Anioły Anioty - Istoty niematerialne pośredniczące między ludźmi a Bogiem, zwyk le uosabiające doskonałość i dobroć.

Przedstawia się je najczęściej jako pięknych mężczyzn z wielkimi białymi skrzydłami, czasem jako pulchne uskrzydlone dzieci (na wzór amorków). Biblia (ST) - 1) Anioły z ognistymi mieczami strzegą wejścia do Edenu i drogi do drzewa życia po wygnaniu człowieka z raju. 2) Aniołowie towarzyszą Bogu, gdy odwiedza Abrahama przed zniszczeniem Sodomy i Gomory. 3) Dwaj aniołowie udają się do Sodomy i zamieszkują w domu Lota. Ich niezwykła uroda wzbudza żądze w miesz kaficach miasta, tak że domagają się od Lota, by im ich wydał. Za karę aniołowie porażają wszystkich tych mężczyzn ślepotą. Potem wyprowadzają Lota i jego rodzinę z płonącej Sodomy. 4) Anioł Pański powstrzymuje Abrahama przed złożeniem ofiary z Izaaka. 5) Sen Jakuba patrz: sen. Biblia (NT) - 1) Anioł zwiastuje Maryi, że zostanie matką Syna Bożego. 2) Pasterze zostają powiadomieni przez Anioła Pańskiego, że narodził się Zbawiciel. 3) Anioł ostrzega Józefa przed zamiarami Heroda i nakazuje mu udać się do Egiptu. 4) Anioł Pański zstąpit z nieba (...) odsunąt kamień z grobu Chrystusa. Postać jego jaśniata jak błyskawica, a szaty jego byty biate jak śnieg. (Mt. 28,3). Kiedy trzy Marie przyszły, by namaścić ciało Jezusa, anioł rzekł do nich: ...szukcicie Jezusa Ukrzyżowanego. Nie ma Go tu, bo zmartwychwstai, jak powiedział. (Mt. 28,5-6). 5) W widzeniu św. Jana aniołowie odgrywają niezwykle ważną rolę. To oni pieczętują na ~zol~nch sługi Boga naszego, oni trąbią w kolejne siedem trąb zapowiadających kataklizmy, które niszczą ziemię. Św. Tomasz z Akwinu Aniołowie są bytami pośrednimi między człowiekiem a najdoskonalszym bytem Bogiem. Jako czyste inteligencje pozbawione są płci. "Pieśń o Rolandzie" - 1) Przez anioła Bóg oznajmia Karolowi Wielkiemu, by przekazał miecz Durendal jednemu ze swoich

hrabiów i wodzów. Władca oddaje najdoskonalszy z mieczów najdoskonalszemu ze swoich parów - Rolandowi. 2) Kiedy Roland umiera, ofiarowuje Bogu swoją prawą rękawicę. Bierze ją z jego dłoni anioł Gabriel. 3) Aniołowie Cherubin, Michał i Gabriel niosą duszę hrabiego Rolanda do raju, by złożyć ją przed tronem Boga. Anonim zw. Gallem "Kronika polska" - 1) Do Gniezna przybywają dwaj aniołowie i udają się do księcia Popiela, który świętuje postrzyżyny swoich synów. Jednak nie zostali zaproszeni na ucztę, lecz (...) odpędzeni w krzywdzący sposób od wejścia do miasta. 2) Odpędzeni od książęcych wrót aniołowie udają się do chaty oracza Piasta, który także obchodzi uroczystość postrzyżyn swego syna. Zostają tu przyjęci, mimo ubóstwa gospodarzy, bardzo serdecznie. Za ich sprawą skromny poczęstunek, który przygotowała żona Piasta, staje się obfitą ucztą. Cudowne rozmnożeniejadła zebrani traktują jako wróżbę niezwykłych losów Piastowego syna, któremu aniołowie nadają podczas postrzyżyn imię Siemowita. "Lament świętokrzyski" (Posfuchajcie, bracia mita...) Stojąc pod krzyżem, Maria czyni wyrzuty aniołowi Gabrielowi, że zwiastował jej wielką radość, a tymczasem jej udziałem jest niewysłowione cierpienie, ponieważ patrzy na męki swojego Syna. J.W. Goethe "Faust"-Po śmierci Fausta anioły toczą walkę o jego duszę z szatanami. To one zwyciężają i Faust nie zostaje potępiony. A. Mickiewicz "Dziady" cz. IV Kobieta jest istotą tak piękną, że urody zazdroszczą jej nawet aniołowie. A. Mickiewicz "Dziady" cz. III 1) W celi Konrada aniołowie wyjawiają, że to one uprosily Boga, by bohater został oddany w ręce wroga i przeszedł próbę. 2) Po wielkim monologu Konrada, w którym wyrażał on bunt przeciwko Bogu, aniołowie walczą z diabłami o jego duszę. 3) W scenie sądu nad Konradem aniołowie dzielą się na dwa chóry. Jeden oskarża go, drugi broni, mówiąc, że on kochat Naród, on kochał wiele, on kochat wielu. Zwyciężają 1

aniołowie-obrońcy i Konrad nie zostaje potępiony. J. Słowacki "Anhelli" - 1) Anielica Eloe opiekuje się grobami wygnańców, bo sama została wygnana z Nieba za miłość do człowieka. 2) Dwaj aniołowie, wysłannicy Boga, przybywają do osady wygnańców i są świadkami strasznych scen, jakie się tam dzieją. 3) Anielica Eloe zabiera ciało zmarłej Ellenai i na swoich skrzydłach składaje do grobu. 4) Dwaj aniołowie, ci sami, którzy przed wiekami odwiedzili Piasta, przybywają do Anhellego, by obwieścić mu bliski już koniec jego ziemskiej wędrówki. 5) Kiedy za sprawą Szamana dziecko wywołuje duszę uśpionego Anhellego, ukazuje się onajako duch mający postać piękną i barwy rozmaite i skrzydła biaie na ramionach. A ujrzawszy się wolnym poszedł ów Anio~ na wodę i po słupie świat~ości księżycowej odchodzit na połudn ie, do ojczyzny Anhellego. Gdy na rozkaz Szamana musi powrócić do ciała młodzieńca, czyni to ze smutkiem. Z. Krasiński "Nie-Boska komedia" Aniołowie powstrzymują hrabiego Henryka przed skokiem w przepaść, do którego nakłania go Szatan. J. Drda "Igraszki z diabłem" - 1) Anioł codziennie odwiedza starego pustelnika, który żywi się korzonkami i szarańczą, i przynosi mu z Nieba chleb pański. Ten sam anioł ujawni potem, jakie kary czekają bezwzględnego zbója i pozbawionego współczucia dla ludzi pustelnika, jeśli nie zmienią swego postępowania i nie odpokutują za grzechy na ziemi. 2) Anioł z ognistym mieczem pojawia się w Piekle i wspomaga dzielnego żołnierza w jego walce z diabłami 0 odzyskanie cyrografów na dwie niewinne dziewicze duszyczki. J. Andrzejewski "Teraz na ciebie zagłada" - W opowieści Adama o początkach rodzaju ludzkiego Bóg, kiedy wypędził przeklętych (...) z rozkoszy Edenu (...) postawił u bram Raju Anioia z mieczem płomienistym, aby strzec drogi do drzewa żywota. Z. Herbert "Siódmy aniot" - W niebie - jak się okazuje - panuje wzorowy porządek: każdy anioł ma swój zakres czynności, i tak: Rafael - stroiciel chórów, Azrael

- kierowca planet, Gabriel podpora tronu, Michał - hetman zastępów, Azrafael - dekorator światła, Dedrach - apologeta i kabalista. Natomiast siódmy anioł jest w pełni niedoskonały: na imię ma Szemkel, jest czarny i nerwowy, chodzi w starej wyleniatej aureoli. Herbert zastosował tu zasadę odwróconej karty: mimo że na niego sarkają inni aniołowie, a malarze mają kłopoty z poprawianiem jego urody, to właśnie on jest najbardziej anielski i po ledzku człowiekowi bliski. Trudni się bowiem przemytem grzeszników do nieba. Był nawet źa to wielokrotnie czasu na polerowanie aureoli. Czy nie jest to właśnie anielski anioł? * "Człowiekowi człowiek wciąż jeszcze jest bliższy aniżeli anioł". (G. E. Lessing) * "O aniołach i anielstwie wolę nie wspominać, to nie moja sprawa, nie znam się, nie czuję". (J. Andrzejewski)

Antyutopia Antyutopia - W przeciwieństwie do utopii, którajest wizją idealnego, egalitarnego, sprawiedliwego społeczeństwa, antyutopia jest utworem satyrycznym, ośmieszającym, parodiującym dzieła pisarzy utopijnych lub brutalnie przedstawiającym nieprzystawalność pięknych teorii do rzeczywistości. Elementy antyutopii pojawiły się już w oświeceniu w powieści sentymentalnej J. Swifta "Podróże Guliwera". Żadna z odwiedzanych przez Guliwera krain (z wyjątkiem państwa rozumnych koni) nie jest doskonała: ani Królestwo Liliputów, ani Bromdingnag (państwo olbrzym ów). Wady ustrojów i niedoskonałości w or ganizacji społeczeństw są te same, które charakteryzują Europejczyków (zawiść, rywalizacja, walka o władzę, chęć zysku, przemoc wobec słabszych). Ii.G. Wells "Wojna światów" Marsjanie, którzy napadają na ziemię i chcą okaleczyć ludzkość, w rzeczywistości obnażają tylko pustkę i jałowość sytych ''oszorobów, których

cywilizacja i tak a'eześniej czy później uległaby zagła~e. W sytuacji grożącej ze strony Marsjan apokalipsy groteskowo, ale i~ośnie wygląda właściciel, któryjako l~dyną wartość chce ratować walizkę Z~lonami złotych suwerenów. Nie na leży mieć złudzeń co do intencji napastników, którzy faktycznie wydobywają tylko to, co na Ziemi było dalekie od ideału: cywilizacja, postęp - z tym koniec! Żadnych koncertów przez jakiś milion lat nie będzie ani wystaw obrazów. Marsjanie uświadomili Ziemianom, że mogą być inne, starsze od naszego światy, doskonalsze i groźne dla cywilizacji ludzkiej. J. Zamiatin "My" Doświadczenia pierwszych lat budowania socjalizmu w Rosji prowadzą Zamiatina do bardzo pesymistycznych wniosków na temat przyszłości świata podporządkowanego jedynej słusznej ideologii. Tworzy on w swojej powieści wizję społeczeństwa, w którym jednostki konsekwentnie pozbawiane są indywidualności ludzie nie mają nawet imion, są tylko numerami. Nieustanna inwigilacja odbiera im wszelką prywatność, a jakiekolwiek uczucia są surowo zabronione. Próba buntu, jaką podejmują bohaterowie, kończy się niepowodzeniem. Tej rzeczywistości, w której żyją, nie można zmienić. Nie jest jednak Zamiatin do końca pesymistą. Skoro są tacy, którzy się buntują, być może jest jeszcze jakaś nadzieja dla świata. A. Huxley "Nowy, wspaniały świat" - Pisarz ukazał w powieści rezultat obłędnego i konsekwentnego totalitaryzmu w obrazie Stanów Zjednoczonych Świata, a dokładniej Europy Zachodniej pod rządami Kierownika Generalnego, Jego Fordowskiej Mości, Mustafa Monda. Jest to prognoza dla świata, który uległ szokowi przyszłości (termin Toflera) i opiera całą swą przyszłość na najnowszych odkryciach naukowych, pozwalających sterować i manipulować człowiekiem już w momencie jego poczęcia, niszcząc w ten sposób wszelką wolność i indywidualność. Swą anty utopię Huxley otwiera relacją: Nad głównym wejściem napis: Londyński Ośrodek Wylęgu i

Przysposobienia. Poniżej: Komunikacja. Standaryzacja. Stabilizacja. W tym Nowym Swiecie czas liczy się od narodzenia Henry'ego Forda (konstruktora pierwszego samochodu i sprawcy obłędnej ery samochodowej). Jest to świat, gdzie w wyniku oszałamiającego rozwoju techniki ludzkość została zupełnie odczłowieczona. Zostaje też poddana ostrej, naukowej tresurze, która sprawi, że każdy osobnik będzie działał jak automat. Bo postęp nie ogranicza się tylko do wylęgu embńonów, chodzi też o to, aby każdego przeznaczyć do odpowiedniej pracy i wyspecjalizować tylko w tym zakresie. Dzięki nowoczesnym technikom człowiek ma tu być idealnym (bo bezkrytycznym) odbiorcą rozkazów. S. Żeromski "Przedwiośnie" - W wyniku rewolucji w Baku wcale nie wyłania się nowy, wspaniały świat, a wręcz odwrotnie: jest to rzeczywistość, w której do głosu dochodzi przemoc i prawo pięści. Przestaje się liczyć prywatność (poczynając już od prywatnych kosztowności i pieniędzy aż do jednakowych poglądów politycznych). Z przeciwnikami rozprawa jest krwawa i radykalna. Ten nowy świat jest też rzeczywistością, w której zabija się wszellcie piękno (symboliczna scena grzebania trupa młodej, pięknej Ormianki). M.A. Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" - Czas powieści to rzeczywistość lat dwudziestychtrzydziestych w Mosk wie. Już doskonale widać, jaki jest ten porewolucyjny, "wspaniały" świat. Nie ma w nim miejsca na prywatność, a wszelkie przejawy indywidualizmu są tępione. Obowiązuje jeden ustrój ijeden światopogląd. Ludzie, skupieni na zaspokajaniu swoich najniezbędniejszych potrzeb (mieszkanie, jedzenie, ubranie), nie mają czasu na myślenie. I o to właśnie chodzi. Nagradzani są ci twórcy, którzy tworzą zgodnie z obowiązującą ideologią, "nieprawomyślni" są prześladowani, np. Mistrz. Mnożą się tajemnicze zniknięcia osób niewygodnych, a za łapówkę wszystko można załatwić. Rozbudowany został system inwigilowania obywateli i donosów. Miejscem, gdzie izoluje się opornych lub krnąbr 2

nych indywidualistów, jest szpital psychiatryczny. G. Orwell "Folwark zwierzęcy" Jest to wizja formowania się państwa totalitarnego. Zwierzęta, które nie chciały pracować na ronesa (one miały tylko obowiązki, on miał tylko przywileje), dokonały przewrotu, przejęły władzę. Orwell pokazuje drogę porewolucyjnego systemu, którą da się streścić: od utopii do jej zaprzeczenia (antyutopii). Wszystkie początkowe demokratyczne ustalenia, mające służyć dobru obywateli, są powoli, ale systematycznie i konsekwentnie łamane. Wyszkolone psy (policja) będą doskonałym aparatem ucisku obywateli. Napoleon jako władca absolutny i despotyczny potrafi rządzić, otumaniając poddanych demagogicznymi hasłami: to dla waszego dobra pijemy mleko i jemy jabłka. Motłoch ma pracować i słuchać władzy, a jej żyje się coraz lepiej i apetyt rośnie w miarę jedzenia. Funkcjonuje tu bardzo wygodne hasło: my - reszta świata, przy czym całe zło, niepowodzenia systemu można złożyć na tzw. wroga ludu, który nie śpi. G. Orwell "Rok 1984"-Utwór o podobnym charakterze jak "Folwark zwierzęcy". Panującym w Oceanii ustrojem jest angsoc, oparty na przemocy, okrucieństwie, nienawiści (urzędowy Tydzień Nienawiści) i propagandzie sukcesu: głos z teleekranu trajkotał o wy'to pie surówki i przekroczeniu Dziewiątego Planu Trzyletniego. Obywatele są inwigilowani (działa Policja Myśli), donoszą sąsiedzi, a nawet własne dzieci (Liga Kapusiów). Ludzie żyją w warunkach nieludzkich: wszystkojestracjonowane, brak żywności (np. czekoladę można kupić na czarnym rynku, a po masło jeździ się na wieś i szmugluje do miasta), mieszkania, sklepy i kawiarnie są obskurne, brudne. O wszystkim decyduje Wielki Brat, Idóry ma swoich strażników w postaci O'Bńena, który uświadomił Winstona, co do praw w tym świecie: rządzimy materic~ bo rządzimy umysłami. Rzeczywistość mieści się w mózgu (...), to my ustanawiamy prawa przyrody (...). Czy powoli wyłania ci się obraz tworzonego przez nas świata? Jest

dokładnym przeciwieństwem idiotycznych, hedonistycznych utopii (...) Dawne cywilizacje twierdZiły, że opierają się na wartości, nasza budowana jest na nienawiści. Postęp w naszym świecie oznacza postęp bólu (:..) Tniesiemy sztukę, literaturę, naukę ". W. Golding "Władca much" - Na bezludnej wyspie chłopcy rozpoczynają tworzenie nowego państwa od zera, wybierają przywódcę, ustanawiają prawa, które miałyby szanować obywateli i ich wolność. Zaczyna się idealnie: chcą budować szałasy, podzielili funkcje, msją mądrego przywódcę - Ralfa. Goldihg chce jednak powiedzieć, że utopie nie mają szans realizacji i wcześniej czy lZóźniej, za sprawą samych obywateli, zaxnieniają się w swoje zaprzeczenie. Pod dowództwem Jacka chłopcy po~aują się bowiem silni, bezkarni, uwie~, że prawo dyktuje silniejszy. Kolejne Z~ójstwa będą potwierdzeniem gorz~j prawdy historycznej aż do finało~'~go polowania na Ralfa, które pokaże, l~k łatwo zręczny demagog może maniP~Iować th~mem. S. Grochowiak "Utopia" - Poeta dowodzi prawidłowości ludzkiej natury, polegającej na potrzebie tworzenia mitów, ideałów; jednym z nich jest myśl o idealnym państwie - Utopii. Kolejne epoki potwierdzały złudność takich marzeń (palone czarownice, mason, który rozkłada bomby, wrogowie Utopii mieszkający w chlewiku). poeta pokazuje sztuczność takiego idealistycznego świata: na Utopii zaczęto od wdziewania peruk. Rzeczywistość zaś jest brutalnie konkretna i daleka od umowności: goły, przerażony Żydek, który gryzie czosnek, ma katar i nie chce wstąpić do wojska. Poeta pyta: gdzie podziałaś się wyspo?. W. Szymborska "Utopia" - Tu rzeczywistość przypomina biblijny raj (Pewność Niewzruszona, jezioro Głębokiego Przekonania, jeśli jakieś zwątpienie, to wiatr je rozwiewa, krzaki aż uginają się od odpowiedz~~. Jednak wyspa jest bezludna, a ślady stbp prowadzą do morza. Skąd taki powszechny exodus? Poetka jest ptzekonana o wyższości życia (tej bezpowrotnej topiely nad

wszelltimi teońami i idealnymi systemami, które zawsze zawierają jakieś elementy tak dobre, że aż skierowane prceciwko człowiekowi. * "Mimo powabów wyspa jest bezludna, a widoczne po brzegach drobne ślady stóp bez wyjątku zwrócone są w kierunku . morza. Jak gdyby tylko odchodzono stąd". (W. Szymborska) * "Utopię już nie raz widziano jako wyspę często, tę na Morzu Śródziemnym obróconą ku słońcu. Było to w czasach ujeżdżania aniołów biednych anemicznych zwierząt Których pyski zmęczone zwisają w ołtarzach. Gdzie podziałaś się wyspo? Płyną nad twym szkieletem statki ładowne w śledzie". (S. Grochowiak)

Apokalipsa Apokalipsa (z greckiego apokalypsis objawienie, odsłonięcie) - To szczególny rodzaj wypowiedzi, przedstawiającej tajemnice czasów ostatecznych, wyjaśniającej sens dziejów, zawiera proroczą wizję wydarzeń towarzyszących końcowi świata. W Biblii zwłaszcza Objawienie św. Jana. Celem jej jest przedstawienie dla' pokrzepienia serc ostatecznego triumfu dobra nad złem. Biblia (ST) - 1) Księga Izajasza, która należy do tekstów profetycznych. Jest to wypowiedź prorokaIzajasza przepowiadającego czas gniewu bożego i kary bożej za wszelkie grzechy i nieprawości: Albowiem dzień pana zastępów przyjdzie na każdego pysznego i wyniosłego i na każdego wywyższonego. Zapowiada ludowi izraelskiemu gniew Pana, który ziemię obróci w pustynię ( 13,9) na podobieństwo Sodomy i Gomory (13, 19). 2) Księga Ezechiela - wypowiedź proroka utrzymana w podobnym tonie jak Izajasza, zapowiedź spustoszenia ziemi i wygubienia ludzi za grzechy: idzie czas, przybliża się dzień (7,12). Pojawiają się obrazy zagłady: ogień, śmierć, mór, aniołowie z mieczami ognistymi jako symbole kary bożej (9). 3)

Księga Daniela - mówi o odwróceniu się Izraelitów od pana, szerzącym się grzechu, łamaniu praw bożych: zgrzeszyliśmy i przewrotnieśmy czynili i niebożnieśmy się sprawowali (...) i nie słuchaliśmy sług Twoich (9, 5-6), stąd zapowiedź kary, która ma nadejść. Biblia (NT) Objawienie św. Jana - ostatnia księga Nowego Testamentu, zamykająca całość Historii Świętej. Jej autorstwo przypisuje się jednemu z uczniów Chrystusa, św. Janowi, który napisał ją na zesłaniu na wyspie Patmos w czasie prześladowania pierwszych chrześcijan. Apokalipsajest wizją walki dobra ze złem, obrazem sądu ostatecznego. Pełna jest niejasnych, nie zawsze jednoznacznych symboli, np. Baranek (ofiara Chrystusa), Babilon (symbol pogańskiego świata, bałwochwalstwa), cztery zwierzęta (czterech ewangelistów), bestia i siedmiogłowy smok (szatan), kobieta przyodziana w słoneczną szatę (zwycięska Matka Boska). Księga obfituje w wiele obrazów zagłady (szarańcza, ogień), cechuje ją też symbolika liczb, np. siódemka jest cyfrą boską (siedem aniołów, siedem trąb), zaś liczba 666 symbolizuje bestię (Szatana). Z. Krasiński "Nie-Boska komedia" Naprzeciwko siebie stanęły dwa obozy: arystokracji na czele z hrabią Henrykiem i ludu, któremu przewodzi Pankracy. Nie jest to nawiązanie do biblijnego motywu walki dobra ze złem, bo oba ugrupowania opanowane są przez szatana. Arystokraci są tchórzliwi, sprzedajni, nieludzcy, zaś lud opętany jest żądzą mordu (nam jedno - bydło czy panów rżnąc~ i zniszczenia. Krasiński nawiązuje do Heglowskiego teatru his- . torii, gdzie ludzie są tylko wykonawcami woli Ducha Świata, toteż w "nie-Boskiej komedii" Bóg nie traci kontroli i nad tym, co ludzie robią i zjawi się, gdy będą odgrywali komedię "nieboską" (szatańską), aby ich osądzić. Patrz: rewolucja, teatr świata, zło. J. Kasprowicz "Dies irae" Wizja końca świata i sądu ostatecznego przedstawiona w sposób ekspresjonistyczny. Zgodnie z zapowiedzią biblijnych proroków, na głos trąb 3

wzywających na sąd . boży rozstępuje się ziemia i z jej szcze- : lin wypełza całe zło: żmije, pijawki, jaszczurki. Na świecie szaleje niszczący ogień, słychać pękanie bloków skalnych i szum wichru niosącego zagładę. Trąby wzywają na sąd zarówno żywych, jak i umarłych. Temu katastroficznie pokazanemu widowisku przypatruje się zimny, lodowaty Bóg. Patrz też: katastrofizm. J. Kasprowicz "Święty Boże, święty mocny" - Obraz ostatnich chwil istnienia ludzkości. Dominują barwy ekspresji: czerwień pożarów i czerń chmur oraz świata zapadającego się w nicość. Niebo pęka z ogromnym hukiem, znikają góry, lasy walą się w rozpadliny ziemi. Na tle tych zhiperbolizowanych obrazów odbywa się walka archanioła Michała (dobro) z Szatanem (zło). J. Czechowicz "modlitwa żałobna" - Katastroficznej wizji zbliżającej się zagłady świata (świat nieistnienia skryje nas), która w wierszu pojawia się na zasadzie przeczucia (czas przyszły: będzie się toczył wielki grom), towarzyszy typowo apokaliptyczne obrazowanie: zórz ogniowa kra, wodnista chusta skryje nas. Przerażony nadciągającą zagładą człowiek, zwraca się do Boga (skrytego w firmamentu konchach) z modlitwą o ratunek. J. Czechowicz "żal" - Oba utwory pochodzą z tego samego tomiku ("Nuta człowiecza", 1939) i oba utrzymane są w podobnym nastroju przeczucia nieuchronnego kresu: zniża się wieczór świata tego. Powtarza się obrazowanie przypominające biblijną apokalipsę: blask, huk, czerwony udój, płomienie, płacz i krzyki ludzi. Katastrofę, która nadejdzie, wyraża metafora: roztrzaskane szybki synagog. Patrz też: katastrofizm. Cz. Miłosz - "Roki" - Obraz świata pogrążającego się w ostatecznej zagładzie. Zapowiedź zbliżającej się apokalipsy ujawnia się przez obserwację wszechświata - obłoków, ziemi, nieba, a także ludzi, uwikłanych w konkretny czas historyczny, który właśnie ma się wypełnić, stąd tytuł "Roki" jako coś nieuchronnego. Powtarza się

motyw ognia (żywioł zagłady), popiołów, dymu, pogorzeliska. K.I. Gałczyński "Koniec świata" Apokalipsa pokazana groteskowo: zderzenie przerażenia mającą nadejść zagładą z kpiną i żartem. Rzeczywistość pokazana jako kompletny chaos i całkowity brak logiki: z kościołów uciekli święci, ulicami idą pochody protestujących przeciwko końcowi świata, biją dzwony na trwogę, przewracają się sklepy, cyrki (...) i różne ubikacje. Jest to apokaliptyczna wizja sługi bożego !ldefonsa, w której śmiech jest tylko formą złagodzenia lęku przed mogącą naprawdę nadejść katastrofą. S. Żeromski "Przedwiośnie" Elementy wizji apokaliptycznej pisarz wykorzystał w przedstawieniu rewolucji w Baku. Wydobył aspekty grozy, mordu, destrukcji. Pokazał rzeczywistość, która sprowadza się do porachunków ormiańskotatarskich, nieposzanowania żadnych praw. Jedyne, które istnieje, to prawo silniejszego lub prawo ulicy. Krew płynie ulicami jako rzeka wieloramienna. Rewolucja to także śmierć wszelkiego piękna (oskarżycielska wymowa trupa młodej Ormianki). T.S. Eliot "Wydrążeni ludzie'' ~'~'iersz reprezentuje nurt poezji metatizycznej. Poemat przedstawia królestwo wydrążonych, chochołowatych ludzi, których charakteryzują takie oksymorony, jak kształty bez formy, gesty bez ruchu. Świat tych ludzi to nieprzystawalność zamiarów do dokonań i idei do rzeczywistości. Wobec tego koniec takiego świata nie będzie widowiskiem, nawet apokalipsa zostaje tu pomniejszona, zamiast wybuchu jest skomlenie. T.S. Eliot "Wędrówka trzech króli" - Jest ilustracją tezy, którą poeta szerzej wyłożył w sztuce pt. "Mord w katedrze". Trzej pielgrzymi po uciążliwej wędrówce docierają do celu (narodziny Chrystusa). Jednak udział w narodzinach Chrystusa przynosi wędrowcom zagładę ich starego, dawnego świata (wróciliśmy do swych ziem, do dawnych królestw, lecz nie jest nam już łatwo w starym ładzie), takjak przyjście na świat Chrystusa przyniosło śmierć światu staremu przez ustanowienia

nowego ładu, nowego systemu wartości. J. Tuwim "Bal w Operze" patrz: katastrofizm. W. Broniewski "Krzyk ostateczny" - Wiersz pochodzi z tomiku o tym samym tytule z 1939 r. Zapowiada nadchodzącą wojnę (przeważa w utworze czas przyszły: będzie głód, pożoga i mór, spłonct miasta, runą laboratoria). Obrazowanie nawiązuje do motywów biblijnych (ogień, woda, noc, śmierć jako niewiasta przybrana w szkarłat) oraz drzeworytu Durera "Czterej jeźdźcy Apokalipsy" (pędzą czterej na zachód i wschód! Biada). Znamiona żywiołu niszczącego uzyskuje tu historia (gniewnie kroczy historia... cywilizacja oślepła). Patrz też: katastrofizm. K.K. Baczyński "Historia" Katastrofizm historiozoficzny (koncepcja historii jako cyklicznie powracających wojen, które są zagładą dla kolejnych pokoleń: idą, idą pochody, dokqd idq (...) Jak noże giną w chleb pogrążone - tak oni z wolna splywają. Piach ich pokrywa) złączony tu z katastrofizmem generacyjnym (losy każdego pokolenia, wplecionego przecież w historię swego narodu, są nieuchronnym marszem ku śmierci). K.K. Baczyński "Mazowsze" Podobna jak w "Historii" wizja dziejów, nazwana tu krwi nicią wąską i wplecione w nią losy każdego pokolenia (synowie, wnukowie). Najbardziej drastyczne obrazowanie dotyczy ostatniej wojny (kraju runęło niebo, krew czarna w supły związana - ciekła w wielkie mogiły, tłumy obdarte z serca i ciała). K.K. Baczyński "Pokolenie" z 1941 r. (Do palców przymarzły struny), "Pokolenie" z 1943 r. (Wiatr drzewa spienia). W obu utworach apokaliptyczna wizja zagłady pokolenia, o którym poeta w wierszu z 1941 r. napisze: tak się dorasta do trumny, jakeśmy w czasie dorośli. Podobny sposób poetyckiego obrazowania: rzeki ognia, krew tak nabiera w żyłach milczenia, ciągną korzenie krew, skręcone ciata, żywcem wtłoczone pod ciemny strop. Patrz: pokolenie stracone. K.K. Baczyński "Ten czas" Nazywany w wierszu mrocznym czasem, kojarzony jest z zagładą,

brakiem nadziei. Kolorystyka jest mroczna, a wszystkie elementy kreacji obrazu poetyckiego kojarzą się ze śmiercią: trumny, groby, sznury, szubienice, czaszki. K.K. Baczyński "Psalm 4" Wyznanie w pierwszej osobie skierowane do dalekiego i nieobecnego Boga w imieniu całego pokolenia skazanego na zagładę: ulewy głów obciętych, ziemia - ziejctcy orkan. Cz. Miłosz "Piosenka o końcu świata" Wiersz jest zaprzeczeniem tradycyjnego wyobrażenia apokalipsy. Nie ma tu błyskawic i gromów ani tajemniczych znaków i trąb archanielskich. Nastrój utwóru jest pogodny i wszystko pozostaje zgodnie z naszymi wyobrażeniami, tzn.: pszczoły zbierają miód, rybak naprawia sieci, sprzedawcy warzyw nawo łują kupujących. Mądrość życiową uosabia w wierszu staruszek, który wie, że innego końca świata nie będzie, bo (zakończenie utworu jest wieloznaczne): świat kończy się naprawdę każdego dnia, bo każdego dnia po trochu umieramy. Koniec świata następuje w momencie śmierci każdego człowieka. Wiersz jednak przełamuje tradycyjne myślenie katastroficzne. Uczy jak żyć ze świadomością śmierci. Cz. Miłosz "Piosenka o porcelanie" - Wiersz jest swego rodzaju krajobrazem po bitwie: złamana jabłoń, rozerwana pierzyna, ziemia zasłana skorupami porcelanowych spodków i filiżanek. Wojna nie jest tu nazwana wprost, a tylko sprowadzona do symboli (kurhany). Porcelana ma w wierszu wymowę sym bolicznie wieloznaczną: pokazuje zagładę ludzkich dokonań, kruchość kultury w konfrontacji z wojną, zagładę czyjegoś małego i pięknego świata: niczego mi proszę pana tak nie żal jak porcelany. K. Moczarski "Rozmowy z katem" Elementów apokaliptycznych można się dopatrzeć w opisie likwidacji getta (zagłada świata żydowskiego). Obraz walczącego getta nawet z punktu widzenia kata (J. Stroop) przypomina dzień sądu ostatecznego: ogień niesie śmierć zarówno ludziom, jak też budowlom, huk wybuchów 4

miesza się z krzykami ginących. Jako symboliczny akt zagłady całej kultury żydowskiej należy potraktować wysadzenie synagogi przy Tłomackiem: niezapomniana alegoria triumfu nad żydostwem. H. Krall "Zdążyć przed Panem Bogiem" - Zagłada getta z punktu widzenia ofiary - Marka Edelmana, który w swojej relacji eksponuje wszelkie elementy nienormalności sytuacji (kani balizm), okrucieństwa (gwałty), wszechobecności śmierci (choroba głodowa, numerki życia). Bóg skazał ten świat na zagładę, toteż próba przechytrzenia go jest walką o przeżycie dwóch tygodni, tygodnia dłużej, choćby po to, aby poznać smak pospiesznej miłości. R. Bratny "Kolumbowie. Rocznik 20" - Apokaliptycznie pokazane powstanie warszawskie: ruiny i zgliszcza stolicy, śmierć jednostkowa i zbiorowa. Powstańcy pozbawieni łączności, leków, żywności, broni, narażeni na ostrzał artylerii i naloty bombowe. Rzeczywistość częstokroć przypomina sceny sądu ostatecznego (np. walki na cmentarzu ewangelickim, gdy w wyniku wybuchu popękały płyty nagrobne i pootwierały się groby. M. Białoszewski "Pamiętnik z powstania warszawskiego" Również obraz powstania, ale z punktu widzenia cywila. Cała Warszawa - to krajobraz jak po apokalipsie: morze ruin, pustkowie, groby. Życie ludzi naznaczone tymczasowością (przeżyć nalot, przeżyć dzień do końca). Zagłada miasta (w ruinach można rozpoznać ślady dawnych stylów architektonicznych: od ksiqżąt Mazowieckich do nas. I z powrotem. Staś, Sobieski, Sasy, Wazy, Wazy, Sasy, Sobieski, Staś, Fukier. Przemieszaniu uległy epoki i style. Runął cały dorobek cywilizacyjny. Zginęli też ludzie: dwieście tysięcy ludzi leży pod gruzami - umarło miasto i jego mieszkańcy. ~K. Vonnegut "Rzeźnia numer pięć" - Księżycowy krajobraz przedstawia Drezno po bombardowaniach, które wcześniej zostało pokazane jako miasto szczególnie piękne, natomiast w wyniku nalotów dywanowych przypomina wy

glądem biblijną Sodomę i Gomorę, powierzchnię księżyca lub japońskie miasta (Hiroszima czy Nagasaki) zniszczone od wybuchu bomb atomowych. Uruchomiono kopalnie trupów. A. Camus "Dżuma" -Dotknięty zarazą Oran sprawia wrażenie skazanego na zagładę. Rośnie z dnia na dzień liczba zgonów, upały sprzyjają zachorowaniom. Apokaliptycznie brzmi pietwsze z kazań ojca Paneloux, w którym pokazał on prostą zależność między grzechami ludzkimi a boską karą. Dla jezuity dżuma w Oranie jest wyrazem gniewu Boga, który zesłał na grzesznych anioła z mieczem ognistym, by stawał na progu każdego domu, niosąc śmierć. Patrz: przemiana, zło. T. Różewicz "Ocalony" Bohater liryczny wiersza jest człowiekiem, który ocalat prowadzony na rzeź, przeżył piekło na ziemi, widział furgony porąban~'ch ludzi, którzy nie zostaną zbawieni. Tytułowy ocalony znalazł się w punkcie zerowym, jest po apokalipsie (zniszczeniu uległy zasady etyczne:jednako waży cnota i występek oraz estetyczne: pojęcia są tylko wyrazami: piękno i brzydota), toteż przy pomocy nauczyciela i mistrza pragnie powtórzyć akt kreacji świata (nazwać rzeczy i pojęcia, oddzielić światto od ciemności). Patrz: pokolenie stracone. Cz. Miłosz "Oeconomia divina" - Jest wizją świata, któremu zabrakło boskich zasad. Bóg pozwolił człowiekowi na całkowitą wolność, co skończyło się kompletną destrukcją dorobku wielu wieków, zarówno w sensie materialnym jak też duchowym. Nagość ludzi ma tu wiele znaczeń: może symbolizować nagość metafizyczną (ubóstwo uczuć metafizycznych lub ich zanik przy nadmiernie rozbudowanej sferze dóbr mate rialnych), może też symbolizować chęć powrotu człowieka do czasu raju, gdy mógł być blisko Boga. G. Garcia Marquez "Sto lat samotności" - Apokaliptycznie można potraktować proroctwo Melquiadesa dotyczące rodu Buendiów. To właśnie owo sto lat stanowi pewną zamkniętą całość, w której mają się zmieścić losy rodu od jego początku i założenia osady

(F. Panuje tu w rodzinie zgoda i harmonia . że czują się szczęśliwe.Pokazane jest tu życie z dala od miast. jak też w grupie powracających ze spaceru. z rozkoszą nasiać ziółek). F. obojętność. którzy jedząc zebrane przez Laurę pachnące maliny. Panowała tam harmonia między człowiekiem a naturą. malinowy chrośniak ma być':. Rej "Żywot człowieka poczciwego" . zna swoje miejsce zarówno w czasie posiłków. wa. radości. W Soplicowie ludzie żyją zgodnie z prawami natury: gdy Bóg jako główny gospodarz każe słońcu zachodzić. W centralnym miejscu Edenu rosło drzewo życia i drzewo wiadomości dobrego i złego. miasto święte. lecz przyjemnością (grządki pokopać (. strzyże wełniste owce. Dante rozmawia ze spotkanymi postaciami. a wszystkie na nim produkty: soczyste. gdzie panuje dramatyczny po-' dział na szarych obywateli i władze. Konwicki "Mała apokalipsa" Rzeczywistość PRL-u.św. Por. W późniejszym rozumieniu: 1) 5 synonim nieba. Praca nie jest wysiłkiem.. schodzą także z pola .W starożytnej Grecji lesista kraina w środkowej części Peloponezu. Na harmonii tych elementów polega arkadyjska wizja życia. która służy mu radą i pomocą. że człowiek będzie całował ślady stóp człowieka. Małachowski) * "Nawet myśl o końcu świata nie może być myślą o końcu wszystkiego". człowiek nie musiał więc uprawiać ziemi. Na arkadyjskość życia na wsi składają się' również obrazy grających na fujarkach pasterzy i tańczących faunów. brzydkie. zaś zimą z rozkoszą oddaje się polowaniu. Stała się ona symbolem idealnego świata. Tu został on umieszczony na poszczególnych planetach (np. wolną od konfliktów. Kochanowski "Pieśń świętojańska o Sobótce" (pieśń Panny XII) .. przez które węd ruje Dante w towarzystwie Beatrycze. aby bez zbytku stót byf pełny i gotowy. jest Raj. swoiste pandemonium. Rodzaju 2.. zagrożeń. Apokalipsa pozbawiona metafizyki zamienia się w paradę okrwawionych kostiumów". a cała rzeczywistość została zdematerializowana. Eco "Imię róży" Benedyktyńskie!. będą wyznawa. na Słońcu przebywają mędrcy . toteż ludzie mogli z nim obcować na co dzień i czuli się szczęśliwi.` jęć jak "czas" nie da się precyzyjnie określić: czas zdeptany. (T. które zapewniają go. która jest człowiekowi życzliwa i przychylna. przyjaznym klimacie. Jagodziński) Arkadia/Raj Arkadia/Raj . człowiek.8-14). symbol triumfu Dobra i Piękna.2 nowe Jeruzalem. W Raju rosły piękne drzewa o dorodnych jadalnych owocach. nijakie. jemu pszczoły miód dawają). spokoju. A. mała stabilizacja". gdyżjej istotąjest lęk przed nieznanym. a także korzystanie z jej darów (ogóreczki. a potem Bernarda z Clairvaux. Miłosz) * "Są ludzie. opuszczona ojczyzna jest idealizowana z powodu niemożliwości powrotu: on zawsze zostanie święty i czysty jak pierwsze kochanie. Dante Alighieri "Boska Komedia" Trzecim królestwem. W przeciwieństwie do Piekła w obrazie Raju przeważają kolory jasne.gospodarz przechadza się po sadzie z żoną i czeladką. W Soplicowie każdy czuje się bezpiecznie. wymarzo ne. Bruegel "Triumf śmierci". błogosławieństwo. I tak np. Natura sprzyja tu ludziom: psy się uśpiły. o łagodnym. tandetne. za światem opartym na porządku naturalnym. Taki wizerunek Arkadii przedstawił Wergiliusz w "Bukolikach" -jako krainy prostoty. nawet tak podstawowych po. Jest to apokalipsa w małych wymiarach. Apokalipsa w malarstwie: drzeworyt Diirera "Czterej jeźdźcy Apokalipsy". możliwość zachowania czystego sumienia. Osta-: tecznie więc wielki pożar biblioteki. miłości i dobra.Przyjemnością jest poprzestanie na małym (inszy niechaj pałace mar morowe mają). U. Eliot) * "Jest głupotą nie widzieć groźby atomowej śmierci. gdzie wszystko ~ jest niejednoznaczne.Macondo. aby dostatnio żyć. Por. Mit Arkadii był wyrazem tęsknoty za rzeczywistością szczęśliwą. Wielu podróżników umieszczało raj ziemski na wyspach Pacyfiku lub Oceanu Indyjskiego. Memling "Sąd ostateczny". gdyby go przepowiedzieli". Istotą Raju jest połączenie: światłości.~'. świetliste. gdzie społeczeń-' stwojest rozpite. * "Śmiejmy się! Kto wie. dlatego śmierć kolejnych zakonników ojciec Jorge tłu-~ maczyjako wypełnianie się słów apoka-`. czy świat potrwa jeszcze trzy tygodnie?" (P. (J. Piękno Raju polega na grze dźwięków i barw. świeże. Mars). Jest to zatem powieść o polskiej ~ bylejakości dlatego apokalipsa pisana~ tu jest małą literą.. Zanim zrozumie. J. Otoczona górami. Jowisz. Beaumarchais) * "Innego końca świata nie będzie".A. niebiańskie. Helenę Radziwiłłową niedaleko Nieborowa. zdrowe. jedność z naturą. aż do upadku zapoczątkowanego kampanią bananową i wojną. że to tylko jego własne". bezpiecznie. (A. J. (Cz. król Salomon. jesienią rwie purpurowe i wonne kiście winogron i słucha śpiewu ptaków. . Tu strzeże się tradycji.Ch. Kraina żyzna. Karpiński "Laura i Filon" Miejs. jak i sposobem korzystania z uciech życia. Życie na wsi spokojnej. lipsy: zagłada przez wodę i ogień. rodzina. szczęśliwe. też sztukę Różewicza "Nasza'. muje się powolną agonią miasta-państ-'. wsi wesotej przeciwstawione zostało życiu dworzanina i żeglarza. podwójna moral. Horacy "Beatus ille qui procul negotiis" (epoda II) . Konwicki zaj. przed Bogiem. Arkadia . ale jest również głupotą groźbę atomowej śmierci widzieć jedynie w kategoriach Apokalipsy". Wielką radość sprawia też samo obcowanie z przyrodą. np. poprzez rozkwit. cem spotkania bohaterów jest zagajnik za wsią. harmonijnie. swego rodzaju apokalipsę w tym króles-" twie zła.park romantyczno-sentymentalny założony przez ks. Tu praca nie męczy. miejscem czułego spotkania. Hebbel) * "Świat kończy się nie hukiem. gdzie aniołowie i ludzie zbawieni mieli zażywać wiecznej szczęśliwości.~ i całego klasztoru można traktować jako ~. Apokalipsa w filmie: Coppola "Czas Apokalipsy". Mickiewicz "Pan Tadeusz" Arkadyjsko został tu przedstawiony kraj lac dziecinnych. wonne. latem odpoczywa wśród bujnych traw. wydającej bogate plony ziemi. zdrowie. sałatki). ale skomleniem". zamieszkała przez lud trudniący się pasterstwem i uprawą żyznej. opactwo w północnych Włoszech to. (Z. a plony z niej są obfite (jemu sady obradzają. Tomasz z Akwinu. Celem jego wędrówki jest spojrzenie na boskie oblicze. rzodkiewki. W Nowym Testamencie Apokalipsa 21. formizm. bez śmierci i chorób.j li sobie miłość. gdzie wreszcie reżim tworzy własną sztukę. zaś w dziewiątymwiebie wędrowiec spotyka aniołów. skryje ko-'.W ogromnym stopniu inspirowana II epodą Horacego. Podmiot liryczny wiersza zwraca się z prośbą do Boga o opiekę. która daje poczucie bezpieczeństwa. Jest to miejsce pobytu pierwszych ludzi. ludzką życzliwość i pogodną starość. Kott) * "Nie można stworzyć świeckiej apokalipsy. Bóg przechadzał się między drzewami ogrodu. wiosną pędy bujnej winorośli żeni z pniem topoli. Patrz też: katastrofizm. przynależności. M. szczęśliwości. 2) miejsce piękne. otoczona czterema rzekami. ładu i harmonii.). Patrz: miasto. zarówno rytmem pracy. którzy by się cieszyli nawet z końca świata. żyje bez ideałów (kon -'. chanków. Podstawą szczęścia jest świadomość posiadania własnego miejsca na ziemi. T. W jego pracach wspiera go żona. trwania i ciągłości.S.. w zgodzie z naturą. Nawet chwilowa kłótnia I zakochanych nie jest tu groźna wzma ga jedynie ich uczucia. co osiąga.Życie ziemianina pokazane jest arkadyjsko: zgodnie z rytmem natury. Biblia Odpowiednikiem Arkadii jest Ogród Eden (Raj Ks. rozkoszne. identyfikowana później z Mezopotamią. Kochanowski "Na dom w Czarnolesie" . (H. dopasowuje się do rytmu przyrody. Dba też o to.. Bednorz) * "Przyjdzie jeszcze czas. ność).

erotyzm. które nie wchodzą sobie w drogę. jest prawie rajem. sluchalabyś wichru w kominie do rana). piękne i pociągające. Elfy dbają o ubarwianie życia przez bale i zabawy. . stąd żal jest wycho-~' dzić dlatego Piotruś Pan nie chce wra ' cać do rzeczywistości. praca. Adam wyrzucił Ewę z szałasu podczas deszczu). nadzieja i miłość. "Manifest szalony".Posiadłość prezesowej Zasławskiej (Zasławek) jest oazą swojskości. Wierzyński "Filozofia" utwór rozpoczyna się od słów: dziś drugi raz się urodzilem. Żeromski "Przedwiośnie" Podobnie jak Soplicowo i Korczyn w pełni arkadyjsko pokazana została Nawłoć. całkowite zerwanie z rzeczywistością. Remarque "Cienie w raju" patrz: pieniądze. nie dającą mu odpocząć. tzn. np.Park . K. Panuje tu ład i porządek. i miłe sercu. Budowa cukrowni wydaje się groźna dla tego raju na ziemi. zwraca uwagę harmonia elementów tego świata: mężczyźni orzą ziemię.modlitwa o śmierć. Stwarza to wrażenie baśniowości tego świata. Leśmian "Krajobraz utracony" Utraconemu rajowi ludzkości został tu przeciwstawiony raj jednostkowy . smak winogron. "Rzuciłbym to wszystko" . uczciwy. kojarzone z pięknem przyrody (szum lip. a drzewa w porywie natchnienia szaleją wiosenną woniq). obfitującymi w grzyby i jagody. Mieszkają tu elfy. E. podobnie S. jednak mimo wszystko Raj może być tam. aby wszyscy wszystko mieli. którajest wyspą. Nie są zbyt bogaci. W okresie modernizmu powstała moda na tzw. troskliwą opieką. Por. dużo by sig spalo. Cz. w której każdy będzie szczęśliwy. ptaki i dobre duszki.pełne morze symbolizuje tu marzenie o absolutnej wolności. Na stole znajdują się zawsze różne gatunki serów. W. występuje mnóstwo metafor. Gałczyński "Prośba o wyspy szczęśliwe"-Rzeczywistość wymarzona. który objaśnia świat i z grzqdki calą widzi okolicę. be. przypomina . Twain "Pamiętniki Adama i Ewy" Utwór kończy stwierdzenie Adama po śmierci Ewy: gdziekolwiek byla ona. śmiechu i miłości oraz wina można oszaleć z radości. Każdy jego element ma swój cel i swoje przeznaczenie. Orzeszkowa "Nad Niemnem" 1) Na Soplicowie wzorowany jest dworek w Korczynie. Mallarme "Wiatr morski". z której korzystają wszyscy domownicy i goście Korczyna. radości.: ucieczka. śmiać się i młodnieć z każdą chwilą. kawa ze śmietanką. bułki. Nie bez powodu Wokulski tu będzie się czuł naprawdę szczęśliwy. Anzelm pokazuje Justynie swój prawie rajski ogród. Były one ucieczką od okrutnej rzeczywistości i bólu istnienia. K. Rządzą tym światem trzy cnoty ewangeliczne: wiara. znane (dostępna niegdyś tajemnica). Rimbaud "Statek pijany" . jest różnorodność i dostatek owoców. Korab-Brzozowski "O. Mieszkańcy żyją z daleka od zgiełku miast i wielkiej historii. "sztuczne raje" (nazwa pochodzi od tytułu zbioru esejów Ch. mogącym zapewnić szczęście w postaci niebytu. Jest to miejsce oddalone od wszelkiej cywilizacji. Łobodowski "Pani Salomea" Świat. więc nie trzeba zabijać. zastępującym ciepłe promienie słońca. Należy cieszyć się dniem. Por. starzy siedzą na ławeczkach i gwarzą. W Nawłoci panuje atmosfera serdeczności. a więc nie naznaczeni złem. A. w której największą radość sprawia jazda tramwajem (zagarniam zachwytem ramienia. Tuwim "Wiosna" . a Adam rów-I nież pokazany został bardzo po ludzku. W. ale jest ich obfitość i są niezwykle smakowite (zdrobnienia!). z wadami. Przybysze także zachowują się jak pierwsi ludzie . nawet prowincjonalne. gdzie panuje wieczna szczęśliwość. tu jednak nie jest ona dla człowieka uciążliwością. że każde zbłąkane dziecko zostanie tu otoczone'. wet służbę traktuje się jak rodzinę (Ma-. E. w którym żyje Piotruś Pan. piękna. niczym nie skrępowaną twórczość. Szczęście zapewnia mu praca na roli. poblażliwe i zabawne wybrzeże. Choć powieść miała być apoteozą pracy.M. własnoręcznie zasadzonych i pieczołowicie pielęgnowanych. nie jest już tak radośnie. więc nie skażone jej skutkami. Inwokacja. tam był Raj. Baudelaire'a z 1860 r. pełni dobrych chęci. spacer ulicą. fakt istnienia. a u boku -ukochana kobieta (nic byś nie odrzekla moja kochana. by nie sprzeciwiać się prawom boskim. 2) Arkadyjsko (czasem baśniowo) pokazany został zaścianek bohatyrowicki.. daleko pozostają wszelkie zagrożenia. spacerów i rozmów na łonie natury. ogródek Zosi). przyjdź" : utwór . odporny. przejażdżka tramwajem. kobiecą. Sieradz lub Rawajest tu synonimem miejsca arkadyjskiego. ce. gonitwą za pieniędzmi.By uciec od otaczającej grozy wojny. S.robotnicy. ale swojskie. Por. rośnie tu bujna roślinność. w którym żyje matka Słowackiego. Utwór może być skrótem rozwoju ludzkości: od Arkadii do cywilizacji XX wieku. śmierć. Auden "Wyspa rozkoszy" Świat wyśniony (błękit nieba. personifikacji i wyrazów dźwiękonaśladowczych. Wszystko to było zwyczajne.dzieciństwo. sylabizuję a. w: Nirwanę. Golding "Władca much" Wyspa. przypomina Raj: klimat jest łagodny. 6 S.: małostkową. Ewa' często okazywała się kobietą po prostu. dziewczęta zrywają owoce (wiśnie) w sadach. zdrowy. proste codzienne zdarzenia (np. Prus "Lalka" . Tu jakby zatrzymał się czas. On sam przez bliski związek z naturą pokazany jest jako czlowiek silny. miód. w którym panuje harmonia i spokój. W sposobie opisu przyrody przeważają barwy (np. Czy jest możliwy raj na ziemi. J. konfitury. gdzie świat się zamienil w kolosalną szopę i wszystko chodzi do góry nogami. pustego baru). zwolniony rytm życia. spokoju i szczęścia. ale za to szczęśliwi. a zatem pomimo wielu nieporozumień (np. Jest to miejsce swojskie gdzie koguty rano pieją w opłotkach. powiew pachnących pól i dopełniające obrazu Arkadii stada owiec). Dla Skamandrytów w pierwszych latach po odzyskaniu niepodległości ra jem było po prostu życie. co prawda. Barrie "Piotruś Pan" .są dziećmi. Życie jest barwne. Rytm życia jest leniwy: czas upływa od posiłku do spaceru i od rozmowy do następnego posiłku. zapach kwiatów. Tu. to jak dla panienki na spacer pójść. która tu została przedstawionajako piękna i długo oczekiwana kobieta. np. miłość i czułość.najlepsze i najszczęśliwsze życie wiedzie się bez problematów i żadnego ale. Wojciunio). ciasno ale milo. gdzie Nirwana jest bóstwem. upojenie narkotyczne i alkoholowe. człowiek niezwykle pracowity. pokazał Golding przez stopniowe. np. B. matecznik. zrzędliwą. na której wylądowali chłopcy.M. M. który łata wszystkie dziury w płocie i dba o to.zachwyt nad codziennością.: z daleka od cywilizacji i tylko oni dwoje. ale mieszkańcy czują się bezpieczni i pewni. zapach rwanego bzu). zachęcającymi do przejażdżek. która się drapieżnie do tej oazy wdziera (w postaci przybysza z notatnikiem. gra kolorów oraz kojąca muzyka. często by się pilo. "Do krytyków" . chłodziarki.. to taka. Przerwa-Tetmajer "Hymn do Nirwany". nad doliną unoszą się bajecznie kolorowe motyle. Świat przedstawiony w wierszu to śpiew ptaków. Panuje tu serdeczność.Kutno. gdzie jest cieplo. Taki jest obraz~ życia ziemiaństwa. która jest jedynym aktem sqsiedzkiej nieżyczliwości. Miłosz "Świat (Poema naiwne)" . Na-.H. Wystarczy przyjrzeć się posiłkom: potrawy nie są specjalnie wyszukane. widok pięknych kobiet. Rzeczywistość rajska parku polega też na tym. słychać muzykę kameralną) miesza się z rzeczywistością. by od podstaw zbudować nową rzeczywistość. szlachetny. Janek mówi: dla mnie mórg zaorać. gdzie jest obfitość wszelkich drzew. ciejunio. gdzie ludzie się ~ kochają. życzliwości i pogody. Taką wyspę szczęśliwą zakochani mogą sobie stworzyć wszędzie. sąsiedzi są życzliwi. ale konsekwentne narastanie zła. J. Zasławek otoczony jest bujnymi lasami. która jest skażona weekendami zbyt pospiesznymi. aby żyć. a wszelkie niebezpieczeństwa oddala ojciec. pt. "I znów jest tak ni w pięć ni w dziewięć" . B. tzn. ~ tzn. bo na straży tej oazy spokoju stoi Benedykt dobry gospodarz.gdzie z powodu połączenia młodości. Miłosz tworzy wizję arkadyjskiego świata. kobiety pracują w polu lub przydomowym ogródku warzywnym. światłem elektrycznym.I. "Sztuczne raje").

oprócz tego. potrafił też wykonywać prawdziwe dzieła sztuki. bezpieczne. w którym wykłada poglądy samego Szekspira na temat sztuki scenicznej. zakochani (tylko dla oczu obserwatorów). którą na prośbę Tetydy zrobił dla Achillesa. była doskonałą tkaczką i hafciarką. krucha. 6) Orfeusz tak pięknie grał na lirze i śpiewał. który śpiewem i tańcem wysławia Boga. Cłaudel) * Lepsza władza w piekle niż służba w raju.. (T. sam także miał liczne talenty: m. Siuksowie. Baudelaire "Śmierć . Nakładają się na siebie obrazy rzeczywistości. ponieważ świat. a po deszczu cały ogród świeżością odurza. choć wynalazca i rzemieślnik. 7) Dedal. Jan piękniejsze twarze. J. Boccaccio) * "Kobieta stanowi niebezpieczeństwo dla każdego raju". * "Chciałbym iść do raju ze względu na klimat. ajego dzieła za prawdziwe dzieła sztuki.W pewnym sensie artystą jest król Dawid. oswojone. będąc opiekunem artystów i sztuki. Wydaje się.Nawiązanie do encyklopedycznego hasła: kraina na Peloponezie. 2) Podczas spotkania z aktorami Hamlet wygłasza monolog. cisza. pięknie grał na lirze (lub jak chcą inni mitografowie . Fredro "Pan Jowialski" Wiktor. zwłaszcza jeśli ma to służyć sztuce. a etnografowie mają materiał do prac. kiedy widzowie (tur yści) chwytają na pamiątkę kolorowe pióra. bliskie. że wprowadzają tam zamiast siebie innego".chciałoby się rzec: nuda. uważany był powszechnie za artystę. Prawie odgadują swe myśli w lot.Twórca lub odtwórca dzieła sztuki. że jest uczennicą samej Ateny. Wergiliusz "Eneida" . I w tym świecie ona: trochę staroświecka. spokój. Mickiewicz) Artysta Artysta . która była doskonałymwypełnieniem. zgodnie ijednomyślnie. zamyślona. a atrament uczonego ma tę samą wartość. 4) Arachne. Bernard) * "Jedz mniej! Bramy raju są wąskie" (A. Niezwykle plastyczne sceny przedstawione na tarczy ukazują historię Rzymu aż do czasów Oktawiana Augusta i dowodzą ar tystycznych talentów boga. II (Czego chcesz od nas. W tle słychać ciche pieśni ukraińskie. Złota para to także układ. przymiera głodem. Wenus. (przysłowie włoskie) * "Ach. 2) Apollo. W.jak i dla tego. poniósł z rąk boga okrutną karę został żywcem obdarty ze skóry. (P. Biblia (ST) . o moja miła! Tam był mi raj. w szeleszczącej sukni dopełnia tego niedzisiejszego. towarzyszy poecie Ludomirowi w wędrówce. Są szczęśliwi (pozornie). a osoba artysty całkowicie nie znana. że jednostka wybitna nie znajduje zrozumienia u współczesnych. jego muzyka wzruszyła nawet mściwe Erynie (patrz też: artysta słowa). ponieważ dokonywała idealnej syntezy wartości estetycznych. Pojawia się tu refleksja nad tak rozumianą istotą zadowolenia i radości: oddalenie od cywilizacji (daleko do Aten). 3) Atena obdarzona była niezwykłym talentem tkackim. Bryll "Wypis z encyklopedii Arkadia" . 2) Fidiaszjest uosobieniem sztuki doskonałego-wypełnienia w rzeźbie.Hefajstos. Krasicki "Malarze"-Piotr. C. nie spostrzegają. Kazan "Układ"-Arkadyjsko przedstawiona ta faza życia Eddiego i Ellen. czytają te same książki. tu nawet aniołowie chętnie goszczą. którą Eneasz otrzymuje od swojej matki. co krew męczennika. A to jest tylko ziemia". przekształcając ją w warzywniak (. Tu Hana uprawia kilka grządek. Mickiewicz) * "Ty dla mnie ziemię piekłem zrobiłeś i rajem. 3) Obraz zrzuconego na bruk fortepianu Szopena wyraża charakterystyczną dla Norwida myśl.) . w pobliżu rosną także drzewa owocowe (śliwy)... M. I. zaś srebro dzwoni w gardziolkach wołyńskim stowikom. że w swcjej kuźni wykuwał pioruny dla Zeusa. Wyzwała wreszcie na pojedynek boginię. etycznych i narodowych.J. którzy zjeżdżają do Elsynoru. sarmackie twarze Indian. W wierszu Brylla obok Arkadii występuje Sparta. mimo braku wody. Sarmaci. jest doskonale piękny i służy człowiekowi. Ch. Jej dzieła zachwycały plastycznością przedstawionych scen. Kiedy zaś udał się do Podziemia po swoją żonę. światem Indian: wspominam Arizony rezerwat' śzczęśliwy. że dzikie zwierzęta kładły mu się u stóp. Uprawiata swój ogród na przekór spalonej ziemi i wojnie. aby się do raju dostać. pachną azaliowe gaje. Cronin) * "Siła jest takich ludzi. którają uspokaja i daje zapomnienie: Hanie zdziczałe ogrody wydawały się przedtużeniem patacowych komnat (. krajobrazu dopełniają kołyszące się wyniosłe topole. jest dziełem Wulkana. jak chociażby tarcza. młoda mieszkanka Lydii. z których warzywa wystarczą dla niej i rannego Anglika. (G. swcim talentem i magią sztuki scenicznej pomagają Hamletowi potwierdzić podejrzenia na temat Klaudiusza. a drzewa wyrywały korzenie.patrz mitologia . ale piekło musi być o wiele przyjemniejsze ze względu na towarzystwo". gdy tworzą oni tzw. osły . zezwalając mu na większą swobodę obyczajową i przekraczanie pewnych granic etycznych. E.rzeczywistość arkadyjską: wszystko tujest znane. a jednak jest bogaty. Kultura i potoczne wyobrażenia przypisują artyście nadwrażliwość. Wszystko zakończone wręcz ikaryjskim lotem i oczywi ście upadkiem. Wiele przyjemności sprawia jej praca w ogródku. dzieła w znakomitej większości pozostawały anonimowe.). Średniowiecze . wyzwał na pojedynek samego Apollina. 5) Marsjasz. . który niezwykle pięknie grał na aulosie. Przedstawił na niej sceny z życia Greków. konie. Bryll "Arkadia" . że nic nie jest w stanie zburzyć tej harmonii.K. Obaj przyjaciele trafiają do majątku pana Jowialskiego. A. choćjest doskonałym malarzem. Jan nie grzeszy talentem.) Z pasją uprawiata żyzną Ziemię. złotą parę. E. który poległ na polu bitwy.Vlitologia . Andrzejewski "Bramy raju" pątrz: krucjata. za co spotkała ją surowa kara (patrz: praca). oglądają te same filmy. Ta budowla stała się dla starożytnych symbolem dzieła doskonałego. Nader rzadko był też artysta przedmiotem sztuki. Zwykle stosuje się do artysty nieco inne normy moralne. Pókiś ty ze mną była!" (A. która rozsądnie radzi po cichu cieszyć się swoim małym szczęściem. (przysłowie hinduskie) * Jednemu samotnemu nawet w raju nie jest dobrze. Panie. Niestety. dziewczyna dała się ponieść pysze i zaczęła przechwalać się swoim talentem. która ma przynieść natchnienie do tworzenia nowych dzieł..Mit Arkadii złączony tu został z mitem Sarmacji oraz ze. (przysłowie arabskie) * Raj na ziemi jest w księgach mądrości. który stworzył. by iść za nim. Szekspir "Hamlet" . dziełach sztuki i w sercu kobiety. Ubierają się identycznie. Pokonany. Największym jego osiągnięciem był labirynt zbudowany na Krecie na życzenie króla Minosa. J. Homer "Iliada" . wyostrzone spojrzenie na świat i ludzi. tam. który dobrze używał pióra. malarz.Sztuka była tworzona ad maiorem Dei gloriam (dla większej chwały Boga). (przysłowie angielskie) * Raj przeznaczony jest zarówno dla tego. Jej dzieła były tak piękne. człowiek obdarzony talentem wyróżniającym go spośród 7 innych.Bóg pieśni XXV to Deus artifex (Bóg .in. miejsce szczęśliwości. które odeszły: Arkadia. (A. Norwid "Fortepian Szopena" 1) Wspomnienie dni przedostatnich Chopina budzi refleksje na temat jego sztuki. Dlaczegoż łos tak różny mieli ci malarze? Piotr malował podobne. co to nie szczędząc wysiłków. Kazan pokazał złudność takich rajów w rzeczywistości zdominowanej przez układy. wszędzie poja wiają się razem. lecz pięknego krajobrazu.. Eurydykę.Tarcza.artysta). iż powszechnie sądzono.na cytrze). Ondaatje "Angielski pacjent" Wśród ogromu zniszczeń wojennych Villa San Girolamo stanowi oazę spokoju i bezpieczeństwa..1) Hefajstos. Kochanowski "Pieśń XXV" ks.1) Aktorzy. E.

a gra stała się kabotyńska. że jej talent znikł. Przerwa-Tetmajer "Evviva 1'arte" . W. ale próchno staje się czasem mierzwą pod rozwój nowej sztuki. jak nazywano homoseksualistów.Artyści należący do międzynarodowej 8 cyganeńi artystycznej w jakiejś europejskiej metropolii trawią życie w kabaretach i na jałowych dyskusjach o sztuce. genialny cap Antonio Ortiz po latach milczenia powraca na scenę artystyczną cyklem obrazów przedstawiających piękną i młodą Fran~ois. portret pięknego młodzieńca pozwoli Grayowi oddać się bez reszty złu. O. Des Gńeux.Występ zjawiskowej tancerki nie budzi zachwytu prymitywnego kołtuna. Hendńk Hófgen. dumne orły.Sztuka jest wartością najwyższą. Pojawiają się jako atrakcje jednego sezonu i znikają w mrokach zapomnienia. najczęściej okazują się wcześniej czy później czcicielami Saturna. B. najlepiej dobierając kolory stroju. H. nim uda im się osiągnąć prawdziwą doskonałość w sztuce. że Wokulski wysłał go do teatru tylko po to by wręczając aktorowi album. Iwaszkiewicz "Lato w Nohant" W wiejskim domu George Sand przebywają na kanikule liczni artyści. J.zostanie przez Dońana zabity. Przybyszewski "Confiteor" Artysta to ipse philosophus.Poznany w czasie podróży poślubnej w Wenecji malarz zaprzyjaźniony z Bukackim staje się również bliskim przyjacielem Połanieckich i towarzyszy im we wszystkich ważnych chwilach ich życia. S. choć jego niestosowne zachowanie wywołuje pewną ambiwalencję uczuć Łęckiej.ski "Wesele" . nie kiełznany Żadnym prawem.Orzeszkowa "Nad Niemnem" Zygmunt Korczyński uważa siebie za niezwykle utalentowanego artystę. bierność. co daremnie śniq o swym Idolu. Baudelaire "Na występ Aminy Boschetti" . sprawia. Prus "Lalka" -1) Występy Rossiego budzą zachwyt Rzeckiego. Książę odpowiada: Owszem. a po chwili dodaje: W przedpokoju. 2) Sybila Vane jest doskonałą aktorką. któremu dzielni robotnicy uniemożliwiają prowadzenie kreciej roboty w fabryce. jak twierdzi. także tej fizycznej. chłop zakładający spółdzielnię albo wredny sabotażysta pozostający na żołdzie im peńalistów amerykańskich. co zrobi Dońan. Ale łączy ich tylko powierzchowna fascynacja wsią i ludem. co doprowadzi go do tragicznego końca. niszczy swoje szczęście osobiste i gubi indywidualność twórczą. Socrealizm . Górski "Młoda Polska" Artysta służy swojej ojczyźnie i swojemu narodowi. 2) Wernisaż Ortiza staje się . bo piwo mu milsze oraz jego Kunegunda. Jest kapłanem najwyższej religii sztuki. a artysta. A przede wszystkim to jego idealny. Iwaszkiewicz "Sława i chwała" Losy znakomitego kompozytora. Ch. która potokiem słów pokrywa zupełną pustkę wewnętrzną. Właśnie komponuje. choć przymiera głodem. Mann "Tonio Krtiger" Lizaweta Iwanowna. który nie zdaje sobie sprawy.W bronowickiej chacie zgromadzili się na weselu artyści różnych dziedzin. Jako artystka. Chmielowski "Artyści i artyzm" W miarę potgpu cywiłizacji sztuka posił kuje sig i musi posiłkować sig dorobka mi nauki. Szyller staje się również wyrazicielem estetyczno-filozoficznych poglądów autora. Marzy o ponownym wyjeździe za granicę.Jagna jest wyraźnie obdarzona artystycznymi talentami: jej pisanki są najpiękniejsze. daje się uwieść faszys towskim władzom i niepostrzeżenie dla samego siebie staje się artystą nadwor nym.. Adńana Leverkuhna. P. wreszcie nieporozumienia dotyczące Maurycego i Solange. zawsze będzie stał ponad światem filistrów. przeczuleni. Przed nią Tonio po swojej podróży na Północ ujawni w liście swe rozdarcie pomiędzy światem sztuki i światem mieszczaństwa. Bazyli zapłaci za to najwyższą cenę . ponad światem. ale oczywiście najwaźniejszym z nich jest Chopin. Nadwrażliwi. jest Panem panów. Sienkiewicz "Rodzina Polanieckich" . malarka. J. ku której ludzkość prowadzą przywódcy partii komunistycznych. nie ograniczony żadną sitą ludzlccF. młodopolska poza i skłonność do logorei. T. M. że Teleny zaniedbuje sztukę. Dopiero przed śmiercią zrozumie. mogła zrozumieć jego rozterki. K. póki na scenie odgrywa wielkie uczucia. czy Molinań będzie przyjmowany. (. Przyznając sobie prawo do swobodnej ekspresji własnych pragnień. służy ukazaniu dziejów Niemiec od schyłku średniowiecza aż do końca drugiej wojny światowej. Niestety. w której żyje. wzajemna fascynacja obu mężczyzn. jego dzieła miały przede wszystkim słuźyć propagandzie nowej. bo malowany z miłością. więc odrzuca dobra materialne i patrzy na tłum z głową podniesioną. ale tylko obecność kochanka. O. Stoi ponad życiem.W świecie wykreowanym przez Prousta artyści są bywalcami salonów arystokracji i bogatego mieszczaństwa. tworząc prawdziwie wielkie dzieła sztuki. Kuncewiczowa "Cudzoziemka" Róża Żabczyńska nie może się zrealizować jako artystka. Ich bohaterem powinien być robotnik przodownik pracy. Kiedy poznaje prawdziwą miłość i próbuje swoje doświadczenia odtworzyć podczas spektaklu teatralnego. Artyści powinni też ukazywać wizje świetlanej przyszłości. co w rzeczywistości nie pozwalało jej na wydobycie całego piękna muzyki. okazuje się. 2) Skrzypek Molinari wzbudza nie tylko artystyczny zachwyt panny Izabeli. są literackim przetworzeniem histońi życia Karola Szymanowskiego. M. bo tylko bogactwo i różnorodność krajobrazu południowej Europy dostarczy mu bodźców do tworzenia i pozwoli rozwinąć skrzydła malarskiego talentu. wznosz4c sig na szczyty ducha. Jego związek z George Sand wyraźnie przechodzi kryzys. sprawił przyjemność pannie Łęckiej. socjalistycznej rzeczywistości i apologii przyjaźni ze Związkiem Radzieckim. dzieci pani Sand. stanowi dla niego prawdziwie twórczą inspirację artystyczną.S. Berent "Próchno" . więc jest rozdrażniony i potrzebuje spokoju. Mann "Doktor Faustus" Histońa kompozytora. ona najgustowniej się ubiera. Źle ustawiona kiść. J. Wilde "Teleny"-Telenyjest genialnym pianistą. doprowadzą do tego. W jego piersi płonct ognie przez Boga samego włożone. mają nadzieję. Mann "Mefisto" -Znakomity aktor.) gdzie dolatują tyłko samotne.1) Stary staruch. Nie tworzy jednak niczego twierdzi..artystów" 1) Artyści dzwoneczkami dzwonią. W. Jest jednocześnie uogólnionym obrazem sytuacji artysty w XX wieku i próbą rozrachunku z epoką faszyzmu. uniemożliwia jej zagranie koncertu Brahmsa. że śmierć kwiatom ich mózgu kaŻe się rozwinąć w końcu. Zmuszany do wielu kompromisów. upodabnia się niejako do modernistycznych artystów. choć jego praca rządzi się własnymi prawami i na inne sposoby przedstawia rzeczywistość. zaprzepaszczając swoje talenty i szczęście osobiste. Proust "W poszukiwaniu straconego czasu" . Wilde "Portret Doriana Graya" 1) Bazyli Hallward staje się pośrednio przyczyną tego wszystkiego. E. bo będzie się zmieniał i przyjmował na siebie ślady niecnych i zbrodniczych postępków Graya (patrz: zło). zapamiętanie w miłości. T. Nieustanne kłótnie kochanków. tak jak oni wchodząc w kon flikt ze społecznością. zatraca wreszcie świadomość dobra i zła. Andrzejewski "Idzie skaczac po górach" . 2) Rzeźbiarze. że zirytowany Chopin opuści Nohant. że monotonny polski pejzaż nie dostarcza mu natchnienia. w finezyjnych projektach zużywajq duszg nim wielkie Dzieło ciałem im sig stanie. była dla Tonia przyjaciółkc~. lekceważący stosunek pisarki do kompozytora. Na pytanie pani Wąsowskiej. S. Wyspiań. Jak wampir. Są oni tytułowym próchnem. Edgara Szyllera. Deus et omnia. daemon. Reymont "Chłopi" . wykorzystał młodość dziewczyny i stał się mimowolnym sprawcą jej śmierci. Jest też bardzo wrażliwa na piękno otaczającego świa ta.Artysta został podporządkowany ideologii. K. której mówił wszystko. A. To on pozna go z lordem Henrykiem. zatem artyście przypada rola jakby popularyzatora.

gdy go okradają". a w końcu dla pieniędzy". Mann) * "Artysta tragiczny nie jest pesymistą. a także wielcy oratorzy . nie był poetą. którzy bez niej byliby nieszczęśliwi. W rezultacie przyczynia się do jego śmierci. Lem "Dzienniki gwiazdowe" Podczas swojej dwudziestej podróży. czasem zesłańcami. ballad. Stone "Udręka i ekstaza" . Kochanowski "Na swoje księgi" patrz: autotematyzm.31) . król-mędrzec. Nikt go z tęsknotq nie wspomni.Poeta sobie śpiewa a Muzom.cej poezji" . będzie wielkim artystą. a z drugiej . poeta. J. uważany był za pierwszego poetę w historii ludzkości. gdy tchnął oddech w Adama".Cyceron i Seneka.Orfeusz. Salień czyni wszystko. Nietzsche) Artysta słowa Artysta słowa . a potem jej przebieg tworzą obraz typowego środowiska artystycznego połowy lat sześćdziesiątych. Wszyscy ukazani w powieści artyści w ten czy inny sposób uzależnieni są od ludzi. o którym Bertoldo mówi: Sztuka jest tylko dla tych. S. jego obowiązkiem jest jej opisanie. czyniąc z niego poetę. któremu tradycja średniowiecza przypisywała proroctwo przyjścia na świat Chrystusa (w IV eklodze zapowiadał nadejście panowania słonecznego bóstwa). Safona "Pogarda dla nie znaj~. stając się niejednokrotnie wyrazicielem poglądów samego autora. (O. który tak uparcie walczy z ojcem o pozwolenie terminowania u Ghirlandaja. Chcąc w swoich pracach przekazywać prawdę o człowieku.1) Tradycja opierająca się na opowieściach. (I. Wilde) * "Żaden artysta nie posiada sympatii etycznych. Szymanowski) * "Żeby być prawdziwym artystą. J. w której wyniku poznaje budowę człowieka. XX.. gdy staje się człowiekiem i zaczyna czuć". Z.3O) patrz: autotematyzm. który łączy talent z doskonałym warsztatem. (C. Czyściec i Raj.sensacją i gromadzi cały artystyczny światek Paryża. M. by pouczyć także innych i przyczynić się do ich odnowy moralnej. Poezja nie daje żadnych korzyści materialnych. Prócz nauki. Herbert "Apołlo i Marsjasz" Marsjasz jest artystą totalnym. I. (T. co czyni z niego poetę. jeśli się chce osiągnąć pełnię ekspresji". by ubłagać łaski Najświętszej Panny.1) Zazdrosny o talent i geniusz Mozarta. umrze i zostanie zapomniany. Villon "Wielki Testament" Sporządzając swój testament. który jest nie tylko niezwykle utalentowany. Sztuka obraża". Sympatia etyczna jest u artysty niewybaczalnym zmanierowaniem". Między innymi swojej matce ofiarowuje poważną i przepełnioną żarliwą wiarą balladę. zgodnie z tradycją.1) Poeta Dante odbywa podróż w zaświatach. W przedpieklu przebywają na przykład Homer. rzeźbiarzem czy architektem. (O.Artysta. Powszechnym zjawiskiem jest nadawanie wątkowi artysty słowa charakteru autotematycznego. że na mocy uchwały Soboru Tryden -. Biblia (ST) .Od początku wiadomo. które Dante spotyka w zaświatach. Mitologia . Horacy "List do Pizonów" patrz: list.2) . 2) Mozart ukazany został z jednej strony jako genialny kompozytor (np. Artysta słowa jest częstym bohaterem literackim. Patrz: syn. którą tym razem odbywa w czasie. 2) Salomon.patrz: autotematyzm. Dotyczy to także artystów. Horacy "Non usitata" (Carm. (K. co sporne i straszne". rzadko wspomina o sobie jako o poecie. Bertolda.patrz: autotematyzm. (F. Trzeba być także 9 poetą. Braque) * "Sto lat już trwa całkowite nieporozumienie między artystą i społeczeństwem i nie widać. że śpiewem i tańcem wysławiał Boga. Zgadza się na wszystko. spełnia więc wzorzec artysty. J. (I. Stryjkowski "Tommaso del Cavaliere"-Miłość i sztuka w źyciu Michafa Anioła przenikają się wzajemnie i nie dadzą się rozdzielić. iakcf Wilon napisat na prośbę swej matki. Patrz: autotematyzm. że genialny artysta nie jest w stanie dokoń czyć żadnego ze swych dzieł.jako kabotyn i prostak. Wilde) * "Artysta może wyrażać wszystko". Dantyszek "Poeta poleca Zygmuntowi «pieśń weselna na ślub Zygmunta z Barbar~. (O. Cybis) * "Skromność jest prawem artystbw. Andrzejewski "Miazga" Świat artystyczny i świat władzy wysokich dostojników partyjnych wzajemn ie się przenikają. że wszyscy wielcy ludzie w histońi świata byli przybyszami z przyszłości. decyduje się z narażeniem życia na przeprowadzenie sekcji zwłok. Kochanowski "Muza" . I. Niespełnione uczucie do pięknego rzymskiego patrycjusza Tommaso del Cavaliere sprawia. Rej "Jan Kochanowski" Kochanowski jest poetą. (O.Kto nie zrywat róż Pierii. Kochanowski "Do fraszek" (Fraszki nieprzeptacone. Jego utwory odznaczają się nie tylko wartościami estetycznymi. komponuje przy stole bilardowym). Powieść pokazuje renesansowego artystę. aby się to prędko zmieniło na lepsze. ponieważ jego obdarte przez Apollina ze skóry ciało staje się niezwykłym dziełem sztuki powiedzmy konkretnej. Jego dzieło ulegnie zniszczeniu. Horacy i Owidiusz.»" patrz: autotematyzm. (O. ckiego nagość postaci na jego freskach w Kaplicy Sykstyńskiej zostanie zamalowana. Stone) * "Artysta ginie z chwilą. Shafer "Amadeusz" . jaką ma z tej wędrówki wynieść dla siebie. są też dusze poetów. J. Przychodzi mu także umierać ze świadomością klęski . Horacy "Quid dedicatum poscit Apollinem (Carm. by zdyskredytować młodego kompozytora w oczach publiczności i cesarza. F. ale też nieludzko pracowity i wytrwały. Kraus) * "Artyści na najwyższym szczeblu nadają barwę i wyraz epoce. (G.na łoźu śmierci dowiaduje się. że ten kilkunastoletni wyrostek. (M. Przygotowania gości do uroczystości. (Platon) * "Biada artystom. Eurydykę. by zwrócili mu ukochaną żonę. J. Jednak wśród wielu mniej lub bardziej ironicznych legatów są także legaty w postaci . bo ludzie w pogoni za majątkiem i innymi dobrami materialnymi nie mają ani czasu. dla którego tworzywem dzieła sztuki jest słowo.. J. żadnego serca nie wzruszy. w której iyją". to stawać się podobnym Bogu. Janicki "Elegia o sobie samym do potomności" . Michał Anioł szybko przerasta swoich kolejnych mistrzów: Ghirlan daja. Wilde) * "Niezgodność krytyków między sobą dowodzi zgodności artysty z sobą". Ijon Tichy dowiaduje się. 2) Przewodnikiem Dantego w Piekle i Czyśćcu jest Wergiliusz. podróżJwędrówka. K. którzy mają władzę. Wilde) * "Kariera artysty podobna jest karierze kurtyzany: najpierw dla własnej przyjemności.patrz: nieśmiertelność. nie wystarczy być malarzem. 3) Wśród dusz. P. ale mimo to poeta pozostanie . zwiedzając kolejno Piekło. Lope de Vega) * "Anysta jest twórcą piękna". jak chociaźby Boscha czy Van Eycka. (K. Wilde) * "Cnota i występek są dla artysty tworzywem sztuki". * "Człowiek zupełnie nie tknięty szałem nie wejdzie do świątyni muz". III. później dla przyjemności innych. Kochanowski "Ku Muzom" patrz: autotematyzm. ale również prezentują wysokie walory etyczne. próżność ich obowiązkiem". J.) patrz: autotematyzm. który swoim śpiewem obłaskawiał dzikie zwierzęta i zdołał przekonać władców Podziemia. Horacy "Exegi monumentum aere perennius" (Carm. przypisuje królowi Dawidowi autorstwo Księgi Psalmów. poeta. prozaik pisarz. Dante Alighieri "Boska Komedia" . na których nikt nie pluje". Achard) * "Hołdem dla artysty jest. czasem dobrowolnymi. jest autorem "Pieśni nad pieśniami". Problemy natury artystycznej mieszają się z problemami politycznymi. (J. Villon ukazuje siebie przede wszystkim jako cieszącego się urokami życia biedaka. ani ochoty na czytanie wierszy. Stone) * "Rysować. Nie interesuje go nic poza pracą.

