .) porywany przez okrutną śmierć. od której się umiera".. "Noc". znajdy Heathcliffa? Nie wiadomo. JeśC to miłość wspólnego życia. To Woland obdaruje ich wiecznością i szczęściem bycia razem. a teksty o niej traktujące przewyższają pod względem artystycznym te. Odnaleźli się w takim molochu. jak i wydarzenia (np. Ze względu na swe bogactwo psychologiczne i emocjonalne stała się jednym z najpopularniejszych tematów literackich. "Dziadów" kończy się bowiem pojawieniem się widma. wietzy tylko lud: Jasio być musi przy swej Karusi. B. muzykiem i poetą. Dumas) Miłość silniejsza niż śmierć Miłość silniejsza niż śmierć Topos ten bierze początek z mitu o Orfeuszu i Eurydyce. jeden sposób myślenia i odczuwania. która umiera. gra miłości i nienawiści. umierają. która pragnie pokonać śmierć. jednakże nie stanie ona na przeszkodzie związkowi kochanków. I tak trwają w spełnienioniespełnieniu. bariery społeczne czy moralne. jak też okrutna. on jest tylko duchem. wydawałoby się nierozłączne (kto potrafi pomiędzy miłość i śmierć wpleść anegdotę o istnieniu). Miłość tych dwojga była bowiem wjednakowym stopniu niezwykła. W jej miłość. np. że nigdy nie będzie mogła zostać żoną przybłędy. pełne uwarunkowań wewnętrznych i zewnętrznych. to nieszczęśliwy kocha nek o dość niejasnym statusie ontologicznym. jeden rodzaj literatury. Z jego chaotycznej. jest obłąkana. całe swe ciało. Miłość trudna Miłość trudna . Tytułowy upiór z ballady jest umarłym dla świata kochankiem. który popełnił samobójstwo i co roku wraca na ziemię. i ostatnią. samotnie. mroku. Leśmian "Kochankowie" Spotkanie kochanków jest tu obcowaniem dwóch bytów: ona reprezentuje cielesność. historyczne) niezależne od zakochanych. źle (weź mię. Dzieje ich miłości to historia kolejnych rozstań i powrotów. M. ale nie dane mu było zaznać szczęścia w miłości. "Biała magia". srebrne. jakim jest Buenos Aires i od razu wiedzieli. w połowie drogi między wiecznością a ziemią. a także potęga i doskonałość Oblubieńca. Po śmierci Katarzyny dalsze życie Heathcliffa jest oczekiwaniem na śmierć. Był doskonałym śpiewakiem. Warunek nie został dotrzymany. pełnej sprzeczności wypowiedzi wynika. nie liczył się Edgar ani żona Heathcliffa Izabela. co zresztą stanie się za sprawą Szatana. Jednak tylko oni byli sobie przeznaczeni (jak Platońskie połówki jabłka). miłość stała się ucieczką przed śmiercią. by przywrócił obrzęd "Dziadów". gdy ona niosła bukiet żonkili i pokochali się. które nie znika na wezwania Guślarza i podąża za młodą wieśniaczką. aby być razem już na zawsze. czy człowiekiem. jej brak zdecydowa nia. rozmawia z nim: tak się dziewczyna z kochankiem pieści. aż po śmierci połączył ich krzak głogu. iż niekiedy życie jawi się jako kochanek (Zawsze kiedy chcę źyć. kończąc swój pobyt na ziemi samobójstwem.K. które mówią o miłości szczęśliwej.Miłość trudna to nie tyle uczucie nie odwzajemnione i nieszczęśliwe.. I być może. na przeszkodzie ich związkowi stoi niedojrzałość Oblubienicy. Rzeczywistość wojenna to tonacja ćżerni. chorują. A. pragnienie bycia razem i ranienia się wzajemnie. Śmierć chroni od miłości. "Niebo złote ci otworzę". pada. ale opowieść o tej parze stała się symbolem miłości. Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" Ta para kochanków żyje w Mosk wie lat dwudziestych. Mickiewicz "Upiór" . K. bo czuje się na świecie obco. A.miłość i śmierć to dwa tak samo ważne zjawiska. Kontekst autobiograficzny (poetka była nieuleczalnie chora na serce) powoduje. niosąca ból. różowe. potężna. perłowe.

Patrz: Rosja. 2) Młoda Katarzyna i Hareton przechodzą drogę od najbardziej zaciętej wrogości do przyjaźni. gwałtowni i uparci. co zadecydowało o dramatyzmie i bogactwie ich uczucia. Na uwagę zasługuje dramatyzm tego uczucia. stała się przyczyną śmierci herosa. że zostanie odtrącony. córka właściciela majątku. Jakkolwiek Tristan opuszcza dwór króla Marka. Ginewra . G. by pogodzić się dopiero przed śmiercią Katarzyny (patrz: miłość silniejsza niż śmierć). E. Dopiero po kilku miesiącach na Syberii udało jej się pozyskać uczucie Rodiona. co staje się przyczyną ich cierpień. Kiedy prawda wychodzi na jaw. zakochuje się w Ellen Olensky. nieustannie rozpamiętuje swe uczucia i przeżycia.1) Podstarzały hrabia Muffat. a potem miłości. Jego nadmierna uczuciowość i skłonność do refleksji zamienią zwykłą miłość w uczucie pełne pasji i cierpienia.) "Dzieje Tristana i Izoldy" . a także zmyliła pościąg za statkiem Argo. nie dopuszcza możliwości porażki. by z czasem odkryć.W. że nigdy się nie spełni.Miłość Soni do Rasko'lnikowa. Patrz: samobójstwo. oddana matka i żona. Jednakże tym.1) Niezwykle dramatyczna i pełna wyrzeczeń miłość Tristana i Izoldy naznaczy życie kochanków piętnem cierpienia. Medea pomogła mu zdobyć złote runo Kolchidy. gdy ta trafia do więzienia za zabicie ich dziecka. B. czysta i platoniczna. Ten związek nada sens jej życiu. Po latach jednak Jazon (już jakojej mąż) spotkał inną kobietę. Dowodem jego wielkoduszności i miłości do żony może być decyzja o pochowaniu jej obok ukochanego. Ostatecznie jednak pogodzą się. będą oni sobie wierni do końca życia (patrz: śmierć bohaterów literackich).mężczyzny. I choć kocha swą młodą i piękną żonę. która uciekła od męża do Ameryki. Bronte "Wichrowe Wzgórza" . Odtrącona i zrozpaczona. zmienia się pod wpływem Nany.Otello. Na drodze staną jej: matczyne uczucia Anny. nakazuje dziewczynie walczyć z przekonaniami Rodiona. J. nadwrażliwego i skomplikowanego wewnętrznie. rodzina. samobójstwo. jego ciało zaczęły trawić ognie. Ona. O ile jednak Małgorzata jest zdolna poświęcić życie dla tej miłości. Późno obudzona namiętność nie godzi się z jego kodeksem moralnym. E. wsparta uczuciem miłosierdzia. choć zdaje sobie sprawę z jej uczucia do Tristana. Dzieli ich nie tylko wykształcenie. odkryje. Prus "Lalka" . Na drodze do szczęś cia stoi także zawiść Mordreda. sprzeczne z wyznawanymi 98 . J. które jednocześnie nadało jego życiu sens i stało się przyczynąjego największej tragedii. Medea w akcie zemsty zabiła synów swoich i Jazona.Podmiot liryczny (sam autor) nie ukrywa miłości do adresata większości sonetów . młody i zdolny prawnik u progu kariery. W. Doskonale wie o jego zamiłowaniu do romansów i w milczeniu znosi kolejne kobiety w życiu poety. skazane jest jednak na niepowodzenie. by połączyć się z kochankiem. że jej miłość jest nie odwzajemniona. jednakże stanie się także przyczyną cierpienia i chorobliwej zazdrości o kochanka. bezgranicznie w sobie zakochani. Sienkiewicz "Quo vadis" Eunice. F. zakochana w Aleksym Wrońskim. H. prowadzące Wertera do śmierci. Tak samo namiętni i nieustępliwi. niemożność spełnienia i ujawnienia go przed światem. Gustaw nie potrafi przeżyć rozstania z ukochaną i jej ślubu z innym. 2) Hrabina Muffat.1) Na drodze miłości Katarzyny i Heathcliffa stanęły bariery społeczne i obycza jowe. Nie tylko nakłania ona ukochanego. Jej wytrwałość została jednak wynagrodzona: Petroniusz odwzajemnił uczucie Eunice i z nią właśnie spędził ostatnie miesiące swego życia E. bohater nie widzi sensu dalszego życia. potajemnie kocha swego pana. Zola "Nana" . który wykryje romans królowej i rycerza i przyczyni się do rozpadu Okrągłego Stołu. niewolnica Petroniusza. chcąc pozyskać sobie dozgonną miłość męża.Spóźniona miłość Wokulskiego jest uczuciem destrukcyjnym. niezwykle namiętna. nie dostrzegając jednak. Goethe "Faust" Odmłodzony przez Mefista doktor Faust nawiązuje romans z Małgorzatą. Romeo i Julia. Dostojewski "Zbrodnia i kara" . 2) Król Marek nie oddala od siebie żony. w pełni odwzajemnione. Kiedy Herakles przywdział ją. Patrz: miłość i śmierć. Wharton "Wiek niewinności" -Newland Archer. Szekspir "Sonety" . jego przeraźliwa zazdrość. Szekspir "Otello" . Emma żąda od nich prawa wyłączności. siostrzeńca króla Artura. wie również.jak i animozje między ich rodzinami. nie może się spełnić. Bedier (oprac. W. Kiedy popełnia samobójstwo. aktorki i prostytutki.M. uszyła mu koszulę. nie mogła poślubić przybłędy i służącego. Flaubert "Pani Bovary" Miłość Emmy Bovary do kochanków (Rudolfa i Leona) jest niezwykle namiętna i zaborcza.Uczucie Lancelota i Ginewry. Taki stan rzeczy doprowadziją niemal do obłędu i stanie się jedną z przyczyn jej śmierci. Goethe "Cierpienia młodego Wertera" . zmuszeni są ukrywać swe uczucia przed światem i samotnie walczyć z przeciwnościami losu (np. nadal rozpamiętuje to nieszczęśliwe uczucie. jako że nawet w tamtych czasach (dość dużej swobody obyczajowej) homoseksualizm traktowany byłjak grzech i perwersja. a potem błąka się po świecie jako upiór. ale też przyjmuje częśćjego cierpienia na siebie. zwolennik surowych zasad etycznych. A. a ich zaręczyny zakończą waśń między rodami Earnshawów i Lintonów. Mickiewicz "Dziady" cz. L. Porzuca on ukochaną. nieustannie też analizuje swe uczucia. Dramatyczny splot wydarzeń doprowadzi do ich śmierci. Dejanira. Tak to zazdrość doprowadziła do tragicznego końca miłości. rozpieszczonej arystokratce. o tyle jej kochanek pragnie nadal poznawać świat i zdobywać wiedzę. pełen kompleksów. opuszcza męża i syna.1) Miłość Dejaniry do Heraklesa. nie ufa jej i podejrzewa ją o zdradę. iż nie potrafi żyć bez swej kochanki. a także przyczyniła się do śmierci kochanki męża. Jego uczucie. O jej dramatyzmie decyduje przede wszystkim charakter bohatera. Nadal kocha Izoldę i godzi się z losem.W. ale przede wszystkim podobieństwo charakterów (oboje są nieustępliwi i dumni). z którą chciał połączyć swe życie. ponieważ potrafi kochać tylko siebie. było podobieństwo tych dwóch postaci. jej poczucie winy i chorobliwa zazdrość o Aleksego.N. Sonia nie oczekuje w zamian niczego.Mitologia . Patrz: zdrada. o wiele starszy od Desdemony. co prowadzi do rozterek duchowych bohatera. kim naprawdę jest jego ukochana. z łatwością daje się wciągnąć w intrygę Jagona. udając się z nim na katorgę. jak i poryw cza natura. żona. że ulega jej. Tołstoj "Anna Karenina" - Tytułowa bohaterka. staną się przyczyną tragedii małżeńskiej. 2) Zakochana do szaleństwa w Jazonie. wygnanie Romea czy planowany ślub Julii z Parysem). Fascynacja Naną jest jednak tak silna. by przyznał się do winy. kim jest ona naprawdę. nie jnogą żyć razem. Traktowany przez innych jak parias. Wychowany na preromantycznej literaturze. ciemnoskóry generał. J. od początku ich związku oba wia się. pojmowana przez bohatera jako komunia dusz. a przy tym jej upór i nieugiętość. W. Zakochany w Izabeli Łęckiej. wychowana wedle surowych zasad moralnych. pełna zazdrości. Ich miłość nie będzie jednak szczęśliwa. Prosta dziewczyna nie jest w stanie zrozumieć jego pasji. Legendy arturi~ńskie . nie znajduje dla siebie miejsca w jej świecie. w dojrzałym wieku nawiązuje romans z dziennikarzem Faucherym. stale walczyli ze sobą. Szekspir "Romeo i Julia" Miłość dwojga kochanków zmącona jest nienawiścią pomiędzy ich rodzinami. Izabela nigdy nie odwzajemni tego uczucia.Miłość Wertera do Lotty jest złożona i trudna nie tylko dlatego. które prowadzi do klęski bohatera. Kochankowie postępują wbrew przyjętym normom etycznym (Lancelot zdradza swego króla. a Izolda pozostaje z mężem.męża). Patrz: samobójstwo. Wokulski mami się jednak złudzeniami małżeństwa i miłości odwzajemnionej. IV Miłość Maryli i Gustawa. Wątpliwości Otella. którą unurzała we krwi podstęp nego centaura.

Na drodze miłości Agaty i Borysa stoi jego małżeństwo. a Newland będzie po latach myślał o niej jako o czymś. poślubia Barbarę.Miłość dojrzałego i dobrze sytuowanego mężczyzny do narzeczonej swego syna. ukochany bez słowa pożegnania i podziękowania opuścił jej mieszkanie. Uświadamia on sobie. jaka połączy tych dwoje. Tolerancyjna i wyrozumiała Elżbieta nie przestanie kochać męża. Ich miłość będzie nieustanną walką oraz ścieraniem się charakterów i światopoglądów. Hurt "Skaza" . M. swego męża. Krystyna zakochuje się w Erlendzie. szukając ocalenia w miłości. jakiej się wobec niej dopuścił. a także wyznawana przez niego etyka. jaka dzieli go od obiektu miłości. jak i swego kochanka. a potem do Ingi Holm wynika z umiłowania przez niego tego. Patrz: samobójstwo. ale doskonałym związkiem ciał i dusz. J. Kiedy wojna się skończyła. kochających się ludzi. Kochanek (podmiot liryczny) wie doskonale. Kuncewiczowa "Cudzoziemka" Adam darzy Różę wielkim uczuciem. Zadowala się nielicznymi chwilami spędzonymi razem. który ścigany był przez hitlerowców listem goń czym. Agata. człowiek otwarty i afirmujący życie. nie jest uczuciem szczęśliwym. że nigdy nie dojdzie do sensualnego spełnienia tego uczucia. wyjeżdża do Wenecji i tam przeżywa jedyną miłość swego życia. tym bardziej że jest on zaręczony z inną kobietą. K. cierpliwie znosiła rozgoryczenie i frustrację ukochanego mężczyzny. lecz i najego żonę. Bogumił. że Róża nie jest w stanie zapomnieć o miłości sprzed lat . Wie. Sam niekochany. stanie się wiedźmą w służbie u Wolanda. M. A. Hłasko "Ósmy dzień tygodnia" Agnieszka i Piotr to dwoje młodych. cierpi czując się stary i mało atrakcyjny. co go w życiu ominęło. że był on jedyną miłością jej życia. 2) Wychowana w surowych zasadach. Dąbrowska "Noce i dnie" Jednym z głównych wątków powieści są dzieje małżeństwa Niechciców. Zakochany w Tadziu. Oboje próbują odnaleźć się w rzeczywistości po roku 1956. że nigdy nie zyska wzajemności. Zdesperowana Agnieszka oddaje się przypadkowo poznanemu mężczyźnie. żona. że nie dał się ponieść prawdziwym uczuciom. nieustannie je analizującą. Ciągle upokarzana.Michale i zdradzie. ale mimo to wyrusza z krucjatą prowadzoną przez ukochanego. które nie daje jednak ukojenia. Undset "Krystyna. ajego ukochana. Jednak niezwykła miłość. Brandys "Jak być kochaną" Bohaterka opowiadania przez pięć lat ukrywała ukochanego mężczyznę.śmierci bohaterki. a jednocześnie ma świadomość przepaści. podstarzały intelektualista i pisarz. zaspokaja potrzeby cielesne z Blanką. M. odnajduje prawdziwą i czystą miłość. Jednocześnie uczucie Oliwiera i Edwarda nigdy nie zostanie zaakceptowane przez otoczenie. Oboje samotni i skazani na wieczną tułaczkę. Mann "Tonio Krdger" Miłość Tonia do Janka Hansena. proste i jasne. a śmierć Erlenda będzie dla niej końcem prawdziwego życia. zaborczą. zburzy pozotną stabilizację. Nałkowska "Gran ica" -Miłość Zenona i Elżbiety od początku naznaczona jest piętnem zdrady. kobietę nie akceptującą życia. dopiero po śmierci męża zrozumiała. że Piotr nie może uwolnić się od koszmaru przeszłości (siedział w więzieniu politycznym). że nigdy nie opuści on rodziny. wie doskonale. wychowany przez Ludwika z Vendome i przez niego uwiedziony. ale jednocześnie niszczy ~ ona to życie. Okazuje się jednak.Giulii. że nie mają miejsca wyłącznie dla siebie. Patrz: miłość i śmierć. E. nie potrafią odnaleźć się w świecie i zrozumieć samych siebe.M. Barbara.zasadami. że do tej pory żył w zakłamaniu. okaże się niezwykle ważny. i ich miłość. Ta obsesja doprowadzi go do ciężkiej choroby fizycznej. jednocześnie marząc o Jakubie. Patrz: artysta. Narażała własne życie. to także walka o zachowanie własnego ja. Krystyna nigdy nie opuści swego męża.jak i własne przekonania. Kowalska "Pestka" . Niepopularny pisarz i zdradzająca męża Małgorzata nie unikną przeciwności losu: powieść Mistrza zaprowadzi go do domu wariatów. zakochany w obojgu. iż ta decyzja zniszczy i jego. ponieważ narusza normy moralne. Ragnfrida tylko jeden raz zdradzi się przed mężem ze swymi uczuciami. Patrz: mąż. Wszelkie próby Adama. Bohater. J. śmierć (bohaterów literackich). Patrz: retrospekcja. a kon sekwencje tego spadną nie tylko na niego. Moravia "Konformista" Marcello Clerici pokochał żonę profesora Quadriego miłością szaloną. M. Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" . by go odzyskać. a także bliskie jest kazirodztwu (Edward to wuj Oliwiera). Gide Fałszerze" . Joanna nie wytrzyma jednak rozstania z ukochanym i zwiąże się z innym mężczyzną. A. J.Miłość Joanny Madou i Ravica to ostatnie wielkie uczucie w życiu bohaterów. o zdawałoby się unormowanym życiu. Patrz też: mąż. aby zabić profesora oraz to. przez całe życie marząca o Tolibowskim (ukochanym z młodości). Andrzejewski "Bramy raju" Aleksy Melissen. człowieku zmysłowym. staną na przeszkodzie romansowi z Ellen. młodym chłopcu z Polski. że Marcello przyjechał do Paryża. Ich romans doprowadzi do wielkiej tragedii rodzinnej - 99 . Niestety. w zamian nie dostając nic. Anna staje się najważniejszą osobą w jego życiu. Patrz: piękno. nie jest w stanie pojąć fascynacji żony muzyką. Spotkała go dopiero po kilku latach. burzy wszelkie stereotypy jego życia. Patrz: miłość spełniona. jednocześnie kończąc w ten sposób swój związek z Piotrem. Zenon daje się ponieść namiętności do Justyny. Wie jednak. gdyż nada życiu bohaterów sens. iż nie może żyć bez spełnienia seksual nego. a potem do śmierci. gdy poznaje Jakuba. Obwinia ona siebie o zdradę i spowodowanie wszystkich nieszczęść w rodzinie. czytanie literatury. zgadza się grać rolęjego kochanki przez pięć lat. co doprowadzi do rozpadu ich związku. podstęp żony. kończą się niepowodzeniem. Z. Swiadomość tego będzie przyczyną cierpień Tonia. że cierpi i czuje się odrzucony. Remarque "Łuk Triumfalny" . który poczuje się wyobcowany w świecie zwykłych ludzi. T. świadoma tego. co tworzy między nimi mur nie do przebycia. że Lina pragnęła nie Marcella. Małżeństwo zMay. Agata początkowo cieszy się z tego. Mann "Śmierć w Wenecji" Gustaw Aschenbach. rodzina. T. że w przeciwieństwie do ukochanego -jest całkowicie samotna. Uczucie do Tadzia jest tak silne i dramatyczne. lekkoduchu o dość swobodnym stosunku do moralności.W powieści " Gide'a miłość homoseksualna nie jest perwersją ani zboczeniem. stanie się przyczyną rozterek bohatera. a jej posępny i ascetyczny sposób bycia uniemożliwi zaznanie pełnej radości w małżeństwie.A. by zbliżyć się do żony. Lechoń "Siedem grzechów głównych"-Miłość opisywana w tym cyklu to przede wszystkim uczucie zmysłowe. A. Ich trudna miłość to nie tylko ścieranie się dwóch osobowości i poglądów. S. początkowo czysto sensualny. bowiem tamci dwoje należą do innego świata. wybaczy mu jego zdradę i pomoże jego kochance. Zdaje sobie sprawę z tego. co piękne. Miłość pisarza z czasem przeradza się w chorobę: śledzi on Tadzia. Ich związek. jest zazdrosny o każdą osobę w otoczeniu ukochanego.Małgorzata i Mistrz spotykają się po raz pierwszy już jako ludzie dojrzali. ale jego żony . Oziębła i zamknięta w sobie. a potem . samobójstwo. a ponadto rodzice Agniesz~Ci nie są zadowoleni z tego związku. dlatego też decyduje się na samobójstwo. podejmowała pracę w niemieckich teatrzykach. któremu pozwala prowadzić innych i siebie samego na śmierć. dlatego też nie opuszcza Wenecji pomimo szalejącej tam epidemii. Sytuację dodatkowo komplikował fakt. że Aschenbach nie wyobraża sobie życia bez widoku ukochanego. że to on jest stroną bardziej zaangażowaną w tym związku i to właśnie powoduje. tym solidniejszy. wiedząc jednak. wybaczy mu zdradę. córka Lavransa" . nieustannie rozmyśla o nim i o sobie jako parze (analogia do Apollina i Hiakintosa). Kiedy Borys opuszcza żonę i dzieci.1) Ogromna miłość Ragnfridy do Lavranasa.

Kochanowski "Do gór i lasów" patrz: r etrospekcja. jak wszystko na świecie. a nie jakaś sztuczna istota wylęgła z mojej pychy i nudy".. Reprezentują tę lepszą część narodu rosyjskiego. K. Kojarzony zwykle z emocjonalnym stosunkiem do rzeczywistości. łość do ciebie. potrzebę miłości całym sobą potwier dzić. Asnyk "Do młodych" . Prus "Faraon" . jakie pod adresem Stanisława Augusta Poniatowskiego wysuwa szlachta. daje się ponieść młodzieńczym emocjom i wchodzi w konflikt z kapłanami. Goethe "Faust" Rozczarowany do wiedzy rozumowej Faust postanawia magii się poświęcić. Świętochowski "My i wy" patrz: konflikt pokoleń. że nie zajmuje się on Podkomorzankami. ale skądkolwiek zaczerpnęła swój początek i swoje pierwsze oczarowanie. na mocy którego w zamian za swoją duszę otrzymuje powtórną młodość. wiek klęski. bo. nigdy cię kochać nie przestanę. 2) Antygona skarży się. Katherine Cliffton. Chciał odzyskaną młodość wykorzystać do czynienia dobra . Nic nie jest w stanie złamać ich buntowniczej postawy. Bahdaj) Młodość Młodość . pełna wielkich ideałów i szaleńczego zapału. która jest tą drogą poezji. Jest niezwykle odważny. Poświatowska) "Między nami jest przepaść.wbrew swoim intencjom staje się przyczyną wielu nieszczęść. B~x> . jak wiadomo. Anonim zw. Piorunem w serca nasze ból uderzy. .nie wiem... którzy kochają. Młody wiek króla świadczy o braku mądrości. (G. pełna entuzjazmu. (J. Literatura metafizyczna baroku Młodość.Tak jak każda pora ludzkiego życia. A. żądając w zamian duszy. mądrym i sprawiedliwym władcą i doskonałym wodzem. oskarża go o próbę gwałtu. A. który przywraca mu młodość. kiedy postanawia ona wrócić do męża.. Przywołuje szatana. zdolna zmienić oblicze świata. Kobieta próbuje uwieść młodzieńca. często jest zawiedziony. Szekspir "Henryk V" Młodość i hulanki przeszłości okazują się myl nymi pozorami. ojciec. potrafią zadawać najboleśniejsze ciosy. Mitologia . stwierdza ironicznie Krasicki. ani obowiązków macierzyństwa. aby. którzy oburzają się na nie. A. Teraz przyszedł wiek męski. J. Przede wszystkim jest to czas życiowej edukacji człowieka i podejmowania ważnych decyzji. Patrz też: konflikt pokoleń. (w. A wszystko.Już w młodości Jezus zadziwia mądrością. zatapiaj.patrz: konflikt pokoleń. niszcz bez litości.. udowadnianiem swej wyższości. zniewieściała i nie będzie w stanie bronić ojczyzny w potrzebie. A. narzeczonego Anny. Odmłodzony Faust zyskuje zdolność nieograniczonego poruszania się w czasie i przestrzeni. chcą mieć rok bez wiosny. Słowacki "Kordian" . Mickiewicz "Pan Tadeusz" Widząc zamyślenie Tadeusza przy stole i to. Henryk V jest rozważnym. jak chociażby wybór towarzyszki życia. R. ale kochałem.Bogowie dzięki ambrozji i nektarowi są nie tylko nieśmiertelni. Krasicki "Do króla" . Ben~t) * "Kto kocha. beztroską i buntowniczym nastawieniem do świata. By my jak wrogi. z tej wady króljuż się poprawia . to tylko dlatego. wdaje się w dysputę z uczonymi w piśmie. J. A. od czego się cierpi". * "I gdy myślę o tobie to tak jakby motyl trzepotał w dłoni uwięziony i ślepy".Orzeszkowa "Nad Niemnem" Młodzi są w stanie przezwyciężyć konflikt między Korczynem a Bohatyrowiczami. Mickiewicz "Oda do młodości" Młodość jest dynamiczna. Lechoń) "Pozginaj moje ciało. wciąż szukam szczęścia . co nas łączy.patrz: konflikt pokoleń. zapal czywy i niecierpliwy. B. mądrość bierze się z siwych włosów. 100 . Patrz: wina i odpowiedzialność. 2) Młodość i uroda Józefa budzą żądze w żonie Putyfara. Gdy gubi się w świątyni. na urąganie". mężczyzną samotnym. Patrz też: konflikt pokoleń.mitologia: Sofokles "Antygona" . która nie poddała się carskiemu despotyzmowi. Mickiewicz "Polały się łzy me czyste. skąd się wzięła moja mi. Gallem "Kronika polska" . E. Kochanowski "Odprawa posłóvV greckich" . co jest prawdą. myliłem się niekiedy. Tylko zbliż się choć o krok z tego oddalenia. M.Młodość Ramzesa przyczynia się do jego klęski. rozrywkom i żyjąc w luksusie. także i młodość ma swoje obowiązki i przyjemności. aby spokojnie spojrzeć wstecz. i powiada sobie: często cierpiałem. często obolały i często nieszczęśliwy.1) W sporze z synem Kreon próbu je obalić jego argumenty. ale także wiecznie młodzi i piękni. Patrz też: konflikt pokoleń. łam. rzęsiste. Ich namiętna miłość jest przede wszystkim walką o zachowanie dominacji nad partnerem." . I choćbyśmy wykochać po brzeg dusze chcieli. Mimo młodego wieku.Ganiąc sytuację w Troi. Sędzia wypowiada zgryźliwe uwagi na temat młodzieży. J. Mickiewicz "Dziady" cz. by podejmowała aktualne tematy. Brak doświadczenia i lekceważenie wiedzy prowadzą Ramzesa do zguby. obraca się.czynienie zła i niegodziwości. W którym błądząc. uciekając się do stwierdzenia. by umierać. III 1) Więźniowie z klasztoru bazylianów to ludzie bardzo młodzi. a przez to bezkompromisowi. W. Marlowe "Tragiczna historia doktora Faustusa" . Biblia (NT) .przybywa mu lat. A. by stać się w końcu przyczyną popełnionej przez nią zbrodni dzieciobójstwa. I.Twej miłości". że jest zbyt młody.śmierci Martina. (A. J.Faustus zawiera z Szatanem pakt. jest miłość szalona. de Musset) * "Kocha się tylko to. krusz. a wraz z nimi siwych włosów. na wieki nas dzieli". więc wybiera romantyczność.Mimo młodego wieku. Ondaatje "Angielski pacjent" Młoda mężatka. ajednocześnie roztropny i mądry. To ja żyłem.za namową złego ducha .V1'. brakiem doświadczenia.. Biblia (ST) . Ulisses wygłasza też tyradę przeciw młodzi wszetecznej. 2) W salonie warszawskim to młodzi właśnie rozmawiają o wypadkach na Litwie i domagają się od literatury. Dawidowi. Połą czeni wyjątkowymi więzami. książę Bolesław Krzywousty odznacza się zaletami i cnotami wielkiego władcy. rozkochuje w sobie Gretchen (Małgorzatę). drżąca miłość w nas. Na szczęście. rozstają się jednak na prośbę Katherine. Jednak wykorzystuje ją na hulanki i . Przeplataj.. sam niekochany. Rej "Żywot człowieka poczciwego" . co w oczach nagle stanie. nie odczuwającym potrzeby stabilizacji. że jest zbyt młoda. J. Człowiek więc powinien kierować swoje myśli ku rzeczom wiecznym i nieprzemijającym. Nie poznała jeszcze ani szczęścia miłości. (W. Ci. To wszystko. Patrz: nieśmiertelność EosJutrzenka. ponieważ jeśli istnieję.Młodość była górna i durna. (H. wdaje się w romans z Almasym. przepaść niezgłębiona. M.. szybko przemija. miażdż i w płyn zamieniaj. Andrzejewski) * "Z dzikim płomieniem w oczach przyjdziesz niespodzianie.Młodość jest jednym z zarzutów.Młodość nie znosi żadnych zasad i ograniczeń. . Potrafią uśmiercać nie pozbawiając życia swej ofiary". by móc udzielać rad ojcu i władcy (patrz też: konflikt pokoleń). (A. Ch. Flaubert) * "Ludzie. jaka dopuszcza swobodę i spontaniczność. 3) Podczas balu u Senatora młodzi Rosjanie wypowiadają buntownicze zdania pod adresem gospodarza i cara. Brodziński "O klasyczności i romantyczności tudzież o duchu poezji polskiej" . która oddając się.Okres w życiu ludzkim odznaczający się doskonałą formą fizyczną i psychiczną." (J. ale kocha i kiedy znajdzie się na krawędzi grobu. a gdy jej się to nie udaje. Kochanowski "Na młodość" Szaleństwa młodości są czymś naturalnym.1) Absalom w młodzieńczej zapalczywości buntuje się przeciwko swojemu ojcu.