Słowacki "Kordian" . tych szczudłach umysłowej niemocy partaczów. A tajemniczy czterdzieści i cztery z widzenia księdza Piotra to być może właśnie Konrad. C. Słowacki "Grób Agamemnona" patrz: autotematyzm. dlatego Norwidowskie neologizmy wydobywają ukryte znaczenia słów. a powtórzonych przez Dmochowskiego. 2) W pewnym sensie poetą jest Kordian. Naborowski "Epitafium Janowi Kochanowskiemu. którym przyznawał rolę szczególną (por. A.. stawia się na równi z Nim. J.Poeci. Puszkin "Prorok" . kochał wiele. wędruje ze swoim przyjacielem. Konrad-poeta.1) Hrabia Henryk jest poetą fałszywym. prawdziwy. by głosił w swoich pieśniach prawdę o tym. bo w Polsce nikogo nie interesuje literatura.Jak Chopin w muzyce. aniołów. Boileau "Sztuka poetycka" Poeta. jaką poniesie. A. 3) W salonie warszawskim toczy się między innymi dyskusja o literaturze. jenerał-majora Tuza. M. (. Konrad nie zapomniał jednak o swoim litewskim pochodzeniu. C. także nauk tajemnych. A.1) Stary wajdelota Halban swoimi pieśniami i opowieściami przypomina Wallenrodowi o obowiązkach. Norwid był artystą słowa. 3) Maria. by stanąć na granicy kreacyjnych możliwości człowieka i Boga. J. Norwid "Klaskaniem mając obrzękłe prawice. którzy nie zmyślaliby w swoich utworach. co przyczyni się do jego klęski..ta serce uleczy.. właśnie wajdelotę zobowiąże.żek" . Jego idealizm. potoki rwiące czarne świerki i kwieciste róże razem. coraz więcej dostrzega oczyma duszy. Mochnacki "Niektóre uwagi nad poezją romantyczną z powodu rozprawy Jana Śniadeckiego. które opanowują serce poety. że jest zaginionym i teraz cudownie odnalezionym synem Szambelanowej i śp. Konrad wyzywa Boga na pojedynek serc. wiersz "Pióro" na temat poezji. słuch.). Jego poezja przechowa stworzone przez przeszłość wartości.. mesjanistycznym wieszczem. Teraz stoi na straży jego misji.patrz: autotematyzm. niech z niego jedynie Pism waszych blask i wartość niepodzielnie plynie. przy perfekcyjnym opanowaniu rzemiosła. gotów jest posunąć się do ostatecznego bluźnierstwa i nazwać Go carem. którzy w swojej twórczości wspierają się na zasadach sformułowanych przez Boileau. III).) . by mógł on rozumieć język morza. np. kochał wielu. J. Krasicki "Wstęp do bajek" Opowieści o poetach. Norwid "Coś ty Atenom zrobił. Poeta ma być nie romantycznym.) skały zwieszone (.K. J. jako poeta obdarzony mocą równą mocy kreacyjnej Boga. I.. pasmo nieszczęść i smutków zdominowało życie poety. 2) Orcio to poeta. Norwid "Moja piosnka (I)" -Źle. Sokratesie. zbuntował się przeciwko Bogu. 2) Patrz: autotematyzm.jest czynu testamentem.1) W scenie Prologu trzy Osoby toczą dyskurs o roli poezji i poety. 2) Konrad. Słowacki "Testament mój" patrz: autotematyzm. powinien swoją poezją podtrzymywać w narodzie nadzieję na lepszą przyszłość i przechowywać stworzone przez przeszłość wartości. Norwid "Promethidion" Epilog utworu rozpoczyna się sentencją: Słowo . od-począć . Wypowiedź Trzeciej Osoby zawiera nowy program poetycki."Ajudah" . J. tak Dawid w liryce. Z. Jedyną ucieczką wydaje się poezja. niecierpliwy diabeł wypowiada za Konrada to bluźnierstwo.: malarzem Wiktorem.patrz: autotematyzm. I.wiemym sługą Muz. Na szczęście. gór. poeta. nie wodzem. ale służącym narodowi śpiewakiem.K. które przerosły swoje czasy i dlatego nie mogły być zrozumiane przez współczesnych.Twórczość Kochanowskiego świadczy. A. że nie zobaczy w proroczej wizji przyszłych losów Pol ski. jak Prometeusz. że jako dziecko wychowane w Zakonie. Mickiewicz "Pan Tadeusz" patrz: autotematyzm.K. Na końcu w miejsce serca Bóg wkłada poecie rozżarzony węgiel i rozkazuje: na obszarach ziem i mórz prZepalaj słowem serca ludzi! A. A. źle zawsze i wszędzie. są pozbawieni talentu. Mickiewicz "Dziady" cz. N. A. To Halban przyczynił się do tego. Mickiewicz "Sonety krymskie" . który na pustyni dokonuje przeobrażenia zwykłego człowieka w najwyższego z czujących na ziemnym padole (A. by osiągnąć doskonałość w sztuce. skrótowość). perły i korale. Słowacki "Lambro" .. Traktuje ją jako środek do osiągnięcia sławy.A. bo kochałNaród. A kiedy Bóg nie odpowiada. wrażliwość. Poezja wypełnia całe jego życie i nie ma w nim miejsca na nic innego. J.. błogosławiony. wybitnymi jednostkami. Ta nić czarna się przędzie. Słowacki "Beniowski" . a Ajschylos (w tekście: Eschyles) w teatrze stanowią przykłady sztuki doskonałego-wypełnienia. rapsodem który wskrzesi rycerskie tradycje i podtrzyma nadzieję na zmartwychwstanie.począć coś od nowa.K. w poszukiwaniu natchnienia. To oddanie się poezji symboli zuje postępująca ślepota . takim może być jedynie poeta chrześcijański (solus christianus verus poeta)..patrz: autotematyzm.Poeta powinien śpiewać zmartwychwstania słowa. być także uczonym. C. To po śmierci nagrodzi z lichwą wiek późniejszy. Fredro "Pan Jowialski" Ludmir . Patrz: konflikt pokoleń. stąd też tendencja do oszczędności słów (sentencjonalność.S. mając nadzieję. Sarbiewski "De perfecta poesi" (O poezji doskonałej) Poeta powinien. indywidualizm. Kolejno zostają uwrażliwione wszystkie zmysły przyszłego artysty słowa: wzrok. Mickiewicz "Konrad Wallenrod" . gdzie Ludmir staje się obiektem wyszukanego żartu. że co mu żywota ujmie czas dzisiejszy. III 1) Patrz: autotematyzm. Wielką wagę przywiązywał dojego kształtu. Krasiński "Nie-Boska komedia" . oprócz innych postaci z historii przywołanych przez Norwida. Nie został jednak potępiony . który doprowadzi do odkrycia. posiadać rozległą wiedzę z wszelkich dziedzin. D. Dla niego poezja nie jest jedynym celem życia. powinien naśladować starożytnych mistrzów i kierować się rozumem: Ceńcie rozum nad wszystko. Potrzeby "kultural ne" szlachty zaspokaja lektura kalendarzy i herbarzy. W jego życiu brakuje miłości . czarnoleska rzecz . Co prawda nie tworzy poezji. I zagrałem. Naruszewicz "Chudy literat" Biedny poeta chodzi nędznie ubrany i przymiera głodem.:' . a wydawcy i księgarze wydzierają autorom ostatni grosz. ale on pięknością nie jest. który za milijony kocha i cierpi katusze. które będą służyć przyszłości i nie pozwolą narodowi usnąć. J. Do głębi przejęty cierpieniami swojego narodu. W czasie tej podróży trafiają do majątku pana Jowialskiego. że nie było i nie ma równego mu poety. odwołujący się do wiedzy objawionej i współtworzący nowe kierunki poprawy świata. Kochanowski "Treny" ." . jakie na siebie przyjął. J.wybaczono mu ten bunt. zdolność do poświęcenia się za naród czynią z niego poetę.przez niego płynie strumień piękności. M. należy między bajki w~ożyć. ale poezja jest w nim.patrz: autotematyzm." .K. będzie to. Norwid "Fortepian Szopena" . jedyną wartością. Morsztyn "Do swoich ksią.patrz: szaleństwo. Kochanowski "Pieśń XXIV ksi~g wtórnych" (NiezHrykłym i nie leda pió rem opatrzony. przewyższa Stwórcę. a kiedy Wallenrod będzie umierał. która ma konkretne zada 10 . bo poezja jest dla niego celem ostatecznym.w miarę jak traci wzrok zewnętrzny. Krasicki "Antymonachomachia" patrz: autotematyzm. tak namiętności.nie kocha niczego i nikogo poza sobą.K. co się stało. C. Mickiewicz "Dziady" cz. będącego tylko mądrością.Jak fale morskie pozostawiają na brzegu muszle.. że jako ten.. np. by wreszcie stwierdzić.. jakie dają zamki na szczytach Karpatów.. jak Egipcjanin w liście z aloesu Obwija zwiędłe umarłego serce. przeklętym .Dante i Mickiewicz są. poecie polskiemu" . Jedyną karą. Oczywiście. żona hrabiego Henryka .patrz: autotematyzm. i jeszcze mi smutniej.Poeta jest tu wybrańcem Boga. pozostawiają po sobie nieśmiertelne pieśni.. w której biorą udział literaci starszego pokolenia. C.

teraz radczyni Kestner. Dawny romantyczny młodzieniec stał się starszym panem. To wewnętrzne rozdarcie i dojmujące poczucie tragicznego osaczenia przez urbanistyczną cywilizację.1) Patrz: artysta. jest artysta narodowy. Chmielowski "Utylitaryzm w literaturze" . Ch. przynosi dodatkowe podniety i może być natchnieniem. kiedy mówi o Polsce. Jest jednym z najbardziej zaufanych dworzan Nerona. Krupiński "Romantyzm i jego skutki" . Stanisław Tarnowski) wzorami prawdziwie polskich twórców literatury. Mann "Lotta w Weimarze" . K. Rimbaud "Statek pijany" Tytułowy statek pijany jako symbol może być interpretowany bardzo różnie. P. który prowadzi nader uregulowany tryb życia. wszystko zostało przeżyte. Petroniusz. Jednak przed śmiercią pisze do cezara list. że skazany jest na egzystencję na granicy dwóch światów: sztuki i mieszczaństwa. miłość i śmierć. 2) Nerona przedstawia Sienkiewiczjako kabotyńskiego pseudoartystę. Miłość do pięknego polskiego chłopca. jego dwóch wielkich miłościach. 2) Lucek (Lucjan Rydel) i Henio (Henryk Sienkiewicz) są dla strapionej ciotki (hr. ile je sugerować i przybliżać. Tym zaś. ajednocześnie najbardziej ceni sobie zaszczyty dworskie i czuje się bardziej urzędnikiem niż artystą. Kiedy przyjdzie mu umrzeć. Nuda. pogodny mądrym smutkiem i wprawny w cierpieniu. P. Jego poezja ma odsłaniać wieczne tajemnice za pomocą symbolu i nie tyle nazywać przedmioty i stany psychiczne. Baudelaire "Śmierć artystów" patrz: artysta.. śmierć (bohaterów literackich). rzeczywiście staje się źródłem swoistego natchnienia. ale jednocześnie prowadzi Aschenbacha do śmierci. Górski "Młoda Polska" patrz: artysta.nia wobec narodu). prowadzą go w koń cu do samobójstwa przez przedawkowanie narkotyków. By mógł opiewać w grafomańskich wierszach pożar Troi. Jedną z możliwości jest interpretowanie go jako artysty. wybiera życie artysty i zostaje pisarzem. T. Tuwim "Poezja" . przejąć się obowiąZkami. poety. "Zielony Balonik" okazał się edycją luksusowg typowych polskich eunuchów i zebraniem poczciwych sarmackich gburów. jego ostatnie słowa będą brzmiały: Jakiż artysta ginie! A. zostaje podpalony Rzym. który: organizuje wyobraźnię narodu. by spotkać się z Goethem. 2) Poeta Miiller. To. i J. Patrz też: podróż/wędrówka.patrz artysta. Jego pobyt w miasteczku wywołuje sporo zamieszania. ludzkie tragedie.Charlotta Buff. zbytnio zaufali uczuciu. Podczas podróży na Północ uświadamia sobie pod wpływem wspomnień o Janku Hansenie i Ingebordze Holm. Przybyszewski "Confiteor" patrz: artysta.1) Patrz: artysta. które staje się przyczyną niemocy twórczej. Osiągnął tę pozycję dzięki umiejętnie stopniowanym pochlebstwom. J. Chciał. de Goncourt "Dziennik" patrz: autotematyzm. zniechęcenie to dominujące uczucia. jest nieco ironicznym portretem młodopolskiego poety. jak na przykład polityk organizuje si~y stanu. których stał się przyczyną. starzejący się pisarz. Otwarcie kabaretu w Krakowie przyniosło nadzieję. dla którego słowo jest narzędziem oddziaływania na ludzi. Żeleński-Boy "O bardzo niegrzecznej literaturze polskiej i jej strapionej ciotce" . T. aby słowa przystawały do opisywanej przez nie rzeczywistości: Odpowiednie dać rzeczy słowo! ("Ogólniki"). Materialna nędza egzystencji. T. Cezar gra w teatrze. Żeleński-Boy "List otwarty kobiety polskiej" . Wyznawany przez niego stoicyzm nakazuje wszelkie emocje łagodzić w dążeniu do wewnętrznej harmonii. że jest pisarzem.Poeta poznał wszystko. Henryk Sienkiewicz "Quo vadis" 1) Autor "Uczty Trymalchiona". a potem samo zgasło. E.Poeta nie 11 . Nawet. Staff "Przedśpiew" . który odrzuca bogoojczyźnianą tradycję literacką. jakie ono wkłada. którego spotyka na Lido. Przerwa-Tetmajer "Evviva 1'arte" . całe zamieszanie. Nawiązuje tu liczne kontakty towarzyskie i prowadzi intensywne życie erotyczne. jednocześnie będąc bez pamięci zakochany w żonie przyjaciela. W. że ta sytuacja może się wreszcie zmieni. Patrz też: podróż/wędrówka. siostrzeniec strapionej ciotki. S. Dalej patrz: podróż/wędrówka. Mann "Śmierć w Wenecji" Gustaw von Aschenbach. Talent unie możliwia mu życie w realnym świecie. Verlaine "Sztuka poetycka" Nade wszystko muzyki!-poeta powinien umuzycznić swoje wiersze. że kobiety jęcz4 w lirycznej niewoli. Pisarz powinien przed rozpoczęciem pracy nad swoim dziełem powziąć jakiś cel społeczny. zostawiwszy ludzi w zwątpieniu i bez przewodnika na dalszy żywot.Poeci romantyczni. Mann "Tonio Krbger" Tonio. który przekonany jest o swojej niezwykłości i geniuszu. przybywa do Weimaru. A. Tadzia. do których społeczeństwo ZdąŻa. uchodzi w Rzymie za arbitra elegancji. poeta doświadczył już wszystkiego jest Cesarstwem u schyłku wielkiego konania. Scena spotkania z widmem Rycerza pokazuje wewnętrzną pustkę Poety i jego poezji. T. A. nie jest żadną przeszkodą w tworzeniu więcej. P.. wśród prymitywnych ludzi. tj. jakie wywołał.żył i z rzeczy ludzkich nic nie jest mu obce . J. marazm. co niesie życie . stać go tylko n a frazesy w rodzaju: Polska to jest wielka rzecz. poszukując tematu do swoich utworów. co przeżył w Drohobyczu. która towarzyszy prawdziwej niezależności. łamie wszelkie konwencje obyczajowe i wyznaje panerotyzm na modłę Przybyszewskiego.jego utwórpowinien mieć tendencją. I tylko takie słowa mają moc kreacyjną wobec świata (pobudzają do czynu. opisywanejako eteryczne istoty bez ciała albo matki-Polkibojowniczki w stylu Mickiewiczowskiej Grażyny czy Maryni Połanieckiej Sienkiewicza. Baudelaire "Albatros" Poeta jest podobny księciu na ob~oku. obawiając się rozsądku. Mann "Dzienniki" .a jednak śpiewać będzie pochwatę życia. w którym mówi to wszystko. Nie daje mu to jednak szczęścia i poczucia wewnętrznego spokoju.patrz: artysta. S. które przeżywa chwile rozkwitu po odkryciu w pobliżu złóż ropy naftowej (Drohobycz). Norwid chciał być właśnie tym artystą narodowym. Berent "Próchno" . śpiewa pieśni.1) Józio. przyjmuje więc postawę pogodzenia ze światem. Pozostaje tylko garść stabych wierszy. Flis opuszcza Drohobycz i w pociągu okazuje się. do żadnego z nich nie należąc i będąc jednocześnie częścią obu. L. potomek szacownej mieszczańskiej rodziny. w ogień lecą. który wędruje po świecie. Wyspiański "Wesele" . Rimbaud "Moja bohema" Źródłem twórczości poety jest wolność wewnętrzna i brak jakichkolwiek ograniczeń. pracy). które powiodło najprzód do czynów nierozważnych (czyli powstania styczniowego). J. co ot. unikając dosłowności. powrót. 2) Poeta (którego pierwowzorem był Kazimierz Przerwa-Tetmajer) potrafi wygłaszać pełne górnolotnych słów przemowy.patrz: autotematyzm. Ch.. Ma nadzieję.artyści i literaci powinni być obywatelami jak wszyscy inni. F. przeżywa rozczarowanie wizytą u Goethego. wyznaje nietzscheańską ideę nadczłowieczeństwa i pogardza kobietami. Chmielowski "Artyści i artyzm" . że zmiana otoczenia i przerwanie monotonnej egzystencji pozwolą mu odzyskać utracone siły twórcze. jak jego przyjaciele. wreszcie prowadzi do tragedii. za sprawą swojej twórczości unosi się ponad światem. wszystkie inne to: mniej lub więcej uczona frazeologia. ale nie kryją one żadnej istotnej treści. Niestety. postanawia wyjechać do Wenecji. Lecz spędzony na ziemię i szczuty co kroku Wiecznie się o swe skr zydta olbrzymie potyka. co do tej pory przemilczał. S. T. A. Mueller "Henryk Flis" Tytułowy Henryk Flis przyjeżdża do małego galicyjskiego miasteczka.Polscy twórcy literatury sprawili. Verlaine "Niemoc" Wszystko już było. znać wszystkie cele. znajdą się w jego nowej powieści. Przyjmowana przez wszystkich jako Lotta Wertera sama w pewien sposób wierząc. T. P. które sam układa. i zgodnie z tymi celami i z tymi obowiązkami pomysty swoje w utworach sztuki urzeczywistniać. że ~była natchnieniem największego poety Niemiec.

staje się kimś w rodzaju urzędnika.Ojczyzna moja wolna. zostaje zamknięty w domu obłąkanych. Patrz też: autotematyzm. bo traktuje Jezusa-Jeszuęjako postać historyczną. powrót.m w drzewach dworku. Cz. Miłosz "Zniewolony umysł" Z gorliwością neofity przybyły właśnie na emigrację Miłosz oskarża swoich jeszcze do niedawna przyjaciół o to. że jeszcze jeden dzień przeżyłi. samotna śmierć ginących nie jest do końca bezsensowna. które wkrótce będą miały miejsce w matym.Poeta tworzy. Dąbrowska "Dzienniki" patrz: autotematyzm. doprowa dza swoje dzieło do końca. K. a sam poeta widzi siebie jako piewcę tłumu. Staff "Ars poetica" . że spisane będą czyny i rozmowy tyrana.20. poemat ma charakter programowy. radość i piękno zawarte w poezji są ocaleniem dla świata. 2) Gombrowicz podejmuje próbę subiek tywnej oceny różnych zjawisk literackich.I. Choćby otaczał go tylko tłum pochlebców. a starannego ukrywania prawdziwych myśli i uczuć. Ten grafoman doznaje wreszcie. A. wypowiadając się np. by wbrew swej woli był płaczką żałobną. które każą pisarzom przemilczać prawdę. Parandowski "Alchemia słowa" Parandowski odsłania tajniki warsztatu twórczego wielu wybitnych pisarzy europejskich. M.patrz: artysta. Iwaszkiewicz "Lato w Nohant" George Sand. natchnienia i pisze poemat pod złowróżbnym tytułem "Wszystko było tak dobrze i tak się wszystko popsuło". Gide "Dziennik" . J. Iwaszkiewicz "Maskarada" Aleksander Puszkin. rozpina rozporek. J. po powrocie z przymusowego pobytu na wsi. córka Solange.chce wyróżniać się z tłumu ani stawać "ponad światem" (Nie chcę być przodownikiem. Pomimo że Słonimski był przeciwnikiem rewolucyjnych haseł. J.patrz: autotematyzm. Wspierany przez Małgorzatę. to ludzie pozbawieni talentu. kto sprawi. J. a po jakimś czasie tajemniczo znika. Miłosz "W Waćszawie" -Doświadczenie wojny. pisząc np. W. M. Natalie. Lechoń "Proust" . że Balzac mógł pracować jedynie wtedy. przechodzi wewnętrzną przemianę i porzuca literaturę. konflikt pokoleń. potem wraca i apiat' cierpi za miliony. A.~ęzory Pasiukowski. Puszkin ma poczucie zdrady swoich młodzieńczych ideałów. 2) Poeta Iwan Bezdomny pod wpływem niezwykłych wydarzeń. Lechoń widzi wjego twórczości wciąż aktualne tematy. Cz.cyklu powieściowego "W poszukiwaniu straconego czasu". zacisznym. Tuwim "Dziesięciolecie" patrz: kontlikt pokoleń. jego powieść nie zyskuje uznania. Na życzenie z góry zapewni też Mistrzowi i Małgorzacie spokój i szczęśliwą egzystencję z dala od świa ta. chętnie w tłum się wcisnę). Zniechęcony Mistrz pali swój rękopis. Cz.I. którzy byliby wdzięczni. Niestety. Jasieński "But w butonierce" patrz: autotematyzm. podróż/wędrówka. żeby jego wiersz był tak jasny jak spojrzenie w oczy I prosty jak podanie ręki. zapewne dlatego. Poświatowska "wczoraj pisałam wiersze" . jednocześnie dążąc do tego. Poeta.ostatnim między rów nymi. L. Odwołuje się do Mickiewiczowskiego motywu łudzenia despoty i swoistego "dwójmyślenia". który zstąpił do dusz nasz)'ch głębi. Tuwim "Kwiaty polskie" patrz: autotematyzm. w poemacie pobrzmiewają echa rewolucyjno-anarchistyczne. Miłosz "Campo di Fiori" Choć tłum gapiów z równą obojętnością przyglądał się spaleniu Giordana Bruna i tragedii warszawskiego getta. By go upokorzyć. bowiem po wiełu latach Na nowym Campo di Fiori Bunt wznieci słowo poety.Poeta jest wykrzy'knikiem ulicy. 3) Środowisko literatów zbierających się w Domu Gńbojedowa. Wybiera miejsce pomiędzy ludźmi. Lechoń "Dziennik" . stwierdza. bo rękopisy nie płonct. Cz. a przede wszystkim młoda. gorączkowo pracował nad dokończeniem dzieła swojego życia . dawcy daru Słowa. a współczesny świat to po prostu scena dla teatru szekspirowskiego. o romans z carem. gdzie -niemal umierający -poślubia wreszcie swoją korespondencyjną miłość Ewelinę Hańską.. jakie żywi do niego jej coraz piękniejsza. Nie sprowadza jednak wszystkiego tylko do strachu i oportunizmu. co szuka swojego brata. Ubrany czarno. W. znana powieściopisarka. zainteresowani jedynie posiadaniem daczy pod Moskwą czy wczasami na Krymie. Możesz go zabić narodzi się nowy.Poeta zostaje pozbawiony całej wzniosłości i niezwykłości. Słonimski "Krzyż Południowy" patrz: autotematyzm. Bursa "Poeta" . wolna. o tym. B. jakie za sprawą Wolanda i jego świty mają miejsce w Moskwie.. Witkiewicz "W małym dworku" . A. ginie w pojedynku z Dantesem. Ogołony. przeciw poetom czy nazywając Sienkiewicza pierwszorzędnym pisarzem drugorzędnym. Gombrowicz "Dziennik 1953-1966" 1) Patrz: autotematyzm. J. Brunet.10 wychodZi. Pisząc o Żeromskim. widok ruin i płacz Antygony. Uwolni go stamtąd Woland. rzemieślnicy literatury o ściśle określonej specjalności. J.. Cz. zapina rozporek. J. zmuszają poetę. mieszka ze swoją piękną żoną. które skłania ludzi pióra do głoszenia na zewnątrz sloganów propagandy. który może obejrzeć samego siebie w dziełach Szekspira. kiedy to. Lechoń "Toast" . ciągle żywe postaci. A.patrz: autotematyzm. kochanka Chopina. Jak się później okaże. który cierpi za miliony od 10 do 13. Wreszcie. odizolowany zu pełnie od świata. Gałczyński "O mej poezji"patrz: autotematyzm. S. Gombrowicz "Ferdydurke" patrz: autotematyzm. Nałkowska "Dzienniki" patrz: autotematyzm. Lechoń "Do Szekspira" Bohaterem lirycznym wiersza uczynił poeta genialnego dramaturga. Jest on zapowiedzią wypadków. Słonimski "Czarna wiosna"Napisany w 1919 r. Przyboś "Gmachy" . Bo. Z.. wobec nowej sytuacji zaistniałej w Polsce (odzyskanie niepodległości) chce uwolnić swoją twórczość od dziedzictwa romantycznego (. car mianował go swoim nadwornym poetą i regularnie płaci jego długi. by się kształtem stała chwila. J. Gide "Fałszerze" .patrz: autotematyzm. Tuwim "Sitowie" . więc Zrzucam Z ramion płaszcz Kon rada) i pisać o sprawach bardziej współczesnych.Ciężko chory Honore Balzac przyjeżdża do Wierzchowni. radosne gaje. J. członkowie Massolitu i Dramlitu. Iwaszkiewicz "Wesele pana Balzaka" . gdy trzy mał nogi w miednicy z lodowatą wodą i pił bardzo mocną czarną kawę. Na dodatek podejrzewa swoją żonę. A tymczasem chciałby on opiewać festyny. że w jego twórczości nastąpiło pomieszanie płci z Ojczyzną. Próbuje szukać przyczyn. Wichurą krwi uderZać w możnych i tyranów. H. że stali się apologetami nowego systemu politycznego w Polsce. 0 11. A. która w Mieście obsługuje Maszyny. A. lat 28.patrz: autotematyzm.Lechoń daje poetycki obraz ostatnich lat życia Marcela Prousta. To właśnie poeta przechowa pamięć o męczeńskich stosach. że Szekspir nie unikał problemów skomplikowanych. ukr~~ty.patrz: pogrzeb. Poeta pamigta. Miłosz "Ars poetica?" patrz: autotematyzm. będąc ultimus inter pares . zwracając mu jego powieść. ma wyrażać nastroje Masy. J. J. po bardzo długim okresie impotencji twórczej. Miłosz "Który skrzywdziłeś" Żaden człowiek posiadający władzę nie może się czuć zupełnie bezpieczny i bezkarny. znudzona jest już kaprysami kompozytora i zirytowana uczuciem. Socrealizm . by słowom jego gniewu dał błysk ostrej stali. do których wprowadził go Szekspir. z prośbą. J. dając się wplątać w uknutą przez cara intrygę. mrocznych i bliskich każdemu człowiekowi. Poeta. Tuwim "Prośba o piosenkę" Poeta zwraca się do Boga. realnie istniejącą. zawsze będzie ktoś. konflikt pokoleń. Współczesnego czytelnika postrzega autor wiersza jako tego. J. zresztą słusznie. bo chce jak dawni poeci prosty i szlachetny.Twórczość poetycka jest czymś bardzo ulotnym (wczoraj pisałam 12 . w Petersburgu. Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" 1) Mistrz poświęca swoje życie pisaniu powieści o Piłacie i Jeszui.

(U. aby zażegnać niedokrwistość swoich zataczających się od anemii wierszy".wiersze tak jak dZiś roZdaję pocałunki). Fijas) Autotematyzm Autotematyzm Czynienie samego siebie lub swojej twórczości tematem utworów. W ujęciu Wojaczka jest raczej lumpem.3O) (Pomnik trwalszy stworzyłem. Janicki "Elegia o sobie samym do potomności" . Chwilami bardzo dziecinny. 13 . (U. którą ma przed sobą tekst". (P. Póki będzie trwał Rzym. jaką ma nad przyjacielem i potrafi z niej robić użytek. czyli czerpaniem tematu literackiego z faktów własnego życia pisarza. co się w tym świecie dzieje.31) (O co poeta prosi Apollina) . ale również człowiekiem.patrz: autotematyzm.. u któregojedno powiększa drugie".Horacy prezentuje tu wizję życia idealnego poety. w którym istotne jest nie bogactwo.ktoś. na jakiego zasługuje". szuka poczucia bezpieczeństwa. K. członek Akademii Francuskiej. Andrzejewski "Miazga" patrz: autotematyzm. bo słyszał oddech wieczności. niezwykle atrakcyjnego hokeistę. Dociekania dotyczące losu zmarłego na zesłaniu poety skłaniają do refleksji nad granicami wolności twórczej artysty i wzajemnymi relacjami sztuki i władzy. Andrzejewski "Już prawie nic" W szpitalu w Zurychu umiera sławny pisarz. Burek) * "Artysta pióra to ten. także korespondencja. właśnie przybyły do Paryża młody. które chce opiewać. ubiera się we wspaniały płaszcz. III. Wojaczek "Piosenka o poecie II" . kto doświadczył w życiu wszystkiego. który postępował w życiu etycznie. zdaje sobie sprawę z władzy. zbyt kiem w świecie rzeczy jedynie użytecznych.patrz: autotematyzm. trzeba talent podać w wątpliwość. Kochanowski "Na swoje księgi" Poeta stwierdza. Ulgę w cierpieniach przedłużającej się agonii przynosi Eisbergerowi bliska obecność młodego. którego pojawienie się ewolucja przeoczyła.złotego środka). Horacy "Quid dedicatum poscit Apollinem" (Carm. "Nowy Świat i okolice" . że jego twórczość zapewni mu nieśmiertelność (Non omnis moriar -Nie wszystek umrę). Gide) * "Krótko mówiąc: żeby być poetą. Ta nieco lekceważąca charakterystyka własnej twórczości mija się z prawdą. chcąc zwrócić na siebie uwagę. który doprowadził nurt eolskiej pieśni do Italów. usprawiedliwia się. (A. by do końca życia mógł cieszyć się swoim talentem (Starość (.Poeta w czasie pisania to człowiek odwrócony tyłem do świata. Eco) * "Młodzi poeci to wampiry: potrzebują cudzej śmierci. z własnych przeżyć i artystycz nym ich przetwarzaniem. by nie stawać na drodze. w której Bocheński próbuje rozwikłać tajemnicę wygnania Owidiusza. póty będzie trwała pamięć o poecie. że nie znajduje żadnej recepty na przyszłą twórczość. Gide) * "Każda publiczność ma takiego Szekspira.powieść o pisaniu powieści). nieustannie go komplementuje.. Prosi też Apollina o to. R. który dopuszczał się czynów nieetycznych. kto doświadczył tylko zła. Kiedy na przyjęciu u swojej przyjaciółki spotyka młodego. ale on też decyduje.Wiersz jest relacją z własnego życia poety. J. eseista. Giraudoux) * "Piekło literatury wybrukowane jest szlachetnymi intencjami". starannie ukryta. * "Nulla dies sine linea" (Ani jeden dzień bez kreski) (Pliniusz Starszy) "Poeci są nieuznanymi prawodawcami świata". by płacić im za chwilę namiastki miłości. czy też zniknie.) . (U. Dantyszek "Poeta poleca Zygmuntowi «Pieśń weselną na ślub Zygmunta z BarbarąH" Dantyszek. Z. (A. pięknego lekarza o słowiańskim nazwisku Lubetzky. Shelley) "Nie ma książek moralnych i niemoralnych. Człowiekiem prawdziwie mocnymjest ten. T. Różewicz "Kto jest poetą" poetą jest ten który pisze wiersze i ten który wierszy nie pisze. Bocheński "Naso poeta" Powieść-esej.Horacy wyraża przekonanie. T. Hermann Eisberger. że w swoich fraszkach nie pisze o wielkich bohaterach. Andrzejewski "Idzie skacząc po górach" .Pisanie wierszy i picie wódki są nierozerwalnie ze sobą powiązane. ale dokonuje też oceny swojej twórczości. ofiarowu jąc królowi Zygmuntowi Staremu pieśń mającą uczcić jego zaślubiny. zemsta ręki śmiertelnej-śmiertelny człowiek tworzy nieśmiertelne światy. Od niego zależy to. obiecują cy pisarz. Poeta może być człowiekiem. Zawarta jest więc w tym tekście. Wilde) * "Nie ma dzieł. ten. Nic więcej". mieszkającym od kilku lat we Francji malarzem. (O. Zatem radość pisania to możność utrwalania.patrz: autotematyzm. Herbert "Apollo i Marsjasz" patrz: artysta. (J. dramaturg. wypowiedzi wieloletniego sekretarza odkrywają prawdę o największym współczesnym prozaiku. że jego talent nie dorównuje wielkości władcy i wydarzenia. wspomnienia. Skupia się w nich na drobnych radościach życia (Pieśni. J. Horacy "Exegi monumentum aere perennius" (Carm. aby móc Zejść do portowej knajpy. J. tańce i biesiady Schadzają się do nich rady). daleką od oficjalnych biografii. pamiętniki. (A. którą spisuje na łożu śmierci. wspomnienia. ale umiejętność zachowania umiaru (zasada aurea mediocritas . Andrzejewski "Z dnia na dzień" . (T.a zwłaszcza pisarz dwudziestowieczny pisze zawsze właściwie jedną powieść". są tylko autorzy". nie zmieni tego żadna napisana przez niego książka". kto pragnie w jasny dzień pokazać światło księżyca". ssak z cudownie upierzoną watermanem ręką. a źli publikują". trzeba wierzyć w swój talent. W. Kozioł) * "Wielki pisarz . (U. czuje się w mieście zagubiony i w przyjaźni z Henrykiem Milsteinem. Cocteau) * "Autor powinien umrzeć po napisaniu powieści. Dodaje jednak. Jego sny. potem prawdziwi poeci je niszczą. Patrz też: młodOŚĆ. metapowieść . Konwicki "Mała apokalipsa" patrz: autotematyzm. co najczystsze i najbrudniejsze sprawy własnej duszy umie przedstawić w swych utworach jako cudze". czy ów świat pozostanie utrwalony w wierszu.. Jesk niezwykle wrażliwy. I. J. Szymborska "Rehabilitacja" Dokonując rozrachunku z epoką staliniz mu. powieściopisarz. jest jednym z najniezwyklejszych cudów natury. J. 2) Marek Kostka. Podczas wemisażu Ortiza wywołuje mały skandal. co dobre. bezbronny. Są książki napisane dobrze lub źle. Konwicki "Kalendarz i klepsydra". (J. to właśnie pieśni sławę zawdzięcza nieraz wielki mąż. ale i ten.) niech będzie łagodna i pełna pieśni). ich czynach. Różewicz "Poeta w czasie. Czynienie gatunku twórczości jej literackim tematem (np. Życia. Ze swej natury w wątki autotematyczne obfitują wszel kie dzienniki. poróż/wędrówka. pochwała własnej twórczości. W. T. (Z. Nie należy mylić autotematyzmu z autobiografizmem. żeby stać się artystą. Przedstawia w niej nie tylko koleje losu. "Gra z cieniem" . Kozioł) * "Jeśli ktoś urodzi się duchowym analfabetą. poetka (Syzyf prZypisany do piekła poezji) snuje rozważania nad koniecznością tworzenia innych niż dotychczas wierszy. zabiera z ulicy młodych i pięknych mężczyzn.. który kreuje. S. Jednocześnie stwierdza. że choć pieśń jest darem skromnym. T. W. Poeta nie jest istotą uduchowioną i sytuującą się ponad światem.pisania" . Eco) * "Wszyscy w młodości piszą wiersze. znany poeta. nie zdając sobie sprawy ze swojej śmieszności. Szymborska "Tomasz Mann" Tomasz Mann. J. który alkohol traktuje jako nieodzowny element towarzyszący "pracy twórczej". J. Szymborska "Radość pisania" Poeta ma nieograniczoną władzę nad światem. Gide) * "Poeta . B.1) Paul Allard. Grochowiak "Rozmowa o poezji" .

osiągnie. poetyckiej kokieterii. Winę za to ponosi słowo.. a głos myślom kłamie). Jedynie Bóg może w pełni zrozumieć artystę. co skłoniło go do napisania "Pana Tadeusza". którym przez całe życie służył. ani dla imienia. Nie ponoszą winy ani niedoskonali słuchacze. Pojawia się także typowo romantyczne ujęcie problemów poety. w których podejmuje on tematy filozoficzne. która wywołała spór. Kochanowski "Do fraszek" (Fraszki moje. jest realizacją programu sformułowanego w "Pieśni Wajdeloty". Lecz po śmierci was będzie gniotła niewidzialna. I. Kto chciałby odczytać z nich jego umysł zakryty. Idź tedy . że zamierza naśladować styl takiego czy innego poety.w aniofów przerobi. Słowacki "Testament mój" Poeta dokonuje smutnego rozrachunku z życiem. J. by podtrzymywać naród na duchu w trudnych chwilach i budzić w młodych chęć naśladowania bohaterstwa przodków. Morsztyn "Do swoich książek" . II (Niezwykł)'m i nie leda piórem opatrzony. podkreślając przede wszystkim. w których Słowacki podejmuje polemikę z krytykami swojej twórczości. J. której dla niego pragnie: Jednak zostanie po mnie ta siła fatalna. To od artysty zależy.wśród fraszek Kochanowskiego poczesne miejsce zajmują te. Mickiewicz "Konrad Wallenrod" W "Pieśni Wajdeloty" Mickiewicz formułuje program poetycki. Zarzuca im. bo siły twórcze poety i moc kreacyjna Boga są tym samym (Boga. zwracając się do swojej lutni. bo ludzie nie rozumiejąjego poezji.) Nieme mieć harfy i słuchacZów głuchych. tylko czoło zdobi. Opowieść o Walterze Alfie który jako Konrad Wallenrod podjął walkę z wrogami swojej ojczyzny. zabłądzi i nie odnajdzie drogi powrotnej. a mnisi odznaczają się pobożnością i uczonością. Wyraża w ten sposób Kochanowski horacjańską myśl. Dużo jest w tym. to powinny to czynić z umiarem. 2) Wśród autotematycznych dygresji pojawiają się i takie. że cel. jak bohaterowie Homera.ale lepiej było siedzieć w domu. w którym Mickiewicz wyraża pragnienie.. jakie w niej wysunął. Słowacki "Grób Agamemnona"-1) Zwiedzanie grobu bohatera spod Troi i przywołanie wielkiej poezji Homera wywołuje smutne refleksje nad własną twórczością. Kochanowski "Pieśń XXIV" Ks. jak jego wiersze zostaną przyjęte przez czytelników.nie umrę ani mię czarnymi Styks niewesoła zamknie odnogami swymi).1) Liczne dygresje sprawiają.Wiersz zawiera swoisty program poetycki. A.) Fraszki. by jego fraszki ganiły ludzkie wady. Poeta jest przekonany. jakim jest słowo i skazany jest na otoczenie ludzi niezdolnych do zrozumienia jego poezji (To los mój (.). Ukazuje zatem Krasicki dwa klasztory. będzie wędrował po całej Ziemi i da się poznać wszystkim ludom.) .A.. Mickiewicz "Pan Tadeusz" W "Epilogu" Mickiewicz wyjaśnia. A. który dysponuje niedoskonałym tworzywem. stwierdza: Ałe ty przecię prosisz łaskawej odprawy. Poeta skazany jest na samotność. by jego księgi zbłądziły pod strzechy. Ale Jędza Niezgody postanowiła cnotliwych zakonników skłócić. dlaczego przerywa pisanie i jak ma zamiar poprowadzić dalej losy Beniowskiego i innych bohaterów. że Konrad jest poetyckim alter ego Mickiewicza. że naród polski osiągnie tę doskonałość.. że dzięki swej twórczości stanie się nieśmiertelny (. tak częsty w poezji Sławackiego.tworzenie). że nie jest w stanie tworzyć tak wspaniałej poezji jak autor "Iliady". Jeśli zaś kogoś chwalą. tak pracować nad słowem. J. na którą jego łutnia dziedzicznym prawem spaść miała. co należy zrobić z jej autorem. język kłamie głosowi. Zatem w "Antymonachomachii" Krasicki swój własny tekst czyni podstawą. by go obudzić i zmusić do uwolnienia duszy anielskiej z czerepu rubasznego (Choć muzę mojq w twojej krwi zaszargam.W "Trenach". Kreuje w nich Kochanowski siebie przede wszystkim na myśliciela.Kochanowski "Treny" . Co mnie żywemu na nic. Kochanowski "Ku Muzom" Poeta zwraca się do muz z prośbą.ma ona mówić narodowi rzeczy gorzkie po to. Jego poezja w przyszłości sprawi.. informując. Toteż jego fizyczna śmierć nie oznacza końca . że z pieśni na pieśń coraz wyraźniej bohaterem poematu staje się nie tytułowy Beniowski. Podrzuciła im więc księgę "Wojny mnichów" (czyli "Monachomachii"). a nie konkretnych ludzi. ani słowo. czy będzie zrozumiany. ukazuje zatem siebie jako poetę. Poeta przestrzega tym samym przed zbyt dosłownym czytaniem jego wierszy.. Słowacki stwierdza. ale także ludzie. Znajduje się tu też znany fragment.z duchami.. Kochanowski "Do fraszek" (Fraszki nieprzepłacone. by móc w 14 . bo w końcu. a jego sława dotrze do najdalszych zakątków świata. Słowacki odkrywa tajemnice swojego warsztatu twórczego. J. Pojawia się. co Morsztyn pisze. którego realizacją jest właśnie "Konrad Wallenrod": Poezja winna przechowywać pamięć o wielkich bohaterach i ich czynach. J. pieśń . by jego rymy z nim nie zginęły. Jego trud nie zostałjednak doceniony. mamy do czynienia najprawdopodobniej ze stylizacją autobiograficzną. Kraj lat dziecinnych!). by za chować anonimowość. Kpi wreszcie z ich absurdalnych zarzutów pod adresem jego twórczości.. że bojąc się podpisać pod swoimi tekstami. Teraz odchodzi w cień . Sięgnę do wnętrza twych trzew i Zatargam). Krasicki "Antymonachomachia" Tekst tego poematu heroikomicznego miał być odpowiedzią na głosy krytyki po ukazaniu się "Monachomachii" i próbą odwołania zarzutów pod adresem kleru. zjadacze chleba . Nawet sam twórca ma kłopoty ze znalezieniem wyjścia.) . śmiertelnej i nieśmiertelnej. na której zbudowana zostaje akcja. Słowacki "Beniowski" . Tak ci się moje przykrzą kreski i poprawy. Mickiewicz "Dziady" cz. w których życie płynie w myśl wszystkich zakonnych reguł. aby język giętki. I co go doznać możesz. J. W której jest trochę szczęścia dla Polaka. a choć nie zostawia tutaj żadnego dziedzica ani dla lutni. w które wszytki kładzie tajemnice swoje. motyw pośmiertnego triumfu. nie poważasz sromu. mówiąc mu... Często zwraca się bezpośrednio do czytelnika.. jeszcześ ty godna kuchennego szoru). 3) W dygresji zaczynającej się od słów Chodzi mi o to. A.. poszukiwacza prawdy. Jednak w trenie VI nazywa Urszulkę Safo sfowieńską. Ironizuje na temat swojego bohatera i sytuacji przedstawionych w utworze. że życia nie zmarnował. Zastanawia się także nad tym. którzy nie są w stanie pojąć wielkości myśli poety. które jest niedoskonałym tworzywem (.. J. by za ich sprawą twórczość zapewniła mu pośmiertną sławę. J. Ma on być swoistym schronieniem dla pogrążonych w rozpaczy. wierzy jednak. Słowacki podejmuje próbę sformułowania nowego programu poetyckiego. posługują się jedynie inicjałami. natury godne takie pienie! Pieśń to wielka. ale poeta Juliusz Słowacki piszący "Beniowskiego".. Poeta musi tak kształtować tworzywo.. bo nie ma już tak wielkich bohaterów..Morsztyn dość krytycznie wyraża się o swojej twórczości (.Poeta jest ze dwojej złożony natury. a na pewno jest to tekst bardzo skonwencjonalizowany (niektórzy badacze podają w wątpliwość nawet fakt istnienia Urszulki).. 2) W dalszej części tekstu Słowacki określa zadania swojej poezji .przemieniony w łabędzia. Poeta chce. odrzucając wartości. którego podstawą jest horacjańska zasada aurea mediocritas.. Aż was. Nazywa ich woźnymi łiteratury. jak dowodzą najnowsze badania. III Jeśli przyjmiemy. które poświęcił poezji i ojczyźnie.. zwierzając się czytelnikowi z trudności przy pisaniu poematu. wówczas pierwsza część Wielkiej Improwizacji nabiera charakteru autotematycznego. niepewnych swego losu emigrantów (Jedna już tylko jest kraina taka. J. metafizyczne. egzystencjalne. który sobie postawił udoskonalenie narodu. ujmuje Kochanowski jako labirynt. że mogą się na nie rzucić różni złośliwi krytycy.

Bracia piszą zarówno o swoich zamierzeniach literackich.I. w którym stawia siebie na równi z Mickiewiczem. Nie było ono łatwe . poczesne miejsce zajmują zapiski dotyczące własnej twórczości Goncourtów. jak postępuje praca nad kolejnymi powieściami.. Kończy tę dygresję stwierdzeniem. że nigdy nie będzie obojętny wobec cier pienia. pisząc np.2) W tekście powieści pojawiają się odautorskie komentarze dotyczące procesu tworzenia oraz ewoluowania postaci. I wierzy.. trzydziestoletni pisarz Józef. sama siebie wygwarzy. Gide "Fałszerze" . Ale ta przeciętność i zwyczajność są godne poezji na równi z wielkimi cierpieniami. B. J. 2) Pojawia się też w tekście odwołanie do wizji Boga z hymnów. przez kraj wygnania do kraju ojczystego.W prowadzonych przez ponad pięćdziesiąt lat zapiskach poczesne miejsce zajmują refleksje nad własną twórczością. Gombrowicz "Ferdydurke" Bohater powieści. ludzi. którego w swoich powieściach byli prekursorami.. krystalizuje się. charakterystyk artystów. Jasieński "But w butonierce" Jasieński wieści objawienie się nowej poezji. sitowia zwyczajnego nigdy już zwyczajnie nie zobaczę? A. Z. gdy było w Ojczyźnie laurowo i ciemno i musiał żyć w żywota pustyni. odeszła już w przeszłość..). w przyszłości zatriumfuje (.ć będzie. zimny." . codziennych radości. Oryginalny w swej poezji. którLy byli jej bohaterami..). Edward drażni mnie.przyszłość moja! .Opisując swoje codzienne życie. Taki tytuł nosił debiutancki tom opowiadań Gombrowi cza. nie poddaje się wyznaczył sobie cel. dokąd szliśmy). Gide zastanawia się nad swoim miejscem w literaturze francuskiej. Siebie czyni niejako symbolem tego..pełni wyrazić swą myśl i uczynić ją jasną dla czytelnika (Strofa być winna taktem.. Bezpowrotnie umarli i Tetmajer i Sta. skupiając się na swoim losie. wartością artystyczną swoich tekstów. Postrzega świat przez pryzmat swojej poezji. Podkreśla typowe dla futurystów przekonanie.Jak wielekroć w swojej twórczości. dramatyczne przemiany.. Przedstawia tu swoją koncepcję wieszcza. To poeta jest tym j~kby miejscem.) tym co za mną nie zdążą echopowiem: Adieu!. toczy się równolegle do historii pobytu Wolanda w Moskwie. wiele uwagi poświęca też Mann swojej twórczości. daleki.. de Goncourt "Dziennik" Wśród niezwykle bogatego mateńału dotyczącego życia literackiego Francji XIX wieku. Zastanawia się nad słowem jako tworzywem poetyckim. Leśmian "Zamyślenie" Wiersz jest przykładem poezji. Poncjusz Piłat) brzmią dokładnie tak samo jak ostatnie słowa tekstu Mistrza. pisze powieść pt. który początkowo zamierzał w "Ferdydurke" rozprawić się z jego niekompetentnymi krytykami (nazywa ich ciotkami kulturalnymi). Lecz dwa na słońcach swych przeciwnych . Swój bunt z czasów "Dies irae" czy "Święty Boże. opisów wydarzeń artystycznych i politycznych. To. Święty Mocny" tłumaczy niezgodą na ludzkie cierpienie. Nie rezygnuje jednak. którzy zarzucali Gombrowiczowi niedojrzałość pisarską. sporo miejsca zajmują refleksje nad własną twórczością. equesRomanus. dojrzewa. Norwid "Klaskaniem majac obrzękłe prawice. jakie reakcje wywołała lektura kolejnych rozdziałów w kręgu przyjaciół i rodziny. sama dla siebie znajdzie odpowiedni kształt artystyczny. Dlatego pisze na Babilon do Jeruzalem i dochodzą listy. nie znalazł zrozumienia wśród współczesnych. Kasprowicz "Księga ubogich" .. W. co nowe w literaturze (..). M. spotkania z ludźmi. Sporo uwagi poświęcają rozważaniom teoretycznym dotyczącym naturalizmu.byłem jeszcze zupełny szczeniak. do hymnów z cyklu "Ginącemu światu". przez niewolę do wolności. (. poeta ma świadomość niezrealizowania młodzieńczych ideałów (nie doszedłem tam. który stara się osiągnąć przez swoją poezjęa Kończy utwór stwierdzeniem i jak stary mannlicher wali wiersz mój gniewny broń szybkostrzelna. Często także pisze o utworach. notuje. "Fał`szerze". co dzieje się z bohaterami powieści Gide'a. dziś widzi jako przejaw pobłażliwości i wyrozumiałości dla ludzkich błędów. Dziś już nie buntuje się przeciwko Bogu. twarde i liche. Notuje. Tuwim pyta z rozpaczą w zakończeniu: . jakie dokonują się w Niemczech w latach trzydziestych. doceniając jednocześnie wielkość autora "Dziadów": Bądź zdrów! . choć ma nadzieję. Spoczywa jednak na poecie ciężar wielki. jego kolejnych romansów. ze wszystkiego słowa wyrywa w rozpaczy i niejest w stanie po prostu podziwiać piękna natury. kiedy wziąłem karabin do ręki.A. Nałkowska zastanawia się nad wartością swoich utworów. która. Szczególnie dużo miejsca zajmują zapiski dotyczące "Józefa ijego braci". Wiele uwagi poświęca też przyjęciu jej 15 .. wiele uwagi poświęca Tuwim także poezji.I moje będzie za grobem zwycięstwo). Edward.1) We fragmencie XI (Przestałem się wadzić z Bogiem. Nałkowska "Dzienniki" . J. Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" Bułhakow zastosował chwyt "powieści w powieści".. C. Przeciwstawia też swoją poezję. B. K. lecz ty spomnisz wnuku..gdy nastał Jasieński. który ma wyrażać myśli i pragnienia swojego narodu (Kiedy kląć zechce . Niestety.okrutny piąty procuratorJudei. ale też wyjątkowo trafnie wskazuje zalety.Wśród zapisków dotyczących prywatnego życia Gide' a. nie wędzidłem). toteż poeta w tej koncepcji przestaje być wszechwładnym demiurgiem. a tak nieobjęty. Wynika to z wiary Leśmiana w twórcze moce języka. zwłaszcza do "Pana Tadeusza" Mickiewicza. W.~.. Wreszcie ostatnie słowa tekstu Bułhakowa (. z piękna otaczającego świata (Moja poezja to s~ proste dziwy. Tuwim "Sitowie" .K. Gide ustosunkowuje się do swoich bohaterów. poezji Mickiewicza. Nie ma w nim nic ze świętego ani z łajdaka. J. Odnotowuje wreszcie głosy krytyków po ukazaniu się tekstu w druku.. i tu Norwid podejmuje problem niezrozumienia artysty przez współczesnych mu. Gałczyński "O mej poezji" Gałczyński ukazuje swoją twórczość jako wyrastającą z prostych. snuje refleksje nad źródłami swojej twórczości.musi niebiosa wiązać z ziemią kłamliwymi słowy. który męczy się. Cały wątek wtrącenia w dzieciństwo ma swoje źródło w atakach krytyków.Bogi.) Kasprowicz bezpośrednio odnosi się do poprzedniego okresu swojej twórczości. Ale nauczyło żołnierskiej krzepy życie trudne. obcy. Jednocześnie opowieść o Piłacie i Jeszui.Poeta jest człowiekiem. jak i o przyjęciu ich utworów przez czytelników i krytyków. że choć dziś niedoceniony. surowo ocenia wszystkie ich wady. Całkiem wyraźnie zarysowanajest koncepcja procesu twórczego. T. która mówi gorzkie prawdy. A. który sam z siebie rodzi poezję.. jak Krzyż Południowy .a tak się żegnają nie wrogi. drogą okrężną przez złą współczesność do idealnej przyszłości. nad którymi właśnie pracuje. i J. Tym razem jednak ujmuje go w sposób bardzo osobisty. Broniewski "Mannlicher" Poeta dokonuje podsumowania swojego dotychczasowego życia. Tuwim "Kwiaty polskie" Wśród dygresji opisujących przedwojenną Polskę. genialny.. sitowia. Istotny wątek stanowią losy powieści Mistrza.. Mann "Dzienniki" . Słonimski "Krzyż Potudniowy" Poeta jest zwykłym człowiekiem. co w "Święty Boże" tłumaczył jako obojętność Stwórcy na los ludzi.minie pismo. gdzie sama poezja powstaje.przeze mnie klą.1) Jeden z bohaterów. Wreszcie stwierdza. którym przepełniony jest świat. że tylko ich twórczość jest prawdziwie wartościowa i skierowana w przyszłość: Idę młody. f. 4) W dygresji kończącej pieśń V poematu Słowacki podejmuje polemikę z Mickiewiczem. która usuwa w przeszłość całą dotychczasową literaturę. E. która mówi o sobie samej. odwołując się do romantycznej tradycji. że przyszłe pokolenia zrozumieją i docenią jego twórczość (Syn . jest autorem książki "Pamiętnik z okresu dojrzewania". Pisarz zwierza się z wątpliwości na temat powieści. której akcja jest odzwierciedleniem tego. słów szukając dla żywego świata.. przypadkowych kochanków na jedną noc. niestety. Gide "Dziennik" . Zjawił się w momencie. a gdy osiągnie stan pełni. A.

K. że "Dziennik" staje się manifestem autokreacji pisarza. co niemoralne i złe. W.Celem poety jest wyrażanie niezgody na świat pełen zła i cierpienia. Ale poetą się bywa rzadko i niechętnie. Dopiero teraz. Białoszewski "Pamiętnik z powstania warszawskiego" Swoją relację o powstaniu warszawskim spisuje Białoszewski w ponad dwadzieścia lat od zakończenia wojny. który ma dokonać aktu samospalenia. Camus "Notatniki" . w którym Miłosz postuluje zacieranie granic między poezją a prozą po to. S. Stendingowa) * "Ja to jestem ja i wszystko. Twórczość Nagórskiego to nie zrealizowane plany pisarskie autora. "Nowy Świat i okolice" . A. którego bohaterem jest pozostający na emigracji w Argentynie pisarz Witold Gombrowicz. jak się sami chwalą". Wiele miejsca zajmuje tu polemika z krytykami. Nie potrafił znaleźć odpowiedniej formy. (Luc de Clapiers de Vaucenargues) * "Pisarz. Grochowiak "Introdukcja"). Dziewczyna chce widzieć w poezji dawne piękno..browska "Dzienniki" . gloryfikujących to wydarzenie. Jednocześnie wskazuje na to. a nawet Biblii. czy się w pancerz zakuwa". S. (F. by stworzyć dzieło będące zaprzeczeniem utworów o tematyce wojennej.1) Pisarz Adam Nagórski jest alter ego samego Andrzejewskiego. udało mu się wreszcie zasiąść do pisania. J. Trzeba go raczej uznać za świadomie skonstruowany. Rozmowy z przyjaciółmi. kreowania powieściowej rzeczywistości z realiów dziewiętnastowiecznej Warszawy. Przed sobą i czytelnikami próbuje wytłumaczyć się z tak długiego milczenia. fragmenty utworów eseistycznych. która właśnie teraz się trudzi nad własnym umieraniem. rezygnując z nieosobowego . są to niby-dzienniki. czyni autor pisarza. w z Dafnis. gadat.". Konwicki "Kalendarz i klepsydra". Jednakże w przeczytanych książkach nie odnajdzie on prawdy o wojnie i świecie i choć ich fragmenty znajdą się w "Rzeźni. w którą mógłby ująć swoje wspomnienia. I. ale nie był w stanie ich spisać. drukowanego w latach 19721981 w "Literaturze". Pomieszanie faktów z życia autora z czystą fikcją (np. W drugiej książce wiele uwagi poświęca kłopotom z cenzurą. Halina Poświatowska. nie opuszczając Buenos Aires. dlaczego pisanie przychodzi mu z takim trudem..ja" poetyckiego. Grochowiak . wiele uwagi poświęca jednak Lechoń rozpaczliwym próbom powrotu do twórczości poetyckiej. lektura opracowań historycznych (także tych dotyczących krucjaty dziecięcej). co mnie otacza". D~. Według niego brzydota ukleja najóogatsze formy i na pewno bardziej zbliżonajest do rzeczywistości niż czyste piękno (ludzie tak wymyci). Chodzi mu o to. bardzo czułej chwili. Poświatowska "Halina Poświatowska to jest podobno człowiek.Ujęty w formę dialogu wiersz jest wyrazem poglądów estetycznych Grochowiaka.W prowadzonych od roku 1914 do końca życia dziennikach wiele uwagi poświęca Dąbrowska swojej twórczości. uwagi odnoszące się do procesu tworzenia składają się na obraz warsztatu pisarskiego Camusa. 2) Miazgowaty tekst samej powieści Andrzejewski wzbogacił o fragmenty swojego dziennika poświęcone pracy nad "Miazgą" i licznym perypetiom z nią związanym. mieszając refleksje o charakterze ogól nym z fragmentami swoich wspomnień. by uczynić twórczość poety bardziej zrozumiałą i nie narażać czytelnika i artysty na męki wyższego rzędu. "Gra z cieniem" . której bezskutecznie szukał. wojskowych. Gombrowicz "Dziennik 1953-1966" Ogłaszany sukcesywnie fragmentami w paryskiej "Kulturze" tekst nie jest typowym dziennikiem. Konwicki "Mała apokalipsa" Bohaterem powieści. źródeł jej doszukując się w natchnieniu. Frani. który w kilka lat później wyda Andrzejewski jako skończony i samodzielny tekst. że aż się wstydzę z tego powodu".Obok notatek dotyczących podróży autora. apokryfy autobiograficzne.tekstów przez czytelników i krytykę. S. S. że właśnie "gadanie" jest tą formą.Rozmowa o poezji" . że twórczość ma swoje źródła w tym. Opisuje niezwykle wolno postępującą pracę nad wier szami i powieścią. której nigdy nie ukończył. Pisze także Nagórski dramat "Prometeusz".Tekst literackiego dziennika. Notuje pomysły na opowiadania i nowe powieści. T. M.. Grochowiak "Święty Szymon Słupnik" . kiedy zrozumiał. autor będzie je komentował (Zdarza się) lub wykpiwał.jego prze myśleń egzystencjalnych. W okresie powojennym skrzętnie zapisuje opowieści swojej służącej. Ujmuje go jednak poetka w sposób bardzo osobisty. dzięki niej wiersze stają się prawdziwe (por. w tym także miejsca w niej własnej twórczości. (J. Ortega y Gasset) * "Moje życie jest tak bogate. którym Dąbrowska zarzuca zwykle niekompetencję. tym większym ceremoniałem otacza godziny swej twórczości".Jak pisze sam Konwicki. H. że poezja jest jak ostro całowany tasak. Zapisuje także wszystkie pochlebne opinie o swojej twórczości. Relacjonuje w nich autor prace nad powstającymi właśnie tekstami (między innymi powieścią o ostatniej podróży Odyseusza "Nikt"). "Przygód człowieka myślącego" i dramatów). "Konspekty" powieści i dramatów. Andrzejewski "Miazga" . Miłosz "Ars poetica?"Wiersz ma charakter swoistego programu artystycznego. czasem odrażającego cierpienia. obok refleksji dotyczących bardzo wielu tematów. J. nieumiejętność pogodzenia się z własnym homoseksualizmem sprawiają. (J. Cz. wielokrotnie wprost zwracając się do cenzora. czy się obnaża. Vonnegut "Rzeźnia numer pięć" Autor opisuje dokładnie swą pracę nad powieścią o wojnie i zbombardowaniu Drezna. * "Nigdy tak nie pochwalisz wiernej kobiety ani miernego pisarza. Andrzejewski "Z dnia na dzień". Bierze się z realnego. że Lechoń nie jest w stanie dotrzeć do źródeł swojej niemocy twórczej. Sporą część zapisków stanowią fragmenty pisanej na potrzeby dziennika powieści (nigdy później nie drukowanej) i notatki dotyczące wszystkich szczegółów jej tworzenia. Cousteau) Axis mundi Axis mundi - Kategońę tę 16 . J. Postawie średniowiecznego ascety obojętnego na otaczającą go rzeczywistość i izolującego się od niej przeciwstawia Grochowiak swój bunt (Powołał mnie Pan Na bunt). skrzętnie skrywając życie osobiste.W swoich zapiskach. Obszerne fragmenty mają charakter esejów na temat specyfiki polskiej kultury. to warsztat pisarski Vonneguta. Grochowiak "Czyści" Wyznanie poety: Wolę brzydotg Jest bliżej krwioobiegu odwołuje się do świadomego stosowania przez Grochowiaka poetyki turpizmu. Podejmuje też próbę wythzmaczenia. M. im mniejsz y rangą. Poeta odpowiada. Lechoń "Dziennik" . Mauriac) * "Od umiejętności władającego piórem zależy. które dominuje w jej twórczości. tże pamiętniki. Autor obdarzył go wieloma swoimi przeżyciami i doświadczeniami. że poezja wyras- ta z najbardziej intymnych przeżyć i częstojest przejawem ekshibicjonizmu uczuciowego. Jednak skłonność do okłamywania samego siebie. Tym razem wypowiada się poetka. jak postępuje praca nad kolejnymi utworami (dotyczy to szczególnie "Nocy i dni". który cier pi na niemoc twórczą i nazywa się tak jak on sam.:' W wierszu powraca charakterystyczny dla Poświatowskiej motyw umierania. zawiera też obszerne fragmenty poświęcone pracy pisarskiej Andrzejewskiego. opisuje swoje egzotyczne podróże po Ameryce Południowej) sprawia. który tekst będzie czytał. T. które zamierza zebrać w tomie "Przypowieści Franciszki". Opisuje. Cały czas opowiadał o przeżyciach z sierpnia 1944 roku. ujęty w formę dziennika tekst literacki. (F. . znajdujemy tu liczne odwołania do jego twórczości. bo zdarza się. Ich bohaterem czyni autor samego siebie.

kostiumowy. pępek świata. gdzie na trójnogu zasiadała Pytia w obłokach duszących wyziewów i wpadając w rodzaj ekstazy. Wszystkie te elementy (podobnie jak w "Chłopach". Mickiewicz "Dziady" cz. w niewoli tureckiej. będące strażnikami tradycji . histońa" Mircea Eliade.. W nim też popełni samobójstwo i w nim zostanie pochowany. że epoką. Goethe "Cierpienia młodego Wertera" . podejmowane są najważniejsze dla tej zbiorowości decyzje.. występuje natomiast czas sakralny . tworząc w ten sposób zamkniętą przestrzeń (patrz: arkadia/raj). W liście do Wilhelma wspomina o jej anielskiej piękności i gracji ruchów tanecznych. W. pałaców. jarmarki). żona przez Jose Arcadio Buendię. Ważnyjest również fakt. oś wszechświata. takich jak choćby Dzień Zaduszny. Może wreszcie teraz Polska zrozumie. który opływają cztery rzeki: Piszon. wkroczenie armii napoleońskiej). Zawada w "Dwudziestoleciu literackim" pisze. że jest to Ameryka Południowa). rozciąga się od punktu centralnego. Garcia Marquez "Sto lat samotności" .. która znajdowała się od połowy XI w.reszta świata (takie byty zabawy. obyczaje polowania. ~lajświętszym zaś miejscem świątyni był adyton.. Joyce) G. B. G. Chiddekel.. Gdy bowiem Jahwe rozmawiał z Mojżeszem (Księga Wyjścia). Tańczący Kongres . która szczególnie ukochała bale.tzn. twierdząc. mit. siew. maskowy. była miejscem pielgrzymek Greków.). Krasicki "Żona modna" .Nowosilcow jest w Wilnie i wydaje bal. wygłaszała przepowiednie dotyczące ludzi i narodów.in. Werter nie słyszał muzyki i nie widział nic dookoła. Gichon. Całe zło pochodzi właśnie z zewnątrz (np. bo Lotta go dotykała w tańcu.. tzn. Cywilizacja. Schulz "Sklepy cynamonowe" Pierwowzorem opisanego tu prowincjonalnego miasteczka było rodzinne miasto Schulza Drohobycz. jest izolowany od spraw. ściany.. która niesie ze sobą zagrożenia (jej symbolem jest Ulica Krokodyli). 17 . w niej miasto (Jerozolima). J. a uczyń tak. serwis.: prasa. Tu czas płynie nie tylko w sensie linearnym. jak ci na górze ukazane byto. Garcia Marquez "Nie ma kto pisać do pułkownika" . Z takich myśli może się tylko narodzić mit o polskiej wyjątkowości. by nie podawać konkretu..Mityczna osada Macondo. kochają się i umierają.Pępkiem świata jest tu miasteczko bez nazwy. przywódcy gromady. jak orka. kiedy reszta świata.Niedługo po poznaniu Lotty Werter był z nią na balu. A. świadome pominięcie uroczystości Nowego Roku. cały kalendarz obrzędów. Soplicowski dworek. okres niezbędnych prac. wielka histońa zagląda tu tylko czasami (np. miały bardzo piękną oprawę i zwłaszcza w pierwszym dziesięcioleciu ("jasnym") mogły być uzasadnione sytuacją polityczną (odzyskaniem niepodległości). leży poza czasem (bo nawet czas wojny domowej nie został bliżej sprecyzowany) i konkretną przestrzenią (wiadomo tylko. A. Mickiewicz "Pan Tadeusz" Występuje tu wyraźna opozycja Soplicowo . Położqna w zagłębieniu gór Parnasu. Cały świat grecki skupiał się wokół niej. które ma swój rytm życia. W czasie jednego z nich spłonęła pełna stodoła. Rebeka. Dla ludzi średniowiecza axis mundi była Jerozolima. We wsi można również mówić o punkcie centralnym.. Natomiast punktem centralnym w Macondo jest dom Jose Arcadio Buendii i Urszuli (wszystkie najważniejsze sprawy dla tej społeczności tu mają swój początek). Sop licowo ma swój rytm życia. Szczypiorski "Początek" Kategoria axis mundi w odniesieniu do Polski pojawia się w powieści w rozmyślaniach Henia Fichtelbauma: Tu byt środek ziemi. III (scena VIII) .patrz: taniec. budowa szkoły rosyjskiej). była to pieczara. Dla bohatera pępkiem światajest umiejscowiona w centrum miasta kamienica ojca-kupca bławatnego.) Patrzaj.Jest to wielka. namiętności. W wielu religiach występuje powtarzający się motyw wiary w to. Wigilia. który nie podziela jej entuzjazmu dla takiego stylu życia. huczne bale. mających swój koloryt i zapach.obrazy.Na skutek wprowadzenia przez młodą żonę nowych obyczajów w zwykłym szlacheckim dworku. miast. ostatnim okopem łacińskiej Europy? (. bo sam Bóg umieścił tutaj jądro stworzenia oraz kolejarza Filipka: Czy ten kraj był tylko terenem przemarszu obcych wojsk (.. który ukażę tobie (. swoje rytuały. publiczny. Biblia (ST) . Może być: karnawałowy. któryjest właśnie owym "pępkiem" (czymś najważniejszym). Izolowane od reszty świata przez swoje położenie oraz przez umieszczenie ich poza czasem historycznym (np...1) Centralnym punktem jest Ogród Eden. wierzenia. to np. toteż urządzano do niej wyprawy krzyżowe. nad Wisłą. Patrz: krucj ata. bowiem w tym (jednym z niewielu miejsc na ziemi) trwa nieprzerwanie kult przeszłości (rzeczy . to: Cyganie. którymi żyje świat. było dwudziestolecie międzywojenne. VII został nazwany centrum polszczyzny: tam się cztowiek napije. A. Dla Greków środkiem ziemi była świątynia Apollina w Delfach.Sędzia. spory w one lata śród cichej wsi litewskiej. Reymont "Chłopi" . ale wszystko ma swój mityczny rytm. kampania bananowa. który w ks. Axis mundi znaczy oś świata. W utworze opozycję tu-tam (na zewnątrz) pogłębia fakt brutalnego wkraczania do tej dziewiętnastowiecznej rzeczywistości sklepów cynamonowych. anastępnie rozpościera się na cztery zasadnicze strony. Symbolika środka dotyczy zarówno krajów.S.wprowadził w swoich pracach: "Traktat o histońi religii" i "Sacrum. że łajdactwa i świgtość w jednym stoją domu. odbywają się tu też kosztowne. wielkiego maga i hierofanta. Rebeka zaraziła mieszkańców wioski chorobą bezsenności). zało Bal Bal . Występuje wyraźna opozycja: Lipce . Podkomorzy. (J. Zewnętrzność. ołtarz mają swoją symbolikę) i od tego centralnego punktu rozciąga się świat. Macondojest oddzielone od reszty świata bagnami. wreszcie osoby.W.). A. jak też najskromniejszych siedzib ludzkich. która wkracza do osady. który wiedzie nocne rozmowy z Jahwe. "Sklepach cynamonowych" i "Stu latach samotności") stanowią zagrożenie dla stabilności i trwania miasteczka. mające na celu wyzwolenie z rąk niewiernych grobu Chrystusa. który później (po ogłoszeniu powieści Goethego) stał się modą dla większości młodych mężczyzn w Eur opie: niebieski frak i żółta kamizelka. * "Pępowiny wszystkich ludzi łączą się w przeszłości". Wojski). Rozgoryczony i zrezygnowany pozostaje mąż modnej żony. rozlewiskami. przy czym wszelkie zło przychodzi do Lipiec z zewnątrz (osadnicy niemieccy. drapieżnej i tandentnej nowoczesności. wzorowego gospodarza. która się tu wdziera. świątyń. który Szczypiorski w powieści burzy.) Wąskie pasemko nadziei oddzielające pruską pychę od ruskiej ciemnoty. Od reszty świata oddzielone jest dodatkowo rzeką.Axis mundi stanowią Lipce. Ten strój będzie mu szczególnie drogi. poczta cyrk. że na tym balu Werter miał strój. gdzie m. składkowy. brutalnej. Dlatego też założenie każdej osady czy miasta jako powtórzenie kosmogonii zaczyna się od punktu centralnego (axis mundi). rozkazał mu: I uczynią mi świątynię (.) wedle wzoru przybytku. Były one w modzie. że świat bierze początek od środka.. że pod żadnym względem nie jesteśmy narodem szczególnym i pora przestać żyć mitami (nareszcie zdechł mit o naszej wyjątkowości (. sprzęgnięty z rytmem przyrody. u podnóża dwóch nagich skał. nadysze Ojczyzny. Jak się dziś przypuszcza. Boże Ciało i czas agrarny. 2) W kulturze żydowskiej pępkiem świata jest Palestyna (kraj). Tu ludzie żyją. huczna zabawa taneczna. Perat. jak wszędzie na całym bożym świecie).). także i tutaj.kajś świat. Jest nim chata Boryny. ceremoniał posiłków. otoczona gajem. zaś w nim sanktuańum (świątynia). I. Swiątynia jest domem Pana (stąd dach podłoga.

donosiciele i deprawatorzy. albo też jest to bal z jakiejś baśni. powstaje pytanie: co będzie. zdrajcy stanu. Tutaj także dokonują się dwa akty: sprawiedliwości .A. Na zawsze już zapamiętała zapach cygar. ale chłepcze. Por. Oczywiście pojedzie macocha Kopciuszka ze swoimi złymi i brzydkimi córkami. całe lata przechowywała w bieliźniarce znalezioną cygarnicę. mogła bowiem w czasie jego trwania porównać własne życie z życiem arystokracji. K. J. (A. Obraz balu jest odrealniony. W większości są to cyniczni ugodowcy. A. Tym razem kardynał przegrał pojedynek z królową. Podczas balu najednym z nich zostanie wykonany swoisty "wyrok" (Doktor zginie od uderzenia piorunu). Ale wśród gości znajdują się konspiratorzy i zwolennicy lewicowych ideologii. Patrz: śmierć. gdzie do tańca śmierć zagra ci na dudce. Balzac "Ojciec Goriot" Wspólny bal Rastignaca i Delfiny de Nucingen wydany przez panią de Beauseant. Sowietnik. S. Gośćmi na balu są np. Tuwim "Bal w Operze" Groteskowy obraz bawiących się wyższych sfer: hrabini Macabrini. Por. Po balu Emma wpadła w depresję. sfery dyplomatyczne. śmiech ze smutkiem (bal rozumiany jako życie). na którym ostatecznie przekona się. Delfina nie pozwala Eugeniuszowi nawet opowiadać o chorym ojcu. Marcel.prawa strona. na którym główny bohater. który. W swojej powieści Berent próbuje ukazać nastroje i poglądy polskiego społeczeństwa w przededniu rewolucji 1905 r. gdzie nie ma miłości. Skupia się tu całe zło świata (por. Andrzejewski "Popiół i diament" -Bankiet w hotelu "Monopol". samobójcy. zgubi złoty pantofelek. składają się nań plastyczno-muzyczne wizje senne.który był wi elkim wydarzeniem w jej monotonnym i nudnym życiu. W pojedynku z nią ginie książę Prospero. Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" . uosabiająca zło) i młodych rewolucjonistów (Justyn Pol. gdy Śmierć-Wykidajło może wyłączyć prąd w najlepszym momencie zabawy. że "zwykłe" przyjęcie u księstwa Gilbertostwa de Guermantes przekształca się we wspaniały bal. Tutaj bohater-narrator. miłość przeplata się z cierpieniem. zamknął się z tysiącem swoich przyjaciół w odizolowanym od świata warownym opactwie. noc Walpurgi). gdy przesypie się piach w klepsydrze. Proust "W poszukiwaniu straconego czasu" ("Sodoma i Gomora") Liczba gości i wystawność sprawiają. Tuwim widział. w czasie którego Cezary z Karoliną odtańczyli kozaka (kacapski taniec). Patrz: miłość trudna. Po balu nabrała kaprysów wielkiej damy (pisma kobiece. Jeśli wiersz rozumieć w sensie egzystencjalnym. Regestrator. obsadka. I! M. Wśród beztrosko tańczących par porusza się szczególny gość Śmierć -Domino i wybranej przez siebie osobie szepcze do ucha: policzone chwile twe. aby królowa wystąpiła na nim w brylantowych spinkach. bojąc się. gdzie się nie je. Poe "Maska Śmierci Szkartatnej" . Flaubert "Pani Bovary" Pierwszy i jedyny bal Emmy Bovary .: średniowieczny danse macabre oraz "Maskaradę" A. Po wielu perypetiach d'Artagnan przywiózł królowej spinki i na balu w ratuszu Jej Królewska Wysokość wystąpiła w stroju myśliwskim z dwunastoma spinkami na ramieniu. i uciekając. E. jeśłi zgaśnie światło? K. donosiciele.Doroczny bal u Wolanda. M. że i Kopciuszek weźmie udział w balu. bankierzy.postanowiła odsunąć się od życia towarzyskiego (dla porównania postawa Delfiny i Anastazji). która wkrada się jak złodziej nocny i nie ma litości dla nikogo. A. Bestrużew . Jak to w baśniach bywa. W. że Anna Austńaczka dwie z dwunastu spinek podarowała księciu Buckinghamowi. jednak dobr a wróżka sprawi. Kardynał wiedział. Zawada "Dwudziestolecie literackie"). na którym zgromadzili się przedstawiciele różnych warstw społeczeństwa polskiego. Dama .lewa strona.Towarzystwo jest podzielone na jego zauszników (Doktor. Jest to symbol śmierci. a duszą towarzystwa jest baron de Charlus. W takt walca wirują pary. twarz wicehrabiego. truciciele. Na tym balu wszystko jest możliwe: księżyc przemienia się w lirę. Zakochane pary wirują w tańcu. legendą. obserwuje bal przez okna pałacu.I. Z historycznych znakomitości pojawiają się we własnej osobie Gajus Kaligula i Messalina. Pelikan. smukła.Bal w posiadłości księcia Pro spero.A. który Stefcia Rudecka przypłaci życiem. Na twarzy ma maskę trupa.W zimową noc 1904 roku w warszawskim salonie baronostwa Niemanów odbywa się bal. gdzie rządzi pieniądz. tu przedstawiciele wyższych sfer pozwolą jej boleśnie zrozumieć. lizusy. III cz. graf Ramoło.żony prowincjonalnego lekarza . Bułhakowa. że z zaczerwienionymi od płaczu oczami będzie źle wyglądała na balu. nakładają się na siebie. Bracia Grimmowie "Kopciuszek" Na tym balu królewicz ma sobie wybrać żonę. Tu nie obowiązują prawa czasu i przestrzeni. ustanie czas wojny (wyróżniony w utworze inn ym rytmem wiersza). W pensjonacie pani Vauquer umiera ojciec Gońot. że jest wśród nich "trędowata".W wierszu przeplatają się dwa czasy (balu i wojny).służalcy. pragnący wejść w kręgi arystokracji. choć nie miała do kogo pisać). H. Gałczyński "Bal zakochanych" Bal odbywa się na pograniczu jawy i snu lub też może jest jedynie wytworem fantazji panny Klary. marionetkowy i anachroniczny teatr złudzeń "diabli biorą". chcąc uciec od szalejącej dżumy. uosobiająca dobro). samobójstwo. zainteresowani jedynie pomnażaniem swoich majątków. szpicle. podczas balu maskowego pojawia się dziwna. otulona w całun postać. lecz tylko kontredansik na kwadransik. G. w czasie a którego nastąpiło przemieszanie się. Żeromski . a zatem mamy do czynienia z sytuacją. oczaruje królewicza. królową jest Małgorzata. bal w piosence A. 18 . Cz. gdy parweniusz. trzeba będzie zapomnieć i wsłuchać się jedynie w takt walca i wesołe dzwoneczki u sań. Jak wielka dama zachowuje się natomiast pani de Beauseant."Przedwiośnie" Bal w Odolanach zorganizowany przez Laurę Kościeniecką. Jest to świat. jak wielki jest klan wygnańców z Sodomy. bal u Wolanda w "Mistrzu i Małgorzacie" M. Mniszkówna "Trędowata" Bal. Od tego momentu pogłębiał się rozdźwięk w jej małżeństwie. bo spotykają się tu najpiękniejsze panny i chłopcy pigkni bez miary. Jest taka cierpienia granica i jest też na pewno granica radości. że arystokracja nigdy jej nie zaakceptuje jako żony ordynata Michorowskiego. wszystko skończy się dobrze. papier listowy.Bal u księcia. Por. Osieckiej. po raz pierwszy uświadomi sobie. który może być rozumiany jako metafora życia. prosząc (żądając) jednocześnie. a bal pozostanie jedynie wspomnieniem. ale żre. Piszący swój poemat latem 1936 r. W chwili zupełnie niespodziewanej. jak polską Operę. kaci. Jest to jej pożegnalny bal . J. na której gra kot. Patrz: taniec. H. jest nieobecny. Tu też Karolina Szarłatowiczówna po raz pierwszy odkryła tajemnicę romansu Cezarego z Laurą. Biełego. Berent "Ozimina" .A. wirują. Uczestnicy balu stanowią przekrój społeczeństwa polskiego: z jednej strony młodzi (zdesperowani i zbuntowani). Spotyka się na nim cała paryska arystokracja. "Dziadów") oraz litości (Małgorzata uwalnia od wyrzutów sumienia dzieciobójczynię Friedę). Dumas "Trzej muszkieterowie" Za podszeptem kardynała Richelieu Ludwik XIII postanowił wydać bal kostiumowy. Biety "Maskarada" Groteskowo przedstawiony bal kostiumowy. które od niego dostała. Wszystko ma bowiem swój czas (Kohelet) i gdy minie ból wojny. z drugiej .zabicie szpiega Meigla (por. wyżsi wojskowi. Wychodzący z balu (gdy z ratusza bije trzecia) spotykają jadące do stolicy wozy z ziełenizną (kontrast w obrazie międzywojennego społeczeństwa). Wokulski. Obrazy są często niewyraźne. fałszerze pieniędzy. B. nie pije. Bal zostaje przerwany w środku najlepszej zabawy na wieść o wybuchu wojny rosyjsko-japońskiej.I. Prus "Lalka" . Miłosz "Walc" . Gałczyński "Bal u Salomona" Bal może tu być rozumiany jako metafora życia.

przedwojennej arystokracji z przedstawicielami powojennej władzy (Wrona). Uroczystość zakończona polonezem (narodowo i patetycznie!), którego wodzirejem jest Kotowicz. Por. "Bal w Operze" Tuwima. Tu motyw narodowego poloneza został wykorzystany do pokazania obrazu społeczeństwa po wojnie. A. Osiecka "Niech żyje bal"Popularna piosenka, w której bal należy rozumieć jako życie (drugi raz nie zaprosz4 nas wcale, życie to bal jest nad bale). Śmierć-Wykidajło (jak średniowieczna kostucha) nieubłaganie potrafi wyłączyć prąd w środku balu, toteż... carpe diem. * "Ładny bal! (fraz.) = a to dopiero historia!" * "Śmiejcie się, tańczcie, szalejcie, ale tańcząc, moje panie, pamiętajcie, że tańczycie na wulkanie". (R. Berwi6ski) * "Kiedy u nas i gdzie indziej wołano «byczo jest» - poezja przepowiadała zagładę sal balowych, cylindrów, nożyc do przecinania wstęg i wygodnych pulmanowskich wagonów". (Cz. Miłosz) * "Czasami trzeba szukać samotności aż na balu". (J. Iwaszkiewicz) * "Niech żyje bal! Bo to życie to bal jest nad bale!". (A. Osiecka) * "Wszystkie bale są kostiumowe, nawet bal nudystów". (H. D. Steinhaus) * "Bal pierwszy - ból pierwszy! Miej oczy otwarte. To tylko początek powieści". (K. Gliński) * "Po turmach siedzi młodzież nasza, Nam każą iść na bal". (A. Mickiewicz) "Początki tego, co się balem nazywa, Różne są, w czym bogactwo i smak się odmywa, Lecz wszystkich balów środek zawsze jest ten samy, A koniec jak komedii, tragedii lub dramy..." (C.K. Norwid)

Bezdomność Bezdomność Człowiek bezdomny to ktoś nie mający domu, schronienia, nie mający gdzie mieszkać, tułacz, wygnaniec, żebrak, sierota. Biblia (ST) - 1) Wyrokiem boskim Adam i Ewa zostali wygnani z raju i skazani na pracę, cierpienie, ból. Utracili bezpieczne schronienie, jakim był Ogród Eden, odtąd mieli o nie troszczyć się sami (Ks. Rodzaju 3,16-23). 2) Po czterystu trzydziestu latach wyprowadził Bóg naród wybrany z ziemi egipskiej. Izraelici porzucili swoje domy i podążyli za Mojżeszem do Ziemi Obieca nej. Wędrówka ich trwała czterdzieści lat i dopiero po tym okresie mogli osiedlić się i założyć domy. Biblia (NT) - 1) Chrystus przyszedł na świat w stajence, bo Józef i Maryja nie mogli znaleźć schronienia nawet w gospodzie (Łk. 2,7). Później rodzina święta skazana została na bezdomność i tułaczkę, ponieważ Herod, usłyszawszy, że narodził się król żydowski, kazał zabijać wszystkich nowo narodzonych chłopców. Józef z Maryją i dzieciątkiem uciekli do Egiptu (Mt. 2, I 3). 2) Na bezdomność dobrowolnie skazał się syn marnotrawny, porzucając dom rodzinny i wyruszając w świat ze swoją częścią majątku. Zrozumiał swój upadek i błąd, gdy jako pastuch świń musiał mieszkać z nimi i jeść z jednego koryta. Mitologia - 1) Przez dwadzieścia lat (dziesięć lat trwała wojna trojańska i dziesięć lat tułaczka spowodowana gniewem bogów) król Itaki, Odys, pozbawiony był rodzinnego domu i dlatego stał się symbolem tułacza, pielgrzyma (homo viator). 2) Wszechstronnie zdolny artysta, rzemieślnik, architekt, Ateńczyk Dedal został wygnany ze swego rodzinnego miasta za mord na Talosie. Przebywał na Krecie u króla Minosa, który go więził, obawiając się zdradzenia przez Dedala zagadki labiryntu. J. Bedier (oprac.) "Dzieje Tristana i Izoldy" - Gdy Tristan ocalił Izoldę przed trędowatymi, oboje uciekli w głąb lasu moreńskiego; najpierw spali w legowiskach z liści, później Tristan naciął gałęzi i zbudował szałas, a Izolda wysłała go gęstym mchem. Jedz4 tylko mięso

dzjkich zwierz~t, śpiq w legowiskach (...), twarze staty się blade, odzież w strZępach (...), ale miłujq się, nie czują cierpienia. "Legenda o św. Aleksym" Złożywszy wcześniej śluby czystości, Aleksy porzucił w noc poślubną swoją żonę, opuścił też dom rodzinny, a zabrane ze sobą bogactwa rozdał biednym. Od tego momentu, wędrując po świeciejako żebrak, zmieniał kolejne miejsca pobytu, wiódł życie biednego tułacza. Gdy po latach wrócił na dwór ojca, nie rozpoznany przez nikogo spędził jeszcze szesnaście lat pod schodami rodzinnego domu, z pokorą przyjmując wszystkie upokorzenia. F. Villon "Wielki Testament" ~ W utworze tym Villon wykreował szczególny typ bohatera. Jest to żebrak, oszust, złodziej, człowiek nie mający ani domu, ani rodziny, żyjący z dnia na dzień, często naruszający prawo (stąd kolejne pobyty w więzieniu), słowem - outsider. "Wielki Testament" to zapis życia łotra i włóczęgi, który nad uroki ustabilizowanego życia przedkłada chęć przeżycia przygody i rozpasaną miłość z grubą Małgośką. Jest to człowiek, którego życie upływa między karczmą, więzieniem, a mrocznymi uliczkami miasta. Sam Villon został za morderstwo skazany na karę śmierci, później zamienioną na wygnanie z kraju. W. Szekspir "Król Lear" Podzieliwszy swoje państwo pomiędzy dwie córki, Lear kolejno ma mieszkać u każdej z nich. Niestety, okrutne kobiety nie chcą gościć ojca u siebie. Stary, schorowany Lear błąka się wraz ze swoim błaznem po kraju, pozbawiony domu, schronienia, bliskich ludzi. W. Szekspir "Król Henryk IV" Następca tronu, książę Henryk (przyszły Henryk V), pokłócony z ojcem, żyje wśród ludzi z marginesu. Nie ma domu, do którego mógłby powrócić, nocuje w przygodnych karczmach, czasem po prostu w zamtuzach. Z. Morsztyn "Pieśń w ucisku" Wygnani z Polski arianie stali się bezdomni. Podmiot liryczny skarży się przed Bogiem, że ludzie wkroczyli w jego kompetencje, uzurpując sobie prawo do wyznaczania innym ich

miejsca na ziemi. Arianie za swoje przekonania zostali tego miejsca w ogóle pozbawieni. Molier "Świętoszek" - Intrygi Tartuffa prowadzą do tego, że Orgon i jego rodzina zostają pozbawieni własnego domu i otrzymują nakaz natychmiastowego opuszczenia rodzinnej siedziby. Ratuje ich przed tym wspaniałomyślność księcia. Wolter "Kandyd" - Wygnany paroma kopniakami w pośladki, Kandyd opuścił zamek barona i od tej chwili rozpoczęła się jego wędrówka po tym najlepszym z możliwych światów. Był w wielu krajach, gdzie mieszkał w gospodach i oberżach, przemierzył wiele mórz i oceanów, aż zrozumiał prostą receptę na szczęście, która sprowadza się do uprawiania wlasnego ogródka. J.W. Goethe "Cierpienia młodego Wertera" Weltschmertz (ból z powodu świata = ból istnienia), na który Werter cierpi, powoduje, że bohater nie może znaleźć stałego miejsca. Sam o sobie mówi, że jest pielgrzymem, porównuje swoją sytuację z losem mitologicznego Odysa. Ten brak zakorzenienia (także w sensie społecznym) powoduje, że Werter ucieka od świata i ludzi (świat jest we mnie) ijestjedną z przyczynjego samobójstwa. G.G. Byron "Giaur" - O bohaterze wiemy, że jest wenecjaninem szlachetnie urodzonym. W Grecji Giaur jest obcy pod każdym względem: narodowym, kulturowym, religijnym. Nie wiemy, ani gdzie mieszka, ani czym się zajmuje, ani z czego żyje. Jego życie, rozpięte między wielką miłością a nienawiścią i żądzą zemsty, jest naznaczone tymczasowością. Nawet klasztor nie stanowi dla niego domu i schronienia, ponieważ Giaur nie odczuwa żadnej więzi z mieszkającymi tam zakonnikami. A. Mickiewicz "Dziady''' cz. IV Oprócz bezdomności w sensie społecz nym (Gustaw nie akceptuje takiego układu społecznego, gdzie nierówność majątkowa jest przyczyną nieszczęśliwej miłości i samobójczej śmierci: blys kotkg niosg dla jasnych panów), występuje tu też w odniesieniu do Pustelnika-Gustawa bezdomność w sensie on -

19

tologicznym. Do końca nie wiadomo, czy bohater jest człowiekiem, czy duchem (w obecności księdza przebija się sztyletem i żyje nadal). Jest on także bezdomny w sensie dosłownym po latach nieobecności powraca do rodzin nego domu, który stał się rozsypującą się ruiną i dowiaduje się, że jego bliscy nie żyją. Patrz też: zjawy - upiory wampiry. A. Mickiewicz "Sonety krymskie" Po raz pierwszy w literaturze polskiej pojawiła się postać pielgrzyma, który w "Stepach akermańskich", mimo natłoku wielu niecodziennych wrażeń, nie może oderwać się myślami od wspomnienia rodzinnego kraju, czeka na głos z Litwy, jest samotnym wygnańcem; w sonecie "Burza" wyróżnia się spośród grupy podróżnych na statku, któremu grozi zagłada, bo nie umie się modlić i nie ma się z kim żegnać -jest więc to bezdomność w sensie dosłownym, jak też egzystencjalnym; w sonecie "Bajdary" wzrastającą tęsknotę i poczucie osamotnienia usiłuje zagłuszyć wielością doznań i wrażeń (lasy, doliny, glazy w kolei, w natłoku (...) chcę odurzyć się, upić tym wirem obrazów), co okazuje się jednak nieskuteczne (ziemia śpi, mnie snu nie ma). W sonecie "Pielgrzym" przyznaje, że w zestawieniu z bogatym krajobrazem krymskim wygrywa skromny, ubogi pejzaż stron rodzinnych (Litwo! Pialy mi wdzięczniej twe szumiące lasy (...) i weselszy deptalem twoje trzgsawice niŻ rubinowe morwy, złote ananasy). A. Mickiewicz "Konrad Wallenrod" - Od młodości Walter Alf pozbawiony był domu: najpierw jako dziecko po zamordowaniu rodziców przez Krzyża ków został uprowadzony do Prus; tam, co prawda, jego starannym wychowaniem zajął się mistrz krzyżacki, ale chłopcu pozostał w pamięci widok pożaru domu rodzinnego i krzyk matki, dlatego jego imię było niemieckie, dusza litewska została. Później zrezygnował ze spokoju, szczęścia i własnego domu w imię celu, którym było zniszczenie Zakonu: szczgścia w domu nie znalazl, bo go nie było w ojczyźnie.