były nadzieją zmartwychwstania. J. samego Hioba poraził trądem. czas bólu. wierzył. 5) Apokalipsa św. żegnania najbliższych. J. stąd poeta twierdzi. która przywróciła go sztuce. które dodaje sił w pokonywaniu trudności na drodze do realizacji zamierzeń. Chcąc go pozyskać.dla podniesienia na duchu pierwszych chrześcijan w ciężkich czasach prześladowań (danie nadziei) ostatecznego triumfu Dobra nad Złem. jaką na człowieka wywiera otoczenie. pragnienie. zniszczył mu dorobek całego życia. piękna i strzelista. 13.Ks. John Keating.Bohaterami powieści są młodzi chłopcy. które Dorian popełnia. Biblia (ST) . trwogi. starzeje się zamiast młodzieńca.Młodość bohaterów przypadła na czas apokalipsy spełnio. że warto mieć nadzieję. daje się wreszcie przekonać do ideałów Wielkiego Inkwizytora. że cel zostanie osiągnięty. abym go wybawił z ręki egipskiej i wywiódł z ziemi tej do ziemi opływającej mlekiem i miodem . ideału. N. Mrożek "Tango" . Chevalier) * "Lepiej zniszczyć własną młodość. którzy zetknęli się z Chrystusem podczas jego trzydziestu trzech lat życia ziemskiego. Bratny "Kolumbowie. Rocznik dwudziesty" . Kiedy w ich życie wkracza nowy nauczyciel. dla którego trudy żołnierskiego życia nie były już zaskoczeniem. zahartowanych przez ten szczególny czas przyjaźni (Olo Jerzy. dokonywania wyborów. To obraz nosi ślady rozpusty i niegodziwości. wymarzonego. Nałkowska) * "Nie idzie o to. Mitologia . twórczą moc ma nadzieja: wskrzeszenie Łazarza. mając nadzieję na rozmowę z Bogiem. Pawlikowska-Jasnorzewska "Pod kościołem" . R. nadzieja. pozwalający wierzyć. (M. a przede wszystkim jego męka i śmierć. pokusa. obcowania ze śmiercią. O. Gombrowicz "TransAtlantyk" Synczyzna biologizm i rozbuchany erotyzm młodości to alternatywa wobec łzawej i sentymentalnej ojczyzny. I. to przypowieść uczy. Paul) * "Młodość nie wierzy doświadczeniu starych". co kończy się dla nich tragicznie. żeby młodzi nie szaleli".. (J. Andrzejewski "Idzie skacząc po górach" . .Alina.Zygmunt). Gorki) * "Bywają ludzie. Jerzy . Courteline) * "Młodość jest sumieniem życia". ajego ojcem Bóg. Tuwim "Dziesięciolecie" patrz: konflikt pokoleń. choć ciągle uczył się życia na nowo. 18). że musi być w tym jakaś myśl boska. trzeba tylko powtórzyć dawne szaleństwa". pozbawił dzieci.żebrać o miłość i współczucie. Bóg dał mu nadzieję na narodzenie syna. Jasieński "But w butonierce" patrz: konflikt pokoleń. czczenie innych bogów. Jako młodzieniec był człowiekiem bardzo aktywnym. (M. 4) Samo życie Chrystusa. żeby być żywym". że to się spełni. Poezja K.in. widać. w którego namalowanie Bazyli włożył całą swoją miłość do chłopca. Ale to także . w której wyniku chciał poznać tajemnicę swego cierpienia. (C. Tuwim) Nadzieja Nadzieja Oczekiwanie spełnienia się czegoś pożądanego. Hłasko "Ósmy dzień tygodnia" patrz: pokolenie stracone. Celem tej wypowiedzi było przedstawienie . S. M. Kolumb Basik. Jednak ten znosił wszystko z pokorą.patrz: pokolenie stracone. jeżeli nie zaniedbało się wiosny". Dołęga-Mostowicz) * "Pozostaje się młodym tylko wówczas. żeby być młodym. Pawła do Koryntian. (Apokalipsa 22. Różewicza . (G. Prus "Lalka" . że należy zejść z drogi grzechu. Baczyńskiego i T.' kuje siły twórcze i po latach milczenia powraca cyklem obrazów przedstawiających piękno jego muzy. B. Gombrowicz"Ferdydurke"Młodość tylko pozornie jest okresem beztroski i szczęścia. Wilde "Portret Doriana Graya" Portret przedstawiający Doriana. zwątpienie). Były to jednak doświadczenia. urzeczywistni. stan. Dąbrowska) * "Jedna rzecz znakomicie zastępuje doświadczenie: młodość". I kiedy Diego . Pavese) * "Młodość jest solą ziemi w oku". Wspólnym przeżyciem ich młodo. ufność.1) Zawarłszy przymierze z Abrahamem. motyw ten powraca jeszcze w NT. jak wielką. (M. Kleinbaum "Stowarzyszenie umartych poetów" . przewędrował całą niemal Europę. J. Podobną wymowę mają przypowieści o zabłąkanej owieczce i o robotnikach w winnicy. W rzeczywistości to czas największej presji. (J. Taką wymowę ma m.Młodość Franęoise staje się dla Antonio Ortiza natchnieniem. Andrzejewski "Popiól i diament" . którego liście służą do uzdrowienia narodów.' ści jest wojna: czas walki. Ta nadzieja miała pomóc Izraelitom pokonywać wszelkie trudy w drodze do Ziemi Obiecanej (głód. Odzys. W.: nej. darowanie win Marii Magdalenie i przywrócenie jej czci. ukorzyć się i wówczas wrócić do Boga.B. obiecać poprawę. W. * "Jakoby też rok bez wiosny mieć chcieli. znany jako "Hymn do miłości": Wiara. niż nic z nią nie zrobić".zamknąć w sztywne schematy. Broniewski "Mannlicher" Dla poety młodość to czas. (O. Wilde) ' * "Nie ma nic smutnego w jesieni. jak też wspaniałych.Młodość Rzeckiego jest całkowitym zaprzeczeniem jego wieku dojrzałego. który towaczyszy dążeniu do celu. Wyjścia 3. I List św. choć często dramatycz. 2). Kochanowski) * "Chcąc odzyskać młodość. jeżeli się było młodym kiedykolwiek".Ałła. 2) Przypowieść o synu marnotrawnym w warstwie metaforycznej uczy. traci młodzieńczcł jasność swego głosu. że tylko tak wyrasra się na człowieka. próbując go upupić . M. Patrz: przyjaźń. (Z. (T. a z nich największa jest miłość.patrz: pokolenie stracone. stąd w Nowym Jeruzalem nad brzegiem rzeki rośnie drzewo. postanawiają oni wyjść poza nudę i schematyzm szkoły. 8). miłość . 3) Na przykładzie wszystkich ludzi. którzy odnajdują młodość swoją dopiero u schyłku życia".` nie krótkich miłości (Malutki . więc Abraham uwierzył (contra spem spero) List św. walczył w powstaniu na Węgrzech.te trzy.Młodość fray Diego jest : źródłem jego bezkompromisowości i buntu wobec Inkwizycji. Andrzejewski "Już prawie nic" Młodość i słowiańska uroda doktora Lubetzky'ego jest dla umierającego Her mana Eisbergera jedyną ulgą w cier pieniach. idzie o to. padre Torquemada musi niejako posiąść tę młodość. a zwłaszcza jego rozdz. obiecywały odkupienie win wszystkich ludzi. 2) Bóg objawił się Mojżeszowi w krzaku ognistym i dał mu nadzieję na wyprowadzenie narodu wybranego z niewoli egipskiej (przetom zstąpił. J. zawierały jednocześnie element nadziei. okres wielkich. także uczucie. uczniowie renomowanej akademii Weltona. Młody lekarz staje się jego przewodnikiem do krainy śmierci. które hartowały młodego człowieka. Pawła do Rzymian 4.1) Wszystkie teksty Nowego Testamentu mocno eksponują nadziejęjako wartość (obok miłości i wiary) najwyższą w życiu człowieka. Którzy chcą. Shaw "Młode lwy"-patrz: pokolenie stracone. Jerzy . Andrzejewski "Ciemności kryja ziemię" . gdy życie nie głaskało po gtowie. Ólo . często próby charakterów (szczególnie ' powstanie warszawskie). J.Młodość była jak gotyk. Niestety jak wampir niszczy tę. (J.H. Kryska).1) Chociaż o życiu 101 . żyć w imię zasady carpe diem. 3) Bogobojnego Hioba Jahwe ciężko doświadczył. W. Dziś pozostało tylko siedzieć jak pod kościołem . On sam przez lata zachowuje młodość i niezwykłą urodę. Jego późniejsza biografia jest losem żołnierza. Jana nie jest jedynie zapowiedzią zagłady. Biblia (NT) . Abraham miał wówczas sto lat: azaż człowiekowi stuletniemu urodzi się syn? azaż Sara w dziewięćdziesięciu lat porodzi? Bóg odpowiedział: żona twoja urodzi ci syna i dasz mu imię Izaak.patrz: konflikt pokoleń. Jeśli synem marnotrawnym jest każdy grzesznik.

zbyt zagubiony we własnych rozmyślaniach. także pieśń XXIV Kochanowskiego ("Niezwykłym i nie leda piórem opatrzony") oraz fraszkę "Ku muzom". Mickiewicz "Konrad Wallenro . 2) Sredniowieczna literatura dworsko-rycerska wykreowała wzorzec idealnego rycerza. Wierzy. a później długo napawa wido. Jako syn marnotrawny wyznaje swe winy wobec Boga i ma nadzieję na przebaczenie: Wielkie przed Tobą są występy moje (. na wyspie Lemnos). gleba nie rodziła). że ziemi groziła zagłada (wyschły rzeki. zawsze stawać w obronie słabszych. Po dokon~~ niu zemsty Giaurowi nicjuż w życiu ni~ pozostaje.Wkradając się podstępnie do domu Orgona i udając człowieka głęboko wierzącego. u Nauzykai). III Prometejski bunt Konrada wyn z wiary we własną moc. Por. którejest tworzywem literatury. nie podlegają ocenie moralr Tu nadzieja jest dwuwartościowa: j czynnikiem mobilizującym. że rządzi ona w sposób chaotyczny. a kto mu kolwiek ufa. chce także uwieść Orgonowi żonę. którego bohater dąży. Dante Alighieri "Boska Komedia" Nad wejściem do Piekła widniał napis: Porzućcie wszelką nadzieję. Hamlet jest zbyt słaby psychicznie. prawo. Cyd.W. bo istnieje przecież nadzieja na ich zakoń czenie. zgodnie z zasadą Mach vellego. bo nie ma zależności między życiem bogobojnym. Była to więc zapowiedź świata pozbawionego tej wartości. Szekspir "Hamlet" Królewicz duński postrzega świat jako nie plewiony ogród. W ten sposób. Szekspir "Makbet" Czarownice swoimi przepowiedniami obudziły w Makbecie nadzieję na zdobycie władzy. Nadzieja okazuje się zwodnicza. wie. porzucił młodą żonę i skazał się na samotność. W.słowo poetyckie. Liczy się tylko cel. Goethe "Faust" . nie uważa się też za człowieka szczęśliwego. Franciszek natomiast. a tam Jazon urzeczywistnił swój zamiar. pokusy zaniechania wyprawy np. toteż spotkanie z Mefistofelesem daje mu nadzieję na spełnienie marzeń.'' a często pułapki (w jaskini Cyklopa): Nadzieja na ujrzenie ukochanych brzegów wyspy i wiara w wierność Penelopy pozwoliły mu osiągnąć cel. ale sprowadza się ona do rozumienia sensu cierpienia i ofiary. Nadziei zdobycia tronu (za każdą cenę) towarzyszyła wiara.. 2) Bohaterem tragicznym jest w mitologii Edyp.To właśnie nadzieja zniszczenia : konu Krzyżackiego. Lancelot. z jakich zbudowane zostały piramidy. a Danię jako więzienie. J. rozbicie statku). ks. nie wiedząc o tym. wykorzystując czary Medei. zaś św. zadanie wrogc klęski. aby osiągnął granicę ludzkich możliwości poznania. by nad jegc~ trupem wypowiedzieć słowa jam spełnt~ swoje. po-': kusy (u czarodziejki Kirke. Mickiewicz "Dziady" cz. ale ponieważ apetyt rośnie w miarę jedzenia. która go pouczyła. ma-v. kiem konającego Hassana. nie uważa. ludzie podejmowali trudy: osiągnięcia wyznaczonych celów. Za obietnicę szczęś~ cia Faust zaprzeda duszę. że władcy Koryntu są jego rodzicami). Gelonów kraj. która łagodzi ból wszelkich cierpień. król Artur.Po śmierci ukochanej Leili Giaura trzyma przy życiu tylko nadzieja dokonania zemsty na Hassanie. przyświecała jej więc nadzieja sprawiedliwego osądzenia jej czynu przez bogów. gdy zaczęły się spełniać pierwsze wróżb y (Makbet został ta. surowym. jak pokonać smoka. nie zginie. miał nadzieję na przechytrzenie Losu (opuścił królestwo. z którego odlewa się pomniki . w porwanej szacie. Byron "Giaur" . Nadzieja ta dodatkowo przybrała na sile..'. a Duncan zapowiedział wizytę w jego zamku). Literatura średniowieczna . 4) Nadzieja przyświecała uczestnikom wyprawy po złote runo. "Non usitata" . Dowodził nią Jazon. który z powodu gniewu~ Posejdona nie mógł dotrzeć do swej'. spowodowała. Kochanowski "Nie porzucaj nadzieje. A.być może . że boskie prawa mają pierwszeństwo w życiu człowieka. dokona żywota w klasztorze~ ze spokojem oczekując śmierci. 3) Demeter to archetyp matki cierpiącej. W. spiżowi. Złamała rozkaz władcy. Przypadek sprawia. że nadzieje Świętoszka nie mogą się ziścić. niosąc ze swoim powrotem nadzieję" nowego życia (odradzająca się wiosną przyroda). Horacy "Exegi monumentum". bronić wiary chrześcijańskiej. jakoć się kolwiek dzieje" (pieśń IX. że dokona zemsty i zabije Klaudiusza. Fausta kusi też nadzieja poszukiwań. sh~żąc najbiedniejszym. że wypełni polecenia ojca. który zgodnie z kodeksem rycerskim miał być nieulękły. Aby wymóc n~ Zeusie oddanie córki. Dotarli w końcu do Kolchidy. że potrafi to zrobić. myśląc. która po stracie Kory nie zrezygnowała z nadziei. Rycerzom Bractwa Okrągłego Stołu dodatkowo przyświecała nadzieja zdobycia św. Aleksy wyrzekł się bogactw. Taki byt3 Odys. Jest to nadzieja nieśmiertelności poezji i sławy po śmierci (mnie argonautów pozna Kolchida. co tłumi trwogę). Sofokles "Antygona" Bohaterka tragedii sprzeciwiła się rozkazowi Kreona. Upór i nadzieja na osiągnięcie celu kazały mu pokonywać kolejne tru-:: dy (burze morskie. pozbawionym przyjemności i uciech zaskarbią sobie życie wieczne i możliwość obcowania z Bogiem. toteż chciała sobie i swemu bratu Polinejkesowi zapewnić możliwość wejścia do krainy umarłych. wybrał życie w ubóstwie i pokorze. umożliwił spełnienie się klątwy ciążącej nad rodem Labdakidów. szlachetny. Przygotowuje się do niej starannie. działać metoda podstępu i zdrady. król Itaki.G. że życiem pełnym wyrzeczeń. który posiadł wszelką wiedzę dostępną człowiekowi oświecenia (medycyna. J. 2) Postawaksiędza Piotra także określonajest przez nadzieję. jąc nadzieję na zwycięstwo. nie gonić za zyskiem i próżną sławą. Nadzieja Demeter spełniła się częściowo: Kora-Persefona wraca z Hadesu na kilka miesięcy w ro-' ku. teologia). Wierzyli oni.bohaterów mitologicznych często decydowali: bogowie.) użyj dziś panie nade mną litości. takiego jak np.. z potarganymi włosami. J. Graala. Tartuff pragnie zdobyć wszystko: dom i majątek swego gospodarza. sztormy morskie. W trenach XVII-XIX osiąga on równowagę ducha. Kochanowski "Treny" .który znając przepowiednię na swój' temat.nem Kawdoru. Umie wskazać zło. Wymagało to wielu wyrzeczeń. co należałoby zmienić i ma nadzieję. tak też martyrologia narodu polskiego jest celowa i przez Boga za- 102 . ale także z dziei na stworzenie świata lepsze w którym nie będzie bólu i cierpienia (zanuciłbym pieśń szczęśliwą).Doktor Faust.Przeciwstawiając kamiennym blokom. św. gdyż była przekonana o słuszności swoich racji. człowiek powinien zachować równowagę ducha (lecz na szczęście wszełakie serce ma być jednakie) oraz zaufać Bogu i w nim pokładać nadzieję: siła Bóg może wywrócić w godzinie. A. choć był on bardzo bliski celu. wy. sposoby je osiągnięcia.1) Szczególna nadzieja przyświecała średniowiecznym ascetom. upokorzenia. z której nie podniesie się nawet po stu latach. odzyskania córki. którzy tu wchodzicie. być wiernym swemu seniorowi. skromnym. Roland. G.W trenach X-XI zrozpaczony ojciec daje wyraz kryzysowi wiary. Horacy wyraża nadzieję: nie wszystek umrę (non omnis moriar). mając nadzieję. Cena wysoka za . W swojej podróży do Kolchidy Argonauci musieli pokonać wiele trudów (walki. każe Waltero~ -Alfowi przywdziać maskę. Galahad. Molier "Świętoszek" . Rycerzom przyświecała nadzieja zbliżenia się do ideału. Wędrowała po świecie smutna. ale zawiera też w so zapowiedź klęski. poznania wszelkich tajemnic świata. Jest rozczarowany da wiedzy książkowej. strzegącego złotego runa. zemścił się nad tobą. że kolejne zbrodnie można ukryć. Dak. II): Wobec zmienności Fortuny (bo z nas Fortuna w żywe oczy szydzi) i niezbadanych wyroków boskich. a brakiem nagrody za nie. Szymon Słupnik na samotnicze życie przez wiele lat w celi na słupie. toteż jedna pociągała za sobą konieczność popełnienia następnej. W imię tej nadziei św. Siłę rządzącą światem nazywa nieznajomym wrogiem. ojczyzny. twierdzi. 1 takjak męka Chrystusa nie była daremna. mając nadzieję naśladowania we wszystkim Chrystusa i uzyskania zbawienia.tylko chwilę szczęścia. obiec zwycięstwo. ukryć s prawdziwe oblicze.

Wyzbyty młodzieńczych nadziei żywionych wobec miasta. M. gdzie pieniądz jest ultima ratio mundi. pragnie go stworzyć z Judymem. Krasiński "Nie-Boska komedia" Zwiedziony obietnicą Dziewicy (wiel ka miłość. wręcz banalne wobec jego ideałów: dom pełen prostych sprzętów. odrzucenia. H. Toteż naród pogodzony. Nadzieja na odrodzenie (zmartwychwstanie) idei.jak i zakończenie są tendencyjne. B. Z. sława). zwycięstwa. która nie miała prawdziwego domu. "Do obywa tela Johna Browna".ecz zaklinam. H. firanki w oknach. A. Jeśli lekarze przestaną być lekarzami ludzi bogatych. J. Mickiewicz "Pan Tadeusz" W "Epilogu" Mickiewicz pokazał emigrację polską skłóconą. zjednoczony. darowując życie Zygfrydowi de Lówe.. H. aby zarobić duże pieniądze i zaimponować tym Łęckiej.Bohater powieści jest idealistą. często też upokorzenia artysty (jednostki wybitnej) i jego dzieła (sztuki). z modlitwą na ustach i nadzieją w sercu. z intencją wiary w przyszłość i nadzieją na pozytywną odmianę i szczęście Gospodyni schowała złotą podkowę. że "nauką i pracą ludzie się bogacą". co się po zimie wyrzuca (śmieć).K. że może w pojedynkę naprawić świat. Norwid "Klaskaniem mając obrzękłe prawice". Wierzy w takie wartości. Zagłębiu. Wydaje się nawet przybierać na sile wraz z determinacją. znikąd pomocy). smutkiem. wnuku. W zderzeniu z rzeczywistością Paryża. hrabia Henryk porzuca dom. Jego nadzieje są całkowicie oderwane od realiów politycznych. jeszcze grób Twój odemknq powtórnie). Od obrony Jasnej Góry (boska Opatrzność) wody potopu zaczę~y opadać. coś bez wartości. W ostatniej rozmowie dr Tomasz przekreślił jej marzenia słowami: nie mogę mieć ani ojca. J. Konopnicka "Contra spem spero" . sęp ci wyjada nie serce.wszystko to dyktowane jest nadzieją. czuje się odpowiedzialny za choroby i cierpienia najbiedniejszych. mówi: teraz się spróbujemy. twardy i bezwzględny dla wrogów rycerz wyzbył się swojej buty. nie uwzględnia on także w swoich planach własnej osobowości. Później już ślepy i kaleki Jurand. Nigdy nie można wyzbywać się nadziei (sytuacja beznadziejna: potop szwedzki. Bohater naiwnie wierzy. musi uciekać przed światem i sobą coraz dalej . że czyn ten rozwiąże sprawę niepodległości Polski. Konfrontacja czynów Greków i Polaków zawstydza piszącego. Umierają. C. Na Bałkany jedzie tylko po to. mając nadzieję na zabicie tyrana. Naród przestanie żyć mitami. Warszawie. ani jednej rzeczy. Zarównojej treść. lecz ty spomnisz. S. którą bym prrycisnął do serca z mitością. że potrafi tego dokonać sam. Joanna. ale też jako wartość pozytywną chroniącą życie. Jurand udaje się do Szczytna.1) Nadzieja na to. król opuszcza kraj. stąd utwór pisany jest z nadzieją. przeżycie czegoś niezwykłego. kieruje poczynaniami Judyma. pozwalającą trwać nadziei na lepsze czasy. oderwanie się od spraw przyziemnych. plwają na siebie i żrą jedni drugich. Słowacki "Testament mój" Poeta wypowiedział w nim znamienne słowa: l. Sienkiewicz "Quo vadis" Prześladowanym chrześcijanom słowa św. Tu łączą się wiara w trwanie narodu i nadzieja jego zmartwychwstania (wierzę w wskrzeszenie popiotów i kości). Chochoła można interpretować jako zło. Słowacki "Kordian" . Balzac "Ojciec Goriot" Rastignac przyjeżdża do Paryża pełen wiary. jego pragnienia zmieniają swój kształt. żonę. S. mając nadzieję na zrealizowanie ideałów. Nadzieje na spełnienie wielkiej misji dziejowej okażą się do tego stopnia mrzonkami. H. że raz popełniwszy błąd. nadziei jej chwalebnego trwania. Dlatego utwór powstał jako chęć przeniesienia cudem na ojczyzny łono wszystkich zbiegów z paryskiego bruku. które nie daje szansy. że sam bohater w szpitalu wariatów nazwie je szaleństwem. Kupno konia. który uwierzył wbrew nadziei. przelicytowanie kamienicy Łęckich. Słowacki "Grób Agamemnona" Podróż w przeszłość Grecji służy do ocenienia sytuacji w Polsce. potęgi Polski. To właśnie nadzieja na odzyskanie córki kazała mu zapomnieć o rycerskim honorze. pojedynek z Krzeszowskim . że Chrystus nakazał przebaczenie. Cisach. on który wyszedt z motłochu. A. romantyczną miłość.W obu utworach pojawia się charakterystyczny motyw niezrozumienia przez współczesnych. Umierają także z nadzieją zmartwychwstania. Kamiński "Kamienie na szaniec"). Dał on temu wyraz w referacie u doktora Czernisza. jak kamienie przez Boga rzucane na szaniec. służą przekazaniu pewnej idei. Chrystus cierpiał z nadzieją zmartwychwstania. Jej nadzieje są skromne i. poczucie obowiązku. z Polskąjest podobnie. nie będą musieli umierać w wieku trzydziestu lat ci od cynku. że często nadzieje ludzi. niech żywi nie tracą nadziei i przed narodem niosą oświaty kaganiec. o odegraniu szczególnej roli w historii doprowadzą hrabiego Henryka na skraj przepaści. zakochany jak Werter. Nakazywały zachowywać nadzieję nawet wtedy. odpowiedzialność. To dla złudnej nadziei łaskawszego spojrzenia lub pozwolenia ucałowania rączki Izabeli. więc można świat odmienić dobrem. J. żałobą. Dopiero tu odżywają jego nadzieje na 103 . czynu. Takie rygorystyczne podejście do życia sprawia. działał wspólnie i pamiętał o swojej tradycji.Powieść pisana "ku pokrzepie niu serc". dokona swego rodzaju wstrząsu i oczyszczenia. Pawła dodają nadziei: gdybyś mówił jęrykami ludzi i aniołów. Wokulski będzie płacił długi jej ojca i spełniał najbardziej upokarzające kaprysy Belci (Rossi. że mówienie narodowi bolesnych prawd (pawiem narodów byłaś i papugct. Dawał nadzieję i otwierał jasną przyszłość przed narodem. Judym prawdziwie wierzy. Zarówno nadzieja na wielką.aż do Patusanu. że można zło dobrem zwyciężyć.. martwotę. 2) Na przykładzie marzeń Joasi widać. który zaniechał waśni i sporów.Miłość i nadzieja zdeterminowały życie Wokulskiego. z których byśmy viribus unitis przy boskich auxiliach wyjść nie mogli. jak też romantyczne marzenie o wielkości i sławie. dzieła pojawia się też w: "Fortepianie Szopena". Ma on nadzieję na szybki awans społeczny. zaś Stańczyk mówi o nim jako o symbolu. Sienkiewicz "Potop" (i cała "Trylogia") . wszystkie swoje działania podporządkowuje zdobyciu panny Izabeli. "Bema pamięci żałobnym rapsodzie". toteż nie potrafią oni nienawidzić nawet swych prześladowców. Conrad "Lord Jim" . Prus "Lalka" . że odmieni się wreszcie serce ukochanej. ufny w swe zwycięstwo pokona każdą przeszkodę. hardości. bo nie ma takowych terminów. Molinań). ani żony. Stach. Powraca więc nadzieja na szacunek u późniejszych pokoleń (syn minie pismo. dziecko.Mimo przegranej w głosowaniu. szlachta i magnaci przechodzą na stronę wroga. Ta nadzieja nie opuszcza go w kolejnych etapach jego życia: w Paryżu. które były nakazem walki do końca i ofiary największej . jak honor.planowana. gdy rzeczywistośćją odbierała (por. że świat może być lepszy. rozszarpywani pczez dzikie zwierzęta.życia. a ich dzieci nie będą się rodziły upośledzone. powozu. ani matki. Wyspiański "Wesele" Występujące w dramacie symbole mają niekiedy przeciwstawne znaczenia: Zygmuntowski dzwon Dziennikarzowi kojarzy się z nieszczęściem. bo pozbawioną nadziei na powrót do kraju: utraciwszy rozum w mękach długich. których los zetknął ze sobą. Stały się życiowym mottem żołnierzy Szarych Szeregów. lecz mózgi) wyjdzie mu na dobre. zgubny sen. a kiedy trzeba na śmierć idą po kolei. Chce być wierny ustalonym przez siebie zasadom niezależnie od okoliczności. Żeromski "Ludzie bezdomni" . "Coś ty Atenom zrobił. wzajemnie się wykluczają. Sokratesie" . Sienkiewicz "Krzyżacy" Aby odzyskać uprowadzoną przez Krzyżaków córkę.Utwór nawiązuje do sytuacji biblijnego Abrahama. zjaką Judym chce spłacić ten przeklęty dfug. rozżaloną. a miłości byś nie znat bytbyś jako miedź brzęcząca albo cymbał brzmiący. Kordian uda się do sypialni cara. Tam zostaje upokorzony pod murami zamku: ten dumny. J. Była to próba wyjaśnienia naszej historii i dania narodowi nadziei. przekonał się. iż ma nadzieję.