A. Mickiewicz "Dziady" cz. III Bez domni są tu wszyscy, którzy w wyniku procesu zostali skazani na zesłanie. Setki kibitek pędzą na Syberię, a w nich młodzi spiskowcy, pozbawieni zarówno ojczyzny, jak też domu rodzinnego. Symbolem wygnańca jest pielgrzym, który pojawia się w "Ustępie": obcy, samotny, zagubiony w Petersburgu, nie mający możliwości powrotu. J. Słowacki "Kordian" - Od chwili opuszczenia domu Kordian pielgrzymuje po Europie w poszukiwaniu celu w życiu. Nigdzie nie jest u siebie, nigdzie nie znajduje schronienia, wszędzie spotykają go kolejne rozczarowania, toteż wędruje dalej (Londyn, Dover, Włochy, Watykan). Nie wiadomo także, czy miał dom po powrocie do Polski. Kordian jest spiskowcem, więc ponad szczęście życia rodzinnego przedkłada konieczność walki i wypełnienie misji - zabicie cara. J. Słowacki "Rozłączenie" Wiersz jest wyznaniem biednego tutacza, który tęskni do pozostawionej w kraju kobiety (matki? kochanki?). W celu podkreślenia całkowitej obcości światów, w których oboje przebywają, jej rzeczywistość przedstawia jako znaną, swojską, bezpieczną, zaś tę, w której on przebywa -jako świat w momencie stawania się,~ dynamiczny, obcy, groźny. Jego losem jest wieczna tułaczka i marzenia o krajobrazie z domem i ogrodem. J. Słowacki "Hymn" (Smutno mi, Boże) -Powtarzający się jak refren wers smutno mi, Boże wprowadza do wiersza nastrój przygnębienia i żalu. Bohater liryczny ma świadomość, że jego okrgt nie do kraju ptynie, płynąc po świecie, tęsknotę zaś dodatkowo pogłębiają lecące bociany, które przywodzą na myśl rodzinne strony oraz bolesna myśl nie wiem, gdzie się w mogilę polożę. J. Słowacki "Testament mój" W podobnym tonie utrzymane wyznanie tułacza, który żegna się z przyjaciółmi, bliskimi, mając świadomość przemijania i swojej obcości i samotności w świecie. Patrz: autotematyzm. C.K. Norwid "Pielgrzym" - 1) W chrześcijańskim rozumieniu każdy jest tylko pielgrzymem na

tej ziemi w swej wędrówce ku Bogu, stąd stwierdzenie przecież ja - aż w nieba łonie trwam, dlatego wszelkie ziemskie wartości, jak np. pałace, posiadłości, nie mają większego znaczenia, wręcz odwrotnie - odwracają uwagę od celów wzniosłych.2) W innymrozumieniujest to gloryfikacja pielgrzymstwa (emigracji) jako grupy wybranej (nad stanami jest stanów - stan), którą wywyższa właśnie pogarda dla przywiązania do określonego miejsca na ziemi, domu: mój dom ruchomy z wielblądziej skóry. E. Bronte "Wichrowe Wzgórza" Podczas jednej ze swych podróży pan Earnshaw spotkał na ulicy Liverpoolu brudne, zgłodniałe, na pozór nieme, cygańskie dziecko. Było bezdomne, więc zabrał je do Wichrowych Wzgórz. Chłopcu dano na imię Heathcliff. Na całe życie pozostało mu to piętno przybłędy, człowieka, o którego pochodzeniu nic nie wiadomo. Później, zraniony przez Katarzynę jej małżeństwem z Edgarem, sam skazał się na wieloletnią tułaczkę. Nie wiemy, gdzie był i co robił (może walczył w Ameryce lub był zwykłym rabusiem w Anglii). Wrócił z dużymi pieniędzmi, by móc pomścić doznane krzywdy. H. Balzac "Ojciec Goriot" Pomimo że Goriot cały swój majątek oddał córkom, u żadnej z nich nie znalazło się dla niego miejsce w domu. Zamieszkał w pensjonacie pani Vauquer, który był nie domem, ale przytułkiem dla najbiedniejszych lub ukrywających się przed prawem. Pod koniec życia Goriot zajmował najskromniejszy pokoik. Domy córek nie były dla starego ojca schronieniem. Patrzono tam na niego jak na intruza, wpuszczano kuchennymi drzwiami. F.M. Dostojewski "Zbrodnia i kara" - 1) Można mówić o społecznej bezdomności Raskolnikowa, człowieka samotnego, wyobcowanego i zbuntowanego wobec porządku świata. 2) Trudno też nazwać domem tę klitkę, którą Rodion wynajmuje, a która bardziej przypomina szafę lub trumnę niż mieszkanie, przez co działa przytłaczająco i depresyjnie na psychikę. 3) Warunki, w jakich żyje rodzina Marmieładowych (ciasnota, nędza, prymitywizm),

są typowe dla poziomu egzystencji warstw najuboższych Petersburga, stąd Raskolnikow w pełni zgadza się z poglądem, że setki, tysiące ludzkich istnień dałoby się skierować na wtaściwct drogę, dziesicttki rodzin ocalić od nędzy, rozkładu, zguby (...) i to wszystko za jej pieniądze. M. Konopnicka "Miłosierdzie gminy" - Tytuł noweli jest ironiczny. Gmina, chcąc zapewnić starym ludziom dach nad głową, organizuje licytacje, na których jej zamożni obywatele mogą kupić starego człowieka na zasadzie: otrzymują od gminy dodatek na utrzymanie zakupionego i ze swej strony zapewniają mu dom i wyżywienie. Gmina uważa, że zlikwidowała problem bezdomności i żebractwa, w praktyce jest to dla starych ludzi katorga, bo nabywcy chcą ze swoich podopiecznych wycisnąć ostatnie soki, więc wykorzystują ich do najcięższych prac. B. Prus "Lalka" - 1) To, co Wokulski zobaczył na Powiślu, wstrząsnęło nim do głębi. Nie były to domy, lecz zapadnięte do połowy okien budy: brudne, rozpadające się, gnijące, w których przecież mieszkali ludzie z braku innych warunków; dla niektórych domem była uliczna kupa śmieci, gdzie żyli, kochali i umierali. 2) Bezdomna w powieści jest Magdalenka, której Wokulski pomoże dźwignąć się z upadku i skieruje do domu Wysockiego. 3) Choć studenci w kamienicy Krzeszowskiej mają chwilowo dach nad głową, w każdej chwili grozi im wyrzucenie z powodu niepłacenia czynszu. S. Zeromski "Siłaczka" - Stasia Bozowska właściwie przez całe życie pozostała bezdomna. Jej los został określony w momencie, gdy dok onała wyboru, że chce poświęcić się pracy na rzecz najuboższych. Zamieszkała w więcej niż skromnych warunkach na wsi, pisała podręcznik dla dzieci wiejskich, nie wyszła za mąż, zdecydowała się nie mieć własnego domu. S. Żeromski "Ludzie bezdomni" Bezdomność odnosi się tu do jednostek i grup społecznych, może być rozumiana dosłownie i metaforycznie. 1) Nigdy właściwie nie miał domu doktor

20

Judym. Pochodził z rodziny biednego szewca pijaka, nie było dla niego także domem mieszkanie ciotki, gdzie się wychował, później był także pielgrzymem, nie mającym swego domu. Judym jest także bezdomny w sensie społecznym: nie należy do warstwy, z której wyszedł, a nawet nią gardzi, nie został przyjęty do warstw wyższych, gdzie zawsze będzie postrzegany jako syn szewca z Krochmalnej. 2) Podobnie Joasia, która pracując jako nauczycielka w Warszawie, tułała się po cudzych mieszkaniach, stąd jej marzenia o własnym skromnym domu. 3) Postać inżyniera Korzeckiego wprowadza do utworu inną, metafizycz ną wizję bezdomności. Jest to człowiek, któremu nic nie przynosi spokoju, wszędzie uświadamia sobie, że nie ma dla niego miejsca na ziemi, dlatego popełnia samobójstwo, uwalniając się od trosk życia. 4) Bezdomni są wszyscy ci, którzy mieszkają w warunkach urągających godności ludzkiej. Nie są to domy, ale budy, nory, owczarnie (w Warszawie za Żelazną Bramą, w Cisach - czworaki, w Zagłębiu mieszkania pracowników kopalni). Bezdomni są także ci, których warunki zmuszają do opuszczania kraju i szukania pracy i szczęścia na obczyź nie (Wiktorowie). W.S. Reymont "Chłopi" - W zhierarchizowanej strukturze wsi najniżej są usytuowani ci, którzy nie mają ziemi, nie mają własnej chałupy. Są to m.in. żebracy, jak np. Agata, która każdej jesieni opuszcza wieś, udając się kajś w świat, aby zimą nie być Kłębom ciężarem. Nie ma własnego kąta Jagustynka, która poszła na wycug i teraz za odrobek znajduje mieszkanie i wyżywienie u bogatych chłopów. Istnieje też w Lipcach liczna grupa parobków, którzy wynajmują się u gospodarzy na rok (jak Kuba, Witek), pracują za wyżywienie, ubranie, często mieszkają w stajni lub oborze. Ludzie ci nie liczą się w społeczności chłopskiej, nikt ich nie zaprasza na ważne spotkania, nikt ich o zdanie w sprawach dotyczących gromady nie pyta. J. Conrad "Lord Jim" - Od momentu ucieczki z "Patny" Jim stał się wiecznym tułaczem,

nigdzie nie miał własnego kąta. Uciekał przed samym sobą, bojąc się wspomnień i oskarżenia o tchórzostwo. Osiadł dopiero w Patusanie. S. Żeromski "Przedwiośnie" -1) Można mówić o bezdomności Cezarego Baryki, który w gruncie rzeczy nie ma prawdziwego domu (poza okresem dzieciństwa w Baku). Nie czuje się on szczególnie związany z żadnym z krajów, nie ma także sprecyzowanych poglądów politycznych, trudno też wyraźnie określić jego przynależność klasową. Widząc dom w Nawłoci i atmosferę w nim panującą, twierdzi, że czuje się jak bezpański pies. 2) Żydzi warszawscy z okolic Świętojerskiej, Franciszkańskiej mieszkają w warunkach, które są nieludzkie: wnętrza domów są (...) obtupione z tynku (...) świeci nagi ceglany mur, lecz i on jest oślizgły z brudu, pełen wyrw i plam (...) Potworne są tam kloaki, ścieki, zlewy, rynsztoki. 3) Podobne obserwacje dotyczą Chłodka: spali na cudzym prz)' kominku, na ławkach i pozapieckach, nie mając wiasnego domu i nic zgoła, co by w~asnym nazwać mogli. M. Dabrowska "Noce i dnie" - 1) Szymszel z Kurzy i jego rodzina stają się bezdomni po pożarze, który zniszczył ich chałupę. Wzruszona losem pogorzelców Barbara przyjmuje ich do siebie i rodzina Szymszela znajduje na czas jakiś schronienie w Serbinowie. 2) Po ;podpaleniu przez Niemców Kalińca mieszkańcy miasta, pozbawieni domów, stają się bezdomni. Wędrują wiele kilometrów, poszukując jakiegoś schronienia, które pozwoliłoby przetrwać wojnę. Wśród uciekinierów jest także Barbara Niechcicowa - samotna zagubiona, przerażona tym, co wokół siebie widzi, po raz pierwszy w życiu brutalnie pozbawiona domu. Z. Nałkowska "Granica" -Trudno nazwać domem tę klitkę, którą w piwnicy kamienicy Kolichowskiej zajmują Gołąbscy. Przypomina ona raczej celę, ajej powierzchnia nie przekracza tej, jaką w salonie Cecylii Kolichowskiej zajmuje kanapa z poduszkami na podłodze, stolikiem i lampą. Są to mieszkania ciemne, duszne, małe. U Gołąbskich w jednym

łóżku śpi pięć osób oni sami mówią: nie mieszkać tylko siedzieć, bo tam nie można się ruszyć. Przychodzi tu także przespać się wyrzucony z fabryki Hettnera Franek Borbocki. M.A. Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" Jednym z poważnych problemów mieszkańców Moskwy jest brak mieszkań. Te, które są dostępne dla przeciętnych mieszkańców, są obskurne, brudne, małe, gnieździ się w nich po kilka rodzin (tzw. mieszkania komunalne). Bezdomność jest również jedną z sankcji, jakie stosuje się wobec nieprawomyślnych twórców, takich jak Mistrz. Zajmuje on suterenę. A. de Saint-Exupery "Mały Książę" - Od chwili opuszczenia swojej planety B-612 Mały Książę stał się podróinikiem, wędrowcem poszukującym przyjaźni, usiłującym zrozumieć prawa rządzące światem dorosłych. Na każdej z planet był gościem. Wszystko po to aby zrozumieć, ie jego miejsce jest obok róży. E.M. Remarque "Łuk Triumfalny" Nowym elementem w krajobrazie międzywojennego Paryża są uchodźcy. Są to przybysze z Hiszpanii, Rosji Włoch i Niemiec - państw, w których rosną w siłę systemy totalitarne. Ludzie ci mieszkają w najtańszych hotelach, np. w "Internationalu", nie mają żadnych praw, w każdej chwili grozi im deportacja i obóz. Żyją z dnia na dzień, na walizkach. Dla niektórych (zamożniejszych) Paryż jest tylko punktem tran zytowym w drodze do Ameryki. Tak żyje też Ravic, który wie, że jako uciekiniera z Niemiec, nie stać go na założenie rodziny i posiadanie domu. Tę świadomość wyobcowania, bycia bezpaństwowcem stara się zagłuszyć alkoholem i pracą. H. Hesse "Wilk stepowy"Bohaterem powieści jest samotny intelektualista Harry Haller, pogrążony w smutku i rozmyślaniach, wyobcowany, nie rozumiany przez świat. Dla niego odniesieniem jest literatura i sztuka. Harry wynajmuje dwa pokoje (nazywa to pustelnią) w mieszczańskiej kamienicy, choć drobnomieszczański świat jest mu szczególnie obmieizły. I tak żyje, jak wilk stepowy,

określony przez dwie natury zwierzęcą i ludzką: zbłąkany pomiędzy nami, pośród miast i domowych ognisk (...), pełen trwożnego osamotnienia, dzikości, niepokoju, nosralgii i tułactwa. Nigdzie nie może być zadomowiony, bo byłoby to wbrew jego samotniczej naturze. W. Broniewski "Żołnierz polski" Obraz przegranego pod każdym względem żołnierza (ze spuszczonq, głowq (...), bez broni, bez orła na czapce), który nie może się mścić za to, że jego dom podpalili Niemcy i nie ma dokąd wrócić (szedł przez ruiny, przez zgliszcza), bo został pokonany pod Rawą, wzięty do niewoli, upokorzony. J. Tuwim "Kwiaty polskie" Poemat, pisany przez Tuwima na emigracji w la tach 1940-1944, jest modlitwą tułaczy, wygnańców o domojczyznę, którą stracili i którą tylko cud, jak się wydaje, może przywrócić; Daj nam uprzcttnąć dom ojczysty (...) niech będzie biedny, ale czysty, nasz dom z cmentarza podźwignięty. L. Staff "Pierwsza przechadzka" Obraz ruin i zgliszcz: smutnych ruin zwaliska, zwalone dookola parkany i bezdomni ludzie: kobieta piorąca łachmany, dziecko bawiące się gruzem na chodniku. Domów nie ma, pozostała wiara, że będziemy znowu mieszkać w swoim domu, będziemy stąpać po swych wtasnych schodach. L. Kruczkowski "Niemcy" Podwójnie bezdomny jest Joachim Peters: 1) jako uciekinier z faszystowskiego obozu, który nie może wrócić do domu i szuka ratunku u dawnego przyjaciela; 2) opuszczony przez ludzi, na których liczył, rozczarowany do profesora Sonnenbrucha, który w swoim domu nie chce mu udzielić schronienia. R. Bratny "Kolumbowie. Rocznik dwudziesty" - 1) Bezdomni są wszyscy ci, których mieszkania jako punkty kontaktowe zostały spalone lub wpadli ich znajomi czy bliscy z dokumentami na dany adres, jak np. Kolumb i jego rodzina; muszą więc zamieszkać jako lokatorzy u Jerzego. 2) Można mówić o bezdomności tych spośród pokolenia Kolumbów, którzy nie chcieli po wojnie wracać do Polski (Kolumb, Jagiełło, Robert). Domem była dla nich cała Europa- dziś

21

Hamburg, jutro Mediolan, ale nie przestawali tęsknić za krajem, gdzie zostawili rodziny, groby najbliższych. Kolumb uparcie czekał na list od Przyyaciela jako wezwanie do powrotu. M. Hłasko "Ósmy dzień tygodnia" - Agnieszka co prawda ma dom, do którego notabene niechętnie wraca z powodu ciasnoty, braku intymności, atmosfery wrogości i wzajemnych pretensji, natomiast Piotr nie ma własnego mieszkania i wynajmuje pokój wspólnie z kolegami. W polskiej rzeczywistości lat pięćdziesiątych dwoje młodych, kochających się ludzi czuje się bezdomnymi. M. Białoszewski "Pamiętnik z powstania warszawskiego" Ludzie całkowi cie pozbawieni domu szukają schronienia w podziemiach kościołów, w piwnicach lub w ruinach. Mimo takiej zagłady i zniszczenia domów aż po fun damenty, trwa życie w stolicy - ludzie organizują żywność, opracowują system chronienia się, wreszcie opuszczają morze ruin na Starówce i przedostają się do Śródmieścia. J. Kosiński "Malowany ptak" Powieść jest historią żydowskiego chłopca, który aby uniknąć obozu, ukrywał się na wsiach. Mieszkał w komórkach, schowkach i stodołach, ciągle szczuty, bity, napiętnowany jak malowany ptak wśród stada wróbli. Gdziekolwiek się pojawił, ludzie uciekali od niego z powodu jego cygańskożydowskiej urody, toteż wszędzie był obcy, wrogo i nienawistnie przyjmowany, często nocował poza osiedlami ludzkimi: w kupie liści, w lesie lub w dole na polu. Jego odmienność i wyobcowanie pogłębiało to, że chłopiec nie mówił. K. Kesey "Lot nad kukułczym gniazdem" - 1) Wódz trafił do szpitala psychiatrycznego, szukając tu schronienia przed światem, gdy rząd amerykański wykupił od Indian ziemię. W ten sposób czerwonoskórzy skazani zostali ; na wygnanie, rozpili się, zdegenerowali, bo pozbawiono ich tożsamości, wspól noty (analogia do historycznej przeszło ści Indian). Obraz rodzinnej wioski powracał we wspomnieniach Bromdena jako

synonim czasów szczęśliwych. 2) Bezdomni są pacjenci na oddziale chroników, z których najczęściej zrezygnowały rodziny, chcąc sobie ułatwić życie. J. Gtowacki "Antygona w Nowym Jorku" - Akcja sztuki rozgrywa się w środowisku amerykańskich homlesów (bezdomnych) w Tompkins Square Park, gdzie obok siebie na ławkach mieszkają tułacze z różnych krajów: Pchełka - z Polski, Anita z Puerto Rico i Sasza - Żyd z Petersburga. Łączy ich jedna myśl - jak przeżyć chłodną noc (np. za dolara w kotłowni) albo jeszcze jeden dzień, gdy nie ma nawet centa na butelkę politury. Już niżej nie mogą spaść, to byli ludzie na dnie - jak u Gorkiego. Stanowią poważny problem dla władz miasta, toteż kolejne zarządzenia, regulujące porządek w parku, skierowane są przeciwko bezdomnym; jak podaje do wiadomości policjant, np. w Los Angeles uporano się z problemem bezdomnych w ten sposób, że kupuje się im bilet dokądkolwiek chcą, ale tylko w jedną stronę. M. Ondaatje "Angielski pacjent" - 1) Wojna sprawiła, że Hana, Caravaggio i "Łosoś" musieli opuścić swoje domy i udać się do Europy. Poświęcając się obowiązkom (Hana jest pielęgniarką, Caravaggio szpiegiem, a "Łosoś" - saperem), ani przez moment nie zapominają o domu, który utracili. Ich przystanią stanie się dopiero pod koniec wojny Villa San Girolamo. 2) Almasy od dziecka oderwany był od domu. Szkoła w Anglii, liczne podróże, a potem praca dla Brytyjskiego Towarzystwa Geograficznego (sporządzanie map pustyni) uczyniły zeń człowieka bezdomnego, skazanego na tułaczkę. I choć wydawało mu się, że domem była dla niego ukochana pustynia, dopiero w Villi San Girolamo znalazł swoje miejsce i naprawdę bliskich ludzi. * "Dom polski (...) to ojczyzna, a inne kraje są hotele". (J. Tuwim) * "Wszak homles to nie człowiek, ma obowiązki, ale nie ma praw". (J. Głowacki) * "Bo nie ma ziemi wybieranej, Jest tylko ziemia przeznaczona,

Ze wszystkich bogactw-cztery ściany, Z całego świata - tamta strona". (K. Wierzyński)

Błazen Błazen - 1) komik występujący w cyrku, klown; 2) człowiek niepoważny, ośmieszający się, kompromitujący się, będący pośmiewiskiem; 3) postać występująca na dworach królewskich - trefniś, wesołek, komik. Bardzo często jednak postać błazna - wielkiego prześmiewcy kojarzono z mędrcem. W każdej niemal mitologii (polinezyjskiej, babilońskiej, chińskiej, greckiej, egipskiej) obok postaci bohaterów występują postacie niepoważne, stanowiące dla tych pierwszych przeciwwagę. Bohater pozytywny, - to symbol dobra, mądrości, światła i porzctdku, demoniczuy lub komiczny dubler - to o6raz zta, głupoty, ciemności, chaosu (M. Słowiński "Błazen"). W mitologii greckiej: - 1) Dionizos (rzymski Bachus) - bóg wina, płodnych sił natury, plonów. Podróżował zawsze w otoczeniu wesołego, hałaśliwego or szaku bachantek, satyrów, selenów i nimf. Obrzędy ku czci Dionizosa miały charakter orgiastyczny, falliczny, gdy dozwolone były wszelkie czyny i gwałcony był naturalny porządek rzeczy, wiele spraw "stawiano na głowie", czyniąc wszystko na opak. Jak pisze Caillois ("Żywioł i ład"), to naruszenie harmonii, chaos, miały charakter oczyszczający. 2) Odyseusz ma wiele cech błazna i mędrca (np. stoicy uważali go za mędrca). Z mitologii i "Odysei" Homera znany jest jako bohater potrafiący sobie radzić w każdej sytuacji, jego podstępy są zawsze inteligentne i skuteczne, choć często zawierają elementy ośmieszenia przeciwnika (np. aby nakłonić Achillesa do udziału w wojnie lub aby wydostać się z jaskini cyklopa Polifema, czy też by przepłynąć obok wyspy syren: posłuchać śpiewu i ocalić statek). Nie bez powodu przydomek "Ulisses"

(rzymska wersja Odyseusza) nosił Zagłoba. J. Bedier (oprac.) "Dzieje Tristana i Izoldy" - Jak na każdym dworze królewskim, tak i na dworze króla Marka jest błazen. Nazywa się Frocyn, jest karłem, stąd pewnie jego szczególna złośliwość. To on podpowiedział królowi podstęp, którego zadaniem było wykazanie niewiemości Izoldy i zdrady Tristana (wysypanie mąką przestrzeni między łóżkami kochanków). F. Villon "Wielki Testament" Villona określano mianem "króla włóczęgów", "poetą spod szubienicy". Stworzył on wizerunek człowieka końca średniowiecza, który mając świadomość ulotności życia, przemijania (np. ballada "Żale pięknej płatnerki" lub "Ballada o paniach minionego czasu"), chce z niego czerpać pełnymi garściami, stąd jego zachwyty nad jędrnym cycuszkiem i krcFgłym zadkiem, stąd też jego swawolne i sprośne zabawy z grubą Małgośką. W okresie średniowiecza i renesansu odpowiednikiem starożytnych Dionizji (czy saturnaliów) był karnawał. Był to okres, gdy zanikały wszystkie hierarchie, zawieszano przywileje, nadchodził czas wspólnej zabawy. Głównym elementem święta był śmiech, który uwalniał od ascezy, pokuty, dogmatów i nakazów, który wywracał także cały świecki i kościelny porządek. Stałym elementem kamawału było odwrócenie ról i obieranie tymczasowego króla, tzn. koronowanie osła lub błazna. W karnawałowych korowodach na odpustach i jarmarkach przewijały się postacie wielkoludów i liliputów, królów i błaznów. W kulturze średniowiecza i renesansu błazen należy do ścisłej kasty ulicznych śmieszków, nadwornych tref nisiów. W tym okresie pojawia się jako oznaka błaznowości kaptur z dzwoneczkami, barwny, jaskrawy strój. Do szczególnych wydarzeń karnawału należały święta btaznów lub ich regionalne odmiany - święto głupca czy osła. Wszystkie gry święta btaznów stanowiły groteskową degradację różnych obrzędów i symboli religijnych cz y państwowych. Np. ołtarz zastępowano stołem karcze-

22

gorsząc swoim brakiem manier i zgoła plebejskim obejściem. Fredro "Zemsta" Najbarwniejszą postacią komedii jest Papkin . że jest prawie równy Bogu. który . Papkin jest bez grosza przy duszy. Narratorem jest błazen Głupota. Wielki błazen i tchórz nad tchórze. Jego humor (niekiedy prostacki) burzy powagę świata przedstawionego. na którego Czerwiakow kichnął w czasie spektaklu. Przede wszystkim chce bawić się i używać życia. swojego pana. obdicze jakoby u osła. Czechow "Śmierć urzędnika" Mały człowiek. Czerwiakowjest tu żałosnym błaznem. Jest to zbiór około stu błazeńskich opowiadań o przygodach. który pozwala sobie na ostrą krytykę duchowieństwa (kupczenie świętościami. które ten rozwiązuje.był dla Hamleta bardzo czuły.lew Północy. które ma wędrowny wesołek.człowieka mądrego. rotmistrz stawny i kawaler. kłótliwość). Robi on głupców z księży. że Hamlet dobrze pamięta Yoricka. która przeleżała w niej dwadzieścia trzy lata. zachłanność. ale i drugim daję dowcip. A. by mógł sobie wybrać drzewo. "Roz mowy. tyranii rzą. Bruegla "Walkę postu z karnawałem". a Kordiana raczy opowieścią o papudze. trzymającego w jednej ręce okrągłe zwierciadło. jak serdeczne stosunki łączyły go z błaznem. bo oto pogardliwie dotychczas odbierana postać głupca. czoło szerokie. Erazm z głupca. jego małżeństwo) pozostawiając wujowi. wesołka uczynił postać pozytywną. marionetką (t~rkcł) w rękach Boga (i Fortuny). Kolejne przygody bohaterów tej powieści fantastycznej w pięciu księgach (np.. Przyczyną tego jest lęk urzędnika niższej rangi przed dyrektorem departamentu komunikacji. staje się zarozumiały i hardy. nauki. Polski tekst z 1515 r. uzyskuje w utworze prawo wydawania sądów na temat Kościoła. jakim jest Czerwiakow. pijatyki. nie może zapanować nad błazeństwami papugi. A. udzielając mu zbyt mądrych odpowiedzi. Wspomina jego żarty. a później wędrował przez całą Europę. że Aleksander Wielki tak samo wyglądat w ziemi?) zawarta jest sugestia. że była to czaszka Yoricka. wystawiając mędrca na pośmiewisko. na którego spada także obowiązek płacenia karcianych długów Gustawa. której się nie spodziewał. Przedstawiano go na koniu. którego surowo oceniano za jego grzeszne. płatającym figle możnym tego świata. piosenki.wiada także bardzo gorzkie uwagi na dzących). który pojawił się na przełomie XV i XVI w. Skazany na szubienicę. poważne sprawy (np. F. gfowę miat wielką. która wdając się w dysputy z kardynałem. W. J. królów. Bardzo populamym bohaterem literatury średniowiecza i wczesnego renesansu stał się Marchołt. Król zadaje prostakowi wiele zagadek. że śmierć zrównuje błazna i króla. tak lubiany przez wszystkich.) pt. Twierdzi też. Boscha "Okręt błaznów"). Erazm z Rotterdamu "Pochwała Gtupoty"-Nowościąjest mówienie o sprawach poważnych (religii.. Fredro "Śluby panieńskie" Błazeńsko śmieszny jest Gucio. jakie jeszcze konsekwencje. wzbudzającym śmiech olbrzymem. wiedzy. humanisty. Patrz: przernijanie. filozofii. Rubaszny i chytry wieśniak w rozmowie z mędrcem zapędza go w kozi róg. pt. sam jest głęboko nieszczęśliwy. mistrzów uniwersyteckich. Sowizdrzał urodził się w Saksonii. rozmawiając z papugą. pijaków. lubiący opowiadać o sobie nieprawdziwe historie.W scenie na cmentarzu. te wargi całowatem sam nie wiem ile razy). więc duma człowieka ijego wyobrażenie o własnej wielkości są po prostu błazeńsko śmieszne. Jego śmiech ma przy tym właściwości dydaktyczne. śmiechem pokrywa zmieszanie sytuacją.. ale wielokrotnie wypo- scholastycznego nauczania. serdeczny (tysiące razy wozit mnie na grzbiecie (. łączy w sobiejednocześnie cechy komizmu i tragizmu.Postać Falstaffa.). Kochanowski "Człowiek boże igrzysko" . w drugiej sowę. spór z Sorboną o dzwony Katedry Notre Dame. Takich ludzi Kochanowski nazywa błaznami (próżno to. Hamlet dowiaduje się. by rozprawić się ze złem na świecie. np. który błazeńską maskę wkłada po to. wzorowana na żołnierzusamochwale Plauta. który przedstawiony został groteskowo: wygłasza frazesy. macha chusteczką. podróż na kobyle do Paryża. ale jednocześnie człowiekiem dobrodusznym. uważa. Po raz pierwszy pojawia się w literaturze błazen. otoczony gronem przyjaciół. prosi chytrze króla. który wzbudzając śmiech otoczenia. krytyka zakonów. Papież. państwie) w poetyce błazna. Rubaszny i jowialny bohater mówi o sobie: Nie tylko sam jestem dowcipny. uszy kosmate. wfosy jakoby na koźle. blagier. nigdy nie jest pustym śmiechem. Bryzżałowem. Czechow "Kameleon" . gdy mu tylko dłużej szczęście sprzyja.jak można przypuszczać . pozostanie sam. błazna królewskiego. W. Szekspir "Henryk IV" i "Henryk V" . Sam pomysł jest błazeński.Człowiekowi się zdaje. Ten kłamczuch i krętacz. Trzymając czaszkę Yoricka. które zostały zawieszone na szyi kobyły) służą do pokazania w sposób błazeński (satyryczny) ujemnych zjawisk w społeczeństwie (np. Do papugi mówi: precz szatanku!. gdy grabarze wykopują z ziemi czaszkę. że żadna kobieta mu się nie oprze. A. który w rzeczywistości jest mędrcem. odprawiano liturgię graczy. kiedy opuści go młody królewicz. Wszystko odbywało się wśród tańców. najczęściej czmycha w popłochu.). Polskiej adaptacji takiego tekstu dokonał Jan z Koszyczek (1521 r. Jest on ojcem Pantagruela. odpowiadając półsłówkami na pytania pań. Trefniś próbuje pocieszyć i rozweselić J. Innym wcieleniem błazna był Sowizdrzał. ale mówi o swoim wielkim majątku. Por. Hamlet snuje rozważania na temat przemijania. niegodne postępki. też fraszkę "O żywocie ludzkim". ręce jakby klocki (. Gucio wraca nocą lub nad ranem ze swych nocnych eskapad. a błazeńskiemu biskupowi kadzono dymem ze starych butów.Gargantua jest wielkim żarłokiem i opojem. Mówi. mały a miąższy. W. która mogłaby spowodować jego dymisję i Bóg raczy wiedzieć. Postać ludowego prześmiewcy zainspirowała powstanie w Polsce nurtu literatury sowizdrzalskiej pochodzenia plebejskiego. która wykrzykuje wersety biblijne.. Ulubionym żartem Sowizdrzała jest dosłowne i dokładne wykonywanie poleceń. sprośnych pieśni. bohater apokryficznej opowieści ludowej o sprytnym i rubasznym prostaku..W 23 . Obraz Marchołta jest przeciwstawieniem obowiązujących w epoce wzor ców: wzrost Marcho~ta byt krótki. błaznów petno wszędzie). w Niemczech. bo błazeńska forma mówienia prawdy to margines wolności mędrca . Marchołt jest jakby odwrotnością (sobowtórem) komiczną mądrego Salomona. który nic sobie nie robi z obowiązujących norm obyczajowych. niesie śmiech łagodzący gorzką prawdę o życiu. w których wychodzi na bohatera. zrobiła z niego głupca. A. nie może jednak znaleźć odpowiedniego i w ten sposób unika stryczka. toteż nic dziwnego. stąd jego kolejne próby płaszczenia się przed dyrektorem. temat świata i natury człowieka. że cały świat został stworzony dla niego. choć naprawdę jest typowym łowcą posagów. na którym zawiśnie. że wszystko może sobie w życiu zaplanować. To pozbawione znaczenia wydarzenie urasta w chorej wyobraźni urzędnika do rangi sprawy. precz Luterku. (Por. Patrz: śmierć (bohaterów literackich). Z wypowiedzi księcia można wywnioskować. Rabelais "Gargantua i Pantagruel" . przyciśnięty do muru. ponieważ człowiek jest tylko zabawką. wchodzi do domu oknem. które miał król Salomon mądry z Marchołtem grubym a sprośnym". Szekspir "Hamlet" . błazna. Ajednak Falstaff (niejako mistrz przyszłego Henryka V). Słowacki "Kordian" Błazeńsko ukazana została scena wizyty Kordiana u papieża. W pytaniu do Horacia (myślisz.mnym. staje się pośmiewiskiem zupełnie wbrew sobie.P. Szekspir "Król Lear" Odtrąconemu przez córki i błąkającemu się po: kraju Learowi towarzyszy jego błazen. "Sowiźrzał kratofilny i śmieszny".P. że później w salonie pani Dobrójskiej zasypia rozparty na krześle. fantazję.

zawsze i wszędzie czuje się swobodnie. choć rozczarowanego życiem człowieka. Święckim. pojedynek z Wokulskim). Jego głęboko skrywanym (!) marzeniem było dorównanie wielkością Homerowi. teraz jest pogardzanym przez wszystkich podrzędnym. Jednak Pieniążek. rewirowy twierdzi. dla Gombrowicza bowiem cały proces zarówno wytwarzania form. bo na każdą sytuację ma gotową wypowiedź i gotową minę (mruga. a właśnie na rynku gromadzi się tłum. którzy upodobali sobie zwłaszcza nadętą baronową i albo ją straszą. że pies należy do generała. a jedyne. błazen króla Zygmunta Starego. jakby to on jej robił łaskę. bo przecież pani Kirłowej istotnie wielką przyjemność (!) sprawia użeranie się z codziennymi obowiązkami we dworze. Gombrowicz "Ferdydurke" Powieść jest traktatem na temat błaznów i błaznowania.przy tym wiele osób (np. dla którego polityka i życie były ciągłą grą. jeśli głowa kiepska. że nie wierzy. musi być z Witebska . Stylizuje się na młodopolskiego dekadenta. dlatego tak łatwo było nim kierować.Orzeszkowa "Nad Niemnem" W galerii postaci błazeńsko został pokazany Kirło. błazeńskie robienie min za plecami czy mruganie okiem są metodami stokroć skuteczniejszymi niż stosowana z całym naukowym uzasadnieniem okrutna terapia siostry Ratched. Oczumiełowowi robi się to zimno. odegraną przez nich scenę przed sądem i przeprowadzkę). brak per spektyw (myśmy słabi wielkość gniecie. Stańczyk ob naża wewnętrzną słabość przedstawiciela krakowskich "stańczyków". nie widzę dróg).patrz: żołnierz. że zawsze w nich w całej okazałości ujawnią się jego rzekome męstwo i zasługi. że niejako z urzędu powinien interweniować w sytuacji zakłócenia porządku.Celem Yossariana jest nie dać się zabić na wojnie. który na chwilę tylko przywdział maskę buntownika i cygana. żałosny nauczyciel języka polskiego. stądjego pojedynek z Wielką Oddziałową to walka śmiertelnej powagi z rubasznym (rodem z Rabelaise'a) śmiechem. potrafi kpić z każdego (np. który ucieka od obowiązków. a od nich najpewniej chroni choroba i pobyt w szpitalu. którymi inteligentnie karmi go Petroniusz. Do tradycji narodowej wszedł on jako mędrzec zatroskany o losy kraju. Stary. który przez cały czas udaje kogoś. mając przy tym taką minę. Bo Mc Murphy za dobry żart oddałby wiele. to grozi hyclem. Kołtun.1) Błazeńsko zachowuje się baron Krzeszowski. uwodziciela kobiet. albo złoszczą. iż taka mała psina mogła zrobić krzywdę takiemu drągalowi. Zapolska "Moralność pani Dulskiej" . toteż aby to osiągnąć. Sienkiewicz "Potop" . B.Patronem Onufrego Zagłoby jest mitologiczny Odyseusz (Ulisses) i to zdaje się wpływać na charakter postaci. niezmiennej. wyścigów i igrzysk. lwa salonowego. I widać. zapijaczonym dziennikarzyną. małość. to lituje się nad psem ku uciesze tłumu. z jedną tylko walizeczką sprowadza się do żony. W gruncie rzeczy jest życiowym błaznem. twierdzi. Obdarzony niezwyk łym dowcipem. Haśek "Przygody dobrego wojaka Szwejka" . S· Wyspiański "Wesele" . główny kreator sztywnej. karierowicza Swięckiego) i odsłania prawa rządzące światem. śmieje się. Nie ma dla nich żadnego tabu. Choć jest tchórzem podszyty. drętwej formy szkolnej. Pożar Rzymu. Mądrość Stańczyka polega tu na pokazaniu Dziennikarzowi całej błazeńskiej pozy wygłaszanych przez niego dekadenckich twierdzeń (uderzyłeś błazna ton) oraz uświadomieniu mu groźby płynącej z utrzymywania narodu w przeświadczeniu o jego małości oraz śpiewaniu mu kruczych tonów. choćby w domu Młodziaków. że generał ma tylko psy rasowe i to paskudztwo niejestjego. Pijany Pieniążek z całą brutalnością twierdzi. Sienkiewicz "Quo vadis" Wielkim błaznem jest cesarz rzymski. J. albo gorszą. H. doprowa dza do śmiechu jednych. nie widzę. który swoje barwne opowieści tak umiejętnie prowadzi. to gorąco. Lubi żyć ponad stan za pieniądze pożyczane na prawo i lewo. które wydobywają tylko najaw całe jego pozerstwo i bufonadę. który duże wrażenie może zrobić tylko na naiwnej Meli. Zgrany do cna. wychodzi na kompletnego błazna.jak i obrony przed ich narzucaniem jest bezsprzecznie wielką błazenadą. Mc Murphy wprowadza do Kombinatu pówiew życia i normalności. Podobnie prof. Podobnie jest w innych środowiskach. zwłaszcza że przed formą nie ma ucieczki. bywalca kawiarń. tyran i okrutnik. że Stowacki wielkim poetą był. cwaniak życiowy i błazen. który boi się własnego cienia. H. która nie zakłada samodzielnego myślenia. później Zygmunta Augusta. aby na tle płomieni trawiących miasto cesarz mógł recytować swój poemat o pożarze Troi. kobieciarz. widowisk. W. K. np. łgarz i mitoman.despota. bo jest przecież kobietą nowoczesną). tchórz. J.Przed Dziennikarzem pojawia się Stańczyk. Pimko. Spragniony był zwłaszcza pochwał na temat swojej twórczości. odbył się po to. człowieka bywałego w świecie artystycznej bohemy. opasły szlachcic z wielkim brzuchem i bielmem na oku. że przy okazji wielkich burz historycznych gówno zawsze na wierzch wypływa. Zagłoba jest najbarwniejszą postacią całej "Trylogii". opój i żarłok. że w ich małżeństwie nastąpił podział ról i każde robi to.z Sapiehy).Zbyszko Dulski to człowiek. Gdy ktoś z gapiów rzuca. uwodziciela i pożeracza serc niewieścich. Gdy jednak ktoś inny prostuje. Oczumiełow każe psa oddać do hycla. innych bezlitośnie ośmiesza. co lubi. 2) Nie stronią od błazeństw i niewybrednych żartów studenci z kamienicy Krzeszowskiej. I tak kilka razy padają uwagi z tłumu to potwierdzające. który za wszelką cenę chce podtrzymać przeświadczenie o swej wielkości. stwarzający wrażenie światowca. bo już nawet Hesia zna się na jego czczych przechwałkach. że już wyzwoliły się spod władzy formy (Młodziakowa. Za maską pijanego błazna kryje się twarz mądrego. Heller "Paragraf 22" . chory na punkcie swojej wielkości z łatwością przełykający wszelkie kłamstwa i pochlebstwa. którym się wydaje. a także Tigellinowi. I tak np. Andrzejewski "Popiót i diament" . Nie miał nigdy własnego zdania. kim nie jest. sam z siebie robiąc błazna i pozwalając na to innym. który z każdej sytuacji potrafi znaleźć wyjście (słynne fortele Zagłoby). co ma uczniom do powiedzenia to to. to znów zaprzeczające temu. demaskuje. Na wtłaczanie ich w fortnę szkolną. Wielki szaleniec i komediant. żartuje). zarówno Petroniuszowi jak też Poppei. bo jakiś pies pogryzł złotnika. W towarzystwie rozgłasza. który spalono na jego polecenie. Prus "Lalka" . błazeńska komedia miała się ku końcowi. który przed wojną współpracował z obecnym prezydentem miasta. Wie. Kesey "Lot nad kukułczym gniazdem" Karciarz. Uwielbia przypisywać sobie cudze czyny. która nie wstydzi się swoich funkcji naturalnych i z toalety co rano wychodzi dumna i oczyszczona jak ze świątyni. który wszędzie widzi zło. która jest buntem przeciw przymusowi szkolnemu. gdy na chwilę z niej wypada (konfrontacja z Kopyrdą i awantura u Młodziaków). przebiegły błazen. Yossarian nie chce być bohaterem.Szczególną postacią dtvgoplanową jest dziennikarz "Głosu Ostrowieckiego" Pieniążek. nie lubiący specjalnie pola bitwy. rozbiera się i ubiera. Zwolennik bachicznych uczt. pozostawiającje żonie. uczniowie reagują błazenadą.oczach mieszkańców miasteczka rewirowy Oczumiełow robi z siebie pośmiewisko. toteż najego widok Dziennikarz mówi: wielki mąż. nie stroni więc od wielkopańskich gestów (np. Bladaczka. że to na pewno pies generała Żygałowa. bo na pewno jest wściekły. J. musi on unikać obowiązkowych lotów. przy czym najśmieszniejsze są te osoby. choć często zręcznie wykorzystywał opinie innych. Jednakże miara błazeńska się przebrała. można kpić ze wszystkiego (por. Neron . bo sam się śmieje. w sytuacjach szczególnych potrafi poświęcić się dla przyjaciół. że nie da 24 . rozpustnik i hipokryta. E. samochwała i gawędziarz. G. W gruncie rzeczy jest pozerem i fanfaronem. prof. że najczęściej niewybredne żarty.

wędrując po świeciejako żebrak. Rodzaju 3. pozbawiony domu. ale nie ma też żadnych zasad. Bedier (oprac. że widzi podwójnie). Villon "Wielki Testament" ~ W utworze tym Villon wykreował szczególny typ bohatera. Jest to żebrak. Aby przeżyć. Biblia (ST) . i błazen (Polak o pseudonimie "Pchełka"). Szekspir "Król Henryk IV" Następca tronu. architekt. kochany przez nią mężczyzna. Później rodzina święta skazana została na bezdomność i tułaczkę. (przysłowie niemieckie) * Poznać błazna i bez dzwoneczka. twarze staty się blade. Stary. F. farsy. byle tylko wymknąć się działaniu paragrafu 22. o czym przekonuje symboliczne i smutne zakończenie utworu. Niestety. Ponieważ jednak te same sytuacje powtarzają się od wieków (najpierw minie nasza mitość. Nie zależy mu na medalach. Jest to człowiek. 2) Na bezdomność dobrowolnie skazał się syn marnotrawny. S. (przysłowie staropolskie) * "Nie z mądrości. oszust.) "Dzieje Tristana i Izoldy" . jest cieniem. Obie je łączy motyw dwoistości natury ludzkiej. gotów jest zrobić wszystko. bo wydaje nam się. Pchełka jest cwaniakiem bez skrupułów. Jednak w przypadku Edkajego prostactwo i rubaszność nie są śmieszne. których dotyczy. ponieważ zarówno w cywilu. Józef z Maryją i dzieciątkiem uciekli do Egiptu (Mt. bo widzowie śmieją się do łez. żyjący z dnia na dzień. Odys. W. którego życie upływa między karczmą. człowiek nie mający ani domu. nie mający gdzie mieszkać. ale miłujq się. najpierw spali w legowiskach z liści. wywołując ogólną wesołość i konsternację przełożonych. gdy jako pastuch świń musiał mieszkać z nimi i jeść z jednego koryta. schorowany Lear błąka się wraz ze swoim błaznem po kraju. W. W. a zabrane ze sobą bogactwa rozdał biednym.. W drugiej. Vonnegut "Rzeźnia numer pięć" .Można mówić o dwóch rzeczywistościach w wier szu: królewskiej (korona. Gdy po latach wrócił na dwór ojca. śpiq w legowiskach (. "Wielki Testament" to zapis życia łotra i włóczęgi. trawi. wygnaniec. Izraelici porzucili swoje domy i podążyli za Mojżeszem do Ziemi Obieca nej. 2. który go więził. Utracili bezpieczne schronienie. że nikt tak nie kochał i nie cierpiał przed nami. berło) i współczesnej (stacja kolejowa. ponieważ Herod. J. Gtowacki "Antygona w Nowym Jorku" . pozbawiony był rodzinnego domu i dlatego stał się symbolem tułacza. myśląc o samobójstwie. 2. lecz takim. odwieczna tragifarsa (błazenada). to jego żołądek staje się symfoniq natury i iście królewskim gestem poprawia spodnie. a przy nich powtarzają się te same gesty i te same słowa-jest to w istocie farsa. oboje uciekli w głąb lasu moreńskiego. uważa się go za mędrca. bo gdy np. Np. książę Henryk (przyszły Henryk V). usłyszawszy. królem .7).Gdy Tristan ocalił Izoldę przed trędowatymi. I 3). pofoŻy się na torze). ciemniejszą stroną osobowości. do którego mógłby powrócić. sierota. 2) Wszechstronnie zdolny artysta. rozpacz (to błazna boli i to on z okna skoczy). scena. Wędrówka ich trwała czterdzieści lat i dopiero po tym okresie mogli osiedlić się i założyć domy.1) Przez dwadzieścia lat (dziesięć lat trwała wojna trojańska i dziesięć lat tułaczka spowodowana gniewem bogów) król Itaki. posunąć się nawet do udawania wariata (przez jakiś czas twierdził. schronienia. słowem . a więc drugą. J. że narodził się król żydowski. jakim był Ogród Eden.W środowisku nowojorskich homlesów (bezdomnych) jest i mędrzec (rosyjski Żyd.). Ten efekt komiczny nie jest przez niego zaplanowany. obawiając się zdradzenia przez Dedala zagadki labiryntu. ból. ranimy słowami. potem sto i dwieście lat). K.1) Wyrokiem boskim Adam i Ewa zostali wygnani z raju i skazani na pracę. Nie ma domu. porzucając dom rodzinny i wyruszając w świat ze swoją częścią majątku. to b~azen o tej porze. Każdy człowiek jest jednocześnie i królem (królową). tułacz. Jedz4 tylko mięso dzjkich zwierz~t. okrutne kobiety nie chcą gościć ojca u siebie. lecz z błazeństw naszych przodków winniśmy się uczyć". nie rozpoznany przez nikogo spędził jeszcze szesnaście lat pod schodami rodzinnego domu. przyznaje się do tego. Ateńczyk Dedal został wygnany ze swego rodzinnego miasta za mord na Talosie. że jakiś oficer chce robić karierę w Pentagonie. które nie przystoją władczyni. wydrwigroszem. żebrak. Są na siebie skazani. Mitologia . to wojna pozbawia go godności. * Jak długo błazen milczy. później Tristan naciął gałęzi i zbudował szałas. nie czują cierpienia. Jest on nieskomplikowany i dlatego piękny -jak twierdzi Eleonora. późn iej zamienioną na wygnanie z kraju.. jeśli nie nazywać zasadą hasła: ja cię kocham. bliskich ludzi. dwór. Mrożek "Tango"-Atutem Edkajest jego nachalny prymitywizm. przeżywamy tragedie rozstań i to jest bolesne i smutne. odzież w strZępach (. a Izolda wysłała go gęstym mchem. żyje wśród ludzi z marginesu.sobie dupy odstrzelić tylko dlatego. więzieniem. i błaznem. Patrz: sobowtór. bo Józef i Maryja nie mogli znaleźć schronienia nawet w gospodzie (Łk. Bentham) Bezdomność Bezdomność Człowiek bezdomny to ktoś nie mający domu. odtąd mieli o nie troszczyć się sami (Ks. Od tego momentu. ale groźne. gdy Yossarian wystąpił do dekoracji medalem za szczególne zasługi bojowe (!) z gołym torsem. W. współczesnej rzeczywistości królową jest zakochana kobieta. 2) Po czterystu trzydziestu latach wyprowadził Bóg naród wybrany z ziemi egipskiej. rzemieślnik. Edek nie ma kompleksów. Szymborska "Cień" . pokłócony z ojcem. ale tylko dla tych. Tu znowu powraca motyw dualizmu: zewnętrznością jest beztroska i lekkość bohaterki (będę lekka w ruchu ramion). podświadomie zaś krzyczy z bólu i nie godzi się na rozstanie (królu. Oba obrazy poetyckie łączy motyw samobójstwa z miłości. (przysłowie niemieckie) * Nie na wszystkie pytania błazna mędrzec znajdzie odpowiedź. że jest tchórzem i w każdej chwili sam z siebie zrobi pośmiewisko i pozwoli na to innym.). czyli "nic nowego pod słoń cem": ciągle trwa ta sama. ani rodziny. gdzie wystawia się opery komiczne. rozstanie). Zrozumiał swój upadek i błąd. że Jola nigdy już nie przyjedzie i wymarzonego domu w Polsce nigdy nie będzie. tory. Szymborska "Buffo" Jesteśmy aktorami w teatrze wcale nie dramatycznym. Sasza).jej panem. natychmiast staje się przedmiotem żartów lub kąśliwych uwag. gdy jako jeniec wojenny wędruje w srebrnych butach i kusym paltociku. Szekspir "Król Lear" Podzieliwszy swoje państwo pomiędzy dwie córki. Swoim pojawieniem się Billy wszędzie wzbudza śmiech. a my w czapkach z dzwoneczkami. Sam Villon został za morderstwo skazany na karę śmierci. złodziej. Aleksy porzucił w noc poślubną swoją żonę.. wiódł życie biednego tułacza. Błazen jako nieodłączny cień królowej bierze na siebie te uczucia. Doświadczamy wielkich porywów miłosnych. np. stąd konkluzja: a my wiecznie jacyś tacy. (J. kazał zabijać wszystkich nowo narodzonych chłopców. który nad uroki ustabilizowanego życia przedkłada chęć przeżycia przygody i rozpasaną miłość z grubą Małgośką. jak i w wojsku jest to typ życiowego nieudacznika i ofermy. Biblia (NT) . z pokorą przyjmując wszystkie upokorzenia. często naruszający prawo (stąd kolejne pobyty w więzieniu). pielgrzyma (homo viator). schronienia. a ty śpisz. opuścił też dom rodzinny.16-23). "Legenda o św. Ból trzeba jednak zagłuszyć butelką politury i kolejnymi wygłupami. który reprezentuje jego drugie "ja".1) Chrystus przyszedł na świat w stajence. a mrocznymi uliczkami miasta.Billy Pilgrim jest smutnym błaznem.outsider. Jednak pod maską wiecznego kawalarza i rubasznego prostaka kryje się smutek egzystencji bez przyszłości i głęboko skrywana świadomość.. Przebywał na Krecie u króla Minosa. Lear kolejno ma mieszkać u każdej z nich. cierpienie. 25 . który własnego ojca by sprzedał za dwa dolary. królu. zmieniał kolejne miejsca pobytu. Aleksym" Złożywszy wcześniej śluby czystości.

Jemu także bunt nie przyniesie szczęścia opuszczony przez wszystkich popełni samobójstwo w czasie ataku zbójców Karola na zamek. rad i nierad ptakać muszę. aby nie mogli się porozumiewać. WSjścia 22. Moor zawoła: jakiż głupiec ze mnie. 2) Gdy Zeus związał Herę złotym łańcuchem i powiesił ją za ręce u szczytu Olimpu. Podmiot liryczny skarży się przed Bogiem. że świat tak urządzony przez Boga. 15. wyłącznie z egoistycznej żądzy władzy. ale nie uczynił tego.Bunt jest najbardziej widoczny w trenach IX-XI. Achilles chroni się w swoim namiocie i odmawia udziału w wojnie przeciw Trojanom. który był władcą dobrym. czy ktoś żyje uczciwie i bogobojnie (kogo kiedy pobożność jego ratowała? Kogo dobroć przypadku złego uchowata).1) Najbardziej znanym buntownikiem jest Prometeusz. wówczas Kain zbuntował się przeciwko'niejednakowemu traktowaniu. brat jego. 3) przejrzał zamiary Zeusa i usiłował go przechytrzyć. czasem po prostu w zamtuzach. prowadzi jedynie do cierpienia i tragedii najbliższych Karolowi ludzi .nocuje w przygodnych karczmach. Makbet wystąpił przeciwko świętemu średniowiecznemu prawu obrony i ochrony swego seniora (a nie pozbawiania go życia) oraz świętemu prawu gościnności. w którym Stwórca zgadza się na istnienie cierpienia. którego podsumowania Makbet dokona sam tuż przed śmiercią: życie jest tylko przechodnim pó~cieniem.12-15. za co zostali wygnani z raju: Ewa za karę miała w bólach rodzić dzieci. zrozumiał swój błąd (Łk. za co został strącony do piekła (Ks.Henrykowi IV. Rodzaju 3. że światjest okrutny. za co został strącony z Olimpu i spadł na wyspę Lemnos . F. 2) wykradł ogień z Olimpu i podarował go ludziom. podburzanie. Twierdzi również. Za swoje występki został skazany na przykucie do skał Kaukazu. Aaron. ma prawo wybierać między życiem a śmiercią. poczuł się odrzucony przez Boga i zabił Abla. za co Bóg naznaczył go piętnem i skazał na tułaczkę. 2) Franciszek Moor buntuje się przeciwko Bogu. który prowadzi hultajską edukację młodego księcia.9). bogatych kupców.stąd jego kalectwo. 3) W interpretacji chrześcijańskiej za buntowników uznaje się budowniczych wieży Babel. nie mając ani dobrych. by wrócić później do ojca jako skruszony syn marnotrawny. aż wojska trojańskie nie podejdą do jego namiotu. prawa boskie są ważniejsze od pr aw ustanowionych przez człowieka. W trenie X pada bluźniercze wyznanie: gdzieśkolwiek jest. Schiller "Zbójcy" . J. Hefajstos odważył się sprzeciwić woli Gromowładnego i stanął w obronie matki. przewrót. sporządził złotego cielca.1) Sprzeciw.ojca i Amalii. Villon "Wielki Testament" Oprócz wizetunku łotra. Uświadomiwszy to sobie. Molier "Świętoszek" . postanawia nie walczyć tak długo. jednakowo kochała obu braci. Za karę Bóg pomieszał im języki. Biblia (NT) .. Bunt mani festuje. Mojżesz rozkazał Lewitom urządzić rzeź. rewolucja. że: obowiązkiem jej jest pochowanie brata. jeśliś jest. Szekspir "Makbet" Zabijając Dunkana. Z. Homer "Iliada" . że Orgon i jego rodzina zostają pozbawieni własnego domu i otrzymują nakaz natychmiastowego opuszczenia rodzinnej siedziby. W. nędznym aktorem (. opór.).Intrygi Tartuffa prowadzą do tego. Zeus wybrał kości przykryte tłuszczem i odtąd te części miano mu składać w ofierze.. który doskonale widzi. Jednak ten bunt nie przynosi żadnych rezultatów. iżjedni mają pod dostatkiem smacznego i wykwintnego jedzenia. F. Bunt Bunt . Dopiero śmierć Patroklosa. Apokalipsa 12. który wielokrotnie usiłował sprzeciwić się wszechwładzy Zeusa: 1) podczas ofiary w Mekone podzielił wołu na dwie części. utworzono termin "prometeizm". jeśli każe zachować spokój wśród przejmującego bólu. 5) Upadłym Aniołem nazywa się Lucyfera. skłania go do zmiany zdania. młody książę Henryk (późniejszy Henryk V).Przypowieść o synu marnotrawnym: przeciwko ustalonemu porządkowi zbuntował się młodszy syn i zażądał podziału majątku. Karą za ten bunt będzie dalsze zbrodnicze życie. wszystkich. Zginęło około trzech tysięcy mężczyzn (Ks. a prawa umocnię bezprawiem. Twierdziła. którą miała ze sobą Pandora. którzy przyczyniają się do tego. W trenach poeta wyraził również sprzeciw wobec filozofii stoickiej. Bóg chciał zgładzić cały lud z wyjątkiem Majżesza. który wraz z całym swoim zastępem zbuntował się przeciwko Bogu. oszusta i żebraka. ostrzegając przed otwieraniem puszki. Wybicki "Pieśń Legionów Polskich we Włoszech" . a drugim w brzuchu burczy. gdzie drapieżny ptak wyjadał mu odrastającą stale wątrobę. 4) W drodze do Ziemi Obiecanej. która sięgałaby nieba. gdy Agamemnon w wyniku sporu odbiera Achillesowi jego brankę Bryzeidę. będących świadectwem kryzysu światopoglądowego. Lud złożył mu ofiarę całopalną. 2) Gdy Bóg przyjął ofiarę Abla (pasterza). które jest wyrazem niewiary w istnienie życia pozagrobowego. niezgoda. a więc jest filozofią bezwartościową. aby utrzymać rodzinę (Ks. uzurpując sobie prawo do wyznaczania innym ich miejsca na ziemi.Utwór jest zapowiedzią polskiego losu narodowego. postanowili zbudować wieżę. która odważyła się zbuntować przeciwko autokratycznemu władcy. W. Morsztyn "Pieśń w ucisku" Wygnani z Polski arianie stali się bezdomni. podczas gdy Mojżesz udał się na górę Synaj po dziesięcioro przykazań. aby poprawić ich nędzne bytowanie na ziemi. którzy przekonani o swoich ogromnych możliwościach. którzy nie byli posłuszni woli Boga i zjedli owoc z drzewa wiadomości dobrego i złego. Jego odpowiedzią na niesprawiedliwość w świecie i przemijanie jest postawa. mądrym i szlachetnym. który został 26 .13-24). zbrojny spisek. który zaznawszy największego upokorzenia. Izajasza 14. zdobywając w ten sposób umiejętność odróżniania dobra od zła. a odtrącił ofiarę Kaina (rolnika). na znak protestu przeciwko według niego niesprawiedliwej decyzji. który miesza ludzkie rzeczy. W trenie XVII stwierdzi: bo mając zranionq duszę. protest. Szekspir "Henryk IV" Następca tronu. Karą za bunt było zamurowanie jej w grocie. była Antygona. Jego banda zbójecka napada na przekupnych sędziów. Villon stworzył również obraz zbuntowanego człowieka przełomu epok.W dziesiątym roku wojny. Od jego imienia na określenie postawy bun tu wobec Boga i niezgody na taki kształt świata. Tetydy. sprzeniewierzając się miłości synowskiej (skazuje ojca na śmierć głodową) i braterskiej (za sprawą jego intryg stary Moor odtr ąca Karola). ani złych na pieczy. W mitologii greckiej . Arianie za swoje przekonania zostali tego miejsca w ogóle pozbawieni. Wziął swoją część i odszedł z domu. 2) Zorganizowana akcja protestacyjna wobec władzy. Jego najlepszym przyjacielem jest sir John Falstaff. powieścią idioty. nie uważał bowiem. Sofokles "Antygona" . że świat cały okropnymi czynami upiększę. zazdrośni o wszechwładzę i wszechpotęgę Boga. opuszczając dwór i żyjąc wśród ludzi z marginesu. zaś w trenie XI siłę rządzącą światem i życiem człowieka nazywa nieznajomym wrogiem. buntuje się przeciwko swojemu ojcu .16-29).Jedyną osobą. który wziął udział w bitwie w zbr oi Achillesa. J. Adam-ciężko pracować. Biblia (ST) -1) Za pierwszych buntowników w Biblii uznaje się Adama i Ewę. którym sądził. więcej .nieludzką. Kochanowski "Treny" . że ludzie wkroczyli w jego kompetencje. że w tak urządzonym świecie nie ma znaczenia. Jego czyn był także targnięciem się na króla. Kreonowi. stary opój i blagier. że ogień należy się tylko bogom. która nie okazała się tarczą przeciw złu tego świata. którzy sprzeciwili się bezwzględnemu posłuszeństwu tylko jednemu Bogu. na żądanie Izraelczyków. Kain zamieszkał na wschód od Edenu. Za radą swojej matki.1) Karol Moor buntuje się przeciwko złu świata i niesprawiedliwości stosunków społecznych.27-28). którą można nazwać rozpaczliwym hedonizmem.jest światem wielce niedoskonaŻ łym.

Tam nie patrz! Po pierwszych chwilach lęku ciekawość nowych doznań i niepokorna natura biorą górę. buntownicza natura nie pozwoliła mu pogodzić się z decyzją stolnika. Niepokorny i hardy. zarobku. bo nawet Halban często z trudem jego moc bezrozumną na uwięzi trzyma. Wyzywa Boga na pojedynek dlatego. umierając. A. IV Nieszczęśliwy i zraniony w miłości Gustaw przychodzi do swego przyjaciela księdza. jak "Cierpienia młodego Wertera" czy "Nowa Heloiza". Ceną za ten sprzeciw wobec Boga i Jego świata miało być zabranie duszy Fausta do piekła. H.. jakie on. a setki młodych Polaków wywieziono na Sybeńę. Jego bunt (po kolei mścił się na ludziach z najbliższego otoczenia) był reakcją na świat. gdy jako znajda przybył do domu Katarzyny. Jego bunt przez chwilę skierowany jest przeciw przyjaciołom. Giaur nie akceptuje też obyczajowości tego kraju . że tak nie jest. Metafizyczny bunt Konrada ma mu zapewnić władzę nad ludzkimi uczuciami (rz4d dusz). przed Pańskim chlebem i winem nie klęka. chce go skłonić do pokornej. drzewa na opat w zimie i odpoczynku w lecie. który uniemożliwił Faustowi bycie szczęśliwym. 2) Przeciwko arystokracji jako warstwie zgrzybiałej i robaczywej. gdy była mu nieposłuszna. podsuwał młodemu Gustawowi. nie w poświęceniu jednostki droga do wyzwolenia narodu. odrzuci też wszelką wiarę i modlitwę: nie mów pacierzy'. Patrz: rewolucja.to natura byroniczna: pełen sprzeczności. miał nadzieję na zrobienie kańery i uczciwe dorobienie się. przepraszała Litawora za ten jedyny raz. Już w dzieciństwie. niełatwo przyjmował wszelkie nakazy i dużego wysiłku wymagało zmuszenie go do czegokolwiek. schematycznego stylu życia. jak tysiące w kopalniach jęczą. aby wyłonił się nowy świat. Pomimo że Kordian przegra głosowanie w podziemiach katedry. zdradza.W· Goethe "Faust" Rozczarowany do oświeceniowej wiedzy.Bohater Słowackiego to samotny indywidualista i buntownik. niezwykłe. zaprzedając mu swoją duszę. W niedługim czasie zrozumiał (pomogli mu w tym Vautńn i pani de Beauseant). Grozi: błyskotkg niosę dła jasnych panów. Mickiewicz "Oda do młodości" Utwór jest apoteozą młodości. pielgrzym chełpliwie wyznaje: Mirzo. Z. którą w momencie rozpaczy nazywa wiet rzną istotct. A. Oskarża także panujące stosunki społeczne. do czego zobowiązuje się Szatan. Wcześniej o jego odwróceniu się od Boga narrator informuje: ani się kłania przed Bogurodzicą (. czołobitnej postawy wobec majestatu gór. zbuntowany wobec świata. bunt był daremny. gdy po swoim tajemniczym zniknięciu wrócił z dużymi pieniędzmi. Pojedynek z Bogiem został jednak przegrany. że ten rządzi światem bez miłości. bezkompromisowy. Średniowieczny wojownik łamie w rażący sposób zasady etyki rycerskiej: walczy podstępem. sobie kobiet~. a 27 . odwróć na bok lica (. Wspólne działanie. który trząsł calym powiarem. wobec tego dał się zwieść Szatanowi pod postacią Dziewicy.). Ta niepokorna. przetrzymywanych w klasztorze ojców bazylianów. J. także przeciwko kochance. Byron "Giaur" -Tytułowy bohater jest człowiekiem zbuntowanym wobec nudnego. Zraniony kochanek buntuje się przeciw takim wzorcom literackim. jest Konrad romantyczny Prometeusz. który swoją buntowniczą postawą może młodym posłużyć za przykład. G. ostrzega przybysza przed groźnym pięknem gór. Tak się nie stało.). bo nie miał dość siły. A. banalnemu i szaremu życiu. Faust zawiera pakt z Mefistofelesem. Balzac "Ojciec Goriot" Gdy młody Rastignac przyjechał z prowincji do Paryża studiować prawo. który wcześniej tak boleśnie go zranił. Zdecydowaną walkę całemu światu wydał dopiero. Przed zawarciem małżeństwa wydawało mu się. gniewni gotowi są porwać się do walki z góry skazanej na przegraną. Litawora-Grażyna. Szybko przekonał się. która nie zapewnia pełni poznania i zrozumienia świata. by nie pokazać swego prawdziwego oblicza. A. zechce poświęcić mu się bez reszty. Konrad Wallenrod . wydaje Bogu bitwę krwawszą niźli Szatan. Śmiertelnie ranna. gwałtowny. w skutek ich nie wierzę. III 1) Przeciwko tyrańskiemu carowi występują młodzi polscy spiskowcy i ta część społeczeństwa. której czas już minął. Po latach. którzy w ukochanej Gustawa nie widzą anioła. nie przyjmie do wiadomości racji Prezesa i będzie próbował sam zabić cara. a tylko at. W Grecji. Przyszli upomnieć się o swoje prawa: chleba. romantyczny poeta. A. Buntując się przeciw. Zabicie Horeszki było wyra zem niezgody na ingerowanie magnata w sprawę miłości jego córki i Jacka Soplicy. 2) Jednym z młodych spiskowców. pyszałkowatym sobiepanem. podczas spowiedzi w klasztorze. której buntowniczej siły i sto łat nie wyziębi.G. jako nauczyciel. A. Słowacki "Kordian" .. Za swój bunt zapłaci pobytem w szpitalu wańatów. opuść wodze. że wspólne życie z Mańą będzie atrakcyjne. by postawić mu zarzut dotyczący lektur. a ja spojrzałem. A. Wtedy jednak nie mógł się otwarcie przeciwstawić. Mickiewicz "Grażyna" . goniąc za nieosiągalnym ideałem. ale w uszczęśliwianiu innych. Grażyna w zbroi swojego męża stanęła na polu bitwy. gdzie majątek jest gwarancją osiągnięcia szczęścia. kto łeb urwał Hydrze). że nie może spokojnie patrzeć. którą powinien kochać. by wreszcie bluźnierczy poeta mógł uczynić ten świat szczęśliwym (większe niż ty zrobiłbym dziwo. gdzie właśnie toczy się walka przeciwko narzuconej przez Turków niewoli. przywdziewa maskę. który znalazłszy w ż yciu cel (uwolnienie ojczyzny od tyrana).. niepokorny. Bohaterem mitologicznym. Jest to jednocześnie wyraz buntu i nieufności wobec Boga. Bronte "Wichrowe Wzgórza" -Byronicznym typem buntownikajest Heath cliff. że ze spokojem patrzy na ból i poniżenie ludzi. Natura mroczna. szuka intensywnych przeżyć. skazuje na cierpienia ukochaną osobę. harda. bo uczony odnalazł szczęście nie w egoistycznym zaspokajaniu zachcianek. Jego buńczuczna natura nie mogła pogodzić się z przymusem w żadnej formie. nie może zaakceptować zwykłego codziennego i nudnego życia z żoną.Postępowanie Konrada Wallenroda także usprawiedliwia miłość do ojczyz ny i chęć walki dla niej. Mickiewicz "Konrad Wallenrod" .W imię miłości do ojczyzny (obrona Litwy przed Krzyżakami) przeciwko zasadzie podporządkowania się woli męża i bezwzględnego posłuszeństwa jego rozkazom zbuntowata się żona księcia litewskiego. dotarł na skraj przepaści. jest Herakles (dzieckiem w kolebce. Justyn Pol w scenie Balu u Senatora pragnie zabić Nowosilcowa choćby własnym scyzorykiem. J. zgłodniałi i silni. Mickiewicz "Dziady" cz. występują młodzi. który nie bał się nikogo i niczego. która może bryłę świata pchnąć nowymi tory. Ci młodzi. entuzjazm i przede wszystkim niezgoda na zastany kształt rzeczywistości (obszar gnuśności Załany odmętem: to ziemia) są czynnikami niezbędnymi. Jako chrześcijanin zabija i popełnia samobójstwo. Mickiewicz "Dziady" cz. że droga na wyżyny społeczne i do wielkich pieniędzy prowadzi przez sypialnie pań z towarzystwa. nieodgadniona. szablą odbijemy. E. Nie powinno to wpływać na Polaków przygnębiająco. wiara w zwycięst wo. hardym. Gdy litewski władca postanowił nie walczyć z Krzyżakami.jego zdaniem. który widząc wszystkie cierpienia swego narodu. stąd wezwanie do buntu brzmi: gwatt niech się gwałtem odciska.. ale wyzwolić chęć zemsty i odwetu: co nam obca moc wydarła. Mickiewicz "Droga nad przepaścia w Czufut-Kale" Buntownicza natura pielgrzyma ujawnia się w czasie przeprawy przez przepaść. później stanie przed plutonem egzekucyjnym. Mówi: zmów pacierz. Mickiewicz "Pan Tadeusz" W młodości Jacek Soplica był samowolnym zawadiaką. Krasiński "Nie-Boska komedia" 1) Hrabia Henryk. zanuciłbym pieśń szczęśliwą). Mirza.uprowadza brankę z haremu Hassana. jako człowiek Wschodu i znawca jego tajemnic. Swoim opozycjonistom powie.zdeterminowany przez utratę niepodległości.

zawadiacka. kornym. sam zbudował dom. Futuryści-jak ich nazywano: "niesforne dzieci dwudziestolecia". Sienkiewicz "Potop" Bohaterem buntownikiem (wzorowanym na Jacku Soplicy). władzy.. czy jest kawa w tym zakładzie?. oświadczył. jaką poznał. która w rozmowie z Wokulskim twierdzi.1) Największym buntownikiem w gromadzie Lipczanjest Antek. ginę. a on pozwala sobie zdmuchnąć wszystko sprzed nosa. który nie przyjmuje nigdy odmowy i sprzeciwu. nie wziął od Dominikowej nic. Wówczas po pogrzebie ojca Gońot. Buntownik Rodion Romanowicz został pokonany cichą miłością Soni i jej pokorną wiarą. Jego hardej natury nie złamało nawet wypędzenie z rodzinnego domu i bieda. całe legiony Dulskich (. ginę. słownictwo) oraz pseudowyzwolonymi poglądami Zbyszko próbował zdystansować się wobec kołtuństwa matki. Ironicznie użyty czasownik wystroić (gdy go już wystroi w te zbytki żebracze) świadczy o stosunku podmiotu mówiącego do Boga. gdy w rzeczywistości chodzi o obronę interesów kapitalistów. Goya "Rozstrzelanie powstańców madryckich"): do końca nieulękły. Reymont "Chłopi" .. nie bała się pracy w polu i gospodarstwie. E. Wówczas młody Rozłucki wystąpił z szeregów armii carskiej i przyłączył się do powstańców. ale tylko do czasu wybuchu powstania styczniowego. jako stwórca wszystkiego. to i jego wola. bo się urodziłpo kołtuńsku. głęboko zranił i odjechał bez pożegnania. W manifestach domagali się zerwania z tradycją ortograficznej pisowni.W wierszu dochodzą do głosu nastroje dekadenckie charakterystyczne dla końca wieku..). że w Paryżu nie ma miejsca na żadne uczucia (córki Gońota). gdzie zmarłego nędzarza rodzina nie ma nawet za co pochować. nie krępuje się wprost zaproponować Wokulskiemu romans. jest Andrzej Kmicic. Jego bunt był jednak krótkotrwały i pozorny. H. Leśmian "Trupięgi" . zaś rzetelnie leczą tylko bogatych (umieją pilnie tępić mikroby w sy~pialni bogaczy).. Ożenił się z Nastką bez zgody matki. Jego wystąpienie z odczytem u doktora Czernisza zapoczątkowuje walkę z kliką lekarzy. Dlatego chyba było mu tak łatwo zapanować nad czambułem tatarskim. G. ordynarność i śmiech! Urządzali mityngi poetyckie. W. Boże. Zazdrości ojcu posiadanych mor gów. że jego ojciec oszukiwał robotników. bo zwykł sobie wszystko sam brać. chcieli przewietrzyć tradycję. będzie odbierał czynsze. Antek to rogata. choć prowokującą kobietą jest wyemancypowana obyczajowo pani Wąsowska. Oświadczył nawet. ich utwory: "Hymn do maszyny mego ciała". w burzliwej rozmowie nazwał go złodziejem. Kasprowicz "Dies irae" . że ożeni się z Hanką.. szermując hasłami miłości ojczyzny. Prus "Lalka" . Jej świadomie wyzywająca postawajest reakcją na zniewolenie konwenansami kobiet z jej sfery (Izabela). J. S.Piękną. ginę. "XX wiek". toteż jego zatarg z ojcem jest typowym konfliktem pokoleniowym. Poeta pokazuje. którzy podobnie jak Węglichowski. bo młodzieniec w gruncie rzeczy i tak wiedział. Młody człowiek nie mógł zaakceptować. mieszkając u Bylicy. że to on umiał skręcać karki niepo. gdzie wszystkie prawa ustanawia człowiek. z trudem powstrzymuje emocje. swoją działalność ograniczają do wypisywania recept dla biednych. że stać ją na odważne dobieranie sobie kochanków. Mieli się za wielkich nowatorów i burzycieli..) zawołaj broniąc swej krwawicy: "bujać. Tuwim "Do prostego człowieka" . Buntuje się on przeciw Bogu. którzy szokując. stworzył także zło i grzech. z jaką łatwością wszyscy potrafią wykorzystywać robotników. który jest gotów walczyć o wszystko z całym światem.majątek można zdobyć choćby. za które wini człowieka.Adresat wiersza jest wyraźnie określony już w tytule. podmiot liryczny buntuje się przeciwko temu. ma ojcu za złe zbyt zachowawczy stosunek do przeszłości (powstanie styczniowe). typ kresowego watażki. Żeromski . przekonany o słuszności swego wyboru. na których świadomie gorszyli i prowokowali publiczność. Rodion twierdzi: wszystko jest w rękach człowieka. Orzeszkowa "Nad Niemnem" 1) Witold Korczyński reprezentuje pokolenie młodych pozytywistów. Podobnie jak jego stryj. Swoim trybem życia (wizyty w kawiarniach. w jaki Benedykt traktuje chłopów.Przeciw tyranii Dulskiej usiłował zbuntować się Zbyszko. był żołnierzem w armii rosyjskiej.na śmietnik! Wybieramy prostotę.Raskolnikow nie akceptuje świata urządzonego tak. Rodziło to pytanie zasadnicze: bojąc się osądzenia swych grzechów. Por. próbując stworzyć świat bez Boga. W swojej matematycznie ścisłej teońi dotyczącej uszczęśliwiania ludzi Raskolnikow nie uwzględnił właśnie. wiersz Broniewskiego "Na śmierć rewolucjonisty"). Witold nie akceptuje sposobu. a nie przeciwdziałają ich przyczynom. który przyzwyczajony jest rozkazywać."Doktor Piotr" Gdy Piotr Cedzyna zorientował się. np. czło wieka z jego jakże ludzką naturą i wyrzutami sumienia.Wiersz jest wyrazem niezgody poety na taki świat. jest wezwaniem do buntu. Cywilizacja i kultura z ich chorobliwością . bo im gdzieś nafta z ziemi sikła i obrodziła dolarami.. 2) Przeciw stereotypom obyczajowym i towarzyskim konwenansom miała odwagę wystąpić Justyna Orzelska: wyszła za mąż za Bohatyrowicza. Natura niepokorna. Wiersz ukazuje fałszywość sztandarowych haseł. buntuje się doktor Judym. że bgdZie Fełicjanem. że Bóg. Młodszy -Janek to natura romantyka. Na tego rodzaju "rewolucję" nie miała wcześniej odwagi Marta. Dostojewski "Zbrodnia i kara" . nocne powroty do domu) i zachowaniem (prowokacyjnie zaczepne odpowiedzi. Ich hałaśliwe hasła brzmiały: Przekreślmy historię i potomność!.. a całej warstwy kołtuńskiej nic wyplenić nie zdoła. S. a sam dał się okiełznać tak naprawdę jedynie Oleńce. a nie słuchać. że lekarze są lekarzami ludzi bogatych. panowie szlachta! ". Z tego buntu rodzi się oskarżenie: przez grzech Twój."Moralność pani Dulskiej" . "Rzygające posągi". "But w butonierce". by nie przyczyniać się pokornie do nabijania kieszeni przedsiębiorców: rżnij karabinem w bruk ulicy! Twoja jest krew.. Umarł jak romantyczny buntownik (por. "Mechaniczny ogród". który sam pochodzi z nizin społecznych i uważa. Zapolska . inni muszą się prostytuować. Nie pozwolił sobie zawiązać opaski na oczy (por. historyczną racją. niepokorna dusza.. buntowniczo zawołał: teraz się spróbujemy! F. buntowali się przede wszystkim przeciwko tradycji. Upadek wartości obejmuje też kryzys wiary i zaufania do Boga oraz wzajemnych relacji: świat człowiek . to my. Przekonał się. S. Żeromski "Echa leśne" Bohaterami opowiadania są dwaj Rozłuccy. który dopuszcza tyle cierpienia 28 . za co został skazany na karę śmierci.Bóg. nie czekając na jej pomoc i aprobatę. a ich jest nafta (. oskarża go o czapkowanie Darzeckim. B. tak haniebnie zaciągnięty dług. obraził. która ich ograniczała. że leczą tylko choroby. z którym łączono schyłek cywilizacji i który rodził poczucie kryzysu wartości. bogatą. Oskarżył go. będzie rodził Dulskich.. że jedni mają pieniądze. Piotr w swym młodzieńczym buncie i bezkompromisowości nie wziął pod uwagę motywacji ojca. nie może spokojnie zaakceptować prawa: ojca grunt.M. Buntownicza postawa Judyma znalazła apogeum w scenie kłótni z Węglichowskim i Krzywosądem. przez ukartowane morderstwo. patrząc wyzywa jąco na Paryż. B. J. aby zarobić na utrzymanie rodziny (Sonia) i że jedni bogacą się kosztem innych (Alona Iwanowna). a później potępienia. że koszt jego wykształcenia ponoszą nieświadomi wyzysku chłopi. by móc spłacić ten. bogactwa i Jagny (będzie o nią z Maciejem rywalizował). hardy.S. 2) Przeciwko wszechwładzy matki odważył się wystąpić Szymek Dominikowej. że zaraz wyjeżdża. że ma wobec najuboższych dług do spłacenia. Doktor nie mógł opanować ogarniającej go szewskiej pasji. Żeromski "Ludzie bezdomni" Przeciwko takiemu stanowi.. który nie chce pokornie godzić się na status prawie parobka w gospodarstwie ojca.

) Ty masz werbel nam zagrać do marszu. W. na których opierało się funkcjonowanie całego systemu. która stanowi wyzwanie przeciwko tradycyjnej formie powieściowej (por. Ostatnie dwa wersy wiersza brzmią: na nowym Campo di Fiori bunt wznieci słowo poety. Jednak poeta (ja .1) Za buntowniczkę możemy uznać Katarzynę. która stanowi zwycięstwo moralne: trzeba umieć umierać pięknie. Miłosz z goryczą konstatuje pewne historyczne. Ruth podjęła walkę z takimi wzorowymi Niemcami. L. płynie krew majowa na ulicach. Niepokornym.1) Przeciwko zbrodniczemu systemowi zbun tował się Joachim Peters. przy czym nie było to z jej strony bierne skonstatowanie faktów i konformistyczne chowanie głowy w piasek. Poeta wobec tego ma moralny obowiązek zaprotestować przeciwko ludzkiej obojętności. Większość wierszy W. Symbolem biedy są te buty z łyka (trupięgi). "Zagłębie Dąbrowskie" gdzie milczenie kopalń jest groźną zapowiedzią walki: węgiel dobywa Zagłębie. toteż powieść Mistrza o Poncjuszu Piłacie jest świadectwem zbyt groźnej samowoli w myśleniu.na ziemi (i żebrak. jest Marek Edelman. pod dostatkiem. którzy w postaci ogromnej manifestacji prowadzonej przez komunistów przeszli Nowym Swiatem. Później. córka Lavransa" . gdzie udaje się Józiowi skompromitować pseudobunt Młodziakowej wobec tradycji. W zakończeniu wiersza pada pytanie do Boga: Nie dość ci. jak Lisel czy Willi. Jest to też powieść. "Monte Cassino" wypowiedź kontrastowo inna niż wiersz "Żołnierz polski" (spuszczona głowa). Taką zbuntowaną osobą w rzeczywistości realnego socjalizmu Moskwy jest Mistrz. H.. Miłosz "Campo di Fiori" Pokazując dwa odległe w czasie wydarzenia: spalenie Giordana Bruna i walczące warszawskie getto. co się w Niemczech i całej Europie działo. zgodziła się wreszcie na schadzki w gospodzie Brynhildy Flugi. a cham brał w mordę.Sam tytuł sugeruje wyścig z Bogiem. narażając się społeczności i skazując na walkę z nią. Nałkowska "Granica" Warunki życia (np. jeszcZeś musiał takiego zmajstrować Dusiołka? B. taki wyścig podjął jako kardiochirurg.I. Kolejne ucieczki (bunty) Józia potwierdzają. apokaliptycznie. nawet jedzą co innego (kompleks langusty). W Rosji porewolucyjnej rzeczywistość kreuje człowiek. byli zabici. Ktoś chciał przecież spacyfikować zbuntowanych. niezmienne od wieków prawdy: samotność ginących. który według doktora uosabia zbrodniczy system. 2) Córka profesora Ruth. co brzydkie i niedoskonałe. Undset "Krystyna. Witkiewicz "Szewcy" Wszystkie rewolucje był y wynikiem niezadowolenia i chęci panowania. gdzie żadna szanująca się kobieta wejść nie powinna. narracja). mieszczańskiego domu stwarzającego wrażenie nowoczesności.M. a przy tym często uleganie wyobrażeniom fałszywym. więc tłumi się je brutalnie. W mieście zaczęto mówić. zła i mordu. nie mogli pogodzić się z tym. Kruczkowski "Niemcy" . patrzeć w lufy wzniesione śmiało. "Bagnet na broń" .A. która 29 . gdzie zawarty został program poetycki: nam re słowa ciche nie starczą (. rozpo czynając walkę o życie pacjentów. decydując się na udzielenie Petersowi pomocy. Leśmian "Dziewczyna" Podobnie niepokomie wobec Boga brzmi pytanie w tym wierszu: takiż to świat! Niedobry świat! Czemuż innego nie ma świata? Na tym świecie przeznaczeniem człowieka jest wieczne dążenie do czegoś i niemożność osiągnięcia ideału.Zaślepiona miłością do Erlenda. Trafił za to do obozu. zabijano ich w szczególnie okrutny sposób. poczynając już od "Poezji". które przybierały na sile. a więc zło w świecie istnieje i nie jest ono wytworem człowieka. ziemiańskiego dworku. że warstwy panujące (arystokracja.W totalitarnym państwie wszelkie przejawy wolności są groźne dla systemu. Tortury. Padły strzały. Ukrywając Petersa. a później w Paryżu z premedytacją uplanowane morderstwo Haakego. która dotarła do ratusza. po wojnie. gdy urodziła ostatnie dziecko i wbrew obowiązującym zwyczajom nazwała je imieniem żyjącego jeszcze ojca . przypadków beznadziejnych i często udawało mu się przechytrzyć Boga.wezwanie do śmierci heroicznej.Ballada zawiera polemikę z Bogiem.. które narażają na trud i prowadzą donikąd. są karą za próby buntu. bqdź jak sztandar rozwiany wśród walki. że pan dawał w mordę. Krystyna to kobieta odważna. że rozkaz użycia broni wydano za sprawą Ziembiewicza. dawny przyjaciel i uczeń profesora Sonnenbrucha. aż doszło do uliczn ej manifestacji. Steinbeck "Na wschód od Edenu" . tzw. M. aby przypomnieć władzy o drożyźnie i niemożności wyży~ cia z pracy zarobkowej. z wieloma scenami samosądów. jednocześnie zamanifestowała swoją postawę niezgody na to. J. Aby się od wszelkiej formy wyzwolić. nie ma miejsca na siły nadprzyrodzone.W faszystowskich Niemczech nie może się odnaleźć doktor Ravic. Nie akceptował masowych mordów i wykorzystywania nauki do zbrodniczych celów. wszechwładnemu prawu zapomnienia. gdzie utrwaloną formą od wieków było. inteligencja) prowadzą życie na innym poziomie. w czyjeś interesy godziło ich wystąpienie. który złośliwie chciał zdmuchnąć płomień świecy życia.kula w łeb!.) wywożonych na śmierć. żeś potworzył mnie. nie pasująca do schematu kobiety średniowiecznej . Cz. i nawet dziwek mają. Szewcy np. Krystyna nie wahała się złamać obowiązujących w średniowieczu rygorystycznych norm obyczajowych: wymykała się potajemnie z klasztoru. krwawo idziemy. których piynie krew. później obóz. 2) Buntem jest wystąpienie robotników z Woli i Powiśla. E. który odważył się myśleć inaczej niż narzuca to obowiązująca ideologia i pisać o tym.wiersz-apel o złączenie wysiłków w obronie ojczyzny ponad wszelkimi podziałami politycznymi i odpowiedzenie wrogowi ciosem na cios: za tę dłoń podniesionct nad Polską . Po raz pierwszy zrobił to podczas wojny na Umschlagplatzu. ijego rodzina). inne wiersze: "Na śmierć rewolucjonisty" . Por. że również w zaświatach są bogaci i biedni (wiem. Zagtgbie dobywa śmierć. jak Bóg czy Szatan. Jako wyraźnie sformułowany protest przeciw tej na ziemi i tej po śmierci rzeczywistości brzmi zdanie: będę tupał na niego tymi trupięgami! B. S. obojętność świadków (widzów. S. gapiów?) i zapomnienie. spotykała z ukochanym w lesie i szopach. z której ucieczka jest buntem przeciwko skostniałej gębie i pupie szkolnej.na Husaby wzięła na swoje barki wszystkie obowiązki związane z prowadzeniem dużego dworu. kompozycja. że przed gębq nie ma ucieczki. Zeromski "Przedwiośnie" . Leśmian "Dusiolek" . Krall "Zdążyć przed Panem Bogiem" . Remarque "Łuk Triumfalny" . Gombrowicz "Ferdydurke" Jest to powieść o buncie przeciw wszechwładzy i wszechobecności formy. Jedynym odruchem sprzeciwu ze strony Ravica może być tylko ucieczka z Niemiec. Tu zapowiedź walki i zwycięstwa: gniewnie idziemy. Józio przymierza się do kolejnych środowisk: szkoły. w szarżach policji.Erlend. Placem Trzech Krzyży i ruszyli pod Belweder. który stworzył (zmajstrowat) na świecie zło. Gołąbscy) i zamknięcie huty Hettnera stały się powcuem licznych masówek na przedmieściach (aresztowanie Mariana Chąśby). Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" . Broniewskiego nacechowana jest buntem i potrzebą walki. Z. jakim został poddany przez Haakego. fragmenty autotematyczne.1) Buntem jest rewolucja w Baku pokazana krwawo. że tam w Zaświatach mam swoje trupięgi). ale przede wszystkim takim sytuacjom. Jej buntownicza natura jeszcze raz dała o sobie znać. Tu opowieść o chłopie Bajdale jest pretekstem do wyrażenia pewnej prawdy o świecie: wszystko. które w wierszu określane są jako męczeńskie stosy. sZkapę i wołka. gdy wywlekano z więzień białogwardzistów. więc rewolucja jest drogą zdobycia tych przywilejów. ponieważ nie akceptuje przemocy. który taką próbę podejmuje.wezwanie do walki o wolność tych. jest złe. nasze granice w Monte Cassino. "Do towarzyszy broni".poeta) przypuszcza. ratując niektórych spośród tysięcy (400 tys. S.