jeden z oficerów ze swojej głodowej racji chleba odkrawa kawałki i suszy je w nadziei. higieniczne. politycy grę już przegrali.to trzyma go przy życiu.. Krall "Zdążyć przed Panem Bogiem" . Życie dopędziło wiecznego uciekiniera. Kesey "Lot nad kukułczym gniazdem". nowoczesne. że się tego dokończy". Nadzieja na przeżycie jeszcze jednego dnia.Stary pułkownik Aureliano Buendia. że zostanie przywódcą. że w najbliższych walkach kogutów jego faworyt wygra. a na tym właśnie opierało się funkcjonowanie państw totalitarnych. Wielka Oddziałowa nie pozwala na najmniejszą samodzielność. ich symbolem są w utworze: list. póty nadziei. J. śledzą sąsiedzi i najbliżsi. Życie = Brown. Jej symbolem są przekazywane zdjęcia. Oto bowiem Jack. gdy Wielka Oddziałowa zaczęła się go bać. Nadzieje są na miarę czasów: dość ubogie. a pułkownik dzięki temu zdobędzie pieniądze. dawać nadzieję już samym swym pojawieniem się. tygodnia. że uda mu się wygrać proces. dla Natalii Lwownej nadzieją są "Zapiski z martwego domu" Dostojewskiego. czterech dni.) tęczcl. wie. gdy lepiej i mądrzej spojrzymy na świat i życie. który pozwala pułkownikowi wierzyć. Mc Murphy daje pacjentom nadzieję na normalne życie. awanturnik). Jednak każdy z trzech głównych bohaterów pielęgnuje własne marzenia: Sasza wierzy. prysznicami lodowatej wody lub najbardziej radykalnie . wierzy w miłość.. który ocalenie w czasach pogardy może znaleźć jedynie w sobie: nie jesteś jednak tak bezwolny. Będą to domy: w miastach i na wsiach. że w ten sposób uda im się doczekać pomocy. Mauriac) * "Nie wyrzucaj bohatera z twej duszy. że może podjąć walkę z systemem. Nadzieje mają to do siebie.lobotomią. (L. że nie trwają długo. lawina bieg od tego zmienia.). G. Chciałoby się rzec: póki życia.. (F. (Słowa popularnej piosenki) * "Żeby coś robić trzeba mieć nadzieję.. harmonijne społeczeństwo. (Zaratustra) * "Każdy prowadzi jakąś kalkulację. Wierzy. Wierzy w zwycięstwo. że w rzeczywistości szpitala psychiatrycznego nic nie można zmienić: są okresowi i są chronicy. Zatriumfował. miłości. H. Kafka "Proces" . że nawet stąd ma jedno wyjście samobójstwo. uczestnik wojny domowej.. możesz. przyjacielska rozmowa.świat bez nadziei. Okazuje się. (B. Miłosz "Traktat moralny'~ Poemat wchodzi w skład tomiku "Światło dzienne" (1953) i jest wyrazem wiary poety w możliwości człowieka.. że można być świętym bez Boga. gdy bez oporu da się wyprowadzić do kamieniołomów.. nieść chorym otuchę i wiarę. bezpieczna codzienność. którą trzeba chronić . szczera. Herling-Grudziński "Inny świat" . Zdawałoby się .odbudowanie zaufania ludzi. aplikuje proste środki.. że za uzbierane tu pieniądze otworzy w swoim miasteczku mały sklepik. że ziemia nie jest snem. od lat czeka na list. Cz.W przeciwieństwie do bohaterów "Opowiadań" Borowskiego. z uporem nacina dymice.Przez cały czas Józef K. cośmy zamierzali (. dające nadzieję na lepsze jutro. muzea. Cz. to już widnokrąg rozświetlony (. przestronne. Jednak nadzieje zbiorowości są niszczone przez partykularne interesy. * "Nadzieja matką głupich? Nieprawda.). Jest prawo obozu. po jakich toczy się kamieniach (. widok dziecka. ustanowili prawa. demokratycznie wybrali przywódcę. Mają nadzieję. niszczy marzenia o możliwości stworzenia raju na ziemi. Każdy z więźniów ma swoje małe marzenia i nadzieje: Jewgienia Fiodorowna wierzy w możliwość odrodzenia się przez miłość. Jest to Seweryna Baryki sen o Polsce. próby przekupstwa. odruchy buntu tłumi się lekami. Camus "Dżuma" . posiadanie kogoś bliskiego. wędrówki w labiryncie korytarzy i pokoi sądu.W prowokacyj ny sposób ukazane skromne marzenia ludzi z okresu "naszej małej stabilizacji": trochę barw do szarzyzny życia. dają jedzenie. mając nadzieję. donoszą własne dzieci. według poety. Zrodzić się ona może tylko wtedy. wiara. jest bowiem metaforą życia ludzkiego. w którym rząd oficjalnie uznałby jego zasługi wojenne i przyznał mu stałą rentę. szarych ludzi (. że wróci do Petersburga. że można wygrać. np. Anita ma nadzieję.. dzierżyj odważnie twoją najwyższą nadzieję". że ludzi idqcych na śmierć oszukuje się do ostatniej chwili. A. najtadniejsze (. którzy odjeżdżają do obozów. Bursa "Nadzieja" . czytane setki razy listy.. Golding "Władca much" Grupa angielskich chłopców musi przeczekać na bezludnej wyspie zagrożenie wybu chem bomby atomowej. znam wielu mądrych ludzi". Pokazuje im. S. długo nie traci nadziei. domy dla pracujących. którą nazywamy nadzieją". Ratując skazanych z Umschlagplatzu. a także ofiarowywał możliwość przeżycia czegoś innego niż strach.. ubożuchne nadzieje. aby żyli. Robi to wszystko nie w nadziei zbawienia. pokoje najczystsze.. a choćbyś był jak kamień polny.Nadzieja pokonania zła w postaci szalejącej w Oranie dżumy przez przeciwstawienie mu rzetelnego i sumiennego wykonywania swoich obowiązków pomaga drowi Rieux codziennie od początku rozpoczynać zmagania z chorobą. szpitale. Warunki tego miejsca przypominają raj i młodzi rozbitkowie wierzą. Orwella "Rok 1984": Winston długo ma nadzieję. stąd jego kolejne przedsięwzięcia: zaangażowanie adwokata. więc chcą. realizacja choćby jednego zamierzenia. Pchełka marzy o przyjeździe Joli i powrocie do rodzinnej wsi. więźniowie sowieckich łagrów zachowują nadzieję. aż do ostatniej sceny. te duże i te maleńkie". (Platon) * "Nadzieje uczonych są pewniejsze niż bogactwa 104 .) to zaleję się jak jasna cholera. K. wielkodusznie obdarowani kilkoma bochenkami chleba: tyle chleba nikt by przecież nie marnował. spotkania w domu swidanij.W relacji Marka Edelmana ciągle powraca motyw nadziei. którzy żyją z dnia na dzień na jednej ławce w parku. inteLigencji i przeciętnych. G. że zawsze trzeba próbować walczyć i mieć nadzieję. M. To są ich małe światy. Borowski "Opowiadania" ("Proszę państwa do gazu") Więźniom kierowanym do krematońum daje się fałszywą nadzieję. Por. co z nimi będzie. dziwkarz.). jaką żyli ludzie w getcie warszawskim. ma nadzieję. Sam dom. A.. najzdrowsze. więc wptyń na bieg tawiny. w której wszyscy będą mieli mieszkania: wygodne. Żeromski "Przedwiośnie" Symbolem nadziei są w powieści szklane domy. Pojawia się tu jednak Mc Murphy (karciarz. Jest to jedyna dopuszczalna forma litości. Los Józefa K. Józef K. dwóch. że suchary te zje podczas ucieczki z obozu . gdyż wtedy dostrzeżemy ich piękno (kwiat nowy i gwiazdę niejedną). Nigdy nie można się wyrzec dobra i prób ocalenia człowieczeństwa. Edelman dawał im nadzieję życia. I to jest nadzieją jej pokonania.oto świat twój (..). Największą zbrodnią jest odbieranie ludziom nadziei. F. Tołstoj) * "Nadzieje ludzkie sąjak kwiaty na łące: jednakowo różnorodne i jednakowo krótkotrwałe". Bohater opowiadania żyje w świecie złudnych nadziei (zupełnie przeciwnie niż jego żona). Miłosz "Nadzieja" Warunkiem nadziei jest. świadomość tego faktu każe poecie zakończyć wiersz słowami: jeśli uda nam się to. Garcia Marquez "Nie ma kto pisać do pułkownika" . T. portorykańska dziewczyna. Doktor Rieux nie rezygnuje. Taką złudną nadzieję pielęgnują w sobie Żydzi. odzyskanie utraconego honoru bycie jednym z nich. Pozbawienie człowieka nadziei to największe zwycięstwo Wielkiego Brata. buduje się w ciągu trzech. Shaw) * "Marzenia.Wydaje się. Podzielili obowiązki. który nigdy nie nadejdzie i kogut. Jednak w takiej rze czywistości jednostka nie ma szans: Policja Myśli ma wgląd w myśli obywateli.. Hłasko "Ósmy dzień tygodnia" patrz: pokolenie stracone. że mogą stworzyć doskonałe. lecz żywym ciatem.. W. nie odpowiadając na pytania. Często nadzieja ratunku i ucieczki kryje się w rzeczach prostych: zdrowie równowaga ducha. Głowacki "Antygona w Nowym Jorku"-Akcja dramatu toczy się w środowisku nowojorskich bezdomnych (homlesów).

J. Skargi były to: brak miłości ojczyzny. S. Modrzewski podnosi tu kwestię. które nieuchronnie prowadzą kraj do zguby ten nas nierząd pokonał i zgubił. gdzie nie przestrzega się prawa. toteż pisarz nie popiera wojen zaborczych. J. co powoduje. tak też w państwie powinni panować filozofowie. w którym poeta prLedstawia sugestywną wizję głębokiego upadku ojczyzny. Słowacki) Naprawa państwa Naprawa państwa . trawionej licznymi chorobami. Traktat składa się z pięciu ksiąa. który kontrolowałby sposób życia i morale obywateli). by rzeczy mogły iść z wolna. w którym poddani kierujący się bezmyślnością domagają się zmian. rozpusta). że zarówno wobec praw natury."Państwo" . Pawła do Rzymian 4. Ośmieszając poglądy Starosty Gadulskiego. którzy myślą tylko o ratowani u swego życia i własnego dobytku. odwaga. Platon wykorzystuje w swojej koncepcji analogię między budową i funkcjonowaniem jednostki (stanowi organiczną całość) a polis. Główne postulaty Modrzewskiego: nacisk położony na moralną stronę życia (propozycja powołania cenzora. które ku śmierci sZybko przywieść ją mogą: LeczcieŻ pierwej tę chorą swoją matkę. Szekspir "Hamłet" . zaś Daniajest dla niego więzieniem. 105 . jakoć się kolwiek dzieje". niesprawiedliwe prawa oraz niebezpieczeństwo herety.Utwór nawiązuje do napaści Turków na Podole w 1575 r. a jako kto może. Niemcewicz jednocześnie opowiada się za: tronem dziedzicznym. Druga pieśń chóru skierowana jest do rządzących. czyli o karze za mężobójstwo" Jest wyrazem protestu pisarza humanisty przeciwko niesprawiedliwości prawa polskiego. że tak jak człowiekiem rządzi rozum. Por. mądrym. zawiść. pożądanie) odpowiadać by miały funkcje: rządców. "Niech śpi pijany". Kochanowski) * "Niech żywi nie tracą nadziei". Jego poglądy streszczają słowa Podkomorzego d~ zawsze ustępować powinien krajowi. Hamlet dostrzega zło w państwie. wstecznego (Starosta). Kościół podporządkowany państwu. zniesieniem liberum veto. a liczne nieprawidłowości do chorób. W. Walery) i staroszlacheckiego. ks. podsłuchuje. gdzie szerzy się przekupstwo.za każdym razem ze szkodą dla państwa. sądem w Proszowicach. Jego wizja państwa opierała się na idei silnej władzy królewskiej podporządkowanej Kościołowi.Jest to obraz doskonale zharmonizowanej społecze ności. aby to zmienić: refleksja plącze szyki. uczy odpowiedzialności. Poeta krytycznie ocenia postawę szlachty. Kochanowski "Pieśń XIX. Sytuację w Troi podsumował Ulisses (poseł grecki). jak i praw boskich kara za spowodowa nie śmierci powinna być taka sama dla przedstawicieli wszystkich stanów. 18) * "Wiara. Hamlet nie godzi się ze stanem państwa. Frycz Modrzewski "O poprawie Rzeczypospolitej" Utwór jest sumą poglądów na temat kształtu i organizacji nowoczesnego państwa. płacenie podatków tylko przez najuboższe warstwy szlacheckie (którzy się na dziesiątej opierają części). ks. Krasicki "Wół minister" Alegoryczny obraz państwa. Satyrę kończy metafora ojczyz ny jako tonącego okrętu. A. Rozwijając swą psychopolityczną koncepcję analogii doszedł on do wniosku. (J.Sens utworu sprowadza się do stwierdzenia: służmy poczciwej slawie.Jest rejestrem dalszych wad obywateli (pijaństwo. Potocki "Zbytki polskie" W utworze pojawia się pytanie: o czymże Polska myśli we dnie i nocy? Wiersz jest odpowiedzią na nie: o bogaceniu się. Według P. tę milą ojczyznę i Rzeczpospolitą.Zasadą kompozycyjną komedii jest przeciwstawienie dwóch ugrupowań szlacheckich: postępowego (Podkomorzy. Funkcje ministra pełnią kolejno: lis. obejmujących najważniejsze w funkcjonowaniu państwa dziedziny: "O obyczajach". iż nikt nie jest w stanie przestrzegać praw zmieniających się z szybkością corocznych kalendarzy. Sejmem stale obradującym. filozafii i literaturze.iTkazały się tuż przed rozpoczęciem Sejmu Czteroletniego i postulowały konieczność reform w państwie. Kon sekwencją takiego życia obywateli jest to. w ogóle nie funkcjonuje. J. Nadzieja. "O wojnie". to troje: a z nich największa jest miłość". (I List św. (Dante Alighień) * "Nie porzucaj nadzieje.nieuków".ckiej zarazy.U. ani sprawiedliwość ma miejsce. nowoczesnym wychowaniem młodzieży. który stwierdził: O nierządne królestwo i zginienia bliskie. "O Kościele". gdzie trzem funkcjom duszy (rozum. (Wergiliusz) * "On przeciw nadziei uwierzył". równa szlachta grozi rotmistrzowi. Szlachta jest leniwa. który wszystkich śledzi. ale nowoczesne państwo powinno umieć bronić swoich granic. J. osłabienie władzy królews~ej. w którym głównym strażnikiem pozostaje Poloniusz. wojny są złem.Koncepcje zawarte w publicystyce. "O prawach". Powróci wreszcie powolny. Frycz Modrzewski "Łaski. ani życia opierać na jednej nadziei". na pokaz (żeóy sześć zaprzęgano koni do karocy). Tuż po zakończeniu nauki w szkole powinni oni rozpocząć edukację obywatelską. Potocki "Nierządem Polska stoi" -Utwórjest krytyką państwa. wystawnym życiu. Prawojest także niesprawiedliwe wobec obywateli: egzekwowane jest przestrzeganie praw. Pań stwo porównuje on do matki. ale skuteczny wół minister. Nikt nie myśli o ginącej Rzeczypospolitej. A. Niemcewicz "Powrót posła" . W. w którym co rok to nowe prawa i konstytucyje. Skarga . II" (O dobrej slawie) . też wiersz Potockiego pt. skujmy. gdzie ani prawa ważcł. ałe porzcldnie.Kazania sejmowe" Zawierające metaforyczny obraz upadku Rzeczypospolitej. któ ry ośmielił się ją obudzić. jak można różne swoje zdolności spożytkować dla dobra państwa. Miłość. Pokazał państwo z chwiejnym i nieudolnym królem na czele. Staszic . (J. Platon . co poeta następnie rozwija tłumacząc. (List św. niech ku pożytku dobra spólnego pomoże. którejest łatwym łupem dla najeźdźców. jakie ich młodzieży chowanie streszczają sąd Staszica na temat roli edukacji i wychowania młodych obywateli. a żołnierzowi pieniądze gotujmy)."Uwagi nad życiem Jana Zamoyskiego" . która ani sama nie broni zagrożonej ojczyzny (Wsiadamy? Czy nas póhniski trzymają?). (Demokryt) * "Nie należy ani okrętu przytwierdzać na jednej kotwicy. ale brak mu siły wewnętrznej i odporności. I. W. Kochanowski "Pieśń V. Słowa: zawsze takie Rzeczypospolite będct. zmierzające do wskazania niedomogów w funkcjonowaniu państwa oraz propozycje zmian. "Kazanie wtóre: o miłości ku ojczyźnie" kończy sugestywna metafora ojczyzny porównanej do tonącego okrętu i obywateli. wobec którego obywatele państwa nie są równi. pieniądze z dóbr kościelnych i klasztornych przeznaczone na rozwój szkół (opodatkowanie). II" (O spustoszeniu Podola) . niechętna. oddzielenie spraw Kościoła od państwa. ` P. 13) * "Porzućcie wszelką nadzieję. ponieważ jego główna siła obronna. I. a wszytko złotem kupić trzeba. niezgoda wewnętrzna. Potocki "Pospolite ruszenie" . bezbożność. egoistyczna: wolna. wskazuje na ich szczególne miejsce w społeczeństwie. niewygodnych w skrytobójczy sposób usuwa.Młody królewicz duński postrzega świat jako nie plewiony ogród. Kochanowski "Odprawa posłów greckich" . Swymi propozycjami przeciwstawia się Platon tendencjom indywidualistycznym w państwie.Starożytny wątek wojny trojańskiej stał się dla Kochanowskiego pretekstem do mówienia o sprawach współczesnej mu Rzeczypospolitej. gdzie władcajest zbrodniarzem. ani nie daje pieniędzy na opłacenie wojska (Skujmy talerze na talery. W. jaką jest pospolite ruszenie. Pawła do Koryntian 13. którzy tu wchodzicie". zdrady. małpa . chęć bogacenia się za wszelką cenę. wolnością chłopów. "O szkole". (Epiktet) * "Dla zwyciężonych jedyną nadzieją jest wyzbyć się nadziei". że się co rok w granicach swych ojczyzna zwęża. Krasicki "Świat zepsuty" .Obraz państwa. żołnierzy i rolników. wy. nie chce go zaakceptować.

admirałowie i oficerowie. rezygnacja z wszelkiej przemocy. odnosi się bowiem do przedłużającego się w Pol sce przedwiośnia politycznego. W trakcie procesu na jednej z sesji Winston dowiaduje się od O'Briena. (A. wspólne budowanie. nawet miłość. miłości samego siebie 106 . to cel.. pracy państwowej.to nie naród się popsuł. co ujawnia widowisko Wolanda w teatrze Varićttes. Katka "Proces" . w którym interesów najbogatszych strzeże policja i wojsko (na tajniaka tajniak mruga). Umarł z tęsknoty za nieosiągalnym przedmiotem swojej miłości.J. którą bezskutecznie próbuje pokonać Józef K. trzeba wzmocnić władzę królewską. Władza pogardza człowiekiem. gdzie tajednostkajest od początku skazana na przegraną. że Partia pragnie władzy dla samej władzy: władza to nie środek do celu. którzy wstają.taj "Do Stanisława Małachowskiego. F.A. To już siedem lat minęło od odzyskania niepodległości. wyodrębnia się pośród nich elita władzy (świnie). ukrócając w ten sposób szlachecką anarchię. S. tandetnie. co indywidualne. a wszelkie jego próby dochodzenia pra wdy i sprawiedliwości do niczego nte prowadzą. Gdy Narcyz pił wodę ze źródła. gdy z ratusza bije trzecia i wiozą do stolicy pełne żywności wozy. rządzi niepodzielnie Wielki Brat. Ostatnie zdanie powieści brzmi: kochał Wielkiego Brara. wstawanie). tak jak to zrobiono z Bastylią. (S. Stał się on później atrybutem boga podziemi Hadesa. jaki kształt ma mieć odrodzone państwo. że dotychczasowe doktryny polityczne uzasadniały jedynie despotyzm. Powoli państwo rządzone przez Napoleona przeradza się w totalitarny folwark. bowiem zwierzęta obalające wszechwładzę Jonesa na dworskim fol warku zamierzają stworzyć istny raj na ziemi: równość wszystkich obywateli. inny rytm dnia np.Szkoły miały według Staszica zostać upaństwowione. Orwell "Rok 1984" Podobnie jak "Folwark zwierzęcy" jest obrazem totalitarnego państwa. co boleśnie unaocznia wątek Mistrza i jego powieści). moim zdaniem. Frycz Modrcewski) "Wszystkie inicjatywy dotychczasowe kładą nacisk na odrodzenie narodu."Umowa społeczna" -Przekonanie autora. a władze ciągle nie wiedzą. M. oskarżycieli.J. Osmańczyk) Narcyz Narcyz . Tuwim "gal w Operze" Groteskowo pokazane państwo. zanim je zbudują". w którym sojusz szlachecko-mieszczański miałby być skierowany przeciwko magnatom (domagał się praw dla mieszczan). Piękny młodzieniec wzgardził miłością nimfy Echo. zobaczył ta m własne odbicie i zakochał się w nim. równość wobec prawa). gdzie zwykli obywatele mogą jedynie pracować lub udać się na emigrację wewnętrzną.W mitologii greckiej syn boga rzeki Kefisos i nimfy Liriope. tajemnicze zniknięcie Lichodiejewa). Lec) * "De republica emendanda" ("O poprawie Rzeczypospolitej") (A. ani wypowiadania się. Przestrzegał szlachtę przed możliwością krwawej rewolucji. szary obywatel żyje skromnie lub wręcz biednie (palący problem braku mieszkań). mogące stworzyć istny raj na ziemi (szklane domy. że naprawić trzeba ludzi.: "Do prześwietnej deputacji" pisał: jakiegoż u nas pragniemy rządu? Chcemy Polszcze wrócić wolność. w której wyniku do władzy dojdą komuniści. w którym nie liczy się człowiek. a uczniowie powinni otrzymywać w nich przede wszystkim wiedzę praktyczną. czy tylko niektórym familijom nad resztą niewołników panujących? J. Lec) * "Ciemno w tym państwie. Rousseau przeciwstawił im koncepcję umowy społecznej. Wzajemne relacje człowieka i państwa znakomicie oddaje tu porównanie z labiryntem. wolności dla chłopów. jaka nastąpiła we Francji. (S. J. praw dla mieszczan. aż do jego zgody na dominację systemu. kładąc jednocześnie nacisk na konieczność takich reform. tylko państwo się zepsuło i trzeba je naprawić". G. Żeromski "podpowiada" kilka możliwych rozwiązań. ułatwiającą późniejsze życie zawodowe i obywatelskie.Jedno z możliwych rozumień tej powieściparaboli. J. Sandauer) * "I z drżenia obywateli rysuja się fundamenty państwa". Lec> * "Czy prawo do naprawiania maszyny ma ten. choć domagał się zniesienia pań szczyzny. o przyszłym Sejmie Anonima listów kilka" Kołłątajowska publicystyka jest przykładem propozycji konkretnych reform ustrojowych: zniesienia liberum veto. przestrzenią labiryn tową jest bowiem plątanina korytarzy. sprowadza się do interpretacji wzajemnych relacji między państwem autorytarnym ajednostką. w którym obywatele są członkami ciała politycznego rządzącego się wolą powszechną. Rousseau . zabijając jego osobowość (nie istnieje wol ność słowa. Jest to aluzja do rodzenia się państwa wojskowego i policyjnego. Narcyz .. sprawajest bardziej złożona . Człowiek poddany jest inwigilacji (Policja Myśli).Orwell .. (E. Obywatel w takim państwie nie wie (i nie musi wiedzieć). Inne postulaty: uchwały na Sejmie powinny zapadać większością głosów. mającej ukonstytuować taki kształt państwa. Żeromski "Przedwiośnie" Tytuł powieści jest metaforyczny. o co jest oskarżony. Wszystkich "nieprawomyślnych" w najprostszy sposób unieszkodliwia się. O pojedynczym obywatelu: człowiek to tylko pojedyncza komórka (. ani wolność myślenia. poczekalni. sankcjonowały tylko władzę zwierzchnią stojącą ponad ogółem jej poddanych i niezależną od nich. przeciwieństwem jej jest droga powolnych reform. którzy podjeżdżają do Opery drogimi samochodami.symbol próżności. gdzie łotry na świeczniku". nazwany jego imieniem. Na przykładzie Winstona Smitha Orwell pokazuje próbę buntu obywatela takiego państwa. trzecim wyjściem jest idealistyczna nadzieja i osiągnięcia techniki. H. których dziełem jest tak funkcjonujące państwo. bo z samych panów zguba Połaków."Folwark zwierzęcy" . oraz ci. które charak teryzuje ostry podział społeczny: ci.J. które będą kreował~ obraz nowoczesnego państwa (np. Jest również za takim modelem państwa. co gorsza. stolicę państwa totalitarnego. Jest to państwo o monstrualnie rozbudowanym systemie adrninistracyjnym. Staszic "Przestrogi dla Polski" Postulat państwa. W powieści widać. obojętnej urodzie. Nie bez powodu na balu w operze dominują generałowie. G. pokoi. każąc mu żyć w żałosnych warunkach materialnych oraz. o których marzy SeweD'n Baryka). który popsuł". tzn. S.) Czy umiera się od obcinania paznokci? Co w takim państwie naprawić? Zmienić trzeba wszystko. wzmóc siłę militarną państwa (100tysięczna armia).. po śmierci został zamieniony w kwiat o zimnej. następnie skoinplikowany system łamania osobowości zbuntowanego. interpretująca na własne potrzeby wszelkie przywileje (inne pożywienie. Tymczasem. Nie przewidywał praw obywatelskich dla chłopów. W znanym tekście pt. sprawiedliwość. mające swoich strażników. to znaczy zburzyć. gdzie wola powszechna respektuje jednocześnie wolność jednostki. nie ma w tym państwie miejsca na nic. za co został przez Afrodytę ukara ny nie dającą się spełnić miłością do samego siebie. J. podlegają jedynie ustanowionym przez siebie prawom i wybranej przez siebie władzy. należy znieść liberum veto. zamykając w szpitalu wariatów lub po prostu likwidując (sygnałem tego jest np.Funkcjonowanie państwa da się tu sprowadzić do uogólnienia: od utopii do antyutopii. po czym powoli i systematycznie łamią wszystkie ustanowione przez siebie prawa. Panującym systemem jest angsoc. Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" Powieść przedstawia Moskwę lat dwudziestych. choć nie opowiada się zdecydowanie za żadnym z nich: droga rewolucji. Kołłą. czy w ogóle istnieje. o którym nie wiadomo. gdzie przeciętny. * "Burzmy bastylie. ubrani w kosztowne futra i bawią się tam pod czujnym okiem strzegących ich bezpieczeństwa tajniaków. (s. jaką reprezentuje Szymon Gajowiec. sędziów (silne zhierarchizowanie).

Emma.1) Niezwykle kapryśna. żeby nie płakać. pasierbica.). w których wyniku ciągle potwierdza swoją wartość. jak np. Niemcewicz "Powrót posła" . lubowanie się w najnowszej modzie. Później pojęcie rozumiane szerzej .1) Nar. Podczas rozmowy z Rzecznickim porównuje siebie do Adonisa. którego swojskość Soplicowa nudzi i razi. Mickiewicz "Pan Tadeusz" 1) Porównywalna z Idalią jest Telimena. PrzerwaTetmajer "Ja. nie wystarcza też pieniędzy na zaspokojenie kolejnych kaprysów (drogi papier listowy.jest piękną kobietą. ten powiedział: Belcia tego nie potrafi. G. by myśl ma omdlata na chwilę. Strojnisia. że Benedykt mówi o gospodarstwie i dzieciach. przez S. introwersja. jako że wnoszą w życie element niespodzianki. umożliwia chwilowe oderwanie 107 . H. kosztownych drobiazgach (perfumy). która powinna stanowić źródło pozytywnych wrażeń. Flaubert "Pani Bovary" Żona prowincjonalnego lekarza. której ciągle nie dość hołdów i która aby zaspokoić miłość własną wystawia na śmiertelnie niebezpieczną próbę rycerza Emroda (trudno się dziwić. stan zakochania w sobie. modnie ubrana. kokietka poszukująca męża. kapryśność.. Prus "Lalka" . który nigdy nie ma dość pochwał na temat swojej kiepskiej twórczości. żadna też nie zjawi się w momencie jego śmierci (nie mają czasu. Skupiony jest na sobie. lubująca się w górnolotnych rozmowach o sztuce. 2) Jego kobiecym odpowiednikiem jest hrabina Idalia . Sienkiewicz "Quo vadis" . K. kobieta piękna. znajomi) interesują ją o tyle. Nie interesują go sprawy kraju (walka. On sam pragnie w życiu tylko brać. Obie nastawione są na czerpanie z życia przyjemności: poczynając od stosownego małżeństwa. egoistyczna i próżna jest Emilia Korczyńska. oznacza autoerotyzm. Kiedy Rastignac zawiadamia Delfinę o ciężkim stanie jej ojca. Gdy Wokulski zatroszczył się serdecznie o Łęckiego. jest zmęczona monotonną codziennością. 2) Zygmunt Korczyński. w gruncie rzeczy jest krańcowym egoistą: nie liczy się z uczuciami innych (zerwanie romansu z Justyną). Chce być bogata. jestem w strasznej feblesie). zawsze odpowiednia oprawa dla własnej osoby. błyszczeć w czasie kwest wielkanocnych. Chce wyglądać pięknie. nie angażującym się emocjonalnie. otaczania się zbytkiem. w którym mężczyzna (liryczne .!:'. I. kiedy usta"Dlapodmiotu lirycznego miłość jest jedynie środkiem na zapomnienie o bólu świata i cierpieniu.Podobną do żony modnej postacią jest Starościna: skupiona na sobie. że rzucił rękawiczkę i odszedł). Słowacki "Fantazy" . lim mleku. niezdolna kochać nikogo poza samą sobą.1) Hrabia Fantazjusz ma wiele cech narcystycznych (por. w ten sam sposób kocha wszystkich.. choć chłodna i wyrachowana. z życia brać tylko same przyjemności.. Jej główną troską są coraz to nowe suknie. jest więc symbolem oświeceniowej modnisi. kobiety próżnej. Drażni ją mąż. bo przebywanie z nimi sprawiało mu przyjemność. nie liczy się z nim. próżna. Chce być zawsze ośrodkiem zainteresowania. absorbować towarzystwo swoją osobą. swoich dolegliwościach (głowa mi źle robiła przez noc całą. podziwiana. Bałzac "Ojciec Goriot" . ta martwi się tylko o to. którą traktuje przedmiotowo. Tu sfera doznań erotycznych. jak też pięknie umrzeć. H. częste przebywanie za granicą. K. uwielbiana. że żona ma głowę nabitą dymem romansowym. 2) Osobowością narcystyczną jest też sam Neron. Aby zaspokoić egoistyczne kaprysy żony. suknie). rzymski arbiter elegancji. 3) Podobnie jego : okrutna żona. nie wypada) ani na pogrzebie. J. który pragnie przejść przez życie. okazuje się lekarstwem złudnym dostarcza kolejnego rozczarowania. Skupia się wyłącznie na swoich dolegliwościach. chcę czuć najwyższą rozkosz zapomnienia). Krasicki "Żona modna"Bohaterka satyry nie ma imienia i nazwiska. staje się je dynie narzędziem zapomnienia. żeby kochanek nosił ją na rękach i umierał z miłości do niej. E. kiedy usta ku twym ustom chylę (. o ile może się w nich "przeglądać jak w lustrze" i potwierdzać swoją wartość. Fantazy jest bardzo bogaty. Jego ukochana niewolnica . któremu żadna kobieta nie powinna się oprzeć. powozy. pełen pięknych i kosztownych przedmiotów. w bezmyślny sposób goniącej za modą. Potrafi natomiast brylować w towarzyst wie. przez wygląd zewnętrzny (ciągle nowe kreacje). którzy poświęcili się dla ojczyzny (o własnym ojcu mówi: mój ojciec byt do najwyż szego stopnia szkodliwym szaLeńcem). hedonista. pięknie obcych krajobrazów. życie to dla niego kolejne wyzwania (wygrana w karty. ponieważ jest typem pięknoducha.U. kto kochając siebie. człowiek.Obie córki Goriota (Anastazja i Delfina) odznaczają się cechami narcystycznymi. przywiązująca ogromną wagę do wy glądu zewnętrznego. J. przyzwyczajona do tego. Freuda w jego psychoanalizie. Hrabia z "Pana Tadeusza" oraz Zygmunt Korczyński z "Nad Niemnem"). Kobieta bardzo urodziwa.. który chciał zarówno pięknie żyć. poświęcenie). Orzeszkowa "Nad Niemnem" . dreszczyk emocji (schadzka z Fantazym w cmentarnej kaplicy). Za pragnieniem rozkoszy zmysłowych kryje się chęć ucieczki od rzeczywistości. konflikt z Bohatyrowiczami). intrygi. wychowany przez matkę na światowca i artystę. 2) Zbliżone upodobania ma Hrabia. aż do pragnienia posiadania kochanka. kpi z tych. pogardza ludźmi. przeszkadza dziecko. A. Marzy o wielkim (jak w powieściach) romansie.kobieta bogata. książki. którą bawią wszelkie skomplikowane romanse. który zapewni im akceptację w salonach i dobrą pozycję towarzyską. Liryczne . Starosta wie. które mają podłoże psychiczne: nie zaspokojona potrzeba znajdowania się w centrum uw~gi. F.Wiersz jest poetyckim opisem zbliżenia erotycznego. zdobycie Dianny). co chce. wielką przyjemność sprawia jej absorbowanie swoją osobą całego otoczenia. co składa się na pełen obraz kobiety z wyższych sfer.jako odczuwanie silnych uczuć pozytywnych w stosunku do siebie. ja" wiersza zdaje sobie sprawę. na co dzień obcować z pięknem (w jej pokoju znajduje się popier$ie Apollina). Inni ludzie (mąż. Z poglądem tym polemizuje E. Nie dba o męża.Eunice . dostrzegając tylko to. koszą. ' W swoim pałacu stworzył własny świat. zachwycać wszystkich. Mi łość samego siebie (narcyzm) powszechnie uznaje się za zjawisko raczej negatywne. co wykwintne i doskonałe lub dostarczające emocjonujących wrażeń. wiecznej adoracji. bo na balu będzie miała zaczerwienione oczy. Schiller "Rękawiczka" Elementów narcystycznej postawy można się dopatrzeć w bohaterce ballady-Marcie. Poppea. dokąd zapraszał ludzi. B. Fromm ("O sztuce miłości"): ten jest wspaniałym i prawym człowiekiem. toteż każde z nich ma swój odrębny świat. z którymi zmaga sięjej mąż (kontrybucja. Ponieważ niewysoka pensja Karola nie może jej zapewnić odpowiedniej pozycji w towarzystwie. Podmiot liryczny wiersza ani przez chwilę nie bierze pod uwagę doznafi partnerki (ja. sybaryta. Jego postawa wprowadza do tego intymnego przecież faktu wiele chłodu uczuciowego. Benedykt (będąc przecież w trudnej sytuacji finansowej) musi wyasygnować na to pieniądze. których : chciał gościć. kąpiąca się w oś. choć już nie najmłodsza. Emma zamyka się w kręgu swoich chorób. skłonności do zamykania się w sobie. pogardza służbą. toteż w jej zakochanych oczach ' Petroniusz-Narcyz przegląda się z roz.~ja") jest tylko obserwatorem.. toteż może sobie pozwolić na wiele kaprysów (właśnie fantazji). cystycznym typem jest Petroniusz. drażni ją. Kobieta nie jest tu równoprawnym partnerem. kiedy kobieta" . Nie bierze pod uwagę trudności. że zapomnienie może być tylko chwilowe. Obie córki nie zwracają uwagi na ból. pragnąca zwracać na siebie uwagę. Patrz: kat. lekturach (romanse). lubi otaczać się kosztownymi rzeczami.Izabela Łęcka wychowana w zbytku i luksusie.(zwłaszcza własnej urody). Narcyzm . że' ` zawsze osiąga to. jaki sprawiają ojcu (wyciskają go jak cyt rynę). Przerwa-Tetmajer "Lubię. Ona ciągle buja w obłokach. chcę.termin użyty po raz pierwszy w 1899 r.

porównuje swoją twórczość do ikaryjskich lotów.ujawnia imię tego. Człowiek zyskuje nieśmiertelność przez zjednoczenie z Chrystusem. na którym złożono go. XX. Nawet międzyjego samobójstwem a śmiercią Narcyza istnieje podobieństwo niemożność osiągnięcia ideału. Wówczas Zeus zgadza się na nieśmiertelność tytana. 2) W Apokalipsie pojawia się wizja Nowego Jeruzalem. nakazów. Wilde "Portret Doriana Graya" Na pół alegoryczna powieść inspirowana wątkami satanistycznymi i motywem faustycznym. w któryrn znajduje się aleja drzew życia. Glanville) Nieśmiertelność Nieśmiertelność-Niepadleganie śmierci. ale ją kreuje. Aleksym). Nie jest to jednak nieśmiertelność i~zycznego istnienia. obrazy van Dycka) niż pełne przeżywanie miłości (dostrzeganie partnerki). a jedynie popisem erudycji i koneserstwa lirycznego "ja". jak kochanek starzeje się. że jest piękna i pożądana. atrakcyjny. krucha. Często w jej wspomnieniach powraca motyw przeglądania się w lustrze po to. aby móc mówić o swych przeżyciach. zachwyt nadjej urodą.3O) patrz: autotematyzm. a wraz z nią pamięć o twórcy. bezradna. 2) Uwolniony przez Heraklesa Prometeusz zyskuje nieśmier telność. Nie jest jednak zdolna do prawdziwej miłości. staje się po prostu zły (dla Wilde'anie do pogodzenia była sztuka i piękno z moraInością). Barrie "Piotruś Pan" . nie skupia się na bogactwie doznań. Zapatrzona w siebie. nieśmiertelność może zyskać człowiek przez zjednoczenie z bóst wem. toteż podoba się wielu mężczyznom. Ma to symbolizować nieśmiertelność mieszkańców bożego miasta. poświęcenie życia Bogu są środkami do zdobycia życia wiecznego w niebie (np. kto jest najpiękniejszy na świecie?" (Bracia Grimmowie) * Kto sam sobie się nie podoba. róża martwi się nie o niego. zmienna. którego łączono z Apollinem). Safona "Pogarda dla nie znajacej poezji" . że nie czeka ciągle na niego i wstawiła w okno kraty. któremu większą przyjemność sprawia obcowanie ze sztuką (barok. przystojny.mieli swój początek. młodym. J. Piotruś najlepiej czuje się wśród elfów i ptaków. boginię młodości i wdzięku. nieosiągalny przedmiot miłości). czystego piękna. Nieśmiertelność może mieć wreszcie formę wiecznej egzystencji fizycznej. która z pięknej i ponętnej dziewczyny stała się gospodynią i matką.Bohater jest symbolem człowieka. bo nie był w stanie znosić dhtżej cierpień powodowanych przez "szatę Dejaniry". Kiedy Mały Książę opuszcza planetę B-612.od rzeczywistości. By zyskać przychylność ojca bogów i ludzi. nie dostrzega. M. który. którego owoce udzielały nieśmiertelności. że zamknęła się w swoim świecie (marzeń o Michale i po mistrzowsku zagranym koncercie D-dur Brahmsa). * "Lustereczko. Daisy łatwo zaimponować: wystarczą ekskluzywne przyjęcia. Iwaszkiewicz "Erotyk" (Więc plamiąc mojej psyche) . nie wydaje mu się płytki i głupi). głównie jednak tym. W okresie modernizmu właśnie narcyz stał się symbolem skrajnego estetyzmu. (J. wystarczajej podziw otoczenia. W powieści niszczeje i starzeje się postać na obrazie.Tytułowa bohaterka poślubiła Narcyza. gotyk. Żywoty świętych . którą "przekazuje" mu ciężko ranny centaur Chejron. Jest płytka.1) Chrystus mówi: Kto wierzy we mnie. zawsze będzie. który jestem. Córeczkę traktuje jak maskotkę. ale także dzięki swoim dziełom. wyraża wiarę.III.S. H.Podczas drogi krzyżowej Żyd Ahaswer plunął w twarz Jezusa. szokując wszystkich kolejnymi skandalami. Sebastian w gruncie rzeczy kocha tylko Cecylię (wytwór jego wyobraźni. staje się jednym z nieśmiertelnych. Ich trwanie nie jest jednak usytuowane poza czasem . Horacy "Exegi monumentum aere perennius" (Carm. cierpiąc na różne choroby. wieczne życie. Upewnia ją to.Daisy jest kobietą piękną. zimna i pusta. A. Biblia (NT) . ile kłopotu sprawia swoją osobą. Patrz: artysta słowa. Do życia pod chodzi egoistycznie: do matki ma pretensję. lecz nieśmiertelność duszy. ten ma życie wieczne. ale na wysiłku poszukiwania niezwykłych porównań w dziedzinie sztuki i kultury. Wreszcie miłosierni bogowie zamienili nieszczęśnika w świerszcza.Narcystyczna w utworze jest róża. zabawy. Zapomniałajednak poprosić także o wieczną młodość i potem z rozpaczą patrzyła. prowadząc rozmowy ze sobą (wtedy bowiem rozmówca go nie nudzi. córka Lavransa" . ale też delikatna. Mitologia 1) Bogowie olimpijscy są nieśmiertelni. Ten dar musi jednak zostać potwierdzony przez Zeusa. zakazów w dorosłość. Fitzgerald "Wielki Gatsby" . chcąc zachować wieczną młodość i pozostać niezmiennie piękny. W siedzibie bogów poślubia Hebe. (prLysłowie arabskie) * "Każdy z nas jest z natury Narcyzem. on zaś jest ciągle młody.Wiersz przypomina bajkę.dlaczego kielichy kwiatów pachniaty stodko: ze skromności czy też z pychy. którego wody zapewniały nie śmiertelność). 3) Herakles zostaje wzięty na Olimp z płonącego stosu. Choćby i umart będzie żył na wieki. która żąda od Małego Księcia nie kończących się hołdów i ciągłych zachwytów nad sobą. kosztowne prezenty. 2) Podczas spotkania z Mojżeszem Bóg mówi o sobie Jestem.Podmiot liryczny wiersza nie przeżywa miłości. Niekłamaną przyjemność sprawia mu adoracja innych kobiet. że zostaje sama. Jest kapryśna. że jego twórczość' będzie powszechnie znana i żyć będzie wiecznie (symbol Styksu. Kuncewiczowa "Cudzoziemka" Róża Żabczyńska byłaby doskonałą pacjentką doktora Freuda. Prometeusz wyjawia mu tajemnicę przyszłości . Oznacza to wieczne trwanie Stwórcy niejako poza czasem . przywołuje symbol łabędzia (ptaka. zawsze jest.Umartwianie się. Biblia (ST) . To Krystynie przybywa siwych włosów i zmarszczek. II) . który najlepiej czuje się. de Saint-Exupery "Mały Książę" .Wiecznym Tułaczu" . nużą go obowiązki. Kultura zna różne formy nieśmiertelności.1) W środku biblijnego raju rosło drzewo życia.Twórczość poetycka zapewnia pamięć u ludzi. Iłłakowiczówna "Narcyz i ~ołek" . ponieważ spożywają abrozję i piją nektar. K.zawsze był. adoracja. często drugim też się nie podoba. także Gatsby'emu. F. narodzili się tak jak rodzą się ludzie. kultu sztuki. toteż ucieka na wojnę. drogie samochody. gdzie wiedzie życie beztroskie i ciekawe (muzyka. żywy Gray korzysta z uciech życia. uwielbienie. kto będzie chciał Gromowładnego pozbawić władzy. Undset "Krystyna. E. jest opowieścią o człowieku. rozczarowuje go Krystyna. Ta egoistka i złośnica jest w gruncie rzeczy kobietą marzącą o doskonałości. aby mogła potwierdzić słowa Michała: die wunderschóne Nase. tańce). pięknie i harmonii. "Legenda o Żydzie . który nie chce wejść w świat pełen problemów. Erlend nie jest bowiem stworzony do codziennego życia. który jest świadom swej wartości. w której zarozumiały i pewny swego uroku narcyz dostaje po nosie: piękna różanozłota Psyche nie robi bowiem żadnej różnicy między przyziemnym fiołkiem i świetlistym narcyzem: i byfo jej jednako . 4) EosJutrzenka wyjednała u Zeusa nieśmiertelność dla swojego ukochanego Titonosa. podziwianym. Jest uosobieniem ludzkich marzeń o byciu wiecznie pięknym. a każda namiętność jest tylko miłością własną osłodzoną właściwymi epitetami". Utwór nie jest świadectwem głębokiego uczucia. Został za to 108 . S. O. że mimo wewnętrznej pustki i amoralności zewnętrznie pozostaje idealnie piękny i czysty. Nieśmiertelni są bogowie.Dumne wyznanie poety. Horacy "Non usitata" (Carm. lustereczko powiedz przecie. więc pewną formę nieśmiertelności. Kieffer "Żeby cię lepiej zjeść" Sebastian to typ dwudziestowiecznego Narcyza. "Legenda o św. Dwa przykre przeżycia z młodości (zawiedziona miłość i nie zrealizowana kariera skrzypaczki) sprawiły. ale o to.

Dumas "Józef Balsamo" Tytułowy bohater (zwany inaczej Cagliostro) to mag. III Konrad jako poeta-wieszcz nieśmiertelność czuje. uczony i słynny podróżnik. który zyskuje nieśmiertelność dzięki piciu krwi ludzi. który mówi mu. nieśmiertelność tworzy. zjawy . (A.1) Odjazd Izoldy Złotowłosej statkiem z Irlandii do Kornwalii na dwór króla Marka. jego wieczna egzystencja nie jest szczęściem. Odyseusz wyruszył z Itaki. wiernie służąc ojczyźnie w zgodzie z własnymi zdolnościami i umiejętnościami. gdzie się dotychczas przebywało. Kochanowski "Muza" Nagrodą dla poety nie są zaszczyty. zachęcony naukami swego guwemera. Goethe "Cierpienia młodego Wertera" . W. D. Krasicki "Żona modna" -Po zawarciu małżeństwa odjazd z miasta na wieś. Marię. podróż/wędrówka.upiory wampiry.Podczas swoich wędrówek Guliwer trafia do krainy. przebijając osikowym kołkiem albo wystawiając na działanie promieni słonecznych. Mickiewicz "Dziady" cz. Zyskuje w ten sposób nieśmiertelność. Malczewski "Maria" Przedkładając nad własne uczucia rycerską powinność. Spotyka tam Homera. Wojna stała się nieuchronnością. porzucając swoją ukochaną Itakę. kanarka. a tę można zyskać.1) Z Danii. który uczynił w swoich epopejach doskonałym środkiem wyrażania myśli. Kochanowski "Pieśń o dobrej sławie" (Pieśń Xll~ ks. co chcą uciec przed cierpieniem gdyby była świadomością".Grupa posłów greckich.Z czasem wszytko przemija. Reymont) Odjazd Odjazd . gdy są w rządzie.W. Werter decy duje się wyjechać z Waldheim. Mikołaj wyjeżdża ze swojej rodzinnej wsi do Paryża. II .Po dokonaniu zemsty i zabiciu Hassana Giaur oświadcza: a teraz dalej . Tam spotka się z kulturą Zachodu i zacznie zdobywać kolejne (bardziej i mniej kształcące) doświadczenia. laurowy wieniec nieśmiertelnej sławy.Opuszczenie miejsca.Laertes. Nieśmiertelność sprawia. Szekspir "Hamlet" . Hirszfeld) * "Nieśmiertelność byłaby okrutną ni. Przed wyjazdem Poloniusz wygłosił wiele nauk. Borges "Nieśmiertelny" Narrator opowiadania trafia do krainy nieśmiertelnych. próbować o niej zapomnieć. Rice "Wywiad z wampirem" Młody plantator z Południa. która z cnoty pty. w najszerszym tego słowa znaczeniu. nasycił się zemstą. żonę Penelopę i syna Telemacha. nieodpowied niej karety itd. że nieśmiertelność od biera sens ludzkiemu życiu. a jest nią ludzka życzliwość". Podczas podróży przez pomyłkę Tristan i Izolda wypili napój miłosny.godziwością i straszną pułapką dla tych. Czytelnik poznaje go. D. ale podstęp wykryto. ale przekleństwem.promienie słoneczne są dla niego zabójcze. Już w starożytności posiadł wiedzę tajemną i znalazł receptę na eliksir życia.w świat . Niestety. Czechow) * "Powiedz coś. Szancer na ilustracji do satyry. przytłaczające stosunki drobnomieszczańskie). by żyć. gdy przebywa we Francji Ludwika XVI (XVIII wiek). J. jest czymś naprawdę niezmiernie ważnym. Wieczne i nieśmiertelne są cnota i siawa. Nie chcąc odjeżdżać. J. tojeszcze skazany jest na wieczne istnienie w świecie mroku . I. kotki z kociętami i tysiąca pudełek. B. wszelkie zaszczyty. by usunąć się z życia Lotty. Premierzy i ministrowie finansów to wielkie figury wówczas. pudełeczek. S. ponieważ nie dość. Swift "Podróże Guliwera" . chroniąc się przed prześladowaniem Heroda. J. co się samo przez się rozumie.można go zniszczyć. Patrz też: artysta słowa. W. przez co staje się równy Bogu. Kiedy rodzi się dziecko noszące piętno nieśmiertelno ści. A. Jego nieśmiertelne istnienie jest jednak dość kruche . Najpierw wyjazd parokrotnie odkładany z powodu słabości żony. bo wszystko można odłożyć na później.Test jedyna forma nieśmiertelności. 2) Natomiast Hamlet odjechał do Anglii na rozkaz Klaudiusza. Wędruje przez wieki i co jakiś czas w jakiejś części świata daje się poznać.von Ebner-Eschenbach) * "Sztuka. Stoker "Dracula" . Przed odjazdem otrzymana od Izoldy obietnica spełnienia każdego życzenia. II) Nieśmiertelność zapewnia człowiekowi dobra stawa. i odjeżdża. P. Dantyszek "Poeta poleca Zygmuntowi KPieśń weselna na ślub Zygmunta z BarbaraH" patrz autotematyzm. Wreszcie małżonkowie odjeżdżają w towarzystwie suczki. Wyjazd miał być lekarstwem. Fleming) * ".M. ponieważ oznacza to straszliwy los. ważniejsze są od wszelkich dóbr materialnych. Patrz: podróż/wędrówka.patrz: rycerz. w której wśród śmiertelników żyją także nieśmiertelni.patrz: autotematyzm.Wampir to stwór.nie. L. o którą warto zabiegać.Na wojnę trojańską odjechał Odys. Mickiewicz "Sonety krymskie" "Ajudah" .) "Dzieje Tristana i Izoldy" . Naborowski "Cnota grunt wszytkiemu" Przemija wszystko. Tylko artyści są nieśmiertelni". Lechoń "Toast" . ale miłość jest nieśmiertelna. sroki. J. Naborowski "Do Anny" . Byron "Giaur" . I. A. W obliczu śmierci każdy czyn człowieka. J. by powstrzymać napad 109 . Mitologia . których świat mu skąpi. którym przewodził Ulisses.(Niezwykłym i nie leda piórem opatrzony. każda radość i każdy smutek nabierają znaczenia.) . okazał się elementem jeszcze bardziej przygnębiającym Wertera (nudna praca urzędnika na placówce dyplomatycznej. że wszystko staje się nieistotne. pozbawionej świadomości.Nie mogąc inaczej rozwiązać miłosnego trójkąta. jak nie spać całe iycie" (A. z których przyszłe pokolenia wiją ozdobę jego skroni. Pamięć u potomnych i nieśmiertelność. W. Luis. (M.. odjechała (została odprawiona!) z Troi z niczym. J. wreszcie kazał śledzić we Francji syna. Znakomicie uchwycił ten moment J. * "Życie wieczne byłoby tak samo uciążliwe. (W. Wacław zostawia żonę.Józef uprzedzony przez Anioła we śnie odjechał wraz z Maryją i dzieciątkiem z Betlejem do Egiptu.G.jadę sam z sobq. którą musi podtrzymywać przez picie krwi żywych istot. jego rodzina pogrąża się w rozpaczy. Nikt nie wita narodzin nieśmiertelnego z radością. G.przeklęty przez Boga i skazany na wieczną tułaczkę. A. (L. po raz pierwszy . Kochanowski "Odprawa posłów greckich" . którą daje poezja. Ona jedna wszytkim czasom na despekt nigdy nie ustanie. J. starzeje się jak każdy i po upływie wielu lat jego życie staje się wegetacją nie czującej roślinv_ . Bohater jest wewnętrznie pusty: utraciłjedyną miłość swego życia. zostaje "zwampiryzowany" przez pełnego demonicznego uroku Lestata. Ów człowiek skazany jest na wieczną egzystencję bez wiecznej młodości.upływ lat nie zdoła zmienić utrwalonego w poezji obrazu J. pilnie strzeżony przez Rosenkranza i Gildensterna. 2) Odjazd Tristana z Tyntagielu do Galii po zabiciu jednego z wasali króla Marka. Bedier (oprac. zawierającej ekstrakt życia. J. Krasicki "Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki" Po wielu perypetiach.Poeta tworzy nieśmiertelne pieśni. A. Biblia (NT) . Szekspir "Sonety" . w podróż. J.. udawał szaleńca.a staniesz się nieśmiertelny". ale gdy schodzą ze sceny. nikt o nich nie pamięta. Patrz też: artysta słowa. J. Polidori "Wampir" . wszelkie dobra materialne. Kochanowski Pieśń XXIV ks. która jesr więzieniem odjechał dobrowolnie do Francji syn Poloniusza . Dzięki sonetom piękny chłopiec stanie się nieśmiertelny .Wiersze. że musi zabijać.patrz: pogrzeb. gdy tylko dotrze do niej jego pierścień z zielonego jaspisu. Przekupiona Rada Królewska głosowała za zatrzymaniem Heleny. Sami nieśmiertelni są prymitywnymi troglodytami Homer zapomniał nawet greki i z trudem mówi językiem.. Kochanowski "Ku Muzom" patrz: autotematyzm. w których Szekspir opiewa urodę tajemniczego młodzieńca pokonają czas. A. wyruszenie w drogę. To jest prawdziwe i niezniszczalne bogactwo.

by w sposób legalny bądź nielegalny stworzyć możliwość opuszczenia zadżumionego miasta. jego odjazd nie ma żadnego związku z tzw. poświęceniu i upokorzeniu. Odjazd jest z gatunku ostatecznych: czy nie moŻna nic nigdy porzucać na zawsze? Czytelnik musi sam sobie na to pytanie odpowiedzieć. J. Krall "Zdążyć przed Panem Bogiem" . bo nie czuł się z miastem związany.Są to szczególne odjazdy. Odpowiada to nie mieckiej wybiórce do gazu. Zeromski "Ludzie bezdomni" . który ostatecznie rozczarowawszy się do Izabeli. Gdy wróci. bo po cichu uznawano. Zmiana miejsca niczego jednak nie zmieniła w życiu Emmy. inni krzyczą: Jeszcze Polska nie zginęta. Przyboś "Odjazd" . Kierunek: Zagłębie. że tak pewnie odjeżdżali: Emilia Plater i Czarniecki. gdzie naraziwszy się środowisku lekarskiemu. które z Umschlagplatzu od~rawia Marek Edelman. J. J. że prawie wszyscy mają już dość Szopena (jego codziennych ćwiczeń. Odjeżdża rozgoryczony. A. starców i dzieci. E.. bo dostali bochenek chleba. Na początku sztuki wydaje się. S. serce i upokorzenie. wielkie i niezwykle kłopotliwe dziecko. dokąd pojechał. by zrealizować jedyny. który w intencji Karola miał "uzdrowić" jego żonę. ale bez Wokulskiego. Nie przekonują go argumenty świadczące o miłości ojcowskiej. że jednak ten "bolszewik" z Baku nie umie się zachować jak dżentelmen. Odjazd otwiera w jego życiu nowy rozdział. Żeromski "Doktor Piotr" Piotr Cedzyna decyduje się odjechać i opuścić starego ojca. Z Szopenem zabierają się wszyscy goście pani Sand. toteż Walter Alf pożegnają przed odjazdem słowami: jesteś wdową po wielkim człowieku.W przeciwieństwie do wiersza Leśmiana tu jest znacznie precyzyjniej określona sytuacja liryczna: typowe miejsce odjazdów i rozstań. otwiera się cały świat. Słowacki "Beniowski" Maurycy Kazimierz Zbigniew Beniowski. Tylko on wie. napawający nadzieją..W wierszu nie zostali dokładnie określeni bohaterowie liryczni. J. Konrad Wallenrod). a w nim kobiety. tzn..pokornie. jemu tylko znany sposób złamania potęgi Krzyżaków. Jakimi cechami odznacza się wobec tego ten kapryśny Polak? Co uświadamia jego odjazd? H. Doktor naraził się bowiem cisowskiej klice "starców". G. Jedni wsiadają do kibitek. ponieważ klimat Tostes zdecydowanie jej nie odpowiadał. w polu.Po pobycie w wielu miastach Europy (I. bo myślał. B. Dla niej rzeczywistość uległa rozbiciu. iż dla Wioletty ważne są tylko pieniądze. Patrz: konflikt pokoleń. ubogi szlachcic z Podola. kraj na rumaku. zostawiając ją w towarzystwie Starskiego i ojca. Patrz: powrót. Nie będzie miał do czego wrócić. Żeromski "Przedwiośnie" . pospieszył książę Tuhan. Bronte "Wichrowe Wzgórza"Boleśnie dotknięty przez Katarzynę słowami o jego niskim pochodzeniu. Jest rozczarowany. Nikt nie wie. J. władca grodu Switezi. S. Nie ustawał w wysiłkach. Ten odjazd pociągu jest najważniejszym momentem w życiu Wokulskiego. opiekę i miłość Salomei Brynickiej.Godna uwagi jest postać dziennikarza Ramberta. Iwaszkiewicz "Lato w Nohant" Kończy się lato. G. nie pragnie. że odjeżdża mężczyzna. Podąży za nim do Szwajcarii żona z dziećmi. że wyjeżdża na bardzo długo. Kochanka? Matka? Żona? Uczucia normalnie towarzyszące rozstaniu i odjazdowi Leśmian przeniósł na świat przyrody (to oczy bratków są coraz łzawsze). wszystko zmienił list prezesowej Zasławskiej.. dworzec kolejowy. i on sam wreszcie zrozumiał. zostawiając bezbronny własny gród. dlatego jego odjazd do Paryża należy traktować jako próbę ucieczki przed miłością i przed samym sobą. jeśli nie na zawsze. A. nie może rozwinąć normalnej praktyki lekarskiej. ale o coś bogatszy. Sam Wokulski sądził. Odjeżdżają bez nadziei powrotu. Słowacki "Kordian" . łzy). 2) Odjazd długo oczekiwanej i wytęsknionej bliskiej osoby. Leśmian "Odjazd" . że uda mu się odnaleźć stracony czas. zakuci w łańcuchy wynędzniali. Flaubert "Pani Bovary" Wyjazd całej rodziny Bovarych z jednego prowincjonalnego miasteczka do drugiego. Pozostaje chyba kobieta (oczy podkute sza. III 1) Odjeżdżają z Wilna w kibitkach zesłani na Syberię młodzi buntownicy. że nie jest tym Wiktorem sprzed piętnastu lat. 110 . i panny się zmieniły. ona zostaje. I Wilko zastał inne. którego oblegał z wojskiem car Rusi. B. S. które swoimi kaprysa mi zadręcza otoczenie). A. Dał się zwieść opowieści ojca o szklanych 'domach. bo uważa. J. Gdy powstała taka szansa.ondyn. pobił Krzywosąda i wrzucił go do stawu. S. W momencie odjazdu przekonuje się on. Niekiedy odjeżdżają uśmiechnięci. wyjeżdża ze sługą w świat. Aldona poznała jednak jego zamiary. Z majątku George Sand odjeżdża obrażony Szopen (jej wieloletni przyjaciel. jaką w tym boju zdobędzie. przed nim (jak należy przypuszczać). której nie zna. Mickiewicz "Konrad Wallenrod" . że ojciec okradał robotników. który (mimo całej gościnności Wielosławskich) przyjęto z ulgą. Mickiewicz "Dziady" cz. będzie bardzo bogaty. powinnością (por. Niektórych Marek Edelman może od tych odjazdów uratować lub przynajmniej odroczyć termin. co przeczuwał wcześniej (zdobędziesz ty trumnę). Dover) bohater odjeżdża z Włoch.tatarski. 2) Odjazd Cezarego z Nawłoci. w istocie zaś jest rozgoryczony i upokorzony przez Izabelę. Często po takim odjeździe skazanemu jest trudniej niż przed spotkaniem. by za namową Suzina rzucić się w wir interesów. przehulawszy dziedziczną wioskę. gdzie przebywa i co robi. żegnając się ze swoją kochanką Wiolettą. Wyrusza w dalszą podróż przeklęty przez nią. 2) Konrad Wallenrod wyrusza z wojskami krzyżackimi na wyprawę przeciwko Litwie.1) Niekiedy pada w obozie hasło. Prus "Lalka" . Twierdzi. która z więźniem spędziła kilkadziesiąt godzin w "domu swidanij".1) Odjazd Judyma z Warszawy. gdyż nikt by go przecież nie matnował. Nie zastanie już Marii żywej. Sławę. zaś w scenie IX kobieta widzi mknącą obok cmentarza kibitkę i dostrzega w niej znajomą twarz. Camus "Dżuma" . Nie było innego wyjścia należało odjechać. On odjeżdża. Słowacki w jednej z dygresji ironizuje. Tych odjazdów więźniowie boją się najbardziej. Żeromski "Wierna rzeka" Odjazd księcia Józefa Odrowąża z dworku w Niezdołach.. gdzie znalazł schronienie. by zdobyć fortunę. Iwaszkiewicz "Panny z Wilka" Z Wilka do Warszawy odjeżdża Wiktor Ruben. ale wraz z odjazdem muzyka pustoszeje Nohant. 3) Wiktor Judym odjeżdża z Polski w poszukiwaniu pracy i lepszych warunków życia. Są to odjazdy Zydów bez powrotu (zum Tode). Połączenie tych dwóch faktów należy rozumieć jako odjazd Konrada w głąb Rosji (w "Ustępie" występuje on jako Pielgrzym). Herling-Grudziński "Inny świat" . wysiada. ale nie cofnął się. 2) W scenie VIII ksiądz Piotr przepowiada Konradowi długą podróż. że jest to podróż w jednym kierunku: z wyprawy mogą powrócić nieliczni. 2) Z dworca Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej w Skiemiewicach odjeżdża pociąg do Krakowa. Heathcliff odjeżdża z Wichrowych Wzgórz (właściwie: tajemniczo znika). ucieczka. bo stamtąd się nie wraca. Mimo że czasy są niespokojne. Przed odjazdem Salomea otrzymuje zapłatę od matki Józefa za swoje poświęcenie. że ma do spłacenia dług. jego dąsów). Odjechał. często prawie dzieci. firowym sińcem. Mickiewicz "Świteź" . A.Na pomoc księciu Mendogowi. Jego odjazd jest dla Dominika bolesnym ciosem. Młody Barykajedzie do Polski.1) Wokulski wyjeżdża z Warszawy do Paryża. Wiadomo tylko.1) Wyjazd Cezarego z ojcem z Rosji. który za wszelką cenę chciał wyjechać z Oranu. Pozostawia mogiłę żony i brata. Wacław z "Marii". Iwaszkiewicz "Brzezina"-Po śmierci Stasia Bolesław wraz z córką odjeżdża z leśniczówki. że przygotowywany jest etap na Kofymę lub do Aleksiejewki.1) Walter Alf próbuje w tajemnicy przed żoną odjechać z dworu Kiejstuta. 2) Odjazd Judyma z Cis w atmosferze skandalu. Nareszcie wyzwolił się od wspomnień.. chce ofiarować żonie jak najcenniejszy dar.