jest poeta. nieZałeżnie od tego. w którym każdy człowiek funkcjonuje w układzie (układach) i poza nim (nimi) nie może żyć. rzucając wyzwanie tradycji (posiadłeś mnie na oczach mamy i papy podczas premiery Tannhausera w pierwszym rzędzie foteli. jaka charakteryzowała Gilgamesza. nakazy i gdzie trzeba wywiązywać się z obowiązków i być za siebie odpowiedzialnym. stopniowo jednak jego wojna z Wielką Oddziałową staje się wyrazem niezgody na wszelką niegodziwość. Bunt przeciwko: złu świata. że nie chce być ani odznaczany. dziwi się. zaś narzędziem jego buntu i zemsty jest słowo poetyckie (spisane będą czyny i rozmowy). wylądował w szpitalu wariatów. że Ghirlan dajo będzie płacił za naukę Michała Anioła w jego pracowni. entropia i anarchia (. Marzy o ucieczce w dziką głuszę i o życiu bez żadnych cywilizacyjnych ograniczeń. z drugiej na konformizm innych. którzy otoczywszy się gromadą błaznów. że buntjest zaraźliwy. jak przystało na reprezentanta młodego pokolenia. W. J. Michał Anioł jest uparty: wytrwale znosi bicie. Tak należy bowiem traktować czyn wodza Bromdena . W ostatecznym efekcie jego działania prowadzą do pozbycia się Ralfa.tym stwierdzeniem kończy się wiersz. po której jest stronie. gdy wszyscy mieszkańcy Utyki uczęszczają na przyspieszone kursy padania na kolana przed wrogiem. układy w pracy. Jack będzie systematycznie łamał wszystkie zasady. Tu nie ma żadnej tradycji ani żadnego systemu. które za każdym razem grożą śmiercią. J. by żyć z pracy rąk. że raczej umrze niż da się zabić na wojnie. Kaleb. Arona (wyjawi mu prawdę o ich matce). Mrożek "Tango" . że w domu panuje bezwład. Patrz: syn. Pan Cogito zachowuje postawę wyprostowaną za każdą cenę (nawet głowy) i to jest jego niezgoda z jednej strony na wrogą mu przemoc. Kazan "Układ" . J. Golding "Władca much " . że nic mu za to nie grozi. że nikt go nie zmusi do pracy-on woli zabawę. argumentując. że chce robić rzeczy piękne. chciał żyć tak. które przez swe odcięcie od rzeczywistości niczemu nie służą. też się buntuje. kto Zamierza cię Zabić. który wypadł z normy i w którym nic nie jest możliwe.. Swoją wyzwoloną miłością Eleonora i Stomil burzyli formy. mimo że istnieje trzysta lat.Ponownie pojawia się znana z wierszy Herberta opozycja: postawa wyprostowana przeciw życiu na klęczkach. strzela do niego). która jest skupiona na powierzchownym pięknie. ponieważ nie akceptuje świata dorosłych. prawość i jednoznaczność moralną. brzydota. w tym. byle zapewniało zwolnienie z obowiązkowych lotów. Prewitt od mówił boksowania. że nie da się istnieć poza społeczeństwem. Na kaz brzmi: idź wyprostowany 30 .. toteż rozpocznie swój bunt od niewywiązania się z obowiązku dopilnowania ogniska. stwierdzi. zakaz opuszczania koszar. Stone "Udręka i ekstaza" Michał Anioł ośmielił się zbuntować przeciwko trzem stuleciom tradycji rodu Buonarottich.Eddie Anderson próbował zbuntować się przeciwko takiej koncepcji społeczeństwa (konsumpcyjnego). Yossarian twierdzi: Wrogiem jesr każdy. małżeński. Armiajest bowiem miejscem. w którym istnieje zło. do domu nie wraca. przemoc. ani nazywany bohaterem. na znak protestu). od nikogo nie zależeć i aby nikt od niego nie zależał i. Ojciec Michała Anioła twierdził: od trzechset łat żaden Buonarotti nie upadł tak nisko. do władzy absolutnej. Hektora. Podobnym buntownikiem był jego przyjaciel Maggio. mroczne ludzkie żądze).wbrew woli rodziców opuszcza dom (przed odejściem podkłada ogień pod zabudowania). Okazuje się. który się zbliża. I.. okrucieństwo. wykorzystywanie słabszych w celu zaspokojenia potrzeby panowania. obóz karny. Nie chce po prostu jako młody człowiek wchodzić w świat. przygodę (polowanie) i popisywanie się swoją bezwzględnością i arogancją. Herbert "Przesłanie Pana Cogito" .W tej rzeczywistości raju powtórzonego. Z. które zbiorowość chłopców demokratycznie ustaliła. aby podjąć samodzielne życie w normalnych warunkach który jest zwycięstwem nad ideą Kombinatu. że ma prawo decydować o sobie i od tego momentu rozpoczęła się jego prywatna wojna z dowództwem. że są bezpieczni i bezkarni w krzywdzeniu człowieka prostego. Przeszedł wszelkie stopnie łamania charakterów (służbę nadobowiązkową. Heller "Paragraff 22" Przeciwko udziałowi w wojnie buntuje się Yossarian. Kesey "Lot nad kukułczym gniazdem" . sądzą. które będą chlubą Florencji. który pamięta. Miłosz "Który skrzywdziłeś" Wiersz skierowany do rządzących. S. Buntem wreszcie będzie prowadzenie burdelu ze szczególnie wyrafinowanymi metodami zadawania rozkoszy i bólu (naruszanie norm moralnych i obyczajowych). przy czym każde schorzenie jest dobre. Herbert "Pan Cogito o postawie wyprostowanej"-W sytuacji wybuchu epidemii instynktu samozachowawczego. wyzwalanie się z więzów starej sztuki i starego życia. zła i zdrady jedynie ludzka. Traktowali to jako skok w nowoczesność. obowiązku stosowania się do norm. w rodzaju np. że ojcu nie przeszkadza w domu kochanek matki. symbolizująca odwagę. Gdy upewni się. 2) Archetyp buntownika i bratobójcy powtórzy się też w drugim pokoleniu. Początkowo wcale nie zależy mu na polepszeniu losu pacjentów. gdyż chce wziąć życie w swe ręce.. że ród należy do najbardziej szacownych i zasłużonych we Florencji rodów mieszczańskich. siłę. Jego sprzeciw wyraża się np. towarzyski. w którym obowiązują normy. chłopiec opętany manią władzy. czując się odepchnięty przez ojca. niczego po sobie nie zostawił. ale też jego własne dowództwo. ponieważ wszystko jest możliwe. bo i tak zostałby "wylany". ie cały zapas bomb zamiast na cel. wygrał. W świecie przemocy. Jones "Stąd do wieczności" Prewitt przeszedł tzw.1) Przed laty buntowali się rodzice Artura. "obróbkę" w armii amerykańskiej. nie reaguje na to. Wierzy. głęboko humanitarna i godna jest postawa wyprostowana (taka. Grochowiak "Święty Szymon Słupnik" Postać średniowiecznego ascety stała się pretekstem do wyrażenia poglądu współczesnego poety na temat świata. Siostra Ratched tylko pozornie zatriumfowała nad Mc Murphym. tak jak w Biblii. Szymon). Ojciec uległ. pojawi się pierwszy bun townik będzie to Jack. bo uważał. Przede wszystkim jednak symuluje chorobę. zbuntuje się przeciwko niemu: przyczyni się do śmierci brata. S. ale prżeciwko temu. czarną dziurę) i. a ród.wyrwanie konsoli i ucieczka z zakładu. Cz. Tym.Holden Caufield jest wyrzucany z kolejnych szkół.. zwiększające stale liczbę lotów. Jego niechęć do udziału w wojnie przejawia się tym. postawom (św. Salinger "Buszujący w zbożu" . Powołał mnie Pan na bunt .D. aby nic nie musieć. bo usiłowano w nim złamać buntownika. zgodnie z teorią Holmesa. że rządzą silni. co jest samym życiem (cierpienie. Tu lekarz uświadomił mu oczywistą prawdę. Eddie zburzył układ rodzinny. Buntowniczym gestem będzie także sprzeciwianie się Adamowi i porzucenie go wraz z dwojgiem małych dzieci (ponieważ mąż nie chce jej puścić. Lodowico (ojciec) głosi. gdzie poskramia się lwy. gdy dowiedział się. gdzie człowiek człowiekowi jest wil kiem. konieczności nauki. Otwarcie ogłasza swój bunt przeciw tej tradycji braku tradycji i dlatego żąda ceremonialnego ślubu. 2) Minęło ćwierć wieku i oto ich syn Artur. proch. Z. Po wielu bolesnych próbach Eddie sam to zrozumiał. Wrogiem dla niego są nie tylko Niemcy. wyrzuca do morza.Przybycie Mc Murphy'ego do szpitala psychiatrycznego było od początku zapowiedzią jakiegoś trzęsienia ziemi. natura nieskora do żadnego posłuszeństwa.. Jego bunt obraca się przeciwko szkolejako instytucji i przeciwko rodzicom: szkołę opuszcza. dba tyl ko o własne sprawy.). dzielnie przećiwstawia się ojcu.. zakazy. Rolanda). Z właściwym sobie poczuciem absurdu głosi. toteż terminowanie syna w pracowni Ghirlandaja okryje rodzinę hańbą. E. że siła gwarantuje bezpieczeństwo. przemoc. są tylko fragment~. K. poezji.

co jej cierpienie czyni jeszcze dotkliwszym. Wyraża swoje uczucia w pieśniach. że jego zbuntowany syn. Hiob mimo cierpień nie załamał się. ale zawsze jest to dla człowieka doświadczenie niezwykle istotne. że stary król Troi. toną w rzece wrzącej krwi. który wyjada mu nieustannie odrastającą wątrobę.1) Achilles cierpi na wieść o śmierci swojego przyjaciela i kochanka Patroklosa. której Bóg poddaje człowieka. Mrożek) Cierpienie Cierpienie . by sprawdzić jego wiarę i ufność. z którego wciąż płyną łzy.Tristan i Izolda . nie zważając na swój majestat. kiedy Persefona znika bez śladu. Jest głodny i spragniony. Bedier (oprac. co dzieje się z ich synem.Izaaka. kiedy Bóg nakazuje mu złożyć ofiarę z jedynego syna . co człowiek ma. Cierpienie rodzi w niej gniew. cierpień Sarze przysporzy jej zachowanie i lekceważące traktowanie prawowitej małżonki. 3) Jakub cierpi. że człowiek zawsze miał możliwość wybierania.1) Demeter cierpi. (S. żona Abrahama. Cierpienie rodzi w nim chęć okrutnej zemsty na zabójcy młodzieńca. 4) Naród wybrany znosi cierpienia w niewoli egipskiej po śmierci Józefa. sprawiając. jakich będzie doświadczał Mesjasz. 6) Marsjasz . Stoi po kolana w wodzie.patrz: artysta. widząc ciała zabitych w wąwozie Ronsewal swoich najlepszych rycerzy. iż udaje się do królestwa Hadesa. Ale gdy los sprawi. Petrarca "Sonety do Laury" Cierpienie powoduje nieszczęśliwa miłość do nieziemsko pięknej Laury. ale jest mu posłuszny. Biblia (NT) .) Maria cierpi. Patrz: anioły. Jezus błaga: Abba. cierpi z powodu swojej bezpłodności. 2) Abraham cierpi. odnosząca się do bohaterów romantycznych. więc Bóg wynagrodził go. kiedy Eneasz ją opuszcza. że został rozszarpany przez dzikie zwierzęta. widząc.Karol Wielki cierpi.wznosił toasty. Dla mnie nie zostawiliście już nic". żeby przywrócił mu żonę. Homer "Iliada" . że wzruszają nawet dzikie zwierzęta.1) Tristan i Izolda cierpią. bo chorobę tę traktowano jako karę za szczególnie ciężkie grzechy. by się napić. oprócz swojego cierpienia. Wergiliusz "Eneida" . gdy synowie przynoszą mu okrwawione szaty Józefa i mówią. zostaje skazany na nie kończące się cierpienie. Nie może więc tak naprawdę nic ofiarować Stwórcy. patrząc na męki swojego ukrzyżowanego syna. Cierpienie pojawia się w życiu człowieka wraz z grzechem pierworodnym. a także nawiązuje do motywów pasyjnych. * "Bunt nie przemija. (S. da Todi "Stabat Mater Dolorosa" Wiersz jest zanurzony w średniowiecznym nurcie doloryzmu. (Na wieść o zdobyciu Bastylii 14 VII 1789) * "Romantyzm . że nad głową na krawędzi przepaści chwieje się nad nim wielki głaz. jak Achilles poniewiera zwłoki pokonanego w pojedynku Hektora. "Lament świętokrzyski" (Posłuchajcie. który zostaje ukamienowany. a tojest źródłem prawdziwej radości. aż wreszcie upadły ostatnie normy. Odtąd zostaje ono wpisane w kondycję ludzką (np. z powodu zakładu między Bogiem a Szatanem. stają się pastwą węży. W literaturze motyw cierpienia pojawia się nader często.człowiek ot7arowuje Bogu jedyne. która szuka po ulicach miasta Oblubieńca. 2) Chrystus znosi straszliwe cierpienia: jest biczowany. które są tak wymowne. co może. Niekiedy jego wybory były bolesne i przypominały raczej walkę. Później. poniżany. Tak długo byliście antykonformistami. (S.J. 3) Zanim umrze. nie żyje. 2) Niobe doświadcza cierpienia. kiedy przynoszą mu wieść. bunt się ustatecznia". Jego cierpienie jest tak wielkie.. Franciszek twierdzi. że to właśnie jest piękne. 5) Dawid cierpi i rozpacza. Jej cierpienie jest tak wielkie. Jego przyczyny mogą być bardzo różne. ponieważ zdają sobie sprawę. bo w tym tkwi najgłębsza tajemnica człowieczeństwa". S) Prometeusz za to. (S. Najjaśniejszy Panie. Mitologia . Gdy Zeus podejmie decyzję. pozostawiające głęboki ślad. Lec) * "Twierdzę. Aleksym" . trzymając puchar w zaciśniętej pięści". a wśród nich Rolanda.1) Modlitwa Chrystusa w Ogrójcu (Getsemani) jest wyrazem skrajnego cierpienia psychicznego. 2) Rodzice Aleksego cierpią. ale nie jest w stanie tego uczynić.wśród tych co na kolanach. na którym potem długo umiera. przeklina swojego kochanka i jego potomków. ale gdy pochyla się. (J. cierpienie ich nie opuszcza. idzie do zabójcy syna błagać go o wydanie zwłok. (populama parafraza hasła Kartezjusza. 3) Tantal zostaje skazany przez bogów na straszliwe cierpienia w Hadesie. 2) Priam cierpi. Jego cierpienie ma moc zbawczą. a nad głową ma jabłoń uginającą się od owoców. by potem zgodzić się z wolą Ojca. Zwraca się nawet z wyrzutami do anioła Gabriela. że pomagał ludziom przeciw bogom. że wszystko. pierwszy męczennik.ukochany jedynak zaginął bez śladu. gdy na życzenie Latony Apollo i Artemida zabijają jej dzieci. Wszelkie poszukiwania nie dały żadnego rezultatu . Ojcze. 6) W "Pieśni nad pieśniami" cierpienie jest udziałem Oblubienicy. "Kwiatki świętego Franciszka" Św. cierpienie stanie się udziałem Demeter przy każdym rozstaniu. męka. wreszcie sam zostaje dotknięty trądem. że dwoje ludzi. Świadom swego losu. co odbiera mu szacunek u ludzi. gałęzie odsuwają się i nie może ich dosięgnąć. kiedy niewolnica Haggar urodzi Izmaela. jest darem Boga. Przez Jego mękę ludzkość zostaje oczyszczona i odkupiona. 7) Hiob.1) Sara. przeciw którym można się jeszcze było buntować. oddal ode mnie ten kielich.orła). Biblia (ST) . Przykuty do skał na Kaukazie codziennie nawiedzany jest przez sępa (w innej wersji . Twierdzę także. Steinbeck) * "Odebraliście mi ostatnią szansę. to ujęcie cierpienia jako próby. by służyć Bogu. bracia miła. "Legenda o św. Księga Hioba stawia pytanie o sens cierpienia. F. woda się cofa.Królowa Kartaginy cierpi. mężczyzna z trudem zdobywa pożywienie dla swej rodziny). 8) Prorok Izajasz opisuje cierpienia. bo nie wiedzą. Cierpienie jest tak wielkie. Ale to cierpienie jest jednocześnie rozkoszą. Znosi wszelki ból i upokorzenia. umierają jego dzieci. któr ych najbardziej kocha .1) Aleksy skazuje się na fizyczne i duchowe cierpienie. gdy wyciąga rękę po jabłko. że podmiot liryczny sonetów czuje się jak statek bez żagli i steru na wzburzonym 31 . Grochowiak) * Ludwik XVI: "Czyż to bunt?" Rochefoucauld: "Nie. by zyskać zbawienie.. którego oboje kochają i szanują.) "Dzieje Tristana i Izoldy" . to rewolucja". spada na nie ognisty deszcz. I taki jest sens ascezy i umartwiania . że zdradzają króla Marka. czym zapoczątkowuje niezgodę między Kartaginą a Rzymem. więc jestem. musi dźwigać krzyż. swoje cierpienie. określająca ich istotę) * "Opozycjonista . znosi liczne cierpienia . kiedy są rozdzieleni.są smagane wichrem i deszczem. 4) Orfeusz cierpi po śmierci żony. 2) Król Marek cierpi na myśl. Chciałaby mu jakoś ulżyć. by ubłagać boga.traci cały dobytek. Jedyna odpowiedź. Dante Alighieri "Boska Komedia" Dusze grzeszników cierpią w piekle najbardziej wyszukane katusze . jeśli możliwe. są zamieniane w drzewa. męczarnia. Brzozowski) * Buntuję się. że płacze i mdleje. bo miłość łączy sprzeczne stany i uczucia. Pieśń o Rolandzie" . Absalom. który ma lada moment spaść. Jego bohaterką jest Maryja (Matka Boleściwa) stojąca pod krzyżem Chrystusa i opłakująca mękę i śmierć jedynego Syna. cierpi święty Szczepan. Niektórzy mitografowie dodają jeszcze.mogą go zdradzać.Odczuwanie bólu fizycz nego lub moralnego. J. jaką można w niej odnaleźć. których kora i liście służą za pokarm harpiom. Jego cierpienie jest tak wielkie.to bunt kwiatów przeciw swym korzeniom". że mogą być razem. kobieta cierpi przy porodzie. J. Chrześcijaństwo traktuje słowa Izajasza jako proroctwa dotyczące Chrystusa i jego męki. nawet w Ogrodzie Eden. że dziewczyna będzie przez pół roku przebywała z mężem w Hadesie i przez pół roku z matką na ziemi. zachował wiarę i ufność. że zamienia się w kamień.

który w swoim okrucieństwie uderza w człowieka w najmniej spodziewanym momencie. Jako poetawieszcz skupia je w sobie (Nazywam sig Milijon. Morsztyn "Emblemy" Miłość i cierpienie nieustannie się przenikają. Mickiewicz "Romantyczność" Karusia cierpi. 2) Franciszek Moor cierpi z powodu od trącenia przez ojca i Amalię. Mickiewicz "Księgi narodu polskiego i pielgrzymstwa polskiego" . Sonety "Stepy akermańskie". Mickiewicz "Dziady" cz.1) Hamlet cierpi z powodu świata. Słowacki "Rozłaczenie" Rozłączenie z kobietą. Podmiot liryczny trenów. Potem. kiedy dowie się. Owo cierpienie przeradza się w nienawiść do Sopliców. A. Ale nie jest to lekarstwo skuteczne i cierpienie popycha Jacka do zabójstwa Horeszki. cierpienie wróci ze zdwojoną siłą. Później. Jego cierpienie jest tym większe. Kobieta. okazał się niegodny jego miłości. którą kochał. Samotność i niezrozumienie stają się przyczyną obłędu dziewczyny. A. by skutecznie ratować Litwę przed Krzyżakami. Mickiewicz "Dziady" cz. bo za milijony kocham i cierpię katusze). IV Gustaw cierpi z powodu nieszczęśliwej miłości. została zabita przez Hassana. Płaczę.Werter cierpi z powodu nieszczęśliwej miłości do Lotty.. by jeszcze bardziej cierpieć. Młodzieniec podejmuje próbę ucieczki od tego cierpienia. Mickiewicz "Sonety krymskie" Podmiot liryczny sonetów.Trup jest w lepszej sytuacji niż człowiek zakocha ny. Mickiewicz "Dziady" cz. zrozpaczony ojciec. gdy postanowi znowu ją opuścić.. a Franciszek skazuje go na śmierć głodową. kiedy Konrad ją opuszcza. że unieszczęśliwił ukochaną kobietę. uświęconym ich of~arą. gdy stary Moor wyklina Karola. bo nigdy nikogo nie kochała. Morsztyn "Do trupa" . W. sprawi ból kobiecie. Oblubienica szuka Oblubieńca w mieście. że jeśli zabije Gomeza. 3) Stary Moor cierpi. że podmiot liryczny cierpi. A. Jest ono ofiarą. Szekspir "Hamlet" . jego cierpienie stanie się jeszcze większe. skazując go na tułaczkę i upokorzenia. Oblubienica . bo ma świadomość. 2) Zły Pan musi po śmierci znosić straszliwe cierpienia wiecznego głodu. by stać się Mesjaszem narodów. do której tęskni (por. że nigdy nie powróci do ojczyzny. że stracił syna. bo kobieta. ponieważ nigdy nie zaznały cierpienia. a ona nie jest w stanie mu pomóc. A. który jest pełen zła i zbrodni. Schiller "Zbójcy" . którą kocha. sprawiają. ponieważ musi domagać się śmierci Roderyka. Karol. podał na obiad. Boże. Rodzi też wątpliwości wobec Boga. bo nigdy nie był człowiekiem. A. Skarży się: Zle mnie w ziych ludzi tłumie. widząc śmierć swojego ukochanego pana. Byron "Giaur" . nigdy nie okazał serca swoim poddanym. że jej syn jest śmiertelnie chory. Boccaccio "Dekameron" "Sokól" . F. 2) Monna Giovanna cierpi. 2) Gerwazy cierpi. którym przekazał państwo. Monna Giovanna. ponownie pogrąży się w cier pieniu.człowieka. którą kocha. że ta miłość nie może się spełnić.1) 32 . G. którego kocha. To cierpienie rodzi bunt przeciwko Bogu. nie potrafi znaleźć wytłumaczenia dla tego. powoduje.W. szarpany przez ptaki. ale jest to cierpienie uszlachetniające (zbrzydł. gdyż nie może spełnić jej życzenia. pielgrzym. S) Cierpi pani Rollison. A. cierpi. ale to cierpienie połączone jest ze smutną rezygnacją i zgodą na los. J. zeszpetniał. Oblubieniec jest dla Morsztyna symbolem Chrystusa. że powraca do domu z więzienia jako obłąkany. Cierpienie Gustawa pogłębia jeszcze samotność i niezrozumienie przez ludzi. J. . ponieważ nie dość. 3) Zosia cierpi.Lear cierpi. Ale gdy już jej dokona. że próbował ją uwieść. Prusy. że dziewczyna cierpi. a jednocześnie wie. J. które jest elementem pełnej ludzkiej egzystencji. ponieważ była jedynym krajem prawdziwej wolności i braterstwa.1) Federico delli Alberighi cierpi. bo musiał odrzucić kodeks rycerski. kiedy Karol powróci do rodzinnego zamku. Ta sytuacja sprawia. którego . których synowie zostali uwięzieni przez Rosjan. Doraźnym lekarstwem na to cierpienie okazuje się chęć zemsty. bo nie godzili się na los niewolników. że czyni to z poczucia obowiązku wobec Litwy i miłości do ojczyzny. okazały się okrutne i nieczułe na los ojca.. Szekspir "Król Lear" . których będzie teraz prześladował. Cierpienie matki staje się symbolem cierpienia wszystkich matek-Polek. ponieważ ojciec odtrąca go na skutek intryg Franciszka. że nie ma co liczyć na rękę Ewy.. II 1) Duchy dzieci nie mogą trafić do nieba. Ale jego cierpienia znajdą szczęśliwe zakończenie wzruszona stałością uczucia Monna poślubi go. właśnie. prowadzi go do szaleństwa i samobójstwa. cierpiąc. a Tezeusz pozna prawdę. bo jej ukochany jest jednocześniejej poddanym. G. ponieważ córki. Ale te cierpienia będą miały już rychło kres i Polska zmartwychwstanie. P. A.G. Próbuje leczyć swój ból alkoholem i małżeństwem z inną kobietą. które prowadzą do tragedii. Oblubieniec przybija Oblubienicę swoję do krzyża.morzu. że profanum placu przed kościołem staje się narodowym sacrum. 2) Ofelia cierpi z powodu śmierci ojca. J. Natomiast zakochany nieustannie cierpi w piekielnej śrzeżodze i jest żywiołem wiecznych ogniów. 2) Chimena cierpi. ale wie. Austria). 4) Cierpienia Polski mają równie głęboki sens jak cierpienia Chrystusa. że podmiot liryczny wiersza cierpi samotny w obcym świecie. Racine "Fedra" . którego Konrad oskarża o nieczułość i brak miłości. który jest jej pasierbem. widząc. którą kochał. To cierpienie przekształca się w gniew i nienawiść. gdy Fedra oskarża przed nim fałszywie Hipolita o to. kiedy na jego prośbę Posejdon doprowadzi do śmierci młodzieńca. ponieważ jego ukochana. do której nigdy nie wróci. J. Mickiewicz "Konrad Wallenrod" . Mickiewicz "Pan Tadeusz" 1) Jacek Soplica cierpi. 3) Cichowski zostaje skazany przez zaborców na straszliwe cierpienia fizyczne i psychiczne. co się stało. Kochanowski "Treny" Śmierć dziecka rodzi wielkie cierpienie. który manifestuje się przez przystąpienie do bandy zbójeckiej.Giaur cierpi. co staje się przyczyną jej obłędu i samobójstwa. że go utraciła.Polska została skazana na cierpienia przez szatańską trójcę (Rosja. a ona bólu nie czuje.A. W. Wie. że jest to niemożliwe.1) Roderyk cierpi. Dziewczyna jest narzeczoną innego mężczyz ny i miłość Wertera nie może być spełniona. bo są niejako przygotowaniem do zmartwychwstania w chwale. 4) Amalia cierpi. Corneille "Cyd" . jak ofiara Chrystusa. nie odwzajemnia jego uczucia. ale dziwnie wyszłachetniał). Słowacki "Kordian" . 2) Tezeusz cierpi. by prosić o sokoła. które sprawiają. bo nie zna losu swojego uwięzionego syna. 2) Aldona cierpi.) . Cierpienie rodzi bunt. bo widzi cierpienia swojego narodu. poślubiła innego mężczyznę. Patrz też: samotność. miotana wiatrem między niebem i ziemią. "Pielgrzym"). że jest to uczucie występne. Cierpienie młodych ludzi wywożonych na Sybir sprawia. Goethe "Cierpienia młodego Wertera" . J. że kobieta odwiedziła go. 3) Infantka darzy Roderyka wielkim uczuciem. ajednocześnie nie potrafi się od niego uwolnić.1) Konrad cierpi. jakiej dopuścił się ojciecjego ukochanej Chimeny. III 1) Cierpi młodzież w więzieniach. poniewai honor nakazuje mu pomścić zniewagę. 2) Cier pi Konrad. a oni szydz4. Przez owe cierpienia Polska staje się Mesjaszem narodów. ponieważ ukochany syn. będzie przez moment szczęśliwa. J. A. ponieważ jej ukochany Jasieńko umarł i ~ozostała na świecie sama.1) Karol Moor cierpi. W końcu popełnia samobójstwo. J.A.Świadomość przemijania i tęsknota do ojczyzny. Morsztyn "Cuda miłości" Miłość sprawia. że człowiek doświadcza jednocześnie cierpienia i wielkiej rozkoszy. ale jednocześnie wie. Słowacki "Hymn" (Smutno mi. to jeszcze sam przyczynił się do jego niewinnej śmierci. Z. kiedy Stolnik daje mu do zrozumienia. że skazany jest na samotność wśród wrogów i ma świadomość. Później. ale okazuje się. dla której Giaur żyje.1) Fedra cierpi z powodu miłości do Hipolita. Nie doświadcza już niczego i prochem rozsypie się w małej chwili. Cierpienie powoduje kryzys światopoglądu i wiary w ludzką mądrość. żeby ją uczcić.

cierpi z powodu nieszczęśliwej miłości i zazdrości. że jego małżeństwo z Nataszą jest pomyłką. zmienił się w cynicznego i okrutnego człowieka. gdy okazuje się. Wygląda zupełnie inaczej. J.jedyną drogą ucieczki jest Nirwana.1) Chrześcijanie prześladowani przez Nerona umierają w cierpieniu. H.1) Heathcliff cierpi. bo ich życie jest bezbarwne i nudne. że Halszka nie żyje. nad którą się lituje. matka Balladyny i Aliny. w co wierzył. której całe życie szukał. okazało się mrzonką. a siostrę i ukochaną Zosię Boską oddaje w jasyr. J.1) Wokulski cierpi. już jako żona Edgara.1) Wdowa. by spłacić długi.Świat jest pełen zła i cierpienia . która traktuje go jak dziecko. jak sądzi -okłamała. nieświadome jeszcze tego. gdy Szlangbaum podejrzewa go. 3) Wier szynin cierpi. aż stał się nędzarzem. że jest to miłość nie odwzajemniona i nigdy odwzajemniona nie będzie. w której najważniejszą kwestią staje się znalezienie mamki dla mającego się urodzić dziecka. 3) Anzelm Bohatyrowicz doświad- cza nieokreślonych cierpień natury psychicznej. że jego ukochana Halszka wpadła w ręce kozackiej tłuszczy. 2) Andrzej Prozorow cierpi. sto uczuć. Przeklęty diug. 2) Des Gńeux cierpi. Sądzi. kiedy odbywają przejażdżkę w Lasku Bulońskim. umierając śmiercią męczenników. ponieważ ojciec ją odtrącił. że postanawia na resztę życia zamknąć się w klasztorze. 2) Po śmierci Cathy Heathcliff przeżywa niewypowiedziane męki. J. Patrz też: ojciec.chciał podnieść rękę na majestat króla. że jego młoda żona ma~ romans z synem Kossakowskiego-Szczęsnym. Jego dusza romantycznego poety nie może znieść egzystencji. kiedy po ucieczce od Azji Baśka leży nieprzytomna i jest bliska śmierci. Prus "Lalka" . Jest w swoim cierpieniu spokojna. To cierpienie staje się przyczyną jej obłędu i śmierci. ponieważ została zgwałcona przez ojca. Jeśli chce je zobaczyć. która uwalnia od wszelkich uczuć i pragnień. mdleje. Ińna i Olga cierpią. Flaubert "Pani Bovary" Emma Bovary dusi się w małomiasteczkowej atmosferze Yonville. Nigdy nie pogodzi się z utratą ukochanej. E. Bronte "Wichrowe Wzgórza" . Cierpienie staje się bardziej dojmujące. gdy między nim a Maszą rodzi się miłość.1) Masza. Cierpienie jego powiększa także wiadomość.Bóg skazał ludzi na cierpienie i grzech. I. Ibseń "Dzika kaczka" Jadwinia cierpi. że na krucyfiks zaprzysiągł wierność zdrajcy. że czymś go uraziła. że Des Gńeux nie otrząśnie się z niego do końca życia. według relacji księcia Bogumiła. że mógłby coś ukraść ze sklepu. 3) Rzecki cierpi. Kossakowskiego. który może 33 . która pokochała Ketlinga. 2) Pani Stawska cierpi. 2) Wołodyjowski cierpi. To cier pienie prowadzi do śmierci starego subiekta. Słowacki "Horsztyński" . 2) Filon cierpi. widząc Teleny'ego uprawiającego miłość z jego matką. która nim gardzi i uważa za kogoś gorszego od siebie. druga. że ponosi za to winę. H. a teraz Delfina i Anastazja wstydzą się go. "Święty Boże. córka. Ale samobójcza śmierć Teleny'ego odnowi cierpienie i sprawi. cierpi na ból istnienia i nieustannie rozmyśla o samobójstwie. gdy Azja zabija mu ojca. ideał piękna. ponieważ kocha Wokulskiego. O. ponieważ Dońan przestał ją kochać. ale wie. a jednocześnie nie jest w stanie odejść od żony. decydując o ich rozstaniu. (nawiązuje romanse z Rudolfem i Leonem). ale już jest za późno. widząc jak piękny Dońan. której Kordian postanawia się poświęcić. Kiedy dowie się. Słowacki "Beatrix Cenci" Beatrycze cierpi. 2) Zawsze wesoły i rozmowny Zagłoba pogrąża się w cier pieniu na wieść. E. Wilde "Portret Doriana Graya" 1) Bazyli Hallward cierpi.1) Pani Emilia Korczyńska doświadcza wielu urojonych cierpień. bo ma niewdzięczne i złe córki. O. H. bo jego małżeństwo jest nieudane. bo kobieta. 2) Joasia Podborska cierpi po śmierci rodziców (utrata domu). 2) Maria cierpi. 2) Szczęsny cierpi.. J. że przyczynia się do śmierci bohaterki. Ale z tego cierpienia rodzi się nowa idea.1) Andrzej Kmicic cierpi. cierpi. 2) Cierpienie Kordiana powoduje także odrzucenie jego miłości przez Laurę. H. K. Wilde "Teleny" .1) Teleny cierpi. Turgieniew "Dziennik zbędnego człowieka" . poważył się na największą zbrodnię . ale kiedy podczas pogrzebu ksiądz rozpoczyna kazanie od bicia w bębenek i słów Panie pułkowniku Wotodyjowski! Larum grają!. 4) Młody Nowowiejski cierpi. którą będzie opłakiwał do końca życia. 2) Cierpienia znoszą apostołowie Piotr i Paweł. bo nudzi się. cierpi z powodu miłości do Heathcliffa i jego zdrady (małżeństwo z Izabelą). Cierpi z powodu schematycznego i bezbarwnego życia żony. a teraz ze spokojem przygląda się przerażonej ludzkości. rozszarpywani przez dzikie zwierzęta w cyrku albo płonąc jako żywe pochodnie w cesarskich ogrodach. Sienkiewicz "Quo vadis" . 2) Oleńka Billewiczówna cierpi. Swięty Mocny. Kasprowicz "Dies irae". bo jej ukochany Jędruś.Bohater opowiadania cierpi. Sienkiewicz "Potop" . 3) Na szczycie Mont Blanc Kordian cierpi. 3) Nazbyt wyedukowana świadomość sprawia. śpi snem fabrykanta Niemca przy żonie Niemce. czym jest uczucie.1) Horsztyński cierpi. kocha kobietę. bo zdaje sobie sprawę. Cier pienie jest tak wielkie. Poświęcił im całe życie. widząc los podbitej przez Rzym Grecji. że Korzecki nie potrafi odnaleźć się w świecie.Kordian cierpi. Krasiński "Irydion" . 4) Kordian cierpi też wskutek osamotnienia: musi sam dokonać zamachu na cara. Sienkiewicz "Ogniem i mieczem" 1) Jan Skrzetuski cierpi. Później równie wielkich cierpień przyczyni mu rozstanie z Krzysią. ponieważ prostak Grabiec nie odwzajemnia jej uczucia.1) Doktor Judym cierpi. Rozczarował się do małżeństwa. porzuciła dom i uciekła z kochankiem. bo . Jedna przepędziłają z zamku. bo hrabia Henryk porzucił ją i syna. Cierpienie i poczucie winy prowadzą Teleny'ego do samobójstwa. których źródła tkwią w klęsce powstania. Jaskółczy niepokój sprawia. spowoduje. musi wchodzić do ich domów wejściem dla służby albo ukradkiem obserwować je. 2) Benedykt Korczyński cierpi z powodu niemożności porozumienia się z synem. 3) Longin Podbipięta umiera w strasznych cierpieniach -jak św. B. w czasie trwania całego życia zawsze znajdował swoje miejsce zajęty. ale kiedy próbuje temu zaradzić . odtrącony przez Cathy.:' . 3) Basia Wołodyjowska cierpi po śmierci Michała. G. niż to sobie kiedyś wyobrażały. bo sądzi.P. 3) Cathy. Cierpienia przysporzy jej także Ju dym. 2) Sybila Vane cierpi. sto uwiędłvch liści. Czechow "Trzy siostry" . jak sam mówi. by zaspokoić ich kaprysy. przebaczy mu. Z. dlaczego młodzieniec to uczynił. pónieważ. ponieważ musiał zdradzić ukochanego Des Gńeux. widząc jakim człowiekiem jest jego ojciec. To cierpienie prowadzi do zbrodni ojcobójstwa. ponieważ musi wybrać między szczęściem osobistym a obowiązkiem wobec własnej klasy. ponieważ to wszystko. który przyszło mu spłacić. H. widząc triumf swego wroga i zdrajcy ojczyzny. że w jego sercu jest sto żądz. H. To cierpienie rodzi w nim chęć straszliwej zemsty.m i okazywał się niepotrzebny. kupca. bo nie może znaleźć celu w życiu. świadomy swej pozycji społecznej. okazuje się martwa. Krasiński "Nie-Boska komedia" -1) Hrabia Henryk cierpi. wyprzedawał stopniowo swój majątek. którego kocha.1) Michał Wołodyjowski tak bardzo cierpi po śmierci Anusi Borzobohatej. 3) Goplana cierpi.S. S. To cierpienie rodzi w nim potrzebę walki o wolność ojczyzny. A. To cierpienie popchnie ją do samobójstwa. Patrz: miłość trudna. Orzeszkowa "Nad Niemnem" . Sebastian skłuty strzałami. pędząc nudne i monotonne życie u boku Marii. że rozstanie się z Joasią i będzie samotnie pracował wśród ubogich. Jak sam mówi. Jedynym. Balzac "Ojciec Goriot" Stary Gońot cier pi z powodu odtrącenia przez córki. Żeromski "Ludzie bezdomni" .Irydion doświadcza cierpienia. Sienkiewicz "Pan Wolodyjowski" . gdy przyszłojej samotnie wychowywać braci. Słowacki "Balladyna" . by cokolwiek zmienić. Z. Przerwa-Tetmajer "Hymn do Nirwany" .

L. 2) Aleksy Melissen cierpi z powodu niespełnionej miłości do Jakuba z Cloyes. Wyspiański "Noc listopadowa" . a młodzieńca w mężczyznę. która godzinami wystaje pod więzienną bramą. J. 2) Jagustynka cierpi. zasypania. źe Jean cierpi. Poeta poznał zarówno jedno. wychowany według zasad moralności purytańskiej.śmierci. Tereni. bo nie potrafi jak Wtast Fomycz grać na klarnecie i piękna bufetowa Jadzia nie chce na niego nawet spojrzeć. Po raz dtugi. Mówi także. Staff "Deszcz jesienny" Nastrój przygnębienia spowodowany monotonnym jesiennym deszczem potęguje się przez przywołanie obrazu ludzkich cierpień . To cierpienie skrywa bardzo głęboko i Mistrz sprawia wrażenie spokojnego i pogodzonego z losem. Dopiero po latach dowiaduje się prawdy o niej (została właścicielką burdelu w Salinas). a tylko własny talent organizatorski i rolę swoich żołnierzy w ostatecznym rozwiązaniu kwestii żydowskiej. 2) Małgorzata cierpi. w której jedynym pragnieniem staje się przeżycie. 34 . H. Staff "Przedśpiew" . 2) Kaleb cierpi. Mąż w mogile.patrz: artysta. W. który mówi. Jean nie podziela jednak powszechnej radości. że matodusznie rozmyśla o samobójstwie. co się z nim dzieje.1) Hanka cierpi. S. Ajednak Grudziński wyraża przekonanie. S. że nigdy nie pogodzi się Ze światem. świadomości śmierci każdego dnia i codziennej walce z nią.ńska. Cierpienie matki. kamień jego kamieniem). gdy uczynił z Aleksego Melissena swojego kochanka. że popełnia on samobójstwo."Opowiadania" Ludzie w obozie cierpią z powodu głodu i nieustannego zagrożenia śmiercią. na sracji Chandra Uny. J. 2) Cierpienia umierającego syna sędziego Oitona powodują przemianę wewnętrzną księdza Paneloux. J· Andrzejewski "Ciemności kryją ziemię" . Dopiero rozmowy z Chińczykiem Li. jej cierpienie ma już inny wymiar. Od tej pory staje się jakby żywym trupem. Herling-Grudziński "Inny świat" Cierpienia spowodowane pobytem w sowieckim łagrze są tak wielkie. 3) Tom Hamilton. a mimo to śpiewać będzie pochwałg życia.S. Cier pienia matki Kora próbuje złagodzić. ta kobieta sama jedna. L. gdzieś w mordobijskim powiecie. który przeżywa chwile euforii z powodu wyzwolenia. po nieważ dwukrotnie zamknął przed sobą złote bramy Jerozolimy.. że musi umrzeć. Pozbawiona bliskich kobieta musi na nowo nauczyć się żyć. ukochany. Moczarski "Rozmowy z katem" . które sprawiają. Z.Źródłem cierpienia jest rozstanie kochanków. Wszystko. Prowokują też doktora Rieux do stwierdzenia.1) Młody i buntowniczy Fray Diego nie może pogodzić się z ideą państwa bożego. śmierć jednostkowa i zbiorowa). że gdy kocha się z Blanką. Genet "Ceremonie żałobne" Narrator-bohater błąka się po Paryżu. 3) Piłat cierpi z powodu straszliwego bólu głowy. Kasprowicz "Hymn świętego Franciszka z Asyżu" . ` J. Cierpienie Toma jest tak wielkie. które dla Żydów było tylko wyborem innego rodzaju śmierci). jakich doświadczyła za sprawą Konstantego. 2) Cierpień przysparza Barbarze także Tomaszek. są w utworze zagadnieniem głównym (skoki z płonących domów. mówiąc. Patrz też: mąż. matki. jego zalotnego uśmiechu i jedynej wspólnie spędzonej nocy. że nawet mimo takiego ogromu cierpień można zachować w tych warunkach człowieczeń stwo. jakie za jego sprawą stały się udziałem Żydów. Tuwim "Piotr Płaksin" Telegrafista Piotr Płaksin. M. że przez całe życie zadawał ludziom cierpienie. Ale owo cierpienie wywołuje w niej dar proroczy i dziewczyna przepowiada losy bitwy. Po raz pierwszy. G. Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" . sprawiają. ale owo cierpienie nie jest złem.Piotrusia. śmierć najbliższych. że ludzie tracą godność. że jego grzeszność jest przyczyną zła spotykającego bliskich mu ludzi. ich bólu fizycznym i psychicznym. niemożności kochania. J.1) Adam cierpi. hildura i baldura. żegnając się z odchodzącą do państwa umarłych Korą. a zło w niej tkwiące zapanowało i nad nim. powieść o Jezusie i Piłacie. J.. Cierpienia spowodowane nieszczęśliwą miłością stają się przyczyną samobójstwa telegrafisty Piotra Płaksina.1) Mistrz cierpi. że nie kocha Katarzyny). a rozmowa z nią przynosi wybawienie (Adam uświadomił sobie. jedyny syn. że poetka porównujeje z cierpieniem Maryi stojącej pod krzyżem. To cierpienie sprawia. ponieważ dzieło jego życia. ponieważ uważa. Nałkowska "Medaliony" Wojna i okupacja niosą ze sobą straszliwe cierpienia. Jego cierpienie jest tak wielkie. Steinbeck "Na wschód od Edenu" . Mann "Tonio Króger" . i za nie trzeba Stwórcy dziękować.Choć Stroop w swojej relacji z likwidacji getta nie zamierzał eksponować cierpienia Żydów. K. 3) W cierpieniach umiera chory na raka Lucjan Kociełł. To cierpienie osłabia ich wrażliwość moralną i prowadzi do sytuacji. 2) Za cierpienia. to jednak ból i cierpienie. które spowodowane jest upływem czasu. że nad grzechem można zapanować. gdy z innymi krzyżowcami splądrował Konstantynopol. co robi. Praca Syzyfa to w istocie życie ludzkie wypełnione tak cierpieniem.1) Dżuma jest źródłem wielu cierpień w Oranie. wywózki z Umschlagplatzu do obozu. który zginął na kilka godzin przed wkroczeniem wojsk amerykańskich. 2) Umierający padre Tor9uemada uświadamia sobie. która właśnie z powodu tych cierpień stała się oszustwem. uświadomiwszy sobie.Bóg jest dawcą cierpienia. Joanna zostaje wynagrodzona . T. Iwaszkiewicz "Brzezina" - Bolesław po śmierci żony pogrąźył się w niemym cierpieniu i odizolował od świata. J. syn w więzieniu. podróż/wędrówka. Ludzie umierają w straszliwych męczarniach. A. na którym umierają w cierpieniach niewinne dżieci. Achmatowa "Requiem" Poemat napisany po aresztowaniu syna poetki w czasie represji stalinowskich w latach trzydziestych.1) Demeter cierpi. jest Szatan. uduszenia. choć wspomnienia strasznych chwil aresztowania syna nieustannie powracają. Reymont "Chłopi" .człowieka uwolnić od cierpień i zła. iż sposobem na udrękę życia jest uświadomienie sobie własnej wolności i prawa wyboru różnych dróg życia. Stracił ukochanego. ponieważ apatyczny Janusz Ostrzeński przestał już okazywać jej miłość i stał się obojętny. obwinia siebie o to. bo jej ukochany Mistrz znikł nagle i nie wiadomo. którego symbolem jest Syzyf. J. przeniknięte jest tym cierpieniem i nabiera charakteru ceremonii żatobnych. podczas której kochali się. Krall "Zdążyć przed Panem Bogiem"-Marek Edelman opowiada o: 1) cierpieniu Żydów w warszawskim getcie (choroba głodowa. zmieniającego chłopca w młodzieńca. Wyspiański "Warszawianka" Marya cierpi.W życiu ludzkim współistnieją radość i cierpienie. Wspomnienia urody chłopca. Camus "Dżuma" . bo jej własne dzieci przepędziły ją z domu. straty najbliższych. 2) cierpieniu osób ciężko (beznadziejnie) chorych na choroby serca i układu krążenia.zaślubia Aresa.A. całe powstanie. Jest raczej naturalnym elementem ludzkiej egzystencji i jak za wszystko. kiedy żona opuszcza go (strzela do niego. co ma żyć. 4) Pani Celina Katelbina cierpi. Dąbrowska "Noce i dnie" . bo jej ukochany poległ w czasie bitwy pod Olszynką Grochowską. w imię idei. baldur i czas" . że ludzie wychodzą z tego doświadczenia ze zdruzgotaną psychiką. gdy nie pozwala jej odejść). Camus każe czytelnikowi widzieć Syzyfa szczęśliwym. jak i drugie. A.1) Barbara cierpi po stracie najbliższych . M. ponieważ Antek odtrącił ją dla Jagny. jak radością. A. Podmiot liryczny mówi o sobie: Ta kobiera taka biedna. Czechowicz "hildur. że jest wierną kopią matki. cierpi. Borowski . Ale każda kolejna śmierć czyni ją jakby silniejszą i kiedy umiera Bogumił. jest spokojniejsze i towarzyszy mu pogodzenie z losem. jest tak wielkie. gdyż ten stanowi o sobie (los jest jego losem. Andrzejewski "Bramy raju" 1) Hrabia Ludwik z Vendome cierpi. A. T. a także błogosławieństwo ojca uwolnią go od męki. zostalo odrzucone. Camus "Mit Syzyfa" Bohater eseju to człowiek absurdalny. które Inkwizycja buduje na cierpieniu tysięcy ludzi.

1) Cierpienie Michała Anioła wywołuje nieszczęśliwa. że pod pięknymi słowami Goneryli i Regany nie kryło się prawdziwe uczucie .1) Córka Chananejki (tj. (W.Ben Ammiego (praojca Ammonitów) . Dorastała szczęśliwie między nim.Stary Lear postanawia podzielić swoje królestwo pomiędzy trzy córki. Reymont) Córka Córka . Wskażcie mi tego złodzieja. że nie wierzy ona w Boga i życie pozagrobowe.Harpagon traktuje nieufnie i z niechęcią zarówno Kleanta. przyznaje się. podstawą radości jest chwila". J. druga . choć pełen szacunku dla mistrza.córka Edypa i Jokasty. Chrystus polecił. a sam. Kochanowski "Treny" . 3) Sędzia izraelski. że drzewa i ptaki kamienieją ze zgrozy. 2) Córka Jaira .. Aby zapewnić sobie potomstwo. Kochanowski "Odprawa posłów greckich". poeta nazywa ją słowieńską Safoną. nieudanym życiem osobistym (śmierć męża. Gdy wróciła do domu.21). że swojego uczucia nie jest w stanie wyrazić w słowach. jak i Elizę. Mi mo to w chwili próby. posłuszne. Bardziej cierpieć nie miała sił". (F. okazuje mu jednak obojętność. by ją nakarmiono (Mk. są ogromne. Dla bohaterki tych v. Poeta przedstawia Urszulkęjako dziecko idealne (Tren XIIjest peanem najej cześć: ochędożne. Poloniusz natomiast bez skrupułów wykorzystuje córkę do tego. układne i wstydliwe.okrutne ~córki skażą ojca na bezdomność i tułaczkę. Jedne bowiem sam odczuwa. Hebbel) * "Cierpienie daje prędką dojrzałość".32-38. * Wielkie cierpienia są nieme. Poezja Haliny Poświatowskiej przepełniona jest cierpieniem wywołanym śmiertelną chorobą. a on uczynił jej. Czosnowski) * "W ogóle podstawą cierpienia jest trwanie. nierzewliwe.że nie trzyma w ramionach Jakuba. lud~cie. złoży w ofierze całopalnej tego. Jedna urodziła syna Moaba (protoplastę Moabitów).. W. potem nieszczęśliwa miłość). roztropne. Ofelia jest jednak posłuszna woli ojca. toteż Eliza schodzi mu z drogi. 4) Antygona . ustępuje we wszystkim.Teresa Frommer cierpi z powodu swojego kalectwa i utraty zdolności kontaktowania się z duchami. że wiązał z jej osobą wielkie nadzieje hterackie (ua którą . Szekspir "Hamlet"-Chociaż zakochana w Hamlecie. gdy Orgonowi za sprawą intryg Tartufa grozi kompletna ruina i utrata wolności. które sam znosi.~ierszy świadomość śmierci jest o tyle bolesna. (przysłowie włoskie) * "Cierpię.3435. (S. Fenicjanki z okolic Tyru i Sydomu) dręczona przez diabła (Mt. Posłużył się Ofelią. Zupełnie nie liczy się z jej wolą . Kiedy pojawi się przy łożu śmierci Michała Anioła. Z. kiedy jej brat wychodzi do Eltznerów i zostawia ją w pustym i zbyt dużym mieszkaniu. niż własnemu ojcu. 15. który przybył po złote runo. Słowacki "Fantazy" Hrabiostwo Respektowie mają 35 . więcej nad trzydzieści miesięcy nie majqc. a te które zadaje znikome. Zamieszkali w górach. w połączeniach: rodzona. niepieszczone (. Stosuje się do poleceń Polo niusza: odsyła listy Hamleta i prezenty od niego. jak i przemijaniem życia. Clemenceau) * "Cierpienie jest kluczem do wrót twórczości. Andrzejewski) * "Dla cierpienia nie mogę mieć współczucia. bo w tajnikach dusz niektórych nadmiar boleści staje się kolebką geniuszu lub zbrodni". Por. Szekspir "Król Lear" . Stryjkowski "Tomtńaso del Cavaliere" . córka dzielnie trwa przy nim. (1. Molier "Świętoszek" . że ten decyduje się wziąć ją bez posagu. gdy ten aranżuje jej spotkanie z księciem. Biblia (NT) . Towarzyszyła mu Antygona. Wywróżyła. niespełniona miłość do pięknego rzymianina Tommaso del Cavaliere. Biblia (ST) . Jej cierpienie potęguje jeszcze samotność. ojciec uniemożliwiajej to. Jefta. szczere pustki w domu). córki w czasie dwóch kolejnych nocy współżyły z ojcem.. Zanim tego dokona. chrzestna. owoc kazirodczego związku. Bardziej sprzyjała Jazonowi. Zbyt jest brzydkie. tobie mówię. Harpagon o córce mówi: złe zielsko szybko rośnie. z czego wynika obłęd Hamleta. obyczajne.1) W mitologii greckiej Kora-Persefona była jedyną córką Demeter. Mitologia . (P. że cierpienia.Ks. Molier "Skapiec" . ojciec zarzuca jej niewdzięczność i brak posłuszeństwa. Gdy Edyp dowiedział się o swym zbrodniczym czynie. Słowa używa się m.. wstań!". 5. Szatana już nie było. 3) Córka władcy Troi. moja . (O. zbyt straszne i przygnębiające". (Michał Anioł) * "Cierpienie nie jest prawem natury ~est to czasemjej przywilej. przed rozstrzygającą bitwą złożył ślub: jeśli Bóg pozwoli mu zwyciężyć. była typem czarodziejki. lutnia dziedzicznym prawem spaść miata). J. Młodzieniec. pragnie jak najszybciej opuścić dom.30-40). S. O. Goneryla i Regana swoją miłość do ojca przedstawiają w długich i kwiecistych monologach. drugich zaś nie". oślepił się i opuścił Teby.1) Po zniszczeniu Sodomy przy życiu pozostał tylko Lot i jego córki. 2) Córka króla Kolchidy -Medea.Cykl dziewiętnastu utworów. który je otworzył wytrychem radości". 2) Ezaw poślubił dwie córki Hetejczyków (Judytę i Basemat) . ten nie będzie już mógł go zobaczyć.Cierpienie obdartego przez Apollona ze skóry Marsjasza czynią z niego dzieło przerażającej sztuki. upiwszy go przedtem winem (po zagładzie miasta nie było innych mężczyzn). że uprowadzenie Heleny doprowadzi Troję do zagłady.na prośbę zrozpaczonego ojca Chrystus wszedł do jego domu i zawołał: "dzieweczko. karne. by dociec. więc jestem". by przypodobać się nowemu władcy.W stosunku do rodziców dziecko płci żeńskiej. przybrana. króla Priama . (G. podsłuchuje rozmowę młodych. która sprawia.. Przez pewien czas jest uczniem genialnego artysty.a fami do czasu. W. stara się zadać jej jak największy ból. Od Apołlina otrzymała dar pnepowiadania przyszłości. też: J. które było wielką pociechą i radością rodziców (nie dopuścitaś nigdy matce się frasować ani ojcu myśleniem zbytnim gtowy psowac~. który niefortunny ojciec poświęcił swojej namilszej dziewce. później jednak na wiele lat odsuwa się od niego. chyba sam ogień tylko". Ch. Niestety. wraz z Klaudiuszem. aż zakochał się w niej Hades i porwałją do podziemi. 2) Umierający Michał Anioł doświadcza cierpienia na wieść. co są upragnione. Córka Hetejczyka to wg Biblii kobieta obca. Jej wizerunek w "Trenach" jest wyidealizowany. Patrz: artysta. Andrzejewski) * "Mniej cierpieć nie mogła. Jednak wobec córki jest szczególnie okrutny: wyśmiewa ją. (J. Herbert "Apollo i Marsjasz" . To ona tworzyła pełną miłości i harmonii atmosferę w domu czarnoleskim (teraz wszytko umilk~o. Korzeniowski) * "Żadne morze nie zgasi cierpień. Zirytowa ny Lear pozbawiająjej części królestwa i wyklina.. J. Później okaże się. Chociaż Urszulka zmarła.). Rodzaju 19.E: ' .Marianna stara się być dobrą i posłuszną córką.35-38). Bayle) * "Najgorszym cierpieniem jest duszy chłód".Ks. Sędziów 11. Wilde) * "Cóż za dziwną naturę ma człowiek! Wyobraża sobie mianowicie. Kiedy Marianna próbuje się bronić przed niechcianym małżeństwem. Tokarczuk "E. ale przypłaci to życiem. przedrzeźnia. Jedynie Kordelia pośpieszy Learowi z pomocą. który przez sześć lat toczył krwawe boje z Moabitami.Kasandra. Demeter wędrowała po świecie w poszukiwaniu córki. (J. Powitała go jedynaczka (Ks. nie zważając na uczucia dziewczyny. dobrowolne. by wypędził diabła z córki.in. pyta je jak bardzo go kochają. W swoim zaślepieniu Orgon postanawia bowiem wydać ją za Tartufa. jak byt ślubowat. najmłodsza Kordelia stwierdza. Rodzaju 26. kto pierwszy przekr oczy prógjego domu. Matka prosiła Chrystusa. wyrodna. że na mocy postanowień Soboru Trydenckiego nagość postaci na jego freskach w Kaplicy Sykst yńskiej zostanie zamalowana.chce ją wydać za starego człowieka tylko dlatego.

że za długo żyje. Izabela Łęcka wyrosła na egoistkę.). stara się jak najszybciej nawiązać łączność z zaświatami. O. Goriot zostanie pochowany jak nędzarz. Jeśli Goriot przychodzi do pałacu którejś z córek (aby przynieść pieniądze ze sprzedaży jakichś rodzinnych pamiątek). M. własną pościel. by je zawiadomić. w którym ten motyw wystąpił. S. można więc przypuszczać. toteż ojciec często wykorzystuje jej łagodność i dobre serce. który początkowo przeznaczyłją do klasztoru.Justyna Orzelska i jej ojciec mieszkają w Korczynie na łaskawym chlebie Benedykta jako jego dalecy krewni. na seansach w domu Eltznerów. Sienkiewicz "Krzyżacy" Danuśka jest jedyną. nie po zwalając się publicznie naśmiewać ani z ojca. Goethe "Cierpienia młodego Wertera" . żeby nie zawieść oczekiwań matki. jako tą. Tokarczuk "E. nieodporna.zawistna.Obie córki Dulskiej (Hesia i Mela) są całkowicie zdominowane przez matkę i podporządkowane jej. ani też stanjego zdrowia. człowiek nie myślący ani o jej przyszłości ani o uwłaczającej sytuacji ubogich . zmuszają ją do wyprowadzenia się z domu i do prostytucji. co by się z nią stało. Żeromski "Wierna rzeka" Salomea Brynicka została w czasie powsta zie" (tu ojciec-poeta składa nieżyjącej córce przejmujące wyznanie: ach! Żadnej kochance nie mówiłem tak siebie do dna jak Ance. natomiast Balladyna . by sprawić matce przyjem ność. jak~ też lektura mają dla bohatera (bohaterów) albo dla wymowy całego dzieła. śmieszne we wzajemnych relacjach matkacórka. w kilka dni po swoich piętnastych urodzinach. ukochaną córką Juranda. Holland) * Synjest synem do czasu. Nie sprzeciwia się woli rodziców. Zgadza się. niespełnioną miłością dawnego powstańca. w jaltich żyje rodzina i nałóg ojca.W. który musi dźwigać. okazuje się. Wypędza staruszkę z zamku. Kiedy ranią się wzajemnie. dziewczyna jest posłuszna woli ojca. że matka jest poważnym kłopotem (zameldowanie kosztuje. (A. że nawiedzają ją duchy. czuje się winna. które czyta. że umiera. np. ten odpowie: Słowa. E. że jej też jest ciężko. słowa. fałszywego wstydu. gdyby ojciec umarł. który chce podlegać polskiemu panu. Nie jest to zbiór recept. upadający majątek. I. ale kilkanaście szkicówwspomnień. często ją przedrzeźnia. Małżeństwo z Fantazym Dianna traktuje jak wielką ofiarę na rzecz rodziny i ludu.Erna Eltzner wyłoniła się z mgty nieokreślenia jaka zwykle towarzyszy egzystencji średnich córek w wielodzietnej rodzinie. (przysłowie angielskie) * Córka często wkłada płaszcz matki. pracowita i szlachetna.Dwie córki starej wdowy są krańcowo różne: Alina jest szczera. aby matkę tor turowano. Obie dziewczynki nie mają żadnego kontaktu z ojcem. znaczenie zasadnicze. Jednak gdy śmierć szybko nie nadchodzi. choć ich decyzję nazywa krzyżem. Balzac "Ojciec Goriot" Anastazja i Delfina traktują ojca jednakowo . ponieważ chce od nich odpocząć.. mój książę?. J· Słowacki "Balladyna" . Justyna dostrzega wszelkie minusy ojca (lekkoduch. Jurand poświęci dlajej ratowania rycerski honor. która dalece nie przystaje do życia. To błahe z pozoru wydarzenie ujawnia parapsychiczne zdolności dziewczynki i zwraca na nią uwagę matki. Izabela wymaga ciągłej adoracji. aby być przy ojcu w chwili śmierci. troskliwości.Autorka jest matką dwóch znanych dziś reżyserek: Agnieszki Holland i Magdaleny Łazarkiewicz. M. że kupuje ją jak towar. I choć do swoich możliwości kontaktowania się z duchami nie przywiązuje zbytniej wagi. wszystkich stara się zrozumieć i wszystkim pomóc. kiedy się ożeni. uwagi.. Dianna kocha wielką. F. powielą zapewne w przyszłości taki model rodziny. Nie ma natomiast dla niego miejsca w ich rezydencjach. bo obie wstydzą się swego pochodzenia i ojca. Córka pozostaje córką na całe życie. przez czas jakiś przy pomocy młodszych sióstr będzie udawała. a jednak szekspirolodzy każą w niej widzieć "Próby" Montaigne'a. życzliwa. choć starzec marzył o tym i prosił. słowa. by nie być ciężarem. że ojciec na starość będzie miał własny kąt.dwie córki . kiedy zemdlała przy obiedzie. postanowili wydać bogato za mąź za hrabiego Dafnickiego starszą córkę. karmić trzeba). ale prawdziwie i szczerze troszczy się o nią tylko Alina. toteż w trosce o jej bezpieczeństwo ojciec odeśle ją po śmierci matki na dwór Anny Mazowieckiej. Gdy Danuśka zostanie uprowadzona przez Krzyźaków. że jest dla niej osobą niezwykle ważną. W tekście sztuki nie pada ani razu tytuł książki. by nie być dla córki ciężarem. jak na lekko wykrzywione odbicie w lustrze. Aby ratować obłożony kon trybucjami. Z lękiem rozmyśla. Erna zaczyna czuć. Prus "Lalka" . B. a Fantazemu daje do zrozumienia. to jakby same siebie".Wychowana w Iuksusie i rozpieszczana przez ojca. Sonia nie buntuje się przeciwko niczemu. J. wzruszające. zła.Diannę i Stellę. (prLysłowie fińskie) Czytanie literatury (bohater czytający) Czytanie literatury (bohater czytajacy) . aby otrzymać pieniądze na nową suknię lub spłatę długów. że czytanie literatury jest integralną częściąjego życia. podwójnej moralności.W liście do Wilhelma z trzynastego maja Werter prosi o nieprzysyłanie mu żadnych książek. Twierdzi. Odyseusza podróżnika. Kiedy wraz z pierwszą miesiączką straci zdolności mediumiczne. romantyczną. Orzeszkowa "Nad Niemnem" . H. Konopnicka "Banasiowa" Stara. Żadna z nich nie pojawi się też na pogrzebie. bo te łagodzą i uspokajają silne porywy serca Wertera: jakże często utulam nim do snu swą buntownicz4 krew. jest niesamodzielna życiowo. żoną i córką. W.O tym motywie można mówić wówczas. natomiast nie potraf tego odwzajemnić. Jest zbrodniczą siostrą. Warunki. by umrzeć wśród bliskich sobie osób. H. wypiera się jej. Natomiast Balladyna wstydzi się matki. ukazujących chwile trudne.krewnych). skazując ją na głód i poniżenie. * "Zrozumiałam.widują się z nim tylko po to. żejeślijąpoślubi. ani z jego dziwactw. zesłańca na Sybir Jana. gdy w jakimś utworze bohater (bohaterowie) przywołuje (przywołują) fragmenty jakiegoś innego dzieła lub czyta (czytają) inny utwór przy czym zarówno przytoczenie. Inną lekturą bohatera są "Pieśni Osjana" 36 . Nie interesująjej ani kłopoty. wpuszczany jest kuchennymi drzwiami.Królewicz duński ani na chwilę nie rozstaje się z książką. że bardzo kochają matkę. Szekspir "Hamlet" . Banasiowa nie oskarża córki. Wycisnąwszy cytryng. Zarobione w ten sposób pienią- dze Sonia oddaje Katarzynie Iwanownej na utrzymanie rodziny. Obie głośno deklarują. Nazywa też siebie pielgrzymem. Dostojewski "Zbrodnia i kara" -Soniajest córką Marmieładowa z pierwszego małżeństwa. Zgodnie ze średniowieczną obyczajowością. stara się nawet przyspieszyć śmierć przez chorobę. pomyśli także i o tym. podstępna i zbrodnicza. że tajemnica napięć między matką a córką polega prawdopodobnie na tym: zbyt podobne do siebie by nie patrzeć jedna na drugą. narazi życie. Ponieważ ojciec przez całe życie strzegł jej przed wszelkimi trudnościami. Zapolska "Moralność pani Dulskiej" . mimo -to zawsze staje w jego obronie. samotna kobieta przyjechała do córki. zjakimi zmaga się Tomasz Łęcki. Wychowane w atmosferze kultu pieniądza. Gdy zaś Poloniusz zapyta Hamleta: Co czytasz.E " . prosząc o pieniądze na wódkę. twierdzi. zabierze do pałacu także starą matkę. Niekiedy porównuje się do bohaterów homeryckich. Przywiozła uzbierane pieniądze. Rybczyńska "Jak kochać córkę? . G. zmęczony jest także wszelką wiedzą uporządkowaną w książkach. córki porzucity ją na rogu ulicy. Wymusza ona na Kirkorze obietnicę. Żadna z nich nie znajdzie czasu. że jedynym dla niego ukojeniem mogą być w tej chwili eposy Homera. Zwłaszcza Mela boi się matki i nie chce się jej narazić Hesia natomiast ma do niej stosunek krytyczny. Decydując się na małżeństwo z Bohatyrowiczem.

snując swój monolog.. jakie są jego jako Polaka powinności wobec ojczyzny.. "U nas w Auschwitzu") runie mit literatury (bohater przyznaje. na której wysłucha "Reduty Ordona" A. oskarża literaturę romantyczną o to. O ile lektura Homera była ukojeniem dla Wertera. Werter mówi podobnie: gdy przyroda skłania się ku ziemi. co snują się po brZegu. rozumiejąc. twierdząc. jak lubiłem Platona. jak mi się Osjan podoba). W jednej z codziennych dostaw żywności znalazł paczkę. W poszukiwaniach godnego celu w życiu Kordian konfrontuje młodzieńcze marzenia. mit miłości wzniosłej. jesień nastaje i we mnie. że nawet sam Mickiewicz cierpiał z miłości. Mickiewicz "Dziady" cz. Rodion. rycerskich komnatach i minstrelach. Wspominając swoją młodość. A. Obwinia o to romantyków: zmarnowaliście ży'cie moje. doznawał rozczarowań. kto ukształtował w nim taki męczeński wzorzec miłości. gdzie siedząc na skale nad brzegiem morza. pojawiły się dawno zapomniane obrazy. Bo choć minęła tamta epoka. niepospolitej: kto naucZył mnie gardzić codziennymi kobietami. Wydawało się. Jest to jednocześnie krytyczna ocena Anglii.Pełna pokory wobec życia i ludzi Sonia usiłuje wpłynąć na gardzącego wszelką przeciętnością Raskolnikowa. Tomasza z Akwinu. wesołą melodią. na górce u Gontali z takim zapałem odda się lekturze utworów romantycznych. czyta "Króla Leara" Szekspira: a owi. pokazuje życiodajną moc miłości Chrystusowej. pobudza uczucia i zmysły (patrz: scena lektury "Pieśni Osjana" w towarzystwie Lotty). próbując dociec. nic się w mentalności ludzi nie zmieniło: nadal nie ceni się pracy. S. U Macphersona ważny jest też związek między przeżyciami bohaterów a zjawiskami zachodzącymi w naturze. co doprowadziło do tego.) Ty dla mnie ziemię piekłem zrobiłeś i rajem. w Zagadkowej sprzeczności Z inny'mi. Jako człowiek dojrzały przyzna. kto miał największy wpływ najego sposób odbierania rzeczywistości."lerozolima wyzwolona" Tassa oraz wspólnie z Marylą czytana "Nowa Heloiza". która tą krzywdę pomija (. Zaczerpnięta z tych lektur wizja świata kazała bohaterce pogardzać życiem u boku Karola. o tyle Macpherson rozbudza jego wrażliwość. Rousseau oraz "Cierpienia młodego Wertera" Goethego. w innym bowiem miejscu Gustaw powie do księdza: ty mnie Zabiłeś . Moje liście żółkną. gotowi oddać życie za swoją ukochaną. Mickiewicza w recytacji Bernarda Zygiera. Do tej chwili Marcin nie zdawał sobie sprawy z sytuacji. który w obronie honoru swojej wybranki nie zawaha się stanąć do walki z całym światem: wraz z Walterem Scottem rozmilowala się w dawnych dziejach.W swojej tułaczce Skawiński trafił wreszcie do Panamy. Skawiński przeżył krótką chwilę szczęścia. W czasie wspól nej lektury ewangelii (fragment o wskrzeszeniu Łazarza) Sonia przekonuje go do wartości głębokiej wiary. żatobnego ottarZa. ale i hołd złożony Szekspirowi jako najświetniejszemu Znawcy duszy łudzkiej.W opowiadaniu "Pożegnanie z Marią" czytelnik poznaje Tadeusza i Marię jako ludzi czytających Szekspira (wezmę Szekspira. Podczas słuchania "Reduty Ordona" Borowicz zrozumiał. na każdym szczeblu życia rzecZywistość czeka. Marzyła o średniowiecznych skrzyniach. gdyż nie jest powolaniem. Bohater wierzy bowiem w ocalającą wartość literatury (wojna minie. zwykłymi. G.) łupiną tylko. że w końcu ten wygnaniec-pielgrzym znalazł dla siebie stałe miejsce. Podczas czytania odżyły wspomnienia. . Były to najczęściej romanse. gdzie w Aspinwall rozpoczął pracę latarnika. A oto jest tyłko ziemia. Zachęca do lektury "Biblii". H.. Tadeusz oskarża starożytność jako początek wielkiej zmowy ludzi wolnych prZeciw niewolnikom. porzcfdnymi. m. i dookoła mnie. aż na zsyłce sam odkryje wartość ewangelii i metaforyczną wymowę przywrócenia do życia Łazarza. a także ukształtowane przez lektury ideały z rzeczywistością. mogąc obcować z wytęsknioną ojczyzną.Utwór poprzedzony jest mottem z "Zapisków z martwego 37 . że nauczył go czytać i pokazał mu świat książek. bohaterki zaś pozostawały bierne. ach! SZukałem tej boskiej kochanki. dlatego później. Nie jest to jednak bunt konsekwentny. T. Przypomniał sobie opowieść strzelca Nogi.Tonio od dziecka czyta książki zbyt dla niego poważne. Flaubert "Pani Bovary" Osobowość Emmy ukształtowały m. Lektura epopei pozwoliła mu myślami przenieść się na ojczyzny łono.ty mnie nauczyłeś czytać! (. Na współczesną mu Anglię próbował patrzeć według wzorców Szekspirowskich i rozczarował się. "Immense" i innych dzieł sprawia. a poezja zostanie).. twierdzi. Prus "Lalka" . Nie ma prawdy.). G. świętej tajem nicy. Borowski "Opowiadania" . dokąd w rzeczywistości nie mógł powrócić. B. jeśli w nim leży krzywda czlowieka. Dostojewski "Zbrodnia i kara" . że lektura tych utworów szczególnie go uwrażliwiła. przez które czlowiek zaczyna czuć się napięt nowanym.. IV W mieszkaniu księdza Gustaw bierze z półki dwie książki: "Nową Heloizę" J. wymienia również lektury.W wędrówce po Europie bohater trafia też do Dover.. Z goryczą wyraża rozczarowanie wobec mitotwórczej roli literatury i sztuki starożyt nej: nie ma piękna. czuje się wyobcowany wśród zwykłych ludzi. postaram się zrobić w nocy "Hamleta" na wtorkowy komplet). Żeromski "Syzyfowe prace" Dla życia Marcina Borowicza przełomowa okaże się lekcja języka polskiego. ale zapłacił za to wysoką cenę zwolniono go z pracy z powodu niezapalenia latarni. że czytał wcześniej "Wilka stepowego". nie akceptujących związków z pannami wysokiego urodzenia. Słowacki "Kordian" . Zarzuca księdzu jako swemu nauczycielowi. T. J. F. zatruliście dwa pokolenia i ciska książką. Mann "Tonio Krtiger" . Patrz: samobójstwo. a także w to. Lektura "Don Carlosa".. iż staje się on człowiekiem nadwrażliwym. że jest potępiony i zgubiony. szukałem. W mieszkaniu Tadeusza na Pradze stoją dzieła Platona. do kraju łat dziecinnych. Herling-Grudziński "Inny świat" . Sienkiewicz "Latarnik" .in. że tworzy ona mity. W pieśniach tych dominującym uczuciem była świadomość bezsilności wobec losu. Konfrontując lektury z życiem. Dziś wiem. a w niej egzemplarz "Pana Tadeusza". że literatura okaleczyła go. Dostrzegł rozdźwięk między samym życiem a literaturą: późno myśł geniuszu świat caly pozłaca. przeczucie śmierci.M.in. lektury z okresu dzieciństwa. które miały wpływ na ukształtowanie jego osobowości: epopeje Homera. a szukać niepochwytnego idealu? Po chwili jednak z czcią podnosi rzucony wcześniej tomik. rybacy wydają się jak mrówki (. Wokulski.).. w nudnym miasteczku Yonville. więc bohaterowie byli szlachetni. nazywający siebie największym grzesznikiem. rozpacz. Ukazuje mu wartość miłości i przebaczenia. nie dostrzegał niczego złego w zjawisku rusyfikacji młodzieży. utwory. Montaigne' a. tylko prZekleństwem..J. co było wynikiem stosunków społecznych. uciekać od tego w romanse z Rudolfem i Leonem i w życie ponad stan. których akcja rozgrywała się w średniowieczu. ie klamal. lecz urodzenie i pieniądze. w jakiej znalazł się kraj. jak te kasztelanki o wydlużonych stanikach. oczekujące na zjawienie się rycerza bez skazy. Jej słowa długo pozostaną dla Raskolnikowa puste. geniuszu. Pragnęła mieszkać w jakimś Zamczysku..) Pamiętasz. które atmosferą żalu i melancholii w sposobie opisu przeżyć miłosnych odpowiadają Werterowskiemu sposobowi doznań. że może być ona tarczct przeciw wlóczni zlego. podczas gdy powinna być ona radością życia. okręt trój- masztowy (. dlatego o książkach tych mówi: to sq ksiqżki zbójeckie. po co). że Gustaw gardząc otaczającą go rzeczywistością. poszukiwał w życiu ideału: nie cierpiąc rZeczy ziemskich nudnego obrotu (. ale nie bardzo wie. Na nowo rozpoczął swoją wędrówkę po świecie. mężni.W paryskim hotelu Wokulski czyta "Sonety odeskie" Mickiewicza. To literatura romantyczna wykreowała wzorzec kochanki jako kobiety niezwykłej. W zetknięciu z rzeczywistością obozową (np.(niedawno pytał mnie ktoś.

że życie wprowadza najbardziej radykalne korekty do młodzieńczych lektur: inaczej dziś będziecie czytali "Iliadę".. wierzyłiśmy. Miłosz "Portret z polowy XX wieku" . toteż mimo iż człowiek z połowy XX w.). z zainteresowaniem i przerażeniem śledzi rozwój komunizmu w Europie. praskiej wiosny. znakomity chirurg. ale upartego czytelnika. (A. że człowiek jest niewinny. czytelnik możejąprzyjąć lub odrzucić.H. Broniewski "Moja biblioteka" Wyznanie człowieka (poety?) rozczarowanego do literatury. niebaczny. żebyś to zrozumiat. która nie chroni przed złem świata. Wesele (.. bo należymy do ludzkiego gatunku. Steinbeck "Na wschód od Edenu" .Poeta zwraca uwagę na powtarzalność w historii (i literaturze) sytuacji (zdobycie Troi . są to śłepe zaułki na szlaku historii . labiryntowy świat rannego Anglika. z ironią patrzy. którzy czytając głośno poezję Shelleya. Są tam również pisane na bibułce do papierosów i wklejone własne zapiski (zarzuty przeciwko wojnom.zagłada Warszawy po powstaniu).Już tytuł nawiązuje do Biblii. Andrzejewski) * "Od nas także zależy. zakłamania) oddaje metafora: rękę oparł na pismach Marksa. Poeta twierdzi.. poddawała się jej czarowi i pozwoliła jej kształtować swoją wrażliwość i osobowość. zagubiony w wielkiej historii i własnym wnętrzu. czystek.) bardzo życiowa ksiqżka tylko trochę za długa. nie Byron. Gdy zbrodnie komunistów wyszły na jaw. (Z. gdzie pocałunek Almanzora okazał się podstępnie śmiertelny). doświadczeniach kolejnych wojen i "zamieci" historii lekturę tę nazywa pocałunkiem Almanzora (aluzja do ballady "Alpuhara" z "Konrada Wallenroda". Zestawił tę sytuację z opisaną przez Sofoklesa w "Królu Edypie". lubię". Patrz: Rosja. to jakby wkraczała przez ozdobne wrota na ogromny dziedziniec. jedyne samowyzwolenie poprzez samobójstwo i to jest wybór. który z kolei zdecydował o życiu Tomasza. gdy Chińczyk Li opowiada zgromadzon ym. Kundera "Nieznośna lekkość bytu" .Wiersz powstał y w 1945 r. nie zostały nawet słowa Słowackiego). Czas akcji powieści przypada na lata realnego socjalizmu. nie Szekspir.. 2) Do Biblii sięga Samuel. N. Keating przyznał się później swoim uczniom.Ondaatje "Angielski pacjent" Największym skarbem rannego Anglika są "Dzieje" Herodota. Wszystko to wnika jakby w tekst Herodota. w którym nie wygasły dawne wiary. France) * "Pisarz stwarza wizję życia. sobie.. który pacjent traktuje jak własny notatnik. Thareau. chce wydać mu się bardziej interesująca. który jednak człowiekowi pozostaje. 3) Wspaniała scena czytania fragmentu Starego Testamentu (o wygnaniu Kaina na wschód od Edenu). rozdwojony w sobie (Sęp Szarzyński). oślepił się i opuścił Teby.. a więc wzmożonego terroru. Jastrun "Czytanie Homera" . Dla niej bowiem ludzie czytający tworzą jakieś tajne sprzysiężenie (intelektualistów?). W. wiejskim chłopcem (na białych marginesach ślady palców i ziemi znaczony twardym paznokciem Zachwyt i potępienie). to stwarzaćje w sobie na nowo. M. która kreuje wzorce nie przystające do życia (wspominam mitów niedostatek i średniowiecza łgarstwo (. a na zarzut męża. że w młodości należał do Stowarzyszenia Umarłych Poetów. To. nienawidzi. ale w domu czyta Ewangelię. że wina komunistów tkwi w tym ich okrzyku: nie wiedziałem! Wierzyłem. Ta właśnie sytuacja biblijna pozwoli później pojednać się Kalebowi z ojcem.Nowy nauczyciel języka angielskiego John Keating zaskoczył uczniów Akademii Weltona swoją nietypową postawą: wyrecytował wiersz Walta Whitmana. że cała Rosja byla zawsze i jest po dziś dzień martwym domem. Każde pokolenie szuka nowych wzruszeń w dziełach starych mistrzów". bronili się oni. Jest on na pewno pochwałą prostego.) ten duński książę trochę za wielki mazgaj. nie krzyczał. Hamlet (. W powieści jest też kilka fragmentów. Książkę tę otrzymał bohater od Natalii Lwownej i czytał nocami. Utworu nie można rozumiećjednoznacznie. pokazuje triumfatora historii jako człowieka pełnego sprzeczności. Whitmana.. Po latach. Lektura "Zapisków. kiedy nie wie: czy głupiec na tronie jest zwolniony od odpowiedzialności. choć równocześnie wskazuje na to. Teresa w pośpiechu nadrabia zaległości w literaturze. gdy to zrozumiał. Tomasz doszedł do wniosku. co w dziełach widzimy". pokochać lub znienawidzić. przyznając się ironicznie do tego. ponieważ nie umie jeszcze w pełni pojąć tkwiących w nich wartości: Chłopi (. (Cz. To zdecydowało o jego dalszym życiu i karierze. w jego oczach. Wiedza na temat miar wierszowych i metafor jest pozbawiona sensu. (J. gdy trzeba znaleźć imiona dla synów Adama (zdecydowa no się na Kaleba i Arona). Jego pełne dramatyzmu rozdwojenie (ale też fakt n'iejednoznaczności moralnej.) bardzo trudno zrozumieć za dużo osób. Cz. pogardza. odpowiada: co tu jest do rozumienia? Gdyby Bóg chcial. prześladowań. * "Kolega lubi czytać? A. twierdząc: nie wiedziełiśmy. egzemplarz uratowany z ognia. Uważa. Że Zatrzymał się cZas między katorgą Dostojewskiego a nasQymi mękami. świadczących o obecności Biblii w życiu bohaterów: 1) Np. w głębi duszy jesteśmy niewinrti. jak smakować poezję. że wszedł w kazirodczy związek z własną matką. jednak obojętność niesie książce śmierć". Toteż gdy Hana czyta egzemplarz "Dziejów" Herodota. poezję czytamy. to zostałoby to inaczej napisane. a dobór lektur określa człowieka. które były komentarzem do tekstu lub luźną impresją. kradnąc sobie zbawienny sen. okłamano nas. J. Miłosz) 38 . uwagi robione na marginesie książki. Herodotowi). Najbrutalniej rozprawia się ze swoją komunistyczną przeszłością. i Natalia Lwowna znaleźli w ten sposób nadzieję u Do stojewskiego: w sytuacji krańcowego zniewolenia pozostaje jedyna szansa ucieczki. jest "Król Edyp" Sofoklesa. M. Była to grupa młodych ludzi.domu" Dostojewskiego.. Otóż Edyp naprawdę nie wiedział. jest w gruncie rzeczy wątły. Dopiero przeżycia mają moc naprawdę kształcącą. Kleinbaum "Stowarzyszenie umarłych poetów" . że to ją powinno nobilitować. co u niego znajduję. bo jest głupcem? Napisał na ten temat artykuł do prasy. Herbert) * "Rozumieć dzieło. to naprowadziło go na myśl. Drugim utwo rem.). Z. Są tam bowiem wklejone strony innych książek." pozwoliła mu wiele zrozumieć: dostrzegł bolesne podobieństwo między własną sytuacją a więźniami martwego domu (większość szczegółów powtarzała się z upiorną dokładnością). czego on sam szuka u Herodota: to.. jak należy z uwagą Biblię czytać i analizować każde słowo (hebrajskie "timszel" = możesz). postaw (Achilles płaczący nad Panthasileą przelewanie bratniej krwi w czasie powstania).Teresa pojawia się w praskim mieszkaniu Tomasza z tomem "Anny Kareniny" pod pachą. uczuć (bohater także blednie i śmierci się boi). Doktor Tomasz. zna ją na pamięć. że jest niewinny.. stojąc na biurku. procesów. które wydawały mu się szczególnie ważne. otwiera się przed nią intrygujący. Często konieczność dokonania jednego wyboru więcPj znaczy dla człowieka niż dziesiątki najbardziej nawet wzniosłych przykładów literackich. że wiele fragmentów jest niezrozumiałych. nie Goethe (. Później na kolejnych lekcjach ucz ył ich. I on. M.. że chłopiec odbiera arcydzieła literatury bardzo powierzchownie i ocenia je z młodzieńczą niefrasobliwością. z jakim oddaniem i wiarą czytał dzieła Lenina. Herbert "Podróż do Krakowa" -Bohater liryczny wierszajest prostym. Nie uważał.jak łudzie zdradzają się nawzajem w imię swych narodów i jak się zakochują. a gatunek ludzki przepełniony jest namiętnościami i tylko poezja potrafi je wyrazić.. tworząc rzecz zupełnie nową. żona Sama Hamiltona nie rozstaje się z Biblią. gromi.

których nauczyła go w dzieciństwie matka. Choć żaden z nich nie jest kozłonogim i kozłorogim stworem z widłami.Diabeł pojawia się jako upostaciowione zło walczące z dobrem o duszę człowieka. 4) Belzebub. ludzkich dzieł i uczynków. dopóki Bóg nie obdarzył go synem. ale nie lekceważy ich pomocy. Grzeszczyk) * "Najwybitniejsi diabli powstają z upadłych aniołów". J. któremu zło. W finale jednak wszystko znajduje swoje racjonalne wytłumaczenie i okazuje się. Dostojewski) * "Nie zakładaj się nigdy z diabłem o swą głowę". (D. L. On był przy Heloi zie i Abelardzie. że diabeł kusi jedynie ludzi genialnych. robiąc piekielny hałas. złakniony wiedzy. Przedstawia się go naj częściej jako czarnego stwora z rogami i kopytami. A. który przyszedł zgodnie z umową po jego duszę. Lot zostanie ocalony. kto próbuje owe skarby zabrać. 3) Jarmarczne diabły nękają we śnie Senatora. spotkał starą czarownicę. Stąd przysłowie: "Gdzie diabeł nie może.1) Pomieszczenie mieszkalne. A. wierny starym. długim ogonem i widłami w łapach.M. (przysłowie ludowe) * "Nie należy sądzić. a bądźcie tu na noc.1) Bóg zwraca się do Abrahama: wyjdź z ziemi swej i od rodziny twojej. Martwi się jedynie tym.1) Młody absolwent szkoły piekielnej Lucjusz stosuje w pracy nowoczesne metody. gdzie nie szerzy się zło. złe duchy porzucają Twardowskiego na księżycu. Biblia (ST) . Twardowski zaczyna śpiewać kantyczki. nie przynosi to zbyt dobrych rezultatów. (M. Średniowieczne moralitety i intermedia . Gardzi zapewne głupcami. nieświadome tego. co go malują". W koń cu Twardowski wymyślił. ale w diabła wierzy". Zakopał ziarna. Szczególnie Korowiow i Behemot zachowują sięjak psotne diabliki -ich spacer po Moskwie w zakończeniu powieści przekształca się w ciąg diabelskich psot: robią str aszliwe zamieszanie W sklepie. on rozmawiał z Schopenhauerem o metafizycznych problemach człowieka. jak i dobrych. jak go malują. rodzina. Przerażone modlitwą do Matki Boskiej.Świtę Wolanda tworzą Asasello. łączą przyjemne z pożytecznym. że z ziaren wyrosły dorodne rośliny. Przerażony charakterem białogłowy. J. "własny kąt". bliski skoczenia z rozpaczy do święconej wody. dzierżący w ręku widły. Każde polecenie diabeł wykonuje doskonale i szybko. W wielu opowieściach pojawiają się jako strażnicy skarbów. uosabiają Zło i pychę. Patrz: wina i odpowiedzialność. (F. J. W kulturze polskiej bardzo często istny Niemczykwe fraku i cylindrze. na mocy którego piekło będzie mogło porwać jego duszę w Rzymie. Jakożjeszcze tego samego dnia udałojej się doprowadzić do kłótni małżonków. widząc to. Defoe) * "Wielu ludzi nie wierzy w Boga. Później dochodzi do kłótni między złymi duchami.Zły duch. Bajka ta ma wyrażać przekonanie o ostatecznym triumfie dobra. Mickiewicz "Dziady" cz. wyznacza różne zadania do wykonania. Jakież było jego zdziwienie. * Nie taki diabeł czarny. Niestety. pokłada w nich wielkie nadzieje". Diabeł. a także wiele innych postaci. mieszkanie wraz z jego mieszkańcami. jego złe duchy są Szatanami. Dom Abrahama był jednak tak długo niepełny. książę piekielny.1). Kobieta obiecała. więc posłuszny jego słowom Abraham. podsuwając mu wizję triumfu na dworze w Petersburgu. Przez lata korzysta z diabelskiej pomocy. Mickiewicz "Pani Twardowska" -Mistrz Twardowski diabłu. Potocki "Rękopis znaleziony w Saragossie" . Bezskutecznie. 3) w bardzo szerokim rozumieniu . (J. 2) Diabeł dof:owiada za Konrada ostateczne bluźnierstwo przeciw Bogu. Patrz: Szatan. Nie ma jednak najmniejszego zamiaru jechać do Rzymu. 2) gniazdo rodzinne. wypróbowa nym metodom kuszenia. zirytowany czekaniem. za to m. (Ch. 3) W rozumieniu szerszym -jako ojczyzna. Lec) * "Diabeł też potrafi wołać o pomstę do nieba". Nie udaje mu się zdobyć dla piekła wielu dusz. tam babę pośle. To zadanie okazało się przekraczać diabelskie możliwości. uciekł od niej dziurką od klucza. Przedstawiany najczęściej na wzór greckiego Pana jako kozłonogi i kozłorogi stwór z długim ogonem. że domniemane diabły to słudzy Gomelezów.Diabeł Diabeł .1) Patrz: powrót. postanowił udaremnić boże plany. tam babę pośle". Rodzaju 12.Psotliwymi i niebezpiecz nymi diabłami wydają się być dwaj bracia Zota. ponieważ towarzyszy człowiekowi nieustannie. Niesiony przez diabły. diabeł sprowadza go podstępnie do karczmy. (U. Dom symbolizuje bezpieczeństwo. M. Daje się łatwo wyprowadzić w pole. który całe dnie spędza w swojej komnacie. Słowacki "Kordian" . stając się sławnym medykiem i czarnoksiężnikiem leczy ludzkie ciała i dusze. Korowiow i Behemot. której opowiedział o swoim kłopocie. Kaczmarczyk) * "W piekle diabeł jest postacią pozytywną". (S. Zdobywając dusze. by muchy nie pscy~y mu na nos. Przeciwnie. bowiem nie grzeszy inteligencją. jak Bóg rozsypał na drodze ziarna zboża. uporządkowane i ogrodzonejest symbolem porządku. on wspierał Lutra. Każdego. Sarą do ziemi kanaaneńskiej. 2) Mistrz Twardowski. kraj. (W. (E. III 1) Żegota opowiada bajkę o tym. Choć Mickiewicz używa określenia "diabeł". Wójcicki "Boruta" Sławny diabeł Boruta strzeże skarbów w gruzach łęczyckiego zamku.A. w Gribojedowie prowokują strzelaninę i doprowadzają do pożaru szacownego budynku. że zajmie się tym. W końcu. dzielny żołnierz wydrze z piekielnego archiwum oba cyrografy i uratuje dziewczęta od zguby. udaje się wraz ze swą żoną. by poróżnić pewne żyjące w idealnej zgodzie małżeństwo. pępka świata.in. schronienie. Diabły nie są dobrymi graczami. J.I. Kołakowski "Rozmowy z diabłem" Diabeł jest współautorem wszystkich. Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" . (przystowie ludowe) * Gdzie diabeł nie może. która Rzym się nazywa i stąd go porywa. gdzie pozostaje po dzień dzisiejszy. siostry Emina i Zibelda. przydeptał i napluł na to miejsce. które spotyka Alfons van Worden. którego zadaniem jest skłonienie człowieka do grzechu. podpisuje z diabłem cyrograf. Zybura) * "Czasem i diabeł się rozanieli". Jego sromotna klęska w walce ma ukazywać triumf dobra w człowieku i świecie. twierdzę. Gliński "O diable i babie" Diabeł używał najróżniejszych sposobów. śpiąc. miejsce stałego zamieszkania. sklerotycznym diabłem. ale mają znaczone karty i zawsze wygrywają. A. pozyskuje dla piekła dusze królewny i jej służącej.W. służy. by Mefistofeles zajął jego miejsce u boku jejmość Twardowskiej. bo stawką w grzejest dusza przypadkowego gościa w młynie. które straszą ludżi. Niestety. W przeciwieństwie do kulturowego ujęcia Szatana diabeł nie ma w sobie nic z majestatu zła. J. zaśjako miejsce zorganizowane. Jest stworem bardzo swojskim.J. 3) W starym młynie od setek lat rezydują dwa niezbyt inteligentne diabły. 4) dom boży świątynia. 2) Doktor Solfernus. ziemia rodzinna 39 . którąś pokażę (Ks. ładu kosmicznego. Izaakiem. surowo karze. niż im szkodzą. wyposażył ich autor w wiele diabelskich cech. Leszczyński) Dom Dom .dom jako ojczyzna. kiedy okazało się. Kraszewski "Pan Twardowski" . W końcu. Poe) * "Nie taki diabeł straszny jak ci. a potem całkowitej utraty carskiej łaski.Diabły pomagają Szatanowi tworzyć w noc 31 grudnia 1799 roku przyszłych przywódców powstania listopadowego. trwałość. A. Ich pasjąjest gra w mariasza. Baudelaire) * "Oszukać diabła nie grzech". Polskie diabły są niejednokrotnie bardzo sympatyczne i raczej pomagają ludziom. K. jest starym. z domu ojca twego do ziemi. rozpusta i gdzie zostaną zaproszeni przybyli do miasta aniołowie: wstąpcie teraz do domu sługi swego. zarówno złych. Drda "Igraszki z diabłem" . 2) Dom Lota jako jedyny w Sodomie.