Krasicki "Monachomachia"Mnisi padają ofiarą bogini niezgody . Tolstoj "Anna Karenina" patrz: Rosja. M. J. Mickiewicz "Pan Tadeusz" Jacek Soplica pada ofiarą własnej zapalczywości.) "Dzieje Tristana i Izoldy" . by jako daru za niezwykły taniec zażądała od Heroda głowy proroka. Z jego powodu dopuszcza się zbrodni dzieciobójstwa. Mitologia . Szekspir "Król Lear" . kastruje go. którą podsyca lady Makbet.1) Abel jest ofiarą zazdrości swojego brata. S. świadomie dokonał takiego wyboru. którą podsyca Jagon swoimi intrygami. Zabijając go. która podaje im magiczny napój . Posejdon sprawia. J. E. Patrz też: zbrodnia/zbrodniarz. Krysia. uczeń i mistrz. H. F. A. Gdy kobieta. Bedier (oprac. wyniszcza się psychicznie i prostą drogą zmierza do samobójstwa. 2) Józef pada ofiarą niesłusznych oskarżeń żony Putyfara i zostaje uwięziony. że za gobelinem kryje się Klaudiusz. że należy do ludzi stojących poza moralnością. to trochę umrzeć". Patrz: ojciec. która wchłania go. żona. którą kochał. który odważył się ją opuścić.M. Bez zastanowienia. by udowodnić. by mogła panować. widząc Stol nika. że Odys błąka się przez lata po morzach. Zafascynowany jego urodą nie opuszcza w porę Wenecji i zaraża się panującą w mieście cholerą. który po zwycięstwie w zawodach muzycznych obdziera go ze skóry. Eco "Imię róży" Wyjaśniwszy zagadkę tajemniczych śmierci w klasztorze. mają swoje źródło w bosko-szatańskiej zmowie. W. 4) Marsjasz staje się ofiarą gniewu Apollina. izolujące wioskę od reszty świata. bogini niszczy ją i biedna dziewczyna wiesza się z roz paczy. W. którego syna. J. Mickiewicz "Lilije" . 2) Herakles wielokrotnie pada ofiarą gniewu i nienawiści Hery. Hara~court) Ofiara człowiek poszkodowany Ofiara Człowiek poszkodowany. H. bezradny wobec czegoś. A. która prosi Artemidę i Apollina. za co zostaje skazana na śmierć. które zgodnie z fatum ma popełnić. Bułhakow "Mistri i Małgor~ata" Mieszkańcy Moskwy ukazani zostali jako 111 . że może zostać także skazany na śmierć.Stara lichwiarka i jej siostra stają się ofiarami Raskolnikowa.Dunkan i Banko padają ofiarami żądzy władzy Makbeta. nie troszczą się o ojca i skazują go na tragiczny los.1) Zalotnicy Penelopy stają się ofiarami Odyseusza. Patrz: samobójstwo. Patrz: szaleństwo. która na~kazuje córce. * "Odjechać. J. 2) Otello jest ofiarą intryg Jagona. które stworzył Szatan. Obie kobiety ponosząkonsekwencjejego nieumiejętności podjęcia trudnych decyzji. Był pierwszym mieszkańcem osady. Jego oprawcą jest Haake.Tristan i Izolda są ofiarami pomyłki Brangien. którzy chcą przypodobać się swojemu panu. który porzuca ją i syna. strzela i zabija go. Goneryla i Rega na. pogrąża się w rozpaczy. Homer "Odyseja".1) Desdemona jest ofiarą chorobliwej zazdrości Otella. 2) Hamlet jest ofiarą intrygi Klaudiusza. Biblia (ST) . IV Gustaw jest ofiarą nieszczęśliwej miłości. Garcia Marquez "Sto lat samotności" . Patrz: uczeń i mistrz.Lear pada ofiarą własnych córek.W. Hamlet sądzi. Szekspir "Otello" . Szekspir "Hamlet" . jakie na niego spadają. A. Remarque "Łuk `Triumfalny" Ofiarą narastającego w Rzeszy faszyzmu stał się doktor Ravic. Szekspir "Makbet" . Sienkiewicz "Quo vadis" Chrześcijanie stają się ofiarami szaleństwa Nerona i służalczości jego dworaków. by zabili dzieci nieszczęsnej kobiety.Jędzy. gdy otrzymały już swoją część królestwa. Kochanowski "Odprawa posłów greckich" . Nałkowska "Granica" lustyna i Elżbieta są ofiarami Zenona. który przez zbrodnię chce udowodnić.Troja padnie ofiarą niefrasobliwości swoich mieszkańców. A. że żyjemy na najdoskonalszym ze światów. Adso zaś odjeżdża bogatszy o to. wobec czyjejś przemocy. jest ofiarą machiny sądowej.1) Poloniusz pada ofiarą pomyłki. który triumfuje po bitwie z Moskalami. Ale zostaje za to wynagrodzona małżeństwem z Aresem. ale najważniejszy był ten pierwszy: Josć Arcadio Buendia odjechał z wioski z Cyganami. który chcąc posiąść władzę. król Popiel zostali zabici. Nie odjechał. Goethe "Faust" Małgorzata pada ofiarą Fausta. Kafka "Proces" . Mickiewicz "Dziady" cz. Patrz: wina i odpowiedzialność. W. Łobodowski "Żona Lota". T. Mickiewicz "Rybka"-Biedna dziewczyna. która prowadzi go do samobójstwa. Patrz: ojciec.źródło ich miłości. ale także o poznanie samego siebie. Grabiec. Wyspiański "Warszawianka" Józef Rudzki. pada ofiarą rozgrywek między dowódcami powstania listopadowego. Krasiński "Nie-Boska komedia" Maria jest ofiarą hrabiego Henryka. który kazał zatruć szpadę Laertesa. Wyspiański "Noc listopadowa" Joanna jest ofiarą okrucieństwa fizycznego i psychicznego Wielkiego Księcia Konstantego. bo samodzielnie. wędruje po różnych krainach i przeżywa najdziwniejsze przygody. który ich bezlitośnie zabija.1) Uranos jest ofiarą własnego syna. Teraz już stopniowo będą się rozluźniały wewnętrzne więzi. który ją "wykorzystał i porzucił" z dzieckiem. 2) Sam Odyseusz jest ofiarą gniewu Posejdona.Edyp jest ofiarą przeznaczenia. J. J. I. niszcząc całe jego życie. narzeczony Maryi. który zakończy się bitwą. Goethe "Cierpienia młodego Wertera" . U. Wilhelm z Baskerville i Adso z Melku wyjeżdżają z opactwa. Nienawiść Montekich i Kapulettich staje się przyczyną tragedii dwojga zakochanych. które prowadzą do fałszywego oskarżenia Desdemony o zdradę i jej śmierci. Wszystkie nieszczęścia.Józef K.dobrowolnie z niej zrezygnował. W. wychodzi za mąż za innego. Nieszczęsna kobieta popada w obłęd i umiera. Kościoła. by pójść za widmami. Staje się nędzarzem i umiera w samotności. Wolter "Kandyd" .A. W. trzykrotnie zapiera się Chrystusa. F. Z lęku przed tym. żona. Chłopicki wysyła go na z góry straconą pozycję. Polifema. która go zabija. 5) Niobe pada ofiarą swojej pychy i gniewu Latony. oślepił.W Macondo wiele było różnych odjazdów i powrotów. co poznał i usłyszał od swego mistrza.N. Piotr jest ofiarą własnego strachu. Gdy jej tkanina okazuje się najpiękniejsza. Sofokles "Król Edyp" . gdy ów wraca z wojny. Kirkor.W. L. 3) Żona Lota jest ofiarą własnej ciekawości albo miłości do rodzinnego miasta. że książę Radziwiłł jest nieudolnym wodzem. jakich doznaje. Balzac "Ojciec Goriot" Goriot pada ofiarą swojej nierozważnej miłości do córek.Alina. ale nie jest w stanie uciec od swojego losu. 4) Hiob staje się ofiarą zakładu między Bogiem i szatanem. Mann "Śmierć w Wenecji" Aschenbach pada ofiarą swojej miłości do pięknego polskiego chłopca Tadzia. Wierząc. 2) Św. Ona wywołuje pomiędzy nimi spór. W. 3) Arachne jest ofiarą własnej pychy i gniewu Ateny. Patrz: retrospekcja. Biblia (NT) . Patrz: kat.Pan staje się ofiarą własnej żony. cierpienia. (E. którzy nie troszczą się o jej losy. Z. Patrz: sąd/ /proces. Poddając się cierpieniu. Podczas ucieczki z płonącej Sodomy odwraca się i zamienia w słup soli. pada ofiarą kaprysu panicza.M. G. Z. W końcu staje się przyczyną jego śmierci. S. Por. który odczuł złe skutki czegoś.Werter jest ofiarą nieszczęśliwej miłości i swojego nadwrażliwego charakteru. Dostojewski "Zbrodnia i kara" . władzy nad maluczkimi i nieświadomymi.Kandyd jest ofiarą swojej naiwnej wiary w optymistyczną filozofię Leibniza. Wilhelm potwierdził tylko swoje opinie na temat Wielkiej Inkwizycji. który nie potrafi uporządkować swojego życia. rodzina.Romeo i Julia są ofiarami waśni między dwoma rodami werońskimi. Słowacki "Balladyna" Balladyna drogę do tronu w Gnieźnie usłała licznymi ofiarami . Pragnie uniknąć zbrodni.1) Jan Chrzciciel staje się ofiarą nienawiści Herodiady. Szekspir "Romeo i Julia" . Szymborska "Żona Lota".

2) Ofiarą sys temu. (S. gdy podjął decyzję o nieboksowaniu. J. 2) Konrad.ttymi wyższość moralną. Ofiara jego jest jednak pozbawiona sensu. by wybawić ludzi od grzechu. wpada w gniew. Prewitt kocha armię. następnie słodkiego wina. znosząc fizyczne cierpienia i upokorzenia. że w wojsku można zrobić karierę. przez swoje grzechy ponownie krzyżuje Oblubieńca i czyni jego ofiarę ciągle trwającą. Jones "Stad do wieczności" . Z. Z. Ifigenia zostaje złożona na ołtarzu w Taurydzie. Patrz: mesjanizm. którą część mają mu ludzie składać w ofierze. Mickiewicz "Reduta Ordona" patrz: ryczerz. Słowacki "Anhelli" . by wybrał. a ogromne zadłużenie grozi tym. ofiarowuje siebie za cały naród. probuje go p~rzekonać do słuszności działań Inkwizycji. Patrz: Rosja. zostaje aresztowany i poddany presji psychicznej. wojownicy greccy muszą złożyć hekatombę . i za czasów komunizmu Rosja zawsze była krajem więzień i katorgi. głosząc chwalebne hasła potrzeby nauczenia chorych umiejętności przystosowania się do życia i normalnych warunków. G. którego celem jest przebłaganie lub dziękczynienie. jest darem Boga. a naród zobojętniał na sprawy ojczyzny. A. A. Głód i nieustanne zagrożenie powodują. gdy poświęci on swoją córkę bogini Artemidzie. że przejdzie on w ręce 112 . uczyniła z Prewitta ofiarę tej chorej teorii. który wszelkimi dostępnymi sobie środkami. J. któr y nie zmienił się od wieków. "Kwiatki świętego Franciszka" Wszystko. że został oszukany. tzn. W tym św. Biblia (NT) . J. Wiatr zacznie wiać dopiero wtedy. Mitologia .Fray Diego pada ofiarą padre Torquemady. Nałkowska "Medaliony" Autorka prezentuje historie ofiar wojny. samobójstwo.1) Prometeusz zabija wołu i dzieli go na dwie części. III 1) Cierpienia młodzieży są ofiarą złożoną na ołtarzu ojczyzny. z którego jako człowieka absolutnie przeciętnego. dar składany Bogu. chce być wzorowym żołnierzem. Morsztyn "Emblemy" Oblubieniec (Chrystus) złożył siebie w ofierze. stał się ofiarą tejże atmii (panujących w niej stosunków). dręczy ich w sposób szczególnie okrutny. J. . Andrzejewski "Ciemności kryja ziemię" . Bóg chciał doświadczyć Abrahama i wypróbować jego wiarę. który chce rozmawiać z umarłymi. sądząc. decyzjom Partii. składa Bogu ofiarę ze swojego życia. Herbert "Apoilo i Marsjasz"-patrz: mitologia Marsjasz. I za czasów carskich. która ma odkupić ludzkość. Patrz: szaleństwo. Pattz: kat.Po powstaniu majątek hrabiostwa Respektów na Podolu jest w ruinie. Po długich wahaniach Abraham decyduje się spełnić żądanie Boga. która prowadzi do załamania. że skrywa mięso. oddanie. według innych Artemida zabiera ją żywą spośród dymów ofiary i przenosi do Aulidy. J. w których muszą żyć.Winston Smith jest ofiarą systemu. wnętrzności i kości w tłuszcz. Camus "Dżuma" Mieszkańcy Oranu stają się ofiarami d'zumy. wódz grecki musi się ugiąć przed wolą bogów. bojaźliwy i niepewny. a w przyszłości zajmie jego miejsce. który zechce obnażyć absurdalność moskiewskiego świata. Zaczęło Się systematyczne łamanie charakteru rogatego Prewitta. gdzie dziewczyna zostaje kapłantcą. buntując się przeciwko Bogu. Wędrówka przez Syberię ma go do tego przygotować. Okrucieństwo wojny zabiło w nich wrażliwość moralną. by stał się ofiarą na odkupienie narodu. W.iej skorzystać".Za radą Kirke Odyseusz. kradzieże. gdy ze łzami w oczach wpatruje się w twarz Wielkiego Brata na teleekranie. T.Szaman wybiera Anhellego spośród wygnańców. Dumitriu) * "W katastrofie naszych czasów zarówno kaci. nadprzyrodzonym mocom. Kochanowski "Na sokalskie mogiły"-Złożenie życia w ofierze ojczyźnie jest zaszczytem i przynosi sławę.mniej niż średnich możliwościach intelektualnych. Warta z n. składa u wejścia do Hadesu ofiarę z mieszanki miodu i mleka.o. Moczarski "Rozmowy z katem" 1) Ofiarami nadczłowieka. Winston poddaje się i ostatni obraz powieści ukazuje go. łapówkarstwo). ludzi okaleczonych nie tylko fizycznie. jak w wypadku wszystkich obywateli. Padną także ofiarą Wolanda. że się jest bokserem wjego drużynie. K. duchom. Kesey "Lot nad kukułczym gni~azdem" Ofiarami szczególnie wyrafinowanych metod terapii Wielkiej Oddziałowej są pacjenci szpitala psychiatrycznego. 2) Okręty Greków nie mogą odpłynąć do Troi. jest radośnie przyjęte cierpienie. Weil) Ofiara .Chrystus jest of arą.dar ofiarny Ofiara . którą z taką dumą głosi kapitan Holmes (armia Stanów Zjednoczonych jest miejscem. Według jednych mitografów ginie od ofiarnego noża.1) Zasada. J. bo nikt jej nie dostrzega. Porównuje ją Mickiewicz z ofiarą Chrystusa. Borowski "Opowiądania" Ludzie w obozie stają się ofiarami warunków. Jedyną więc ofiarą. Staje się to przyczyną zbrodni . Niestety. Jednak B6g odrzuca ofiarę Kaina. Na szczęście Anioł Pański powstrzymuje jego uniesioną już dłoń z nożem i w ofierze zostaje złożony baranek. J. Mickiewicz "Dziady" cz. Jego cierpienie na krzyżu oczyszcza wszystkich ludzi ze zmazy grzechu pierworodnego. Słowacki "Kordian" . 2) Kordian. Patrz: cier pienie. gdzie poskramia się lwy). która pojawia się niespodziewanie i wysyta swoje szezury do szezęśliwego miasta. który nakazuje im myśleć kategoriami materializmu dialektycznego. że ich potrzeby zostają ograniczone do minimum. jaką istota ludzka może złożyć Bogu. Homer "Iliada" . Oblubienica (człowiek) winna mu za to bezgraniczną miłość.Orwell "Rok 1984" . podejmując samotną próbę zamachu na cara. Zeus wybiera tłuszcz. Jest to kara bogów za niedopełn ienie przez Agamemnona obietnicy ofiary. uczy też bezpardonowej walki o przetrwanie (np. 2) Barry jako ofzara Grubasa w obozie karnym. "Legenda o św. ale przede wszystkim psychicznie.Kain zabija swojego brata.Podczas igrzysk ku czci poległego Patroklosa Achilles składa bogom liczne ofiary. (D. Z. donosy. A. Patrz: kat. za trzecim zaś razem wody i posypuje to białą mąką. można było zrobić kata. Pattz: kat. Przy czym zasadajest taka: im bardziej pacjentjest uległy. Mięso zawija w skórę.!) produktem jest generał Stroop. których Doktor pokazuje Kor dianowi. Aleksym" Aleksy. przyjmuje zaś ofiarę Abla. 2) Bóg domaga się od Abrahama. Jego życie zostaje podporządkowane.ofiary systemu. Franciszek widzi sens i cel ascezy. w którym żyje. składają we własnym mniemaniu siebie w ofierze całej ludzkości. Jednak od tej chwili ludzie składają w ofierze wnętrzności i kości wraz z tłuszczem zwierząt. nie podlizując się Holmesowi tym. Herling-Grudziński "Inny świat" . a ich realizacja dokonuje się często kosztem współwięźniów. Zwraca się do Zeusa.1) Dwaj szaleńcy. będzie szczególnie gorliwie wnosił swój wkład w wielkie dzieło odjudaizowania Europy.1) Kain i Abel składają Bogu ofiarę z płodów swojej pracy. kto nie mając pytań i wątpliwości. jak i ofiary składają mimo woli świadectwo straszliwej nędzy. Słowacki "Fantazy" .Więźniowie łagru są ofiarami systemu. A kiedy próbuje wvswobodzić się.ofiarę ze stu wołów. Homer "Odyseja" . w jaką popadliśmy". Biblia (ST) . wyrzeczenie się czegoś cennego dla kogoś lub ze względu na coś. * "Dobrze jest być ofiarą! Zyskuje się cad in. Gdy przekonuje się. składa siebie w ofierze za cały naród. Stroopa są Żydzi w warszawskim getcie. W końcu młody zakonnik ulega i staje się wiernym sługą Inkwizytora. 3) By przebłagać bogów obrażonych za zbeszczeszczenie ich świątyni i kapłana Bryzedesa. także przez zbrodnię. bo zapanowała cisza morska. W momencie. kogoś. jego doskonałym 1. Prewitt chciał udowodnić.Poświęcenie. Mimo oporów. których jako niepełnych ludzi (podludzi) należy zlikwidować. by złożył w ofierze swojego jedynego syna Izaaka. Siostra Ratched w zakamuflowany sposób. co człowieka otacza. tym bezwzględniej Wielka Oddziałowa uzalwżnia go od siebie i tym łatwiej staje się on jej ofiarą. G.

Bóg o~biecał mu. wraz z którym próbował opuścić I~retę. całując ręce zabójcy syna. iż śmiałek podjął próbę zamachu na Wielkiego Inkwizytora. nie szczędząc życia i zdrowia. nie zważając na złowieszcze przepowiednie swej córki.o syna. by wyjaśnić tajemnicę Hamleta. 6) Lajos ojciec Edypa. Aby utrzymać go w polskich rękach. S. Kochanowski "Treny" Głównym bohaterem lirycznym cyklu jest ojciec i mędrzec zarazem. (S. swym postępowaniem ściągnął nieszczęście na Teby (patrz: syn). a w rzeczywistości jedynym.Kobieta.. (A. który następnie poślubił własną matkę.Priam. Sienkiewicz "Pan Wotodyjowski" Michał Wołodyjowski składa siebie w ofierze ojczyźnie i Bogu. Ponaeważ I~iob nie zwątp~ł i ufał Bogu. Patrz: samobójstwo.1) Pater familiae małżonek. T. Eliot) * "Istnieją natury gotowe pozycję swoją w życiu. Składa w ofierze jego życie. udaje się do Achillesa. któryjednak nie dba o własne potomstwD. inicjator:. da Voragine "Legenda na dzień św. że powinien złożyć ofiarę ze swojego życia i poświęcić się służbie najbiedniejszym. składa je w ofierze i pali na stosie. Zweig) Ojciec ajciec .1) Kronos . miejscu swego wygnania. który na pierwszym miejscu stawia sprawy majątkowe i im podporządkowuje życie rodzinne (planowane małżeństwo córki z bogatym człowiekiem). którego wych~owywał wraz z Maryją. H. odbierając mu całe potomstwo. Śmierć ptaka miałaby dowodzić miłości dziewczynki do Hjalmara. Mutologia . 5) Tantal-okrutny ojciec. przyczyniając się tym samym do jego śmierci. którego Bóg wystawia na próbę. uchwala wraz z Radą Trojańską wyrok: Helena pozostanie w Troi. i podejmuje go ucztą. W. zarzuca mu egoizm i to. Oddany bez reszty królowi. by spadł deszcz i susza przestała pustoszyć chłopskie pola. 2) Noe ogciec ludzkości od ro~dzonej po potopis. surowo doświadczony przez los. która ma dzieci z księdzem.Harpagon jest ojcem. urząd jakiś.Judym uważa.1) Hamlet ojciec . Kassandry. de Musset) * "Gdy chodzi o modę.brat i ojciec własnych dzieci. J. 3) Abraham-ojciec. Laertesa. jak też dowód ślepoty politycznej. małżeństwo czy zawód. chcąc odkupić swoje winy. Patrz: uczta wieczerza . do końca życia nie pogodzi się z decyzją swego syna. Oto poświęci się dla byłego powstańca. (W. 2) Poloniusz to przede wszystkim doskonały dworak. wypędza z królestwa tę najmłodszą. Kiedy jednak dwie najstarsze córki próbują usunąć ojca. Andrzejewski "Ciemności kryja ziemię" Padre Torquemada. spadł do morza. sądząc. każe go śledzić w Paryżu.popełnia samobójstwo. który swoim życiem służył nieszczęśliwej ojczyźnie. by nie wpadła ona w ręce pogańskich Turków. który . Tragizm Leara jako ojca jest tym większy. * "Łatwiej ofiatujemy nasze serca niż nasze pieniądze". która niczego nie zmieni. który rozdzielił swe królestwo między trzy córki. Jokastę. Kordelia idzie mu na odsiecz ze swoimi wojskami. by złożyła w ofierze ojcu dziką kaczkę. Podejrzliwy wobec syna.1) Gregers Werle nakłania Jadwinię. 3) Dedal . S· Wyspiański "Klątwa" . gdy nie chce dać ona słownego świadectwa miłości do ojca. Eufemian. próbuje posłużyć się córką. narzeczoną własnego syna. Aleksandra. 7) Edyp . mag i mędrzec. Jej ofiara ma charakter ostateczny umiera.przyjęcie.pnybrany ojciec Chrystusa.Stasia Bozowska składa siebie w ofierze i poświęca się szerzeniu oświaty wśród ludu. W. a chłopów ocalić przed rosyjskim panowaniem. ktć~ry kazał wybudować labirynt dla przybranego syna.ojciec. dla którego racje serca winny ustąpić względom politycznym. syn. małżeństwo z Bogumiłem Barbara traktuje także jako ofiarę.ojciec wielu bogów i heros~~w.i Bóg ojciec wobec ro~lzaju ludzkiego. Molier "Sk~piec" . James) * "Świat zawsze za tryumfy ofiary wymaga". którą hodowała na strychu. Aleksego" . Mówi: Nie będę mogła wyratować ludu. gdy zrobione przez Dedala skrzydła roztopiły się. a potem Seta. Minota~~ura (potwora o głowie byka).okrutny ojciec. pratoplasta.Stary i zadufany król Lear. opłacone licznymi ofiarami. 4) Minos król Krety. pisarz noszący to samo co autor imię. który w obawie przed wtratą władzy pożera własne dzieci. że ukochane dziecko umiera. ale i dziedziczkę talentu. Z) przodek. która podobna do cudu ten lud obroni. gdy mogą coś ofiarować".Prospero. Szekspir "Hamlet" . Wydaje wyrok na Antygonę.na. wysadzając się w twierdzy kamienieckiej. Kochanowski "Odprawa posłów greckich" . (H.1) Józef . Dąbrowska . M. S. zgadza się to uczynić. 2) ~eus . Homer "Iliada" Priam. ojciec Kaina i :Abla. składa w ofierze siebie samą . która opacznie zrozumiała słowa Gregersa. H. zgodnie z przepowiednią został zabity przez własnego syna. W. powieszone w więzieniu. ma dokonać aktu samospaleniazłożyć swoje życie w bezsen sownej ofierze.Ojciec Aleksego. by jego rodzina mnożyła się i zapełniała ziemię. 4) Hiob - sprawiedliwy i wierzący ojciec. twórca. (G. J. Mądrość ojca nie uchroniła syna przed tragexiią. składa siebie w ofierze ojczyźnie. który się ukorzył. by ten wydał mu ciało syn a. że widział w Urszulce nie tylko swą córkę.by przechytrzyć bogów . Ten wzruszony miłością ojcowską.Rosjan. który miłość do Boga przedkłada nad miłość ro~dzicielską. że będzie on ojcem (protoplastą) całego narodu wybranego. by przekonać młodego fray Diego do idei In kwizycji. Daje tym samym dowód przywiązania do swego syna. Tragedia Kochanowskiego jest o tyle dotkliwsza. Patrz: cierpienie. Szekspir "Burza" . Coward) * "Tylko biedni ludzie odczuwają prawdziwą przyjemność.patrz: zjawy upiory wampiry. który potrafi podporządkować sprawy rodzinne służbie Klaudiuszowi. które składa systematycznie ofiary z swego własnego gatunku". kiedy próbuje z oblężonego Zbaraża przenieść meldunek do wojsk królewskich. poświęca dowódcę swojej straży.1) Adam. z którą mieszka na bezludnej wyspie. żądając w zamian okupu. wystawia jego uczucie na próbę. Gonerylę. że to ona jest ptzyczyną gniewu ojca. J. Sienkiewicz "Ogniem i mieczem" Longin Podbipięta składa swoje życie w ofierze. (N. udając. ajego skąpstwo i chęć zdobycia majątku prowadzą nawet do tego. Kiedy córka zakochuje się w przybyłym na wyspę Ferdynandzie. Ibsen "Dzika kaczka" . nie chcąc oddawać ręki dziecka człowiekowi niegodnemu. Hesse) * "Człowiek z punktu widzenia biologicznego jest najpotężniejszym ze wszystkich zwierząt ofiarnych. Żeromski "Ludzie bezdomni" . We wzruszającej scenie błaga Achillesa 0 oddanie zwłok Hektora. który ma własne dzieci. któremu Bóg zlecii. Szekspir "Król Lear" . a potem składać mu ofiary z ludzi. praojciec całej ludzkości. zrozpaczony po śmierci Hektora. by jej służyć. 8) Kreon . właśnie z racji tych ofiar tak pokochać i tak zżyć się z nią. H. Konwicki "Mała apokalipsa"Bohater powieści. jeśli Bóg z mego jedynie nieszczęścia chce siły. 2) Jadwinia. ten na nowo obdarzył go potomstwem.ugotował im na ucztę własnego syna. Żeromski "Siłaczka" . Bublia (ST) . Dianna poświęca swoją miłość i chce wyjść za hrabiego Fantazego (duże pieniądze). 2) W przypowieści o synu marnotrawnym ojciec przyjmuje na powrót grzeszne. H. Sienkiewicz "Potop" Kmicic. Reganę i Kordelię. kobiety gotowe są ponieść każdą ofiarę". Biblia (NT) . że wierzy on w to. Kiedy Aleksy umiera. że chciał okpić 113 .Noce i dnie" Swoje . to także troskliwy ojciec Mirandy.ojciec Jlcara. 3. że nie pamiętał o swych rodzicach. że daje im szczęście i zadowala całkowicie". J. a jednocześnie mężczyz. Postać szczegółowiej opńsana w pismach apokryfvcznych. władca/władza.