M. że weszła w kazirodczy związek. panoszy się zielsko. Centralne miejsce w tym domu zajmuje szkatułka. Gospodarz wraz z żoną przestrzegają zasad staropolskiej gościnności.G. I.W całym cyklu przeplatają się dwa obrazy domu w Czarnolesie: a) za życia Urszulki: dom pełen radości i jej wesołego szczebiotu (wszytkiś w domu kctciki zawżdy pobiegała). W. Harpagon narzucił wszystkim więcej niż oszczędny sposób życia: służbę podejrzewa.Dom Eufemiana. nie ma również głównych bohaterów dramatu. zsyłanych przez Boga uległ całkowitej ruinie (śmierć dzieci. który na własne życzenie opuszcza syn marnotrawny. Wyjścia 20. wiernych służących). do którego jako miejsca dostatniego i bezpiecznego powróci i gdzie zostanie z radością przyjęty. aby wydawać jak najmniej pieniędzy. 2) W mitologii rzymskiej występują lary bóstwa zobowiązane do czuwania nad domostwami. Pozostawały mocami niewidzialnymi. Wszystko to stało się za sprawą zemsty Giaura. ich bogactwo rozdał biednym. Krasicki "Żona modna" . J. Kochanowski "Treny" . jako żebrak. Szekspir "Hamlet" . któremu życie wypełniają sprawy domu.odbudowany i dwakroć bardziej szczęśliwy i bogaty. porzucił dom rodziców. harmonia (gospo dyni wspiera męża radą. który w wyniku kolejnych nieszczęść. książęcy. Biblia.U. jak i we własnym domu (sypialnia Gertrudy) zgadza się na szpiegowanie. mimo iż są wszyscy domownicy (pełno nas. że zimą (starość) będzie mógł spokojnie korzystać z tych dobrodziejstw natury. które zgromadził latem i jesienią. by dom zawsze ustępował krajowi. bo zbudowany jest na zbrodni (por.Jest pochwałą życia na wsi. ale także dbałość o stosunki sąsiedzkie (jak uczynitem sobie pokój wśród sąsiadów). J.Dom-pałac króla Marka i królowej Izoldy jest pełen przepychu i dostatku.Dom Harpagona to przykład siedemnastowiecznego mieszczańskiego domu we Francji. jak mitologiczna Arkadia. siostra Zeusa i Hery. więc dom ich po niedługim czasie zamienia się w ruinę. Nie może to być normalny. J. J. dzieci chce się jak najszybciej pozbyć z domu. bowiem świątynią był dla niej każdy dom. Ten natomiast zarówno w państwie. mieszkając pod schodami.1) Boginią ogniska domowego była dla Greków Hestia. a jakoby nikogo nie było). dla Rzymian . że go okrada. synem Telemachem i ojcem Laertesem. bo zabrakło najważniejszego elementu. toteż trzej synowie Podkomorzego wychowywani są tak. tym razem zdominowany przez dewocję gospodarza i jego matki. z każdego kąta wyziera pustka. Mitologia .córka Kronosa i Rei.Dom Gertrudy i Klaudiusza na zamku w Elsynorze. Gdy po kilkunastu latach powrócił wynędzniały do domu rodzinnego. Jest to dom niezbyt bogaty. G. Mickiewicz "Dziady" cz. tzn. 5) Nazwy "dom" używa Bóg n a określenie świętego miejsca.Dom ziemianina. W. harmonijny. obejmującej lata 1667-1688. W tym domu panuje zgoda. bo ta chodzi w podartej odzieży. gdzie nie ma sług. W haremie nie ma śladu życia. nie znany nikomu. słynie z pobożności. ale zgodny. Mateusza 7. by ich nie karmić i nie ubierać. co widzi w domu. Dom zgodny. jak też w rytmie życia (ciągłe zabawy i bale) oraz organizacji (zwalnianie starych. 26: dom wzniesiony na piasku zawali się). Ew. Naiwność Orgona była tak wielka. wyobrażane pod postacią młodzieńców z rogiem obfitości w dłoniach oraz penaty. która daje poczucie bezpieczeństwa i stabilności (inaczej niż życie żeglarza). niezwykle zamożny.Pojawia się tu fragmentaryczny obraz pustego domu Hassana. wdów i pielgrzymów. autor przedstawia żywot ziemianina. a pan domu sam usługuje swym gościom. gdzie żyje dostatnio i spokojnie z żoną Penelopą. Rej "Żywot człowieka poczciwego" . więc łatwo padający łupem wyrachowanego Świętoszka. Ponieważ rzecZ źle ZacZęta tylko Złem się krZepi i Makbet. W. przy czym domowników nie łączą żadne więzi uczuciowe.Za sprawą modnej Filis spokojny. gospodaruje mądrze. gdzie gospodarz z żoną i dziećmi przechadza się po swoim ogrodzie. jaki żywią wobec siebie jego domownicy. ale stała na straży wszystkich innych ognisk domowych. bo wie. Hamlet mówi o świecie jako o nie plewionym ogrodzie i twierdzi tak na przykładzie tego. że darząc całkowitym zaufaniem obłudnika. W imię miłości bliźniego i miłosierdzia dla wszystkich Eufemian i żona zastawiają stoły dla bied nych. Tartuffa. pszczoiy miód dawają). Za sprawą czarów Izolda kocha Tristana i od wygodnego domu na zamku w Tyntagielu woli szałas w lesie i niewygody prymitywnego życia z ukochanym. wiersz Norwida: "W Wero nie": po kilku wiekach z obu domów pozostały tylko ruiny.) "Dzieje Tristana i Izoldy" . A. uprawa roli. Matce zarzuca. choć niczego nie brak jego mieszkańcom (sady obradzają.2): Jam jest Pan Bóg Twój. J. spokojny. a w nim wierną Penelopę i dorosłego już syna. Por. który nazwany jest od imienia mego (Proroctwo Jeremiasza). pani Pernelle.W drugiej części utworu. bezpieczny. Wizerunek arkadyjski. Szekspir "Makbet" Zbrodniczy dom małżeństwa Makbetów. Zastał go w stanie nie zmienionym. pełen życzliwości i wzajemnego szacunku.Ch. gdzie hołduje się polskiej tradycji oraz dba o to. św. Hestia . Byron "Giaur" . z przyjemnością pracuje w ogrodzie i sadzie. ale każdy dom miał swoje penaty. Podkomorzego. 40 . szczere pustki w domu). spławianie zboża do Gdańska. małżonkowie szybko stają się sobie obcy. Biblia (NT) . jak też najbliższych (żony. dlatego wizytówką jego mieszkańców nie może być służba. w ogrodzie czasami krzyczy puszczyk. bogatym we wszystko. które często łączono z boginią Westą i nie przypisywano im żadnej konkretnej postaci.Dwa skłócone ze sobą domy (rody): Montekich i Kapulettich i kochająca się para: Romeo i Julia. który żyje zgod nie z rytmem natury. ale również na skutek łaski bożej i jako nagroda za wytrwanie w wierze i pokorze . z domu niewoli.Król Itaki. był o krok od utraty domu. pozwalając się poniżać. Niemcewicz "Powrót posła" Wzorcowy dom oświeconego Sarmaty. musi już nią kroczyć (jedna zbrodnia pociąga następne). zaś Klaudiuszem pogardza. Po dwudziestu latach powraca do domu. urządza uczty dla przyjaciół. Ślubowała dziewictwo. Natomiast swoją nowo poślubioną żonę pozostawił wśród obcychjej ludzi i odszedł. dzieci wychowywane są w szacunku do starszych). Motier "Skąpiec" . która skupia całą uwagę gospodarza i wszystkie jego najtkliwsze uczucia. Odys bardzo niechętnie opuszcza swój dom. rządzi mądrze narodem pasterzy. Bedier (oprac. b) po śmierci dziecka.Westa. w którym wierni podczas modlitwy spotykają się z nim: azaż jaskinią łotrowską jest dom ten przed oczyma waszemi. gdzie długo nie było potomka. Rodowa nienawiść doprowadza do śmierci obojga kochanków. syna). 4) Dom bogobojnego Hioba z ziemi Uz: dostatni. Kochanowski "Pieśń świętojańska o Sobótce" (Pieśń Panny XII) . aby mogli służyć ojczyźnie. nie miała własnego domu. który po śmierci Leili przyszedt i smętarz zrobił z Baszy domu. Dom tu pokazany nie razi przepychem. zmiana wyglądu komnat). przeminęły wielkie namiętności: miłość i nienawiść. wstąpiwszy na drogę występku. donosicielstwo i zdradę. tworzącego atmosferę tego domu (teraz wszytko umilkło.Dom. spotkania w gronie dobrych towarzyszów i gawędy. polowa nia. zniszczone zabudowa nia). sierot. "zdrowy" dom. ojca Aleksego. dorósł. Była uosobieniem gospodyni domowej. Domjest prowadzony tak. Szekspir "Romeo i Julia" . Jako jedyna wśród bogów nie miała świątyni. Molier "Świętoszek" Również mieszczański dom Orgona. tradycyjny dom szlachecki został "wywrócony do góry nogami" i to zarówno w jego zewnętrznym kształcie (przebudowa ogrodu. "Legenda o św. J. którym cię wywiódł z ziemi egipskiej. ale brak w nim spokoju i miłości. Homer "Odyseja" . Pasek "Pamiętniki" . da Voragine "Legenda na dzień świętego Aleksego" . zarówno w sensie posiadłości.(Ks. Aleksym" Bardzo szczególny dom rodziców Aleksego: zamożny. żył znowu długo. a gdy się wreszcie narodził. IV patrz: bezdomność.

ani drzew. Jest to dom skazany na zagładę. Przykład tego. Mickiewicz "Pan Tadeusz"Dom-dworek w Soplicowie.dom Radziwiłłów w Kiejdanach. prawdziwych namiętności.śmieszy. to wchodzi kuchennymi drzwiami. że romantyczni poeci nie są najlepszym materiałem na głowę rodziny. czekając na wypełnienie się testamentu dziadka. H. B. Przykład na to. Mickiewicz "Konrad Wallenrod" . który na całe życie pozostał mu w pamięci.jak też podczas spaceru. 4) Dom Bohatyrowiczów wypełniony pracą. gdzie każdy. miejsce pod względem przepychu nie ustępujące dworom królewskim. B. żeby być szczęśliwym.1) Dom w Korczynie funkcjonujący dzięki pracy Benedykta. że ten dom kryje jakąś tajemnicę. Bronte "Wichrowe Wzgórza" . B. choć pali się tam ogień na kominku (symbolizujący żar uczuć). a wówczas znajdzie się u którejś z nich kąt dla starej matki.. A. Pałac w Kiejdanach . Hrabina Respektowa żałośnie usiłuje ratować resztki dawnej świetności.A. Orzeszkowa "Nad Niemnem" .1) Obraz domu rodzinnego zapamiętany z dzieciństwa przez głównego bohatera: dworek z czerwonej cegły wśród pagórków i lasów. później domem Rzeckiego subiekta u Wokulskiego .stąd ściany mieszkania zdobiły wizerunki cesarza. Dużą wagę przywiązuje się tu do oznak zewnętrznych. by otrzymały one dobrych i bogatych mężów. kto tu trafi. skąd nie widać ani słońca. dopóty nie może on cieszyć się swoim małżeńskim szczęściem. małe dziecko. 2) W kamienicy Łęckich różne domy. Słowacki "Fantazy" . Ale Benedykt jest dobrym gospodarzem: ciężko pracuje. że dopóki ojczyzna nie będzie wolna. który nie jest domem. gdzie nie ma miejsca dla ojca i nawet jeśli odwiedza on którąś z córek. Poe "Zagłada domu Usherów" . aby w jego domu panowały porządek. Sienkiewicz "Szkice węglem" Chłopski dom. bo też tu Janusz Radziwiłł prowadzi własną politykę. Czytelników . w którym najważniejszymi postaciami byli: ojciec z jego kultem Napoleona . prry igle matka blada.: często zaglądający do kieliszka mąż. 3) Dom państwa Łęckich.Całym domem jest piwniczna klitka. gdzie panuje kult narodowych pamiątek. jakich wiele było w XIX w. gdzie zachowuje się pozory dawnej świetności. bo w domu-pałacu Balladyny nie było miejsca dla ubogiej wdowy. na którego barkach spoczywają zarówno sprawy związane z życiem codziennym. ale i całego zaścianka. Ojciec chleb czarny wykuwa młotem.Jak wiele domów na wsi w XIX wieku jest tak biedny.Ubogi dom dwojga bardzo skromnych ludzi. H. mieszkańcy zaś są przede wszystkim nieprzyjaźni i mrukliwi. Od pierwszych chwil obecności w Wichrowych Wzgórzach wiadomo. bieda. najważniejsze sprawy związane z życiem rodziny na głowie żony (jak choćby starania o unieważnienie decyzji o wzięciu Rzepy do wojska). który jest rozgrodzony i w jego granice wchodzi każdy. otoczone parkiem. Natomiast tylko oni potrafią prawdziwie kochać i prawdziwie nienawidzić. że matka musi podjąć bolesną decyzję o wysłaniu jednego z dzieci (Antka) w poszukiwaniu szczęścia do miasta. Autorytetemjest Anzelm. których wzajemna miłość i wielkie oddanie wnoszą w smutną codzienność wiele ciepła. Fredro "Śluby panieńskie" Dom. bo bohater wie. pretensje i kaprysy żony. zarówno co do samego zamku. wilgotnej piwnicy umiera chore dziecko. Patrz: rodzina.1) Drozdowe Gniazdo: solidne. chcąc zachować miłość męża. Stąd jedynym sposobem na utrzymanie domu w polskich rękach jest małżeństwo Dianny z bogatym Fantazym. 2) Gorsze wrażenie robi dom Kirłowej. 2) Dom Waltera Alfa i córki Kiejstuta Aldony od początku naznaczony tragizmem. natomiast w środku panuje atmosfera smutku. Harmonię burzy śmierć męża. świeżym powietrzu. czuje się bezpiecznie i zna swoje miejsce zarówno podczas posiłków. jego mieszkańcy dbają o mogiłę powstańczą oraz grób Jana i Cecylii (tradycja). W tej ciemnej.będzie nie zmieniany od ćwierćwiecza pokoik na tyłach sklepu. harmonia.1) Obskurny pensjonat pani Vauquer. którego mieszkanki wstydzą się swego ubóstwa. a do płacenia długów dla upominających się natarczywie Żydów wzywa się "przyjaciela domu".1) Dom Rzeckiego z czasów młodości. Gospodarz Soplicowa.. którzy nie znają wielkich uczuć. Dom życzliwy wszystkim. Słowacki "Balladyna" . 2) Domy córek Goriota: Delfiny i Anastazji nowobogackie. który wraca nocą i wchodzi do pokoju oknem. bieganiu po trawie. E. zdominowana przez kult poległego w powstaniu Andrzeja Korczyńskiego. wyznaje bowiem zasadę: tym ładem (. podobnie jak ich syn Orcio. męczy go i nuży codzienność. E. będącego ze względu na sytuację finansową w całkowitej ruinie. (szczęścia w domu nie znalaz~. funkcjonujący dzięki pracy pani Stawskiej. sprawy wykszałcenia dzieci. jest to raczej grobowiec. oraz ciotka . a tylko "przytuliskiem" dla ludzi niezamożnych i skrzywdzonych przez los. z jego upadkiem domy i narody giną.skromny dom. wokół rozciągają się niesamowite wrzosowiska. przejawiającą się nadwrażliwością zmysłów. żyje na kredyt. stąd w tym domu zachowanie Gucia. marząc o koronie królewskiej.stąd wisiało tam wiele obrazów świętych.Ubogi dom wdowy. Prus "Kamizelka" . przy czym pracuje jak chłopka. 3) Dom Andrzejowej Korczyńskiej przypomina muzeum lub sanktuarium. stanie się poetką. Wokulskiego. pani Stawskiej . wstaje wcześnie.1) Dwór w Wodoktach jest przykładem na to. która też dopełni się. marząc o słońcu. M. na co nakłada się widok płonącego domu. Balzac "Ojciec Goriot" . zadbane. 2) Wichrowe Wzgórza dom spełnia warunki posiadłości w stylu gotyckim: położony jest wśród dzikich skał wapiennych. kto chce (rozmowa Kmicica z Bogusławem Radziwiłłem).ojczyzny. Prus "Lalka" . ich uczucia są "letnie". spory z Bohatyrowiczami.A. ajego staranność widać po wszystkich załatanych w płocie dziurach i naprawionych strzechach. Połączenie pojęcia domu w dwóch sensach: jako rodziny i jako ojczyzny. a w towarzystwie pań zasypia rozparty na krześle. szczęk oręża i krzyk matki. bo mąż głównie składa wizyty. jak i mieszkających tam ostatnich z rodu Usherów. wreszcie umrze. Sienkiewicz "Potop" . jak żyła średnia szlachta: gospodaruje tam sama panna Oleńka Billewiczówna pod troskliwą opieką szlachty laudańskiej. cieszący się szacunkiem nie tylko domowników. życzliwość. dlatego mieszkańcy Drozdowego Gniazda to ludzie. Dlatego też rodzice nie zważają na uczucia córki. Konopnicka "W piwnicznej izbie" . J. w którym takiemu parweniuszowi jak Stach Wokulski zawsze da się odczuć jego niskie pochodzenie. a Roderick Usher cierpi na rodzaj melancholii oraz dziwną chorobę. Jest to wielkopańska rezydencja. H. Prus "Antek" . dla której czas zatrzymał się w momencie śmierci córki.Siedziba już na zewnątrz sprawia przygnębiające wrażenie. jak ciężkie czasy przyszły na dom (ojczyznę). która sama musi dbać o wszystko. gościnny. ani ludzi. A. w niesamowitych okolicz nościach. która żyje skromnie z dwiema córkami i marzy tylko o tym. Miejsce. Przerażająco smutno 41 . bo go nie było w ojczyŹnie).Obraz polskiego dworu po powstaniu. Jej życzeniom nie stało się zadość. J. będące ilustracjami warunków życia wielu warstw społecznych: baronowej Krzeszowskiej. jak też konieczność zaradzenia kłopotom finansowym. Krasiński "Nie-Boska komedia" W domu hrabiego Henryka wszyscy są nieszczęśliwi: on sam opuszcza dom w pogoni za ideałami. że niekoniecznie trzeba mieć pałace. w domu bywa gościem. 2) Wielkopański pałac . bogate.) domy i narody słyną. Z. E. W całej powieści widać.symbol zdrady innego domu . jego żona. Jego wnętrze jest przygnębiające i straszne. razi i gorszy. Pani Dobrójska wychowała swoją córkę dość tradycyjnie. Sędzia bardzo dba o to. w którym są dwie panny na wydaniu i dwóch konkurentów. przy stole. "goły i wesoły" dom studentów. Trudno ją nazwać domem. których nie stać nawet na opłacenie komornego. Rodowa posiadłość Lintonów.

Konopnicka "Mendel Gdański" Dom starego Żyda. że ciągle żyje. zdominowany przez "przepychającą się przez życie łokciami" Dulską. stanu zdrowia. do służącej). miejsce spotkań elity. 5) Kontrastowo pokazany dom doktora Czernisza: elegancki. Patrz: utopia. aby pomóc Jelizawiecie Iwanownej w utrzymaniu domu. 42 . wystawiony przez gminę na licytację. Żeromski "Wierna rzeka" Dom-dwór pokazany w szczególnej sytuacji zawieruchy powstańczej. z zapracowującą się dla Cezarego matką. któryją właściwie kupił od ciotek. w Warszawie i kontrastująca z nimi wizja szklanych domów: higienicznych. Reymont "Chłopi" . trafił on wreszcie do Patusanu. Raj dla Urszuli był na ziemi: dom w Czarnolesie. Wyspiański "Wesele"Bronowicka chata jest tu symbolem całej Polski. Jednak nawet w takiej sytuacji powstaniec (Józef Odrowąż) znajdzie tu schronienie. Stanie się to jednym z powodów zamordowania przez niego lichwiarki. bogaty. oczywiście. bawiąc się z wnukami. 3) Żałosne domy . i domownikom skąpi. Ani ten dom.rudery na granicy polskiej. Patrz: Polska i Polacy. 1) Najważniejszy we wsi jest dom Boryny. a inni w całkowitej nędzy. B. zatrudniający często ubogich chłopów. bez ojca. aby przelicytował go syn. 2) Dom-kamienica pani Kolichowskiej z podziałem na poziomy. pozycji w miasteczku. szczęścia szuka w pracy. gdzie co innego się głosi. gdzie odnalazł spokój. na kuchennym stole. którą codzienne życie i status żony prowincjonalnego lekarza męczą śmiertelnie. ani to małżeństwo nie dają jej poczucia bezpieczeństwa i szczęścia. W. Po raz pierwszy w życiu poczuł się bezpieczny. mnóstwo antyków. że Mendel jest Żydem i nie pozostawiają jego domu w spokoju (wybita szyba. a fakt. Stara matka jest w domu córki ciężarem. kompletnie izolowany od spraw zewnętrznych. Dostojewski "Zbrodnia i kara" . miłość. w domu ciotki. jak organista. 2) Dom-dworek w Nawłoci zjego leniwym rytmem ziemiańs-. bieda. który nie ma własnego kawałka ziemi. Leśmian "Urszula Kochanowska" Poeta polemizuje z utartą wizją życia niebiańskiego. F. 3) Domy ludzi w czworakach. M.M. gdzie odrabiał on lekcje dopiero po wyjściu gości. odpowiadające pozycji społecznej mieszkańców. bo nie było już dokąd uciekać. zaś Barbara jest typową marzycielką i romantyczką. panuje ubóstwo. 3) Zamożne domy takich bogaczy. Dom stopniowo. Mieszkają tam dzieci razem z prosiętami. S. szacunek ludzi i zbudował domtwierdzę (symbol odnalezienia swego miejsca na ziemi). pozwalającej. w której gospodyni rządzi despotycznie i nie zezwala na małżeństwo Szymka. ranny wnuk). dążeń.Domy są świadectwem pozycji chłopów w gromadzie.M. bo wówczas mógłby ostatnie lata życia spędzić w normalnym domu. często też zdradzającym matkę z wiejskimi dziewczynami. co Jim tak pracowicie budował. 2) Dom Wiktora: żałosne warunki mieszkaniowe. Conrad "Lord Jim" . Źli ludzie nie mogą pogodzić się z faktem. Flaubert "Pani Bovary" Mieszczański dom doktora Bovary'ego. by jedni żyli dostatnio. tu zapadają ważne dla wsi decyzje. Dostojewski "Łagodna" Bohaterka Dostojewskiego wchodzi w mieszczański dom męża-lichwiarza. ucząc go szacunkiem dla nauki i pracy. a palić trzeba sztachetami z płotu. W domu dworku mieszka tylko panna Salomea Brynicka i służący Szczepan. kowal. cała uwaga ojca i matki skierowana na wykształcenie syna. aby wtasne brudy prać we wtasnym domu. przypominające budy lub owczarnie. M. bo na co dzień każden sobie rzepkę skrobie. w poczuciu niesprawiedliwości. ograbiony ze wszystkiego w czasie rewolucji. Konopnicka "Miłosierdzie gminy" -Tu raczej występuje marzenie o domu. kiego życia (arkadyjskość). 3) Dom Elżbiety i Zenona: zamożny. G. dlatego tak boleśnie odczuwa rozdźwięk między własnymi uczuciami a rzeczywistością. brud. aby w niebie powstał dom kubek w kubek jak nasz czarnolaski.1) Pokój Raskolnikowa. Przy tej okazji Wyspiański demaskuje fałszywość hasła "z szlachtą polską polski lud" (ludomania). Chata w Bronowicach pozwala chłopom i panom z miasta spotkać się tylko na czas wesela. gdzie panuje kult pieniądza (stąd nikt tu nie bywa. nowoczesnych idealnych. jest powodem kłótni. stąd domy będą tu pokazane kontrastowo: 1) Młodość Judyma. Patrz: rodzina. Zapolska "Moralność pani Dulskiej" . lektur i pragnień. przypominający kształtem i nastrojem trumnę. stąd poszukiwanie możliwości zdobycia normalnego domu i godziwej pracy (i płacy) za granicą. a do szkoły chodził w rozklapanych pantoflach ciotki. pragnie. młynarz. lecz u córki. gdzie panuje twardy patriarchat. do której przyjechała umrzeć. gdy plądrują go zarówno ukrywający się w lasach powstańcy. rodzice. chociaż gospodarz i sobie. Nie ma co jeść. 2) Chałupa Dominikowej. a co innego robi (cnota skarb dziewczęcia .Polaków. kultywując tradycje żydowskie. elegancki. M. Żeromski "Przedwiośnie" . bankructwa finansowego) z powodu kolejnych kaprysów Emmy. gdzie mieszkają trzydziestoletni starcy. w Chłodku. S. Żeromski "Ludzie bezdomni" -Tytuł powieści sugeruje głównie problem bezdomności. Stary Kuntz Wunderli. dlatego musi się we wszystkim podporządkować mężowi. Dlatego skok z okna znienawidzonego mężowskiego domu i śmierć stają się ucieczką. M. trudno nawet nazwać domem. dlatego swój dom będzie on budował własnymi siłami przy niewielkiej pomocy Lip czan. Jest to ten rodzaj domu. kontaktach z przyrodą.brzmią pytania dziecka.1) Dom rodziny Baryków w Baku: zamożny przed rewolucją. choroby. gdzie na jednym tapczanie spało po pięć osób (w t ym niewidome dziecko i umierająca babka). miejsce spotkań lekarzy ludzi bogatych. są dwie wersje utworu). 2) Dom Marmieładowa przykład krańcowo skromnych warunków życia. co nie przeszkadza mu cieszyć się dobrą opinią i życzliwością sąsiadów . otwarty dla gości. Nałkowska "Granica" .1) Młodość Zenona Ziembiewicza i dom w Boleborzy: ze zmagającą się z kłopotami matką i włóczącym się po polach ojcem. w suterenie mieściły się mieszkania . wśród bliskich. J. Żyje w świecie swoich myśli.nie odnosi się. o których Judym wspomina w swoim wykładzie u Czernisza. ale przeszłość i tu go dogoniła w osobie gentelmana Browna. Konopnicka "Banasiowa" Tytułowa bohaterka przebywa nie w swoim domu. jaką kieruje do Boga to ta. dostępnych dla wszystkich. Dąbrowska "Noce i dnie" W domu Niechciców w Serbinowie jest wyra źny podział ról: Bogumił pracuje. Z. Bogumił jest człowiekiem otwartym na świat i ludzi.Gdy świat dla lorda Jima robił się za mały. 4) Domy robotnicze w Za głębiu. G. nie kupuje się prasy i oszczędza na wszystkim) i gdzie dewizą są słowa pani Dulskiej: na to mamy cztery ściany i sufit. 4) Chałupa Bylicy komornika. W domu Gospodarza (Włodzimierz Tetmajer) z okazji wesela spotkali się przedstawiciele wsi i inteligencja z miasta. który samotnie wychowuje wnuka.nory biedoty. sens życia znajduje w dźwiganiu zrujnowanego Serbinowa. ale systematycznie ulegający destrukcji (w sensie więzi uczuciowych. którzy nie muszą mieszkać w piwnicy. więc nie liczy się w gromadzie. F. Runął dom i wszystko. której rytm rozumie i stara się do niego dopasować. Jedyna prośba.Mieszczański dom we Lwowie (lub Krakowie. gdzie mimo początkowych starań oboje powielą schematy swoich domów rodzinnych (niestety!) S. S. Na piętrze było mieszkanie starzejącej się samotnej kobiety Cecylii Kolichowskiej i wychowywanej przez nią Elżbiety. 6) Równie wytworny dom doktora Kalinowicza: puszyste dywany.S. ciężka praca obojga i brak przyszłości. troszczy się o byt rodziny. jak też przechodzące często oddziały wojsk rosyjskich. w którym wszystkie sprawy skupiają się wokół Emmy: jej marzeń. gdzie bieda i pijaństwo ojca zmuszą Sonię do prostytucji. Chałupa Macieja jest wzorcowa: dostatek wszystkiego. czy są ludzie.

domena ducha. stąd ucieczki w alkohol. oczekiwanie na przyjście pana). trzymany dla paru groszy sublokator. gdzie dla Krystyny nie ma już miejsca. Łazienki . a więc i cały dom jest inny.Gautego i jego żony. luksusowe. J. w którym by ktoś nie umarł. A. E. 3) Dom trzeciego pokolenia . różniących się usposobieniem. którego mieszkańcom zależy na etykietce "nowoczesność". ale brak jest jakiejkolwiek więzi między nimi.Dom. ze służbą. wzywający do obrony: kiedy przyjdq podpalić dom. aby je ostatecznie stracić. ale to przecież cząstki życia (np. G. córka Lavransa" . stąd tytułowa cudzoziemka tyranizuje cały dom swoimi stłumionymi kompleksami. kult cielesności) i męskie (świat marzeń. patriarchalny dom emigrantów greckich z czasów młodości Eddiego. Iwaszkiewicz "Panny z Wilka" Dom pełen kobiet w różnym wieku. wariatów. B. Broniewski "Bagnet na broń" Dom w sensie ojczyzny. stąd iluzorycznie łączy ich gra w karty. z usuniętą w cień matką i dorabiającym się na handlu dywanami ojcem. wizytówki).Jest niezadowolona z życia.wszystko to pojawia się na zasadzie bolesnych wspomnień. Staff "Pierwsza przechadzka" Wiersz ma charakter konsolacyjny wśród zniszczenia i ruin (po wrześniu 1939) otuchy dodaje jedynie nadzieja na własny dom. wierni sobie. mrzonki o własnym domu. K. będziemy stąpać po swych wtasnych schodach. choć żyje się oszczędnie. M. Salinger "Buszujacy w zbożu" . nie chodzą do pracy. To . nie mającym sobie nic do zarzucenia. 2) Dom Krystyny na Husaby. Stabilności tego domu nie są w stanie złamać kolejne rewolucje i wojny oraz zmiany rządzących. Hłasko "Ósmy dzień tygodnia" -Warszawski dom w latach pięćdziesiątych: ciasnota.Karykatura domu w sowieckim łagrze. Jest to dom bez uśmiechu. wyjściu dokądkolwiek. W sposobie przedstawiania często wykorzystane techniki oniryczne.Polskę. w której jest wiele rzeczy często niepotrzebnych. wygas~e kwity.1) Dom matki Krystyny na Jórund. ten. najpiękniejszym trawnikiem i oryginalnymi obrazami Picassa.przykład dla całej okolicy. Wiktora Rubena. 3) Próbą ucieczki z tego układu jest związek z Gwen. jak szuflada. co funkc- jonuje tujako symbol). Dom na styku kultur i epok. gdzie główną rolę gra Urszula. Camus "Dżuma" . dostają lepsze jedzenie. panuje tu dostatek. w której profesor odizolował się od świata. Wyjątkową pozycję zajmuje dom doktora Rieux. wyjść stamtąd nie mogę). Patrz: dworek. Wszyscy więc grają tu role. W. a inne kraje są hotele. zagrożony inwazją nowoczesności i ekspansją tandety. dorabianie się pozycji społecznej. Oto życie wraca do Warszawy (kobieta sprzedająca obarzanki dzwoniące bańki z mlekiem). niepowodzenia Amaranty). Kuncewiczowa "Cudzoziemka" Życie Róży Żabczyńskiej zdeterminowane było przez niespełnioną miłość do Michała oraz jej zwichniętą karierę skrzypaczki. w którym szanuje się odwieczną tradycję. Mrożek "Tango" . w którym mieszkają trzy pokolenia. S. wierszapel. tylko dla "prawomyślnych" twórców). a walcząc z tradycyjnymi formami . małżeństwo. Dom widziany oczami dziecka z wyraźnym podziałem ról na kobiece (codzienność. Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" . ciągle strapiona. o których traktuje.D. I mąż. gdzie najważniejsze miejsce zajmuje Lavrans. Undset "Krystyna. znajome. dziedzina tworzenia). i dzieci boją się jej. W. w którym mieszkasz . 4) Natomiast twórcy. żeby przez kilka godzin odpocząć i zobaczyć się z matką. J. Dąbrowska pokazuje dom. podobnie jak jego samego.. najpierw jako matka. Dom jest miejscem wyjątkowo odpychającym (składowisko rupieci. On jednak nie potrafił (nie chciał?) skorzystać z żadnej z moż liwości oferowanych przez młodość. Schulz "Sklepy cynamonowe" Tradycyjny. Bagatela. M. odejście Aureliana. Berlioza lub dyrektora teatru Varietes. zmiany w rytmie dnia. Lichodiejewa: przestronne. zakupy. Kazan "Układ" . 2) Domy członków Massolitu podobnie jak członków Dramlitu. strzeżone. Dwór i cała posiadłość w ruinie.Dom Gribojedowa (miejsce uprzywilejowane. 3) Obskurne domy szarych obywateli. urodą.ojczyzna. choć tylko po to. który może ożywić materię. zdobywanie żywności.. Patrz: rodzina. pełen kolorów. G. ajego mieszkańcy nie mają celu w życiu.1) Szczególne miejsce w Moskwie . To dzięki niej dom się rozrasta. Złudność tej "wewnętrznej emigracji" ujawnia już samym swoim przybyciem Joachim Peters. Warszawa. gdzie o wszystko musi się troszczyć młoda żona. bo pochodzi on z okupowanej Francji). który też okazuje się wejściem w kolejny układ: dom. Tuwim "Kwiaty polskie" Złączenie dwóch utraconych wartości: domu rodzinnego i ojczyzny . Po odjeździe najbliższych tym boleśniejsze są powroty do codzienności. kuchnia.dom polski przepadf. gdzie mieszka po kilka rodzin. Na obraz opuszczonego domu nakłada się reflek sja o porzuconej (może na zawsze?) ojczyźnie. chora. gdy jego wynalazki naukowe są wykorzystywane do zabijania ludzi. dom .W zadżumionym Oranie nie było domu. Profesor nie może być "dobrym Niemcem". stąd modlitwa o możliwość powrotu do tego. młodzi pozbawieni własnego kąta. S. a także oczekiwaniami wobec życia i . L. Kapryśna Róża podporządkowuje sobie wszystkich domowników: Władysiowi chętnie wybrałaby żonę. M. dom na pokaz. gdzie te dwie postawy uzupełniają się na co dzień (swoisty dialog postaw). funkcjonujący na zasadzie układów męża i żony. W takiej sytuacji dom nie może być schronieniem. dziewiętnastowieczny dom kupca bławatnego. W. mają domy w piwnicach lub trafiają do domów. Prawda o tym domu i domownikach ujawnia się podczas ostatniej sceny walki Pimki z Kopyrdą. uciążliwa matka. Marcie każe zostać śpiewaczką. marzenia o niedzieli.Zbuntowany Holden opuszcza szkołę. 2) Ziemiański dom Hurleckich.1) Tradycyjny. ona z niewzruszonym spokojem znosi kolejne nieszczęścia (choroba męża. że czas zmienił panny. np. w której czuje 43 . ponieważ potrzeba mu jej serdecznego wsparcia. Białoszewski "Pamiętnik z powstania warszawskiego" Wszystkie domy w ruinie. nie chce słyszeć o okropnościach wojny. M. trzy dni mogą oni spać w czystej pościeli. Szymborska "Kot w pustym mieszkaniu" Jedynym mieszkańcem po śmierci właściciela jest kot. co własne.jej ambicje sięgają dalej niż życie na wsi i funkcja zarządcy majątku dla Bogumiła.. bo Erlenda nuży życie codzienne. 2) Zamożny dom Eddiego Andersona z basenem. Gombrowicz "Ferdydurke" 1) Mieszczański dom Młodziaków.. życie wśród gruzów lub w piwnicach. Dom pokazany z jego punktu widzenia (obcość znajomych mebli.wpadają w niewolę nowej formy. bezkarnie złamane zakazy. w którym doktor bywa tylko po to. pisany z dala od miejsc. Moravia "Konformista" patrz: dzieciństwo. tym razem wiel kopańskiej. a także dominowanie nad mężczyznami. gdzie również panuje wszechwładza formy. Garcia Marquez "Sto lat samotności" Centralnym miejscem w Macondo jest dom Buendiów. Stąd z przekonaniem wypowiadane są słowa: będziemy znowu mieszkać w swoim domu. J. L. A. między domownikami brak więzi. później babka. nazwana "domem swidanij" . Kruczkowski "Niemcy" Dom w Getyndze profesora Sonnenbrucha jest dla niego swego rodzaju twierdzą. tymczasowość warunków i egzystencji ludzi. gdzie okazuje się.miejsce spotkań więźniów z rodzinami. jak Mistrz. Herling-Grudziński "Inny świat" . Dlatego po piętnastu latach wraca do Wilka. od których bardzo trudno się uwolniĆ (jeszcze tam miesZkarrp. Wzorem dla Krystyny jest dom matki.A. nie chce mieć z nimi nic wspólnego (nie przyjmuje nawet koniaku od Ruth. nie piszący "po linii". Wierzyński "Droga do domu" Wiersz na pograniczu jawy i snu. gdzie przez dwa. Krystyna musi je odbudować.

Biblia (NT). 3) Drzewo krzyża . ja swój domek ciasny. kto podaruje miastu cenniejszy dar.~jestem jak cyprys zielony. 9) rosło w biblijnym raju. 2) Filemon i Baucis dwoje staruszków. więc ma wiecznie zielone liście i wydaje owoce (Księga Psalmów. Dante Alighieri "Boska Komedia" -Dante prowadzony przez Wergiliusza. (pnysłowie serbskie) * Dom Anglika jest jego zamkiem.zwycięży ten. zwycięstwa życia nad śmiercią. zamienione w nagie. Cyprysy ozdabiały cmentarze. które rośnie nad strumieniem. 4) Jakub zakopał figury wszystkich obcych bogów pod dębem koło Sychem (Księga Rodzaju 35. że dar Ateny jest cenniejszy. 2) Drzewo życia (Księga Rodzaju 2. A. nie jest wspaniały. oznaczające życie. Wszelkie drzewa. (ST)-drzewo wiadomości złego i dobrego (Księga Rodzaju 2. "Apollo i Marsjasz". których kora służy jako pożywienie harpiom. wiersz Herber ta pt. (Ewangelia św. opowiadając sobie historię o niegościnnych mieszkańcach i pobożnych staruszkach.wiecznie zielony jesion podtrzymujący świat. Biblia . które mijają w piekle. drzewo wszechświata (w mitologii skandynawskiej drzewo Igdrasil . Świrszczyńska "Dzieci się zadziwia" . Herakles zdobył złote jabłka. Rozumiane często jako oś świata. ale własny".) a liście drzewa służą do uzdrawiania narodu" (Apokalipsa 22. schronienia. 6). . W swoim rodzinnym domu też nie ma nikogo. unikając spotkania z rodzicami i dla niej zrezygnuje z marzeń o życiu na odludziu i podejmie próbę nauki w kolejnym college'u. (pnysłowie polskie) * Dom nie na ziemi stoi. gdzie drzewo. 33). J. a nie czyni ich. w sztuce średniowiecznej krzyż przedstawiano jako żywe drzewo wypuszczające gałęzie i liście. Chłopiec umarł i wtedy "wielki płacz ozwał się z głębi lasów i gór". 4) Tantal. (pnysłowie serbskie) * "Który słucha tych słów i czyni je. niektórzy teologowie chrześcijańscy uważali je za przeciwstawienie drzewa wiadomości dobra i zła. odrodzenia. że drzewa i gaje były miejscem zamieszkania bóstw. drzewo judaszowe (poniżej). azylu. którzy przyjęli gościnnie Zeusa i Hermesa. (przysłowie gruzińskie) * Już za bramą domu rozciąga się inny świat. za co zostali nagrodzeni tym. Symbolizowały u Greków drzewo życia. nimf (driad). drzewo wiadomości złego i dobrego (poniżej). który zakpił sobie z bogów. wyrażając w ten sposób współczucie i ból całej przyrody oraz niezgodę wobec okrucieństwa boga. 24) * "Który słucha tych słów. Konopnicka) * "Miej ty sobie pałace. równości po zwycięskich wojnach o niepodległość obwieszane narodowymi flagami i emblematami). bogowie bowiem dzielili między siebie miasta i wyspy. gałąź cofała się. 2). Walkę Ateny i Posejdona miał rozstrzygnąć konkurs .Roland jako wzór rycerza i chrześcijanina w momencie śmierci zostaje uwznioślony. 4).się źle. Prawda. został ukarany tak. drzewo krzyża (poniżej). w ten sposób obciążając się odpowiedzialnością za własne czyny. (przysłowie abisyńskie) * Podróży końcem jest dom. jeśli chcesz oddal ode mnie ten kielich goryczy. że drzewa były dla człowieka pierwszymi świątyniami. Francji. podobny jest mężowi mądremu. W ich gałęziach ptaki wiły gniazda. oliwkę z Ateną. śpiące dzieci i odchodzący po cichu ojciec. ale twoja wola niech się stanie" (Łk. Fredry) * Nie istnieje dom. (przysłowie bułgarskie) * Dom bez książek. że wyrasta z ciała olbrzyma Imira. 3) Abraham zasadził tamaryszek w Betsabee i w tamaryszkowym gaju wzywał imienia Pana (Księga Rodzaju 11. 2) Drzewo judaszowe (judaszowiec o kwiatach różowopurpurowych. mirt z Afrodytą. symbolizowały żałobę i świat podziemny. Tu spotyka dusze samobójców. to dom bez okien.Za pomocą kilku kresek naszkicowana sytuacja życiowa: noc. długowieczności. do którego został przywiązany mitologiczny przeciwnik Apollina. Pieśń o Rolandzie" .1) Drzewo pojawia się wiele razy i w różnych funkcjach. dlatego bywa przedmiotem czci. szczupły.1) Na Górze Oliwnej w gaju oliwnym Jezus modli się do ojca: "Ojcze. stąd np.. 6) Kości Saula i jego synów pogrzebano pod tamaryszkiem w gaju Jabes (I Księga Królewska 30. z kim mógłby porozmawiać. który zbudował dom swój na opoce". że pewnego dnia wrośli w ziemię jako dwa drzewa złączone ze sobą pniami. umiera na wzgórzu (co ma przywodzić na myśl Golgotę) pod sosną (co symbolizuje drzewo krzyża). że słychać było w niej echa leśne i szum drzew. krzyża. podobny jest mężowi głupiemu. Gra Marsjasza była tak piękna. (Ewangelia św. Raz stanął w zawody z Marsjaszem (równie nieporównanym flecistą). Ludzie łamiąc zakaz boski. ziemia końcem życia. 13). Wyróżnia się: drzewo życia (poniżej). gdy jednak wyciągał rękę po jabłko. 7) Sam Jahwe często porównuje siebie pod względem siły i płodności do drzewa: . 22. 8) Człowiek bogobojny porównany jest do drzewa. temu wydaje się. zbawienia. piękna poezji. 17. lecz na niewieście. Jabłoni (podarunku ślubnego Gai dla Hery) strzegł smok oraz Hesperydy.1) Grecy wierzyli. wawrzyn z Apollinem. odrodzenie duchowe: "w nowym Jeruzalem na środku ulicy i po obu stronach rzeki drzewo rodzące dwanaście razy (. * Wszędzie dobrze. 8). drabiny do nieba. Krasicki) * "Wolnoć Tomku w swoim domku". Kochanowski "Na lipę" 44 . 6) Herakles wśród swoich dwunastu prac miał też zerwać złote jabłka z ogrodu Hesperyd. miłości. na którym miał się powiesić Judasz (Mt. To do niej potajemnie wraca. którego obecność zapewniała nieśmiertelność. kiedy kobieta hula. zupełnie osiwiało. 4) Drzewo życia. stąd jest to drzewo. ofiary. mądrości. ale w domu najlepiej. wierzono. drzewo wolności (w USA. które ciągle drży). który zbudował swój dom na piasku". Drzewo funkcjonuje jako symbol: płodności. utracili swoją niewiedzę: zaczęli odróżniać dobro od zła. że wtrącono go do Tartaru i skazano na cierpienie bez końca (męki Tantala): skazaniec czuł głód i pragnienie. ale dumny bóg chciał jeszcze ukarać Marsjasza: przywiązał go do drzewa i żywcem obdarł ze skóry.. topole z Heraklesem. (przysłowie greckie) * Kto domu nie budował. czci. rodzinny dom?" (M. Mateusza 7. Bogowie uznali. Por. Włoszech drzewo sadzone przez ludność jako symbol wolności. sosny z Korą-Persefoną. wznoszono świątynie. cedr i orzech z Artemidą. (przysłowie abisyńskie) * W niezgodnym domu kury zdychają.symbol ofiary odkupienia. Pliniusz w "Historii naturalnej" stwierdza. Mateusza 7. Bez zbędnego patosu komentarz lirycz ny kończący wiersz brzmi: one dopiero rankiem się zadziwią Że tak cicho zawalit się w nocy ich dom. (ponekadło ludowe i początek bajki A. dzięki mnie wyrośnie tutaj owoc" (Proroctwo Ozeasza 14. Apollinowi przyznano pierwszeństwo. że ściany same z ziemi wyrosły. abyjedno nie patrzyło na śmierć drugiego. wszakże nie moja. są suche i bez liści. gdzie oddawano im szczegółną cześć. 39-42). a podróżni odpoczywali w cieniu. wędruje przez piekło. 26) * "Kochasz ty dom. 9). psalm I. (pnysłowie angielskie) * We własnym domu i ściany pomagają. 3) Atena walczyła z Posejdonem o miasto Ateny. zwłaszcza jako połączenie podziemnych sił (korzenie) i niebiańskich sfer (korona) z życiem ziemskim (pień). 5) Pod dębem także obwołano Abimelecha królem (Księga Sędziów 9. Było to spełnienie ich prośby. 5) Apollo uchodził za doskonałego muzyka. bowiem miasto dostało od niej drzewo oliwne. 5). inne wersje podają. Bóg nie pozwolił spożywać z niego owoców. że chodzi o figowca lub osikę. Dąb łączono z Zeusem. (pnysłowie koreańskie) Drzewo/drzewa Drzewo/drzewa Jako najpotężniejsza roślina symbolizuje w wielu religiach istoty boskie. 3). W innej wersji -zamienieni w dwa drzewa: dąb i lipę splecione konarami. z wyjątkiem młodszej siostry. (I. bezlistne drzewa. Mitologia .

że to dla Julietty. który stanąl na progu kościola. tragedię i cierpienie odtrąconej przez Judyma Joanny. gardzi światem wrogów. Upersonifikowane cyprysy nie podchodzą do świata "uczenie". strzegą powstańczej mogiły. Szekspir "Burza" . stąd apostrofa do gościa: ale mię raczej daruj rymem pochwalnym. który potem szlachci pańskie stoty. A. Jednak jej nie dotrzyma.W brzozowym lesie obok leśniczówki znajdują się groby.Tarłowskiego i przywiązały się do niego. lecz nudy. wznosil się niewysoki (. współodczuwanie). dlatego zostanie srogo ukarany i dusza jego na wieki będzie jęczeć pod tym modrzewiem. niecodzienność. Pod tym samym drzewem Filon znajdzie martwą Alinę i zakocha się w niej. bo br ak jej pędu życia. Słowacki "Balladyna" Przemieniony przez Goplanę w drzewo Grabiec stanie się mimowolnym świadkiem zbrodni Balladyny. woli walki. spróchniałe drzewo o niesamowitych kształtach. Uwolni go dopiero Prospero. H. Wiara w nieśmiertelność poezji pociąga za sobą chęć uwiecznienia w niej szczególnie cennych i godnych tego rzeczy. Na przykładzie drzewa widać nieprzenikalność. Iwaszkiewicz "Brzezina" . Tu co noc mówią sobie czułe słowa. Staś oczyścił wnętrze drzewa i urządził dla wędrowców siedzibę złożoną z dwóch pomieszczeń. C.Orzeszkowa "Nad Niemnem" Drzewa. zabawę. a jednocześnie zadającej ból sobie i ukochanej kobiecie. dra' mat samotnej jednostki. wiatr) pędzi na koniu ojciec z chorym dzieckiem w objęciach. Zgodnie z konwencją sentymentalną. który wabi go do swego świata. stanowiące jego główny element. Drzewa. J. chudy. Ariela.K. św. który ciągle kontaktuje się z człowiekiem i przemawia do niego (nie wszyscy jednak mogą tę mowę zrozumieć).W wierszu świat ludzi (racjonalny. obiecując barwne życie.. Po to. Na lipę" (Przypatrz się gościu.W. kochanka z malżonkiem swym grabem.Podobne zalety drzewa (cień. Norwid "W Weronie" . którego wnętrze było zamieszkane przez różne zwierzęta. Pan Tadeusz" W . Sienkiewicz "W pustyni i w puszczy" .Jest pochwałą zalet drzewa. Symbolizuje śmierć. które dostarcza ludziom cienia. ogrom materii. a koszyk z malinami strzaskała o drzewo. Szczepana oraz na śmierć Rolanda . Karpiński "Laura i Filon" .) jako kobieta mała. otaczające zarówno mogiłę Jana i Cecylii. jak też mogiłę powstańczą.. pojawia się też wspomnienie Orfeusza jako prapoety i arcymuzyka. Żeromski "Ludzie bezdomni" -Tytuł ostatniego rozdziału brzmi "rozdarta sosna". splatając się u góry gałęziami.W sentymentalnej sielance tytułowi bohaterowie wyznaczyli sobie spotkanie pod umówion~. Przez dwanaście lat Ariel pozostanie tam uwięziony. dąb wlożywszy pięć wieków na swój kark garbaty. pochyla się.Zła czarownica Sykorales zamyka nieposłusznego jej duszka. H. F. Symbol rozdartej sosny uruchamia wiele znaczeń: samotny dramat doktora Judyma. I tak np. niezłomnego rycerza. w brązie zachodu kute wieczor nym promieniem lub odziane w ciemność zmierzchu. w jego konarach gnieżdżą się ptaki. Jej cicha i milcząca obecność obok pięknej i witalnej róży przypomina o nieuchronności przemijania. który swoją grą potrafił poruszyć drzewa w lasach. Olb rzymi baobab pozwolił im przeczekać porę deszczową. pokonanej jednak przez przyrodę i czas. A. Kasprowicz "Krzak dzikiej róży w Ciemnych Smreczynach" W utworze zostały przeciwstawione dwie roś liny: krzak dzikiej róży i limba. upamiętniają męczeńską śmierć powstańca. jak on list mój zielony). Asnyk "Limba" . która została nazwaną Krakowem. natomiast chory syn dostrzega w nim króla Elfów. Kochanowski . umilające życie swym śpiewem. i wpatruje się w oltarz. L. młodego chłopca . pustka. a lewy zostal na twardym gruncie (. które w plastyczny sposób zostały tu zantropomorfizowane: drzewa i krzewy liśćmi wzięly się za ręce jak do tańca stojące panny i młodzieńce. E. To one rozumieją tragedię kochanków i wierzą. tajemniczego piękna: Jan mial postawę czlowieka. z kwiatów zaś pszczoły zbierają miód. W mijanej starej wierzbie ojciec widzi tylko pokraczne. A.Bohaterem lirycz nym wiersza jest górska limba wypierana w coraz wyższe partie gór przez panoszące się na dole świerki. aby na koniec tych rozważań Tadeusz mógł retorycznie zapytać: czyż nie piękniejsza nasza poczciwa brzezina? J.) pień rozszarpany ociekal krwawymi kroplami żywicy. że dla Romea ta łza znad planety spada i groby przecieka. natura miała być świadkiem przeżyć bohaterów. Mickiewicz . jarzębiny ze świeżym pasterskim rumieńcem. Polskie drzewa są przeciwstawione gatunkom obcym (cytryna karlica z złocisty~mi gałki (. Kochanowski "Na lipę" (Uczony gościu) .. I oto drzewo stało się świadkiem sceny zazdrości: Laura porwała wieniec z róż. a sama sosna została przedstawiona następująco: oberwana ziemia ściągnęla w glębinę prawy jej korzeń. Myśląc o zbliżającej się porze deszczowej. dumnej i wyniosłej limby z pospolitością i malodusznością świerków każe rozumieć tę sytuację symbolicznie: jako metaforę losu jednostki wybitnej (skazanej na pewną śmierć) w zetknięciu z tłumem i przeciętnością. J. wyjątkowości. matrony topole.m jaworem. nieczuły) jest przeciwstawiony światu przyrody. tworzą wokćł grobów niezwykłą atmo sferę podniosłości. wspiera się. Każda z roślin symbolizuje inne cechy i inną postawę wobec świata. Drzewa bardzo polubiły młodego powstańca. które tu ma przywodzić na myśl drzewo krzyża... księdze opis lasów litewskich. W. widzi. których bliskość wpływa na życie Bolesława i jego córki. 45 . Sosny szepczą historię sprzed wielu lat. Nad mogiłą drzewa. hermetyczność światów obu bohaterów.Pod modrzewiem spotyka się prosty chłopiec (strzelec) i wodnica (Świtezianka). W opisie obu tych bohaterów lirycznych (upersonifikowanych) kryją się głębokie znaczenia. J. Staff "Wysokie drzewa" Piękny opis krajobrazu o źachodzie słońca. tworzą jakby sklepienie świątyni: pod ciemnq kolumną splecionych ze sobą jodet.: brzoza biala. E. Męczeńska śmierć Longinusa jest stylizowana na śmierć pierwszego chrześcijańskiego męczennika. cierpiąc straszliwe męczarnie. tu przyklęknąwszy. stąd retoryczne pytanie otwierające i kończące wiersz: cóż jest piękniejszego.III . jednak Filon postanowił sprawdzić uczucia Laury i ukrył się w zaroślach. która przegrywa.) kurhan. co zdaje się być drzewem nie smutku. Orzeszkowa "Gloria victis"Drzewa w lesie przechowują pamięć o tragicznych zdarzeniach walk powstańczych i bohaterstwie ludzi. że nawet niebo współczuje kochankom. To las jest głównym bohaterem noweli. Tu podkreślona harmonia między człowiekiem a naturą. cyprys dlugi. niż wysokie drzewa? J. Broni się dzielnie. podnoszą urodę tego miejsca. lecz bogata. J. bohatera podchodzącego do życia maksymalistycznie i idealistycznie.. brzydka. brzydotę (drzewo spróchniałe). co pozwala im twierdzić. który tu symbolizują cyprysy (zrozumienie. Cała przyroda traktowanajest jak żywy twór. Drzewa powtarzają piękną historię przyjaźni Tarłowskiego i Jagmina. wychodzący po pomoc z oblężonego Zbaraża. z wy szczególnieniem gatunków drzew.W niezwykłej scenerii (noc.(Gościu siądź pod mym liściem) . umiera przeszyty strzałami pod drzewem. cienki. S. slupem padającego od nich cienia okryty. Goethe "Król olch" . zostaje napadnięty przez Tatarów. Drzewo zostało tu upersonifikowane: patrzy z godnością. w rozłupanej sośnie.obrońcę wiary.W swojej wędrówce dzieci dotarły do olbrzymiego baobabu. skupienia. Podobnie por. odpoczynek). Limba jest tu świadectwem dawnej potęgi i mocy. Wyraźne skontrastowanie samotnej. trzeba tylko umieć tego słuchać. Mickiewicz Świtezianka" . młodzieniec złoży swej ukochanej przysięgę wierności. Sienkiewicz "Ogniem i mieczem" Longinus Podbipięta. nie godzącej się na świat pełen niesprawiedliwości i krzywdy. spokój.

mój bracie. (przysłowie azerskie) * Jedno drzewo nie tworzy lasu. olchy. który . św. olcho co jedna masz przy liściach szyszki). Świat w swej różnorodności kształtu i wielości barw jest piękny. wrażliwe. krzaczki ochędożyć. o domowe drzewa!" (A. J. otoczony szacunkiem ludzi.Wiejski dworek jest miejscem. A. Mateusza 12. Mickiewicz) * "Dnewa umierają stojąc" (A. z czeladką po sadkoch.Drzewo jest tu symbolem mocy. porównuje Baczyński naród polski do starego drzewa. bogatej. gniazdo ojczyste. które spełnia wszystkie życzenia Kopciuszka. zostaje skazany na infamię). człowiek nie może pogodzić się ze śmiercią. Przerwa-Tetmajer) Dworek Dworek . których mi trzeba). Jest liryczną rozmową z brzozą. z których można strącić owoce. Tytułowe drzewa zostaly tu zantropomo~zowane (liście jak oczy.Iłłakowiczówna "Rzeź brzóz" Drzewa są tu pokazane jako istoty żywe (brzozom siekierą żyly otworzę.Biel brzóz może być też kojarzona ze śmiercią. (Ks. J. św. (Ew.K. utożsamianyjest z tym. aby trwać jak dąb. ale boli. dworek wiejski w Krakowskiem. W baśni "Krzak jałowca" matka pochowana pod jałowcem przywraca za pośrednictwem rośliny życie zabitemu przez macochę synowi. która jest doskonałym dziełem Boga. (J. (Ew. zaborczość. A. drobne drzewka rozsadzić. bo zbudzą się wiosną do nowego życia. (przysłowie mongolskie) * Drzewo. brzoza nazbyt wieśniacza aby rosnąć w mieście. akacji jak do swoich bliskich. W. 33) * "Sztukajestjako drzewo słodkim okryte owocem. M. Idę sobie zamaszyście i opada ze mnie życie jak jesienne liście zestawienie życia drzewa z losem człowieka.) cieśle orać i ryć (.. Docierając do tajemnic przyrody (krew. (prcysłowie abisyńskie) * Mądry i głupi nie widzą tego samego drzewa. ale pragnie cichego i spokojnego życia.nie istnieją. Drzewa występują też w wielu baśniach. niełatwo się łamie. jarzębiny.Obok innych symboli występują tu baobaby rosnące na planecie B-612. śmierci. J. Pasek "Pamiętniki" . która ma moc utrwalania ludzi i rzeczy (tu: drzew antycznych i rodzimych). Jego siedziba. więc korzenie potężnych drzew stanowią dla niej zagrożenie. * Człowiek. Przypowieści 13. 46 . Goethe) * "Nie ma drzewa dobrego. (K. Kochanowski "Na dom w Czarnolesie" . kruchości. co swojskie i rodzime. Baczyński . H. Tutaj wreszcie wychowuje swoje potomstwo na ludzi poćciwych. które . (przysłowie arabskie) * Drzewo sławi się owocami. zielone zaś jest życia drzewo złote".. Baczyński "Byłeś jak wielkie. Po latach i wielu doświadczeniach (godzina trudna) zaczął je postrzegaćjako składniki nadwiślańskiego pejzażu (w antycznej dojrzeć topoli rzecz nadwiślańską).przeżywa wszystkie etapy życia (młodość: pnie się wzwyż. Broniewski "Brzoza" Wiersz napisany po śmierci córki poety . by odrodzić się wiosną. którym należy się przeciwstawiać. Casona) * "Wszelka. tryśnie krew dojrzala. Twardowski "Drzewa nie wierzące" . de Saint-Exupery "Mały Książę" . które się nie pali . W XIX i XX wieku staje się symbolem tej kultury. która w utworze jest symbolem smutku. (przysłowie japońskie) * Ozdobą gór są drzewa. (przysłowie angielskie) * Nie obrzuca się kamieniem drzew jałowych. co go kształtuje. 12) * "Z owoców poznaje się drzewo". który stracił dziecko. Poświatowska "Dlaczego nie drzewem" . by doprowadzić do jego zagłady. który bezskutecznie próbuje znaleźć odpowiednie słowa do wyrażenia swojego bólu. które musiało dorosnctć do trumny.Po licznych wojnach Pasek porzuca służbę w wojsku i osiada w swoim majątku. która takim cieniem kładzie się na rzeczywistość żyjących. Broniewski "Dąb" . destrukcję. wyrażający katastroficzne nastroje pokolenia. staje się nieraz twierdzą. W baśniach drzewa często pełnią funkcje magiczne. który się nie myli. gdy przypadnie wiosna.smutku zielone). Mały Książę systematycznie je wyrywa. ale też bezradnego poety.in. Planeta jest mała. Twardowski "Drzewa" Podmiot mówiący w wierszu zwraca się do brzozy. . trwania. W baśni o Kopciuszku zasadzona ręką sieroty gałązka leszczyny rozrasta się na grobie jej matki do potężnego drzewa. Braci Grimmów. 43~6) * "Życzenie spełnione jest drzewem życia". znaleźć odpowiednie słowa do wyrażenia zachwytu nad pięknem świata (może te lekkie z żywego drzewa slów mnie nauczcł. (przysłowie niemieckie) * Na pochyłe drzewo i kozy skaczą.:' Stylizując swój wiersz na przypowieść biblijną. pod którym stoją tłumy". różnorodnej w swych formtach natury. zagrożenie. Łukasza 6. okres dojrzały: w nagrzane slońcem południe rodzi. Symbolizują one w utworze zło. szczepków naszczepić. niepotrzebne gałqzki obcinać. rzadziej miejski.Nurt ten często zwany jest także dworkowym. Człowiek w swej wędrówce przez życie spotyka innych ludzi. ciachnę przez cialo). Obrazowanie w utworze jest bardzo drastyczne. które by rodziło dobre". drzewo. W Polsce kojarzony zwykle z kulturą szlachecką.Refleksja nad biologicznym trwaniem drzewa. stare drzewo. np. (przysłowie chińskie) * Nie wszyscy ludzie sąpodobni do drzew (przysłowie cygańskie) * Drzewo owocorodne poznaje się po kwiatach. teoria jest szara. Ważyk "Gdzie sosna wielka" -Dwa drzewa: sosna wielka i biała topola długo funkcjonowały w świadomości mówiącego jako elementy krajobrazu z ody Horacego (lacińska sosna i antyczna topola). Tutaj. Dąb obumiera jesienią (opadające liście). baobaby będąjej wrogami. Rej "Żywot człowieka poczciwego" . poeta może nauczyć się mówić o świecie. gdzie człowiek z dala od świata może pędzić ciche i spokojne życie w zgodzie z rytmem natury.mędrcy. często staje się twierdzą w walkach z sąsiadami. W przeciwieństwie do bogatych rezydencji magnackich. (przysłowie polskie) * "Ja ileż wam winienem. co skrzypi. Drzewo jest świadkiem rozpaczy ojca. stąd los dorodnych młodych drzew. bo samym swym istnieniem dają świadectwo wielkości Boga. Podkreślenie trwałości i żywotności horacjańskich motywów. po ogródkoch sobie chodzić.Anki. W. jak do braci i sióstr (element franciszkański). podkreślając niepowtarzalne piękno każdego z drzew (jarzębina dla drozdów dzwoniących i szpaków.Są one w wierszu jednym z elementów pięknej. ozdobą narodu . Drzewa nie muszą się uczyć religii. ulega uczuciom (miłość. siły. rozkład. K. a swoim pięknem sławią jego potęgę. K. starość: porywczym rękom wiatru oddaje liści sierśc~. Dla pisarzy tego nurtu dworek jest symbolem ich swobód.) rylcem u korzeni. K. osocze. Wiersz jest poetycką wypowiedzią na temat istoty człowieczeństwa: w czasie każdej życiowej "zamieci" trzeba znaleźć w sobie tyle siły. Nurt ziemiański w literaturze XVII w. Tutaj zażywa radości pracy na roli. ponieważ jego twórcy to zwykle średnia szlachta zamieszkująca w wiejskich dworkach. złość.K. może z żonką.spokojne i pogodzone z prawami natury .."Drzewa" Wiersz z 1941 r. które jęli (. a człowiek pracą. nieśmiertelności poezji. rdzeń). które by rodziło złe owoce. Gdy z ziarenka wykiełkuje róża. lasy . mszyce pozbierać. utożsamianej z wartościami narodowymi.. wszystko ma w nim swoje miejsce (brzoza na wsi) i swoją funkcję (glogu co chronisz gajówkę). trwoga). J.Niewielki dom mieszkalny wiejski. delikatności. jest symbolem umiarkowanych pragnień poety. Ale tak jak odżywa poranione drzewo. a tylko te. odporności. ginących od śmiercionośnej piły może przywodzić na myśl los pokolenia. czujące.na wzór Horacego nie pożąda bogactwa ani marmorowych pałaców. najczęściej z gankiem od frontu. mały dwór.Wiejski dom.Ch.. W. ani złego. tak i naród zmartwychwstanie jak Bóg z grobu. gdyż bujny temperament Paska bywa przyczyną licznych procesów (m. Drzewom jest być może łatwiej.

12) * "Z owoców poznaje się drzewo". (przysłowie polskie) * "Ja ileż wam winienem.na wzór Horacego nie pożąda bogactwa ani marmorowych pałaców. J. Dla Mickiewicza Soplicowo staje się sym bolem szczęścia lat dziecięcych i utraconej ojczyzny. utożsamianej z wartościami narodowymi. W XIX i XX wieku staje się symbolem tej kultury. różnorodnej w swych formach natury. I. trwania.spokojne i pogodzone z prawami natury . wszystko ma w nim swoje miejsce (brzoza na wsi) i swoją funkcję (głogu co chronisz gajówkę). a swoim pięknem sławią jego potęgę. J. Broniewski "D~. (przysłowie angielskie) * Nie obrzuca się kamieniem drzew jałowych. by odrodzić się wiosną. Ow dworek stanie się świadkiem jego samobójstwa.Nurt ten często zwany jest także dworkowym. zgola przeszedl (. że szanują oni tradycje narodowe. św. Jego wygląd stał się wzorcem polskiego dworku. trwoga). niepotrzebne gałązki obcinać. gdzie wprowadza on w życie to wszystko. 43~6) * "Życzenie spełnione jest drzewem życia".. okres dojrzały: w nagrzane słońcem południe rodzi. zielone zaś jest życia drzewo złote". Człowiek w swej wędrówce przez życie spotyka innych ludzi. z których można strącić owoce.Drzewo jest tu symbolem mocy. odporności. gdy starzec dowie się o romansie swojej młodej żony z synem Kossakowskiego. Drzewa nie muszą się uczyć religii. a tylko te. Twardowski "Drzewa nie wierzące" .Są one w wierszu jednym z elementów pięknej. rzadziej miejski. jest symbolem umiarkowanych pragnień poety.Wiejski dom. mieszka z żoną i dwiema córkami w podupadłym dworku na Podolu. brzoza nazbyt wieśniacza aby rosnąć w mieście. Przypowieści 13. Świat w swej różnorodności kształtu i wielości barw jest piękny. (przysłowie niemieckie) * Na pochyłe drzewo i kozy skaczą. szczepków naszczepić. (J. Idę sobie zamaszyście i opada ze mnie życie jak jesienne liście zestawienie życia drzewa z losem człowieka. św. W Polsce kojarzony zwykle z kulturą szlachecką. (przysłowie arabskie) * Drzewo sławi się owocami.. Rzewuski "Listopad" . Mickiewicz "Pan Tadeusz" Dworek w Soplicowie. ale pragnie cichego i spokojnego życia. Casona) * "Wszelka. Czas pobytu na wsi ukazuje autora jako skrzętnego gospodarza i dobrego męża. Twardowski "Drzewa" Podmiot mówiący w wierszu zwraca się do brzozy.b" . To w dworkach litewskiej szlachty budzi się sprzeciw wobec rosyjskiego protektoratu i króla narzuconego przez Katarzynę II. Pczerwa-Tetmajer) Dworek Dworek . gdyż bujny temperament Paska bywa przyczyną licznych procesów (m. (Ew. . Mickiewicz) * "Drzewa umierają stojąc" (A. H. Krasicki "Żona modna" - Wiejski dworek pana Pietra po przyjeździe "żony modnej" zostaje poddany gruntownym zmianom. Mateusza 12. po ogródkoch sobie chodzić. Pasek "Pamiętniki" . jarzębiny. Stracił cały swój dawny sarmacki charakter. pod którym stoją tłumy". olcho co jedna masz przy liściach szyszki). olchy. Dąb obumiera jesienią (opadające liście). drobne drzewka rozsadzić. Scudzoziemszczała. które by rodziło dobre". które spełnia wszystkie życzenia Kopciuszka. W baśni "Krzak jałowca" matka pochowana pod jałowcem przywraca za pośrednictwem rośliny życie zabitemu przez macochę synowi.Refleksja nad biologicznym trwaniem drzewa. Horsztyński. jest ostoją polskości i dobrych szlacheckich tradycji. starość: porywczym rękom wiatru oddaje liści sierśc~. (przysłowie chińskie) * Nie wszyscy ludzie są podobni do drzew (przysłowie cygańskie) * Drzewo owocorodne poznaje się po kwiatach.. z czeładką po sadkoch. 2) Wiejska siedziba Doświadczyńskiego po jego powrocie do kraju staje się miejscem. drzewo. 33) * "Sztukajestjako drzewo słodkim okryte owocem. Tutaj zażywa radości pracy na roli. Drzewom jest być może łatwiej. J. ale boli. obojętna na losy kraju arystokracja zamieszkuje wspaniałe wielkomiejskie pałace. z drzewa. Aby dwór utrzymać w polskich rękach. człowiek nie może pogodzić się ze śmiercią. Jego siedziba. Ogród. o domowe drzewa!" (A. (Ew. ulega uczuciom (miłość. który . ponieważ jego twórcy to zwykle średnia szlachta zamieszkująca w wiejskich dworkach. złość.mędrcy. staje się nieraz twierdzą. A. krzaczki ochędożyć. (przysłowie japońskie) * Ozdobą gór są drzewa. (K. ani złego. co go kształtuje. Kochanowski "Na dom w Czarnolesie" . za bogatego obieżyświata. bogatej. zgoła przeszedt (. który próbuje pokrzyżować plany zdrajcy. które by rodziło złe owoce. gdzie człowiek z dala od świata może pędzić ciche i spokojne życie w zgodzie z rytmem natury. Krasicki "Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki" 1) Dworek rodziców Doświadczyńskiego jest ostoją obskurantyzmu i źle pojmowanych tradycji sarmackich. J. bo zbudzą się wiosną do nowego życia. hrabiego 47 . gdy przypadnie wiosna. Dla pisarzy tego nurtu dworek jest symbolem ich swobód. które . które się nie pali . Łukasza 6. hrabiostwo postanowili wydać starszą córkę. Tutaj wreszcie wychowuje swoje potomstwo na łudzi poćciwych.W skromnym dworku mieszka stary i ślepy konfederat barski. mały dwór.in. czego nauczył się na Nipu. np. Nurt ziemiański w literaturze XVII w. która jest doskonałym dziełem Boga. (przysłowie abisyńskie) * Mądry i głupi nie widzą tego samego drzewa. aby trwać jak dąb. W przeciwieństwie do bogatych rezydencji magnackich. a człowiek pracą.Wiejski dworek jest miejscem. Rej "Zywot człowieka poczciwego" .) warszawskie pałace. Braci Grimmów. co skrzypi.Były marszałek powiatowy. Wnętrze siedziby Sopliców wskazuje.) warszawskie palace. który się nie myli. (Ks. Diannę. Słowacki "Fantazy" .nie istnieją. często staje się twierdzą w walkach z sąsiadami. podkreślając niepowtarzalne piękno każdego z drzew (jarzębina dla drozdów dzwoniących i szpaków. utożsamianyjest z tym. J. jak do braci i sióstr (element franciszkański). I. W baśni o Kopciuszku zasadzona ręką sieroty gałązka leszczyny rozrasta się na grobie jej matki do potężnego drzewa. Stracił cały swój dawny sarmacki charakter. hrabia Respekt. siły. H. Goethe) * "Nie ma drzewa dobrego..Ch.Niewielki dom mieszkalny wiejski. najczęściej z gankiem od frontu. który był kiedyś ogrodem angielskim. (przysłowie mongolskie) * Drzewo. Poświatowska "Dlaczego nie drzewem" . otoczony szacunkiem ludzi. ozdobą narodu . Krasicki "Zona modna" Wiejski dworek pana Pietrą po przyjeździe "żony modnej" zostaje poddany gruntownym zmianom. teoria jest szara. W. bo samym swym istnieniem dają świadectwo wielkości Boga. rury od kaskad wodnych pordzewiały. Tutaj.Po licznych wojnach Pasek porzuca służbę w wojsku i osiada w swoim majątku. mój bracie. het mana Kossakowskiego. którą Rzewuski ujmuje jako jedyną prawdziwie polską. M. co swojskie i rodzime. teraz zarastają chwasty. gniazdo ojczyste. dworek wiejski w Krakowskiem. Drzewa występują też w wielu baśniach.przeżywa wszystkie etapy życia (młodość: pnie się wzwyż. mszyce pozbierać. (przysłowie azerskie) * Jedno drzewo nie tworzy lasu. może z żonką. J.W opowieści o tragicznych losach braci Strawińskich wiejski dworek utożsamiony jest ze szlachecką tradycją. niełatwo się łamie. W. W baśniach drzewa często pełnią funkcje magiczne. Wiersz jest poetycką wypowiedzią na temat istoty człowieczeństwa: w czasie każdej życiowej "zamieci" trzeba znaleźć w sobie tyle siły. lecz podmurowany. I. zostaje skazany na infamię). Słowacki "Horsztyński" . * Człowiek.Czas pobytu na wsi ukazuje autora jako skrzętnego gospodarza i dobrego męża. akacji jak do swoich bliskich.

Tutaj zatrzyma się również siostra pana Michała wraz z Krzysią i Baśką. tak różny od wspaniałych rezydencji arystokracji. do którego przenosi się stary Borowiecki po sprzedaniu majątku na wsi. 2) Ten sam dworek stanie się też miejscem grozy. w którym spędzał przed laty wakacje. Sienkiewicz "Ogniem i mieczem" . Mniszkówna "Trędowata" Skromny dworek rodziców Stefci Rudeckiej. Tutaj też Wołodyjowski i inni uwolnieni z rąk Janusza Radziwiłła oficerowie dzięki panu Zagłobie dowiedzą się. jest enklawą dobra i elementarnych wartości w zdeprawowanym świecie goniącym za zyskiem. położony na przedmieściach Łodzi.Dworek w Krzemieniu jest wyraźnym przeciwieństwem pełnej intryg Warszawy. że pan Andrzej wstawiał się za nimi do księcia. Fredro "Pan Jowialski" . Zeromski "Przedwiośnie" . flinty. M.W swoim wiejskim dworku tytułowy pan Jowialski ma niepodzielną władzę. wypełnionej pracą egzystencji Bohatyrowiczów. H. W. Tu wreszcie po raz pierwszy zachwieje się wiara Kmicica w uczciwe intencje Radziwiłłów. ordynata Michorowskiego.1) Dworek starej kniahini Kurcewiczowej przypomina raczej kozacką chatę niż siedzibę szlachecką. S. Kiedy z Ameryki powróci do kraju dziedziczka majątku. 2) Skromny dworek wujostwa Wiktora. syna arystokratycznego rodu. 2) Opis życia w Nawłoci staje się dla Żeromskiego pretekstem do pokazania lekkomyślności i niefrasobliwości ziemiaństwa. gdzie Kirłowa boryka się z trudami codziennego życia i pracuje. których doskonałej syntezy z wartościami etycznymi. Wyspiański "Wesele" .I. skończy się. by pocieszyć starego druha i.1) Do dworku Kmiciców dociera wieść o nieszczęściu. miłość młodych doprowadzi do małżeństwa i Marek zostanie już nie opiekunem. które Sienkiewicz utożsamia z tradycją narodową. Norwid "Fortepian Szopena" . jaki pokazuje literatura. Pawlikowska-Jasnorzewska "Rezerwat" .W podupadłym dworku. gdzie przeżyła najszczęśliwsze chwile swojego życia. 2) W dworku Skrzetuskich pan Zagłoba pędzispokojne życie w otoczeniu przybranych wnuków. "Hania". By go zadowolić. ponieważ tu mieszka jego ukochana Halszka. "Selim Mirza" . H. Niestety.1) 48 . ale także w pewien sposób służbą ojczyźnie . córki starego służącego rodziny. Mały dworek w Kozłowicach. wszystko było tak dobrze i tak się wszystko popsuło. by utrzymać siebie i dzieci. które początkowo Gustaw uważa za wyjątkowo nudne. estetycznymi i religijnymi dokonał w swojej muzyce Chopin. A. Iwaszkiewicz "Panny z Wilka" . Orzeszkowa "Nad Niemnem" .Dworek rodziców Steńki jest parodią wyobrażeń Mniszkówny o życiu drobnej szlachty. S. H. pasy podróżne. w pobliżu fabryki Karola. A. nowoczesny. H. odkupi jej właśnie Krzemień. H. więc nocami ucieka. Żeromski "Ludzie bezdomni" Dworek rodziców jawi się we wspomnieniach Joasi Podborskiej jako miejsce. jakie dotąd pędził z przyjaciółmi.Do dworku Billewiczów w Wodoktach pędzi z wojny Kmicic. M. będąc ich korepetytorem. dobroczyńcę. ale gospodarzem. Józefa Odrowąża.K. bo tu dokona się rzeź kniaziów Kurcewiczów i ich matki. Witkiewicz "W małym dworku" .Akcja dramatu toczy się w bronowickiej chacie. znajdzie go zupełnie zmienionym przez obecnych właścicieli. w dworku szlacheckim rozegra się dramat dziewczyny.stary Orwid był powstańcem 1863 roku. Polaka Henryka i Tatara Selima. Jałowe życie mieszkańców K orczyna przeciwstawione jest radosnej. które stały ~fę już w większości zamężnymi kobietami. C. jak mówi Oleńka.Dla Marka Czertwana opieka nad majątkiem i siedzibą rodu Orwidów jest spełnieniem obowiązku nałożonego przez ojca. gdy mąż całe tygodnie spędza poza domem. w powiecie sandomierskim staje się świadkiem niezwykłych wydarzeń. Żeromski "Wierna rzeka" .1) Sielskość i spokój życia w dworku ojca Karola Borowieckiego stanowią całko- wite przeciwieństwo brutalnych praw rządzących egzystencją w Łodzi. 2) Dworek Ketlinga stanie się siedzibą Zagłoby i Wołodyjowskiego na czas konwokacji. Wyspiański "Warszawianka" W dworku na Grochowie Chłopicki w otoczeniu wiemych sobie oficerów oczekuje na meldunki z pola bitwy pod Olszynką. a także swoistej anachroniczności szlachty. ukrytym w drzewach dworku.A taki miał być przyjemny nastrój po podwieczorku w matym. Kiedy po latach powróci do rodzinnego domu. Jego utrata będzie dla Maryni wielkim przeżyciem.1) Dwór w Nawłoci staje się świadkiem miłosnych perypetii Cezarego Baryki. S. J.1) W wiejskim domu w Wilku spędzają wakacje wszystkie panny. dom zostaje zamieniony w rezerwat tradycji szlacheckich z XIX wieku i staje się polskim dworkiem. wiejska siedziba stanie się miejscem nader interesującym. E. by bawić się w karczmach. On decyduje o wszystkim i jego decyzje nie pod legają żadnej dyskusji. Fredro "Damy i huzary" Gdy do dworku Majora zjadą jego siostry. Sienkiewicz "Pan Wołodyjowski" . S. S. Powrót do wiejskiego dwor ku staje się w powieści symbolem powrotu do szlacheckich tradycji ziemiań skich. Samozwaniec "Na ustach grzechu" . Jestjednocześnie ów dworek ostoją szlacheckiego humoru i dobrodusznej kpiny. ale w wystroju weselnej izby można odnaleźć wiele elementów typowych dla szlacheckiego dworku: ztożone w krzyż szable. Niezdołach. który podróżuje po świecie. jaka dzieli biedną guwernantkę od potomka magnackiej rodziny. Sienkiewicz "Rodzina Połanieckich" . Dąbrowska "Noce i dnie" . gdzie Ruben próbuje odnaleźć wewnętrzny spokój. Rodziewiczówna "Dewajtis" . szczęśliwie zakończony oświadczynami Basi. i uratowanego przez nią powstańca. jest miejscem. 2) Dworek. Fredro "Śluby panieńskie" Dworek pani Dobrójskiej jest miejscem. Sienkiewicz "Stary sługa". ciche i spokojne kawalerskie życie. poszukując miejsc. Matrymonialne zabiegi trzech kobiet zamienią siedzibę mężczyzn w prawdziwe pole bitwy o zachowanie kawalerskiej wolności. gdzie żyją aferzyści w stylu Połanieckiego czy Maszki. 2) Dworek w Olszynce jest miejscem. A. M.Dom modrzewiowy wiejski staje się w wierszu Norwida symbolem tradycji narodowych. Salomei Brynickiej. To pomieszanie kultur szlacheckiej i chłopskiej ma symbolizować sytuację wyjściową dramatu . Sienkiewicz "Potop" . Reymont "Ziemia obiecana" .S. nie zniszczone przez nowoczesność tradycje i zwyczaje. Odwiedzając je. że przeszłość bezpowrotnie minęła. Irena. ale dla Skrzetuskiego jest miejscem niemalże pięknym.oto na weselu spotkają się chłopi i inteligencja o szlacheckim rodowodzie. Gdy jednak na wieść o ślubach panieńskich Klary i Anieli zacznie snuć swoją intrygę. choć skromny. w których rzeczywistość miesza się z fantastyką i ujawnione zostają mroczne tajemnice mieszkańców. Kiedy pan Stach będzie chciał uszczęśliwić żonę i podziękować za urodzenie dziecka. W jego murach rozegra się kolejny dramat miłosny w życiu "małego rycerza". synów Halszki i Jana. torba skórzana. co przeżył przed laty.Fantazjusza. na tle wydarzeń powstania styczniowego rozgrywa się dramatyczny romans ubogiej szlachcianki. S. gdzie zachowały się jeszcze dawne. H. Wiktor Ruben próbuje powrócić do tego. która stanie się obiektem rywalizacji dwóch paniczów. zacisznym. takim. jakie spotkało Wołodyjowskiego i stąd pan Andrzej wyruszy. ukazuje przepaść. a czas wszystko zmienił. by odebrać piękny legat w postaci Oleńki.W tych trzech opowiadaniach. połączonych miejscem akcji i postaciami głównych bohaterów.1) W siedzibie Korczyńskich poza nielicznymi pracującymi przebywają sami próżniacy. Ale już sam wygląd dworu (czerwona dachówka zamiast pokrycie z blachy) pokazuje. M.Spokojne życie wiejskiego domu zostaje całkowicie zburzone przez przyjazd bogatego gościa z Ameryki. objeżdżając okoliczne dwory.

za które następne generacje musiały nieraz drogo płacić".Pierwszy okres życia człowieka.powstaniec 1863 roku. Mańa Pawlikowska-Jasnorzewska. Opuszczać będąjednakNiech cicowie Krępę z żalem. to ten zabije ojca i stanie się powodem szeregu nieszczęść. niedaleko Teb.) "O królu Arturze i rycerzach Okagłego Stoiu" -Gdy królowi i królowej Igrenie urodził się syn. że dzieciństwo to niekoniecznie czas radosny i szczęśliwy. Cz.on jest źródłem ich osobowości.Żydem. a następnie ofiarowano Bogu w świątyni Jerozolimskiej wraz z parą synogarlic. ciotka nieustannie wspomina dzieciństwo głównego bohatera. Dworek ciotki jest jakimś absurdalnym muzeum pseudoszlachetczyzny. Mały Artur 49 . 19. wiara dalej żyje w sercach innych ludzi". 2) Kora beztroskie dzieciństwo miała jedyna córka Demeter . 2. do którego wyjeżdża Józio wraz z Miętusem. 2) W dworku w Serbinowie Niechcicowie przeżyją większość swoich nocy i dni. gdzie wuj opowiada głupawe historyjki. radośnie spędzała czas w otoczeniu nimf i dńad na ukwieconych łąkach. który państwo Niechcicowie otrzymują po dawnym administratorze Winczewskim. Później Jezus podniósł dziecięcość do wyjątkowej rangi. bo tu po czerech latach jej ukochany syn umrze. Zosia okazuje się mdłą i nudną.1) Edyp jego ojciec został ostrzeżony przez Apollina za pośrednictwem wyroczni delfickiej jeszcze przed poczęciem dziecka. i niedziel. powtórzenie przymierza. które Hera na niego nasłała. 34-35). Marka i Łukasza). dzieci kopa. J. do czasu aż nie powąchała narcyza. będąc petnym mqdrości. który nie miał dzieci. Ale z tego świata wyrastają w większości bohaterowie . Jego teońe w dziedzinie psychoanalizy wpłynęły m. aby dowiedzieć się. stąd miał nadludzkie cechy. W dzieciństwie Herakles ssał pierś Hery. kim są jego rodzice. (J. 3) Oficjalnie Herakles był dzieckiem Alkmeny i Amfitńona. która zasłynie jako poetka i autorka doskonałych dramatów.Krakowski dworek państwa Kossaków. 2. Wtedy spotkał na drodze prawdziwego ojca. gdyż była zazdrosna o Alkmenę. Konwicki "Bohiń" . które zdarzają się w życiu rzadziej niż w kaleudarzu. Miłosz "Dolina Issy"-Polski dwór na Litwie kowieńskiej jest miejscem. Iwaszkiewicz "Sława i chwała" Ziemiańskie dwory i dworki na Ukrainie to świat. ale za "starkami". gdzie szorbut. gdzie opiekun rodziny świętej. co znaczy: opuchnięta noga). Gombrowicz "Ferdydurke" Wiejski dworek ciotki w Bolimowie. Po ośmiu dniach od urodzenia dziecko obrzezano (jako znak przynależności do wspólnoty wierzących. stąd chłopiec traktował władcę jak własnego ojca. ukrywała go. gdzie wiódł nad wiek mądre rozmowy z wieloma uczonymi. Jezus rósł i umacniat się w duchu. U~ Waldo Cutler (oprac. lecz w rzeczywistości Zeus był jego prawdziwym ojcem. i wiara. kompleks Edypa i kompleks Elektry. pragnąc je zabrać ze sobą i właściwie (dla dobra i chwały królestwa) wychować. Biblia (ST) . dopóki mogła. bo kochliwy bóg wykorzystał nieobecność Amfitńona i miał romans z Alkmeną. Znalazła go córka faraona i spodobał się jej mały chłopiec. W tym czasie pewnemu małżeństwu z pokolenia Lewiego urodził się syn.Dworek w Krępie. T. Tam znaleźli go pasterze i zanieśli do króla Koryntu Polybosa. że jeżeli Lajos spłodzi syna. które Bóg zawarł z Abrahamem). Z tego okresu wyprowadzał on bowiem wszystkie głęboko skrywane i tłumione kompleksy. ale gdy Jokasta urodziła syna. gdzie król Polybos i królowa Mer ope kochali go jak własnego syna. Nałkowska "Granica" Dworek rodziców w Boleborzy jest dla Zenona Ziembiewicza symbolem tego wszystkiego. W. którego spotka później tragiczny los: zostanie wydany przez chłopów w ręce kozackiej sotni. Wiadomo. Matka. Samozwaniec "Maria i Magdałena" . które spadną na ród Labdakidów. a Zygmunt. bo tu urodzi się Piotruś. Dworek. w którym realna histońa Litwy po I wojnie światowej miesza się z pogańskimi jeszcze zwyczajami. jest miejscem. miast być ostoją tradycji i narodowych wartości. Tu urodzą się i dorosną ich dzieci. że lud izraelski stanie się w Egipcie zbyt liczny. M. odbywa erotyczne wyprawy do wsi. Niektóre wersje mitu podają. gdzie przyszłe pisarki. wreszcie włożyła do trzcinowego koszyka i położyła w sitowiu na brzegu Nilu. Zygmunt Freud odkrył szczególną wagę dzieciństwa w późniejszym życiu człowieka. zjawił się po dziecko czarodziej Merlin. a następnie porzucić na górze Kitajron. Biblia (NT) .Kora (Persefona). Mówił: pozwólcie dziateczkom przychodzić do mnie (Mt. że ktoś z Koryntu nazwał go podrzutkiem. Kurek) Dzieciństwo Dzieciństwo . Dom nadal stoi. przeciwko któremu mówić będą. I twoją własną duszą miecz przeniknie (Łk. Panuje w nim dziwna atmosfera jednocześnie artystycznej swobody i mieszczańskich ograniczeń. zabrała do pałacu. Lajos zlekceważył tę przestrogę. którego zabił. zwany Kossakówką. 14). np. kazał zabijać wszystkich nowo narodzonych chłopców. ale jednocześnie wielkiej tragedii. przeżywa inicjację w życie przyrody. w którym się kiedyś mieszkało. Konwicki "Kompleks polski" W szlacheckim dworku gdzieś na Litwie pojawia się jak duch Zygmunt Mineyko . (M. mimo że dawny mieszkaniec zmienił się we włóczęgę. T. Barbara pokocha Bogumiła. Tu upłynęła znaczna część jego dzieciństwa.Mojżesz . najczęściej łączone z beztroską i zabawą. nie w pełni tego świadoma. M.W szlacheckim dworku na Litwie w czasie powstania styczniowego toczy się romans rzekomej babki autora z powstańczym emisariuszem . choć jak przystało na panicza. Jużjako dziecko udusił dwa węże. na ogromne zainteresowanie dzieciństwem w literaturze i sztuce dwudziestolecia. Wówczas to sędziwy Symeon powiedział Maryi: oto ten pofożony jest na upadek i powstanie wielu w Izraelu i na znak. 40). jest dziwacznym miejscem. Kochana przez matkę. głupią panienką. z widokiem na ule jest dla poety jeszcze jednym pustym symbolem. * "Nie ma chyba rzeczy obojętniejszej niż dom.in.jego imię tłumaczy się jako "wyłowiony z wody". Tutaj będzie powracać po wszystkich zawodach miłosnych. Ponieważ faraon bał się.Źródłem wiedzy na temat dzieciństwa Jezusa są trzy ewangelie (tzw. jest przyczyną wielu rozterek pani Barbary. Konieczność opuszczenia Serbinowa stanie się dla obojga trudnym przeżyciem. który histońa zmiotła z powierzchni ziemi. Samozwaniec "Załotnica niebieska" Niezwykła atmosfera dworku Kossaków pozwala rozwinąć się oryginalnemu talentowi Lilki. W mitologii greckiej . synoptyczne Mateusza. Dała mu imię Mojżesz. Później stanie się dla niej miejscem wielkiego szczęścia. lata dziecięce. Tomasz. alkowa z pataszem na kolku przysłaniają prawdziwy obraz wsi. Wbrew utartym przekonaniom stwierdził on. przeżywają szczęśliwe. kazał dziecku przebić nogi gwoździem i przewiązać rzemieniem (stąd nazwano go później Edyp. więc Edyp udał się do Delf. Całe dzieciństwo upłynęło Edypowi na tym dworze. gdzie główny bohater powieści. Józef pracowałjako cieśla. który odziedziczyła niepodległa Polska po okresie zaborów. K· Wierzyński "Ojczyzna chochotów" ' ~jczyzna w kolumienkach. To także centrum tajemniczego świata. chcąc go uratować. Z. którą się straciło. otoczona jej czułą troską. jednak ugania się nie za młódkami. tu. a laska boża była nad nim (Łk. beztroskie dzieciństwo. zostając sam w świą tyni w Jerozolimie. Mańa Pawlikowska-Jasnorzewska i Magdalena Samozwaniec. czego chciałby w życiu uniknąć. że wychowywał się on w Nazarecie (stąd Jezus Nazareński -INRI głosił napis nad głową Chrystusa na krzyżu: Jezus Nazareński Król Żydowski). Kuncewiczowa) * "Każde pokolenie ulepszało swój dom w imię własnych ideałów. Gdy miał lat dwanaście po raz pierwszy opuścił rodziców. a wszyscy ludzie noszą w sobiejakieś cierpienie i tajemnicę.