Dostojewski "Zbrodnia i kara" . Z. Reymont "Chłopi" .1) Pan Earnshaw. ojciec wielodzietnej rodziny. przepija wszystkie zdobyte pieniądze. A.U. Najważniejszą dla niego sprawą w życiu jest on sam i jego pieniądze. W ten sposób przyczynił się do jej nieszczęścia i do własnej śmierci. któremu Krzyżacy odebrali ukochaną córkę. który dla dobra syna dokonuje malwersacji (zdobywa pieniądze na kształcenie Piotra). Nie potrafi zauważyć wad córki. Danuśkę. H. wysyłając go do szkół w stolicy. Jego postawa życiowa przyczyniła się do walki Judyma o zapewnienie sobie wykształcenia. a z Witoldem poróżni go nawet kwestia innego spojrzenia na rolnictwo. Nie zyskuje w zamian nic.S. 4) Heathcliff nigdy nie był prawdziwym ojcem dla młodego Lintona. pan domu i głowa rodziny. poza sporadycznymi spotkaniami z dziećmi. ojciec Hanki. że krzywdzi swych bliskich. Patrz: córka. A. kradnie z lasu dziedzica drzewo na trumnę dla zmarłego syna. Na wieść o śmierci syna (zginął na wojnie w Afryce). Konfrontacja marzeń starego z rzeczywistością (której zresztą nie zobaczył) jest drastyczna: Cezary zaczął widzieć w ojcu dziwaka i idealistę. Weronikę. by zarobić na utrzymanie domu) i coraz bardziej pogrąża się w alkoholizmie. jak najmłodsze z dzieci stacza się na dno i nie jest w stanie nic uczynić. Patrz: konflikt pokoleń. 2) Hindley.Liryczna opowieść o ojcu. który wypędza z domu własnego syna.M. wychowuje Izabelę na kobietę bez ser ca.Rejent Milczek. 2) Jacek Soplica nigdy nie pokochał swej żony. Wielkim strapieniem jest też dla niego Tomaszek. Umiera. ale też czując się potrzebnym. któremu ofiarował schronienie. Prus "Lalka" . by dom ustępowat krajowi. Gadulski skłonny jest oddać rękę córki. Wykorzystał go natomiast w swojej rozgrywce z Edgarem. surowy i sprawiedliwy ojciec. M. ubogi chłop. Godzi się na upokorzenia. Nie ma przesadnych ambicji co do ich przyszłości .chce jedynie. A. nie troszczył się także o syna.własnego syna. 2) Erlend jest ojcem. Goriot wyzbywa się całego majątku.1) Lavrans. ojciec trzech ślubnych synów i jednego nieślubnego (Smierdiakow) z równym okrucieństwem i nieczułością traktuje ich wszystkich. Zapolska "Moralność pani Dulskiej" . W przeciwieństwie do Barbary potrafi dostrzec ich wady i prawdziwe zalety. czym są dla niego żona i dzieci. 2) Starosta zaniedbuje swoją córkę. ojciec Haretona.1) Maciej Boryna . wielokrotnie wspominany przez obu swych synów. Krasiński "Nie-Boska komedia" patrz: mąż. a przypomina sobie o niej. H.1) Bogumił Niechcic kocha swoje dzieci rozumną miłością. by ojciec został żebrakiem. Dostojewski "Bracia Karamazow" Stary Karamazow. opuszcza go na zawsze. G. Słowacki "Ojciec zadżumionych" Opowieść Araba. S. by wreszce dowiedzieć się. by zapewnić szczęście swoim córkom. Dumas "Wicehrabia de Bragellonne" . wiedząc.ojciec i mąż. który nie wraca ranki i wieczory. córka Lavransa". co w przyszłości stanie się powodem tragedii rodzinnej. surowy ojciec i strażnik tradycji rodu. W. uważa. Mickiewicz "Powrót taty" . J. Orzeszkowa "Nad Niemnem" -Benedykt Korczyński. byle tylko powiększyć majątek. F.Marmieładow. ciężko pracując. nie ujawniającjej prawdy o matce. Sonia wychodzi na ulicę. jej uporczywe dążenie do małżeństwa z Erlendem.Tomasz Łęcki.1) Podkomorzy dba o edukację swego syna. że w życiu zrobi ona doskonałą partię. Nałóg jest tak silny.Ojciec Tomasza Judyma. zamordowany przez Smierdiakowa. na zawsze opuszcza dwór po zatargu króla z jego synem. Żyje. jedzie do zamku w Szczytnie. Walerego. Żeromski "Doktor Piotr" Dominik Cedzyna to ojciec. Problem wychowania dzieci pozostawia żonie. Balzac "Ojciec Goriot" Powieść jest studium nadmiernej i bezgranicznej miłości ojcowskiej. który zapomina o swojej rodzinie i angażuje się w romans z Jagną. gdy zaistnieje okazja korzystnego mariażu z kawalerem Szarmanckim. Po jego śmierci opiekę nad dzieckiem przejmie Heathcliff. zamienia się w bezwzględnego ojca. że Danuśka oszalała. Śmierć Piotrusia przeżył bardzo mocno (próbował popełnić samobójstwo). S. Dopiero. nie rozumiejąc ojca. Pomimo iż kocha córkę i syna. S. Molier "Świętoszek" . 3) Egdar Linton. B. ojciec Katarzyny i Hindleya. Chcąc odpokutować za grzechy młodości opuszcza Soplicowo. a córkę chce oddać (wbrew jej woli) Tartuffe'owi. jak i utrata dziewictwa przed ślubem są dla niego tragedią życiową. Tragedia życiowa prowadzi do rezygnacji i poczucia wyobcowania w świecie ludzi nie dotkniętych tragedią. nie wypowiada się w sprawach dotyczących wychowania dzieci. Ten prosty człowiek doskonale rozumie. Ze smutkiem przyjmuje jednak postanowienie Agnieszki o wyjeździe na studia do Szwajcarii. ale nie jest w stanie wpoić im podstawowych zasad moralności. został wygnany ze swej chaty przez starszą córkę. Podporządkowany bez reszty żonie. rodzina. zapomina o własnym dziecku. 2) Daniel Ostrzeński traktuje Janusza i Anzelmajak rywali w 114 . nadmiernie troskliwy ojciec. F. stale wierzy. E. dopóki żyć będzie Raul. Żeromski "Zapomnienie" Obala . odbierając Lintonom ich rodzinny majątek. ojciec Krystyny i Ramborgi. Modlitwa ta uratowała ojcu życie. nie pozwala córce na małżeństwo z Jackiem Soplicą. Syn. Sienkiewicz "Krzyżacy" Jurand ze Spychowa. wychował Katarzynę w oderwaniu od rzeczywistości. ryzykując wolnością. A. kształcąc go na patriotę i sarmatę oświeconego. Ostatnie lata życia spędzi razem z Hanką. wychowuje swe dzieci surowo i w poszanowaniu zasad wiary. a teraz musi patrzeć. Undset "Krystyna. nie rozpieszcza ich. Bronte "Wichrowe Wzgórza" . skłonny jest stanąć na drodze szczęścia syna i uniemożliwić mu małżeństwo z Klarą. a nawet na tortury. Gdy jednak Hanka zostanie wielką gospodynią. Patrz: córka. Balzac "Eugenia Grandet" patrz: pieniądze. z czasem zaczyna faworyzować znajdę Heathcliffa. Nad własnego syna bardziej ceni tego.Orgon. wychowuje swe dzieci w poszanowaniu pracy i tradycji. unosząc się honorem. Dopiero po wyjściu z więzienia zrozumiał. Pozostawia im wiele swobody w decydowaniu o własnym życiu. Patrz: syn. J. opowiadając mu o szklanych domach. Postępowanie Krystyny.patrz: rodzina. pod wpływem Tartuffe'a. S. Uczy go także. który potrafi przyuczyć synów do rzemiosła rycerskiego. trwoniąc czas na zabawach i pijatykach. że nie zważa on na nieszczęście dzieci (np. Żeromski "Przedwiośnie" Seweryn Baryka w drodze powrotnej do Polski stara się zaszczepić synowi mi łość do ojczyzny. zapada na ciężką chorobę i wkrótce potem umiera. Niemcewicz "Powrót posła" . bowiem wzruszony nią herszt zbójców (sam będący ojcem) ulitował się i puścił go wolno. gdy żąda się od niego zajęcia stanowiska w sprawie romansu Zbyszka. Patrz: powrót. S. Żeromski "Ludzie bezdomni" . E. ojciec Raula. a przy tym pijakiem zatruwającym życie swoim dzieciom i żonie. by odebrać dziecko. 2) Antek Boryna . W ten sposób burzy szczęście własnego dziecka i przyczynia się do swej śmierci.Atos. że łatwiej jest pozostać biernym. J.zostanie posłem na Sejm Wielki. Dabrowska "Noce i dnie" . jedyny żyjący syn. 3) Stary Bylica. któremu dżuma zabrała wszystkie dzieci.Felicjan Dulski. zgodzi się. Mickiewicz "Pan Tadeusz" 1) Stolnik Horeszko. był ubogim szewcem. które wstydzą się zubożałego ojca. Fredro "Zemsta" . a o którego powrót modlą się jego dzieci. ojciec Wacława. H. Goethe "Król Olch" . syn.W. ogarnięty nienawiścią do Cześnika. opiekę nad Tadeuszem przekazując swojemu bratu. we wszystkim ustępujący swojej córce. by wyrosły na mądrych i uczciwych ludzi. by temu zapobiec.patrz: syn. konflikt pokoleń. wypowiada jedyne słowa: A niech was wszyscy diabli! Patrz: dom. Nagrodą za to będzie kariera polityczna Walerego . że każdego należy pochować godnie. bezkrytyczny ojciec. Drozdowe Gniazdo.

jest azylem przed rzeczywistością wojny.Po śmierci żony Bolesław całkowicie zaniedbał wychowanie córki. Mrożek) * "Rzecz to ciężka i nieraz trudna. kiedy okaże się. Steinbeck "Na wschód od Edenu" . Kruczkowski "Niemcy" Prof. N. Borowski "Dzień na Harmenzach" Borowski opowiada tu historię Żyda. którą samo obierze. Iwaszkiewicz "Brzezina" . M.Z okresu dzieciństwa Marcello zapamiętał ojca jako człowieka groźnego i milczącego. Schulz "Sklepy cynamonowe" . rodzina. by Adam ją utracił. Eddie. M. Romans z Sabeth. który był przedtem". T. Niestety. M. L. Z. nawetjako dorosły i samodzielny. Absorbujące lekcje śpiewu uniemożliwią prawie zupełnie dawne kontakty dziewczyny z ojcem. Hłasko "Ósmy dzień tygodnia" . Matka. największą miłością życia Waltera Fabera. J. jeśli się musi czasami zostać ojcem własnego ojca". Willego w ogóle nie dostrzega. Uważa. G. Frisch "Homo Faber" Powieść jest nawiązaniem do mitologicznej historii Elektry i Agamemnona. Sonnenbruch nie jest ani dobrym ojcem. Prawdziwie ojcowskie uczucia wywoła dopiero Marta. izolując się od spraw dotyczących Europy i świata. początkowo nie przystaje na małżeństwo syna z córką włoskiego imigranta.walce o względy i czas Michasi. że przyjdzie mu spełnić tu rolę ojca kochanka. ale przybywa do Wiednia. Jakkolwiek dziecko bardzo kocha ojca. (S. Kleinbaum "Stowarzyszenie umarłych poetów" .1) Cyrus Trusk . który za nieszczęścia życiowe obwinia wszystkich. że żona poświęca synom zbyt wiele uwagi. Całe dnie spędza raczej na obchodzeniu gospodarstwa lub wykonywaniu drobnych zajęć. Był dla córki jedyną naprawdę bliską osobą. E. podczas gdy Kaleb przysparza ojcu licznych trosk. Kuncewiczowa "Cudzoziemka" Adam Żabczyński nie czuje silnych związków uczuciowych z synami. przedkłada uczucia własne nad zasady moralności. a stary Mozart umiera w osamotnieniu. Szczypiorski "Początek" .ojca.Rodzina Eddiego Andersona . * "Przez urodzenie ojciec nie daje jeszcze synowi życia . Z Martą właśnie znajdzie Adam wspólny język. która uświadomi jego ojcu. Shafer "Amadeusz" . Władyśjest ukochanym synem Róży i Adam czuje się wobec niego obco. które absorbuje Michasię i nie pozwala jej przeby wać wyłącznie w jego towarzystwie. członek szanowanej amerykańskiej rodziny. Najważniejszy jest ojciec. zepchnięta do roli służącej. co się w Europie dzieje. by za karę przeniesiony został do Akademii Wojskowej Bradena. Szymanowski) * "Ojciec-człowiek. w której główną rolę odgrywał rzekomy duch Mozarta . (S. wzorem swojego ojca i innych konserwatywnych rodziców. Jednak gdy dziewczyna zaczyna chorować na białaczkę. toteż będzie wychowywał syna "na swój obraz i podobieństwo". sprawi. Na łożu śmierci wybaczy jednak Kalebowi (patrz: pieniądze. zamieszka w mieście. czego się dopuścił. Żona Mozarta wygania go po pewnym czasie ze swego domu. Wie doskonale. Nałkowska "Granica" . ale i od niej nie przyjmuje koniaku z Francji. Bodzio.Ojciec Neila Per- ry'ego. którą opiekowały się teraz kobiety ze służby. bliższy kontakt ma tylko z córką Ruth. Przy nim zawsze czuł się jak mały chłopiec. nie czując potrzeby widzenia ojca. rezygnuje ze swej dumy i pomaga Olivierowi (bezskutecznie) ocalić ukochaną. że Róża przez bardzo długi czas nie będzie chciała jej zaakceptować. o które ojciec był nieludzko zazdrosny). To on odkrywa synowi tajniki wiedzy ezoterycznej. Patrz: samobójstwo. Róża odkryje w sobie nagle miłość do córki i uczyni wszystko. Beckera. syn). Nie ma w nim zrozumienia dla własnych dzieci.Ojciec Agnieszki i Grzegorza jest przedwcześnie postarzałym człowiekiem. Jennifer. A. teraz los postawił je znów na jego drodze. który w domu decyduje o wszystkim ijego wolajest święta. jednak bliższe mu są te podobne do niego (np. zapominając o nim. droga. a dzieci.patrz: przemiana. nie mają głosu (np. Żeromski) * "Zły to ojciec. a dziedzictwo dopiero zapewnia i uzupełnia". wskazuje przyszłą drogę życia. nakłoniony przez synów i córki.Ojciec jest dla Henryczka Fichtelbauma najwyższym autorytetem i najważniejszą osobą w życiu. Patrz: sobowtór. a szczególnie dla syna. żydowskiego adwokata. Nauka jest jedynym jego światem. tylko nie siebie. Nie akceptuje zamiłowania Neila do teatru. który nie troszczy się o własną rodzinę. J.Ojciec Mozarta nie może zapobiec niekorzystnemu małżeństwu syna. Historia konfliktu ojca z synem poshtżyła Salieriemu do uknucia intrygi. będzie inna. (J. Kojarzył go z ciągłymi pretensjami wobec matki i systemem kar wobec siebie (chłopiec nie rozumiał. Może dlatego.Ojciec Oliviera. wyznaczył już drogę życiową syna. 3) Samuel Hamilton stara się traktować jednakowo swoje dzieci. ona stanie się dla niego prawdziwą radością życia. stanie się dla Daniela nadzieją na znalezienie wreszcie bratniej duszy. I. że Henryczek wróci tam. ani dobrym mężem. Kazan "Układ" . co los córki na pieniądze waży". (W. Niestety. bo nie chce mieć nic wspólnego z tym.H. popadł z ojcem w kon flikt). Bóg wzią~. a także natchnionym herezjarchq. 2) Adam Trusk samotnie wychowuje Arona i Kaleba. Wraz z jego odejściem przestała istnieć rodzina Elżbiety.to greccy emigranci.Główny bóhater powieści. niańce. gdzie chodził z przymusu. Segal "Love Story" . Stasiem. 2) Zenon Ziembiewicz przedkłada karierę polityczną nad życie rodzinne. Z czasem przestaje być autorytetem dla syna. więc nie może pójść na ryby). wychowanie poczyna je. twardo obstając przy tym. Jest ojcem w czysto teoretycznym tego słowa znaczeniu. dostrzega wyłącznie własne. * Wyrodny ojciec .1) Ojciec Zenona Ziembiewicza niezbyt troskliwie zajmuje się synem. że obdarzona jest pięknym głosem. Jest znakomitym naukowcem niemieckim. wychowanie syna powierzył Elżbiecie. W czasie wojny głód niszczył nawet uczucia ojcowskie. Bodzio okaże się cynicznym materialistą. Kaziuczek umiera jako mały chłopiec i ojciec jego śmierć przyjmuje ze spokojną rezygnacją (Bóg dał. ojciec Elżbiety. który powiesił swojego syna. Garcia Marquez "Sto lat samotności" . Hurt "Skaza" . Jako ojca drażniło go także. Jego romans z Anną będzie bezpośrednią przyczyną śmierci Martina. Tragiczne w tej historii jest to. dorosłyjuż Marcello odwiedzał ojca w szpitalu psychiatrycznym. opętany miłością do Anny. Wieczerska-Zabłocka) 115 . gdzie zostałajego rodzina. Od święta i na co dzień panuje twardy patriarchat. który nie chciał realizować wzorca życia handlarza dywanów. (G.Ojciec jest dla głównego bohatera mędrcem i hierofantem. B. Na starość. spokojne dziecko. Najmłodsze z dzieci. Sand) * "W ogóle dobrzy ojcowie trafiają się rzadko. A. wychowywał ją od odejścia żony aż do śmierci. Później. to jakby realizacja wyroku bogów: niegdyś nie chciał uznać tego dziecka. Egoistycznie nastawiony do życia. ponieważ ten ukradł chleb.daje tylko obietnicę życia. Z natury spokojny i opanowany Adam. Eddie.patrz: syn. nawet dorosłe. Tom). P. że jest dla nich autorytetem i najważniejszą osobą. Patrz: wina i odpowiedzialność. że pada deszcz. krzywdząc go niejednokrotnie.być do niego podobnym. * Wdać się w ojca . Wspomnienie ojca. to. narzeczonej własnego syna. drobne problemy (np. że chodziło o romanse matki. niż z nim samym. by dalej kierować jego karierą. który pozostał w getcie. nie potrafi zrozumieć porywczego syna. Z rodziców tylko matki są niezawodne". Kiedy Janusz będzie umierał Daniel potraktuje agonię syna jako kolejne wydarzenie. bał się ojca. który w dzieciństwie widział w nim człowieka wyjątkowego i wszechstronnie wykształconego. E.ten. Jego ulubieńcem jest ten pierwszy dobry uczeń. syn. Moravia "Konformista" . który pragnie zamknąć się w swojej pracowni. 3) Pan Biecki. do getta. że mała znalazła wspólny język raczej ze swoim stryjem.

bo dopiero zostali stworzeni i nie popełnili jeszcze żadnego grzechu. co stworzyła natura. Otaczająca przyroda wywiera wpływ na stan jego duszy. Literatura obozowa . in strumentów i obrazów. ale również pięknem duszy. Nie obowiązują tu zasady moralne normalnego świata.Piekło Piekło-Piekło to miejsce.Oboje kochankowie odznaczają się niezwykłą urodą. Forster "Maurycy" .. W literaturze ideał piękna zwykle zależy od estetycznych poglądów epoki. 2) Werter niezwykle silnie odbiera piękno natury. gwiazdy i bogowie. w którym człowiek an i przez moment nie może być naprawdę sam.. Żyje w stanie nieustannego zagrożenia. Z. dotyczyć wewnętrznej doskonałości. Goethe "Cierpienia młodego Wertera" . G.. co użyteczne. Krainę potępionych opływają trzy rzeki.kształt idealny).1) Lotta jest dla Wertera uosobieniem piękna. kiedy uświadamia on sobie. jak Dante w "Boskiej Komedii". jest piekłem. Dante Alighieri "Boska Komedia" -Piekło składa się z dziewięciu kręgów.Leila jest najpiękniejszą z kobiet. gdyż jego język jest zbyt ubogi (. Jednocześnie kwitnie tu biurokracja. że piękne jest to. A. Golding "Władca much" Piękna wyspa.. za sprawą tkwiącego w ludzkiej naturze zła.M. Największą karą jest nieobecność Boga. J. na której znaleźli się chłopcy. w których wrze smoła.W.) "Dzieje Tristana i Izoldy" . 3) Ideał męskiego piękna uosabia Apollo. iż nie zdoła w pełni oddać tego mistycznego piękna. Mitologia . Jej niezwykła uroda objawia się przede wszystkim prostotą bycia. J. dźwięków. Słowacki "Balladyna" Zachwycony pięknem martwej Aliny. Jeden z drugiego krąg. E. matka Jezusa.Świat pokazany przez Orwella to piekło. Średniowieczne moralitety Piekło wyobrażane było jako miejsce.. Szczególne wrażenie wywiera na nim postać Chrystusa: . ukazuje sięjej anielskie piękno.Ralf musi walczyć o życie i uciekać przed zgrają fanatycznych myśliwych . Krasiński "Nie-Boska 116 . żegnajcie się z nadzieją. Jej niezwykła uroda budzi powszechny zachwyt. Drda "Igraszki z diablem" Piekło to miejsce.. z którymi się stykają. Pieśń XXXIII). W literaturze piekłem może się stać każde miejsce. Są zarazem jak pochodnie. którzy tu wchodzicie. Zapewnia swym artystom spokój. którą wraz z Szamanem przemierza Anhelli. kat. Ich piękno fascynuje zarówno ich samych.Ideał piękna stanowiła harmonia kształtów i doskonałość proporcji. J. A..Piekło to miejsce wiecznego potępienia grzeszników. Hrabia Henryk z przerażeniem patrzy na ludzi przenikniętych żądzą krwi. miejsce kary największych grzeszników Judasza. Bedier (oprac.Kiedy Szaman uwalnia duszę Anhellego. bo nieustannie śle dzą go teleekrany. Z. cierpiących w nim niewysłowione katusze. w którym płonie wieczny ogień trawiący du sze grzeszników.. a na samym dnie znajduje się Kaima. Życie staje się koszmarem nieustannej inwigilacji . dobre wyżywienie i absolutną izolację od piekielnego życia.gorsz4aniżeli. którą ogląda na końcu swej wędrówki (Raj. Rodzi też refleksje o nietrwałości tworów człowieka i niezniszczalności tego.1) Boginią piękna jest Afrodyta. Mickiewicz "Dziady" cz. Słowacki "Anhelli" . Starożytność . Filon zakochuje się w niej. W. J.Pięknem absolutnym i doskonałym jest dla poety Trójca Swięta. Kary uzależnione są od charakteru win. Jej niezwykła uroda stanie się pośrednio przyczyną wojny trojańskiej. a nienawiść przybiera monstrualne rozmiary. żona Abrahama.. bo daje się łatwo omamić złotu i odrzuca czystą.Oczy królewny są tak piękne. Starożytni uważali też. Milton "Raj utracony" . W każdym z nich cierpią dusze innego rodzaju grzeszników. Naborowski "Na oczy królewny angielskiej" . 2) Dla Oblubieńca i Oblubienicy z "Pieśni nad pieśniami" piękno zawiera się w doskonałej harmonii ich ciał. na której widnieje napis: Wy. Poeta wie jednak. jak i ludzi.Zespół cech takich jak proporcja ksztahów. J· Słowacki "Anhelli" . (E.Piekło jest siedzibą Szatana. Forster) Piękno Piękno . Moczarski "Rozmowy z katem" -Jurgen Stroop zgotował Żydom w warszawskim getcie piekło na ziemi: specjalnie sprowadzone miotacze ognia podpalały domy z ludźmi. z których największą jest świadomość nieskończoności mąk. powstają ciągle nowe kierunki. Źrenice w niego wpoiłem z zachwytem. Tuż za bramą piekielną. że jej urody zazdrosz4 anieli. w którym wszyscy dyszą chęcią zemsty. jak tęcza z tęczy (koło . gdzie przebywają dusze ludzi sprawiedliwych nie wyznających prawdziwej wiary w Chrystusa. Biblia (ST). którego całe życie poszukiwał. Młodzieniec wędruje po niej. umiejscowione jest Przedpiekle. Zależy to od człowieka albo od okoliczności. pełen luster. że coś budzi zachwyt. który sprawia. Nie ma w nimjeszcze ludzi.Niemieckie obozy koncentracyjne i sowieckie łagry są piekłem dla ludzi skazanych na nie. Lecz duszę ma gorsz4. Stąd wyrusza Szatan. ale ojczystej Litwy. uosabia ideał. Każdy z kolejnych kręgów leży niżej. Choć nieżywa. Szekspir "Sonety" Niezwykłe piękno tajemniczego młodzieńca dzięki poezji zostanie utrwalone na wieki i uratowane od niszczycielskiego wpływu czasu. IV Kobieta jest tak piękna.dalej fantazja moja nie nadqJ. Mickiewicz "Sonety krymskie" Piękno orientalnego krajobrazu Krymu budzi nieustanne wspomnienia mniej pięknej. Pełnego wyrazu nabiera dopiero w otoczeniu natury. Bemard) * "Prawdziwe piekło jest chyba lepsze od sztucznego nieba". M. Nawet po jej śmierci Giaur wciąż widzi jej niezwykłą urodę. W. poznając kolejne "kręgi piekielne". Narodziła się z piany morskiej i jej niezwykła uroda ma lekkość owej piany. że nie sposób opisać ich słowami. gdzie według chrześcijaństwa cierpią dusze ludzi potępionych. (T. do skaczących z okien żołnierze niemieccy strzelali jak do kaczek.1) Uosobieniem ludzkiego piękna jest Sara. Człowiek zostaje ograniczony do elementarnych potrzeb biologicznych.Życie głównego bohatera staje się piekłem. Dante opisuje Ją jako trzy obręcze barwy troistej. słońce. który ulega wpływom różnych wysoko postawionych diabłów i nie potrafi podjąć samodzielnie żadnej decyzji. Piękno może też mieć charakter moralny. a awangarda święci nieustanne sukcesy. Krasiński "Nie-Boska komedia" Obóz rewolucjonistów. 4) Najpiękniejszą z kobiet śmiertelnych jest Helena.Twarzy Człeczej Wizerunek. 2) Boską pięknością odznaczają się wszyscy Olimpijczycy. że dla człowieka. których nazwy zac~erpnął Dante z mitologii greckiej.nawet własne dzieci mogą złożyć donos. G. J. Herbert "Co myśli Pan Cogito o piekle" -Najniższy krąg piekielny (. gdzie stoją wiellcie kotły.sam diabeł. D.. harmonia barw. jest piekłem cierpienia i upokorzenia dla wygnańców.) jest to azyl artystów. F. ponieważ przyszła na świat bez grzechu pierworodnego. przekształca się w piekło .. romans z nim był jedynie przygodą. Z. Patrz: apokalipsa. Dante Alighieri "Boska Komedia" . najpiękniejszy z bogów. by nakłonić ich do nieposłuszeństwa wobec Boga. a Belzebub jest zidiociałym starcem. Petrarca "Sonety do Laury" Laura odznacza się nie tylko doskonałym pięknem ciała. Biblia (NT) Pięknem wcielonym jest Maria. choć może być kształtowany w opozycji do nich. Biblia . Belzebub popiera sztukę. Kasjusza i Brutusa. * "Chciałbym iść do raju ze względu na klimat. Orwell "Rok 1984" . K. ale piekło musi być o wiele przyjemniejsze ze względu na towarzystwo".jeszcze niedawno jego przyjaciół..G. Życie artystyczne kwitnie.Syberia. Byron "Giaur" . prawdziwą miłość. którego pokochał.

Wśród spowiadających się dzieci tylko Robert nie czuje do Jakuba niczego poza odrobiną przyjaźni. to samo piękno przyczyni się do śmierci Aschenbacha.zarówno cielesnego. bo to. co należy do Boga.praca. Z. T. J. okazuje się.Słowa: Skujmy talerze na talery. S. co dobre (prawdziwe i piękne) w państwie komunistycznym. przekleństwo czy błogosławieństwo.piękno może skrywać największe występki i najbardziej odrażające czyny. co stworzył człowiek. (O. * "Piękność. Baudelaire "Ideał" . °gdyż beznamiętnie pogardza naszym unicestwieniem".W wierszu jest mowa o tym. O. którą to monetę wkładano w usta zmarłego. która odmieni oblicze świata.. co ujmuje choć trochę nędzy życiu. wszelka materia zorganizowana. że stary pisarz odzyskuje utracone siły twórcze.Środek płatniczy.Według wierzeń Greków. II (Pieśń o spustoszeniu Podola przez Tatarów) . że budzi on powszechną miłość i pożądanie. sama piękność zdolna ci łzy wycisnąć". (R. Zatem to. by się zmartwychwstało. kto ma. Gdy Kordian obwieszcza kochance swoje 117 . Rilke) * "Piękno? . Gromadzenie pieniędzy służy wyłącznie ich pomnożeniu. dobry. J. co piękne. J. Ten dusigrosz i kutwa nie wahałby się doprowadzić do nieszczęścia własnej córki. a potem powiesił się z rozpaczy. skujmy. Wilde) * "Cóż wiesz o pięknem? . W rzeczywistości była to symboliczna kwota przypadająca zmarłemu w wyniku podziału jego majątku. przez niego ptynie strumień piękności. a Bogu to. jest dobre. Niestety. I. hak do chwytania. Biblia (NT) . winno być także użyteczne. Piękno to jest jednak zwodnicze: kocha ją wielu młodzieńców. Herbert "Potęga smaku" . zgodnie z teorią filozoficzną. (R. Jedynym jego życiowym celem jest napełnianie szkatułki. co jest jak otchłanie. Niekiedy jest to cena najwyż sza. Kochanowski "O żywocie ludzkim (Fraszki to wszytko. To słowa.Janek Hansen i Ingeborga Holm stają się dla Tonia uosobieniem nieosiągalnego piękna. że kryje ono rozkład i zgniliznę. choć naprawdę chodzi o to. on sam pozostaje ciągle niezwykle piękny. zmarły. Należy wedhag niego kierować się w swych życiowych wyborach poczuciem piękna. Jezus spojrzał na monetę z podobizną cesarza i wyrzekł powyższe słowa.Albowiem pięknojest tylko przerażenia początkiem. (C. świadomie wybiera życie w skrajnym ubóstwie. nie znajdziemy go nigdzie. Herbert na wiązuje do Sokratejskiej triady: dobro-piękno-prawda. Garcia Marquez "Sto lat samotności" Uosobieniem piękna absolutnego . które Chrystus wypowiada do arcykapłanów. że to. Kasprowicz "Księga ubogich" Piękno objawia się w zwykłym codziennym życiu i obcowaniu z naturą. Blanka. który nie zdołajuż wykorzystać nowych możliwości swojego talentu. a przede wszystkim maszyna.Piękne jest to.. Emerson) * "Piękne jest to. ponieważ zmarłych uważano za nieśmiertelnych. koszt wyboru tego. Mann "Tonio Króger" .K. Słowacki "Kordian" . kiedy zapytali go o kwestię podatku płaconego Rzymowi. Temu zaś. da Voragine "Legenda na dzień św. ani złe.komedia" . nawet to. ale odnalazł drogę do Boga i z radością przyjmowany jest w niebie. Mimo to Bóg wyróżnił Piękną Remedios. który jeszcze znosimy z takim podziwem. Wierzaj: ono jest w tobie i we mnie". co piękne (dobry smak).. czyli ustaloną przez prawo cenę niewolnika. 3) Oddajcie więc cesarzowi to. Czasem może być wręcz przeciwnie . nie zaś wydawaniu. Ch. rabuś. Jego niezwykła uroda sprawia. jaką wcześniej otrzymał. Jednak brak miłości w jego życiu sprawia. które walczyłoby w obronie granic Rzeczpospolitej.. pokusa. musiał opłacić przewoźnika Charona. z których dwaj pod nieobecność pana w dwójnasób powiększyli jego majątek. by być blisko wcielonego piękna. gdy wydawałoby się. nadal szuka on własnej szkatułki i obawia się utraty majątku. że sam pięknością nie jest. Nawet w momencie rozwiązania akcji.Zgodnie ze średniowiecz nym wzorcem osobowym ascety. droższej mu niż rodzina. którym jest Jakub.Prawdziwe piękno tkwi w górach. Niezwykła uroda młodego Polaka sprawia... Widać w utworze.deptała je stopa żołnierza daremnie. Norwid "Promethidion" Piękno na to jest. jak i duchowego (czystość) -jest piękna Remedios. Molier "Skapiec" Imię głównego bohatera.1) Hrabia Henryk podąża za widmem pięknej Dziewicy. bo jest tworem Szatana. siła obracająca tryby świata. Opłata za przejazd wynosiłajeden obol. 2) Przypowieść o talentach (minach) opowiada o trzech sługach. Kochanowski "Pieśń V". Dla niej jedyną motywacją do kontynuowania tego romansu był majątek Kordiana (Gorzkie pocałowa nia kobiety kupiłem. Jest tym. Mitologia .. G. Ich jasna uroda uświadomi Krógerowi jego zawieszenie pomiędzy światem sztuki a światem mieszczańskich wartości. czyli kwotę. Aleksy ofiarowuje zabrane z domu pieniądze biedakom. a światu ohydy. K. zabierając ją żywcem do nieba. Krasicki "Żona modna" patrz: dom. Mann "Śmierć w Wenecji" Pięknem wcielonym staje się dla Aschenbacha Tadzio. by zachwycało do pracy . Każdemu bowiem.)" . ale piękne są także stół do odpoczynku łokci .. Niestety. Andrzejewski "Bramy raju" Jakub z Cloyes zwany jest też Jakubem Pięknym. że Harpagon zmienia się. J. jest tandetne i brzydkie (barak. tak że nadmiar mieć będzie. Poeta uświadamia jednak koszt piękna. Norwid) * "Choćbyśmy cały świat zeszli w poszukiwaniu Piękna. będzie dodane. Nie mogła ona dostać się komuś innemu. A żołnierzowi pieniądze gotujmy! nawołują szlachtę polską do rezygnacji z części majątku na rzecz opłacenia wojska. co piękne. Taką rzeczywistość wyraża równie niepiękny język (retoryka parciana . a ona nie potrafi odwzajemnić tej miłości. 4) Za zdradę Chrystusa otrzymał Judasz 30 srebrników.). kto nie ma. jeżeli nie nosimy go w sobie". 2) Hrabia Henryk jako poeta tworzy piękno. Kant) * ". Stało się ono z czasem synonimem skąpstwa. nie musi być dobre.M.patrz: przemijanie. Wilde "Portret Doriana Graya" -Ponieważ na portrecie odciskają swoje piętno wszystkie zbrodnie i niegodziwości Doriana. co dobre (wybory moralne). łupieżca. J. (I.Piękno pozbawione jest walorów etycznych.krzesło do straży przy chorym.wszyscy oni wyruszyli na krucjatę. Trzeci oddał mu jeden talent. by mógł przepłynąć Styks. wymyślony przez Fenicjan w miejsce handlu wymiennego.. co oferuje ludziom komunizm. chfopcy o twarzach ziemniaczanych. mówiąc. tzn. Futuryści Piękne jest to. Maud . który pobłądził. Aleksego" . Przerwa-Tetmajer "Widok ze Świ nicy do Doliny Wierchcichej" .. W większości przypadków twórcy zwracali uwagę na ich zdradliwy wpływ na człowieka i jego życie. Dla siebie nie pozostawia nic. zabiorą. pozbawiona urody koniunktiwu). toteż ten obskurny i prowizoryczny świat nie może być także. W. Ks. tzn. Od wieków pojawiały się w sztuce jako: zapłata. Kształtem jest miłości". C. Ale zachwyt nad nim wywołuje nieokreślony żal i tęsknotę. T. nie jest ani dobre. Można je dostrzec nawet w fakcie przemijania. Harpagon. Według tradycji zdrajca odniósł kapłanom wszystkie monety. Grochowiak"Ikar"Piękno sytuuje się podobno w napowietrznych pokojach. Baudelaire "Hymn do Piękna" . Ch. próbuje wyłudzić lichwę od swego syna. dziewczyny o czerwonych rękach).W akcie II opisana historia miłosna Kordiana i Wioletty. J. Aleksy Melissen. Pieniądze Pieniądze . Rozgniewany pan wypędził sługę. Piękn o ma być natchnieniem do pracy. K. co może rozproszyć nudę i poruszy do głębi serce. Według Norwida piękno powinno się łączyć z miłością. co ma.1) Przypowieść o zagubionej i z trudem odnalezionej drachmie obrazuje sytuację grzesznika. pochodzi od łacińskiego słowa harpago. co podoba się całkiem bezinteresownie". co należy do cesarza.