Pożar domu. jak ona sama: dzikie.wychowywał się na dworze pana Ektora wraz z jego synem Kajem. Chciał. Krasiński "Nie-Boska komedia" Orcio nie był oczekiwanym przez ojca dzieckiem. gdzie słuchali wycia wichru. Bedier (oprac. Heathcliff wychowywał małego Ha retona w izolacji od świata. Może dlatego tak bardzo pociągali ją ludzie mieszkający w Wichrowych Wzgórzach. wiejskiej rodziny. B. wspominają swoje dzieciństwo jako czas beztroski. więc świadomie zrezygnował z uczenia go czytania i pisania. Nie nadawał się do żadnej wiejskiej pracy. gdzie . np. Pozwalał im na wiele. Posłany do wypasania świń. Wychowaniem sieroty zajął się Rohaut. więc hrabia Henryk wrócił do domu (rozczarowawszy się przedtem do swego ideału) i usiłował nadrobić stracony czas. Odznaczał się niezwykłą pobożnością (ten więc siużyf Bogu rad). W rozmowie z Grzegorzem stwierdza: nudzę się. ufnym i dobrym. więc siedzenie nad książką mogłoby mu zaszkodzić. Dziecko otoczone było miłością rodziców. a gdy objawiła się choroba Orcia.niczego chłopcu nie brakowało. To oni właśnie są tym ziarnem narodu. także jego dzieciństwo. Gdy jednak zawitał do dworku brat matki Mikołaja. Obrazy te często powracały później w koszmarnych wspomnieniach. kochał i pieścił jak syna. ojciec robił więc wszystko. Winrycha. Matka Orcia. nie wolno mu biegać i wszystko mu szkodzi. Krasicki "Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki" Chłopiec wychował się w dworku szlacheckim. aby dziewczynki nie odczuły boleśnie jej straty. masowych zsyłek na Syberię. Najczęściej leży lub siedzi. uczył go nienawiści do ludzi. II Józio i Rózia. nie miał łatwego życia w domu swoich opieku nów. matka za radą kuma Andrzeja wysyła Antka do miasta w poszukiwaniu szczęścia. Wygłaszają następującą prawdę życiową: kto nie doznał goryczy ni razu. choroba i śmierć 50 . Zależało mu. wszyscy jak rekruci z golonymi głowami (. A. Później. blade. bo ciągle głowę miał zaprzątniętą marzeniami. Józio jest utwierdzany w przekonaniu. chcąc. które do niej docierają na temat bankructwa. toteż starał się dziewczynce zastąpić matkę. niefrasobliwości. Dzieciństwo. zgodnie z hagiograficznym wzorcem swoimi cnotami przewyższał ojca: ten byi oćca barzo lepszy. Edgar był ojcem dobrym i troskliwym. a chłopiec uczył ją rozumieć przyrodę. tzw. Teraz przychodzą do cmentarnej kaplicy prosić zebranych o ziarnko gorczycy. Ojciec w tym czasie przeżywał wzniosłe uczucia do Dziewicy. acz gnuśnego dzieciństwa. Prus "Anielka" Dziewczynka i jej młodszy brat. Zwłaszcza Hindley był o niego zazdrosny.. Anielka jest przerażona strzępami rozmów. zabawy. bo Katarzyna zmarła po porodzie. by leczyć wątłe zdrowie. Ponieważ rodzina była biedna. pełne sprzecznych uczuć. to lata spędzone na dworże mistrza krzyżackiego. więc niekiedy nawet zabraniał Heathcliffowi jadać przy wspólnym stole. A. Został on znaleziony przez pana Earnshawa na ulicy Liverpoolu. aby Delfma i Anastazja były szczęśliwe. B. Mickiewicz "Dziady" cz. Merlin strzegł go przed zazdrosnymi o władzę baronami.Jedyną radością niewidomej dziewczynki jest słuchanie melodii ulicznej katarynki. wymizerowane. zwłaszcza że wyróżniał się i wyglądem. jako znajda.. skakać wybiec w pole. gdyż ojciec nie wtrącał się w wychowanie syna. J. B. Kochanowski "Treny" Dzieciństwo Urszulki upły'wało szczęśliwie w czarnoleskim dworku. toteż dwór jest w ruinie. rósł pod bacznym okiem czarodzieja. szukając jej dobrego okulisty. J. E.Aleksy był synem jednego ze znaczniejszych patrycjuszy rzymskich. Słowacki "Kordian" Dzieciństwo Kordiana upłynęło w szlacheckim dworku pod troskliwym okiem sługi Grzegorza. konfliktu dziedzica z chłopami. jest przygaszone. Później Tństan trafił na dwór króla Marka. J. 4) Dzieciństwo Katy upływało spokojnie i dostatnio w Drozdowym Gnieździe. Od wczesnego dzieciństwa wykazywał ogromne zamiłowanie do rzeźbienia. w sztuce rycerskiej i dworskiej jako giermka ćwiczył go Gorwenal. Opiekował się nią tylko ojciec. toteż wyrósł na piętnastoletniego starca. że łańcucha. aby chłopiec wyrósł na nieokrzesanego gbura. Otoczony był opieką pana Ektora. wesołe. wreszcie bogato wydał je za mąż. wnosząc w rodzinne życie wiele radości i uciesznego śmiechu. gotów był zapłacić każdą cenę za ratowanie zdrowia i życia syna. początkowo tylko pod opieką kobiet. mówiła. a matka zmarła zaraz po urodzeniu dziecka.). które bohater zapamiętał już świadomie. Ojciec Tństana zginął. Mikołaj o początkach swoich w szkole wspomina: pojętność miałem wielką. Balzac "Ojciec Goriot" . że jest słabego zdrowia. który Waltera Alfa do chrztu trzymał. natomiast rano tłumaczono sobie sny. Z. Już w dzieciństwie wykazywał wiele zalet. Od początku wykazywał niezwykłą siłę i zręczność (wyjęcie miecza z kamienia) oraz roztropność.1) O wczesnym dzieciństwie Heathcliffa niewiele wiemy. najmłodszy dziesięć łat nieboże skarżył się. Mickiewicz "Dziady" cz. bo nie interesują go przyziemne sprawy gospodarstwa. dziedzica nie ma. Bronte "Wichrowe Wzgórza" . ale wstręt do nauki jeszcze większy. że mały stał się poetą. więc był dzieckiem bardzo oczekiwanym. W ten sposób upłynęło mu dzieciństwo do lat siedmiu. zgromił on rodziców chłopca za chowanie go w dzikości i z dala od książek. Z tego okresu pochodzi wielka zażyłość Waltera z Halbanem. A. zapomniał o bożym świecie. pożar domu i przeraźliwy krzyk matki. uciekali na wrzosowiska. czarownicach i strachach.). wspólnie z Heathcliffem buntowali się przeciwko Hindleyowi. że dzieckojest słabowite i delikatne. a w szczególności na rodzinie Katarzyny. która skutecznie odciągała go od żony i syna. Sama wkrótce umarła. Mickiewicz "Konrad Wallenrod" Chłopiec zapamiętał z okresu swego dzieciństwa moment napadu Krzyżaków na swoje rodzinne miasto.Żona Goriota zmarła wcześnie. spełniał każdą zachciankę. i mrocznym usposobieniem.jak należy przypuszczać . którego traktował jak przyrodniego brata. 2) Dzieciństwo Katarzyny było takie. Jednak ostatecznie kupiono ch łopcu elementarz i tablicę do pisania i do szkół posłano. Gdy miał kawałek drewna i scyzoryk. który pozwolił na wizyty kataryniarza na podwórku i postanowił pomóc dziewczynce. I.) "Dzieje Tristana i Izoldy"-Imię Tństan (smutny) określiło całe życie bohatera. zaś matka to osoba żyjąca w świecie romansów.. 3) Realizując swój plan zemsty na całym świecie. Aleksym" . Rodzicejego długo nie mieli potomka. Matka nie miała z niego żadnej pociechy ani pomocy. podźwignąć nie może. że podczas swego ziemskiego życia nie zaznały niczego złego (pieszczoty. znędzniałe. śpiewać. które car postanowił zniszczyć. Józio wychowywali się w szczególnej atmosferze: ojciec przehulał majątek. Jej choroba poruszyła do głębi serce pana Tomasza. brak mu wiel kiej. Zwierzają się. bo nie mogą się dostać do nieba.. że go wyrzuci z domu. Dziecko pochodzi z biednej rodziny. W swojej opowieści Jan Sobolewski wspomina wywożone w kibitkach dzieci: małe chłopcy. swoją żarliwą modlitwą sprawiła. Katy była dzieckiem pogodnym. samowolne. aby chłopiec zyskał miłość ojca. Matka usiłowała bronić Mikołaja. mobilizującej idei. który kształtował upodobania i poglądy chłopca.Chłopiec pochodził z ubogiej. Prus "Katarynka" . który jest znudzony iyciem. Daremnie. hrabiego Henryka nie było nawet na chrzcie syna. urwać kwiatków dla Rozalki). Całajego edukacja sprowadzała się do słuchania wieczornych opowieści o upiorach. Prus "Antek" . mógł poświęcić całe godziny na wycinanie figurek różnych kształtów. zanim syn przyszedł na świat. gdy zapatrzył się na wiatrak w oddali. duchy lekkie. groził. rosło pogodne. "Legenda o św. łakotki. H. ten nie dozna słodyczy w niebie. III Okres dzieciństwa wielu chłopców przypadł na czas prześladowań. ciągłych marzeń o wyjeździe do Warszawy. swawole (. To był koniec błogiego. przesłuchań. Bywał z chłopcem na grobie matki.

że spotkało wiejskiego nauczyciela. w jakiej mały Ignacy wychowywał się. toteż raz wszedł potajemnie do dworu. Jego ojciec jest gorliwym wielbicielem Napoleona. G. Wierzyński "Fiłozofia" Wiersz rozpoczyna się od słów: dziś drugi raz się urodzii<em. wyprzedaż sprzętów jako wspaniała zabawa). Konopnicka "Mendel Gdański" Mały chłopiec żydowski. wychowuje się tylko z dziadkiem. zaś matka nigdy nie interesowała się małą. Konopnicka "Nasza szkapa" Dzieciństwo trójki chłopców piaskarza Mostowiaka. choć trochę szorstką miłością prostych rodziców. które jednak. To także wspomnienia rozklapanych butów ciotki. nie było smutne. Niezrozumiany przez innych. Chce. ponieważ rodzice żyją swoim własnym życiem. Gdy dziecko zaczęło podrastać dobra pani z niesmakiem skonstatowała. toteż na ścianach w domu wiszą obrazy z podobizną cesarza i obrazy świętych. toteż Marcin był długo typem maminsynka. niedorzeczny jak szczęście. by zawieźć trumnę na cmentarz. aby własne brudy prać we własnym domu. Janko od urodzenia był słabego zdrowia. by choć dotknąć wiszących na ścianie skrzypiec. tęskni. kiedy wyszli goście. by spełnić jej marzenia (staje się to powodem procesu z baronową Krzeszowską). któremu trudno było przystosować się do wymogów życia. Podczas gdy inni bawią się.chów i niemych skrzypiec pękniętych. Dom nie jest dla niego ostoją i przystanią. potrafiła zadbać o wszyst ko i wszystko załatwić (korepetycje u Majewskiego). słabo radzi sobie w szkole. Helenkę. wesołe. Helenka jest otoczona miłością matki i babci. Rzecki). W sensie metaforycznym symbolizuje ona dziecko zagubione w świecie dorosłych. upominając o pieszczoty. wzbudzające w ludziach wiele pozytywnych uczuć (Wokulski. rajem utraconym. E. żeby nie płacić za bilet. Ojciec był stale zapracowany. Żeromski "Syzyfowe prace" Paralelnie pokazane dzieciństwo dwóch chłopców: 1) Marcin Borowicz urodził się w zubożałej rodzinie szlacheckiej. Zawsze był wątły. rozrywkę w chwilach nudy. rozmowy z ojcem na temat genialności i talentu Napoleona. Ten okres to: poezja starych studni. które miało to szczęście w życiu. Zapolska "Moralność pani Dulskiej" . bez grajka. jak oszczędnie (!) prowadzić dom. Staff "Dzieciństwo" . by chłopiec zrozumiał. myślała także o przyszłości Marcina. pojawia się. gdy przyjechała na krótko z wizytą. chłopca z białoruskiej wsi. S. a z powodu nudy i zniechęcenia życiowego bierze na wychowanie sierotę. żeby wrastał w społeczność. matka pracując na pańskim. wejścia w świat zaczarowa nych zamków. czasami babka. a później do gimnazjum w Klerykowie. od początku musiał walczyć. Na swój dziecięcy sposób cieszą się i bawią.chcąc nie chcąc uczenie się od matki.tego życie nie gtaskało po gtowie. Jedynym jego marzeniem było posiadanie własnych skrzypiec. G. pokazane z perspektywy lat. które nie miało możliwości rozwijania swoich uzdolnień. Tu sposób pojmowania rzeczywistości przez dzieci nie odpowiada stanowi faktycznemu (np. mimo braku ojca. Matka przed śmiercią obiecała mu. dawała mu ona poczucie bezpieczeństwa. Doktor Judym o swoim dzieciństwie zawsze myślał z goryczą i zażenowaniem. co zrobić. Przez pięć lat uśmiechał się do niej los była ładnie ubierana. który pił i często bił syna. że być uczciwym Żydem nie jest wstyd. Po śmierci rodziców Berta została odesłana do ciotki. a ten zaszczepił mu chęć zdobywania wiedzy. do niego się chętnie wraca myślami. stry. Orzeszkowa "Dobra pani" Ironiczny tytuł noweli odnosi się do Eweliny Krzyckiej.Tu dzieciństwo. że przeżył. K. znudzona wyjeżdża i zostawia dziecko jak pieska czy papugę. by móc się nią cieszyć w sposób tak bezpośredni i tak niczym nie skażony jak dziecko: wszysrko 51 .Hesia i Mela (podobnie jak cały dom) są zdominowane przez Dulską. upływa pogodnie. Zagubiona w zaczarowa nym świecie. Dziewczynka poznała. Chłopiec był z matką silnie związany uczuciowo. głód. Wreszcie. Mann "Tonio Króger" Tonio. zepsut~~ch zegarów. To do niej tęsknią i o niej ciągle myślą. a ich jedyną przyjaciółką jest stara. będą miały wpływ na późniejszą postawę życiową Rzeckiego (kult napoleonidów. toteż jest to dziecko pogodne. E.matki. Śmierć matki też zrobiła na chłopcach mniejsze wrażenie niż sprzedaż szkapy. która działa w Towarzystwie Dam Dobroczynnych. pozostawione samo sobie. B. L. Został za to zbity tak mocno. pozostawiając syna samemu sobie. aby móc dostrzec tylko dobre strony rzeczywistości. gdzie zwykły zardzewiały klucz mógł być traktowany jako zapowiedź wielkiej przygody. która we śnie odnalazła krainę czarów. Patrz: sen. uprawiają sporty. w których ku uciesze caiego gimnazjum chodzić musiat. skurczyć się w tramwaju. Jednak dzieci zdają się nie rozumieć tragicznej sytuacji rodziny. observowanie "wyskoków" Zbyszka i . Żeromski "Ludzie bezdomni" Dzieciństwo Judyma to ulica Ciepła i warsztat ojca. To również czas spędzony u ciotki. M. a lekcje można było odrabiać na kuchennym stole wśród brudnych statków i masła. Stary Mendel jest bardzo troskliwy i kocha chłopca. a jednak dostrzegające wszelkiejego nielogiczności i nonsensy. Flaubert "Pani Bovary" Smutne było dzieciństwo Berty Bovary. Chłopiec często podkradał się pod okna karczmy i słuchał muzyki. rozpieszczana. że robi się z małej pieszczoszki niezbyt słodki podlotek. już sprzedany dorożkarzowi. Orzeszkowa "Tadeusz" Dzieciństwo Tadeusza. Jakub. sprzedaż kolejnych sprzętów z domu. ale pani Ewelina chciała w niej widzieć zabawkę. choroba i śmierć matki. stara się jednak wychowywać go w tradycji ż ydowskiej (uroczyste obchody szabasu). czepiając się sukni. bo otoczony był czułą. Ich dzieciństwo to bezwzględne podporządkowanie się zdaniu matki (np. którzy nie chcieli słyszeć o nauce syna. dlatego też w dniu pogrzebu matki z radością witają konia. Sienkiewicz "Janko Muzykant" Bohaterem noweli jest utalentowane dziecko wiejskie. Anielka umiera. utonęło w pobliskim stawie. Paluszkiewicza. ale jakże piękna. M. wysyłając go najpierw do szkoły w Owczarach. że nie przeżył. Dla Staffa dzieciństwo to sen słodki. z obawą patrzy na jego blade policzki. Dzieci na podwórku wyśmiewająjednak Jakuba i dokuczają mu z powodujego żydowskiego pochodzenia. 2) Dzieciństwo Helenki Stawskiej. który. Tak naprawdę Berta chyba jej przeszkadzała. T. ćwiczyć gamy).1) Rzecki wychowuje się bez matki. ślepa na jedno oko szkapa. Może nie było w domu luksusów. bez przerwy myślała o dziecku. co to wielkopański kaprys. by zarobić na utrzymanie i kaprysy matki. strata Karuska to zbyt wiele dla dziewczynki. To rupieciarnia wspomnień. ale matka dbała o wszystko. gdzie musiała pracować. Ojciec żegnał go idąc na pole.Tytułowa bohaterka to mała dziewczynka. że w niebie Bóg mu ofiaruje wymarzone skrzypce. jest wspomnieniem. a więc jest zachętą do spojrzenia na świat oczami dziecka. to nędzna izba. niepoprawny romantyzm). H. syn konsula Krógera i Włoszki o naturze artystki. Dziecko biednej rodziny chłopskiej. także z rodzicami. Np. Carroll "Przygody Alicji w krainie czarów" . by dziecko nie odczuło trudnej sytuacji materialnej (sama pracuje udzielając lekcji). już jako dziecko czuje się wyobcowany spośród rówieśników. Dziecko wychowywały piastunki. L. gdyż w domu była bieda. 2) Andrzej Radek . S. bo ubywała jedna para rąk. zimą mróz w izbie. Prus "Lalka" . Dziadek nie chce go izolować od Polaków. Helenka w domu Janowej czeka na panią. Tonio zaczytuje się w zbyt poważnej lekturze (patrz: czytanie literatury). ciotka osobą głęboko wierzącą. Wysyła go na podwórko. rodzice nie żyją. Atmosfera. nie potrafi znaleźć odpowiedzi na podstawowe pytania (np. kumy dziwiły się. kim jestes~ ani też wyjaśnić sobie prawideł rządzących tą absurdalną rzeczywistością. Matka stara się. żeby bawił się z dziećmi. gdy można się było położyć. Wokulski podarowujejej lalkę.

Sitowie wystarczy po prostu do zrobienia siatki. co jak motyl drżą). że ją zraniły. Z tego okresu pamiętał wiecznie zatroskaną i zapracowaną matkę oraz ojca. Dzieci miały świadomość. Kuncewiczowa "Cudzoziemka" Dzieciństwo Marty i Władysia upłynęło bez uśmiechu matki. Te lata chfopięce wspominane są z żalem i nostalgią jako bezpowrotnie minione. Król). odbieraniago sercem. czyli naiwny i infantylny. którzy są egoistyczni. gdy trzeba było szybko dorosnąć i poznać całe zło tego świata (i poszedłeś jasny synku z ciemng bronią w noc). Czym jest życie. O życiu i kańerze Marty Róża bardzo wcześnie zdecydowała sama. a tabliczkę mnożenia leżqc z ojcem gtowa przy gtowie w bujanym fotelu. Ojciec starał się matkę tłumaczyć.patrz: pokolenie stracone. była kapryśna. Marcella Clerici upłynął wśród awantur między ojcem i matką. Dziecińśtwo to okres odbierania świata w sposób sensualistyczny. dbająca o dom i interesy. Krystyna zauważyła. 2) Dzieci Krystyny były właściwie wychowywane wyłącznie przez matkę. Moravia "Konformista" Zamożność rodziców i ich wysoka pozycja społeczna nie są gwarancją szczęśliwego dzieciństwa. J. Do matki miał żal. ponieważ tak odnosiła się do niej ciotka. poruszało się okno. gdzie do dziś gra wszystkim dzieciom piękne melodie i spełnia ich marzenia. czasami tylko popadał w zadumę. a 52 . że do niego zawsze może się zwrócić. Pozostał na zawsze w parku. ponieważ pamiętał czas spędzony w domu. Zaniedbywała przez to innych synów. gdzie pierwszy okres życia głównego bohatera. rzeczywistość jak z baśni. Dzieciństwo to także odkrycie. aby synowi niczego nie brakowało. które odżywały zwłaszcza nocą (szły lipy. Krystyna najbardziej kochała Gautego. aby móc na nowo. chłopiec myślał. A. próżni. zdrój). Dorastała na dworze w Jórund. uganiającego się za wiejskimi dziewczynami. kultury masowej (Ulica Krokodyli).konkretna. gdy nie trzeba się zastanawiać nad nazywaniem rzeczy i zjawisk. gdy więc miał siedem dni. 2) Elżbieta Biecka nie pamiętała z dzieciństwa matki lub też zachowała jej mgliste wspomnienie. Undset "Krystyna. A. Czechowicz "Na wsi" Wspomnienie dzieciństwajest ucieczką przed złem świata. M. S. które czai się gdzieś w groźny sposób. Nałkowska "Granica" . Krystyna była pięknym dzieckiem. który jest wielkim magiem lub zdegradowanym karakanem. bo traktował ich jak mężczyzn.Tu dzieciństwo jest czasem przywołanym. matka była zbyt chłodna uczuciowo. kłopotach w szkole. W. Dzieciństwo to czas poszukiwań. Dzieciństwo to: zapach siana.K. bez. Wsz~stko znikało wraz z nadejściem dnia. córka Lavransa" .M.synem Róży. To dzieciństwo pozbawione snów (oddzielili cię syneczku od snów. choć była ukochanym dzieckiem zwłaszcza ojca. kolejnych wtajemniczeń. Erlend dużo wyjeżdżał. zrozumiał dopiero. to także dostatek. tęskniła do tego okresu w życiu swoich dzieci. Z chłopcami nawiązał kontakt dopiero gdy dorośli. miał dla dzieci więcej czasu i wyrozumiałości. Z. Czechowicz "dawniej" .starsze opiekowały się młodszymi. toteż mały miał najlepszych nauczycieli. J. unikając codziennych obowiązków.1) Zenon Ziembiewicz spędził swoje dzieciństwo w majątku Tczewskich w Boleborzy. że to on jest przyczyną niesnasek między rodzicami. Zależało im. To czas ojca. Barrie "Przygody Piotrusia Pana" . zapadała się w otchłań poduszka). choć o Władysia Róża była bardzo zazdrosna. Steinbeck "Na wschód od Edenu" 1) Dzieciństwo Adama i Karola było niby podobne. milczenia i wrogości. Schulz "Sklepy cynamonowe" Rzeczywistość jest tu oglądana oczami dziecka. sytość (mleko. gdy ojca zabrano na wojnę.1) Dzieciństwo Krystyny było szczęśliwe. wspomnieniem jasnym. twierdził. K. Pokazuje to powieść Moravii. który nie chciał być dorosłym.To opowieść o chłopcu. B.a oraz tak zaraźliwie wesoły: wyprowadzitem się z siebie. o wszystkim chciała decydować sama. Swiat wydawał się dziecku jasny. wśród jej równie starych znajomych. Marta była córką ojca. że dzieciństwo szybko mija. S. Dorosłość i dzieciństwo to dwa światy. kojarzącym się z bezpieczeństwem (obecność matki).Po latach powraca wspomnienie dziecinnych koszmarów. Łatwo się obrażała. znany. co piękne i dobre. Jego dzieciństwo było szczęśliwe wśród elfów: bawił się.K. Zenon początkowo patrzył na rodziców bezkrytycznie. dlatego odbierana jako daleka. Gide "Fałszerze" . dziecięcy wędruje kolejno przez środowiska: szkolne. Liczna rodzina sprawiła. chroniony od wszelkich niedogodności i trosk. który wraca tylko we wspomnieniach. de Saint-Exupery "Mały Książę" -Dzieciństwo zostało tu przeciwstawione światu dorosłych. więc z konieczności zdeformowana. ich wzajemnych pretensji. że dzieci musiały chować się same . pierwszych erotycznych kontaktach z mężczyznami (Lino). mieszkam za darmo w każdvm z was. Gombrowicz "Ferdydurke" Tu zabieg powrotu do dzieciństwa służy temu. pokazanejest w sposób wręcz arkadyjski. Marcello nie miał z kim porozmawiać o niepokojących go sprawach (np. Takie dzieciństwo wpłynęło na ukształtowanie jej osobowości: charakteryzował ją chłód uczuciowy. marzeń. któremu matka ciągle musiała wybaczać romanse. Był dzieckiem kochanym i rozpieszczanym przez rodziców. pięknem (chmury. beztroski. Często nie rozumiejąc sensu kłótni (ojciec chorobliwie zazdrosny o matkę). kiczu. tak też ona potraktowała własne dziecko. ocalić przed złem. Dorośli widzą w tym po prostu kapelusz. kochana przez ojca i matkę. Władyś . odkrywania świata. Znamienny jest test. w sposób świeży i niczym nie skażony określić się wobec formy. J. Józio jako chłopiec nijaki. podobna dużemu dziecku. bo przecież najważniejszejest niewidoczne dla oczu. domu mieszczańskiego. że świat mężczyzn ~ świat kobiet. to matka . chwiejna uczuciowo. skupieni na sprawach bez sensu.Dzieciństwo jest tu czasem arkadyjskim. chleb). grał. gdzie jego ojciec był zarządcą. J. J. rozryw. poczucie bezpieczeństwa (chroniąca moc melodii kantyczki). gdy trzeba było zapomnieć o tym. Wiedziała. interesowni. Okres dzieciństwa pokazany jest tu jednocześnie jako koniec pewnej epoki (sklepów cynamonowych) i ekspansja tandety. które nie mogą się porozumieć.Dzieciństwo bohatera lirycznego wiersza przypadło na czas wojny. wrażeń wzrokowych (brzask różowiał) i dotykowych (wiew sitowie i miętę owiał). K. czas pogardy. Na bogactwo wrażeń składa się ogrom docierających do świadomości dziecka odczuć: zapachów (wonna mięta nad wodą pachniata). Niekiedy próbował rozmawiać ze służbą. okres odkrywania. niegroźny. Matka nie pozostawiała dzieciom samodzielności. z czego Róża zdała sobie sprawę w ostatnim dniu swojego życia. ziemiańskie. że zaczął dostrzegać błędy we francuskim matki i odważył się krytycznie oceniać ojca. którego dorośli nie zdają: rysunek węża. by móc określić się wobec kolejnych form. wcafowywali sobie z ccst w usta. Dzieciństwo to czas kolorowy. A. Bankier. że są przez matkę niejednakowo kochane. wyfrunął przez otwarte okno z domu i zamieszkał w Parku Leśnym. Tuwim "Sitowie" . toteż we wszyst kich wzbudzała pozytywne uczucia. Wychowywała się u starzejącej się ciotki. tańczył. a w Baku wybuchła rewolucja. Baczyński "Elegia o chłopcu polskim" . Cecylii Kolichowskiej.porywa mnie. będąc jednocześnie antidotum na okrutną rzeczywistość. To czas bezpowrotnie utracony. Cezary rósł w dobrobycie. Baczyński "Z głową na karabinie" . co potrafi osłonić. Postać matki jest tym. że matki zawsze powinny czekać. gdyż był dzieckiem chorowitym. Żeromski "Przedwiośnie" Cezary Baryka spędził dzieciństwo w Baku. toteż każdy następny syn ją odmładzał. jego szczególne upodobanie do dręczenia i zabijania zwierząt). nie bała się go. dopiero dojrzewanie sprawiło. pomnażaniu pieniędzy lub upajaniu się władzą (Próżny. więc dzieci miały poczucie winy. Dzieciństwo określiło całe jego późniejsze życie (konformizm). który połknął baranka. która jak krąg się zaciska.

Choć Adam doskonale wiedział. nie pijałem ptasiego mleka. Treścią moralitetu była walka upersonifikowanych (przedstawionych alegorycznie) mocy dobra (cnót) i zła (grzechów) o duszę człowieka. I. był pyszny). J. gdzie uschła niezapominajka drzemie .Okres dzieciństwa Eddiego to szczególny czas.J. ten sam błąd powtórzył w wychowaniu swoich synów.Tytuł najwybitniejszego angielskiego moralitetu. (A. Ojciec długo był dla nich kimś obcym. Uznano bowiem. Dobry kontakt zachowuje tylko ze swoją młodszą siostrą. Dostojewski) * "Polały się łzy me czyste. Dom zapamiętany z młodości był czymś najważniejszym. rozpaczy. gdyż był on w domu panem i nawet matkę traktował jak służącą. szybko pojął jednak. Szybko uczył się. która nigdy nie rozkazywała. obawa przed potępieniem i prośba o boskie zmiłowanie (por. W domu dominował ojciec. Daudet) * "Dzieciństwo jest snem rozumu". Jego dzieciństwo to pasmo lęku.. nie rozlicza go. (Z.W utworze można dostrzec fragmentaryczną zbieżność z poetyką moralitetu. czuł się niepewny. Mickiewicz) * "Nie głaskało mnie życie po głowie. kogo się wyłącznie bali. Dla niego okres dzieciństwa to ciągłe ustępowanie ojcu (wojsko) lub Karolowi. Potem wszystko straciło swój magiczny wymiar. Freud) * "Długo trąci tym dzbanek. Eddi nie powtórzył tego modelu w swojej rodzinie. Powrót do kraju wydawał się niemożliwością.wszak dzieciom się nie odmawia. toteż po stoczonym z ojcem boju. (A.Kraj lat dziecinnych! On zawsze zostanie święty i czysty jak pierwsze kochanie Kraje dzieciństwa. J. pytał i nie shachał odpowiedzi. nisko oceniającego swoje możliwości i dopiero Florance pozwoliła mu uwierzyć w siebie. jak odwiedza się galerie lub muzeum. udał się do pracowni Ghirlandaja. są ludzie". E. niemiecki Jederman. z ojcem i matką na poczesnych miejscach. (Horacy) * "Oszczędzaj łez swoim dzieciom. bo Karol stale czuł się zagrożony. bo często za całe oparcie i pociechę w życiu ma się tylko wspomnienie szczęśliwego dzieciństwa". Tematem jest tu bowiem narzekanie konającego człowieka na źle przeżyte życie (nie dawał jałmużny. gdzie człowiek po świecie Biegł jak po łące.mieli wyzwolić grób Chrystusa w Jerozolimie. cierpień fizycznych i psychicznych. którego Eddi bał się. "Skarga umierajacego" . Dzieciństwo dla Eddiego to także czas ostrych oszczęd ności i ograniczeń. Uważano. (F.). "każdy" . gdyż wychowywali się na odludziu. jego okrucieństwo i obrzydliwość. Po nim pojawi się w Europie fala naśladowań i zapożyczeń. Kosiński "Malowany ptak"Takim właśnie kolorowym ptakiem było dla mieszkańców wsi ukrywa jące się przed Niemcami żydowskie dziecko. (druk w 1509 r. żeby lepiej rozumieć swoich rodziców. Broniewski) * "Jeżeli cierpienia dzieci mogą dopełnić sumy cietpień.D. Bardzo wcześnie wiedział. którzy z tej drogi nie wrócili. gdy grał z kolegami w karty. rywalizując z Adamem o miłość ojca. wierzy we wszystkie kłamstwa Holdena. (W. poznając całe zło świata. bo to pozwala mu przedłużyć dzieciństwo.Po wielu latach powraca wspomnienie dzieciństwa na zesłaniu w Rosji. Słonimski) * Kochaj swoje dzieci sercem. (Pitagoras) * "Dzieci są zakałą ludzkości". którego można skrzyczeć lub wyszydzić. ale wychowuj je ręką. a w ten sposób pogłębiał obcość. która jest niezbędna do kupienia prawdy. Często wyręczał się chłopcem. ang. Kazan "Układ" . (A. bo ojciec patrzył i nie widział. Adam zawsze pozostawał w defensywie. mówiąc. aby miały czym płakać nad twoją trumną". czym chce się w życiu zajmować. (przysłowie abisyńskie) * Trzeba wychować własne dzieci. Andrzejewski "Bramy raju" Uczestnicy krucjaty są kilkunastoletnimi dziećmi. Rousseau) * "Nie ma dzieci. które upływało w oczekiwaniu na powrót do wolnej Polski (wrona zbieleje. która mu pomagała i chroniła go. gdzie jego dzieciństwo upływało na mozolnym studiowaniu starych rycin i ciężkiej pracy. który kojarzy mu się z systemem nakazów. jak przetrwać. odwiedza wesołe miasteczko. Pochodził on z rodziny greckich emigrantów. że człowiek ów nie miał imienia i nazwiska.jednak odmienne. J. więc wszyscy go unikali. polowali lub uganiali się po łąkach. Chłopcy trochę zdziczeli. że to jego ojciec bardziej kocha i że to właśnie jest powodem wrogości Karola. toteż ucieka od tego świata. chciał rzeźbić. Po takim dzieciństwie Eddi wyrósł na chłopca niepewnego. Ficowski "Dzieciństwo 1940" . że musi unikać Niemców.Holden uważa. (przysłowie ukraińskie) * Dziecko. to z góry twierdzę. a znał tylko kwiecie Miłe i piękne". Dziś dzieciństwo to maia szkatutka z zabytkowymi rodzicami. dzieci są złe". Całe jego dzieciństwo to okres buntu przeciwko szkole i rodzicom. np. gonią za pieniędzmi. no i na zdrowie. Salinger "Buszujący w zbożu" . a tylko prosiła. posyłając go po wino lub inne zakupy. obrazy 53 . akceptuje bez zastrzeżeń. Mickiewicz) * "Należy chwytać szczęście w przelocie. Zajmował się nimi Chińczyk Li. że wrogo traktują go także chłopi.M. Nie interesowała go przyszłość kupca czy bankiera. J. Powracają też wspomnienia tych. stojącego przed sądem bożym. której nieobecność ich zaciekawiała. nie rozumieją dzieci. (A. anielskie". chce się w nim ukryć jak w zbożu. że dzieci nie są wcale niewinne i że targają nimi te same mroczne żądze co dorosłymi. (L. że dorośli są powierzchowni. tak wyrasta się na człowieka". (J. powstałego w końcu XV w. pies). których po prostu należy odwiedzić w każde wakacje. bojąc się zdradzić myśli. nie uśmiecha się. które można porównać z Eliade'owską kategorią axis mundi (dawna stolica świata przez jego Wielką Izbę przebiegaty wszystkie równoleżniki i potudniki). Stone "Udręka i ekstaza" Michał Anioł od bardzo wczesnego dzieciństwa odstawał od swojej mieszczańskiej rodziny. uporczywie gromadził bogactwa. chętnie przebywa w jej towarzystwie. J. ale jego stosunek do ojca nigdy się nie zmienił: zawsze czuł sięjak mały chłopiec.były dzieciństwu memu lasem czarów". W ten sposób chłopiec rozpaczliwie trzyma się dzieciństwa. z obrazem tego samego miejsca po latach. że sprowadza zło. bezmyślni. Umie cieszyć się każdym drobiazgiem. Baran "Dom rodzinny" Zderzenie dzieciństwa. a poza tym przystały do krucjaty z powodów egoistycznych. że cała ta prawda nie jest warta takiej ceny". no i dobrze. rzęsiste Na me dzieciństwo sielskie. Nawet Bóg zdawał się nie słuchać modlitw.. Boga. pozbawiony był też wyróżniających go cech przynależności standwej i narodowościowej. jak Polska znów będzie). Jako dziecko chłopiec ten rozumiał tyl ko tyle. (J. Korczak) * "Dzieci nie są złośliwe. Pebe. kręcone włosy i czarne oczy. bawi się z nią. bo rodzina emigran tów musiała zdobyć status i dorobić się. Bo jak mówiono wyjechał do Ameryki. czym nasiąknie za młodu". że ich dziecięcą niewinność można wykorzystać . co jednak sprawiało mu nieopisaną radość.Zżółkła księga. * . Przestał mówić. Pebe nie stawia mu wymagań. który ziściłby marzenia dzieci . 2) Aron i Kaleb wychowywani byli bez matki. Dla Karola zaś ten sam okres to ciągły żal o niejednakowe potraktowanie prezentu (scyzoryk. które nie zna pieszczoty. a jednak z dziecięcą naiwnością i wiarą czekało się na powrót Boga na białej wronie. Rezultat walki był o tyle istotny. W wyniku powszechnej spowiedzi okazuje się. co umożliwiało średniowiecznemu człowiekowi identyiikację z nim. Był inny: miał czarne. (przysłowie wietnamskie) Everyman Everyman. Eddi zawsze zachowywał dużą bliskość uczuciową z matką. Staff) * .

idą za miasto.Wiąże się z nią ożywiająca wyobraźnię romantyków legenda o wiel kiej miłości i ingerencji Allacha w życie ludzi. A. gdyż zabójcy darują mu życie. Vonnegut "Rzeźnia numer pięć" . A. który wcale nie rozwija się racjonalnie i logicznie. S. reprezentant pokolenia. Różewicz "Kartoteka" . wątpliwości budzi również jego wiek: raz występuje jako siedmioletni chłopiec. J. możesz być Każdym. literatury. innym razem jako młodzieniec zdający maturę lub czterdziestoletni mężczyzna. nie anioł prowadzi. powinien jednak uparcie zmierzać do swej Itaki (każdy z nas jest Odysem).już nad plemieniem człowieczym. pomiędzy proroki. Jego rozstanie z życiem jest stylizowane na śmierć Chrystusa: odpowiednikiem Golgoty jest tu wzniesienie. Bohater ów jest świadom nieuchronnej tragedii swojego pokolenia. który powtórzyłby akt kosmogonii i raz jeszcze oddzielił światło od ciemności. który na swoje pytanie: dlaczego wlaśnie ja. którego istotą egzystencji jest walka. W takiej sytuacji znajduje się przecież każdy człowiek. "Lament". światem i ciałem" (sonet IV). oczekujące ojca dzieci wychodzą mu na spotkanie. a także łączące dwa żywioły: ogrom i potęgę gór oraz dzikość i zaborczość morza. iż Bóg jest ojcem surowym. (Proroctwo Izajasza) * "Każdemu. * Każdemu według jego zdolności. że klaskał). F. Wszędzie jest obcy. co mówi Bóg do przyrodzenia). dlatego jest tym. co jest nawiązaniem do średniowiecznej alegorezy) i diabły (strona lewa). Zostawcie nas" Bohater jego wierszy to człowiek. który przeżył wojnę (ocalał prowadzony na rzez~. żyjącego bez miłości. co symbolizuje uwolnienie od grzechów i zdolność zrozumienia istoty pokuty. Katka "Proces" . był świadkiem (widziałem) zabijania człowieka tak jak się zabija zwierzę. (Cyceron) * "Każdemu według jego potrzeb. czego najbardziej wyrazistym przykładem jest ostatnia scena powieści. że obcuje z tajemnicą. o którego duszę w scenie Wielkiej Improwizacji toczą walkę aniołowie (strona prawa. jest nawiązaniem do motywu walki dobra ze złem o duszę człowieka. niejasny jest również jego zawód -jest dyrektorem opery lub kiedy indziej dziennikarzem. zaś drzewa krzyża sosna. po których ziemia na nowo zabliźnia się ("Mazowsze"). co jest elementem uwznioślenia jego śmierci i co różni go od innych wasali Karola Wielkiego. sztuki. ze zbiedzonym tfumem przeciw żołnierzom czy może jako jeden z szarego muru żofnierzy przeciw domagającym się swoich praw robotnikom). Choć urodzony w Rosji. Z tej per spektywy chce spojrzeć na ziemię i jej sprawy. . A. "Z głowa na kara binie". ale sprawiedliwym i łaskawym. a pochody te nie anioł.W. stabilizacja życiowa. A.Jednym z miejsc. Jest to człowek stojący w punkcie zerowym. Dla romantycznego poety miejsce wywyższone. Jest to Józef K. Jest to człowiek poszukujący sensu w histońi rozumianej jako krwi nić wąska. Staff "Odys" . co mu się należy". którzy nie zostaną zbawieni. pod którą Roland umiera. poszukujący nauczyciela i mistrza. z jego manowcami i prostymi drogami. Po drodze ma wzloty i upadki. Sądzą go inni i on sam o sobie wyraża oceny (martwi się. sumienia. Ten schemat jest powtórzeniem egzystencji wielu milionów Amerykanów. "Mazowsze". o czym przypomina kamień z napisem. obca. Zagubionym. (E. dla którego niepodjęcie walki staje się równoznaczne ze zdradą. z którą nic go nie wiąże. psalmu 130). Mickiewicz "Dziady" cz. może się ukorzyć i ucałować jej stopy.Billy Pilgńm (porte parole samego autora) realizuje amerykański standard życia: małżeństwo bez'miłości. jest góra Brocken (najwyższy szczyt w górach Hartzu). według której kolejne pokolenia giną jak noże w chleb pogrążone. wbrew przekonaniom ludzi oświecenia. "Noc". do których Mefistofeles zabiera Fausta. ale dające dobrą pozycję społeczną. Można przyjąć. o uniewinnienie to nic innego jak lęk średniowiecznego everymana przed potępieniem. którąwiedziemy z Szatanem. zapewniające możliwość kontemplacji. "Pokolenie".Bohater powieści nie ma nazwiska. który zmieszając do wyznaczonego celu. jakby wyrastała wprost z morza. stąd i Każdego. Podobnie jest z wojennymi losami Billego. Może być każdym. Kontakt z naturą jest tu pretekstem do refleksji nad człowiekiem: pragnienie sławy poetyckiej i nieśmiertelności. Człowiek wobec niej jest marnym pyłem. J. Mickiewicz "Powrót taty" Stęsknione. W miejscu. pokolenia zepchniętego do poziomu ztych troglody'tów. A. obojętna na największe tragedie tego świata. Tu w nocy z 31 kwietnia na 1 maja odbywa się coroczny zlot czarownic i orgie z Szatanem. Goethe "Faust" . a więc wyrok należy rozumieć w sensie egzystencjalnym. boska (stuchasz tylko. uważany jest za bolszewika. którzy zabierają duszę Rolanda do nieba). na wzgórze. Jako anonimowy grzesznik.Hrabia Roland jako wzorowy rycerz i chrześcijanin umiera na wzgórzu. piszącym reportaż z kopalni. którego młodość przypadła na czas pogardy. Baczyński "Historia". gdzie nie dane jest przebywać zwykłym śmiertelnikom. chce poznać przyszłe losy świata (w tym także Polski). Apoteoza jest tu nagrodą (zstąpienie aniołów. najwątlejszą w prz)'rodzie. L. Sęp Szarzyński "O wojnie naszej. "O nietrwałej miłości rzeczy świata tego" (sonet V) Bohater liryczny obu utworów to człowiek. K. jest to po prostu Bohater. otrzymuje odpowiedź: a dlaczego nie. ponieważ jednak tata nie wraca ranki i wieczory. ale trzcinę myślącct. tworzących wyłącznie mity. nie czuje się Rosjaninem. mając świadomość. od każdego według jego sił". litości. Gdy przyjeżdża do Polski. Pieśń o Rolandzie" . Cabet) tego. Modlitwa do Bogarodzicy"-Bohater " wierszy Baczyńskiego. rozczarował się do kultury. Różewiczowski Bohater jest świadomie pozbawiony cech indywidualnych. bliskość Boga.K. ambicja nastawiona na pomnażanie kapitału.nieodgadniona. z komunistami czy z Gajowcem. Mickiewicz "Czatyrdah" (góra namiot) . rozdarty między pokusy świata (fakome marności) a pragnienie zbawienia (obcowanie z wiecznct miłością). Góra wyjątkowo fascynująca. co narzuca mu apokaliptyczną wizję histońi.Odyseja rozumiana jest w tym wierszu jako życie. Boscha: "Ostatnia godzina" i "Śmierć skąpca"). Mickiewicz "Dziady" cz. wyniosła.H. bowiem wierzy.W sonetach krymskich upersonifikowana (ciemny las twoim ptaszczem). Natomiast fakt postawienia bohatera wobec konieczności wyboru drogi życiowej (tzn. III Niektóre cechy everymana otrzymał Konrad. że jest człowiekiem. tzw. M. Mickiewicz "Ajudah" (góra niedźwiedź) . o czym wspomni w swojej modlitwie ksiądz Piotr. K. ma jednak nadzieję na boskie miłosierdzie. T. gdyż Bóg wysłucha modlitwy Ewy i weźmie pod uwagę wszystko to. że Józef (jako Żaden) został skazany tylko dlatego. nie radzącym sobie z życiem i przeszłością człowiekiem współczesnym. Ostatecznie bluźnierczy Konrad nie zostanie potępiony. "Psalm 4". czy tego chce. gdzie modlą się za ojca i gdzie zostaną przez Boga wysłuchane. Żeromski "Przedwiośnie" Cezary Baryka ma wiele cech średniowiecz nego everymana. W tym królestwie zła Faust pozna mechanizmy rządzące światem. Noc Walpurgi. dzieci. w grzechach srogich ponurzony (tłum. bo sprawia wrażenie.1) Kończy się wiek (31 grudnia 1799) na jednym ze szczytów 54 . Różewicz "Ocalony". czy nie zmierza ku kresowi życia. Jesteś każdym. który stracił wiarę ("Lamenf" trzykrotne bluźniercze nie wierzę). T. Przypomina on Pascalowską trzcinę. zaś każdy człowiek nieuchronnie jest wędrowcem (pielgrzymem). III Na początku "Małej Improwizacji" Konrad śpiewa: Wznoszę się! Lecę! Tam na szczyt opoki . "Drzewa".Na temat bohatera dramatu niełatwo powiedzieć coś konkretnego: brak mu imienia i nazwiska. Musi ją stoczyć we własnym wnętrzu. widzial furgony porąbanych ludzi. gdzie wyznacznikiem losu każdego pokolenia są kolejne mogiły. Walka Józefa K. Słowacki "Kordian" .

że ten kurnik. Wańkowicz "Szkice spod Monte Cassino" . drogą do nieba. aby uczynił tam ołtarz i złożył ofiarę z syna Izaaka. Goethe "Faust" . jest przeciwieństwem Jaskini Piekieł.1) Góra. sferą sakralną. 6) Góra Nebo. 2) Na szczycie Mont Blanc Kordian wygłasza swój monolog. Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" W wątku biblijnym powieści Naga Góra jako miejsce kaźni Jeszui-Ha Nocri. Biblia (ST) . U stóp góry Wergiliusz obmywa twarz Dan tego. 3) Góra Oliwna . Jest kojarzona z niewzruszalnością. by pokazać mu wszystkie królestwa świata i domagać się pokłonu. Patrz: śmierć (bohaterów literackich). którzy zabierają duszę Rolanda do nieba).jak głosi oficjalna wersja . Jednak nawet taki los nie musi być przekleństwem: Syzyf daje do zrozumienia. 5) Góra Synaj. Bitwa Polaków trwała 13 dni i 20 godzin i zakończyła się zdobyciem klasztoru w dniu 25 maja. Eco "Imię róży" . Sienkiewicz "Potop" Szwedzki najazd na Rzeczpospolitą (skojarzenie z biblijnym potopem) Sienkiewicz przedstawił tendencyjnie: a) do momentu obrony Jasnej Góry. tu ważył on losy ludzi i herosów (np. związanym z czarami i nieczystymi siłami. stracił ojczyznę i wiedzie los wygnańca. M. która składa się z kolejnych wejść z kamieniem pod górę. nazywając go Bogiem zta. który wcale nie rozwija się racjonalnie i logicznie. obiecując wszystkie je w zamian. spotkań czarownic. pieśń F. Mojżesz modlił się. Konarskiego "Czerwone maki na Monte Cassino". na którą można się dostać tylko na grzbiecie zaczarowanego rumaka.Katan starzec z siwą brodą. natchnieniem zbrodniarzy. czując obecność Boga. 2) Góra Ararat. gdy kamień spadał. ale buntu i odwetu. inni duchowni i co później głoszą wiernym. siedzibą bogów lub sił zła. skąd Bóg pokazał Mojżeszowi Ziemię Obiecaną. ponieważ jednak tata 55 . co czytają mnisi. Fudżijama (Japonia).. * Jeśli góra nie chce przyjść do Mahometa. dostępna tylko dla kilku osób znajduje się największa biblioteka chrześcijańskiego świata. Wiersz utrzymany jest jednak nie w tonie rezygnacji (jak na przykład "Żołnierz polski"). powołując do istnienia nieudolnych przywódców powstania listopadowego oraz inne znaczące dla polskiego życia politycznego postacie. naga. tu odbywały się uczty bogów.Hrabia Roland jako wzorowy rycerz i chrześcijanin umiera na wzgórzu. Wawel. jego muz (symbol poezji) oraz Dionizosa i jego bachantek. przed chatą czarnoksiężnika Twardowskiego zebrały się wszystkie moce piekielne.W. (przysłowie tureckie) Góra Góra . Monte Cassino awansuje tu do rangi symbolu: my was znajdziemy. Lesse powierza 2 Korpusowi Polskiemu pod dowództwem gen.zagościł Szatan. Najczęściej jest przestrzennym symbolem transcendencji. Broniewski "Monte Cassino" Wypowiedź poety-żołnierza. 3) Szczyt w górach Kaukazu. Por. J. przytłaczająca przewaga armii szwedzkiej. Inne święte góry w różnych religiach i państwach to: Akropolis (Grecja). odnajdzie cel życia: ludy zawotam.Wzgórze w łańcuchu górskim w północnych Włoszech. co determinuje los Syzyfa.1) Olimp uchodził za siedzibę bogów. rozmawiał z Bogiem i otrzymał od niego kamienne tablice. Na tej górze Mateusz Lewita oczekiwał na cud natychmiastowej śmierci. Jego rozstanie z życiem jest stylizowane na śmierć Chrystusa: odpowiednikiem Golgoty jest tu wzniesienie. gdy wydaje się. gdzie Chrystus po raz pierwszy objawił się swoim uczniom jako Bóg. 4) Góra.: Babia Góra. w otoczonym murami klasztorze. np. W. a przede wszystkim Zeusa.Gen.W eseju autor nazywa Syzyfa bohaterem aósurdaluym z powodu jego egzystencji. który w 1939 r. Znajduje się tu góra. ponawiając tę próbę za każdym razem. pilnie strzeżona. do którego przykuty był Prometeusz za bunt i gdzie drapieżny ptak wyjadał mu wątrobę odrastającą codziennie. jest góra Brocken (najwyższy szczyt w górach Hartzu). wskazana przez Jahwe Abrahamowi. Podobnie często pojawia się góra w baśniach. 3) Góra (później identyfikowana z Morią).święta góra buddyjska). jest twierdzą nie do zdobycia. na którą Szatan zaprowadził Jezusa. b) od chwili oblegania przez armię Mullera klasztoru na Jasnej Górze. Tu w nocy z 31 kwietnia na 1 maja odbywa się coroczny zlot czarownic i orgie z Szatanem.miejsce zamieszkania diabłów. że pozbawione władcy (Jan Kazimierz schronił się na Śląsku) państwo skazane jest na zagładę: wokół sami zdrajcy. Rzeczpospolita zmęczona wcześniejszymi wojnami.miejsce modlitwy Chrystusa przed męką.Karpat. Achillesa i Hektora). samotnością. Dopiero tu. Mount Everest (Czomolungma . oczekujące ojca dzieci wychodzą mu na spotkanie. Iśniąca księżycowym blaskiem. w którą Mojżesz uderzył laską i ze skał wytrysła woda. którzy swoim desperackim zdobyciem tej góry otworzyli aliantom drogę na Rzym. by w niesamowitych okolicznościach wpływać na bieg polskiej historii. jak twierdzą początkowo Szwedzi. M. Pieśń o Rolandzie" . gdzie zwalcza się śmiech jako diabelski wiatr. to Mahomet przyjdzie do góry. Jego zasadą jest: nie ma wiary bez strachu. opiekunem zabójców. gdzie znajduje się opactwo. wbrew przekonaniom ludzi oświecenia. pod którą Roland umiera. gdzie pozostawiwszy u podnóża lud wybrany. toteż jest to miejsce. Mickiewicz "Powrót taty" Stęsknione. Andersa zdobycie klasztoru Monte Cassino. szafirowa. spotkania człowieka z Bogiem. Apoteoza jest tu nagrodą (zstąpienie aniołów. stąd zrzucił Hefajstosa. do której nie wolno mu było wstąpić. z zaciśniętymi pięściami bluźnił przeciwko Najwyższemu. w którym o sobie powie: jam jest poscfg cztowieka na posągu świata. miejscem kultu lub medytacji. w którym . gdy ten stanął w obronie Hery. Kapitol (Rzym). wynurzająca się z wody. zaś drzewa krzyża sosna. Obrona Jasnej Góry była przełomowym momentem w losach wojny polsko-szwedzkiej. 2) Parnas był siedzibą Apollina. podczas którego okazuje się. gdy to się nie stało. 4) Góra Horeb.Jednym z miejsc. na którą Syzyf z woli bogów musiał wtaczać głaz. gdy wody potopu zaczęły opadać. W tym królestwie zła Faust pozna mechanizmy rządzące światem. 2) Góra Tabor uważana za miejsce przemienienia. na której osiadła Arka Noego. do których Mefistofeles zabiera Fausta. Bogiem ~otrów. Wcześniej w morderczych walkach zdobyli Górę Anioła Śmierci. Noc Walpurgi. tzw. Kilimandżaro (najwyższy szczyt w Afryce).W religiach wszystkich ludów znających górę ma ona bardzo bogatą symbolikę. Jasna Góra (Polska). Szarą eminencją zakonu jest czcigodny ojciec Jorge i to on pilnuje. jest w nich zawsze miejscem niedostępnym. Biblia (NT) . brak obrony. co symbolizuje uwolnienie od grzechów i zdolność zrozumienia istoty pokuty.1) Góra Niebieska to sklepienie niebios. co jest elementem uwznioślenia jego śmierci i co różni go od innych wasali Karola Wielkiego. Na tym odludnym szczycie. aby oszczędzić mu mąk powolnej śmierci na krzyżu. na którym wspiera się tron Boga: hebrajski EI-Szaddaj.A. Camus "Mit Syzyfa" . A. Łysa Góra . U. Dante Alighieri "Boska Komedia" -Po wyjściu z piekła Dante i Wergiliusz wchodzą do przedsionka Czyśćca. w samotności. strasznym. pępkiem świata. Klasztor jest pod cudowną opieką Matki Boskiej. żejest świadom swego losu ijest on jego wolnym wyborem. Wańkowicz w swoim reportażu wydobył bezprzykładne bohaterstwo Polaków. A. 4) Golgota. Tu także w ostatniej chwili przybiega Mateusz Lewita z zamiarem zabicia swego nauczyciela. od tej chwili wody potopu zaczęły opadać. w Monte Cassino! W Monte Cassino.. Tej części Czyśćca strzeże . Przed atakiem Polaków załamały się trzy natarcia (w tym najkrwawsze 17 III batalionu Essex). Szklana Góra. nie pozwala więc bogom zatriumfować nad sobą i schodzi z góry po kamień z uśmiechem. Mitologia . choć po omacku. obu dzę! H. na której Jezus został ukrzyżowany i umarł na krzyżu.

najgłębsze morze . Schiller "Zbójcy" . Dla romantycznego poety miejsce wywyższone.W eseju autor nazywa Syzyfa bohaterem aósurdaluym z powodu jego egzystencji. Broniewski "Monte Cassino" Wypowiedź poety-żołnierza. bo sprawia wrażenie. a człowiek z człowiekiem zawsze. ale buntu i odwetu. gdzie znajduje się opactwo. nazywając go Bogiem zta.Wiąże się z nią ożywiająca wyobraźnię romantyków legenda o wiel kiej miłości i ingerencji Allacha w życie ludzi. Rzeczpospolita zmęczona wcześniejszymi wojnami. Przed atakiem Polaków załamały się trzy natarcia (w tym najkrwawsze 17 III batalionu Essex). Na tym odludnym szczycie. toteż jest to miejsce. może się ukorzyć i ucałować jej stopy. Dają schronienie zbrodniarzom. który w 1939 r. M. czyniąc ją niedostępną. by w niesamowitych okolicznościach wpływać na bieg polskiej historii. choć po omacku.Gen. A. Mickiewicz "Dziady" cz. (przysłowie tureckie) * Dopiero ze szczytu góry można ocenić rozległość równiny. Kontakt z naturą jest tu pretekstem do refleksji nad człowiekiem: pragnienie sławy poetyckiej i nieśmiertelności. idą za miasto.mędrcy. Andersa zdobycie klasztoru Monte Cassino. których spadkobiercą jest van Worden. w którym o sobie powie: jam jest poscfg cztowieka na posągu świata. opiekunem zabójców. Obrona Jasnej Góry była przełomowym momentem w losach wojny polsko-szwedzkiej. Wolter "Kandyd" . bliskość Boga. gdzie nie dane jest przebywać zwykłym śmiertelnikom. Sienkiewicz "Potop" Szwedzki najazd na Rzeczpospolitą (skojarzenie z biblijnym potopem) Sienkiewicz przedstawił tendencyjnie: a) do momentu obrony Jasnej Góry. Camus "Mit Syzyfa" . (przysłowie mongolskie) * Nawet najwyższa góra ma szczyt. jakby wyrastała wprost z morza. którzy swoim desperackim zdobyciem tej góry otworzyli aliantom drogę na Rzym. Pieśń o Rolandzie" . boska (stuchasz tylko. na wzgórze. aby oszczędzić mu mąk powolnej śmierci na krzyżu. W miejscu. Konarskiego "Czerwone maki na Monte Cassino". gdyż zabójcy darują mu życie. która składa się z kolejnych wejść z kamieniem pod górę. którzy kryją się przed karzącym ramieniem bezlitosnej Inkwizycji.W górskim " wąwozie Ronsewal Roland i jego wojsko zostają zaatakowani przez Saracenów i ponoszą klęskę. Mitologia . co czytają mnisi. (przysłowie mongolskie) * Ozdobą góry są drzewa. mog~ je połaczyć chmury i mgła. że ten kurnik. J. powołując do istnienia nieudolnych przywódców powstania listopadowego oraz inne znaczące dla polskiego życia politycznego postacie. gdzie modlą się za ojca i gdzie zostaną przez Boga wysłuchane. Niedostępność i dzikość gór zapewnia im bezpieczeństwo. w którym .już nad plemieniem człowieczym.Wysokie góry otaczają legendarną krainę Eldorado. inni duchowni i co później głoszą wiernym. (przysłowie polskie) Góry Góry . Wańkowicz w swoim reportażu wydobył bezprzykładne bohaterstwo Polaków. Wreszcie tu złożono nieprzeliczone skarby. Bogiem ~otrów.. czując obecność Boga. jak twierdzą początkowo Szwedzi. A. ajednocześnie przerażają swoim pięknem 56 . co determinuje los Syzyfa. W. brak obrony. Góra wyjątkowo fascynująca. Patrz też: góra. mogą ich połączyć różne ludzkie spra wy. Bitwa Polaków trwała 13 dni i 20 godzin i zakończyła się zdobyciem klasztoru w dniu 25 maja. Jednak nawet taki los nie musi być przekleństwem: Syzyf daje do zrozumienia. dostępna tylko dla kilku osób znajduje się największa biblioteka chrześcijańskiego świata. Por. w samotności. to Mahomet przyjdzie do góry. zapewniające możliwość kontemplacji. Na tej górze Mateusz Lewita oczekiwał na cud natychmiastowej śmierci. pieśń F. Budzą zachwyt. Jego zasadą jest: nie ma wiary bez strachu. co mówi Bóg do przyrodzenia).jak głosi oficjalna wersja . wyniosła. żejest świadom swego losu ijest on jego wolnym wyborem. Wańkowicz "Szkice spod Monte Cassino" .. chce poznać przyszłe losy świata (w tym także Polski). Wiersz utrzymany jest jednak nie w tonie rezygnacji (jak na przykład "Żołnierz polski").1) Kończy się wiek (31 gr udnia 1799) na jednym ze szczytów Karpat. przed chatą czarnoksiężnika Twardowskiego zebrały się wszystkie moce piekielne. Mickiewicz "Ajudah" (góra niedźwiedź) . gdy to się nie stało.W sonetach krymskich upersonifikowana (ciemny las twoim ptaszczem). 2) Na szczycie Mont Blanc Kordian wygłasza swój monolog.Wzgórze w łańcuchu górskim w północnych Włoszech. od tej chwili wody potopu zaczęły opadać. Chroni to jej mieszkańców przed wpływami z ze wnątrz i jednocześnie stanowi obronę przed żądnymi skarbów i bogactw przybyszami z "cywilizowanego" świata. natchnieniem zbrodniarzy. obu dzę! H. Tu także w ostatniej chwili przybiega Mateusz Lewita z zamiarem zabicia swego nauczyciela. * Jeśli góra nie chce przyjść do Mahometa. odnajdzie cel życia: ludy zawotam. w Monte Cassino! W Monte Cassino.nieodgadniona. w otoczonym murami klasztorze. pilnie strzeżona. . że pozbawione władcy (Jan Kazimierz schronił się na Śląsku) państwo skazane jest na zagładę: wokół sami zdrajcy. A. ale także zbiegom. Jeżeli dwaj ludzie mieszkaj~ daleko od siebie. U. Są także schronieniem dla ostatnich potomków rodu Gomelezów. Człowiek wobec niej jest marnym pyłem. Romantyzm W niedostępnych i dzikich górach usytuowane są mroczne zamczyska. przytłaczająca przewaga armii szwedzkiej. zamieszkałe często przez szaleńców albo duchy. III Na początku "Małej Improwizacji" Konrad śpiewa: Wznoszę się! Lecę! Tam na szczyt opoki .Tajemnicze góry Hiszpanii stają się świadkiem niezwykłych wydarzeń. W literaturze pojawiają się częstojako symbol niewzruszonego trwania i siły. Klasztor jest pod cudowną opieką Matki Boskiej. stracił ojczyznę i wiedzie los wygnańca.A. Lesse powierza 2 Korpusowi Polskiemu pod dowództwem gen. Potocki "Rękopis znaleziony w Saragossie" . jest twierdzą nie do zdobycia. M. F. gdzie zwalcza się śmiech jako diabelski wiatr. podczas którego okazuje się. mając świadomość. Monte Cassino awansuje tu do rangi symbolu: my was znajdziemy. pomiędzy proroki. A. a także łączące dwa żywioły: ogrom i potęgę gór oraz dzikość i zaborczość morza. że obcuje z tajemnicą. obca. Eco "Imię róży" . Szarą eminencją zakonu jest czcigodny ojciec Jorge i to on pilnuje.nie wraca ranki i wieczory. Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" W wątku biblijnym powieści Naga Góra jako miejsce kaźni Jeszui-Ha Nocri. (przysłowie chińskie) * Jeżeli dwie góry stoją daleko od siebie.zagościł Szatan. które towarzyszą podróży Alfonsa van Wordena. Wcześniej w morderczych walkach zdobyli Górę Anioła Śmierci. skrywające tajemnice zbrodni. obojętna na największe tragedie tego świata. Tu ogarnięte szałem kobiety odprawiają swoje misteria ku czci boga winorośli.dno. Dopiero tu. Z tej per spektywy chce spojrzeć na ziemię i jej sprawy. z zaciśniętymi pięściami bluźnił przeciwko Najwyższemu. b) od chwili oblegania przez armię Mullera klasztoru na Jasnej Górze. Mickiewicz "Sonety krymskie" ("Widok gór ze Stepów Kozłowa") . J. gdy wydaje się. (przysłowie gruzińskie) * Góra z górą się nie zejdzie.W górach odbywają się orgie dionizyjskie. Mickiewicz "Czatyrdah" (góra namiot) . nie pozwala więc bogom zatriumfować nad sobą i schodzi z góry po kamień z uśmiechem. Słowacki "Kordian" . ozdobą narodu . A.Góry oglądane ze Stepów Kozłowa sprawiają wrażenie monumentalnego tronu aniołów odlanego z zamrożonej chmury.Łańcuchy wzniesień fascynują ce swoim ogromem i trwałością.Wśród górskich szczytów chronią się zbójcy Karola Moora.

matka i przyjaciółka Maryli. który należy kojarzyć z pojawiającym się w zakończeniu utworu widmem. Ruiny będą zatem zbiorowym grobem i symbolem ludowej prawdy. chce umrzeć obok ukochanej.W górach dekadenci widzieli wcielenie tej siły i mocy. by chłonąć potęgę natury. mogiła). a w tym chrośniaku mogiły.Mgły rozpięte pomiędzy szczytami gór tworzą mosty z promieniami księżycowego światła. Przerwa-Tetmajer) * "Góry zawsze od niepamiętnych czasów były ostoją i fortecą napadanych narodów". przy twoim grobie (. Uczy też. której im brakowało. biada tobie i pod gruzami cerkwi zginie zarówno żonazbrodniarka. J.W górach ukrywają się powstańcy. jak też bracia. gdzie straszy: a za dzwonnicą chrośniak malinowy. na senną zieleń gór". A. w którym nikt jeszcze nie byl położony (Łk.tak'bardzo. a później wypija truciznę. Chłopiec nie chce już dłużej żyć na świecie i nad mogiłą wyznaje: prZystanę do Moskali. Bedier (oprac. więc po śmierci jej dusza pokutuje.) zła żono. D. Nie reaguje ono na zaklęcia Guślarza i podąża za młodą dziewczyną. którego upływ od urodzin do śmierci to zaledwie czwarta część mgnienia. Patrz: związki literatury i malarstwa. Chrystusa w grobie nie było: Maria stała u grobu na dworze placzctc. Dekadentyzm . walczący z reżimem Franco. Jagodziński) * "Taki tam spokój. Deszcz porusza głazy i stacza je z łoskotem z górskich szczytów. umarly dla świata. Mickiewicz "To lubię" Mogiła ukryia wśród zarośli na odludziu. dym. by sięgnął do swoich rezerw.. strasząc przejeżdżających obok chrośniaka. Przerwa-Tetmajer "Melodia mgiel nocnych" . nachylita się w grób i ujrzała dwóch aniołów w bieli siedzctcych (J. Może stworzyć. że kiedy Mirza opowiada o ich niezwyk łości. Światła się zlewa mgła przezrocza. Zrywa druty elektryczne. że przemijanie jest naturalnym elementem każdej egzystencji. by na nowo przeżyć swą nieszczęśliwą 57 . że nie masz zbrodni bez kary. Tu.:' . Choromański "Zazdrość i medycyna" . grabarze wydobyli z ziemi czaszkę Yorika . Szekspir "Hamlet" . A. niewiary. a położyl je w grobie w opoce wykopanym. poczucie bezpieczeństwa. da Voragine "Legenda na dzień św. która zdradziła męża podczas jego nieobecności w domu. Szekspir "Romeo i Julia" To w grobowcu Kapulettich rozgrywa się najważniejsza część tragedii. 23 53). Z grobu Tristana wyrastał krzak głogu. M. K. F.. (. punkt. zabija Parysa. Obokjego mogiły znajduje się też kurhanek swawolnej dziewczyny. przywrócić wiarę we własne siły. ale też pomnikiem wielkiej miłości. Hamlet odda się rozmyślaniom nad marnością i znikomością ludzkiego życia. Biblia (NT) . a na grobie posadziła lilie. Zadziwiającą ciszę zakłócają tylko delikatne szmery nocnych owadów. Mickiewicz "Lilije" Bohaterką ballady jest żonazbrodniarka.Wiejący w górskiej miejscowo ści halny intensyf kuje uczucia i namiętności bohaterów. Naborowski "Krótkość żywota" W celu zobrazowania ulotności ludzkiego życia. być może złudne. A. Każde z nich wspomina chwile z nią spędzone i rozpacza z powodujej śmierci: wigzi cię ten kurhanek. J. (M.. jak i chłopa. kurhan. Mitchell) "Bo tak naprawdę . Ale i w niej góry poruszą w końcu jakąś ukrytą i stłamszoną mieszczańską egzystencją część duszy i pośrednio staną się przyczyną letniego romansu. na cmentarzu nad świeżo wykopaną mogiłą. Mickiewicz "Dziady cz. wesołość.) Mnie płynąć. (K. nadzieję i tg lutnig biedną. gdzie znajduje się świeży grób. Zapolska "Sezonowa miłość" . rezyg nacji. Kasprowicz "Dies irae" Obraz walących się w przepaści szczytów gór skich tworzy nastrój grozy i podkreśla apokaliptyczność wizji zagłady świata.Piękno górskich widoków budzi jakiś nieokreślony żal i tęsknotę. który co roku wychodzi z mogiły i spieszy między ludzi. płynąć i ptynąć.Gwałtowna ulewa w górach stwarza niezwykłe widowisko. Nie weźmie na plecy i nie zniesie na dół wyczerpanego kolegi. czyj wianek okazał się piękniej szy. błazna. toteż kolebkajestjednocześnie grobem. (W. Grobowiec staje się więc nie tylko miejscem tragedii. Bohater liryczny wiersza zwierza się: Zygmuncie.W utworze dominuje nastrój przygnębienia. on zaś umarł z żalu i tęsknoty. * "Góry to dla niektórych jedyna możliwość osiągania szczytów". Na gór zbocza. W średniowieczu odbywano krucjaty do Jerozolimy w celu wyzwolenia grobu Chrystusa z rąk Turków (patrz: krucj ata). jego krótkotrwałości. która miała serce z głazu.patrz: pogrzeb. (H. K. A jednocześnie prowokują smutne.. Może jedynie zmobilizować tego drugiego. zabiła go i pochowała na łączce przy ruczaju.w górach nikt nikomu nie pomoże. Aleksan der Wielki).) "Dzieje Tristana i Izoldy" . Tetmajer tworzy sugestywny impresjonistyczny obraz gór spowitych mgłami i księżycowym blaskiem. które jednakowo się kończy dla władcy (np. A. gdzie grzebie się ciało/ciała zmarłego/zmarłych lub urną z prochami albo też stanowi go nasyp ziemny (czasami obmurowany) w miejscu. a gdy płakała. przy czym Romeo nic nie wiedząc o podstępie.Odbijające się w wodzie wielkiej i czystej góry wywołują refleksję o stałości i celowości natury. A. która może przezwyciężyć śmierć. którego dziewczyna odtrąciła w swej płochości. gdzie ktoś jest pochowany (kopiec. J. Gdy powrócił. Kiedy bracia męża stanęli do zawodów. błysk.Miejsce złożenia ciała Chrystusa: zdjąwszy cialo.Po śmierci kochanków ciała ich złożono do dwóch mogił po dwu stronach kaplicy. Kasprowicz "Księga ubogich"Codzienne obcowanie z górami uczy pokory wobec świata i Boga. Robert Jordan. żeby mię wraz zabili. Karpiński "Żale Sarmaty nad grobem Zygmunta Augusta" . Ale po chwili natura uspokaja się i w przyrodzie panuje zadziwiająca harmonia.Kopiąc grób dla Ofelii. czasu jej wielkości. co staje się przyczyną śmierci człowieka. Kryją one pewną tajemnicę Maryli i zakochanego w niej chłopca Józia.jako że życie ludzkie to: cień. Asnyk "Ulewa" .Tuśka jako typowa mieszczka nie jest w stanie dostrzec piękna i niezwykłości Tatr. II" Utwór kończy scena nie w kaplicy.Może być wykopanym w ziemi dołem.. ten sam halny uniemożliwia to. który szedł do Widmara z wiadomością o pięknej Rebece. Pielgrzym nie jest w stanie ująć w słowa własnych wrażeń. W. zachęcić do dalszego działania".. obwinqł je prześcieradlem. pełne rezygnacji wyznanie podmiotu lirycznego: Skałom trzeba stać i grozić. Tu. Hemingway "Komu bije dzwon" . stąd pojawi się on w cerkwi i zawoła: kwiat na mym rwany grobie (. A. że zwyciężył ten. lecz na cmentarzu. który zanurzał się w grobie Izoldy. W. Pierwszego dnia po sabacie Maria Magdalena przyszła do grobu i zobaczyła odsunięty u wejścia kamień. Oba wianki zostały zrobione z kwiatów rwanych na grobie zabitego.) składam niezdatnq w tej dobie szablę.błazna królewskiego. Aleksego" . A. w rodzinnym grobowcu Kapulettich. 11-12). E. który właśnie tu będzie mógł zrealizować dwa ideały swego życia: walki o wolność i godność jednostki oraz miłości. Wiatr wieje z niezwykłą siłą. Jest wśród nich inteligent z Ameryki. G. Niestety. Zazdrość Widmara nasila się i przemysłowiec rozpaczliwie próbuje poznać prawdę na temat romansu żony z doktorem Tamtenem.. okazało się. Mickiewicz "Kurhanek Maryli" Przy mogile młodej dziewczyny spotykają się: jej kochanek. 20. Mickiewicz "Upiór" Bohaterem ballady jest duchpowrotnik. J. który ma poślubić bratową. Julia budzi się i widząc ciało Romea przebija sięjego sztyletem.. Stał się on symbolem miłości. Rutkiewicz) Grób Grób . glos. Zygmunt August jest tu symbolem świetności Polski. Przerwa-Tetmajer "Widok ze Świ nicy do Doliny Wierchcichej" .. Mickiewicz "Nad wodą wielką i czystą. pokazanejest tu zamknięte koło czasu. złożono uśpioną Julię. Uciekali pomiędzy górskie szczyty.

Na prośbę prezesowej Zasławskiej Wokulski zajmuje się kamieniem nagrobnym. trwania i tradycji. często upokarzali. świadczących o doniosłych wydarzeniach w historii. uważa to. stylizowanym na wzór obrzędów pogrzebowych dawnych wodzów słowiańskich. K. Za jeden z wielu argumentów.: ' jest w całości monologiem pielgrzyma. Trwa jednak pamięć o ich wielkiej miłości. Heathcliff każe otworzyćjej grób. wspól noty ideałów i dążeń. Każe się pochować obok niej. Konopnicka "Mendel Gdański" Bohaterem noweli jest stary Żyd. Mieszkańcy zaścianka dbają o mogiłę. Bronte "Wichrowe Wzgórza" -Nie mogąc żyć bez Katarzyny. którzy za swą dzielną postawę i bohaterstwo w ujarzmianiu przyrody otrzymaIi nobilitację i nazwisko. którzy tu uosabiają zdroworozsądkowe podejście do życia. jakby dziś roZdartą. toteż zazdrości ludziom. pozostały tylko ruiny domostw i groby Romea i Jutii. A. otwiera się perspektywa przyszłości. natomiast przyroda składa hołd powstańcom. Jak głosi legenda. J. Każdy z grobów kryje jakąś tajemnicę: tragedię miłości? tęsknoty? rozpaczy? zazdrości? Jeden tylko pielgrzym spośród cudzoziemców jest godzien spoglądać na te orientalne mogiły. tu niech mi garstkę ziemi dloń przyjazna rzuci. To miejsce skłania do wędrówek w czasie. Jednak wiara w zmartwychwstanie narodu jest tak silna. Jemu hołd składa przyroda (dzwoniły mu przez dąbrowę te dzwoneczki. iż w tym mieście znajdują się groby jego najbliższych.Jest poetyckim obrazem pogrzebu generała Józefa Bema. tu zatem zostawił cząstkę siebie i tu jest jego miejsce. Sokratesa. Władca napawa się smakiem zwycięstwa i składanych mu hołdów chłopu kopią grób . Mickiewicz "Mogiły haremu" Utwór jest monologiem Mirzy wygłoszonym w obecności pielgrzyma. Czy stanie się on też grobem zakochanego kupca . nieuchronności śmierci oraz poczucie ogromnej samotności. który ma świadomość przemijania. skromny. Norwid "Bema pamięci żałobny rapsod" . na którym ma być wyryty fragment wiersza Mickiewicza pt. uwolnić się od myśli o niej. ofiary. że każe zachować nadzieję: w mogił głębi czujq życia dreszcze."'": na każdym miejscu i o każdej dobie. upiększając grób kwiatami róży. Później ten sam kamień zostanie wysadzony w powietrze. B. E. że nikt nie zapłacze nad jego grobem. Mickiewicz "Grób Potockiej" . by po roku w Dzień Zaduszny powtórzyć ceremonię. gdzie d1a upamiętnienia ich czynu. 2) Drugą mogiłą jest zbiorowy grób powstańców styczniowych.parabola o ironii losu ludzi wyrastających ponad przeciętność. Czuła jest tylko przyroda. Wierzy też w to.Wiersz jest wyrazem wiary wbrew faktom. który wpatruje się w ołtarz. którą będzie określała zbiorowa pamięć o postaci Bema i jego dziele.Jeden z sonetów. gdzie się w mogilę położę. że przynałeży do tutejszej społeczności. Podmiot liryczny wiersza wie.. modlą. J. zbliżając się do niej. Chrześcijanie spotykają się w katakumbach. bo niewiele miał bliskich sobie osób i przyjaciół: i zgodziłem się tu mieć nieptakaną trumnę. którzy mają swoje stałe miejsce na ziemi. różach edeńskich. jest to więc zwycięski marsz idei wolności. Paralelnie ukazane są losy króla i prostego chłopa wyruszających na wojnę. w mogile spoczywa Polka.. Słowacki "Testament mój" Pefie smutku wyznanie tułacza. co zazdrości mogil popiolom.. zwanym też grobem Agamemnona. bo on jedyny ma czułe serce i poglqda ze lzami. Prus "Lalka" . J. Nad jej grobem podmiot lirycznypielgrzym snuje refleksje na temat ich podobnego losu: Polko! i ja dni skończę w samotnej żalobie. H. Norwid "Coś ty Atenom zrobił.Orzeszkowa "Gloria victis" Utwór kończy obraz samotnej. jak np. Pochód żałobny nie wkracza jednak do grobu. Symbolem tej współczującej przyrody są cyprysy. O młodych zmarłych niewolnicach mówiący wyraża się jako o: perełkach Wschodu.Ostatnia scena dramatu rozgrywa się na cmentarzu. byjąrazjeszcze zobaczyć.miłość. znaczonej licznymi mogiłami (bom ja też rodem z wiełkiego cmentarza). gdzie na jednej z mogił major rosyjski Hawryłowicz popełnia samobójstwo. hrabia Fantazy rezygnuje z poślubienia Dianny. J. które powszechnie są kojarzone z walką do końca i ofiarą całopalną (obrona Spartan pod wodzą króla Leonidasa w wąwozie termopilskim. gdziem z tobą płaka~ gdziem się z tobą bawit. Sokratesie" . E. nastraja bohatera tego poematu pielgrzyma refleksyjnie i rozrachunkowo: to los mój na grobowcach siadać (. wierzę w wskrzeszenie popiołów i kości. Mogiła przedstawiona jest jako miejsce święte. Wersy te mają być wyrazem ciągle żywej pamięci prezesowej o osobie stryja Wokulskiego. On sam ciągle widzi Katarzynę (jedyną miłość swego życia) piękną i świeżą. aby trwała pamięć o niej i pragnąc zadośćuczynienia za to.Podobnie jak "Testament.Orzeszkowa "Nad Niemnem" Występują tu dwie mogiły: 1) Jana i Cecylii . że mieszkańcy miasta nie akceptują go i szykanują tylko dlatego. Z tym symbolem wielkości nie można zestawiać Polaków. Janek. o który szczególnie dbają Anzelm i Janek Bohatyrowicze. że po śmierci będą się mogli na zawsze połączyć. równości. A. a więc nieśmiertelne. słuchają 58 . choć u Norwida bohaterowie dramatu dawno już nie żyją. Norwid wie. których współcześni nie rozumieli.. bo łza znad płanety spada i groby przecieka. Boże) . braterstwa. być może anonimowy. Konopnicka "Contra spem spero" . żmudnej pracy. "Do M. zdejmuje czapkę i ma twarz człowieka.do końca nie wiadomo. C. choć wcale nie wśród ludzi. Poruszony niezwykłością miejsca i okolicznościami. Wra ca z piersiq skrwawioną. na mogile położono symboIiczny kamień ze słowami Symonidesa). inaczej będq głosić Twe zasługi. że jest Żydem. Jako symbol poja wiają się więc mogiły termopilskie. Rumak zostaje zmuszony do skoku. M. źe nie poświęcał żonie dość czasu i uwagi. Pochód przekroczył grób. M. Las przechowuje pamięć o mi- nionych wydarzeniach. Słowacki "Hymn" (Smutno mi. tu: w przeszłość Grecji. C. Słowacki "Fantazy" . który nie może zrozumieć faktu. w której spoczywają prochy ich bliskich: alem jest jako czlowiek. którzy w swoim kraju nie sypią nigdy kurhanów. Napoleona. te liliowe).K. C. że jest to pra widłowość dziejów: odtrącenie przez współczesnych i chwała u późniejszych pokoleń: grób Twój jeszcze odemkną powtórnie. a także hołdem żłożonym wielkiej miłości i codziennej. Podmiot mówiący w utworze przyznaje się do swej romantycznej przeszłości. Norwid "W Weronie" Utwór nawiązuje do tragedii Szekspira.) nieme mieć harfy i słuchaczów głuchych. o której ludzie zapomnieli lub pamiętają tylko czasami. wchodzących w skład "Sonetów krymskich". które są uniwersalne. E. Wiersz . który pełen smutku wyznaje: nie wiem. która zmarła z daleka od ojczyzny. M.K.prosty. Z. drzewa szepczą opowieść o poległych bohaterach. bo jest ona dla nich symbolem ciągłości. gdy żyła. aby umierając mógł prosić w imieniu Jana o rękę Dianny: na boskie cudal Nie odmawiajcie! Przez krew moją proszę. Kolumba. ale zatrzymuje się najego granicy. Król wraca zwycięski (a najdzielniej biją króle). bo zawsze u nas zostaje smutne pół-rycerzy-żywych. Krasiński "Nie-Boska komedia" Po śmierci żony hrabia Henryk często prowadza Orcia na grób matki. Słowacki "Grób Agamemnona" Obecność w Skarbcu Atreusza. Konopnicka "A jak poszedł krół na wojnę" . opuszczonej mogiły powstańczej. Dantego.założycieli rodu Bohatyrowi czów. chcąc.Wiersz z nurtu ludowego.Wiersz poświęcony wybitnym jednostkom. Sienkiewicz "Quo vadis" Grobowce (katakumby) będą miejscem schronienia dla wyznawców Chrystusa przed prześladowaniem Rzymian. Swiętajest więc pamięć o tamtych czasach i tamtych ludziach. usypia znowu w mogile. Po wielu latach ciało swej ukochanej zastaje w trumnie nie zmienione. a Stach poległ (a najgęściej giną chłopy).. Wraz z innymi powstańcami leżą tam Andrzej Korczyński oraz Jerzy Bohatyrowicz. Ta mogiła to przede wszystkim symbol zbratania.

Wyjeżdżając prosi o opiekę nad mogiłą. tu po raz pierwszy miłość do niej każe mu zastanowić się nad fenomenem wiary. "Dwoje ludzieńków". jego miłość do Malwiny i wreszcie jego śmierć tak wpłyną na Bolesława. J. kiedy umarli bliscy i w której mogile zostali pochowani (por. Jak sama nazwa wskazuje. co się jeszcze może przydać. E. Staff "Deszcz jesienny": odziane w łachmany szat czarnej żałoby szukajq ustronia na ciche swe groby. umrzeć. Tutaj też Winicjusz po długich poszukiwaniach znajdzie Ligię. . jak też w ich osobowości. Remarque "Luk Triumfalny" . G. Widać tu dualizm człowieka średniowiecza: głęboką wiarę połączoną z zabobonami.kryje dodatkowo tragedię rodzinną poróżnionych na śmierć i życie dwóch Rozłuckich.. Undset "Krystyna. np. że życie jego i córki Basi naznaczone jest śmiercią. Rytm ten zakłóci na krótko przybycie Stasia.M. dojrzalej.. a później ciało Szymona Winrycha. Maciek Chełmicki przeczyta na grobie legionisty Juliusza Sadzewicza słowa Norwida: coraz to z ciebie 59 . dlatego też ci. Grób Nieznanego Żotnierza . kim byli jego rodzice. Leśmian "Śnigrobek" Bohaterem jest ktoś. czy nam postawią. jak zostaną ocenione czyny tych. już rozwarła się mogita. To głęboka wiara każe Krystynie wkrótce po urodzeniu pierworodnego syna pielgrzymować boso. Wyjeżdża z córką. znajdujących się w rogu cmentarza. mogiła zarasta chwastami.K. że zechce on ostatecznie oderwać się od tego miejsca i od mogił. że umarłych chowa się w zbiorowych mogiłach. błagać o wybaczenie win (syn poczęty przed ślubem). Najbardziej drastyczne obrazowanie dotyczy wydarzeń II wojny: krew czarna w supły związana -ciekła wwielkie mogiły.jedna z wielu mogił na naszych ziemiach . Rozłuckiego rozstrzygnął w czasie procesu o wydaniu za ten czyn wyroku śmierci na Janka. Być może ta bliskość powoduje. z litości chociaż. W poezji młodopolskiej motyw mogił i grobów występuje często jako jeden z elementów wprowadzania nastroju smutku. który zdecydował się wystąpić z szeregów wojska rosyjskiego i przystał do oddziałów powstańczych. które nauczono. te moje pany tam leżct). Wyspiański "Niech nikt nad grobem mym nie płacze". Żeromski "Rozdziobiq. 2) Istniał w średniowieczu przesąd. pod Łukiem Triumfalnym w Paryżu (w Warszawie w 1925 r. Wiedzą. Zwyciężyło życie. W noweli Żeromskiego zarówno sama śmierć powstańca nie została uwznioślona. a został w nim pochowany młody powstaniec Janek Rozłucki. mogiłę powstańczą w "Glorii victis" i "Nad Niemnem". następuje refleksja zabarwiona obawą o to.. nie ma sumienia. by ratować syna Szymona. bo oni nie boją się represji. wiersz Baczyńskiego "Histońa": wy te same róże sadzić jak głos na grobach przyjdziecie). Baczyński "Mazowsze" Przetaczające się nad mazowiecką równiną kolejne zawieruchy (powstanie listopadowe. dość szybko ulegały one zapomnieniu. Baczyński "Pokolenie" (Wiatr drzewa spienia) . a na jej mogiłę rzadko ktoś chodzi.Po opisie pokolenia. do którego nieświadomy swego czynu chłop spycha najpierw nieżywego konia. pozostawiając w darzejakiś cenny przedmiot. na grób dziewczyny mtodej siada.K. jednak pokolenie. Naszahistońa znaczona jest grobami (por.Czekając na pogrzeb zabitych robotników. błagalne. aby. na Placu Saskim). K. przygnębienia. na cmentarzu ciemnym staje. S. Jednak nieubłagane prawa czasu widać najbardziej na przykładzie Feli. zawsze jest najbardziej tragiczne. Zadania tego podjęła się Krystyna.S. płynie mój śpiew. również mogiłę w wierszach Leśmiana: "Kochankowie". które zarasta zielsko. nad grobem krzyż (lęk z powodu anonimowej. Olafa. Są to groby powstańców styczniowych (tu leżą ci. Kasprowicz "Dies irae": gwiazdy z orbit wytrąciła archanielskiej trąby siła. bowiem jest zakochany w mgle . W. który teraz podchodzi do życia bardziej refleksyjnie. Służy to wymowie utworu. wrony" Mogiłę ostatniego powstańca zastępuje dół po kartoflach. Pierwszy Grób Nieznanego Żołnierza zbudowano w 1920 r. córka Lavransa". toteż Kuba prowadzi go do mogił. co o nich i ich wyborach powiedzą przyszłe pokolenia. że śmiertelnie chorego może uleczyć darń przyniesiona z grobu najbiedniejszego człowieka. przy którym zaciąga się wartę i oddaje honor y wojskowe. Iwaszkiewicz "Brzezina" Życie mieszkańców leśniczówki upływa wśród mogił.: Tetmajer "Na Anioł Pański": hen. anonimowej. że: nie ma Litości. Niemojewski "Wieczny ogień": przedzierać się będziem przez gęste ciemności. że oto niedługo przybędzie nowych grobów.W wielu krajach symboliczny pomnik lub grobowiec ku czci bezimiennie poległych na wojnie żołnierzy. nie ma mitości. aby można było powiedzieć kiedyś rodzinie. O grób dbają miejscowi ludzie. które jednak szybko zarastały trawą.Więźniowie sowieckich łagrów boją się śmierci cichej. do którego ludzie odbywają pielgrzymki pokutne. w siermiężnej sukience. S. pojawia się on w wielu miejscach utworu raczej jako symbol ironiczny wobec narastającego faszyzmu lub jako groźne memento. Ludzie powoli zapominają. a może tam nogą potrqcim o kości grzebane w mogile ponurej. którą należało wziąć o północy. Reymont "Chłopi" . co ich to w boru pobili. K. lecz w barce życia. która nie żyje. J. którzy jeszcze żyją. Por.W Dzień Zaduszny wszyscy chłopi wierni tradycji obrzędów udają się na cmentarz i odwiedzają groby swoich bliskich. jak też brak jest jakiegokolwiek patosu w sposobie potraktowania jego ciała. "Srebroń". J. dla którego właśnie spefiia się apokalipsa. nas kruki. Jednak Staś. z dzieckiem na plecach do grobu świętego. B.1) Ważną funkcję pełni w powieści grób św. Herling-Grudziński "Inny świat" . zapominaty).: czy my karty iliady (i wówczas śmierć nawet nie jest straszna). dziękczynne. gdzie) poza obozem po to.nierozeznawce i dopiero w takiej postaci może się z nią wreszcie połączyć w szale uniesień: gdzie obok żctdzy śmierci wrą pieszczot domys~y. śni on o grobie. którzy musieli szybko dorosnąć do trumny. S. Mogiła powstańcza . że nie wolno było umieszczać na takich grobach napisów z nazwiskami. toteż przybędzie niebawem jeszcze jed na mogiła wśród brzóz. bo czas goił rany. pogrzeb-"Lista Schindlera"). jak i ludzie.Marcin Swoboda". którą dotychczas tak jednoznacznie odrzucał. W związku z tym. za każdym razem na tę ziemię wracało nowe życie (pługi szły. Żeromski "Echa leśne" Również motyw mogiły powstańczej. zwłaszcza że w jego pamięci ciągle trwa obraz nie zmienionej. przy czym najpierw ograbia go ze wszystkiego. "W zakątku cmentarza". starają się zapamiętać i zapisują nazwiska więźniów chowanych bez imiennie gdzieś (nikt nie wie. Głos jego stryja gen. nadziei i wspólnoty. świadomości przemijania (głównie w nurcie dekadenckim i symbolicznym).W powieści tytułowy łuk wcale nie jest symbolem wielkości i chwały ani triumfu. który przyjechał do brata. o których nikt nie pamięta. Andrzejewski "Popiół i diament" . pięknej dziewczyny. Patrz: pokolenie stracone. Zmieniło się zarówno miejsce.uczniów Chrystusa. Por. aby oczyścić się z grzechów. Iwaszkiewicz "Panny z Wilka" . Miciński "Ananke": poszumy płaczą mogilnych drzew. którą zobaczył kiedyś na pół rozebraną na ukwieconej łące. To z katakumb wyjdzie wiara. W powieści Sienkiewicza grobowce są symbolem życia. styczniowe) pozostawiały jako piętno histońi mogiły. tzn. drogi w wielkim mozole. Upływ czasu nie oszczędził także samego bohatera.Wiktor Ruben powraca do Wilka po piętnastu latach. Zauważa zmiany zarówno w wyglądzie zewnętrznym kobiet. Borynowy Witek nie wie. w świat się od grobu patrzy blada. niedocenionej i być może nikomu niepotrzebnej śmierci jest składnikiem katastrofizmu generacyjnego). o kim można powiedzieć. I to skłania Wiktora do smutnych refleksji. że należy do krainy półduchów i półciał. bo właśnie w brzozowym lesie sąsiadującym z domem znajduje się grób żony Bolesława. Na groby w Lipcach przychodzą czasami Jambroży i Jagustynka. która rozprzestrzeni się na cały świat.

Dlugosz "Roczniki czyli Kroniki sławnego Królestwa Polskiego" . Natomiast historia świata to historia odchodzenia ludzkości od wiary w prawdziwego Boga i oddawania się kultowi fałszywych bożków.. nie wstaniesz z mogiły". by pokonać siły decydujące o losach świata i ludzi. Taine . III Bóg decyduje o tym.Bóg jest stwórcą świata.jako z drzazgi smolnej wokoło lecą szmaty zapalone. Szekspir "Kroniki" -Dzieje Anglii kilku ostatnich wieków to dzieje nieustannych walk o władzę. tak długo nie ma swojego miejsca na ziemi. (B. bowiem Polska jest Mesjaszem narodów. Twardowski "O spacerze po cmentarzu wojskowym" Wiersz jest lirycznym wspomnieniem żołnierzy z pokolenia Kolumbów (rówieśników poety): Jurka. Bez znajomości dziejów sławnego Krółesriva Polskiego nie można pojąć tego.Dzieje świata to dzieje nieustannych rewolucyjnych przemian duchów.). czy sprawuje się ją dla dobra państwa i poddanych. Przyjęcie jakiejś zasady organizującej histońę jest wyrazem poglądów autora lub filozofii modnej w danej chwili. niestety. M. im jest ich mniej. jaką odgrywa w niej przypadek. Kochowski "Psalmodia polska" Dzieje świata toczą się według odwiecznego planu bożego.Histońa Polski to dzieje jej władców. Cz. A. jak się władzę zdobyło.Histońa ludzi i bogów uzależniona jest od odwiecznej Mojry. Młody Akowiec poniósł klęskę. że nawet z najgłębszego upadku naród może się dźwignąć. (przysłowie rosyjskie) * "Człowiek. Krasiński) * Wszyscy będziemy równi leżeli w naszych grobach. a ich życie jest monotonne i szare. (Z. W. Tukidydes z Aten "Wojna peloponeska"-Dzieje wojny ze Spartą sąjedynie modelem.Historia świata to. czego nie zdołał dokonać cały naród pokonuje niezwyciężony Zakon. ale to. Patrz: krucjata. nastąpi w momencie ostatecznego tńumfu Chrystusa. Kres tych zmagań. H. Andrzejewski "Bramy raju" Krucjata dziecięca. J. (G. że historia toczy się gdzieś daleko. im spokojniej są wypowiadane (. Mickiewicz "Dziady" cz.Ich przebieg uzależnia się od świadomego działania człowieka. (K. W.To właśnie histońa uczy. Nad ich mogiłą/mogiłami podmiot liryczny wiersza uświadamia sobie czas. na którym autor próbuje określić prawa rządzące histońą.przekonanie. Krasiński "Nie-Boska komedia" Poeta głosi prowidencjalizm . która osądza czyny. Pokazuje bowiem. Historia realna to nieuchronnie zbliżający się kataklizm dziejowy. Szczególną rolę do odegrania w historii ma naród polski . a żostanie Mogiła Kościuszki". by przewracane stronice były w rękach czytelników niby płyty kamienne z wyrytymi napisami. A. J. iż nieistotne jest. dopóki nie złoży w nich cząstki siebie". by słowa były tym cięższe. po których następuje okres stagnacji i nudy. Zwykła. W ten sposób świat zbliża się do 60 . On wyznacza miejsce każdemu narodowi. (przysłowie angielskie) * Z czym w kolebkę. ale jeśli nie zgadzają się one z zamiarami Boga. * "Taką. wynika z bożego planu. że śmierć legionisty miała sens i pozostał po nim gwiażdzisty dyjament. Utwór Andrzejewskiego su geruje. ich szare życie i praca. przeznaczenia. z tym w mogiłę. dzielący go od tamtych zdarzeń (pod hełmem dawnych oczu nie ma). Mickiewicz "Konrad Wallenrod" . J. odwalane na bezimiennych i zbiorowych grobach". N. Wincenty Kadłubek "Kronika polska" . lecz zwykli ludzie. nie intencje. On także godzi się na cierpienie narodu polskiego. Anonim wyznaje personalistyczną teońę dziejów . Ujejski) * "Ziemia mogił i krzyżów". Historia projektowana to wizja świata szczęśliwego. że Bóg nieustannie ingeruje w dzieje świata. S. Gallem "Kronika polska" . A. Wojtka. by rozbrzmiewały tym donoś niej.Histońa świata to dzieje nieustannej wojny między civitas Dei (państwem Bożym) i civitas terrena (państwem ziemskim). spokojnego i dostatniego. przed którym nie ma ucieczki i któremu podlegają w równej mierze śmiertelnicy i nieśmiertelni mieszkańcy Olimpu. które przedstawia ku moralnemu pouczeniu czytelnika. "Annales" ("Roczniki") Histońa ma uczyć cnót obywatelskich i jednocześnie lęku przed potomnością. składa poległym hołd. 2) Historia może być pokrzepieniem w trudnych czasach. a przede wszystkim rolę. Bowiem bez czasu nie ma histońi. Anonim zw. królowie i książęta. Prus) * "Wawel runie.. jak się toczy historia.Histońa świata rozwija się od chwili jego narodzin według bożego planu.Histońa jest kluczem do zrozumienia współczesności. Kres histońi nastąpi w momencie końca świata i Sądu Ostatecznego. Asnyk) * "Człowiek dopóty nie dba o groby.naród wybrany przez Boga. mordów politycznych i przemocy. Sienkiewicz-Trylogia-1) W historii wielką rolę odgrywają jednostki.Dzieje Polski są powtórzeniem dziejów Chrystusa. prowadząc nieuchronnie do wybuchu następnej rewolucji. kiedy czas zostanie pochłonięty przez wieczność. zaś w prochach Maćka próżno szukać zwycięstwa zarania.. (G. Człowiek może podejmować próby samodzielnego działania.tworzą je wybitni ludzie. Mickiewicz "Księgi narodu polskiego i pielgrzymstwa polskiego" .browska "Noce i dnie" Kiedy goście w Serbinowie narzekają. Bogumił mówi: Ja tu tworzę historię. choć mogą to być po prostu symbole walczących w powstaniu warszawskim i poległych młodych chłopców. którego najważniejszym momentem jest przyjście na ziemię odkupiciela Chrystusa. o zwycięstwie lub porażce. mająca na celu wyzwolenie grobu Chrystusa w Jerozolimie. To one decydują o przebiegu bitew. Gucia Marquez) * "Jak opisać piekło zagłady? Tak. jak byłaś. (A. Św. codzienna praca przeciętnego człowieka jest także tworzeniem dziejów ludzkości. co się w historii dokonuje.Dzieje Wallenroda są ilustracją romantycznego przekonania o niezwykłej roli jednostki w dziejach. Oświeceniowy deizm .. ale poza aktem kreacji w żaden sposób nie istnieje w jego dziejach. Konrad w pojedynkę dokonuje tego. Machiavelli "Ksiażę" . Wszystko.Dzieje Kordiana pokazują. Literatura zajmuje się przede wszystkim relacją histońa jednostka. Słowacki "Kordian" . co się w nim dzieje w czasach współczesnych. fatum bądź odwiecz nego planu bożego. dopóki nie ma w niej mogił swoich bliskich". Witkiewicz "Szewcy" Historia świata to historia nieustannie powtarzających się przewrotów i rewolucji. toteż zostanie po nim popiół i zamęt. Każda taka przemiana zbliża ludzkość do doskonałości. Miłosz "Kołysanka"-Istnieje dysproporcja pomiędzy historią projektowaną przez człowieka a historą realną.Histońa w ujęciu Kadłubka to zbiór budujących exemplów.Historię tworzą nie wybitne jednostki i wielkie wydarzenia. Historia jest dziełem człowieka. Tytus Liwiusz "Ab urbe condita" ("Od założenia miasta") Histońa ma uczyć współczesnych autorowi Rzymian dawnych cnót i rozbudzić w nich uczucia patńotyczne. która legła u podstaw wszystkiego. Herling-Grudziński) Historia Historia Ciąg dziejów ludzkości osadzonych w czasie. poniesie klęskę. przypadku. że jednostka nie jest w stanie zmienić historii. Mitologia . Wyznaje więc Dąbrowska pogląd bliski poglądom Taine. Wszelka ingerencja bogów w przeznaczenie grozi kosmiczną katastrofą. J. Tacyt "Historiae" ("Dzieje"). przyznaje się do przynależności pokoleniowej. Sam zmienił bieg historii. co złe. Augustyn "De civitate Dei" ("O państwie bożym") . ale w Jego planie ma ono głęboki sens. Dq. dzieje ludzkiej głupoty. Biblia .I. Z. Jest zbyt słaba. J. Słowacki filozofia genezyjska ("Genesis z Ducha") . Erazm z Rotterdamu "Pochwała głupoty" . Janka. a zatem także kres histońi. H.

(G. jak resztka brudu. w zetknięciu z ludzkim nieszczęściem (niewidoma dziewczynka) zmienia swój stosunek do życia. (J.P. że staje się ono przestrzenią otwartą (por. (E. nic nie znaczącym. A. Czechow . Patrz: apokalipsa. Udziela za nie wielką opłatą lekcji grupie dzieci. Wytworzyłajednolity styl życia. że nic nie przemija.C" Bohaterką noweli jest Joanna Lipska. wyższym czynem. z której staramy się przebudzić". Bohaterowie (uczestnicy II wojny) należą do niezliczonych fragmentów układanki."Szkice węglem" Główna problematyka noweli sprowa dza się do przedstawienia sytuacji chłopów po uwłaszczeniu. na które człowiek nie ma żadnego wpływu. a zapomnieliśmy o tysiącach niewolników. Jako dodatkowe kryterium podaje się twórcze uczestnictwo inteligencji w kulturze. Czechow "Śmierć urzędnika" Na przykładzie wręcz groteskowej śmierci urzędnika niższej rangi . ale też przez zdeprawowanych urzędników polskich. 1846) wraz z pojawieniem się tej warstwy społecznej.człowiek urabia historię". Jest to związane z rozwojem społecznopolitycznym tych krajów. np. w literaturze polskiej (K. co burzy spokój Macondo i narusza odrębność miasta. 1844) i rosyjskiej (W. żyjąca w skromnych warunkach z bratem Mieczysławem. (Historia jest nauczycielką życia) Inteligent Inteligent Socjologicznie termin oznacza człowieka należącego do warstwy społecznej zwanej inteligencją. pochodzący z różnych klas społecznych. Inteligencja jest w Rosji nie liczącą się warstwą społeczną. Wobec tych praw człowiek jest zupełnie bezradny. który izoluje się od świata w sposób dosłowny i przenośny. W jej skład wchodzą ludzie wykształceni."Człowiek w futerale" Bohaterem opowiadania jest nauczyciel greki. kości Henryczka Fichtelbauma.Dość bogaty adwokat warszawski Tomasz. pracownik umysłowy. Szczypiorski "Poczatek" . tzn. sędziwą damą. Bryll "Rekonstrukcja chóru Sofoklesowego"Człowiekjestjednocześnie istotą wielką . co było popularnym w okresie pozytywizmu rozumieniem roli inteligencji. kolekcjoner dzieł sztuki. jak zabijać. Cesbron) * "Historia rzadko ma coś wspólnego z elegancją". wierzy. co jest. średniowiecznej pieśni rycerskiej i maryjnej. Fromm) * "Z historią to tak. tchórzliwi. który przyjechał z prowincji. a na jego teren dostają się obcy. E.jak wyrzut sumienia.P. B. że nie rzetelność. jak z mięsnym pasztetem: nie należy się przyglądać. wzorce kultury. ale także inne dane historyczne. okrucieństwo. Jest aktorem grającym niewielką rólkę na scenie świata.Nawiązanie do "Bogurodzicy". Garcia Marquez "Sto lat samotności" . Balzac "Ojciec Goriot" . stając się ofiarą historii. W. Zarówno Czerwiakowjak i Bryzżałow to pracownicy depacrtamentu komunikacji. Orzeszkowa "A. Obowiązkiem człowieka jest wptynąć na bieg lawiny. mieszczaństwo. Rządzą nią absurdalne prawa. Pojęcie to wprowadzono w połowie XIX w. Ulega stopniowemu rozkładowi. by w stolicy ukończyć studia prawnicze. * "Historia już chociażby przez to jest oszustwem.K. E. G.G. Ondaatje "Angielski pacjent" Autor ujmuje historię świata i jednostki nie jako ciąg wydarzeń. Wypełnia pozytywistyczne hasło pracy u podstaw.znak męczeństwa. ale mozaikę elementów przeszłości i teraźniejszości. Miłosz "Campo di Fiori" Historia nieustannie się powtarza. przychodzą kolejne pokolenia.i niezwykle małą . Sienkiewicz . Są oni prześladowani nie tylko przez władze rosyjskie. zespół wyobrażeń o swym szczególnym powołaniu i nadzwyczajnych funkcjach społecznych. Prus "Lalka" . Joyce) "Historia świata jest sumą tego. (M.Iwana Dmitrycza Czerwiakowa autor pokazał stosunki w Rosji carskiej.Młodą inteligencję Paryża reprezentuje w powieści Eugeniusz Rastignac. H. A. Niestety. T.B.Historia świata jest historią przemocy i cierpienia. którzy budowali wielkość imperium cezarów. a pozostać moralnie czystym.. Baczyński "Historia" Historią rządzą niezmienne prawa. Gombrowicz "Operetka" Historiajest operetką. jak wreszcie zwyciężać miłością. Dlatego znamy imiona byle adwokata Cycerona czy zbrodniarza Scypiona. co było. Bielinski. A. Pojęcie to jest używane głównie w krajach Europy Środkowej i Wschodniej. H. axis mundi). (C. można do niej zaliczyć utrzymującą się z korepetycji panią Stawską oraz zamieszkujących kamienicę baronowej Krzeszowskiej studentów (za kilka lat będzie to młoda inteligencja). oportunistyczni.W powieści zarówno przestrzeń. kadra wykwalifikowana. który zamknięty w mamrze sowieckim. zrozumie. K. Przenikanie się tego. że nadal tkwi w rzeczywistości. Miłosz "Traktat moralny" Każdy człowiek jest indywidualnie odpowiedzialny za historię. choć poprzednie też pozostawiają swoje ślady.swojego kresu. jaką są dzieje świata. K. M. Russell) * "Historia rozkłada się na dzieje i nadzieje". Prus "Katarynka" . Cz. Nie jest zdeprawowany. Bielikow. W. zajmujący się zawodowo pracą umysłową. co przeżyli".K. W powieści nieustannie przywoływane są "Dzieje" Herodota. Oto autor "Pokłonu Rewolucji Paździemikowej" siedzi w radzieckim więzieniu. Huxley) * "Historia jest nocną zmorą. jest oświeconym inteligentem. W literaturze zachodnioeuropejskiej zamiast słowa "inteligent" używa się: intelektualista. Libelt. Łagodzić jej dzikość. uczciwość i praca są podstawą życiowego sukcesu. Los spalonego na stosie Giordana Bruna i los samotnie ginących powstańców z warszawskiego getta jest w swojej istocie taki sam. przy czym niższy urzędnik drży przed tzw.Historia (tutaj wojna domowa) jest tym. Wykorzystuje stanowisko gminnego pisarza do uknucia intrygi przeciwko Wawrzonowi Rzepie. B.jak nauczyć matki cierpieć. Działania wojenne sprawiają. iż pisząją ci. Niezależnie od możliwości zarobku praca ta jest dla Joanny rodzajem służby społecznej. Wiersz sugeruje formę dialogu. jak się go przyrządza". Są to ludzie bezmyślni. czego można było uniknąć". ale jest monologiem poetyrewolucjonisty. (B. jest próbą zrozumienia przez historię współczesności. co sam podkreśla. pokonanych usuwając w mrok zapomnienia. Borowski "U nas w Auschwitzu" . Trwa pamięć i to ona jest spoiwem. Inteligencja rekrutowała się głównie ze zubożałej szlachty. Inteligencja jako siła społeczna w ogóle nie istnieje. biedota. duma nad zawiłościami historii. Na gruzach rośnie jednak nowe miasto. Na zawsze wrośnięty w przestrzeń miasta Plac Krasińskich będzie przypominał o karuzeli i biegnącej tędy granicy świata żydowskiego i aryjskiego. częściowo mieszczaństwa. którą trudno zrozumieć (zachciewa się jej psich figLów).Główne warstwy społeczne w dziewiętnastowiecznej Warszawie to: arystokracja. Konieczność dziejowa jest kamienną lawiną. Podobnie gmach w Alei Szucha . które wiąże ludzi i miejsca. chce pomóc biednemu dziecku (hasło pracy u podstaw). wskazuje na to. że dzięki uczciwej pracy zdobędzie liczącą się pozycję społeczną i dorobi się majątku. Baczyński "Modlitwa do Bogarodzicy" . (A.ujarzmia przyrodę i wykorzystuje ją do swoich celów . przyznaje rację tylko zwycięzcom.bezsilnie musi się pod dawać okrucieństwu historii. Zawsze chodzi w 61 . Broniewski "Rozmowa z historią" -Historia została tu nazwana mistrzy'nią życia. gdy trzeba. Czernik) * Historia magistra vitae est. które czynią z niej pasmo nieustannych wojen. i tego. Cz. Dąbrowska) * "Nie tylko historia urabia człowieka . będzie zawsze zdaniem autora . jak i bohaterowie zmieniają się wraz z historią. Szybko zostanie sprowadzony na ziemię. Zołzikiewicz bowiem stanowi dla chłopów analfabetów autorytet.

która długie lata utrzymywała się z udzielania korepetycji. ale przez władze gnębioną (brak mieszkania.Dominiku Cedzynie. Żeromski "Doktor Piotr" Można mówić o trzech różnych inteligentach w opowiadaniu Żeromskiego: młodym doktorze Piotrze. Lichodiejew). Herling-Grudziński "Inny świat" . zachowując godność. Inteligencja gardzi chłopami. Niektórzy z nich (Rieux.A. choć nie zawsze wiadomo. Jest rzecznikiem powolnych reform i su miennej pracy na rzecz kraju. którzy przejmujący smutek zalewają litrami calvadosa. chłopi).1) Inteligentem jest w powieści Szymon Gajowiec. Bielikow to człowiek schematyczny. Tarrou) od razu przystępują do wallci z dżumą. mimo dobrej sytuacji materialnej na obczyźnie). wysoki urzędnik w ministerstwie. Żeromski "Ludzie bezdomni" Doktor Judym jest przykładem inteligenta w pierwszym pokoleniu: od siebie i świata wymaga wiele. Bijakowski vel Bijak mimo wykształcenia jest prostakiem. Dziennikarz. co między innymi było przyczyną zesłania do obozu). wywodzącego się ze zubożałej szlachty. E. Inni (Rambert. W po wieści widać już podział na inteligencję prawomyślną (Berlioz. który systematycznie pnie się po szczeblach kariery. w niczym nie różniące się od późniejszego panowania robotników (przemoc.odda życie. inteligencję charakteryzuje gnuśność. Toteż godząc się na współpracę z nim. wszystko robi z gorliwością neofity. gdzie uwłacza się godności człowieka. Zanim ukończył studia i zajął eksponowane stanowisko. zbratanie z ludem jest pozorne (ludomania). a Stasia poświęca całą swoją wiedzę walce z an alfabetyzmem. Zeromski "Przedwiośnie" . zakaz drukowania). Typowy los kobiety inteligentki. przywileje są profitami płynącymi z konformizmu) oraz inteligencję twórczą. sięgając w nich kompletnego dna (trupiarnia). początkowo Bezdomny.Czy to przypadek. który musi umrzeć. Wyspiański "Wesele" . Jego hasło życiowe brzmi: oby się to źle nie skończyto. który reprezentuje zdeklasowaną szlachtę ("wysadzonych z siodła"). w innym Vorarbeiterem.. "katzenjamer"). Paweł nie wytrżymuje presji środowiska i filistrzeje. stawiającym w życiu na naukę i rzetelną pracę. Losy młodego Ziembiewicza potwierdzają polski schemat inteligenta: w młodości nauka i wzniosłe ideały naprawy świata. Gajowiec nie jest ani zbyt radykalny (jak komuniści). myślącą. Radczyni.Morozowem. bo najczęściej są to miernoty. skazanych na oderwanie od kraju (tęsknota. ktokolwiek by jej dokonywał. niezdolność do czynu (żeby im się chciało chciec~. Borowski . 2) Dzieje rodziny Baryków w Rosji są przykładem losów typowych rodzin inteligenckich o rodowodzie szlacheckim i przeszłości patriotycznej. ani zbyt idealistyczny (jak marzyciel Seweryn Baryka). Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" . S. bo szkodzi mu samo życie. zanik wszelkich wartości.czy wracać do komunistycznego kraju ("Bitwa pod Grunwaldem"). A. Tadeusz przed obozem dużo czyta. Pragnie walczyć o poprawę warunków życia warstw najuboższych (robotnicy. Obaj nie chcieli żyć w państwach. jego ojcu . Gospodyni. nie potrafił jednak odnaleźć sensu w swym życiu. nosi parasol. "układowiec". zaś prokurator Scurvy . Żeromski "Siłaczka" Stanisława Bozowska i Paweł Obarecki . hrabina Zbereźnicka . Camus "Dżuma" . który uciekł z fa szystowskich Niemiec . Jaśka). wiodących życie z dnia na dzień. bezkompromisowym. Czepca. czym się zajmują (np. że każdy. Starszy Cedzynajest zmuszony do podjęcia pracy zarobkowej u trze ciego inteligenta . W obozie stara się przystosować do warunków (zlagrowanie) i przeżyć za każdą cenę (moralność wyłączona). Przyjeżdża do Europy.inteligencję. Poeta. Remarque "Luk Triumfalny" W międzywojennym Paryżu (gdzie chronią się uchodźcy z całej Europy) spotyka się inteligent. że żadna rewolucja do niczego nie prowadzi. S. że w zasadzie wszyscy główni bohaterowie powieści (z wyjątkiem Cottarda) są inteligentami. bo w tym czasie trwa wojna domowa w Hiszpanii i przyłącza się do partyzantów. nuda. Camus "Upadek" . gdy trzeba . Tarrou)? Może Camus chciał szczególną odpowiedzialnością za walkę ze złem obarczyć inteligencję. później często filistrzenie lub klęska. (. że można wyjść z piekła. Zenon powoli staje się takim samym konformistą. Dość zamożny. pisze wiersze. doskonały w swym zawodzie.Tu bohater także jest polskim inteligentem (jego przynależność zdradziły oficerki. toteż Herling-Grudziński nie zgadza się ze stanowiskiem Borowskiego. E. G. T. Jak na inteligenta przystało. jest w powieści Zenon Ziembiewicz. a przy tym otoczony gronem znajomych (w tym pięknych kobiet).karierowicza Bijakowskiego.Żyłem więc z dnia na dzień. Z obowiązków wywiązuje się sumiennie. M. że chce spłacić ten przeklęty dług wobec warstwy. który przeżył piekło sowieckich łagrów. Kliminy. szlachetnym. kto przeżył obóz. S. S. ksiądz Paneloux) muszą do tej decyzji dorosnąć. której u Witkacego marzy się władza. gdzie panuje przemoc i bezprawie. Po przeżyciu obozu musi jeszcze rozstrzygnąć dylemat .kaloszach. ciepłym palcie. życie majakami (sceny rozmów inteligentów z osobami dramatu).W dramacie wesele inteligenta i chłopki jest pretekstem do spotkania dwóch najbardziej reprezentatywnych dla Galicji warstw społecznych: inteligencji (Pan Młody. Jednak fizycznie nie wytrzymuje trudów tej pracy.Zupełnie inaczej na rzeczywistość reaguje amerykański inteligent (z zawodu nauczyciel uniwersytecki) Robert Jordan. Toteż w środowisku lekarskim jest postrzegany jako czarna owca. Nos. W dramacie Witkiewicza potwierdza to tylko tezę. 62 . Są dekadentami XX wieku. później została guwernantką. ma swój świat. nie może pozostać moralnie czysty. Z. Na własnym przykładzie widzi.I. mniej płacąc robotnikom). z której pochodzi. którzy pra gną realizować pozytywistyczny ideał pracy u podstaw. odważną w głoszeniu swoich poglądów (Mistrz). S. Wczoraj uczył. toteż prokurator dokonuje przewrotu i rozpoczyna rządy. To inteligent. Społeczeństwo jest podzielone: każden sobie rzepkę skrobie. A."Opowiadania" Losy Tadka to przykład możliwej reakcji inteligenta na warunki ekstremalne. toteż na inteligencji spoczywa szczególna odpowiedziałność za kreowanie życia kulturalnego.M.to młodzi inteligenci tuż po studiach. Innym inteligentem jest też Czechliński.doktor Ravic z inteligentem. Przed rzeczywistością ucieka w starożytność. zwłaszcza Rieux ma silne poczucie obowiązku. uchodźcą politycznym z Rosji . Inteligencję reprezentuje również Joanna Podborska.W Moskwie agresywnie rozwija się socrealizm. S. który nie chciał zaakceptować totalitaryzmu czerwonego. W powieści silnie wyeksponowanajest wolność wyboru jednostki. pragaącym dobrze się w życiu urządzić. choć niska pensja zmusza go do pewnej nieuczciwości (na wykształcenie Piotra ojciec zdobywa pieniądze. Grand.. Gospodarz) i chłopstwa (w osobach: Panny Młodej. człowiek mający szerokie koneksje towarzyskofinansowe z arystokracją. dziś walczy. kocha Marię. Witkiewicz "Szewcy" - Tytułowi szewcy reprezentują w utworze świat pracy. Tu prokurator niewiele różni się od Szewców.JeanBaptiste Clamence był jednym z bardziej wziętych adwokatów paryskich. jednak w ten sposób skazali się na los bezpaństwowców pozbawionych wszelkich praw. jest człowiekiem wrażliwym. To z nim Żeromski wiąże jedną z możliwych dróg dla nowo powstałego państwa. chęć powrotu za wszelką cenę. Hemingway "Komu bije dzwon" . nic nie wie o prawdziwych problemach wsi. której przysługują wszelkie przywileje (niekoniecznie związane z jakością powstałych dzieł. Nałkowska "Granica" Przykładem inteligenta. kpi z nich (pany ino kpiom). rozumiejący tylko mowę nakazów i sztywne zalecenia regulaminowe. więc w jednym opowiadaniu jest flegerem. musiał się wiele mankietów nacatować.arystokrację. dlatego.

pokonawszy wspaniałego flecistę Marsjasza swoją grą na cytrze. która przed wojną o nic nie musiała się troszczyć. powstanie). pod każdym względem zaprzeczająca stereotypowi Żydówki: słowiańska uroda. który rozwijał ożywioną działalność charytatywną i głosił słowo boże w czasach apostolskich.Humorystyczny wiersz. socjalista. zazdrosny o swoją władzę. 3) Kalicki przyjaciel Szczuki z lat młodzieńczych. Szymonowic "Żeńcy" Nad pracującymi na polu chłopkami czuwa starosta uzbrojony w nahajkę. działa w podziemu. samochody. autora najbardziej wyrafinowa nych mąk uchodził według Greków Zeus. Mógłby. "Żony Sinobrodego" . reprezentatywnych dla tej grupy społecznej i dowieść. uwikłani w trudne wybory. ani prestiż zawodowy nie uczyniły z niego prawdziwego człowieka. Dopiero przypadkowe zdarzenie stało się przyczyną jego przemiany. W. nigdy naprawdę). a gdy się już na jakieś rozwiązanie zdecyduje. Natura romantyka. nie pozwala rozmawiać. Woroszylski "Inteligenci" Wiersz z 1974 r. wstrząsany dreszczem obrzydzenia Apollo czyści swój instrument (kat . K. Inteligent Jerzy po wojnie próbuje znaleźć swoje miejsce w nowej rzeczywistości. niewdzięczni. Herberta pt. Budzi strach: a naszemu staroście nie patrz w oczy śmiele. że aby móc istnieć.1) Herod przeszedł do historii jako krwawy tyran. Gałczyński "Śmierć inteligenta" . Patrz: przemiana. wreszcie decydują się oni wynająć pokój w swojej willi na Mokotowie "spalonej" rodzinie. (Mt. Po wojnie widzi. sąd/proces. parodiując obowiązujący w tamtym okresie sposób wyrażania się o inteligentach. (K. Wbrew woli ojca kończy studia. który udał się na emigrację wewnętrzną i postanowił przeczekać. "naród musi wierzgać". śpiewać. wypoczywa w cieniu tego krzyku (okrucieństwo traktuje jako relaks?). boi się albo lekceważy".I. Rocznik dwudziesty" .pisze. człowiek z zasadami. dawniej także kar cielesnych. 6) Profesor Szretter-reprezentuje starą. 2) Antoni Kossecki . w którym poeta. Irzykowski) * "Niemożliwi są ci panowie inteligenci. odpoczywać. A. później . Po wojnie profesor historii w szkole średniej. W obozie załamał $ię. hrabia Tołstoj. (W. jak i pochodzenie społeczne. rodową inteligencję sprzed wojny. że bez nich byłoby trudniej. wykonuje swoją pracę.przed wojną adwokat. ze względu na pochodzenie zmuszona do opuszczenia Polski.korzystne małżeństwo i dorabianie się kolejnych oznak zamożności: willa z basenem. Z tego żyją.. Szczepana. W tej drugiej grupie przykładem mądrego inteligenta. walki do końca. który uważa. Ani wykształcenie.Obraz społeczeństwa tuż po odzyskaniu niepodległości jest skomplikowany.. Sz. Por. nie potrafi sobie radzić z brutalną okupacyjną codziennością (np. 2) Za pierwszego męczennika chrześcijańskiego uznaje się św. 2) Katem w stosunku do Marsjasza okazał się Apollo. Albert Schweitzer lub Tytus Chałubiński). który dowiedziawszy się. pełnił funkcje sztubowego. Następnie już bez skrupułów każe zamordować 63 . W 1968 r. z którą czuła się silnie związana. który strącił ze szczytu Olimpu Hefajstosa i ten przez całe życie był kulawy.to żona wybitnego lekarza. stąd stały związek frazeologiczny: rzeź niewiniątek. Biblia (NT) . 1) Szczuka jest inżynierem. wiersz Z. wysoka pozycja społeczna. 57-60). kazał zabijać wszystkie dzieci płci męskiej do drugiego roku życia.. po wojnie robi karierę polityczną. a drapieżny ptak miał mu wyrywać odrastającą wątrobę. skazanego przez Sanhedryn na ukamienowanie (Dzieje Apostolskie 7. Okazuje się.patrz: żona. że ciągle są z nimi kłopoty (nie mają instynktu samozachowawczego. matka .kobieta. G. wyraźnie zarysowują się między nimi podziały: rządzący . Prometeusza przykuł do skał Kaukazu.. "Apollo i Marsjasz". kręcący się wiecznie w kółko. sam tworzy kulturę masową (reklamy). że nie on to zrobił?). Eddie to myślący i twórczy inteligent. Obrazuje znany amerykański slogan: od pucybuta do milionera. * "Inteligent nigdy nie może się pogodzić z faktem. kto obchodzi się z innymi nieludzko. który o sobie mówił: cygar i godności nie wyrzeknę się nigdy.) posuwałem się po powierzchni życia. 4) Maciek Chełmicki. nie wychyla się. Natomiast Jerzy dorabia korepetycjami. syn zamożnej rodziny ziemiańskiej.Wykonawca wyroków śmierci.rządzeni. szlachetny. Paweł Kryński pochodzi z rodziny inteligenckiej (syn oficera). ze szczególnym okrucieństwem.. choć nie dająca satysfakcji praca w reklamie. Jest to ktoś. 5) Święcki prezydent Ostrowca. Andrzejewski pokazuje różne rodowody polskich inteligentów oraz różne ich postawy. 1618). będący próbą definicji inteligenta. uczestnicy Powstania Warszawskiego. tortur. Prawy.Rodzina inteligencka Jerzego pokazana w czasie wojny. samobójstwo. Katem okazał się tu rozszalały. który. Woroszylski) .1) Za szczególnego okrutnika.Eddie Anderson jest synem greckiego emigranta. ciąży jednak nad nim zarówno przeszłość wojenna (AK. który jest mądrym. gryz4 pierś mlekodajnct). po latach w "Solidarności". Wie. konta. poplecznik Rzymu. "pod górkę". Z przyjemnością wydłużyłby dzień pracy na polu. kazał go przywiązać do drzewa i obedrzeć ze skóry. jednego z siedmiu diakonów. później sędzia. niezdecydowany (Chciałby. znajduje więc ucieczkę .) dokladnie odarty ze skóry. przed wojną dziennikarz. Przenośnie terminu tego używa się w odniesieniu do kogoś. który. a gdy bije to tak. Inna Seidenman . Kazan "Układ" . otrzymał dobrą posadę. Pochodził z drobnomieszczańskiej rodziny i dzięki pracy i uporowi skończył studia. że krew spływa z poranionych pleców aż na nogi: wzięlabyś byla pewnie na boty czerwone. w czasie wojny studiuje na tajnych kompletach. Inteligencję żydowską reprezentuje mecenas Fichtelbaum. wierni ideom honoru. z godnością przyjmującym swój los (śmierć w getcie). Szekspir "Makbet" Zamordowaniem króla Dunkana Makbet rozpoczyna swoje panowanie jako władca . doktor Kor czak. Mitologia: . by potem przejść do przedstawiania poszczególnych osób. Pragnąłby. że jego socjalistyczne przekonania nie pasują do komunistycznej rze czywistości. znienawidzonym przez Żydów za propagowanie pogaństwa. ideowiec. zarzuca im. Kat Kat . próba upieczenia chleba). Orwell "Folwark zwierzęcy" Po objęciu włady przez zwierzęta. Szczypiorski "Początek" Przedstawicielem inteligencji polskiej jest sędzia Romnicki. Syzyfa skazał na wieczne wta czanie kamienia pod górę. to później tego żałuje. E. a na pewno świat zostałby pozbawiony wielu cennych odkryć i dzieł (np.nie znajqc innej ciągłości jak moje ja (. żejest to ktoś ciągle niezadowolony. który studia chemiczne skończył w Genewie. Andrzejewski "Popiót i diament" . Bratny "Kolumbowie. gdzie bóg poezji i piękna ujawnia się jako szczególnie okrutny i cyniczny dręczyciel: Marsjasz (. że z układów konsumpcyjnego społeczeństwa nie można wyjść. Andrzejewski pokazał pod względem społecznym swoisty "krajobraz po bitwie". Gdyby). pomocny ludziom.zbrodniarz. kobieta bogata i piękna. zawsze jest poniżej lub powyżej. był królem Judei. Ojciec w obozie. łatwy do manipulowania tłum. wykształconym Żydem. co prawda. krytykuje ją. A jednak wbrew swej niemożliwości istnieją".esteta? Czy też sugeruje. R. Tantala na głód i pragnienie nie do zaspokojenia. J. iż narodził się król żydowski. solidarnej odpowiedzialności. w słowach niejako. ale jest synem szewca. obecnie sekretarz komitetu wojewódzkiego partii. 2. własny samolot i dobrze płatna. W. Andrzej Kossecki żołnierze AK. kolekcja obrazów. jest osioł Benjamin: nie angażuje się specjalnie w nic. kto ciągle ma w życiu: "pod wiatr". z której często robi użytek. Był wykładowcą i posłem. ale umie się wobec niej zdystansować.

Botwinko). wiedząc. o którym wiadomo. Rozkazał także przywiązać setki chrześcijan do smolnych słupów i podpalić: cezar pragnąc się zabawić. Dostojewski "Zbrodnia i kara" Ofiarą Raskolnikowa została lichwiarka. ale jest też ofiarą panujących układów społecznych i własnej teorii. dlatego tym bardziej nie powinien mieć wyrzutów sumienia.skrzywdzić Danuśkę. Dowiedziawszy się o śmierci Rotgiera. Zarządził podpalenie Rzymu. wnętrzności ze k~ią wypadły mu z brzucha. Jego miejsce zajął zamaskowany człowiek (historia milczy na temat tego.M. spogłądając na płonqce ciała. zębem wściekłym rozrywa! Zbrodnicze cechy obu rządzących ujawniają się szczególnie w sc. doprowadziła go do zguby i samobójstwa. nienawidzi własnego syna i pogardza nim. Mickiewicz "Dziady" cz. działający często pod wpływem słów Tigellina i Poppei. sycąc oczy konającym wrogiem.Dumas przywołuje w swej powieści słynną historię ścięcia króla Karola I. który okrutnymi metodami wymusza ich posłuszeństwo. wybić im zęby i wy~amać szczęki. Sienkiewicz "Szkice węglem" Gdy Wawrzon Rzepa dowiedział się. którzy mają zabić Kirkora. który mianowany regentem za małoletniego Edwarda V.Katem w stosunku do narodu polskiego jest car. Młodzi spiskowcy są torturowani. wypowiedzi Tomasza i Frejenda w sc. Haretonowi nie może sprawiać cierpień fizycznych. Zołzikiewiczem. zaś car wspomina jedną ze zniewolonych przez Wielkiego Księcia kobiet.. III . z lubością udowadnia mu jego słabości.. syna Milady (kobiety-demona). Raskolnikow występuje tu w roli kata.zbrodniarka skazuje na tortury również własną matkę. Wielki Książę zarzuca bratu zamordowanie ojca w walce o tron. Fleansa (syn ucieka).. również prześciga się w okrucieństwie: pan Botwinko (. bo chłopiec jest silny i nie boi się go. więc go rzucil na Polskę. Planował także dotknąć go jeszcze boleśniej . nowy ptacz sierocy. że w walce o władzę działa bezwzględnie: zabił matkę.) nieprędko on skończy. aby nie wypaść z łask carskich. są wywożeni kibitkami na Syberię (opowieść Sobolewskiego. a po każdej takiej paradzie na Placu Marsowym zostaje dwadzieścia trupów (skatowany końskimi kopyty. pluskwę. toteż wypalił mu oko. bez oporu udał się z odświętnie ubranymi panami za miasto do 64 . chcąc zaptezentować swój literacki talent. Sienkiewicz "Quo vadis" Władcą abolutnym. Dumas "W dwadzieścia lat później" .). Królowa . bo car traci apetyt. dostarczył im wielu wrażeń w postaci śmierci na arenie setek chrześcijan. Był to jedyny sposób.. które mu nic nie zawiniły): bije. VII). sam powodował końmi i jechał noga za nogą. Cichowski (opowieść Adolfa sc. w którym autor widzi Mourdanta. pierś przebita i otwarta ciosem). 2) Szczególnie okrutny jest również senator Nowosilcow.. zaś Doktor i Pelikan radzą. H.. że żona zdradziła go z pisarzem gminnym. jak np. Bronte "Wichrowe Wzgórza" Już samym wyglądem Heathcliff budzi grozę. aż wreszcie cała Szkocja spływa krwią. pokonanego Hassana w namiętnym zapamiętaniu wręcz ćwiartuje (sina. ostatecznie dokonuje tego Kostryn. tępi każdy przejaw buntu i niezadowolenia: powieście obu rycerzy burmistrzów na dzwonie wieży zamkowej.1) Kat z Lille to ciężko doświadczony przez życie człowiek. że zabił nie człowieka. katem jest tu Neron. Wolter "Kandyd" -Na tym najlepszym z możliwych światów istnieją zarówno kaci. dokonał swego rodzaju aktu sprawiedliwości społecznej. aby mu się przypodobać. a drugi był wpół harmaty przejechany kolem..G. komtur zemścił się na Jurandzie w sposób niezwykle okrutny: chciał go zachować przy życiu. G. A..1) Car rosyjski pokazany jako kat narodu: lubuje się w przeglądach wojska. bo ileż osób można uszczęśliwić za "brudne" pieniądze lichwiarki. 3) Świta Nowosilcowa (np. H. szesnastoletnią Angielkę. Ci zmarzli stojąc (. tak się rozsmakował we władzy. jaki mógł wymyśleć prosty chłop. przy tym bezmyślny błazen i tchórz. toteż urządził proces młodzieży polskiej w Wilnie. wychłostanie Kandyda i powieszenie Panglossa. roztrzaskali glowę baronowi (. zaś obu bratanków Edwarda i Ryszarda kazał zamknąć w Tower. który by w zbrodni przewyższał Makbeta. Dumas "Triej muszkieterowie" . jak i ofiary: 1) Szczególnym okrucieństwem odznaczali się żołnierze bułgarscy. upokarza i poniża swoją żonę Izabelę. A. zadawania im bólu (często nawet są to osoby. zwyrodnialec. Kafka "Proces" . I). nagwalciwszy się wprzód ile wlazto.Józef K. W powieści pokazany został jako bezlitosny. ale karalucha. rozrywanych przez drapieżne zwierzęta.). F. J. Wyraźną pczyjemność sprawia mu widok cz yjegoś cierpienia. w sadystyczny sposób dręczy Katarzynę. Słowacki "Balladyna" -Aby zdobyć Kirkora.Gralona. który kazał budować Petersburg jako miasto swojej chwały: rozkazat wpędzić sto tysięcy palów i wdeptać ciala stu tysięcy ch~opów. a zarazem słuchał okrZyków ludu (. by później sam stać się ofiarą zbrodniczej Balladyny. a później córkę jej i Edgara . w jego naturze zaś leży jakaś niewytłumaczalna potrzeba znęcania się nad ludźmi. tyranem. przy czym Rodion twierdzi. brata Brytanika i żonę Oktawię. IX (rozmowa cara z Konstantym). aby Rollisonowi pozostawić w celi otwarte okno. Pelikan. sc.Za utopienie Leili Giaur mści się okrutnie na Hassanie: nie zadowala się wygraną bitwą.). a w rozmowie z Malkolmem: w zastępach piekielnych nie ma takiego szatana. którego zawoje miecz Giaura zerwat i przerznął na dwoje. Nie zrozumiałby całej skomplikowanej intrygi uknutej przez Zoł zikiewicza i dobrych intencji żony. Byron "Giaur" . pobici. który prześciga sam siebie w pomysłach. A. niech pianą zaraża. Chcąc uspokoić wzburzonych Rzymian. Słowacki "Kordian" . 2) Kardynał Richelieu przedstawiony został jako władca absolutny i kat swoich poddanych. później winą za zniszczenie miasta obarczył wyznawców Chrystusa. Sowicie opłaca żołnierzy. podejrzliwy okrutnik.. by móc poślubić Poppeę. I). Ponieważ czuł się zagrożony przez rosnące w potęgę chrześcijaństwo. Jego rządy Makduf podsumowuje tak: każdy ranek niesie nowe wdów jęki. kiedy to nagle zginął kat Lon dynu. że :ogłosił się królem. postanowił radykalnie się z nim rozprawić. od ciala odrąbana dloń. o którego rządach Kordian mówi: ilu w kopalniach jęczy? a ilu wyrznięto? a ilu przedzierżgnięto w zdrajców i skalano? Podobnie o Wielkim Księciu Konstantym: brat się wściekł carowi. a następnie kroczy drogą zbrodni (podobnie jak Makbet): wspólnie z Kostrynem morduje wysłannika Kirkora . H. turban. W. aby wymierzyć sprawiedliwość (jego zdaniem) występnej żonie. wciąż nowe skargi biją w lica nieba. Alona Iwanowna (i jej siostra Lizawieta). Za ścięcie Milady kat nie weźmie ani grosza od muszkieterów. Podobnie nieludzki był Piotr I. a następnie zgładzić. doprowadzając ją do śmierci. Balladyna zabija podstępnie Alinę. więc nikczemność opiekuna wzięla sobie za cel zrobienia z chlopca nieokrzesanego gbura.Banka i jego syna. ale zrobić zeń kalekę. wygłodniali.Katy. bes tialsko zakatowaną. baronową pokroili na kawalki. J.. Szekspir "Ryszard III" Dramat oparty na "Kronikach" Holinsheda o królu Anglii Ryszardzie III.) wyliczyl mu najmnie ze trzy setnie (kijów).).. nie chciał słuchać wyjaśnień. Doktor. obciął język i prawą dłoń. Wykonuje wyrok na Milady. F. Sienkiewicz "Knyżacy" Szczególnym okrucieństwen~ wobec Juranda odznacza się Zygfryd de Lówe. przy czym umierający nie mogą wydać nawetjęku. zmienieni nie do poznania. tylko odrąbał jej głowę siekierą na pniu. którzy wtargnęli do zamku barona: Rozpruli (Kunegundzie) brzuch (. ponieważ przed laty uwiodła ona jego brata (mnicha). w twarzy i przymrużonych oczach miał uśmiech i jaśniał jak słońce potężne. kiedy się rozmacha (. E. syna i żonę Makdufa. której trupa zamknięto w szafie. że torturowany chłopiec popełni samobójstwo. gdy na czczo widzi skrwawione mięsiwo). kim był).. 2) Jako środek przeciwko trzęsieniu ziemi uniwersytet w Koimbrze uznał uroczyste spalenie na wolnym ogniu kilku osób.

Jeśli chcesz wiedzieć. na okrzyk: lotnik. likwidator getta warszawskiego. Trochę za mocno przestuchiwano go ubiegłej nocy. Borowski "Opowiadania" .. Orwell "Rok 1984" .. ośmiu wlasowców gwalcilo dziewczynę. który odznaczał się szczególną starannością w przesłuchiwaniu oskarżonych: przez rrzy dni zamroczenia wypływała z omdleń. co do której moralnej oceny nie ma wątpliwości. Krall "Zdążyć przed Panem Bogiem" . chłodno. Jednym z nich jest O'Brien. a poza tym wiedział. wyżywanie się strażniczek na więźniarkach w Ravensbruck. gra o rzeczy i życie więźnia. bo dla każdego czlowieka.Tu katem jest Wielki Brat. Moczarski "Rozmowy z katem" . kalkulując jak najmniejsze straty po stronie niemieckiej. Tu świat nie jest czarno-biały. inne podpalał miotaczami ognia. że pracuje dla siebie na Krzyż Żelazny. T. zabijając Józefa K. pierś o plecy. więźniowie. ginie pod kijem lub zaszczuty przez psa. Wszak Żydzi. Getto pacyfikował metodą wysadzania domów po kolei. nie pozwalają spać.) i rzucił jak ciężki wór zboża. Andnejewski "Popiół i diament" . J. nie miał z tego powodu rozterek moralnych. ale cienka trzcinka gnie mu się uerwowo w rękach. często zachowują się jak kaci wobec innych współwięźniów. Zachowuje się cynicznie.). G.. Stroop przystąpił do Grossaction in Warschau metodycznie. wyrzekającą się dziecka: chwyciłą jq wpół. potykając się o leż4cych. że potrafią powiedzieć: barachło w ttupiarni żre cudzy chleb. w podbrzusze lub marynarz z Sewastopola. Widać wówczas. dla drugiego spalenie. o którym nie wiadomo. choć wiadomo. Jednak więźniowie obozu to nie tylko ofiary. jak odjedzie szesnaście aut. Posadzono tam skazańca na kamieniu i jeden z katów wykonał wyrok śmierci. nie wypuszczając drabiny... że syn pani Soerensen nie żyje. gdy usiłowała ukryć rannego Kolumba: zgwałcona przez kilku Niemców. Rocznik dwudziesty" . stary naszyjnik. niesie drabinę (. że nie można przejść przez piekło i pozostać nieskazitelnie czystym: sześciu. brutalnie wobec słabszych. Bratny "Kolumbowie. samosądy. ciosem rzeźniczego noża w ser ce. że pieriewospitanije zostało zakończone: więźnia można bez chwili wahania posadzić za stołem sędziowskim naprzeciwko przyszlego oskarżonego. Potrafi tę wiedzę z ogromną precyzją wykorzystać. Nasi biologowie stwierdzili. ulubioną "zabawą" jest straszenie starych i słabych wybiórką. np. została następnie zamordowana. który zadenuncjował czterech Niemców. Bohater nie poznał sędziego. Gdy zabił z zimną krwią Kotowicza. Esman jest spokojny. jak "normalny" człowiek powinien się w tej sytuacji zachować. nie poddające się jasnym ocenom moralnym: czy chłopiec. a do skaczących z okien kamienic Żydów żołnierze Stroopa strzelali jak do kaczek. J.kamieniołomu. który zastrzelił ranną Żydówkę. Nałkowska pokazuje zdarzenia. Doczekał się pochwały Niem ca: gut gemacht. by z nich wychować gotową na każde jego skinienie policję. ci. rak płus-minus. zakrwawiona. Nałkowska "Medationy" Autorka zwraca uwagę na podobny fakt jak Borowski w "Opowiadaniach": między katem a ofiarą istnieje często tylko cienka czerwona łinia lub nawet jej brak. a później kata na folwarku zwierzęcym. który nie ma sobie nic do zarzucenia jest Willy Sonnenbruch. którzy w trakcie śledztwa wybijają zęby. nocne łowy na kobiety. wielką radość sprawia mu panowanie nad innymi. tortury. Kosiński "Malowany ptak" Powieść ukazuje dualistyczną rzeczywistość wojenną: są tylko kaci i ich ofiary. 2) Jurek Szretter jest dowódcą grupy chłopców. Obok sytuacji jednoznacznych. który . Przyglądał się temu tłum i nikt nic nie zrobił. aresztowania. jaka będzie przyszlość. za dławił łapą gardło (. którego nie mógł i nie chciał zaakceptować. Thzmaczył to później zwierzęcym pragnieniem przetrwania. w brzuch. Cyganie (. naga. biala.. pełnił funkcję sztubowego. Niewygodnych z jakiegokolwiek powodu likwiduje (por. Po nieudolnych początkowych działaniach von Sammerna.. którzy wyżywają się bez karnie na więźniach.) są w rozumieniu prawdziwej nauki prawie zwierzętami (.Marek Edelman relacjonuje sytuację. To on odbiera sukom szczenięta. G.Tytułowym katem jest tu Jurgen Stroop. który wiedząc.. donosictelstwo.pod nazwiskiem "Rybicki". wyróżniając się szczególnym okrucieństwem wobec współwięźniów. Podobnie bestialsko została potraktowana przez Niemców Niteczka. Ravic był przez niego tak skatowany. Kruczkowski "Niemcy" Typem Niemca-kata. opanowany. fachowy. wyobraź sobie but depcz4cy ludzką twarz. jednak okazuje się. że krew i tkanki Żydów są zupełnie inne niż aryjczyków. czy w ogóle istnieje. Orwell "Folwark zwierzęcy" To Napoleon powoli.Tutaj również nieludzki jest cały system. co innego jest najstraszniejsze na świecie.jak twierdził Szczuka . Rządzi poprzez zastraszenie i terror. wiecznie! (. Do Mańki mówi o tym później z dumą: umarł dziś rano w swojej celi. G. charczał i pluł krwią. acz systematycznie przygotowuje się do roli władcy absolutnego.1) Katem w obozie Gross-Rosen okazał się sędzia Kossecki.twierdzi gorliwie. że dla Winstona będą to szczury. O'Brien wie.) inwigilacja. który dobrze wie. Kolumb zobaczył wbitą w krocze jej trupa butelkę. Herling-Grudziński "Inny świat" . aby ratować własne życie. Dla jednego może to być pogrzebanie żywcem. gdzie każde auto to kreska. roztrzaskaną kopnięciem lub uderzeniem. H. nie usłyszał oskarżenia. Jedną z metod był również szantaż psychiczny: Haake groził Ravicowi odesłaniem Sybilli do obozu koncentracyjnego. W charakterze kata na pewno ujawnia się system. E. którego reprezentanci stosują bestialskie metody: Kronszmidt włazit żołnierskimi butami na gołe ciała i jeździł na czołgającym się człowieku lub: dwuszereg ludzi. patrząc z przyjemnością na ofiarę. K.). Kto puści. robiąc jej nadzieję na uwolnienie syna. np. przebudzeń i straszłiwego bólu chłodna. że to go dobrze określa jako dowódcę.. cynicznie "kupuje" od niej kosztowny. stają się przyczyną śmierci lub cierpień innych (niewyraźna granica między katem a ofiarą.U Borowskiego nie ma wyraźnej granicy między katem i ofiarą. Są też bardziej "estetyczni" kaci. że nie ma rzeczy bezwzględnie strasznych. Uważał. który wysługiwał się. donosząc na kolegów lub zwykli. a Iwan kopał go gdzie popadło: w mordę. Ostatniąjego myślą było to. StaTi w kolejce i gwałcili ją (. że przekroczył granicę cierpienia -prawiejuż nie czuł bólu. Następnie po szczeblach łeżc(cej na ludziach drabiny zaczyna chodzić esman. aby wydobyć informacje na temat Kolumba. Ukrywający się żydowski chłopiec w swej wędrówce spotyka się wyłącznie z brutalnością. koń Boxer odjechał do rzeźni). którzy stoją na rampie z notatnikiem w ręku. Każdy następny przejaw buntu potraktowałby podobnie.).. Z. egzekucje nigdy się nie skończą . by samemu móc cynicznie korzystać z przywilejów przysługujących wypędzonemu przez zwierzęta człowiekowi.M.. dziewczyna wyszla.to kat czy ofiara wojny? ("Przy torze kolejowym"). Remarque "Łuk Triumfalny" Ravic uciekł z Niemiec przed systemem. Iwan jako funkcyjny ze szczególną dokładnością wymierza karę Bekerowi: Beker leżał. skierowany przeciwko jednostcejuż od aresztowania i śledztwa aż po trupiarnię w obozie. R. Machapetian. nie pracując. uśmiechnięta twarz Haakego. Często ofiary. który ukarał wyrodną matkę.. Faszyzm przybrał dla niego jed nak postać i twarz Haakego. to jest tysiąc. którzy dochodzą do tego. że zginął jak pies. np.Ze szczególnym okrucieństwem pokazana jest scena przesłuchiwania Basika: bicie do utraty przytomności. wyznaje kult siły. Na usługach systemu są kaci: 1) Ci. bo człowiek jest ludzki w ludzkich warunkach): Żyd. tyrana. 2) Urkowie. kryj się! padają na ziemię. L. zwyrodnialstwem i szczególnie 65 . przemocą. załatwić potrzeb fizjologicznych. która uciekła z transportu i której nikt nie chce (boi się) udzielić pomocy . Natomiast system działa sprawnie i ma swoich katów.

co ma z nimi jakikolwiek związek. urządzi polowanie naRalfa. więc zima.odrażającą w swojej wulgarności zbrodnią. Ludzie idą przerażeni. Głosząc chwalebne hasło przywracania pacjentów do normalnego życia. J. upaja się władzą. Bernardo Gui. Kasprowicz "Dies irae" Nadszedł dzień sądu ostatecznego.W Kombinacie. że w od powiedniej chwili umie zadać niegroźnemu w końcu. J. W tym świecie nie ma miejsca na grozę końca świata. którego tworzą pieniądze-robactwo. Chłopiec gardzi słabością zarówno fizyczną. aż do zabicia go)..I. J. gdzie oczekuje Sędzia-Bóg.. ta sama prostota. które upodlają wszystko. krwią torturowanych i strachem tych. Artyści widzieli ją jako apokaliptyczną wojnę światów. Przekonanie.trzy małpy. J. Cz.. ale też chęci "pobawienia" się ofiarą. Nastroje katastroficzne bardzo wyraziście wystąpiły na przełomie XIX i XX wieku. robiącemu tylko dużo hałasu Arturowi śmiertelny cios kolbą rewolweru. znajdując poklask i potwierdzenie swojej zbrodniczej działalności w gromadzie bfaznów. W tej obróbce perfekcyjny jest zwłaszcza "Grubas". bo Bóg. oślepia parobka w niezwykle dziki sposób: szybkim ruchem (. Judasza. Kondukt zmierza do grobu samotnego człowieka. jego znęcanie się nad bezdomnym niemową polega na przywieszeniu chłopca do belki w stodole i wpuszczanie do niej swego dzikiego psa. który stosuje w "łamaniu" żołnierzy bicie trzonkami od motyk. Za każdym razem "Grubas" robi to z kamiennym spokojem i przyklejonym do twarzy uśmiechem. rządzi Wielka Oddziałowa. wie. Aby pies nie rozszarpał mu nóg. kopanie. torturowany Salwadore). W literaturze objawia się zapowiedziami wielkiej zagłady. co mówig. S. wymaga bezwzględnego posłuszeństwa. a także w latach trzydziestych. groźby). wymuszanie publicznego ujawniania swoich najwstydliwszych spraw.). Ale nie bójcie się. pobił i zamordował znalezioną przy torach Żydówkę. Kasprowicz daje apokaliptyczną wizję płonących lasów. nadciąga nieuchronna katastrofa. Sędziami wówczas będziem my!" (B. bo jednocześnie jest kar nawał. sięgnie po władzę.. który jest panem życia i śmierci swoich poddanych (radzi że jeszcze jeden dzień przeżyli). K. co sprawia. tej. skłaniało do twierdzenia. koniec tysiąclecia. Wciąż płyną ludu gorzkie łzy. Jest jeszcze tzw. a nad wszystkim góruje wielka głowa w cierniowej koronie. nie będzie zwycięzców i zwyciężonych. okrutnie i. za nią postępują ludzie. że niełatwo odda władzę. Kasprowicz "Święty Boże. Niejako potwierdzeniem tych idei była teoria katastrofizmu geologicznego. że wszystko zostało odkryte i zbadane. Zakłócony został porządek natury. Witkiewicz "Szewcy" patrz: historia. byle siedzieć cicho. Kenneally "Lista Schindlera" patrz: zbrodnia/zbrodniarz. natomiast Garbosz nie poprzestaje już na zwykłch metodach katowania (bicie wierzbowymi rózgami. Tuwim "Bal w operze" .Pesymistyczne przekonanie o grożącej katastrofie. U. ta mądrość zbiorowa.. przede wszystkim kultury europejskiej. W. wybijanie zębów. która nieuchronnie nadciąga. Modernizm Nastroje schyłkowe wynikające z postawy dekadenckiej pod koniec wieku XIX przybrały formę katastrofizmu.. Patrz: apokalipsa. S. Jej ulubioną metodą są różnorodne tortury psychiczne (szantaż. Czechowicz "żal" -Zniża się wieczór świata tego. "Sala gimnastyczna". Miłosz "Który skrzywdziłeś" Wiersz jest przestrogą skierowaną do władcy (władców). Elity społeczeństwa są zgrają prostaków.Szatana. Na niebie pojawia się zapowiedź nadchodzącej groteskowej apokalipsy . mały musiał godzinami wisieć u belki z podkurczonymi nogami. co służy eliminacji przeciwnika. Tylko postuch musi być. Katasttofizm szczególnie silnie był obecny w okresach z jakiegoś powodu schyłkowych koniec wieku. zazdrosny o żonę młynarz. poprzez kradzież okularów. Kasprowicz "Moja pieśń wieczorna" . Golding "Władca much" .) wbil lyżkę w oko mtodzieńca i zakręcil nią. Poeta mówi: 66 . Eco "Imię róży" . J. dlatego pierwszą ofiarą stanie się Prosiaczek (skala tortur jest ogromna: od szyderstw. Teraz już będzie rządził przy pomocy pięści: widzicie. ziemia pokryła się miliardem krzyży. Na jego czele idzie Śmierć. i na targ przyjeżdżają wozy "z zielenizną". która ścięła Marie Stuart) Katastrofizm Katastrofizm . uważać.Zachód słońca zabarwia cały świat ogniście czerwonym kolorem. Jej pojedynek z Mc Murphim ujawnił. wyśtarczy tylko oskarżyć go o kontakty z diabłem. jakim jest szpital psychiatryczny. Elżbiety I. cynicznie (śmiechem nad krzywdą jego wy buchając). Ogień ogarnął nawetjeziora i rzeki. który spowodowała. stwarzając ich skłonnymi do zła. ten który nie ma kompleksów i dziata odświeżająco.Przez świat kroczy wielki kondukt pogrzebowy.Edek. łapczywie pożerających jedzenie w bufecie. dosiadającej odrażającego Lewiatana. Służy temu cały system kar z obozem karnym i czarną dziurq na zakończenie. siania strachu i dominowania. Każde jego przybycie znaczone jest stosami. Tęcza zgwałcił. jak zwrócić się do jedynego władcy ziemi . To Jack także. Grozę potęgują apokaliptyczne obrazy zagłady świata: góry walą się z łoskotem w przepaści. Nadejdzie jednak dzień zapłaty. nieuchronnej zagładzie współczesnego świata i cywilizacji. Zrozpaczony człowiek zwraca się do Boga. by wyzwał Szatana na pojedynek. wrzucanie w kępy pokrzyw). przyklaskującej wszystkiemu z lęku o własne życie.Krew naszą długo leją katy. Nikt nie ocaleje. J. nie pozostaje nic innego. Świat natomiast znalazł się pod panowaniem Szatana-zło zawładnęło ludzkimi sercami i najbardziej elementarne zasady etyczne przestały obowiązywać. przy czym Jack pragnie rządzić przy pomocy siły. Kesey "Lot nad kukułczym gniazdem" . Bal w operze kończy pojawienie się nierządnicy babilońskiej z neonem w kroku. która głosiła. * . zwierzęta. będzie teraz dokonywał surowego osądu uczynków. Wszystko to odbywa się na oczach ustawionych pod ścianami innych żołnierzy z obozu karnego: Barry nie mógl już oddawać moczu i miał na wpól oderwane uszy od głowy. że zdaje się on płonąć. Okres międzywojenny Katastrofizm pojawia się jako następstwo pierwszej wojny światowej i szoku. nie intencji. nadrywanie uszu. Pochód zmartwychwstałych zmierza do doliny Joza fata. że każdego może skazać. stosując wszelkie sposoby podporządkowania sobie chorych. którzy obsetwują reżyserowany przez Wielkiego Inkwizytora szatański spektakl.Świat znalazł się we władzy brudnych i odrażających pieniędzy.W grupie chłopców Ralf i Jack wykazują skłonności przywódcze. brutalnie likwiduje przeciwników. a będzie wam ze mną dobrze (. że ludzkość doszłajuż do kresu swoich możliwości. jak lobotomia. nawet rośliny. Mrożek "Tango" . Święty Mocny" . Patrz: apokalipsa. Oko wyskocZyto z twarzy jak żóltko ze stluczonego jajka. który skazał ich na grzech. Jones "Stąd do wieczności" W armii Stanów Zjednoczonych łamie się charaktery i zmienia lwy w potulne baranki. T.Rolę wielkiego kata gra tu Wielki Inkwizytor. którą będzie wojna. który rządzi bezwzględnie. że wszelkie zmiany ziemskiego globu zachodziły w wyniku katastrof wyniszczających wszystkie żywe organizmy. Okaże się. jaki mam cios. czyli miejsce tortur dla szczególnie opomych. choć dysponuje również bardziej radykalnymi środkami. Szatan. A gdy Stwórca milczy. bez których Prosiaczek nic nie widzi. Czerwieński) * "Skrócę cię o głowę!" (jedno z ulubionych powiedzeń krblowej ang. inny chłop. Upaja się strachem ludzi (np. zaspokajając swą potrzebę zadawania bólu. Np. jak i psychiczną. przed którym drżą wszyscy i który zdaje sobie sprawę ze swej szatańskiej siły.. iż rychło nastąpi koniec świata. żniwa huku i blasku. panuje więc wios na lub lato. gruchotanie kości.

Wówczas rodzeństwo stanęło do walki z ojcem. jest trawa. przy pomocy matki podał Kronosowi środek. Władysławiusz "Do dzieci" Autor nazywa swoje dzieci Tatarami. Broniewski "Krzyk ostateczny" Dzień głodu. by podejmowała aktualne tematy. która te wartości sławi. przyszłość należy do młodych. którzy oburzają się na nie. K. nie ma miłości. Kiedy dorósł. Zatem w wypadku "Antygony" konflikt pokoleń dotyczy wizji państwa i władzy... Czechowicz "Modlitwa żałobna" . Gajcy "Wczorajszemu" Wiersz jest świadectwem podobnej jak w przypadku Baczyńskiego biografii twórcy. Młodsi wybierają swobodę i spontaniczność romantyzmu.Koniec wieku i jednoczesny koniec tysiąclecia wzmogły nastroje katastroficzne w kulturze. W kołysce śpi nowy bohater. który sprzymierzył się z innymi tytanami. kona pod strasznym ciężarem. Mickiewicz "Dziady" cz. lojalni wobec carskich władz ugodowcy. harmonię. Świat starych to marazm. Młodzi. jak przystało na młodzieńca z pokolenia romantyków. które nakazują. Wreszcie dochodzi do bitwy. Pokolenie Baczyńskiego jest świadkiem apokalipsy spełnionej. by mitologija zastępowała naocznych świadków. Baczyński "Pokolenie" (1943) (Wiatr drzewa spienia. gwałtownych nie lubi. która przyniosła zagładę rodzaju ludzkiego. Spór w salonie jest wyraźnym odbiciem walki klasyków z romantykami. która pokrywa groby. Klasycyzm (teza) musiał wywołać swoją antytezę (romantyzm). jak on sam to czynił. Tak rozpoczęła się trwająca dziesięć lat tytanomachia. wolą ład. K. bezruch. który na schyłek naszego wieku zapowiedział trzecią wojnę światową i straszliwą bitwę pod Armagedonem. Może mieć miejsce w rodzinie. Kasprowicz) * "Na wszystko mrok nicości nieprzebyty spłynął. Ksiądz odwołuje się do racji rozumowych. sam zasiadając na tronie. domagają się od literatury. J. Kiedy bunt przybiera formę jawnego sięgnięcia po władzę. J. Broniewski) * "Zniża się wieczór świata tego nozdrza wietrzą czerwony udój". Kochanowski "Na młodość" Szaleństwa młodości są czymś naturalnym. by wspierała naród w jego cierpieniu. Ziemia dojrzała) . Kasprowicz) * "A jako widna ta ziemia. Mickiewicz "Oda do młodości" Mickiewicz kontrastuje wizje dwóch światów: świata starości i świata młodości. Pierś światów. Wspólczesność . Cz. Z pozycji klasyka oskarża romantyzm. to czas ufności.. Demeter i Hestię. Wszystkie pozytywne wartości "z wczoraj" dziś ulegają zagładzie: nie ma ufności. artystycznych itp. bo chcą go z świata wygnać w ziemię. a nasz naród scen okrutnych. niepogrzebione wokół leżą ciała. Literatura fantastyczno-naukowa tworzy wizje ziemskiego globu po totalnej wojnie nuklearnej albo katastrofie ekologicznej. porządek klasycyz mu. Czechowicz) Konflikt pokoleń Kontlikt pokoleń . syn uważa. Starsi. próbując pocieszyć Gustawa. 2) Zeus jako jedyny uratował się spośród dzieci Kronosa pożeranych przez ojca. Hadesa. przed chwilą tak żywa. Będzie głód. walka dwóch pokoleń stworzy w kulturze coś nowego i stanie się przyczyną postępu. entuzjazm.. miłości i poezji. * "Biada!. że rodzina władcy nie może stać ponad prawem. wspaniała wielką godziną konania. Zyskuje zwolenników wśród Izraelitów. A. nie ma piękna przyrody. Dziś. powietrza i wojny z dziejowej rodzi się nocy. by w pracy i bojaźni bożej szukały dostatku i szczęścia tak. w której wojska Absaloma zostają pokonane. Wojna tytanów z bogami olimpijskimi była walką pomiędzy dwoma pokoleniami bogów. pożoga i mór". Cz. Czechowicz "Elegia niemocy" . a on sam ginie z ręki Joaba. wyrażają swoje oburzenie. Dawid na wieść o śmierci syna pogrąża się w rozpaczy. buntuje się przeciwko ojcu.. W.nadciąga nieuchronna katastrofa. to skowyt strzałów. decydującą o losach świata. Mickiewicz "Dziady" cz. Boją się sięgać po aktualne tematy. czterej jeźdźcy apokalipsy już pędzą . Młodzieniec powołuje się na głos ludu tebańskiego. Mnożą się teksty na temat przepowiedni Nostradamusa. żeby nie narazić się władzom. poruszeni wydarzeniami na Litwie. Miłosz "Roki" . 2) Podczas balu u Senatora młodzi Rosjanie. a ze świerków na połu zwisa głowa obcięta.będę strzelat do siebie i mart wielokrotnie. (W. który daje szanse kańery kreaturom w rodzaju Nowosilcowa czy Bajkowa. Mochnacki "O literaturze polskiej w wieku XIX" Mochnacki ujmuje spór klasyków z romantykami w kategoriach dialektyki Hegla. piękna natury.K.I. że sam rządziłby lepiej.patrz: apokalipsa. Starzy odchodzą już w przeszłość. Dochodzi do starcia dwóch koncepcji państwa: ojciec twierdzi. Zderzenie tych dwóch nurtów. Poglądy młodych są odzwierciedleniem poglądów 67 .patrz: apokalipsa.. bardziej doświadczeni.Spór starych klasyków z młodymi romantykami ujmuje Brodziński jako starcie dwóch koncepcji poezji. Mitologia 1) Kronos. Starzy. która zmiecie z powierzchni ziemi całą ludzką cywilizację. A. Ziemia nasiąknięta krwią przeżywa czas straszliwych żniw. że ten zwymiotował Posejdona. a słowa poezji mają godzić jak oszczep. które wiążą się z wiekiem człowieka. które on stanowi. Te dwa stanowiska nie dadzą się pogodzić. Konflikt bierze się z tego. jest czas nienawiści.Sprzeczność interesów. Tym samym staje się w pewien sposób reprezeritantem pokolenia oświeceniowego. J. najmłodszy syn Uranosa. ile jej okrucieństwo. Sierpem obcina mu jądra i pozbawia władzy. Gałczyński "Koniec świata" patrz: apokalipsa. Miłosz "Kotysanka" Sielska wizja życia w rolniczym kraju kryje jednak zapowiedź nadchodzącej katastrofy. ornamenty łun. III 1) W salonie warszawskim dochodzi do dyskusji pomiędzy młodymi i starymi. Dzieje Absaloma są jeszcze jednym potwierdzeniem zawartego w Dekalogu nakazu: Czcij ojca swego. że żadna ze stron nie chce uznać racji strony przeciwnej. przybierając formę konfliktu rodziców i dzieci. piszą według klasycystycznych reguł. T. Sofokles "Antygona" . Ci. kołysany żołnierskimi piosenkami. widząc serwilizm carskich urzędników." (J. zarzucając ojcu niesprawiedliwe rządy i twierdząc. Udziela im rady. egoizm. że nie tyle aktualność współczesnej tematyki przeszkadza w jej literackim ujęciu. który nie uznaje Antygony za winną. K." (J. A. chęć wspólnego działania. Patrz: uczeń i mistrz. Może rozgrywać się również na płaszczyźnie szerszej i być sporem dwóch różnych pokoleń historycznych. Herę. że państwo jest niepodzielną własnością władcy. by ziemski glob nowymi pchnąć tory.patrz: pogrzeb. Dawid z całym dworem opuszcza Jerozolimę i udaje się na wygnanie. Wyraźna opozycja wczoraj dziś. spór pomiędzy przedstawicielami dwóch różnych pokoleń. niezgodność. Kasprowicz) * "Dzień straszny rodzi się z nocy. traktując gojako konieczność. Jeden ze starych literatów stwierdza. pełni zapału do walki. Brodziński "O klasyczności i romantyczności tudzież o duchu poezji polskiej" . IV Podczas rozmowy Gustawa z księdzem konflikt pokoleń ujawnia się w starciu racji serca i racji rozumu. który spowodował. Ostateczne zwycięstwo odniósł Zeus i to on został władcą świata. M. Gustaw zna tylko racje serca i na nich buduje swoją wizję świata..Hajmon wiedzie z ojcem spór o losy Antygony. (J. Ogromne nieba suną z warkotem." (J. poglądów.. jest kłamstwo i lęk. że władca powinien wsłuchiwać się w głos swojego ludu. Śniadecki "O pismach klasycznych i romantycznych" Autor zarzuca młodym romantykom prymitywizm i dzikość. Wczoraj. Kreon emocjom syna przeciwstawia przekonanie.Absalom buntuje się przeciwko swojemu ojcu Dawidowi. Są zagorzałymi przeciwnikami despotyzmu. ognia. A. że cofa ludzi do etapu barbarzyństwa.Zapowiedź apokalipsy wypełniła się. Świat młodych charakteryzuje dynamizm. J. chcą mieć rok bez wiosny. Biblia (ST) .

sklepikarze. Stary Prezes. J. by tym właścicielom fabryk. Żeromski "Doktor Piotr" Kiedy po powrocie do domu Piotr Cedzyna dowiaduje się. kierując się emocjami. Pokolenie współczesne to dorobkiewicze. ludzi młodych. Muszą też pamiętać i o tym. że po raz pierwszy w życiu przeciwstawił się rodzicom. ludzie o wątpliwej uczciwości.Anzelmem. 2) Justyna Orzelska łamie odwieczne konwenanse i wychodzi za mąż za schłopiałego Janka Bohatyrowicza. ale słuszność jest po stronie tych pierwszych. by płacić za jego studia. jest zwolennikiem bliskich stosunków dwor'u i wsi. którzyje wznieśli. nie zdecydowała się na małżeństwo ze stryjem Janka . Stary Dominik Cedzyna nie widzi niczego złego w tym. nawołuje do dokonania zamachu . bo ciągle jeszcze żyją ci. o zdobywcy młodzi. która pozwoli mu spłacić zaciągnięty. Witold. odmawiać leczenia. którzy potrafili dostosować się do nowych czasów. Okazuje się odważniejsza od Marty Korczyńskiej. Cała mowa Sędziego skierowana jest przede wszyst kim do Tadeusza i dałaby się sprowadzić do odwiecznego w konflikcie pokoleń hasła: .Kordian. Wszystkie argumenty. Takie poglądy prowadzą do odrzucenia Judyma przez warszawskie środowisko lekarskie. S. starych jest większość. Toczy nieustanne spory z Bohatyrowiczami o każdą piędź ziemi. każda epoka ma swe własne cele. niestety. S. pokątnych interesach. specyficznie pojmowanej moralności. Pani Andrzejowa. Asnyk "Do młodych" . bo ci nie potrafią się z nimi obchodzić i jedynie je psują. decyduje się sam dokonać zamachu.1) Cezary Baryka przyłącza się w Baku do rewolucjonistów.). że Tadeusz nie zajmuje się Podkomorzankami podczas wieczerzy w zamku. prymitywizmowi. Prezesowi zarzuca. Według Prusa. Cezary programowi powolnych przemian. więc oni zwyciężą. kiedy to młodzieniec nabierał ogłady towarzyskiej i uczył się dobrych manier. Na tym tle dochodzi między ojcem i synem do konfliktu. Jak sam 68 . Żeromski "Ludzie bezdomni" . w którym prezentuje swoje radykalne poglądy. to dawne pokolenie idealistów. czyni z niej absolut i podnosi twórczość do rangi religii. W końcu Kordian."Ta w twoim wieku. Opanowanie i zdrowy rozsądek starego człowieka zostają tutaj skontrastowane z emocjami domagającego się natychmiastowych zmian młodzieńca. Zbyszko dość szybko słabnie w swoim buncie.Na spotkaniu warszawskich lekarzy Tomasz Judym wygłasza referat.. jego zdaniem. "Młodzi" winni im są szacunek. Jednocześnie Swiętochowski podkreśla. Zygmunt nazywa je szaleństwem. Wyrazem tego buntu ma być małżeństwo z Hanką. Przybyszewski "Confiteor" Utylitarnej sztuce poprzedniej epoki przeciwstawia Przybyszewski sztukę nową. że wyjazd ojca na wojnę uwolnił go od nieustannego dozoru. Odwołuje się też do racji rozumowych. 2) W rozmowach z Gajowcem Cezary Ba ryka przywołuje argumenty komunistów. Jednak w tym kontlikcie Żeromski nie opowiada się jednoznacznie po żadnej ze stron. Jest przekonany. Jego zachowanie wyraża irracjonalny bunt przeciwko rodzicielskiej opiece. aferzyści i drobni ciułacze. A. Ludzie tacy. w ciemnościach pogasną znów!). potra ili swoje życie oddać jakiejś sprawie. by przeciwstawić się matce. bojąc się wszelkiego ryzyka i poprzestając na małych. już odchodzi (w ostatniej scenie Szuman z goryczą mówi: Jak oni się wynoszą). bojąc się pracy i tego. pełnego zapału lekarza ze starszymi. za które teraz on i jego pokolenie musi płacić. ucząc ich nowoczesnych metod uprawy ziemi i obsługi maszyn rolni czych. są argumentami starca (Wiecznie śpiewasz to samo! hymn starości piejesz. 3) Zygmunt Korczyński wchodzi w konflikt z matką. S.W scenie w podziemiach katedry św. Nie wynika to z faktu przyjęcia idei komunistycznych. Niestety.1) Konflikt pokoleń rozgrywa się na płaszczyźnie sporu Witolda Korczyńskiego z ojcem. którą Dulska ujmuje w bardzo prostą zasadę: brudy należy prać we własnym domu. "Wy" to pokolenie starych.Zbyszko buntuje się przeciwko matce i temu wszystkiemu. otaczająca kultem pamięć męża. kańerowicze. Sędzia wygłasza mowę na temat staropolskiej grzeczności.. opowiada się przeciwko zabiciu cara. która przed laty. że za czas jakiś staną się przeszłością i jacyś inni "młodzi" zbuntują się przeciwko nim (I wasze gwiazdy. że ojciec. a Polacy nigdy nie splamili się zbrodnią królobójstwa. w to.Prus przeciwstawia sobie dwa pokolenia. G. każdą sztukę bydła. każąc spiskowcom zastanowić się nad konsekwencjami śmierci cesarza. Mickiewicz "Pan Tadeusz" Widząc. Chwali w niej czasy swojej młodości. którego efektem jest wyjazd Piotra za granicę. co robił.' . Głównym hasłem czynią hasło pracy dla dobra społeczeństwa. że okradał robotników. powołując się na fakt. Daremne żale "starych" nie zdołają cofnąć życia fal. Pozostają tylko ci. Młodość i starość nie zdołały się porozumieć. przeciwstawia program burzenia Lulka. Głosząc hasło "sztuki dla sztuki". zgnuśniałymi kolegami. W trudnej sytuacji ziemiaństwa po powstaniu styczniowym Benedykt Korczyński odszedł od dawnych ideałów. jak Rzecki i Wokulski. nie hołduje już dawnym obyczajom i nie przestrzega zasad grzeczności. S. u robotników dług. Asnyk "Daremne żale. E. Jednocześnie proponuje. Świętochowski "My i wy" "My" to pokolenie pozytywistów.. co ona uosabia: kołtunerii. A. który pr oponuje Gajowiec. Zapolska "Moralność pani Dulskiej" . Te poglądy są wyrazem konfliktu młodych modernistów ze starymi pozytywistami. Młody Cedzyna przyj muje tam posadę. Słowacki "Kordian" . zgnuśniałych. nie mogąc przekonać zebranych."panicz" poślubi ciężarną służącą. którym poświęcił się ojciec. Chce wśród chłopów szerzyć oświatę. Młodzi są jeszcze nieliczni. Hasła rewolucji nie do końca pojął i właściwie nie są one dla niego istotne. A. A.car musi zapłacić za swoje zbrodnie wobec Polski. Ale nie należy deptać przeszłości ołtarzy. bezkrytycznie zapatrzonych w przeszłość. która weszła na jego pole. Żeromski "Przedwiośnie" . Mimo różnicy zdań ojcu i synowi udaje się dojść do porozumienia. Swiat nieustannie idzie do przodu. Orzeszkowa "Nad Niemnem" . Współczesna młodzież. Patrz też: pokolenie stracone.. że uczyni ona świat lepszym. z przerażeniem spostrzega. zmniejszał dniówki.pozytywistów. podczas dyskusji o zamachu na cara. B. jako młody pozytywista. Jana. przeżytych kształtów żaden cud nie wróci do istnienia i nic nie jest w stanie powstrzymać przemian. które przywołuje Prezes. Prus "Lalka" .Poeta próbuje w duchu ewolucjonizmu łagodzić konflikt "młodych" i "starych". Konflikt pokoleń rozgrywa się tu na płaszczyznie sporu młodego. pozrywane gorble). Artysta staje się jej kapłanem. że jej syn odrzuca wszystkie ideały. że nie istnieje możliwość jakiegokolwiek porozumienia między pokoleniami (Czy idąc tak odmiennymi drogami możemy się spotkać kiedykolwiek i uszano wać wzajemnie swoje cele? Nigdy! Wiemy to-między naszymi obozami popalone mosty. Najego postępowanie ma wpływ również fakt. wspierany przez swoich rówieśników. próżny trud. odrzucających zapatrzenie w przeszłość i tradycję.Poeta wyrażapoglądy "młodych" .. Ważne jest to. które łamie wszelkie konwenanse . co powiedzą ludzie. że przed czynem powstrzymuje go jego wiek. Świat idzie do przodu. że został on koronowany na króla Polski. Młody Podchorąży . ścierają się poglądy starych i młodych. oskarża go o to. że nie należy udostępniać chłopom maszyn. pełen zapahz. Patrz: artysta. W zapale młodości zarzuca starszym od siebie lekarzom sybarytyzm i odejście od zasad etyki. bo teraźniejszość bierze swój początek w przeszłości (teońa ewolucjonizmu). którzy nie będą chcieli poprawić warunków pracy i życia robotników. choć posyła się ją do szkół. którzy żyją jedynie dla siebie." . mieszczańskim wartościom. potrafili poświęcić się ideałom.. Młodzi wierzą w możliwości nauki.pokolenia dekabrystów. przebywając na dworach.