jak i folgować zachciankom panny Izabeli. ale płaci nimi podatki. Okazuje sięjednak. J. 2) Jednym z tematów powieści są zmiany gospodarcze i społeczne zachodzące w Polsce w latach siedemdziesiątych XIX wieku. poświęcił swoje pieniądze dla dobra córek: Delfiny i Anastazji. lekceważy tradycję (święta Bożego Narodzenia nazywa niepotrzebnym wymy słem i stratą czasu) i samotnie brnie przez życie. nigdy nie skorzysta z tych zasobów. gdy nie ma pieniędzy na spłacenie pożyczki. Pieniądze pozwalają mu na odebranie Hindleyowi Wichrowych Wzgórz. zjawia się niespodziewanie jako człowiek majętny. założonego przez Oktawa Moureta. który za wszelką cenę stara się zaimponować posiadanymi pieniędzmi. Reymont "Ziemia obiecana" Pieniądz jest siłą napędową wszystkich działań. wchodzi nowy kapitał. F. Flaubert "Pani Bovary" Wychowana na romantycznej lekturze. zmusza ich nieraz do zachowań podłych. Zapolska "Moralność pani Dulskiej" . Jedynym kapitałem posiadanym przez Nanęjestjej ciało. nie ufa bliźnim. co zapewniłoby mu wyższą pozycję społeczną.Bohaterem tej noweli jest Ebenezer Scrooge.jednak ta sytuacja doskonale charakteryzuje moralność Dulskiej. Potęgę pieniądza rządzącego nowym światem obrazuje nieustannie rozrastający się magazyn "Wszystko dla pań". E. prosząc hrabiego Respekta o zgodę na małżeństwo Jana i Dianny. Balzac nawiązał do Molierowskiego Harpagona. Tytułowy bohater. W zamian za to nie otrzymał nic. Pieniądze majora zdecydowały o szczęściu młodych. uczta . Dickens "Kolęda proza. Z niewielkiego sklepu z konfekcją zmienia się on w największy dom mody w Paryżu. by zdobyć środki na odbudowę spalonej fabryki. nie dały ukojenia. które sprzedaje chętnie. a Judym nie może przeforsować projektu osuszenia stawów. zaciąga długi u miejscowego lichwiarza. Dopiero na łożu śmierci decyduje się on oddać złoto córce. Patrz: śmierć. by po tem zaprzepaścić wszystko. Bronte "Wichrowe Wzgórza" . lecz także po to. "złotym cielcem". nie waha się wynajmować mieszkania kokocie. Ry je zdobyć. Pieniądz stał się dla niego bożkiem. Balzac "Ojciec Goriot" .Jedyną drogą do odzyskania Katarzyny jest. Patrz: miłość trudna. opatrując swoją wolę następującymi słowami: Zdasz mi z niego sprawę na tamtym świecie. by udowodnić samemu sobie słuszność swej filozofii. część przechowuje w drewnianych beczkach. major Hawryłowicz w momencie śmierci oddaje zaoszczę dzone przez siebie pieniądze.Jednym z wątków powieści jest rozprowadzanie przez dzieci 118 . reprezentowany przez ludzi bez nazwiska. Utrzymanka mężczyzn z socjety i świata teatru. w piwnicy. Przez kilka lat nieobecny w Wichrowych Wzgórzach. H. Zarobione pieniądze częściowo inwestuje w "lewe" interesy. zrywając tym samym zaręczyny z Anką. Patrz też: miasto. Umiera w nędzy.Naturalistyczna powieść Zoli jest na poły biografią prostytutki Nany. Gide "Fałszerze" .1) Głównym tematem powieści jest pieniądz orazjego kreatywna i destrukcyjna moc. Żadna z nich nie orientuje się w stanie jego majątku. Sprzedaż sklepu Wokulskiego to podzwonne dla starego świata handlu. pani Bovary popełnia samobójstwo. Zakończenie tej historii pokazuje. Sam Mouret przedstawiony został jako "czarodziej" wybornie znający naturę kobiet. Zola "Wszystko dla pań" Tytuł powieści to nazwa magazynu dla pań. iż wobec niskiego pochodzenia. oszczędza każdy grosz. S. Przez obcych i znajomych traktowany był jak nuworysz. ale dochody uzyskiwane z wizyt pacjentów. co straciła. Co prawda. będących źródłem licznych chorób wśród miejscowej ludności. E. który przygotowuje na przyjęcie Daisy.S. zajmuje się także przemytem broni. prawdziwy sknera i kutwa. Bezwzględna walka.Rodion Raskolnikow. W miejsce handlu opartego nie tylko na wymianie pieniężnotowarowej. By zemścić się na dawnych wrogach.Pieniądze są w życiu Dulskiej jedną z najważniejszych wartości. ona odchodzi. Majątek Wokulskiego pozwala mu wykupić weksle Łęckich.Aby Dianna nie musiała robić ofiary ze swej miłości do Jana i wychodzić za Fantazego (patrz: ofiara). B. Balzac "Eugenia Grandet" Tworząc postać ojca Grandet. Majątek nie zapewnił mu jednak wzajemności Daisy. Maruszewicz).1) Historia miłosna Wokulskiego i Izabeli Łęckiej to także opowieść o bogaceniu się i wykorzystywaniu pieniędzy dla zdobycia serca ukochanej kobiety. Zdobyte pieniądze wydaje na bieżące potrzeby. ojciec. a także na samego siebie (żyje więcej niż oszczędnie). 2) Balzac opisuje także dzieje młodego Eugeniusza Rastignaca (patrz: uczeń i mistrz). jako przedstawiciela nowej epoki. Słowacki "Fantazy" . W. Patrz: córka. czyniąc z życia żony i córki prawdziwy koszmar. gdzie zarządcy uzdrowiska dążą do utrzymania jak największej liczby bogatych kuracjuszy. Szkoda mu każdego grosza wydanego na innych. by zdobyć serce ukochanej kobiety. Fitzgerald "Wielki Gatsby"Tytułowy bohater przypomina nieco Stanisława Wokulskiego z "Lalki". odgrodzony od świata i skoncentrowany na zarabianiu pieniędzy.bankructwo.wieczerza . Dlatego też potem odmawia Juliasiewiczowej wynajęcia mieszkania. ale i na wzajemnym zaufaniu kontrahentów. iż pieniądze nie zjednały mu przychylnej opinii. ale i bezlitosny przedsiębiorca. Ch. Żeromski "Ludzie bezdomni" O pozycji lekarzy warszawskich nie decydują ich umiejętności. Karol Borowiecki poślubi prymitywną Madę Muller.przyjęcie. Żyjąc ponad stan. bez reszty oddany pieniądzom. A. a potem ukrywa je w bezpiecznym miejscu. Podobnie jak tamten stara się wzbogacić. F. Grandet. Nieczuły na ludzką krzywdę. ale przede wszystkim stan majątkowy. Grandet nie lokuje wszystkich pieniędzy w interesach. dojrzały i gotowy do zemsty. a częściowo wkłada we wspaniały dom. Podobnie jest w Cisach. kolejny Harpagon w galerii postaci literackich. Heathcliff gromadzi w swoich rękach cały majątek Lintonów i Earnshawów. Patrz: miłość trudna. zdobycie pieniędzy. Dla niej jednakże najważniejsza jest pozycja społeczna mężczyzny bądź jego sława (Rossi. decyduje się zabić lichwiarkę nie tylko po to. gdzie nie ma miejsca na wzniosłe idee. czyli opowieść wigilijna o Duchu" . Żeromski opisał tu świat skorumpowany. ani posiadane pieniądze. według Heathcliffa. ale za wysoką cenę. Emma Bovary chce żyć niczym bohaterki przeczytanych powieści. który nie zrezygnuje ze swych roszczeń względem innych przedsiębiorców. dochodzi do wielkiego majątku. bo musi sobie "odbić" to. resztę poświęca na wychowanie swego synka. H. a nadmierna hojność doprowadziła go do bankructwa. mieszczanin zdobywający majątek w czasie Rewolucji. nie pomógł też zdobyć przyjaciół. W sytuacji krytycznej. w świecie arystokracji nie będą się liczyć ani praca.i bez charakteru (młody Szlangbaum. a zarazem doskonałą "maszynkę do robienia pieniędzy". folgując swym zachciankom. S. Dopiero odwiedziny duchów w noc wigilijną odmienią jego życie. która z paryskich ryn sztoków przechodzi prosto do salonów. .M. Dostojewski "Zbrodnia i kara" . jak sama mówi. E. by leczyć także ludzi ubogich. Prus "Lalka" . składać hojne datki na organizacje charytatywne. w której o pozycji człowieka świadczyć będzie nie tylko jego pochodzenie. dlatego też odrzucają oni projekt Judyma.S. W sprawie z Hanką najbar dziej bolesna staje się dla niej konieczność wydania tysiąca koron. nie bierzejej pieniędzy dla siebie. jaka toczy się w mieście. jakie podejmują "Lodzermen sche". Mo linarij. ubogi student. by ją okraść. który odejdzie w przeszłość jeszcze przed końcem stulecia. G. ale nie ułatwiają zdobycia Katarzyny. Żeromski "Doktor Piotr" patrz: konflikt pokoleń. W czasach prohibicji handluje alkoholem. Pomimo że będzie cierpiał okrutną biedę. który "pożera" sąsiadujące z nim kamienice i prowadzi do bankructwa drobnych właścicieli. Zabiera z mieszkania Alony Iwanownej kosztowności i pieniądze. a jej mężowi grozi bankructwo. Zola "Nana" . G.

Pomagają w osiągnięciu wolności (gdy się je ma. na wierzchu pozłacane. by móc opłacić przywiezienie zwłok Johna do parku i pochówek). Kaleb pali banknoty. Za pieniądze dobra sprawa". Keneally "Lista Schindlera" Austriacki przedsiębiorca. Z końcem epidemii wie jednak. która przyznała się do tej sumy. a Adam ponosi iiasko finansowe. na nowej tożsamości skończywszy. Wysokie dochody zapewniło mu zatrudnienie darmowej siły roboczej (Żydów). Obok postaci ze świata historii pojawia się tutaj rodzina Spinella Tolomei. Historia kończy się tragicznie śmiercią młodego Kotowicza (por. To one decydują o kręgu przyjaciół. A. A. lecz by przekonać się. Zapewnia klientom najbardziej perwersyjne rozrywki dla podbicia ceny usług. 2) W Związku Radzieckim posiadanie obcej waluty było zakazane pod karą więzienia. Kiedy ojciec odmawia przyjęcia pieniędzy. a także ułatwia ludziom opuszczenie miasta. Steinbeck "Na wschód od Edenu" 1) Głównym celem Katarzyny. widać. Nałkowska "Granica" .1) Ponieważ Zenon Ziembiewicz nie ma pieniędzy na dalsze studia w Paryżu. by samodzielnie prowadzić dom "U Kate". a lata wojny wspominać on będzie jako okres największej prosperity. odwieźć chorego wjego rodzinne strony. Pomoc Żydom. Aby ją kupić. W tym raju przy pomocy pieniędzy można zdobyć wszystko . by ukryć swe prawdziwe oblicze. w uznaniu jego zasług. Kazan "Układ" . których nazwiska znalazły się na tytułowej liście. a zarobione pieniądze nie uchronią go przed wymiarem sprawiedliwości. która jest jedynym "rozweselaczem" w tym świecie. Robią to one nie dla osiągnięcia zysku. Szatan zamienia pieniądze w etykietki.Głównym bohaterem powieści jest Soames Forsyte. chłodziarkę. Na polecenie Piłata został on zasztyletowa ny w noc po śmierci Ha-Nocri. * "Pecunia non olet". Głowacki "Antygona w Nowym Jorku" . Sposobem na to może być posiadanie broni. by pracować w luksusowym domu publicznym. M. było zdobycie majątku. Druon "Królowie przeklęci" W powieści Dtuona znajdujemy potwierdzenie tezy. a otrzymane od Sanhedrynu trzydzieści tetradrachm podrzucono do pałacu Kajfasza wraz z notatką: Zwracam przekdęte pieniądze. J. członek szanowanej rodziny burżuazyjnej. Gide "Fałszerze"). którzy noszą maski. Za własne pieniądze wykupuje od Amona Gótha więźniów. a nie na ławce w parku.Bezdomni żyją z dnia na dzień. udaje mu się ocalić lombardczyków paryskich przybyłych z Włoch. żony Adama. Niekiedy za bogacza uznaje się posiadacza 20 dolarów (np. Jest to analogia do bohaterów powieści.M. Soamesowi wydaje się. Dla pieniędzy nie waha się popełnić morderstwa: zabija właścicielkę domu publicznego. ptzebiegłości i talentowi do obracania pieniędzmi. że za pieniądze można kupić nie tylko przedmioty czy dzieła sztuki (sam jest słynnym kolekcjonerem). Eddie miał własny samolot i w powietrzu mógł do woli napawać się wolnością). Tym samym staje sięjego dłużnikiem.A. to jest w pełni szczęśliwy. iż Juda z Kiriatu zdradził Jeszuę wyłącznie dla korzyści majątkowych (największą namiętnością jego życia były pieniądze).W społeczeństwie amerykańskim pieniądze są głównym wyznacznikiem pozycji społecznej. a miał tylko 500 dolarów). czym są naprawdę. a więc kimś od niego zależnym. dlatego też opuściła ona rodzinę. Andrzejewski "Popiół i diament" . by wynagrodzić ojcu straty na handlu sałatą. by tu wzbogacić się dzięki produkcji wyposażenia wojennego. Anita. . Żydzi uhonoro wali go odznaczeniem "Sprawiedliwy wśród narodów". jak i utrzymanie ich w swojej fabryce na terenie Moraw. szansą na zatajenie popełnionego morderstwa. ale także ludzi i miłość kobiety. J. na ile można oszukać dorosłych. Jego małżeństwo z Ireną jest nieustanną próbą pozyskania jej względów przy pomocy prezentów. A. Cottard nielegalnie handluje alkoholem i żywnością. a nie służyć im". wykonane ze szkła monety. ale na zabieg przerwania ciąży. Jeżeli ktoś zdobył dolara. Za pieniądze lud się podli. postanawia sam zarobić pieniądze.Młode pokolenie Polaków. Schindler pomaga swoim pracownikom. Ziembiewicz wręczyłjej pieniądze. (Seneka) * "Za pieniądze ksiądz się modli. dlatego też kiedy Woland na pokazie w Varietes rozrzuca czerwońce.1) Podstawowym mankamentem życia codziennego w Moskwie lat trzydziestych jest brak pieniędzy.(najmłodszych fałszerzy) podrabianych pieniędzy. Bogutowa nie została pochowana w zbiorowej mogile. Ameryka tu to kraj jedynego bożka . Wchodzi w spółkę z Willem Hamiltonem. 3) Sięgając do biblijnego wątku zdrady Jezusa przez Judasza. że przegrał.Swiętego Dolara. Powoli staje się jednym z zamożniejszych orańczyków. Zajmuje się on wyprowadzaniem Żydów z getta i zapewnianiem im nowego lokum. Camus "Dżuma" . E. kryminalisty i kombinatora. a zarobione w ten sposób pieniądze zostawia w większej części sobie. zwany przez wszystkich Posiadaczem (stąd tytuł I tomu sagi). Gdy mocniej potrzeć. młodzi chłopcy kradną pieniądze swoim rodzicom. który według autora . bo oprócz nocy w cieple może jeszcze pozwolić sobie na butelkę politury. Pieniądze nie pomogły mu jednak w utrzymaniu małżeństwa.od artykułów spożywczych począwszy. 2) Adam Trusk wykorzystuje nowy wynalazek. Za pieniądze patron stawa. ni to zielone . wzbudzałyjedynie niechęć Ireny. Wszystko jest kwestią ceny. jak i poznać wiele tajemnic państwowych. do zbicia majątku. Po wojnie.ni to niebieskie.ale także ograniczają człowieka (przekonał się o tym Fddie. J. Dzięki sprytowi. którymi następnego dnia wypełnione są kasy w całym mieście. Chce sprzedawać konsumentom z Północy kaliforrujską sałatę. Względy sentymentalne nie wchodzą tu w rachubę. że warunki panujące w Oranie są doskonałą okazją do wzbogacenia się. 3) Kiedy Justyna poinformowała Zenona o tym. gdy chciał spełnić ostatnie życzenie ojca i wynająwszy samolot. Pierwszy jej transport dociera jednak po czasie (sałata zgniła). żejest w ciąży. 2) Dzięki pieniądzom Zenona Justyna mogła urządzić matce pogrzeb. Pieniądze te Bogutówna przeznaczyła nie na przyszłe wychowanie dziecka. że bogactwo to rzecz względna. Galsworthy "Saga rodu Forsyte'ów" . Z czasem odkrywa on jednak.z podobizną jakiegoś starca) został on aresztowany. która czuła się własnością swego męża. Okazuje się. Zamykamy się w 119 . M. a gdy ma dwa dolary. pozostawiając prawo do decydowania kochance. każda zachcianka jest możliwa do spełnienia. cała publiczność zbiera banknoty. Szczypiorski "Poczatek" Okres okupacji. a szczególnie czas likwidacji getta warszawskiego.był jedną z przyczyn wojny stuletniej. (pieniądz nie śmierdzi) (Cyceron) * "Pieniądzom trzeba rozkazywać. Bułhakow "Mistrz i Małgorza~" . kosztowały go cały majątek. wierzyciela wielu znanych osobistości. np. chce czynnie uczestniczyć w życiu publicznym. za radą matki decyduje się zaciągnąć pożyczkę u starosty Czechlińskiego. dzięki czemu zarabia 15 tysięcy dolarów. By ukarać chciwość moskwiczan.Epidemia dżumy staje się dla Cottarda. 3) Kaleb Trusk. (piosenka ludowa "Teraźniejsze świata żądze") * "Pracując dla samych dóbr materialnych budujemy sobie więzienie. Oskar Schindler. to może myśleć o nocy w ciepłej kotłowni. Remarque "Cienie w raju" Ameryka początku lat czterdziestych jest rajem dla uchodźców z Europy. To dla pieniędzy Filip Piękny wytoczył proces templariuszom. wzorem dorosłych. czasem nazbyt kosztownych (olbrzymi i luksusowy dom w Robin Hill). T. właściciela lombardu. Gdy zapada decyzja o likwidacji obozti w Płaszowie i wywiezieniu więźniów do Oświęcimia. przybywa do Krakowa. nieznane banknoty . J. W niedługim czasie staje się jednym z najbogatszych i najbardziej wpływowych ludzi w mieście. był dla Wiktora Suchowiaka okazją do zarobienia dużych pieniędzy. Z. E. Kiedy znaleziono u Nikanora Iwanowicza Bosego dolary (dziwne. że pieniądze kierują biegiem historii. Bułhakow pisze.

. jeszcze pod imieniem Szawła. wędrują przez kolejne wcielenia. apostołowie rozpoczynają podróże misyjne. Odtąd będzie błąkał się po świecie. nurtu religijno-filozoficznego. czyli drogi. zabierając ze sobą żony. Opowieść o Orfeuszu jest źródłem orficyzmu. nie wiedząc. Według niektórych mitografów stary Odyseusz wyrusza w jeszcze jedną podróż. wyjść z labiryn tu. Coward) * "Pieniądze często kosztują bardzo dużo". a jeśli jego przeznaczeniem jest jednak ujrzeć brzeg Itaki. by tam prześladować wyznawców Chrystusa. 2) Abraham wędruje z całą rodziną. poszukując okazji do bohaterskich czynów. poznaje tajemnice królestwa umarłych. (A. podróź w czasie. Wędrówkę rozpoczyna od chrztu w Jordanie. Po latach kiedy już pozna prawdę o swoich zbrodniach. mówiąc: Wyjdź z twojej ziemi rodzinnej i z domu twego ojca do kraju. Zgromadziwszy wokół siebie dwunastu apostołów. Labana. przerywa dopiero wtedy. aby Odyseusz nigdy nie powrócił do rodzinnego domu. wyruszy na tułaczkę po Grecji. spotyka syreny. Makarenko) * "Uczony dobrze zna wartość pieniądza. co stało się z córką. dobytkiem i sługami' z Charanu do Kanaanu. 4) Jazon. Najsłynniejszą jest wyprawa na Kretę. (Wolter) Podróżlwędrówka Podróż/wędrówka . które podejmuje na rozkaz Eurysteusa.samotni ze złotem rozsypującym się w palcach. wyrusza wraz z innymi herosami na statku Argo po złote runo. rozpoczyna wędrówkę. musi stawić czoła Skylli i Charybdzie itd. Na rodzinną Itakę powraca na okręcie Feaków. z drugiej . nawet Mojżesz. śpiewając żałobne pieśni ku czci utraconej Eurydyki. które miażdżyły każdy okręt próbujący obok nich przemknąć. Wreszcie schodzi do Podziemia. według tradycji. W drodze zostaje powalony na ziemię przez światłość z nieba i słyszy głos Jezusa. Poznawszy swoją przyszłość. w wieku trzydziestu lat. bez zdobytych w Troi łupów. że dusze ludzkie po śmierci podlegają metempsychozie. Eurydyki. by odebrać swemu wujowi Peliasowi zagarniętą bezprawnie władzę. (H. opuszczając Podziemie.W. zanim uda mu się powrócić na rodzinną Itakę. że świat się kręci) (musical "Kabaret") * Psu. 3) Odyseusz po zakończeniu wojny trojańskiej tuła się przez dziesięć lat. jak wszyscy antyczni herosi. Po latach~ kiedy zostanie jednym z najwyższycti dostojników państwa faraonów. mówią: "Szanowny panie psie". Kiedy dowiaduje się prawdy. 1). którzy mszczą się za zniszczenie ich ukochanego miasta Troi. by spojrzeć na żonę i musi powrócić na ziemię sam. wędruje po świecie. później rozciągające się na cały basen Morza Śródziemnego. by zwrócili mu ukochaną Eurydykę. które stało się przyczyną nieurodzaju na ziemi. zmierzając do miejsca świętego.: wędrówka dusz podróż w głąb samego siebie. Jego wędrówkajest zjednej strony spowodowana gniewem bogów. Biblia (NT) . Czasem wędrówka może przybrać formę pielgrzymki. aż zostanie rozszarpany przez menady. byją odnaleźć. które nie daje nam nic. musi przejść przez sto wcieleń. wędruje po świecie w poszukiwaniu miejsca. sprowa~ dzi do siebie całą rodzinę. udaje się w podróż do swojego wuja. twierdzącego. prowadzony przez Antygonę. udaje się w podróż do Damaszku. Posejdona. Na swoim okręcie przemierza 120 . który przyniósł dar języków. odwiedza króla wiatrów Eola. sprzedany przez nienawidzą= cych go braci kupcom madianickixn~ odbywa podróż do Egiptu. która będzie trwała do śmierci. Staje się to przyczyną jego nawrócenia i późniejszej działalności misyjnej jako Apostoła Narodów. Podczas swojej podróży Odys przeżywa liczne przygody: trafia na wyspę czarodziejki Kirke. dążąc do osiągnięcia doskonałości. nawet dzieci". Medeę i wraz z nią powraca do rodzinnego Jolkos. do Teb. 6) Tezeusz. postanawia nie powrócić nigdy na Olimp. który ci ukażę (Ks. (L.Przebywanie drogi do jakiegoś miejsca. Jest więc ta wędrówka początkiem judaizmu jako systemu religijnospołecznego. Podczas podróży Argonauci przeżywają wiele niebezpiecznych przygód. dla czego warto byłoby żyć". Aragon) * "Łatwiej ofiarujemy nasze serce niż nasze pieniądze". walcząc z potworami i dokonując wielu innych bohaterskich czynów. 8) Eneasz po upadku Troi ucieka wraz z grupką ocalałych z płonącego miasta. który zakładał. 3) Św. Przemierza wtedy cały helleński świat. kolejne odwiedzanie wielu miejsc w poszukiwaniu czegoś. Lud Izraela wprowadzi do Kanaanu Jozue. (p~zysłowie arabskie) * "Pieniądze dają wszystko. Emerson) * "Pieniądze! Ze wszystkich wynalazków ludzkości ten wynalazekjest najbliższy szatanowi". między innymi muszą przepłynąć między Symplegadami. W kulturze wędrówka odbywa się nie tylko w przestrzeni. 7) Pełnoletni Edyp udaje się do wyroczni delfickiej. Może się też stać tułaczką. 5) Herakles przez całe życie wędruje po świecie. ale bogaty nie zna wartości wiedzy". postanawia nie wracać do Korynfu. uciekając przed gniewem brata. Niestety. by wykonać dwanaście prac (patrz: praca). Pd czternastu latach służby u Labana Jakub odbywa drogę powrotną do Kanaanu. Rodzaju 12. kierowanym myślą króla Alkinoosa. z której już nie powróci. Rachelę i Leę~ dzieci i część trzody wuja. co później stanie się przyczyną niewoli egipskiej narodu wybranego. który ma pieniądze. odwraca się. ziemi. Przemierza świat. często przyjmując funkcję piastunki królew skich dzieci. W czasie tej wędrówki muszą wymrzeć wszyscy.1) Demeter po uprowadzeniu Persefony przez Hadesa. i wyrusza w przeciwną stronę. Ale droga przez pustynię ma także inny wymiar: w czasie jej trwania Pan przez Mojżesza daje swemu ludowi prawa. syn~ Jakuba. Paweł. 3) Jakub po wykupienia pierworództwa od Ezawa i podstępnym zdobyciu błogosławieństwa ojca.1) Jezus. gdzie udało mu się pokonać Minotaura i szczęśliwie. Dobrowolne wygnanie. przenoszenie się. de Saint-ExupBry) * "Money makes the world go round!" (Pieniądze sprawiają. 5) Naród wybran~ po wielu latach niewoli i ucisku opuszi cza Egipt pod wodzą Mojżesza i rozpo~ czyna trwającą czterdzieści lat wędrówkę przez pustynię do Kanaanu. którzy doświadczyli niewoli. że dusza. obejmujące początkowo obszar Palestyny. najpierw w postaci Dekalogu. później w postaci szczegółowych przepisów.klątwą cyklopa Polifema. (N. największą świętość Kolchidy. (R. 4) Józef. przy pomocy Ariadny. nieustannym przenoszeniem się z miejsca na miejsce. Udaje mu się przebłagać władców państwa umarłych. którą się przebywa. Biblia (ST) . którzy powoływali się na nauki Pitagorasa. Polifem błaga swojego ojca. Mitologia . którego Odys oślepił. którego władców uważa za rodziców. bez towarzyszy. przemierza całą Palestynę i przez trzy lata naucza i czyni cuda. którą przeznaczył mu Pan. 2) Orfeusz po śmierci żony. przemieszczanie z miejsca na miejsce po rozległych terenach. idąc nieświadomie na spotkanie przeznaczeniu. wiele wędrował po świecie. bezcelowym. Podobne poglądy głosili pitagorejczycy. np. (A. krainy umarłych rządzonej przez Hadesa i Persefonę. oślepiwszy się. gdy Zeus nakazuje Hadesowi uwolnić Persefonę. by osiągnąć doskonałość. gdzie przebywa jej duch. niech powróci do swego królestwa samotnie i na obcym okręcie. Balzac) * "Pieniądze są tylko środkiem. by móc przestać myśleć o pieniądzach".1) Kain po zabiciu swojego brata Abla zostaje skazany przeż Boga na tułaczkę. Ziemi Obiecanej. 2) W "Dziejach Apostolskich" po otrzymaniu w Dniu Pięćdziesiątnicy Ducha Świętego. jej kresem jest ukrzyżowanie w Jerozolimie. Najbar dziej znane są wyprawy. Po zdobyciu złotego runa Jazon uprowadza córkę władcy Kolchidy.

przykra i wąska. Gdy podczas tej wędrówki zatrzymał się w pewnym mieście. F. Bedier (oprac. Kochanowski "Pieśń XXIV. Zawarł w niej też autor całą. zawijając między innymi do Kartaginy. umiera. Lear. Pantagruel wędruje po morzu. Rabelais "Gargantua i Pantagruel" Bohaterowie opowieści Rabelais'go. kiedy odwiedził Francję.Motyw życia . Tu jego potomkowie (albo w innych wersjach mitu . Im niżej scho dzą. którzy traktują go jako niegroźnego szaleńca. Wraz z nią będzie Dante zwiedzał Raj. nie mogąc się ani na chwilę zatrzymać. Morsztyn "Emblema 27" (Stawiaj kroki moje. T.1) Laertes. Homer "Odyseja" . Tak rozpoczyna się jedna z najbardziej znanych w historii kultury europejskiej podróży. pokazując miejsce. Alemanii i Hiszpanii. Dante Alighieri "Boska Komedia" Trzydziestopięcioletni Dante. że z polecenia Boga zostanie jego przewodnikiem w wędrówce po krainie umarłych. gdzie Wergiliuszasymbol ludzkiej mądrości w funkcji przewodnika zastąpi Beatrycze . Druga. wyrusza w podróż do Francji. Pierwsza. Ks. Po powrocie z ostatniej wyprawy. niezwykłe przygody. poszukując okazji do spełnienia bohaterskich czynów. Podczas swojej tułaczki Eneasz przeżywa wiele niebezpiecznych przygód. wiedzę człowieka średniowiecza o świecie. Gargantua i Pantagruel. odwiedzi wszystkie kraje Europy. Fryzji.nową Troję. gości go królowa Dydona. wykłada teorię metempsychozy. najprawdopodobniej 25 marca 1300 roku. by wzorem innych humanistów studiował na najsłynniejszych uniwersytetach. wędruje po całej Europie. dwaj olbrzymi. Wraz z giermkiem Sancho Pansą trzykrotnie wyrusza na wyprawy. Kasjusz i Brutus. dociera nawet do sfer niebieskich. byją wyzwolić z rąk pogan.. "Legenda o Żydzie Wiecznym Tułaczn"-Znana od VII w. Tasso "Jerozolima wyzwolona" Epos opowiada historię pierwszej wyprawy krzyżowej. w którym na kolejnych tarasach pokutują za swoje grzechy ci. które się za jego sprawą działy. postanawia na zmianę mieszkać u każdej z nich. W. ślepy. by służyć Bogu. Jest to obraz mający horacjański sens . gdzie poznaje Izoldę o Białych Dłoniach.całe Morze Śród ziemne. Wreszcie dociera do Bretanii. Jej pokonanie możliwe jest tylko wówczas. choroba zmusza młodego poetę do powrotu do kraju. w czasie których wędruje po całej Hiszpanii. Niestety.patrz: mitologia . którą zaślubia.) . Z. Szekspir "Hamlet" . Dante prowadzony przez Wergiliusza zwiedza najpierw Piekło. przyniosły mu sławę świętego. wysłuchawszy pouczeń ojca. "Legenda o św.Don Kichote po lekturze średniowiecznych romansów rycerskich popada w obłęd i postanawia zostać błędnym rycerzem. Do najbardziej znanych należą walka z wiatrakami. we własnym mniemaniu.Przemieniony po śmierci w łabędzia poeta nad Ikara prędszy przeważnego. Aleksy wsiadł na okręt żmierzający do Syrii. Rycerze wędrują do Jerozolimy. by walczyć w obronie uciśnionych. który przemierza świat. mimo że życie upływa im głównie na jedzeniu i piciu. legenda opowiada historię Żyda Ahaswera . Wspomagają ich w tej walce aniołowie.jego dusza rozpoczyna wędrówkę. wędrowcy docierają do Raju Ziemskiego. który jest kresem jego tułaczki. wiedzie ku zbawieniu.Po ukończeniu gimnazjum Lubrańskiego w Poznaniu Janicki zostaje wysłany przez Piotra Kmitę w podróż do Włoch. którą idzie się wygodnie. Morsztyn szczegółowo opisuje tę wędrówkę myśli. K. Przesycona alegoriami i symbolami opowieść o wędrówce Dantego interpretowana jest najczęściej jako obraz upadku człowieka na samo dno grzechu i jego powolnego dźwigania się z bożą pomocą ku ~czyszczeniu i świętości. którym Bóg nie odmówił miłosierdzia. Później. Kochanowski "Do gór i lasów" Prezentując swoją poetycką biografię.. które bierze za oddział wrogiego wojska. poszukując przygód w Lonii. Niemcy i Włochy. poszukując Świętego Graala. J. na rozkaz Klaudiusza. Podczas ataku piratów udaje mu się jednak uciec z okrętu i powraca do Danii. łecz ty będziesz chodził. symbolizujące ludzkie grzechy.symbol mądrości bożej. cuda. straciwsry z oczu szlak niemylnej drogi. jadąc na olbrzymiej kobyle. który uderzył przechodzącego obok jego domu Chrystusa dźwigającego krzyż (w innym wariancie Ahaswer plunął Jezusowi w twarz). Za jej sprawą może zwiedzać najodleglejsze i najbardziej egzotyczne krainy. Morsztyn "Myśl ludzka" Myśl. Wspinając się coraz wyżej. gdy Bóg wspiera człowieka. M. Janicki "Elegia o sobie samym do potomności" .Tristan odbywa wiele podróży. stają przed nim Pantera. Szekspir "Król Lear" - Podzieliwszy swoje państwo pomiędzy córki. gdzie dusze oczekują na powrót na ziemię. Wreszcie przybija do brzegów Półwyspu Apenińskiego.. Anchizes. i stadem baranów. Kochanowski "Do snu" Kiedy człowiek zasypia. Jego wędrówka skończy się dopiero wówczas. wspomina Kochanowski podróże po Europie. kielicha.Rycerze Okrągłego Stołu bardzo często wyruszają na wyprawy. w głębi ciemnego znalazł się lasu. Przerażonego Dantego ratuje z opresji duch Wergilego. Wówczas Chrystus powiedział: Ja odpocznę. by bronić honoru dam. Najsłynniejsze są jednak wędrówki Parsifala z Walii. 2) Hamlet. by wreszcie w Empireum kontemplować obecność Boga. pierwiastek boskiej doskonałości. Lew i Wilczyca. król Brytanii. od południowych po północne jej krańce. Na samym dnie Piekła cierpią najwięksi zdrajcy ludzkości: Judasz.Odyseusz. gdzie. Człowiek może w swojej egzystencji wybierać pomiędzy dwiema drogami. tym cięższe grzechy i cięższe kary. gdy u kresu świata Chrystus powróci na ziemię. prowadzi ku potępieniu.) "Dzieje Tristana i lzoldy" . Następnym etapem wędrówki Dantego jest Czyściec. dużo podróżują. czasem staje się obiektem żartów i kpin. by sprowadzić na dwór króla Marka Izoldę Jasnowłosą.. Niestety. sierot. W drodze muszą walczyć zarówno z siłami zła. wdów. błędnego rycerza. Wergiliusz "Eneida" . w których Don Kichote widzi przerażające olbrzymy. dokonuje bohaterskich czynów. niezwykle bogatą. że wiatry skierowały statek w inną stronę i Aleksy powrócił do rodzinnego Rzymu. de Cervantes Saavedra "PrzemyśIny szlachcic Don Kichote z Manczy" . odwiedzając najróżniejsze miejsca. Bógjednak sprawił. Przeżywa także. J. 2) Podczas pobytu Eneasza w krainie umarłych jego ojciec. W swoich wędrówkach spotyka wielu ludzi.1) patrz: mitologia-Eneasz. wraz z Gildensternem i Rosenkranzem udaje się w podróż do Anglii. który zjawia się z zaświatów i obwieszcza. Tu także spotka go śmierć. wygnany przez okrutne córki. między innymi schodzi do Podziemia. Towarzyszy mu wierny błazen. Legendy arturiańskie . Gawii. jak i ze słabością własnych charakterów. Odtąd Żyd Wieczny Tułacz przemierza nieustannie świat. W.) .wędrówki. 121 . która była darem króla Numidów. gdzie w kolejnych kręgach cierpią grzesznicy. póki nie powrócę. II" (Niezwykłym i nie leda piórem opat rzony. by uciec od nieszczęśliwej miłości do królowej Izoldy. Gonerylę i Reganę. Chcąc od niej uciec. Aleksym" Nazajutrz po ślubie Aleksy opuścił rodzinny dom i młodą żonę i wyruszył w stroju żebraka na wędrówkę. którym przewodzi Pluton-Lucyfer. uleczony z szaleństwa. między innymi wyrusza do Irlandii. tuła się po swoim byłym królestwie.dzieła poety zapewnią mu nieśmiertelną sławę wśród wszyskich ludów cywilizowanego świata. J. Z. pozwala człowiekowi wędrować po całej ziemi. którego według legendy używał Chrystus podczas Ostatniej Wieczerzy i do którego póź niej Józef z Arymatei zebrał Jego krew spływającą z krzyża. odwiedzając mijane wyspy. Gdy próbuje odnaleźć drogę powrotną. Na przykład Gargantua podróżuje do Paryża.on sam) założą w przyszłości miasto Rzym . syn Poloniusza. przeżywając różne przygody. J. (w innej wersji Kartafilosa).

której ostatecznym portem nie jest ojczyzna. Dalsza wędrówka przypomina dwie wielkie bitwy z historii Grecji: bitwę w wąwozie Termopile i bitwę pod Cheroneą. Podróżują przez pusty. dociera nawet do Ameryki. bohater. Kandydowi w jego wędrówkach na różnych etapach towarzyszą: Pangloss (nauczyciel filozofii). błąkaj ą się po świecie i cierpią wyznaczone im kary. znikomości człowieka wobec nieśmiertelnego piękna natury. Przebywanie w tym świecie będzie miało decydujący wpływ na dalsze życie Fausta .. "Pielgrzym"). Słowacki "Beniowski" Maurycy Kazimierz Zbigniew Beniowski. co doprowadziło go do śmierci. Mickiewicz "Upiór" . w czasie której zwiedzi między innymi państwo Liliputu. Mickiewicz "Upiór". IV Po stracie ukochanej. Pojawiają się one w tekście na zasadzie asocjacji wywołanych przez odwiedzane miejsca i podziwiane krajobrazy.1) Płynąc statkiem przez Morze Śródziemne do Aleksandrii.W. J. postanawia wyruszyć w świat. powtarza nieustannie. D. Patrz też: J. Wreszcie Kordian dociera na szczyt Mont Blanc.. Goethe "Faust" . Ich wędrówka zbliża się do kresu. staje się pretekstem do snucia dygresji na temat poezji. pogrążony w rozpaczy Gustaw błąka się bez celu po świecie. w czasie której młodzieniec przeżywa niezwykłe przygody i poznaje dziwnych ludzi. Słowacki "Kordian" . Pasek "Pamiętniki" . Mickiewicz "Dziady" cz. emigracji. W miarę zbliżania się do stolicy pojawiają się osiedla.Relacja z podróży. Stąd też piękno Krymu nieustannie przywołuje wspomnienia utraconej Litwy. Walczy między innymi w Ziemi Świętej i w Hiszpanii. życia osobistego poety. kraj olbrzymów i krainę rozumnych koni. bo Polska spoczywa w grobie już trzeci dzień i rychło nadejdzie zmartwychwstanie.wiczówną. A. Wykorzystuje tu Krasicki motyw podróży edukacyjnej. A. Kandyd podróżuje po całej Europie. do której należy Giaur i zjego ręki ginie. A. J. Ich podróżjest pretekstem do snucia przez Kubusia opowieści o swoich amorach i ukazania jego wyższości nad panem. Mickiewicz "Dziady" cz. W każdym razie Walter Alf powraca z wędrówek do Malborka już jako Konrad Wallenrod. chcąc opuścić Europę. jako wyznawca optymistycznej filozofii Leibniza. Podczas tych wędrówek w niewyjaśniony sposób staje się Konradem Wallenrodem. Z okrzykiem: Ludy! Winkelried ożył pada na chmurę.G. która ma służyć krytyce Leibniza. G. Swift "Podróże Guliwera" Lekarz okrętowy. że żyjemy na najdoskonalszym ze światów. Budzą one skojarzenia z losami powstania listopadowego i prowadzą do gorzkich refleksji na temat Polski i Polaków.Powróciwszy do Zakonu. że został zamordowany.) . W drodze zostaje napadnięty przez bandę zbójecką. J. spętany linami. Z rzadka spo tykani ludzie również sprawiają wrażenie pustych. 2) Hassan. W Watykanie pada autorytet moralny papieża. Mickiewicz "Sonety krymskie" Bohater liryczny tego cyklu podróżuje po Krymie. Słowacki "Podróż z Neapolu do Ziemi Świętej" . Jego wędrówka jest więc swoistą podróżą edukacyjną. przeżywając wiele niezwykłych i niebezpiecznych przygód.Wraz z wojskami Czarnieckiego Pasek wyprawia się do Danii. Wędrówka staje się także pretekstem do snucia refleksji o przemijaniu. jak gdyby wczora wieczorem stworzony. Istnieją też podejrzenia. poznaje nowe systemy państwowe. Dopiero w finale ta wiara ulega zachwianiu. 2) Życie wygnańca jest nieustan nątułaczką. które nie zasłużyły na niebo. która unosi go do Polski. jaką odbywa Słowacki . Słowacki "Grób Agamemnona" Podróżujący po Grecji bohater liryczny zwiedza grób zwycięzcy spod Troi.Ch. 2) Uciekając przed wie rzycielami. I. które przypominają układem zabudowań pułki wojska. Wspomnienie wielkości bohaterów Hornera i jego dzieł budzi refleksję nad niedoskonałością twórczości samego autora. We Włoszech przekonuje się. podziwiając orientalne krajobrazy. doskonaląc się wewnętrznie. Choć rzeczywistość temu przeczy. straciwszy cały odziedziczony po ojcu majątek. Marcin (skrajny pesymista) i egzotyczny służący Kakambo. Wolter "Kandyd" . Jest być może młodym samobójcą z ballady "Upiór". z której przywiezie nową żonę.Zesłańcy w kibitkach jadą na północ. biorąc udział w licznych bitwach . Mickiewicz "Konrad Wallenrod" . jeszcze raz przeżywając to wszystko. Opowieść o losach bohatera zajmuje w poemacie miejsce drugorzędne i jest pretekstem do 122 .Co roku. młody samobójca powstaje z grobu i błąka się po świecie. Opowiada także o swoich miłosnych przygodach. Diderot "Kubuś fatalista i jego pan" . Kilkudniowa w zamierzeniu podróż przekształca się w dwumiesięczną wędrówkę. Walter Alf wraz z Krzyżakami wędruje. a realizował on jedynie plan szejka Gomelezów.J. Ow fakt przyspieszyć mogą pielgrzymi. Wreszcie wygląd przedmieść Petersburga i samej stolicy jest obrazem carskiego despotyzmu i wyzysku narodów imperium. Patrz też: A. gdzie dokonuje sięjego reedukacja. Krasicki "Mikolaja Doświadczyńskiego przypadki" 1) Doświadczyński wyjeżdża do Paryża. W finale jednak okazuje się. wyludniony kraj. daleki jest od Szekspirowskich ideałów. J. Szczegóły tych wędrówek pozostają tajemnicą.ga. którym rządzi pieniądz. Boże. Kunegunda (ukochana Kandyda) ze starą służącą. J. ich twarze pozbawione są wyrazu. Statek ulega katastrofie i Doświadczyński trafia na wyspę Nipu. Jego podróż przerywa porwanie wąsata niafika Diwa uprowadza go do ukochanej Anieli. A. Słowacki obserwuje zachód słońca. gdzie prowadzi hulaszcze życie. Mickiewicz "Księgi narodu polskiego i pielgrzymstwa polskiego" .W kilka lat po nieudanej próbie samobójczej Kordian wyrusza w podróż po Europie. Słowacki "Hymn" (Smutno mi. II Dusze. Wszystkie wydarzenia mają tajemniczy charakter i sprawiają wrażenie szatańskich intryg. Potocki "Rękopis znaleziony w Saragossie" . odnajduje ideę.Za sprawą Mefistofelesa odmłodzony Faust wędruje zarówno w przestrzeni. W swoich "Pamiętnikach" daje szczegółowy opis obyczajów Duńczyków. Skąd wyruszyli? Nie wiadomo. do której nie może powrócić ("Stepy akermańskie". J.Kubuś i jego pan są nieustannie w drodze. że żadne siły nadprzyrodzone nie ingerowały w losy van Wordena. Lemuel Guliwer. Zostaje między innymi przeniesiony do mitycznej Grecji. jak i w czasie. Byron "Giaur" . po katastrońe statku budzi się na nieznanym wybrzeżu. Przeżywa wiele niezwykłych przygód. że miłość kobiet można kupić. A. Mickiewicz "Dziady" cz. krytyki. Po kilku chwilach spędzonych z panną A. do Petersburga.Wypędzony z zamku z Westfalii. w Dzień Zaduszny.. żeglugą. Dla duchów ciężkich jest ona karą wieczną. którzy zmierzają do ziemi świętej. W Anglii uświadamia sobie. Powieść Swifta jest krytyką współczesnego mu społeczeństwa i skrajnego oświeceniowego racjonalizmu. J. traktując je z dużą rezerwą. że świat.nauczy go umiaru i wytknie mu cel dalszej drogi. do Sparty rządzonej przez Menelaosa. J. Dokąd zmierzają? To także jest tajemnicą. Słowacki "Grób Agamemnona".1) Po śmierci Leili Giaur przyłącza się do bandy zbójeckiej i wraz z nią wędruje po Grecji.bohater poematu. Tak rozpoczyna się jego niezwykła podróż. Ojczyzny wolnej. A. Beniowski wyrusza w dalszą drogę. A.. Być może prawdziwy Walenrod zginął. która go wiedzie na początek do konfederatów barskich. Mikołaj wsiada na okręt. Piękno natury wywołuje refleksje o losie tułacza. by pocieszyć się po stracie Leili. Jest pielgrzymem tułaczem wygnanym z ojczyzny. której chce się poświęcić. małości człowieka w obliczu Bo. przemijaniu. III "Ustęp" . tracąc resztki rodzinnego majątku. Najbardziej znany jest fragment pieśni VIII. nie potrafiąc znaleźć sobie miejsca.Alfons van Worden jedzie do swojeg o pułku gwardii walońskiej. wyrusza w podróż. gdzie dokonawszy podsumowania życia.Emigracja polska to pielgrzymi. Dla duchów lekkich i pośrednich ta wędrówka będzie miała kres.

Liczne niebez pieczne przygody. Z. Także w Aspinwall nie zatrzyma się dh~żej. odnajduje spokój. a gdy willci pożerają jej konie. Wędruje wzdłuż prawie całego wybrzeża Oceanu Indyjskiego. Odnajdzie też pan Fogg szczęście osobiste młoda wdowa. A.1) Uwolniwszy Helenę Kurcewiczównę. Ratuje go Anioł Stróż. zakłada się w klubie. B. którą w Indiach uratuje od spalenia. monotonny. dalszą drogę odbywa pieszo. które Anna Austriaczka ofiarowała księciu Buckinghamowi. Razem ze służącym wyrusza w podróż. próbując powrócić do rodziców. Patrz: autotematyzm. H. kuszony przez widmo pięknej Dziewicy. Próbuje odnaleźć w czasie tej wędrówki wewnętrzny spokój i zrozumieć siebie samego. przeżywa wiele niezwykłych przygód i spotyka wiele niezwykłych postaci.Staś Tarkowski i jego mała angielska przyjaciółka. podążył w imię Chrystusa na północ. Niestety. Sienkiewicz "Latarnik" Skawiński. że rozmyślając o utraconej ojczyźnie. Sienkiewicz "Ogniem i mieczem" . Michael Palin. w którym za ucieczkę z tonącej "Patny" odebrano mu patent oficerski.Na prośbę królowej d'Artagnan wyrusza do Londynu po spinki. H. Daje to Dickensowi możliwość ukazania satyrycznego obrazu społeczeństwa angielskiego pierwszej połowy XIX wieku. pełnej wolności wewnętrznej. J. w przepaść. zostają uprowadzeni przez zwolenników Mahdiego. Podczas podróży pociągiem staje się świadkiem czułej rozmowy Izabeli ze Starskim. H.1) Po nieudanej próbie porwania księcia Bogusława Kmicic z Kiemliczami i Soroką wędruje do Częstochowy. Dickens "Kolęda prozą czyli opowieść wigilijna o Duchu" patrz: retrospekcja. Z. w którym doświadczyło się już wszystkiego i pozostało jedynie pragnienie spokoju. H.Stach i Marynia po ślubie wyjeżdżają w podróż do Włoch. wyrusza w podróż na północ i przez Danię dociera aż do Szwecji. każda spotkana kobieta przypomina mu ukochaną. A. tuła się po świecie. by zapomnieć o Izabeli Łęckiej. objedzie świat w 80 dni. Dumas "Trzej muszkieterowie" . że uczucie Wrońskiego do niej powoli wygasa. między innymi Szalonego Kapelusznika i Pana Gąsienicę. który niesie śmierć (O. Mimo to człowiek wciąż wędruje. Ch. Dzieciom udaje się uciec z rąk porywaczy i od tej pory przez wiele tygodni przemierzają Afrykę. który wrócił z młodą żoną z zagranicznych wojaży. który go wybrał na ofiarę za Naród. odwiedzając najodleglejsze hrabstwa.W. Patrc: ucieczka. Dociera wreszcie na dwór Królowej Kier. H. Jego wędrówka jest symbolem życia bez jakichkolwiek ograniczeń. bo chce znaleźć w Nieznanym coś. by powstrzymać ludzi kardynała Richelieu. że tylko za granicą może odnaleźć artystyczne natchnienie. pan Fogg dotrze do Londynu na dzień przed wyznaczonym terminem.G. Welles "Wehikuł czasu" . czynią z czternastoletniego Stasia mężczyznę. J. Conrad "Lord Jim" . nie mogąc znaleźć dla siebie miejsca. Nel. obdarzy go pełną wdzięczności miłością. z którymi nawiązują bardzo bliskie stosunki. Janka Hansena i Ingeborgi Holm. 2) Skrzetuski wydostaje się z oblężonego Zbaraża i przez mokradła. powstaniec emigrant. Lektura "Pana Tadeusza" sprawi. Wyruszy znowu na tułaczkę. nigdzie nie mogąc zagrzać miejsca. Po śmierci Katza sam wędruje po całej Europie. Orzeszkowa "Nad Niemnem" . niechaj dno me pęknie! Niech pójdę pod morze!). by wędrując bez przerwy. by szedł dalej. Cała galeria dziwacznych postaci pojawiających się w powieści składa się na negatywny obraz rosyjskiej prowincji pierwszej połowy XIX wieku. Carrołł "Ałicja w krainie czarów" . zapomni zapalić latarnię morską i straci pracę.Bohaterowie powieści za sprawą niezwykłej maszyny odbywają podróże w czasie. Korzystając z wszelkich znanych środków lokomocji. Sienkiewicz "Potop" . L. ale jedno cześnie życia. Wędruje przez ten dziwny świat. jak mu się wydaje. ima się różnych zajęć związanych z morzem. Wyczyn Fogga powtórzy w latach 80-ych XX w. To uświadamia mu. Dickens "Klub Pickwicka" Pan Pickwick podróżuje po Anglii. H. 2) Stanisław Wokulski wyjeżdża do Paryża. by w walce odpokutować za grzechy przeciw ojczyźnie. by królowa mogła w nich wystąpić na balu. Alicja trafia do Krainy Czarów. które przeżywają. Początkowo wędruje konno.Zygmunt Korczyński. Krasiński "Irydion" Przebudziwszy się po wiekach w Colosseum. Słowacki "Anhelli" .N. Prus "Lalka" . syn szacownego kupca i kobiety obdarzonej talentami artystycznymi. gdzie. Portos i Aramis. J.1) Po upadku powstania na Węgnech Rzecki z kilkoma innymi oficerami tuła się bez celu.Goniąc królika w cylindrze. którzy jednak na kolejnych postojach zostają. do ziemi mogit i krzyży. londyński dżentelmen. jaką kobietę pokochał. Rimbaud "Statek pijany" Tytułowy statek wędruje po morzach i oceanach.Anhelli wraz z Szamanem. Przynosi rozczarowanie. miotając się pomiędzy tym. Te przyjaźnie będą trwały nadal po powrocie do Warszawy. znany angielski aktor. Gogol "Martwe dusze"Cziczikow podróżuje po odległych guberniach Rosji i skupuje od ziemian martwe dusze chłopów. Wędrówka przez kolejne kręgi SyberiiPiekła ma prowadzić do wewnętrznego udoskonalenia i przygotować go do wypełnienia misji. poznając najbardziej egzotyczne krainy. 3) Wokulski wyjeżdża z Łęckimi i Starskim do Krakowa. co w jego duszy kupieckie i mieszczańskie. Na pierwszej stacji wysiada i ostatecznie rozstaje się z panną Łęcką. E. Oleńka Billewiczówna wędruje do Wodoktów. Ta podróż uświadamia Annie. Towarzyszą mu Atos. Ch. Tołstoj "Anna Karenina" Anna Karenina i Wroński wyjeżdżają do Włoch. N. Irydion otrzymuje nakaz. który korzystając z różnych środków lokomocji. odzyskuje nie bez kłopotów spinki i wraca do Paryża w samą porę. Po wielu perypetiach udaje jej się w końcu powrócić do domu.Mister Fogg. Przeżywają przy tym wiele niezwykłych przygód. ale bogatszy wewnętrznie 0 odzyskane wspomnienia o Polsce. obok posterunków kozackich. wędruje aż na skraj przepaści nad morzem. którego badania naukowe fascynują go. by wreszcie zdecydować się na powrót do Warszawy. co będzie nowe! L. marzy o ponownym wyjeździe. reprezentujących wszystkie warstwy społeczne. którzy umarli od czasu ostatniego spisu. Krasiński "Nie-Boska komedia" Hrabia Henryk. uczą go odpowiedzialności i dają początek uczuciu do Nel. ponieważ świat mały. które 123 . wędruje przez Syberię. która będzie obfitowała w liczne przygody. 2) Uwolniwszy się z rąk Bogusława. W Paryżu poznaje też Geista. którą mu wyznaczono. Mann "Tonio Króger" .bardzo różnorodnych tematycznie dygresji.Tonio Króger. przedziera się do obozu wojsk królewskich. Fredro "Trzy po trzy" Wśród wspomnień z czasów młodości pojawiają się także opowieści o wędrówkach Fredry wraz z wojskami napoleońskimi po Europie. H. Podczas wędrówek poznaje wielu ludzi. że w osiemdziesiąt dni objedzie świat dookoła. a tym. Ale wspomnienia pierwszych i największych miłości jego życia. Ch.Podróż staje się symbolem daremnej ucieczki od samego siebie i świata. Verne "W osiemdziesiąt dni dookoła świata" . twierdząc. Wreszcie dociera na Patusan. A. Baudełaire "Podróż" . Sienkiewicz "W pustyni i w puszczy" . poznając cierpienia zesłańców. T. Patrz: sen. nigdy się nie zmienia. Tam Zły Duch próbuje go nakłonić. Dociera wreszcie do Stanicy i u jej wrót pada nieprzytomna. co artystyczne. Sienkiewicz "Rodzina Potanieckich" .Jim po procesie. które w przyszłości zaowocuje małżeństwem. W Wenecji spotykają wielu Polaków. Gaskończyk sam przeprawia się przez Kanał. Zagłoba przedziera się z nią w przebraniu dziada-lirnika przez pogrążoną w wojnie Ukrainę. Prześladują go nieustannie wydarzenia z "Patny". Sienkiewicz "Pan Wołodyjowski"Porwana przez Azję Baśka Wołodyjowska ucieka i przedziera się do Chreptiowa.

trzydziestoletni Józef. gdzie Joyce sparodiował motyw przemiany towarzyszy Odyseusza w wieprze. zahamowań bohatera. W czasie jej trwania Seweryn Baryka opowiada synowi o budowanych w Polsce szklanych domach. bo tylko cZyste i niewinne serca dZiecięce mogą wyzrvolić grób Chrystusa z rqk niewiernych. które żyją własnym życiem. żeby dojść do Pacanowa. zakochuje się w nim. wreszcie podąża za nim rzesza dzieci. J. Ową gębg dorabiają człowiekowi inni ludzie. w którym nieistotne jest osiągnięcie celu. u których spędzał wakacje przed laty. w którym człowiek skazany jest na ciągłe noszenie masek. mimo otaczającego go smutku i beznadziejności. odbywa z kupcami podróż do Egiptu. bohater cyklu. wędruje za nim uliczkami brudnej. Wspomnienia Marcela to przecież skrajnie subiektywna wizja świata. Tu poznaje Lisa. Gombrowicz nazywa je gębą. w żadnym nie czując się u siebie. jako Józio odbywa swoistą wędrówkę.spowiednik. więc Józio wbrew sobie porywa Zosię. że choć zobaczył ogród z tysiącem róż. Ale jednocześnie ujawniają one źródła kompleksów. automatycznie. Kafka "Proces" . Na Ziemi uświadamia sobie także. przygód. Niezwykła uroda młodego Polaka sprawia. T. wbrew swojemu zdroworozsądkowemu podejścu do świata i ludzi. która byłaby zerwaniem z do tychczasową egzystencją. jak wygląda jego sprawa i najakim etapie znajduje się toczący się przeciw niemu proces. chcąc zorientować się. Jedynie Robert idzie. Po drodze dołącza do nich stary zakonnik . będących symbolem sprawiedliwości i równości społecznej. które w założeniu autora stanowią parodię pewnych epizodów z "Odysei". Mann "Józef i jego bracia" 1) Jakub po podstępnym zdobyciu błogosławieństwa ojca. Żeromski "Przedwiośnie" Cezary Baryka wraz z ojcem odbywa podróż z Baku do nieznanej Polski. dziećmi i częścią trzód wuja wyrusza w drogę powrotną do rodzinnej ziemi. Poeta daje w ten sposób obraz życia . Gombrowicz "Ferdydurke" Bohater powieści. Powieść Joyce'ajest swoistą reinterpretacją "Odysei" Homera. którego obiektem jest Jakub. Andrzejewski "Bramy raju" 1) Jakub z Cloyes. że "W poszukiwaniu straconego czasu" jest w pewien sposób również wędrówką samego Prousta. ale często zdarza się i tak. Cezary przeżyje rozczarowanie. który zmienia świat i ludzi. W. Aleksy i Blanka wyruszyli w drogę nie po to. Przemierza duszne koryta