Następuje zmiana pokoleń. że trzeba być odpowiedzialnym oraz poddać się normom i zakazom. według poety. Typowy konflikt między młodością (bunt. spadać jak kot na cztery łapy. Mrożek "Tango" . jest kołtunem. kupować kota w worku. która nie pozwala mu ożenić się z Nastką stojącą znacznie niżej w społecznej hierarchii Lipiec. Jung) * "Bo drzewo musi cierpieć w porze. (J. Między ojcem i synem dochodzi do bójki.jednakowo ważne jest wychowanie dzieci. (J. (J. wysokim dostojnikiem komunistycznych władz. Reymont "Chłopi" . która ma być przejawem wyjścia ze stanu dzieciństwa.nie ożeni się ze służącą. tyle. Wśród psów występują liczne rasy. Cocteau) * "Ale każdy wie. Twórcy tej epoki to durnie w pelerynach. (J. Malraux) * "Życie jest to okres czasu. które. Na temat obu zwierząt bardzo dużo związków frazeologicznych. nierozwaga. «inności młodych». że człowiek zostaje ukształtowany przez środowisko. Artur wybiera jedyną możliwą drogę .~ i przekonanie. bezpardonowość. Cocteau) "Trwa walka pokoleń o miejsce przy stole".mówi. Piesuznawany za przyjaciela człowieka. po której Antek z żoną i dziećmi opuszcza dom (patrz: rodzina.Są zwierzętami domowymi z rodziny ssaków. że jedyną prawdziwą poezjąjest poezja futurystyczna. zazdrość). J. W. że awers i rewers monety posiadają niewielkie szanse na to.H. 2) Szymek Pacześ przeciwstawia się matce. by już być kimś innym duchowo". (O. Podłożem konfliktu są zarówno poglądy polityczne Ksawerego (po wypadkach marca 1968 został usunięty ze stanowiska asystenta na Uniwersytecie Warszawskim).pies . domagając się... którego jedną połowę zatruwają nam rodzice. Wilde) * . że nie istnieje możliwość porozumienia z pokoleniem. którzy nie nadążają za przemianami. Terroryzuje rodzinę. genialny. Patrz: dom. W zakoń czeniu wiersza pojawia się przekonanie. przeciwstawia poeta twórczości modemistów. Twórczość modernistów należy do przeszłości. przed wojną niewiele zdołał osiągnąć. Kleinbaum "Stowarzyszenie umarłych poetów" . J. Przyczyna takiego stosunku tkwiła w doświadczeniach wojennych. co kot napłakał. Którzy chcą. trzeba tylko powtórzyć dawne szaleństwa". czego wyrazem jest także fakt. że może go zmienić". Odrzuciło wszelkie formy i konwenanse. gdy poczynają krążyć w nim soki. ucieka z domu. że po ślubie z Hanką nie dostanie od matki ani grosza. Wyrzucają go z kolejnych szkół.Adresowany do powracających do kraju poetów starszego pokolenia (Tuwim. jednocześnie wiążąc poezję z życiem (jest w słowach tyle drzew i mięsa). Dokonuje się to przez wtrącanie w stan trwałego zdziecinnienia. należy już do przeszłości (. syn. Skamandrytów. bo nawet wycięty na drzewie napis "dupa" Pimko interpretuje jako wyraz chłopięcej naiwności. nie odczuwać natomiast nic. Młodzi buntują się przeciwko dominacji starych. Ich wysiłki są daremne. 2) Artur jest już w wieku. które negowało jakąkolwiek ich rolę we współczesnej literaturze polskiej (U nas był już koniec świata nigdy nie weźmiecie udziatu w końcu świata (. prowokowanie) a dorosłością (stabilność. S~n Dominikowej opuszcza dom i wraz ze swoją przyszłą żoną rozpoczyna budowę własnej chałupy. że ten współtworzy władzę. Został pokonany . a ich utwory to poetyckie Tworki. Różewicz wypowiadał się w imieniu tych. Dramat Zapolskiej ukazuje bunt modernistyczny. do którego Pimko przyprowadził Józia. którzy zachowaniem i sposobem mówienia starają się manifestować utratę niewinności. ponosi klęskę. drzeć z kimś koty. Bohater nie chce zaakceptować prostej prawdy. żeby młodzi nie szaleli".. bo się nim urodził. f.będąc robotniczym dzieckiem. tradycyjny ślub z Alą. jak i rodziców". porządek odpowiedzialność). Gromadzi wokół siebie "chłopaków". Skamandryci wnieśli do literatury dynamizm i entuzjazm młodości. Rozmemłaniu i chaosowi rodziców przeciwstawia ład i porządek. Sylwestnak) * "Zawsze mnie uderza. J. Broniewski) wiersz był manifestem postawy młodego pokolenia. syn. Gombrowicz "Ferdydurke" Matki i ciotki wraz z nauczycielami upupiają młodzież z gimnazjum.G. w którym brak norm stał się normą. z drugiej jest ilustracją przekonania naturalistów. Konflikt Zbyszka i Dulskiej z jednej strony obnaża obłudę mieszczańskiego życia. Niestety. ględzenia o dusry. Andrzejewski "Miazga" Ksawery Panek pozostaje w ostrym konflikcie ze swoim ojczymem. że zastaje ono świat uformowany i nie zawsze zdaje sobie sprawę z tego. by ten przekazał mu ziemię. (Z. bezpowrotnie umarli i Tetmajer i Sta. Tuwim "Dziesięciolecie" - Poezję młodych. Skamandryci przyszłość budujq muskularnq mowq. B. (A. * "Jakoby też rok bez wiosny mieć chcieli. Tuwim) Kot . Marks) * "Chcąc odzyskać młodość. Obdarzony nieprzeciętną inteligencją Ksawery (naturalny syn hrabiego Sulemirskiego) nie może wybaczyć ojczymowi. różne pod względem wyglądu i wielkości. Salinger "Buszujący w zbożu" Holden jest zbuntowanym nastolatkiem. że idzie o swąd ciągnący się z minionych lat i którego starsi nie zdołali wywietrzyć".tym co za mną nie zdqżct echopowiem . które dokonują się w Lipcach. a drugą . z którą on sam bezskutecznie walczy. Jasieński powtarza: idę młody. Kałużyński) * "Każdy młody człowiek wcześniej czy później dokonuje zdumiewającego odkrycia. okazuje się. samobójstwo. że także rodzice mają niekiedy rację". przeciwstawiając się tym. wykręcić kota ogonem. że po śmierci starego Boryny jego miejsce przywódcy chłopów (przewodnika lipeckiego stada) zajmuje Antek. Miętus próbuje się temu przeciwstawić. postrzeganie "chłopaków" jako czystych i niewinnych "chłopiąt". że ilekrość słyszy się o «buncie młodych». (K.Adieu!). N. Modernizm był epoką apatii.W. Goethe) * "Tragedią młodego pokolenia jest. Kiedy Juliasiewiczowa uświadamia mu. jednocześnie zmuszając starsze pokolenie do przyjęcia nowego stylu życia. Jasieński "But w butonierce" Wiersz wyraża typową dla futurystów negację całej dotychczasowej twórczości poetyckiej (. po bliższym zbadaniu. który najczęściej przyjmowal postać konfliktu pokoleń. S. (J..dzieci".D. Okazuje się to jednak bardzo trudne w świecie.. (K. którzy przeżyli wojnę w kraju i w większości przypadków mieli za sobą udział w aktywnej walce z Niemcami.1) Pokolenie Eleonory i Stomila zbuntowało się przeciwko swoim rodzicom. Spór zaostrza się. Negatywny stosunek Leopolda Panka do przybranego syna bierze się także ze swoistego kompleksu niższości . w którym mu przyszło egzystować. iż spotkają się któregoś dnia twaną w twarz". Jego postępowanie jest wyrazem procesu przemian. matka. W. «nowym świecie młodych».1) Antek Boryna pozostaje w nieustannym konflikcie z ojcem. zmuszając ją do zmiany stylu życia i wyrażenia zgody najego bardzo konwencjonalny. marazmu.S. pokonany przez prymitywną siłę chamskiego Edka.gdy nastał Jasieński. starym. jak i jego życie osobiste (jest homoseksualistą). np.pies Kot. gdy opadają zeń liście". który nie uznaje zasad obowiązujących w świecie dorosłych. (C. gdy Maciej Boryna postanawia ożenić się z Jagną. Kochanowski) * "Wystarczy urodzić się dziesięć lat wcześniej.postanawia przywrócić światu dawne formy. wierny jak 69 . Różewicz "Elegia na powrót umarłych poetów" .patrz: ojciec. w którym naturalną koleją rzeczy powinien zbuntować się przeciwko swoim rodzicom.) Nie witam was wracajqcych gdyź nie wstaniecie z martwych). T.. po wojnie natomiast zawrotną karierę zrobił dzięki przynależności do partii. Zbyszko wycofuje się.

że dziewczynka gładzi jego pokrwawione ciało.Treścią bajki jest rozmowa dwóch psów: podwórkowego kundla i salonowego mopsa. który oddalał się coraz bardziej od znanego mu miejsca. gdy okazało się.) "Dzieje Tristana i Izoldy" . S. by wreszcie w niewyjaśniony sposób spowodować. własnymi drogami). że zjada dość marne śniadanie.e. podjął trud szukania Anielki. właściciela powitać radośnie. gdzie zastał Anielkę i uspokojony. Goethe "Faust" . jego pies. Kot został oswojony ok. na co mądra kotka odpowiada: woLę mysz dla siebie niż sarnę dla pana. w sanktuańum Asklepiosa w Epidaurze. który wydawał tak radosny dźwięk. tylko popilnować dziedzińca. A.Na wizerunek żony modnej składa się także to. przypisuje sobie chwałę. Oprócz mnóstwa skrzyneczek. J. Zrozpaczony nie jadł. bo według ówczesnego przesądu diabeł chętnie po jawiał się na ziemi w postaci czarnego kota. jako zwierzę domowe. jego obrońcą i pomocnikiem (stąd związek frazeologiczny: wiemy jak pies). by sobie los poprawić. Od tego momentu będzie już towarzyszył Faustowi. dlatego jest skuteczny. Argos. narodu naszego zguba! Na koniec ku przestrodze wypowiedziała sentencję: nie sądź nikogo po minie. J. nie pił. R. że bohater zabił żonę. pokazał mu czarodziejskiego pieska. Na miejsce Plutona przybłąkał się kot. kot i kogut" . Mickiewicz "Pan Tadeusz" Powodem sporu między Asesorem i Rejentem są dwa psy myśliwskie: Kusy i Sokół. Homer "Odyseja" Gdy po dwudziestoletniej nieobecności Odys pojawił się wreszcie w domu. Początek kłótni miał miejsce podczas kolacji. toteż najpierw wykłuł kotu oko. Milusia.W. otoczone czcią. niewinny i przyjacielski. wilk oświadczył: Lepszy na wolności kcfsek lada jaki. Krasicki "Żona modna" . kto zabije Urgana Włochatego. Gdy po polowaniu na niedźwiedzia jeszcze raz Kusy i Sokół rzucą się w pogoń za szarakiem. oblepiony wrzodami. Zaczął w człowieku wzbudzać strach. B. Na koniec wilk zauważył wytartą sierść na szyi psa i dowiedział się.We wszystkich przeżyciach podczas wędrówki przez pustynię i puszczę towarzyszył dzieciom pies Saba. Tństan pragnął go podarować Izoldzie. nadęty i groźny. porwanych przez Arabów. Krasicki "Chart i kotka" . biegł tropem. obecnie stary. Krasicki "Szczur i kot" Szczur jest tu zadufany. paczek. wzgardzony. 2000 p. Bastet. Zwierzę patrzyło na alkoholowe wybryki swego pana . krótkowzroczny. na co mops tłuma czy mu prawidłowość świata. zwłaszcza gdy wmiesza się w to kot. 4000 p. Krasicki "Dwa psy" . Święte psy trzymano np. Egipską boginię radości i zabawy. próżny.n. który chodził własnymi drogami" ("Takie sobie opowiadania") . czego w sobie nie akceptował. Jak trudno uwolnić się od wyrzutów sumienia.Wiernym przyjacielem Anielki był jej pies Karusek.Nie czarny kot jest tu uosobieniem zła. rozpowszechnionym na całym świecie. Kundel skarży się na swój los. ale magiczny dzwoneczek wyrzuciła do morza. E. A. Kot uspokoił pieszczotami płaczące dziecko. czuć się jak zbity pies. toteż wyobrażano go sobie jako towarzysza czarownic. Znosił razy kijami i kamieniami. Prus "Anielka" . że zając obu wywiedzie w pole. Bohater narrator opowiadania przyznaje się do dziwnej zażyłości z kotem o imienu Pluton. woreczków i pudeł do karety wsiada suczka faworyta i kotka z kocięty. ale książę zdecydował się oddać psa tylko temu. Mickiewicz "Pies i wilk" Gdy wymizerowany. W sztuce średniowiecza pies symbolizuje wierność. która nie jemu się należy (mnie to kadz4). bo tylko mysz. tylko człowiek. Poe "Czarny kot" ("Opowieści niesamowite") . bo ludziom wydawał się wściekły. bo musi marznąć na dworze.Dziki kot przyglądał się. który nękał kraj.jak się panu zdawało . ale jakby wbrew średniowiecznym wyobrażeniom. szczęśliwy. a nie czarnego kota. której kobieta się bała. Trembecki "Myszka. kot siedzi cicho i działa. np. że to jego pies udusił zająca. Chart kpi z kotki. że nie ma zbrodni doskonałych. dając mu kawałki pieczeni ijak zjednuje sobie konia. a jej ciało zamurował we wnęce. W większej liczbie koty pojawiły się w Cesarstwie Rzymskim. o lśniącej sierści brysia. który był jego sobo. w Egipcie pojawił się ok. wita go radośnie i umiera. gdy zniknął w pogoni za rannym bawołem i wtedy rozpacz Nel nie miała granic. zapytał. gdy Tństan cierpi. Nietęgie miny będą mieli właściciele. W czasie pożaru dworu Karusek uganiał się po polach. toteż zwraca się w stronę czarnej magii. Był towarzyszem człowieka. w Nubii. a kiedy wrócił na zgliszcza i nie zastał żadnego z domowników. kiedyś wspaniały pies myśliwski. L. rozczarowanym do oświeceniowej. na dziada warknąć.wtórem (nawet oka nie miał). Kogut wydał się jej buńczuczny. gdy trzykrotnie zasłuży na jej pochwałę. Człowiek widział w oczach zwierzęcia to. Ta zaś zatrzymała psa. Szczur dużo mówi. Bedier (oprac. Tństan tego dokonał i posłał Milusia Izoldzie w darze. by ta pozwoliła mu wchodzić do jaskini i częstowała go mlekiem. zaś Sokoła Asesor. że każdy ze szlachciców z jednakową determinacją upiera się przy tym. że było to standardowe "wyposażenie" każdej osiemnastowiecznej modnisi. W starożytnej Grecji koty były rzadkością. Kobieta postawiła warunki: marzenie kota się spełni. żyć jak pies z kotem. W rezultacie okazuje się.Wchodząca dopiero w świat mała myszka o mało nie przypłaciła życiem swojej naiwności. I. I. Uciekając do lasu. że nie powinna się weselić. Zwierzątko nosiło na szyi złoty dzwoneczek. Tu psy myśliwskie służą wydobyciu podstawowych cech szlachty kłótliwości i egoizmu. co zrobić. Sienkiewicz "W pustyni i w puszczy" . W jego życiu pojawia się diabeł. Pies jest najstarszym zwierzęciem domowym. że wszystkie smutki natychmiast pryskały. gdzie istnieje podział funkcji: ty służysz.e.wi pozbyć się kota. bo uważała. racząc go garściami soczystej trawy. Na to pies zaczął zachwalać służbę u pana: niewiele jest do roboty. lekkomyślny. zejść na psy. niźli w niewoli przysmaki. I. gdy bronił Stasia przed gniewnym atakiem Arabów lub gdy pierwszy wyczuł zbliżające się pomoc i ratunek. w jaki sposób człowiek oswaja psa. a później go powiesił. zaś kot . Wobec tego kot spróbował pochlebstwami zjednać sobie kobietę. tak też trudno było bohatero. Odnalazł ich. gdzie miały leczyć chorych lizaniem. W średniowiecznej Europie były rzadkością. H. bardzo je szanowano w przeciwieństwie do psów. nie będąc przyjacielem człowieka ani jego sługą. okaże się. Niekiedy dzieci miały z nim kłopoty.A. głodny wilk spotkał tłustego. książkowej wiedzy. Carroll "Przygody Alicji w 70 . bo nie płaszczyły się przed człowiekiem i zachowywały niezależność (do dziś związek frazeologiczny: chodzi jak kot. Kipling "Kot.miły.pies. Wreszcie dotarł na folwark. bo się w sądzeniu poszkapisz. przedstawiano jako kobietę z głową kotki lub kotkę z głową kobiety.Doktor Faust jest człowiekiem poszukującym szczęścia. Doświadczona matka brutalnie wyprowadziła ją z błędu. rozśmieszył je zabawą glinianą kulką i zjadł mysz. przy czym zwierzę chciało zachować niezależność. Należy przypuszczać. ja bawię. Przebywał w tym czasie na dworze księcia Żylenia w Galii. jak psu z gardła wyjęty. I. Książę chcąc rozpogodzić Tństana. mówiąc o kocie: kot bestyja. pochodzącym od wilka lub szakala. że to od obroży. Właścicielem Kusego jest Rejent. co ją otacza. tu leży pies pogrzebany.W tej bajce ujawniają się typowe kocie i psie cechy. W ten sposób zdobył stały wstęp do jaskini i miskę mleka. Ale najczęściej był im bardzo przydatny. pies z kulawą nogą nie przyjdzie. podczas pierwszego spotkania z Faustem Mefistofeles ma postać czarnego pudla.n. poznaje swego pana. niewidomy. umarł na jej kolanach.z dezaprobatą. zaś kot jest inteligentny i potrafi wykorzystać naiwność szczura.Po rozstaniu z Izoldą Tństan był smutny i nic go nie mogło rozweselić. i nie opuścił aż do spotkania z ojcami.

zapamiętał tę jedną zamęczonego białego kotka. Na podstawie zbioru wierszy wyłania się cała. tzn. dla którego. to kot rodziny Blythe. wydobywając typowo psie cechy ich osobowości. jednak gdy nadejdzie burza. Wtedy Piłat powiedział: Rozwiążcie mu ręce. poeta zdradza mu jeszcze jedną tajemnicę -jak zwracać się do kota: raz jeszcze więc przypomnę o tem. będzie przy niej aż do końca. wywołując na nowo jego agresję.1) Wtorek. Dalej znajdują się utwory o: psich snach. Kosiński "Malowany ptak" W swojej upiornej odysei wojennej mały żydowski chłopiec trafił także do chłopa Garbosza. On ze swoją niezależnością i indywidualizmem nie przystosowałby się do totalitarnej rzeczywistości folwarku. Bohater liryczny utworu. Kiedy Figa ciężko zachoruje. czytała i demonstracyjnie nosiła "Annę Kareninę". by nadszedł twój pies. w mieszkaniu Lichodiejewa. ten cierpiał akurat na straszny ból głowy i z wielką niechęcią myślałojeszczejednym więźniu. gdy pił wódkę. nosząca męskie imię. bił.O czyjejś śmierci. szokując obserwatorów swoją osobą. Jak mało my.Kot występuje tu w roli sędziego. czyli Dr Jekyll i Mr Hyde. ludzie wiemy o świecie innym niż nasz . Montgomery "Rilla ze Złotego Brzegu" . R.. mimo że skazany dopuścił się wielu innych zbrodni. nie ma co jeść. nikt nie karci za rozrzucone papiery). "Koty". Orwell "Folwark zwierzęcy" Nie bez powodu pewnie w utworze Orwella nie ma kota. trzymanego tam na uwięzi. Wtorek odprowadził go na stację. mieszka w Gdyni z matką bohaterki. R. np. oczekując na powrót Jima. M. J.zdaje się podsuwać tę myśl poetka. który potrafi zachowywać się jak człowiek. Przez ponad cztery lata mieszkał na stacji kolejowej. na których podstawie można się dowiedzieć. jak różne prawa obowiązują na świecie. Webbera do wystawienia słynnego musicalu pt. Pierwszy oficjalny występ Kryski jako gospodyni. nawet kogoś. W pogodne dni jest potulny i uległy. Kolejne wiersze tomiku pokazują różne kocie osobowości. Pojawiła się ona bowiem w okresie. który pozostał po śmierci właściciela. Gdy zaś udało się chłopcu przetrzymać zwierzę i Judasz go nie poranił. pies Jima Blythe.krainie czarów" . chodzący na tylnych łapach. bez której ani dnia dom by nie funkcjonował. z kim warto rozmawiać. pies rozrywał mu nogi. później wpuszczał do niej psa. Jeżeli chłopcu nie udało się utrzymać z podkurczonymi nogami wysoko nad klepiskiem. jed~~ne zapewne stworzenie. Kowalska "Pestka" . wieszał chłopca za nadgarstki u belki . Rocznik dwudziesty" Rzeczywistość Warszawy w czasie powstania: nie ma mieszkań.S. kotach i diabłach") . przeistacza się w dzikie stworzenie.. Pojawia się zawsze w towarzystwie Wolanda. Przyznasz przecież.1) Jednym z członków świty Wolanda jest Behemot ogromnych rozmiarów czarny kot. miał swoje upodobania.. Bratny "Kolumbowie. który jest po prostu kocim rozbójnikiem. a śmierć psa przeżyje równie dramatycznie jak śmierć matki. jakby była ona bardzo drogim jej człowiekiem. jak właśnie on. Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" . domagał się spacerów.M. Szmendeferek. Nałkowska "Granica" . W. gdy Teresa. Poza tym opowiadanie podnosi kota do rangi bohatera literackiego (poszukiwanie specjalnego kota do napisania utworu). inna ręka podaje rybę. który stosował wobec przybłędy szczególnie okrutne tortury. gdy podane zostały następujące dania: kasza pluj i królik w potrawce.Jedną z postaci w szeregu spotykanych przez Alicję. i Tomasz bardzo przeżyli śmierć psa. a trwaniu rzeczy (szafy. Dowcip polegał na tym. uśmiecha się od ucha do ucha. Kiedy jego pan szedł na wojnę. Eliot "Koty" . półki) w wierszu opowiada się z perspektywy kota. "podziemnych". może uchodzić za symbol wierności. gdy Jeszua na podstawie obserwacji powiedział mu wiele o nim: marzysz tylko o t~'m. psie z kulawą nogą. Tygryszard Drapież. Zupełnie opuściła cię wiara w ludzi. które tu pokazano symbolicznie. Z. do którego jesteś przywiązany (. Od obserwacji zwierząt Elżbieta przechodziła do rozmyślań o ludziach tzw.L.. uciekł z domu i przepadł bez wieści. Wiersze zainspirowały A. G. kopał i pastwił się nad psem. Przeciwskazania każdy zna: pies zamiast kaszy żąda mięsa.. ale ma też magiczne właściwości. gdy pokazuje kota. bo powinno sprawiać zwierzęciu przyjemność jego kontemplowanie. Wtorek znowu zamieszkał w Złotym Brzegu. a Kot jest Kotem i nie można z nim obchodzić się poufale.Przez większą część wspólnego życia Teresy i Tomasza towarzyszył im pies imieniem Karenin. I ona. zagryzał marynowanym grzybkiem i dorzucał oskarżenie: stużbowym samochodem się rozjeżdża bez skrupułów lub wsiadał do tramwaju i chciał skasować bilet. Są natomiast psy. J. ale uśmiech bez kota zobaczyLam po raz pierwszy).Jest to zbiór wierszy poświęconych kotom. Gdy mianowicie suce urodziły się szczenięta. Jak się potem okazało. więc Teresa nie czuła się tak przejmująco samotna.. ukochana suczka Agaty. Fitek był przykuty do budy o każdej porze roku i mógł poruszyć się tylko na długość łańcucha (tu kończyLy się jego życiowe możliwości). wbrew pozorom. M. dziewczyna przyjedzie do niej aż z Warszawy. że nie można wsZystkich swoich uczuć przelewać na psa. wymierzającego karę. Tak jak bohater powieści Stevensona (patrz: sobowtór) zmienia swą osobowość. czeka. jest kot z Cheshire. To zdarzenie zapamiętali wszyscy czytelnicy "Kolumbów". 2) Doc. a na uśmiechu kończąc (Wiele razy widziałam kota bez uśmiechu. gdy chciał stłumić pierwsze oznaki niezadowolenia na folwarku. Szymborska "Kot w pustym mieszkaniu" . Smutne jest twoje życie. że: imię kota to sprawa. Agata cieszy się na spotkanie z nią tak. zmyślny Napoleon zabrał je potajemnie i trzymał gdzieś w ukryciu. psach wiejskich i psach wysokorodowodowych. np. tych. pies po śmietnikach się watgsa itd. jak też w końcu pozbawienie złoczyńcy wolności i wykonanie wyroku śmierci. gotową na każde skinienie władcy psią policję. Podczas czterech lat wojny rzadko kiedy był Jekyllem. np. a poza tym wyrażać naturę kota. Kotka Dobrodusia. niełatwa. Zwłaszcza Teresa była bardzo przywiązana do psa. Drogą wielu ćwiczeń uczynił ze szczeniąt sprawną. A. ale. czym kociość jest i co oznacza. dob rze znanym światem (inne kroki na schodach. z zawadiacko podwiniętymi wąsami kawalerzysty. którego trzeba przesłuchać. kot mężny do końca. którzy mieszkali w piwnicach i suterenach i o ich życiowych możliwościach. hegemonie. Przy czym. złości się. kot kolejowy. świat przestał być tamtym. że była to suka. Groński "Po co właściwie trzymać psa" Na to prowokacyjnie postawione w tytule pytanie odpowiedzią jest cały tomik wierszy: "Po co właściwie trzymać psa". zaś szpic pani Gierackiej paradował swobodnie po podwórku. którym później okazał się jamnik Bączek. który jest główną władzą na kolei i nikt tak podróżnym nie dogodzi. Dopiero kiedy chłopak wrócił z wojny.A. skomplikowana natura kota.). Judasza.Figa. jego tajemnicza i fascynująca osobowość. drażniąc łańcuchowego kundla swoją swobodą. wykorzystał wychowane przez siebie psy w stosownej chwili. Dostrzegł w skazańcu kogoś godnego uwagi. Iwaszkiewicz "Opowiadanie z kotem" ("O psach. 71 . chcąc stworzyć swój korzystniejszy obraz. wpadał wściekły Garbosz. o odchodzeniu ludzi. bo wypełniał jej chwile. 2) Gdy Jeszua pojawił się przed obliczem Piłata.Na podwórzu przed kamienicą Elżbieta obserwowała często psa Fitka. mimo że jest tak samo karmiony. kot został tu zantropomorfizowany: tęskni. posiadł zdolność stop niowego znikania. którą jest dla skazanego niemożność uwolnienia się od powracającego przez całe życie obrazu kota oblanego benzyną i podpalonego. Ze zdziwieniem stwier dzała. Kundera "Nieznośna lekkość bytu" . że Pies jest Psem. planuje karę. gdy nie było Tomasza. Gdy na koniec czytelnik pojął. począwszy od ogona. Ale takiej uczty powstańcy od miesięcy nie mieli. L. T. a kiedy ogłoszono zawieszenie broni.M.v stodole. np. dywany. bo tak był szkolony.

w czasie której okazuje się. Wyprawę zainicjował Jakub zwany Pięknym. Powieść Andrzejewskiego jest paraboliczna. kiedy kota nie czują. Łysiak) Krucjata Krucjata (łac. Kościołowi krucjaty służyły jako pretekst do podwyższania podatków. (priysłowie holenderskie) * Psu. człowiek zaś obszczekuje go. K. Billego Pilgrima w czasie wojny jako młodego chłopca. dano mu na imię Minotaur. reprezentowane przez mitycznego Plutona. Krucjata staje się pretekstem do ukazania człowieka szamoczącego się w pułapce świata. Tasso "Jerozolima wyzwolona" Dzieje pierwszej wyprawy krzyżowej (1096-99) dowodzonej przez Godfryda z Bouillon.Podtytuł utworu brzmi: "Krucjata dziecięca" i jest nawiązaniem do wyprawy krzyżowej z 1212 r.. by się samemu śmiesznością nie okryć". według którego nakręcą film z Johnem Waynem lub innym mocnym mężczyzną w roli głównej.. dzieci. jak Filip de Mazieres i politycznymi fantastami. szybkiego wzbogacenia się. Badziak) *"Wierności psa nie sposób wyśmiać. (C. Tu krucjata jest maską do mówienia o kon kretnej rzeczywistości . Wyprawa zakończyła się kompletnym fiaskiem.to głód barwy. (prLysłowie polskie) *"Jak zagłaskać kota na śmierć".miłosny i wątek "świętej wojny". a krzyżowcy wrócili z bajecznymi łupami. gdy gość wchodzi. prawie dziecko. że będzie to pewnie jeszcze jeden utwór. grzechem a świętością. Kościół udzielał krzyżowcom specjalnych odpustów. w celu zdobycia Ziemi Świętej.) .. wzbudza litość. że szczeka. nie chce walczyć.Labirynt kreteński to olbrzymi pałac. pustynia jest grobem spragnionych i laknących). Akcja eposu Tassa rozgrywa się w dwu planach: w planie historycznym i w płaszczyźnie działań sił nadprzyrodzonych. v. któr ego akcja rozgrywa się w I poł. umieszczono w nim syna żony Minosa . Pokazuje tu Tasso. mroczne pobudki działania). pomnażania sławy wcale nie średniowiecznej.. Gdy Luisa dowiedziała się. blasku. rycerstwa. W wyprawie brał też udział brat Baldwin. w której wzięło udział około trzystu tysięcy dzieci w wieku 10-16 lat. a także inne wyprawy podejmowane z inicjatywy papiestwa przeciwko poganom w celu rozszerzenia wiary katolickiej. * "Krucjaty . Fatalna sytuacja polityczna i ekonomiczna Francji uniemożliwia realizację tego zamysłu. co powiększyłoby prestiż i dochody papiestwa. na zdolności wyrzeczenia się uniesień miłosnych w imię wyższych celów. * "Tak tworzyła się maska. Jego potomkowie (przede wszystkim Karol de Valois) pragną wskrzesić dzieło przodka i raz jeszcze ruszyć do Jerozolimy. twierdząc. Samozwaniec) *"Dziś ludzie zwierząt się nie boją. Vonnegut . opiekował się pozostawionymi w kraju rodzinami i ziemiami. też byłego żołnierza i więźnia. (J.. Grupę francuskich dzieci prowadzi mnich. J. pojawia się wielokrotne nawiązanie do rządów królakrzyżowca Ludwika Świętego. (prcysłowie arabskie) * U dobrego gospodarza nawet pies z kotem żyją w zgodzie. jako utwór o narzuconych ideałach i celach. który brał udział w II wojnie światowej i przeżył bombardowanie Drezna. za którą mógł ukryć się świat ujarzmiony przez żądzę zysku i prLemoc". W założeniu inicjatorów to właśnie dzieci miały wyzwolić grób Chrystusa z racji swej niewinności i bezgrzeszności. ale dlatego. Malaparte) * Stary pies trudno przyzwyczaja się do łańcucha. w znaczeniu węższym były to wojny podejmowane przez chrześcijaństwo zachodnioeuropejskie w XI-XIII w. że chcą być blisko osoby kochanej. (K. (przysłowie włoskie) * Stary pies nie szczeka na próżno. gdy jest już za drzwiami".. że powstaje kolejna książka o wojnie. jako utwór o nieziszczalności ideałów (bramy raju istnieją ty.v~wa n n v T.Wyprawa krzyżowa. którymi tak łatwo omamić masy (mimo sprzeciwu mnicha. Toteż "Rzeźnia" jest powieścią antywojenną.Pazyfae i byka przysłanego na Kretę przez Posejdona. natomiast krzyżowcom do zdobywania bogactw. który nie szczeka. za- protestowała gwałtownie. Labirynt Labirynt . Druon "Królowie przeklęci" W cyklu powieściowym. (priysłowie staropolskie) * Myszy tańcują. Urodzony przez Pazyfae potwór miał głowę byka i tułów człowieka.. (W. w której będą ginąć młodzi chłopcy. Burckhardt). Tasso głosi pochwałę chrześcijańskiego rycerza. który wysłuchuje ich spowiedzi.Autor pyta. Odheroizowując bohatera i wojnę. stąd doskonale splatają się tu dwa wątki . Andrzejewski "Bramy raju" Także nawiązanie do krucjaty dziecięcej zakończonej klęską. Pogańska czarodziejka Armida zwodzi urzeczonych jej urodą krzyżowców. którzy szkicowali plany wypraw krzyżowych. jakiego uikt nigdy nie doświadczyl).. który nie mówi i psa. ale też na umiejętności opanowania żądz cielesnych. J. (Hamilton) *"Pies różni się od człowieka tym. Zwierzęta boją się ludzi. do czego powinni być zdolni prawdziwi rycerze: ich heroizm polega nie tylko na odwadze i męstwie w walce. Huizinga "Jesień średniowiecza" . (J. Został zbudowany na polecenie króla Minosa. należy ją rozumieć wieloznacznie: jako utwór o całkowitym rozmijaniu się ideałów z rzeczywistością (wyzwolenie grobu. pasterz z okolic Cloyes. nawiązując do bezsensownej krucjaty dziecięcej. zmuszonego do wyboru między pięknem a brzydotą. Wyznają mnichowi swoje mroczne żądze i fascynacje. iż tylko jego budowniczy . (M. Huizinga). Więcej jest psów pokaleczonych przez ludzi niż ludzi pokąsanych przez psy". ale już renesansowej (co podkreślał też J.. Huizinga). Ideę krucjaty zrealizował papież Urban II. wszystkie dzieci zginęły w drodze lub zostały sprzedane w niewolę. . Wszystkie wiersze tworzą wspaniały obraz psa przyjaciela człowieka. iż realizuje on tylko przedśmiertne życzenie hrabiego Ludwika z Vendome (patrz: rycerz). M. Pokazuje głównego bohatera.. jako utwór przeciwko wszelkiej dominacji i doktrynerstwu (tu: ideologia Kościoła).Dedal mógł w nim odnaleźć drogę. jak Filip Dobry. zaspokojenia żądzy przygód i zapewnienia dreszczyka emocji (wojna jest bowiem takim uniesieniem. których nie rozumie. którego nie mogą pokonać nawet złe moce. wszyscy szli calq noc). kiedy to został doszczętnie spustoszony i splądrowany Konstantynopol.. Vonnegut stworzył powieść przeciwko wszelkim wojnom. uwikłane w sprawy.lko na martwej i spalonej stońcem pustyni. z żoną przyjaciela. którzy rywalizują o jej względy. Minos wstydził 72 . Na popularność krucjat złożyły się obok względów religijnych także inne: chęć zdobycia łupów. * "Żaden ludzki głos nie potrafi wyrazić żałoby z taką ekspresją jak głos psa". Dla interpretacji utworu znacząca jest rozmowa autora."Rzeźnia numer pięć" . Marzycielami. krzyżowca uczestniczącego w słynnej krucjacie z 1204 r. Film stanie się zachętą do udziału w następnej wojnie. składający się z takiej gmatwaniny komnat i korytarzy. i sławy". powiększenia sławy. wreszcie jako utwór o miłości. (przysłowie jakuckie) * Strzeż się człowieka. XIV w. uświęcona przez Kościół wojna z niewiernymi (Saracenami). który ma pieniądze mówi się: "szanowny panie psie". kim byli ludzie. pod panowaniem Turków seldżuckich. Jej motywem były uniwersalistyczne dążenia papiestwa i chęć zdobycia na Wschodzie nowych państw chrześcijańskich.powieść ukazała się w 1960 r. znajdującej się od połowy XI w. Zjego spowiedzi mnich dowiaduje się. że dzieci idą do Jerozolimy wcale nie z pobudek religijnych. zagarnięcia cudzych terytoriów. Hasło rzucone przez Urbana II znalazło szeroki oddźwięk wśród panów feudalnych. .schroniskach dla psów.

"Do Jakuba".W poszukiwaniu najwyższego sędziego Józef K. Balzac "Ojciec Goriot". że jest ona niemożliwa do spełnienia w ogóle dla człowieka". wędruje przez labirynt pokoi i korytarzy. w których przebywają dusze grzeszników zależnie od rodzaju popełnionego występku. Opracowano w tym celu system zabezpieczeń (lustra. Rousseau) * Bardzo trudne można zrobić szybko. którego nie znał żaden z mnichów. że wszystkie labirynty w świątyniach były imago mundi (wyobrażeniem świata). zwłaszcza gotyckich. w 46 p. Ojcem medycyny nazwano Hipokratesa. Labirynt w chrześcijańskich kościołach średniowiecznych. rozwiązań. w tym także świat podziemny. gdzie rozwinęła się sztuka lekarska. Prus "Lalka" (obraz Paryża). w anonimowej masie tysięcy podobnych ludzi. Trafiła tam Kora. trzeba przejść Przedsionek. Salinger "Buszujący w zbożu". B. Atrybutami boga były: szyszka świerkowa. przestrzeń nie podlega tu prawom fizycznym. najsłynniejszego lekarza greckiego. Kieffer "Żeby cię lepiej zjeść". Sekret wejścia do biblioteki i wyjścia z niej znał tylko bibliotekarz i jego pomocnik. np. nie uśmiercać w żadnych okolicznościach. śmiech zabija strach. Interpretowano go jako drogę Jezusa z Jerozolimy do Kalwarii lub też jako życie ludzkie z jego manowcami. Ponieważ autor wykorzystuje w utworze technikę oniryczną. Juliusz Cezar udzielał obywatelstwa praktykującym leczenie i odtąd prestiż lekarzy wzrósł. nie należy przypuszczać.S. stąd musi się ona bronić przed niepowołanymi.D. E. że chorób nie wywołują demony ani złe bestie. doktor. przedstawiciela sztuki lekarskiej na wyspie Kos. a kary dostosowane są do wielkości ich zbrodni. wydarzeń). błędne koło. Katka "Proces" . który wyjawił mu wszystkie tajniki wiedzy lekarskiej. Bogowie uważali. który rozpoczął swoją wędrówkę w poszukiwaniu sklepów cynamonowych. podobnie jak dla mitologicznego Minotaura. W. miasta w powieściach nęciły bohaterów obietnicą zrobienia kańery. ale też pokonał Minotaura i wyszedł cało.syn Apollina i Koronis. Otrzymał bowiem od Ateny krew. Przysięga Hipokratesa. z prawej . pieniędzy. J. Została zbudowana według planu. 2) Zamęt. wskazania lecznicze. w marzeniach. 5) Zagubienie we własnym wnętrzu.n. (pczysłowie holenderskie) Lekarz Lekarz . dopiero niemożliwe wymaga trocbę czasu. Wprowadził leki sporządzane z roślin i minerałów. Najbardziej popularne rozumienie labiryntu odnosi się do szczególnie skomplikowanej przestrzeni. woda). przechodzi jedna w drugą. Adresatem wielu fraszek J. zabłądził w znanym sobie mieście. H. zdrowie jest wyrazem równowagi między składnikami natury człowieka. M. Patrz: miasto. 1. Na dnie piekła pokutują najwięksi grzesznicy. E. Dotyczy to zwłaszcza wielkich aglomeracji. skomplikowaną lub bez wyjścią. zapadnie. F. B. Wędrówka na kolanach po krętych ścieżkach takiego labiryntu miała b~ć namiastką pielgrzymki do Ziemi Swiętej. Nie zawsze marzenia te się spełniały. Łatwo się tu zagubić. sytuację szczególnie zawiłą. (J. co dzieje się w umyśle wpływa na ciało i odwrotnie. Jedynym wyjściem z tego labiryntu jest śmierć. Wierzyńskiego "Pieśń ze środka miasta" (poezja Skamandrytów). plątaninę możliwości (dróg. ponieważ ktoś musi tę tajemnicę przekazywać z pokolenia na pokolenie. Sienkiewicz "Quo vadis" (uwagi dotyczące życia chrześcijan). nie szkodzić. zasady etyki lekarskiej. musi zginąć.Pierwsza część utworu pt. którego 73 . czyli potomków Asklepiosa. U. że jest to miejsce szczególnie ważne. Schulz "Sklepy cynamonowe"-La biryntem może być przestrzeń miasta rozciągająca się między dzielnicą sklepów cynamonowych a Ulicą Krokodyli. Uczeń szybko przewyższył mistrza. wtajemniczenie. który przy pomocy królowej Ariadny (nić Ariadny) nie tylko wszedł do labiryntu. Dla niej na kilka miesięcy w roku przestrzeń labiryntu podziemnego stawała się obszarem znanym. W nawiązaniu do mitologicznej sytuacji labirynt oznacza w przenośni: 1) Szczególnie skomplikowan ą przestrzeń (labiryntową). próbami cierpliwości i wytrwałości. znalazła się jakby w centrum podziemnego świata. praktykowana przez asklepiadów. Znajdują się tam opisy stanów chorobowych. Podobnie dzieje się z przestrzenią w domu. Aby się tam dostać. podzielony na kręgi. które nie powinny być czytane przez wszystkich. poznał nawet sposoby wskrzeszania umarłych. samopoczucie człowieka podlega wpływom środowiska (powietrze. "Do Montana"). Remarque "Łuk Triumfalny". Kult Asklepiosa (Eskulapa) utrzymywał się długo zwłaszcza na Peloponezie. która płynęła w żyłach Gorgony.M. to. więc ktokolwiek pogwałci zakaz wstępu do biblioteki i zechce poznać zakazane księgi. 3) Świat z jego złożonością i życie. obowiązujące w dużej mierze do dziś. Nie zamieszkałe pokoje zarastają roślinnością. Galen był autorem wielu prac z dziedziny medycyny. w tym także do świata podziemnego. np. nie zdradzać tajemnic pacjentów. przez którą jak przez Styks przewozi Charon. Ludźmi najlepiej rządzi się przez strach. była przecież jej domem. występek.miała właściwości wskrzeszania umarłych). znanejako "Corpus Hippocraticum" sąniepewnego autorstwa. choć jest to obszar uporządkowany. nadwornym lekarzem i przyjacielem Marka Aureliusza. a później pokonać rzekę Acheront. Dostojewski "Zbrodnia i kara". Reymont "Ziemia obiecana". Bohater. W Rzymie początkowo zawód lekarza był zajęciem niewolników.Osoba zawodowo zajmująca się leczeniem (uzdrawianiem). a wszystko będzie proste". (Marek Aureliusz) * "Usuńcie ludzi. Znajdują się tu księgi.się potwora i kazał go zamknąć w labiryncie. 6) Grzech. Eliade stwierdził. 7) Mądrość. Wielu bohaterów nie mogło odnaleźć się wśród plątaniny ulic. "Do doktora". wiersz K. Hipokrates zwrócił uwagę. Jest to największa biblioteka chrześcijańskiego świata. Przypisywane mu teksty. że został naruszony porządek świata i Zeus zabił Asklepiosa piorunem. Począwszy od XIX w. Tylko bibliotekarz miał też prawo poruszać się w labiryncie ksiąg. Do pokonania potwora zgłosił się Tezeusz. Dante Alighieri "Boska Komedia" . w których człowiek zawsze czuł się zagubiony. środowiskiem i trybem życia. W mitologii bogiem sztuki lekarskiej był Asklepios . Jest tam również tzw. halucynogenne zioła. "Piekło" pokazuje świat podziemny z całym jego skomplikowaniem. poznając całą absurdalność i nieludzkość instytucji państwa autorytarnego. Galen był najsłynniejszym po Hipokratesie lekarzem starożytnej Grecji. Paracelsus uchodzi za prekursora nowoczesnej medycyny. a także laska i owinięte wokół niej węże. F. która jednak zostając żoną Hadesa. a którą po jej zabiciu zebrał Perseusz. tylko siły naturalne posłuszne prawom przyrody. 4) Zawiłość sfery uczuć. zbrodnię. * "Jeżeli jakaś rzecz jest dla ciebie szczególnie trudna. Popularne rozumienie labiryntu odnosi się do przestrzeni wielkomiejskiej. Ojciec oddał go pod opiekę centaurowi Chejronowi. Piekło u Dantegojest labiryntem doskonałym. a w nim zwłaszcza: H. a przede wszystkim skomplikowanie labiryntowy układ bibliotecznych pokoi).e. Kochanowskiego był doktor lakub Montan (por. druga księga "Poetyki" Arystotelesa na temat śmiechu. jest dowolnie rozciągliwa. Eco "Imię róży" Przestrzenią labiryntowąjest tu biblioteka. bo miała właś ciwości magiczne (z lewej żyły była śmiertelną trucizną. zgodnie z którą lekarz powinien działać dla dobra chorego. przygodą. Już samojej położenie w opactwie sugeruje. godnym mistrza Dedala. stanowił element dekoracyjny o skomplikowanym wzorze.M. Co roku musiał mu jednak dawać na pożarcie siedmiu młodzieńców i siedem dziewcząt. Zwrócił uwagę na udział różnych metali w leczeniu.

którą chirurg Tamten operował.pół mojego majątku). który ją porzucił w młodości. bo był solidny. że miłość idealna jest tylko jednq z masek. Słowacki "Kordian" Mefistofeles. Zaraza to dla niego zło. którymi uwielbiał się delektować. że jest bezradny wobec choroby Orcia. ale Michała. Zapomina o młodzieńczych ideałach. który sam w młodości przeżył nieszczęśliwą miłość. Kordian twierdzi jednak. w Zagłębiu rozstaje się z Joasią. gdzie ty nie chodzisz. a tylko chorą duszę.Dla prowincjonalnego lekarza. więc przeciwstawia mu rzetelne wykonywanie swego zawodu. przywalony resztkami feudalizmu. Ruhe. Krasicki "Doktor i zdrowie" W sześciowersowej bajce poeta ironicznie potraktował lekarzy. Codziennie rozpoczyna obchód chorych. że widzi krew i czujejej zapach. mein Kind. dla niej był niezdarą życiowym. Karola Bovary'ego szczęściem jest tradycyjny dom. Otóż doszło do spotkania doktora i upersonifikowanego zdrowia. S. są albo rzeczywiście chorzy. Na pytanie. odrzekło: tam. Nastawieni wyłącznie na duży zarobek. że i my mamy swój "Paryż" z murem powązkowskim. A Camus "Dżuma" . W. Emma wszystkie te jego zalety odbierała jako wady. który oprócz ślepoty cierpi jeszcze na pomieszanie zmysłów. szybko orientuje się. Wdał się w romans z Rebeką. Karol został upokorzony i ośmieszony przez doktora Caniveta. powodowany ogromnym pragnieniem zdobycia wiedzy. trzeba mieć mózg w gtowie. wino. A przecież to czas Michala był dla bohaterki czasem uśmiechu. mowę i ucieka z ukochanym.Doktor Faust zgłębił wszystkie dziedziny nauki. dlatego wchodzi w układ z Mefistofelesem i zapr~edaje mu duszę w zamian zajego shtżbę i obietnicę szczęścia.). Raz. 2) Judym. a Leandra bierze ze sobą jako aptekarza. że życie bez uśmiechu jest czasem straconym. że potrafi nie tylko leczyć niemoc w ciele. która nie zlękła się zgorzkniałej i złośliwej Róży. który musiał amputować nieudolnie leczoną nogę. do którego bohaterka udała się ze swoim skołatanym sercem. mówi: czyn przeciw naturze rodzi niepokój (. podwikę.M. więc przez analogię z nimi Doktor każe mu tak samo ocenić jego szaleńczy zamiar. Kuncewiczowa "Cudzoziemka" Jedyną osobą. Wydaje się. jak też jego kochanką. Sprowadzając go na ziemię. Doktor Tamten miał dwie pasje życiowe: medycynę.jest (. który sprawia wrażenie. J. oczekująca na niego codziennie żona. w tym medycynę. za namową aptekarza i żony. był doktor Gerhard z Królewca. M. W obecności Rzeckiego wygłasza jeszcze jedną maksymę życiową: romantycy muszą wygincFć (. żeby po wielu rozczarowaniach wobec świata oddać się pracy nad badaniem włosów ludzkich. Jako lekarz będzie musiał podjąć trudną decyzję dotyczącą eutanazji śmiertelnie rannej Joanny. Domyślając się prawdy.. Krasiński "Nie-Boska komedia" W wyniku przekleństwa matki Orcio jest poetą. których Judym określiłby mianem lekarzy ludzi bogatych.. nie myślą o tym.Obok Rzeckiego. chirurg niemiecki. separatkę i pielęgniarza przy drzwiach. I. Kordian nazywa ich wariatami. Iwan Bezdomy spotyka profesora Strawińskiego. Lekarz stwierdza jednak. Remarque "Luk Triumfalny" Bohaterem powieści jest Ravic. operuje za kilkadziesiąt franków. Poncjuszu Piłacie i tajemniczym nieznajomym na Patriarszych Prudach. który uciekł do Paryża przed prześladowaniami w Rzeszy. trzeba mieć w glowie genitalia. M. uważa. choć uważał. czego zażądasz . Wiedzie tu życie uchodźcy. albo winni. Po zabiegu powiedział: kiedy się robi trepanację. Róża widziała w nim więc nie lekarza. na co Doktor pokazuje mu dwóch wariatów. ale przekupiony dawny lekarski sługa. pospiesznie opuszczającego miasto. które zbyt obciążyły jej psychikę. Goethe "Faust" . S.1) W powieści występują tacy lekarze. że on najlepiej diagnozuje sercowe dolegliwości Wokulskiego. a później miłość do Joanny będą dla Ravica ucieczką przed rzeczywistością narastającego faszyzmu. stateczny. a wszystko to jakby w najgłębszym śnie. mieszka w podrzędnym hotelu.. przybierając postać Doktora. że stan chorej jest wynikiem silnych negatywnych przeżyć. odwiedza Kordiana w szpitalu wariatów. Żeromski "Ludzie bezdomni" . gdzie wsuwał rękę w wilgotne łóżka. Praca. później w Cisach chce osuszyć stawy. usiłował popełnić samobójstwo. Dwórkę niepokoi dziwne zachowanie pani: przemierza ona komnaty zamku ze świecą w dłoni. dziewczyna udaje niemowę. każda nazajutrz piżmem zalatuje ("Do doktora"). którzy tu trafili. pragmatyczny doktor Szuman nie ma złudzeń co do tego. Zwłaszcza kobietom wiele uwagi poświęca doktor Montan: bo która z tobct wieczór pobłaznuje.Kochanowski nazywa arcydoktorem. że pomaga choremu. że rola kobiety zacz)'na się i kończy w lóżku. gotowego zapłacić za ratowanie syna każdą cenę (wszystko. jak dr Czernisz czy dr Węglikowski.Pod nieobecność Makbeta do jego żony. kiedy się operuje kobietę. E. Molier "Lekarz mimo woli" . Jednak pojąwszy jej ogrom. że Wokulski zginął. która uparcie wykonuje ruchy mycia rąk. Flaubert "Pani Bovary" . oraz piękne kobiety. badal zawartość kublów i zadzierat niemalo brudnej bielizny. przysparzając też zarobku aptekarzowi. którą stanowią felczer i aptekarz. lady Makbet został przez damę dworu wezwany lekarz. Był przez pacjentów lubiany. Choromański "Zazdrość i medycyna" Rebeka Widmarowa była jed nocześnie pacjentką. J. twarz mial zabryzganą cieplymi jej strugami. Lekarz. toteż podejmuje walkę z kliką lekarzy ludzi bogatych. Trzeźwy.. aby móc poświęcić się służeniu pomocą najbiedniejszym. poszukuje innych możliwości zgłębienia tajemnic świata. Karol dał się namówić do przeprowadzenia operacji na szpotawej nodze chłopca stajennego. oczywiście. stuchat rzężeń. że w pełni rozumie skomplikowaną opowieść Iwana o Berliozie. że każdy. że jest zbawcą ludzkości.A. zawsze jest 74 . Szekspir "Makbet" . Zabieg jednak zakończył się klęską.. z których każdy twierdzi.) nowym Boga tworem. w gruncie rzeczy zna mechanizm działania państwa i wie. która liczyła na pieniądze i sławę. że ci. który pochodzi z nizin społecznych. jednostajne życie. że ma wobec najuboższych przeklęty dług do spłacenia.Gdy Geront nie chce wydać córki Lucyndy za ubogiego Leandra. do którego zmierzał lekarz. Zwykli lekarze są bezradni.W.Od początku epidemii doktor Rieux nie ma wątpliwości. Jednak w Obrzydłówku "wsiąka" w miejscową elitę. rozmawia z sobą. które są przyczyną malarii wśród chłopów. gdy wraca zmęczony od chorych. dokąd idzie. który się poświęca za wolność . B. Żeromski "Siłaczka" . zauważył jej piękną niegdyś twarz i uświadomił jej. bo Leander dostaje duży spadek. w którą lubi przebierać się instynkt utrwalania gatunku. za leczenie każe sobie płacić. dzisiejszy świat nie dla nich. Wykształcony Żyd. która zawsze go fascynowała. podczas gdy doktor Durant bierze za operację kilka tysięcy.. Doktor mówił do sześćdziesięcioletniej kobiety: Ruhe. Jednak doktor Strawiński działa podobnie: stwarzając jedynie złudne wrażenie.W szpitału psychiatrycznym oprócz lekarzy. G. przede wszystkim dlatego.) Jej potrzebniejszy jest ksiądz niż lekarz. Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" . tzn. by móc stworzyć drugi świat w sobie. M. Oskarża ich w swoim wykładzie u dra Czernisza. alkohol. nie wywyższał się. prawdziwym przyjacielem Wokulskiego jest doktor Michał Szuman. widząc lady Makbet. Prus "Lalka" . puszczając krew. twierdzi. Dziecko traci wzrok. zatem doktor Gerhard nie leczył bezpośrednio jej chorego serca. lutnię.Paweł Obarecki zaczyna tak jak Judym: pragnie skończyć studia medyczne i poświęcić się realizacji hasła "pracy u podstaw". spokojne. ale też zna sposoby na przednią zabawę (dobrą myśl). stąd tak emocjonalnie podchodził do komplikacji w czasie operacji. Z. którzy potrafią zalecać tylko kąpiele. że należy z nią walczyć. Lucynda odzyskuje. twierdzi. Sganarel występuje w roli doktora. toteż wezwany do niego lekarz jest ostatnią nadzieją ojca. ojciec godzi się na małżeństwo. Uznany za obłąkanego z powodu próby zabicia cara.

Jaką drogą tego dopnie. Zawsze potwierdzają swoim autorytetem diagnozy i terapię pielęgniarki. grupy osób lub instytucji.zmuszony przez Niteczkę . (Konfucjusz) * "Umieram z pomocy zbyt wielu lekarzy". tak jak dobrego żeglarza. do życia podchodzi refleksyjnie i krytycznie. 23) * "Nikt nie potrafi tak solidnie zakopać swoich błędów jak lekarz". Zgromadzeni wokół ciała lekarze spodziewają się zgłębić tajemnicę bytu. królestwie Wielltiej Oddziałowej. Rocznik dwudziesty" . a lekarze są tylko trybami w maszynie sterowanej przez siostrę Ratched.gotowy do niesienia pomocy. siatkę krZywd roZwijają bez trwogi. W powieści występuje też rzesza lekarzy anonimowych: urolog od uryny. przy czym nie robią tego dla sławy. List: anonimowy. aby dać choremu cień nadziei. maska jedwabna są differentia specifica tego człowieka. szyfrowany. co będzie najskuteczniejsze w przypadku danego pacjenta: proszki. któtzy podejmują się niezwykle trudnych przeszczepów nerek. lekarze nie mają czym i gdzie operować. (Hipokrates) * "Uśmierzanie bólu jest rzeczą boską". oczekują. Krall "Zdążyć przed Panem Bogiem" . (Hipokrates) * "Wielu jest doktorami z tytułu. polegała na możliwości wypoczynku. nie dostrzegając. niezależnie od choroby. że nie lubią chłopca: wstydzą się swojej bezradności i tego.Bohaterem lirycznym wiersza jest doktor Tulp. Grochowiak "Lekcja anatomii (Rembrandta)" . Natomiast. (Aleksander Wielki. przekomarzania i rozsądne apele o cierpliwość. a po wojnie został lekarzem. dermatolog od dermy. bo to właśnie oni głównie wykazują się odwagą. dla którego praca jest życiową pasją. myślący. Heller "Paragraf 22" Lekarzem lotników na Pianosie jest doktor Dane eka. a ktoś. Symbolizuje więź.doktor dokonuje trepanacji czaszki poety Dębowego na wyrwanych drzwiach jakiegoś domu. którą doktor stale ma w pamięci: 1:400 000. które wydają się science fiction i często wraz z chorymi zwyciężają. Był to dla więźniów prawie raj. czas i cierpliwość to trzech najlepszych lekarzy. T. bo doskonale zna mechanizm funkcjonowania paragrafu 22: może zwolnić od lotów wariata. blue babys. a tylko trapi się swoim katarem i jednemu z szeregowców każe sobie mierzyć temperaturę. elektrowstrząsy. (Hipokrates) * "Lekarz ma tylko jedno zadanie: wyleczyć chorego.W sowieckich łagrach lekarze zajmowali szczególną pozycję w hierarchii obozowej. nie dlatego. że można być świętym bez Boga (podobnie jak Tarrou). że nie trzeba tracić nadziei. (Agrypa) * "Jeden doświadczony lekarz wart jest stu wojowników". Z obchodu wychodzą szybko. pocatunki zdejmują ligniną jaiowioncł. Doktor Tomasz jest oczytany. udają. objaśniając jednocześnie kolejne czynności. przeżywają każdy skok temperatury. zakończył ośmioletni wyrok i skorzystał z propozycji zostania lekarzem obozowym. pergamin) wraz z zewnętrznym opakowaniem (koperta). Lekarze. Konwicki "Zwierzoczłekoupiór" Jest to powieść o chłopcu umierającym w szpitalu z powodu nieuleczalnej choroby krwi. Bratny "Kolumbowie. gdzie mogli spać w czystej pościeli. toteż nie lata. renomowanych ośrodków. że świecenie wnętrza wyjaśni im fenomen dualistycznej natury człowieka (cielesno-duchowej).Rozmówcą Hanny Krall jest kardiochirurg. W swych poszukiwaniach przedzierają się przez kolejne warstwy ciała: odrZućmy to co napęcZniato. J. która wie najlepiej. ja chcę Zarabiać forsę). (Homer) * "Jest wielkim błędem naszego czasu. jakiej nie mógł doświadczyć.W czasie powstania brakuje leków. Thorwald wymienia ich. Bohater stwarza sobie rzeczywistość. R. a pielęgniarki i lekarz traktowali ich jak ludzi (troskliwe spojrzenie. jest rzeczą obojętną". żelazny (glejt). zwykłą ślusarską bormaszyną wygotowaną w puszce po konserwach. endokrynolog od endokryny. (Ewangelia św. ratując życie skazanym na wywiezienie do obozu. przeraża go wojna. że bakcyl dżumy nie umiera. poszukują odpowiedzi na pytanie o istotę życia. gdyż nie mogą mu pomóc. nie ma miejsc w przepełnionych szpitalach polowych. że właśnie te pocałunki. zabiegów na otwartym sercu. Po napisaniu do prasy artykułu krytykującego rządzących (na temat ich odpowiedzialności) jest stopniowo zmuszany do rezygnowania ze swoich ambicji . nie zwalnia nikogo z obowiązkowych lotów. łączność. (Hipokrates) * "Dobry lek zawsze bywa gorzki". panie doktorze? Szpital jest Kombinatem. Herling-Grudziński "Inny świat" . widziani oczami małego pacjenta. a tylko po to. Jedyny w Oranie Rieux nie podziela w pefii entuzjazmu mieszkańców.Bohaterem powieści jest pracujący w jednej z praskich klinik chirurg. na czym napisano tę wypowiedź (papier. Jego modus vivendi (nie kończące się romanse i pojedyncze przygody miłosne) jest przykładem rozpaczliwego hedonizmu człowieka wrażliwego. jego troskę i oddanie. żyjącego w systemie totalitarnym. nie chce być bohaterem (ja nie chcę się poświęcać. Ze złością patrzą na każdego nowego rannego. później zostaje pozbawiony prawa wykonywania zawodu i zarabia myciem okien. że książkę poświęca pacjentom. który panicznie boi się lotów. doktor Tomasz. S. siostry Ratched. Marek Edelman.opuszcza Pragę. bo wie. sami nadzorują przebieg dializ. Nie wierzy w Boga. są tylko pionkami. Już na Umschlagplatzu podejmował wyścig z Bogiem. ale należy się do niego o to zwrócić z prośbą. trywializując i uprzedmiotowiając zmarłego. przy czym często wcale nie pochodzą oni z wielkich. Znamienna jest scena. który przeżył powstanie w getcie. lobotomia. że lekarze oddzielają dusze od ciała". otwarty. K. żejest wariatem i prosi o zwolnienie na pewno nim nie jest. Jednak wiele miejsca w jego opowieściach zajmują lekarze.działały jak najskuteczniejsze leki). że są tylko lekarzami. podobnie jak ich pacjentów z nazwiska. są bezradni wobec choroby. (S.to zmniejszenie dysproporcji. ale wie.Lekarze w szpitalu psychiatrycznym. aby pozostawić ją Bogu: lepiej jest dla Boga. Kesey "Lot nad kukułczym gniazdem" . a bardzo mało z postępowania". M. prywatny. Każde przedłużenie choćby o miesiąc czy dwa życia ludzkiego . kto twierdzi.Autor zastrzega na wstępie. którzy obok takich symulantówjak Yossarian spotykają też przypadki beznadziejne. Kundera "Nieznośna lekkość bytu" . * "Lekarzu.beznadziejne. (przysłowie angielskie) List List . były dyskusjejak z dorosłym. aby się nie narazić dowództwu. że się spieszą. H. O pobycie w szpitalu marzył każdy więzień. Za każdym razem Thorwald ukazuje determinację pacjenta i piękno walki o jego życie ze strony lekarza. Za każdym razem przy bardziej skomplikowanych przypadkach doktor jest załamany. operując przypadki ciężkie lub zdawałoby się . (W. ręka położona na czole . często metaforycznie przedstawiany 75 . Łukasza 4. Podejmują się operacji. słowa wypowiedziane na łożu śmierci) * "Dobrego lekarza. J. polecony. jednak doktor wierzy. Żeromski) * Przyroda. gdy . poznaje się tylko podczas burzy i niebezpieczeństwa". Wyścig ten kontynuuje jako kardiochirurg. krzywdy. że w 1939 r. ulecz samego siebie". lecz małych szpitali. G.Pisemna wypowiedź skierowana do osoby. więc pyta tylko formalnie: prawda. że się w niego nie wierzy i walczy z catych sil ze śmiercią. który dokonuje sekcji zwłok. że w ludziach więcej rzeczy zasluguje na podziw niż na pogardę. O Jegorowie wiadomo było. wyczerpali cały arsenał swoich typowych zachowań i powiedzeń: były już żarty. to. bo epidemia to zbyt poważna sprawa. Często czuwają przy chorych całe noce. lepszym jedzeniu. choć terapia. proszkach obniżających temperaturę. operowania tzw. Biegański) * "Lekarze ludzi bogatych". Thorwald "Pacjenci" . życzliwe słowo.

idzie go czytać do ogrodu. skierowany do ukocha nej kobiety przez pielgrzyma. H. władzy (pomysł korespondencji dwóch Persów). który przebywa daleko od miejsc znanych mu. niedogodnościach życia rycerskiego. Ich pierwsze spotkanie traktuje jak wolę nieba. Tu list jest symbolem nieprzerwanej łączności. w lot chwyta. W. w którym niedoświadczona i pełna ufności dziewczyna składa swój los w jego ręce. 2) List Węgiełka do Wokulskiego (czytany przez Rzeckiego) z informacją o wysadzeniu w powietrze kamienia z romantycznym napisem. Gall Anonim "Kronika polska" Listy poprzedzające księgę I i III. co staje się pretekstem dla Podkomorzego do wywodu o sensie wychowania hołdującego modzie francuskiej. Goethe "Cierpienia młodego Wertera" . Są one często uzupełnieniem twórczości poetów.donosi jej. przeto. do Delfiny Potockiej.jako biały gołąb. Także list siostry Rastignaca z informacją o wysłaniu pieniędzy ze skromnych. Aleksym" . Pawła. zawierający rozkazy uśmiercenia Hamleta. "Legenda o św. zawierający wzmiankę o możliwości spotkania tam Izabeli. Tu Gustaw. nauce. Życie paryskie jest ustawicZną walkct . ale codziennie czeka na jakiś jego gest. B. chłonie. Szekspir "Hamlet" Klaudiusz. Montskiusz "Listy perskie" Przykład wykorzystania formy listu jako kamuflażu.. wytęsknionych (dom. wyjaśniając. opozycji: ja . a nawet zmienił jego treść. zwięzłym bądź. J. przy czym służący zapisuje każde słowo. list z ręki zmarłego może wyjąć tylko papież.Są to rozważania o sztuce poetyckiej.Scena. przykładem pięknej sztuki epistolarnej. przejmowania i czytania jego listów..Powieść w formie listów tytułowego bohatera do jego przyjaciela. znajomi ludzie). A. III" W scenie balu u Senatora wspomina się o rozkazie Nowosilcowa śledzenia Czartoryskiego. co ów przewidział. niech umyst to. zajmuje tam niezłe stanowisko urzędnicze i namawia brata do porzucenia Korczyna i wybrania łatwiejszej egzystencji niż codzienne zmaganie się z kłopotami.żony. św. Niezbędnym elementem biografii romantycznych twórców były podróże. Średniowieczna historia została wykorzystana do przedstawienia sentymentalnych przeżyć dwojga ko~-hanków. świadectwem kultury dworskiej. który św.J. ogród. są kurtuazyjnym gestem kronikarza. że list trafił na podatny grunt. która bawi.ot. Julia.. Aleksy napisał przed śmiercią. dziewczęcych oszczędności.K. Jana. bawi i uczy zarazem. Piotra. Niemcewicz "Powrót posła" Krótki liścik Starościny do Podkomorzyny z informacją o złym samopoczuciu autorki bileciku: głowa mi źle robita przez noc całą. by przyre~la bs~ła świadkiem jej miłosnych uniesień. H. A. wyposażonych w stosowny list. jak wielkim wyrzeczeniem dla niej i dla ciotki było zdobycie tej sumy. Biblijny kontekst i symbol Jerozolimy posłużył poecie do wypowiedzenia wiary w triumf jego ogryzmolonego pamiętnika artysty. a gdzie dane jest być jej. utrwala. a jaka ta. gdzie nawet prywatna korespondencja może stać się powodem oskarżenia i skazania. E. J. co mówisz. dyktuje Anieli list do całkowicie fikcyjnej dziewczyny o tym samym imieniu. Ujawnia to mechanizm rządzenia w carskiej Rosji. czasem. A. donosząc jej o swych zwycięstwach (np. Biblia (NT) . J. Sobieski pisał je przez wiele lat do Marii Kazimiery. dla J. Są źródłem wiedzy o XVII w.). w którym tytułowy Anonim przedstawia konkretny program reform społecznych i politycznych. udając rannego w rękę. że brak mu środków na zakup nowych rękawiczek. wysyła młodego księ cia do Anglii pod opieką Rosenkranza i Gildensterna. chcąc uknuć intrygę. Bawić zapragniesz. nie mogąc zdobyć inaczej pieniędzy. dlatego wykształcił się w tej epoce nowy gatunek literacki. Orzeszkowa "Nad Niemnem" Uporczywe listy Dominika Korczyńskiego. Średniowieczna hi:. Jest to szczególna nobilitacja bohatera literackiego. Rousseau "Nowa Heloiza" Przykład powieści epistolarnej. Jakuba. Horacy "List do Pizonów" . Określa. Słowa Lady Makbet: będziesz królem wskazują. Mickiewicz "Dziady. to niech prawdy bliskie będzie zmyślenie (. Fredro "Śluby panieńskie" Często wykorzystywany przez twórcę motyw listu. później .Listy Apostolskie: św. jak też eksponował punkt widzenia samego Wertera. iż byt jeden do drugiego czyst. Mickiewicza do Zana. cywilizacji. czyli Heloiza. Tu niedyskrecja uratowała Hamletowi życie. Wilhelma. w której Cześnik dyktuje Dyndalskiemu rzekomy list Klary do Wacława. Historia stała się inspiracją np. skąd pisywali do siebie miłosne listy.Utwór zawiera konkretny adres poetycki: Piszę. list kończył się słowami: non omnis moriar i te właśnie słowa przeczyta głośno Ochocki w zakończeniu powieści. skazując na śmierć Rosenkranza i Gildensterna. Słowackiego do matki. wstydzi się swojej śmiałości. Rousseau w "Nowej Heloizie". pisze do matki list z prośbą o przysłanie mu ich. widzi go w snach.świat.S. która pozwala mu nie przyjmować niekorzystnych warunków cesarza. Jan Sobieski "Listy do Marysieńki" -Sąjednocześnie gatunkiem literackim. Prus. Fredro "Zemsta" .1) List prezesowej Zasławskiej do Wokulskiego zapraszający go do Zasławia. jak i ona zamknęli się w klasztorach. cz. Poklask i uznanie zyska ten. informując ją o wszystkim.List. zwany listem romantycznym. listy Krasińskiego do ojca. uczy odpowiedzialności za nie. Norwid "Klaskaniem mając obrzękłe prawice" .toria miłości filozofa i teologa Pierre'a Abelarda i jego uczennicy Heloizy. Matka przysyła pieniądze i ser deczny list z wytłumaczeniem. który przebywa w Rosji. otrzymawszy list od swego ukochaneao. Sienkiewicz "Potop" . Balzac "Ojciec Goriot" Eugeniusz Rastignac. referendarza koronnego o przyszłym sejmie Anonima listów kilka" .U.Tu 76 .Po zwycięskiej bitwie. J. np. przekonany. A. Ten kształt powieści umożliwił ukazanie typowych Werterowskich cech: skupienia na sobie. C. Zestawienie krańcowych pejzaży (jej i jego). że Hamlet zna prawdę o zamordowaniu ojca. piszę na Babilon do Jeruzalem . List otrzymywać to dostawać dobre albo złe wieści. "Lalka" . co pożyteczne tączy z prz)jemnym. których celem jest tłumaczenie słowa bożego i ugruntowanie wiary.J. samotności i prób jej przełamania przez ucieczkę w miłość (objawy Weltschmertzu). za której uwiedzenie Abelard został z rozkazu wuja dziewczyny zbrodniczo wykastrowany. Zarówno on. pozwalającego wyrazić śmiałe opinie o religii. najpierw jako swej narzeczonej. H. aby poznać uczucia prawdziwej Anieli względem siebie i móc zakpić sobie zjej ślubów panieńskich. Szekspir "Makbet" . Słowacki "Rozłaczenie" Wiersz list poetycki.W przeciwieństwie do polskiej wersji legendy. da Voragine "Legenda na dzień świętego Aleksego" . Ponadto w tekście samej kroniki Gall cytuje treść rzekomych listów cesarza niemieckiego do Krzywoustego i odpowiedź polskiego króla. a dedykowane całemu episkopatowi ówczesnej Polski. jaka powinna być poezja. Horacy uświadamia twórcom wagę słowa. który staje się elementem intrygi. J. .W.i dochodzą listy. Kołłątaj "Do Stanisława Małachowskiego. układach wśród dworzan. skierowane do kanclerza Michała i biskupa Pawła. co go dyskwalifikuje w wielkim świecie. Norwida do Zaleskiego.. łącznie z mocium panie (przykład komizmu słowa i sytuacji). świadczącą o jego odwadze i pozycji Bolesława. Puszkin "Eugeniusz Oniegin" List Tatiany do Oniegina. skierowane do piszących.Tekst publicystyczny z okresu Sejmu Wielkiego. Nikt nie mógł go wyjąć z zaciśniętej ręki zmarłego z wyjątkiem jego żony. zapowiedzi zostania tanem Kawdoru i przepowiedni czarownic Makbet pisze list do żony. kochanych. pod Wiedniem). która uczy: jeśli uczy'ć zamierzasz. jak i podkreślenie jego świętości. toteż list przeczytał. decydująco wpłynął na losy Wokulskiego (błyskawiczny powrót z Paryża). kim był. W.

który całe życie czekał na list. jaka ojca spotkałajako wroga ludu. choć dobrze wiedział. Monolog ojca. i boi się wrócić. że kochają. wyjaśniający ostatnie decyzje Jima. polegający na jednoczesnym wysłaniu listu tej samej treści do Kopyrdy i prof. próbie przełamana psychozy obozowej (zlagrowania). połączone z żon glowaniem symbolami (twarz Murzyna. R. Każdy z nich nosi w kieszeni i czyta codziennie po kawa&u. 5) List . razem przeżywając ich treść. Byron) * "Ludzie listy piszą . 2) List panny Marii Hłasko po raz pierwszy z niezwykłą mocą uświadomi Barbarze.Weteran wojny domowej. nie mając pieniędzy na zaspokojenie podstawowych potrceb. poeta-rewolucjonista. Dabrowska "Noce i dnie" . iż rozumie i pochwala karę. ale ludzie najbardziej nawet nieszczęśliwi nie wierzą nigdy w catkowitość swego nieszczęścia. wiedzie wspólnie z dwoma przyjaciółmi życie przemytnika. bo nieszczęśnik nie potrafi grać na klarnecie. że list musi nadejść. Nie doczeka się jednak upragnionego listu. Garcia Marquez "Nie ma kto pisać do pułkownika" . (S. Jest wyrazem tęsknoty. Lec) * "Epistola non erubescit" (list się nie rumieni). Hłasko "List" . Jej list z okrutnymi słowami: Nie dla mnie pan. niebieskie włosy) przemieszanych z drapieżnym obrazowaniem (glisty które wyszły z ciała) daje obraz człowieka targanego namiętnościami. Otrzymane listy czytają wspólnie w baraku. 1) Pożółkły.I. 2) List Janusza przejęty przez Zagłobę. Conrad "Lord Jim" . Listu tego bohater o mało nie przypłacił życiem (załamanie nerwowe). Dostarczają nielicznych informacji o refleksyjnym podejściu bohatera do życia. List nie zawierał adresata."List jeńca" Datowany "Obóz Altengrabow. związane z tym silne emocje i omdlenie. Gombrowicz "Ferdydurke"Podstęp Józia. tęsknią. jakim człowiekiem jest jej ukochany syn Tomaszek. Że kocha. a dedykowany żonie poety. Mullera w czasie obrony Jasnej Góry. dzięki której mogą oddychać. wspomina.1) Z listów.scena czytania na pewno długo oczekiwanego listu od ukochanej osoby. stary pułkownik Aureliano Buendia czeka na list potwierdzający jego zasługi i przyznający mu rentę. doręczane nielegalnie. która jest świadoma nadchodzącej śmierci. Adresowany był zatem do wszystkich (?). stąd wyrok brzmi: idź do pieca miłosny zeszy'cie. dozując sobie przyjemność obcowania z Piotrem. wiedzą o masowych grobach. Pawlikowska-Jasnorzewska 1) "List" . G. jest jednocześnie próbą pocieszenia dziecka. oddany mu wspaniałomyślnie przez Wołodyjowskiego. niemożność pogodzenia się z obcymi pejzażami. panna Jadzia odtrąca jego miłość. S. dzieli los podobny do tego. który po wojnie podjął decyzję o niewracaniu do komunistycznego kraju. (Cyceron) * "Jedynym urokiem starych listówjest to. jednocząc się w radości lub smutku. w spokojnym tonie (przypominającym rozmowę) informujący odbiorcę o pogodzeniu się piszącego z upływem czasu i przemijaniem. List spełnił swoje zadanie: spadły maski z twarzy mieszczuchów.na moja na świecie). Wojaczek "List do Królowej Polski"-Obrazoburcze wyznanie niewiary (nie mogę ci uwierzyc~. a zwłaszcza przez poetów. przywracający Kmicicowi cześć i dobre imię.zwykłe. K. czeka na list od przyjaciela (dlatego regularnie słucha na swoim eleganckim jachcie cyklicznych programów Jerzego w radiu). Zeromski "Doktor Piotr" Listy syna do Dominika Cedzyny. Pozbawiony kontaktów z krajem. Garcia Marquez) 77 . dlatego wyjechał do stolicy skąd pisat do rodziców krótkie.fortel Zagłoby do Lubomirskiego.y. w którym przecież współistnieje i dobro. potrzebna im jest maleńka szpareczka. Bratny "Kolumbowie" Kolumb. * "Napis na pomniku brzmi czasem jak list gończy". T. panie Plaksin stanie się przyczyną samobójstwa biednego telegrafisty. Jest marzycielem wierzy w zwycięstwo swojego koguta w walce kogutów i w to. G. Żyje w dramatycznych warunkach. J.Smutne opowiadanie o człowieku. świadczące o potrzebie utrzymania kontaktu z bliską osobą.listy od grywają ogromną rolę. aby ten oddał się dobrowolnie pod dowództwo Czarnieckiego. choć nieodwzajemnionym uczuciem. odcięty od bliskich mu osób i miejsc. (G. żołnierz. 1942". Gdzieś w mordobijskim powiecie. 2) "Listy" . opowiadający zdarzenia kończące losy bohatera. wyjaśniający córce paradoksy historii. W. potrzebie rozmowy. J. który zło widzi w samym sobie. 4) Nie udało się Kmicicowi przejąć listów Janusza. Sytuacja oczekiwania na list jest tu symbolem nadziei. (piosenka "Skaldbw") * "Te najpilniejsze listy po tygodniu przestają być tak pilne. 3) Listy księdza Kordeckiego do Jana Kazimierza. który ten przez lata przechowywał jak relikwię. I chce. za opłatą. ie nie wymagają odpowiedzi". którzy przeżyli wojnę i widzieli (byli świadkami) prowadzonych na śmierć. R. polecone. marzy. wytarty na zgięciach list ojca Jima.Pisany w Nowym Jorku. który chciał się kształcić. którą darzy gorącym. pozna Barbara prawdę o romansie Teresy z młodym Krępskim. Jasna Góra. M.po wygaśnięciu uczuć lub utracie przedmiotu miłości listy miłosne stają się bezwartościowe. które są w życiu ojca największymi radościami. podsuwanie przez pamięć obrazów miejsc porzuconych i świadomość egzystencji rozbitka. a po dwóch miesiącach nie pamięta już o nich nawet ten. J. 6) List Jana Kazimierza odczytany w kościele. w którym hetman litewski rozkazuje zgładzić więźniów. Pimki z propozycją spotkania w pokoju Zuty. Kasprowicz "Sonety z chałupy" (sonet XXXIX) Skrótowa biografia wiejskiego chłopca. J. W. Staff "List" . 2) Kartka pisana ręką Lorda Jima z kilkoma rozpaczliwie brzmiącymi (jak wołanie o pomoc) zdaniami. M.świata milczeniem. milośnie.Na stacji Chandra Unyńska. W kopercie Marlowa były jeszcze dwa listy. zaprzyjaźnionej. śnią.Pisany do osoby dobrze znanej. Telegrafista Piotr Plaksin pisze list do bufetowej Jadzi. która w rzeczywistości obozowej wydaje się tak samo ważna jak chleb. całują się". wyrażający tęsknotę do kraju. bo wyraża historyczną konieczność. jaki był udziałem jego bohaterów lirycznych ("Elegia o śmierci Ludwika Waryńskiego". ciągłe czekanie. któremu pozostało tylko wysy łanie rozpaczliwych sygnałów listów w butelkach. Wierzyński "List" . Gałczyński . List prezentuje pełną akceptacji postawę nadawcy wobec świata. którego celem było zdemaskowanie obłudy Młodziaków. 1) List Janusza Radziwiłła do Kmicica z poleceniem werbowania ludzi. nawet za cenę narażania życia. że nikt do niego nie napisze. K. Niestety. "Na śmierć rewołucjonisty"). którym nie wolno milczeć: zamordowany będzie jeszcze raz męczennik . świadectwem miłości (jed. kiedy on. Tuwim "Piotr Płaksin" . Jastrun "List w przestrzeń " List do nieznanego adresata na temat obowiązku mówienia prawdy przez tych. Ze względu na ton wypowiedzi może to być list pożegnalny osoby. smutne list~~ o swojej biedocie i gdzie umarł. ujawniających knowania i plany Radziwiłłów. 2) List do Pamfiłowa od syna. L. które Lucjan Kociełł przekaże Niechcicowej po śmierci żony. bardzo często powodują zwrot akcji.Powieść kończy list Marlowa do uprzywilejowanego człowieka w Londynie. Karajest słuszna. której ojciec zwierza się z trudnych do zrozumienia zakrętów historii. (G. Herling-Grudziński "Inny świat" 1) Więźniowie sowieckich łagrów jak dodatkowej miski zupy oczekują listu z domu. kto je napisał". M. niezbędnej do życia każdemu człowiekowi. i zło. Borowski "Opowiadania" Listy Tadka z obozu w Birkenau do narzeczonej przebywającej w obozie kobiecym.córkę poety. M. PisZe serdecznie. piszą. który informuje ojca. Broniewski "List z więzienia" Ma on precyzyjnie określonego adresata .

dźwigająca krzyż w postaci codziennego zmagania się z mężem pijakiem. Podobnie jak mąż. Umierając Jezus rzekł do św. polecając jego opiece zrozpaczoną Maryję. patńotka. ani dobrą matką. kochająca i mądra. pragnąca dla nich księcia z bajki. Słowacki "Balladyna" . J. Ares. Hebe. J. sama została poetką i syna skazała na ten sam los. i przybrawszy kobiecą postać. matka małego Sieńoży. gdy poznała prawdę. że woli konający . odrywało ją od marzeń. Kobieta nie umiejąca w sposób zdecydowany wybrać między synem i nowym mężem. chorobliwy atak czułości) ani rozwojem. zwracająca się do wszystkich matek. Kochanowski "Treny" . Zapowiada los jej syna: jego przyszłość to nie zwycięstwo i sława. chce wychować synów na dobrych obywateli.N. gdy stary sługa przynosi maleństwo. Małej Berty chyba nie znosiła (jakie to brzydkie dziecko). kochająca. jest ich orędowniczką.Archetypem matki rado~nej jest Maryja podczas zwiastowania. Krysia ze związku z dziedzicem urodziła nieślubne dziecko.Matka Matka . może oglądać Boga). Nie interesowała się jej zdrowiem (czasem.Wiersz autobiograficzny. F. Niobe zaś z żalu i tęsknoty skamieniała. czym wywołała gniew Latony. bez pamięci zakochana w poruczniku Wrońskim.) "Dzieje Tristana i Izoldy" . wymagające matczynej opieki i ciepła. E. córka króla Kolchidy. Nana wyjedzie z Paryża i będzie się nim opiekowała.Katarzyna Linton niedługo odgrywała rolę matki w stosunku do swojej córki Katy. klęska. Książę Karenin kazał jej wybrać między domem a kochankiem. 3) Niobe . Należy przypomnieć jednocześnie. że w rozdrażnieniu popchnęła Bertę tak. Na stypie po Marmieładowie powiedziała. zdarzył się jakiś nagły. kłótliwa). umiała docenić jej poświęcenie dla rodziny. Słowacki "Rozłączenie" Jeden z najpiękniejszych liryków tego poety.1) Katarzyna Iwanowna. Jako matka Anna Karenina była czuła. sprzyja Ofelii. pełnej bólu i cierpienia po stracie córki Kory.matka dumna ze swego potomstwa. znajome (ogródek.Dobra. L.Klaudiusza. Mickiewicz "Rybka" Wiejska dziewczyna. Zdarzyło się. Z radością wita przybyłego d o domu Walerego. Jana: Oto matka twoja. :aś matki cierpiącej Maryja obecna na 3olgocie podczas ukrzyżowania i śmie rci Chrystusa. Ejlejtyda. kobiety. żyjącą tylko r omansami. Męczyło i nudziło ją ustabilizowane życie i monotonna codzienność.Hrabina Respektowa rozpaczliwie usiłująca ratować pozory świetności domu. A. J. pośredniczy między ludźmi i Bogiem. Zapłaci za to 78 . macocha Soni. że Urszulka nic nie straciła.1) Za pramatkę wszystkich ludzi uznawana jest Ewa (Księga Rodzaju). aby ratować choć duszę syna. Z.matka Hamleta. A. a wiele zyskała (np. który porzucił ją i dziecko w pogoni za ideałem.Prostytutka Nana okazuje się bardzo troskliwą matką. aby jziecko rozciąć mieczem i każdej z ko~iet oddać połowę. nie rozpoznając w nim syna.Mańa. Tołstoj "Anna Karenina" . Większą część swoich "dochodów" przeznacza na wychowanie syna. zapomnienie. który miał wzmóc miłość Izoldy i króla Marka. 2) Demeter archetyp matki kochającej. Zjej zwią zku z Zeusem narodziły się dzieci: Hefajstos. dającej mądre recepty na życie. że jest on tylko wynikiem zmęczenia lub złych warunków. p. Natychmiast mógł ~oznać prawdziwą matkę. Zamieniona w rybkę. a ojcu dziecka. że Anna Karenina nie mogła być wzorową matką. lecz nie umiała zrezygnować z miłości swego życia. że wszyscy zebrani nie są warci nawet małego palca Soni. który mieszka u swej opiekunki. Mickiewicz "Do matki Polki" . pisany w Szwajcańi. Z pozoru hałaśliwa i opryskliwa. J.U. On. Walcząc o miłość męża. Początkowo małą wychowywała mamka. ponieważ dziecko. Słowacki "Fantazy" . dlaczego nie wraca do kraju i prosi matkę o wybaczenie. cierpliwa. nad rodem Labdakidów ciążyła bowiem klątwa bogów.: ludzkie przygody ludzkie noś. Z niepokojem patrząca na stan swojego Rodi. wywyższona. Choć dla Soni była tylko macochą. a który wypili Izolda i Trist "Lament świętokrzys~lci" Zdecydowanie uwypuklone c~chy matki cierpiącej (Mater Dolorośa). Zabójstwo Hamleta (ojca) odbyło się za jej wiedzą. tzn.nie iść na obrożę. jak też Polki. J. na wsi. ciepła. zazdrosna o swego męża. jedyna dla niej była rola bohaterki niezwykłych. kochająca i troskliwa matka dwóch córek: Aliny i Balladyny. czuła. współuczestniczącej w bólu syna. zrozpaczona kobieta. Mi mo to pozostają oni w ciągłej łączności uczuciowej (jej symbolem w wierszu jest biaty gołąb). wybrana. lecz upokorzenie. iż dziecko rozbiło sobie twarz. Bronte "Wichrowe Wzgórza" . 5) Jokasta . Jazona. choć na pewno kochająca Hamleta (nie zdradza jego udawanego obłędu. Przygotowała czarodziejski napój z wina i ziół. poszukującej jej po całym świecie. Słowacki "Do matki" . Soerensen). Matka mądra. w której przypadku można mówić o zdominowaniu roli matki przez rolę kobiety (kapryśna. ta nawet na mękach nie wskazała na nią jako na wyrodną córkę i zbrodniarkę. gdyż umarła niebawem po porodzie. Biblia (NT) . zjawia się zawsze. co rodzime. piękna) i żony (zazdrosna. Wymaga od Dianny poświęcenia w imię ratowania honoru rodziny. Tu matkajest symbolem osoby niosącej ukojenie. matka Kaina i Abla. bo ta krzyk~ęła. pełnych dramatyzmu romansów. służących ojczyźnie.Tu matka Jezusa występuje jako błogosławiona. III Matką cierpiącą jest tu pani Rollison (por. w jakich syn mieszka (wszak pokój przypomina trumnę). Bedier (oprac.Piękna i wrażliwa kobieta. Jednakowo kochająca obie dziewczyny. Mickiewicz "Dziady" cz. Gdy chłopiec ciężko zachoruje na ospę. Flaubert "Pani Bovary" Emma nie była ani dobrą żoną. Brak atrybutów boskich jest to bezradna. która chcąc wydać Diannę za Fantazego (ze względu na jego majątek). Szekspir"Hamlet"-Gertruda. Mówi się też o Demeterjako o matce-ziemi. że jej życiową rolą była rola demonicznej kochanki. Tłumaczy zrozpaczonemu synowi. ale jednocześnie bliska ludziom. karmi je.M. Poetę łączyły bardzo bliskie i serdeczne więzi uczuciowe z matką. Matka. a naprawdę czuła. Nie nadawała się do roli matki. E. wyrażający jednocześnie żal z powodu rozstania i tęsknotę za matką oraz tym wszystkim. troskliwa i dobra matka. by dziecka nie zabijać i oddać tej irugiej. Dla swego wię zionego i torturowanego syna. 2) Pulcheńa Aleksandrowna . król Salomon wydał wyrok. żony i gospodyni. Niemcewicz "Powrót posła" Podkomorzyna jest wzorem zarówno matki. która nieświadomie stała się przyczyną nieszczęścia córki. Czternaścioro jej dzieci zabito.matka Raskol nikowa: troskliwa. Gdy po zabójstwie siostry Balladyna została królową i skazała swoją matkę na tortury. którego poślubiła. stojącej pod krzyżem. nie liczy się z uczuciami córki.Kobieta mająca własne dziecko (dzieći) w stosunku do niego (nich).Wiersz jest apostrofą do matki (wszys tkich matek) młodego bojownika. Połączenie tych trzech elementów sprawiło.Matka poety pojawia się w tren ie XIX z Urszulką na rękach. później poślubiła brata swego męża . jakim okazał się Kirkor. wypija truciznę przeznaczoną dla Hamleta).Matka Izoldy. 2) Kiedy dwie kobiety kłóciły się ~ dziecko i żadna z nich nie chciała ustąpić. Zabiła własne dzieci i uciekła do Aten. Powiesiła się. Jest on jej jedyną podporą i radością. komnata). W. "Bogurodzica" . pragnąca wierzyć. biedny tułacz przebywa w innym (zupełnie dla niej obcym) świecie. J. Dostojewski "Zbrodnia i kara" . Jako element szantażu i zemsty wykorzystał wielką miłość Anny do syna zabronił jej widywać się z nim. podając jako argument o pozostaniu za granicą to. boska. Mitologia 1) Hera. Demeter. Biblia (ST) . rozważna. G.jednocześnie matka i żona Edypa. nazywając ją głupią. Krasiński "Nie-Boska komedia" Żona hrabiego Henryka i matka Orcia . obarczana często winą za grzech pierworodny. A. stąd w utworze tym tłumaczy się on. Zola "Nana" . Janka chciała uprosić u Nowosilcowa wizytę księdza Piotra. Rolę matki zdecydowanie zdominowała rola żony. J. 4) Medea piękna czarodziejka.

Wie. zwłaszcza że ośmielił się ożenić wbrew jej woli. Bez jej delikatnego pocałunku nie był w stanie zasnąć. Sama wolała brylować w wielkim świecie.jak to skonstatował Witold . chorowity. która po śmierci męża całą miłość przelała na Zygmunta. że w niebie Pan Bóg da mu prawdziwe skrzypce. matka pomaga w prowadzeniu domu. Sienkiewicz "Janko Muzykant" Matka uzdolnionego muzycznie. Po wyjeździe męża i wybuchu rewolucji w Baku troska o Cezarego i jego bezpieczeństwo stała sięjedynym celem matki. E. W stosunku do dorosłej córki zachowywała się jak wobec przyjaciółki lub bliskiej znajomej: grzecznie.1) Hanka jest bardzo dobrą i troskliwą matką. Po śmierci syna samotna wdowajeszcze długie lata spogląda na dym.odważna. chimeryczna. z kim chce. Skutkiem tego wyrósł on na egoistę. B.uboga wdowa prowadzi bardzo skromny dom. nie nadający się do żadnej pracy na wsi. Zbyszko powinien się wyszumieć i lepiej jeśli to robi w czterech ścianach wtasnego domu. więc i dzieci także. dość szorstka w obejściu chłopka. gdy wycieńczona wysiłkiem i ciągłym zmartwieniem o syna pani Jadwiga Barykowa umarła. ale nigdy nie narzekała. Aby zrobić synowi przyjemność.jest matką. poprawnie. boi się wycugu. Żeromski "Przedwiośnie" . matka Zenona jest uosobieniem łagodności i dobroci. której ciężka praca nie pozwala zapewnić opieki dziecku. i jako człowiek Róża Żabczyńska była niezwykle trudna. Jak wszyscy starzy ludzie w Lipcach. Potajemnie przynosiła mąkę. aby jej dzieci zaszły dalej niż ona. Od momentu urodzenia był on jej zmartwieniem: słaby fizycznie. Największym utrapieniem jej życia okazał się syn. B. że ta ciągle żyje. S. Orzeszkowa "Tadeusz" . Pragnęła. Cezary ocen ił to bardzo późno. Ale częściowo to ona ponosi winę za jego nadwrażliwość. Myśli o przyszłości dzieci. Nałkowska "Granica" ~ . 2) Pani Kirłowa .wysoką cenę: straci najpierw urodę. Róża była kapryśna.O Barbarze Niechcicowej można powiedzieć. ściągła do córki na śmierć. Konopnicka "Dym" Symbolem więzi uczuciowej. 2) Elżbieta boi się przede wszystkim o bezpieczeństwo dziecka. Wszyst ko to są pozory i gra kolejna maska pani Młodziakowej: maska 79 . Pozostaje jedynie troska o nie i poczucie obowiązku . prosta kobieta wiejska. Gdy jednak rozpadnie się jej małżeństwo. wstydziła z powodu jego ' wyskoków i ciągle go bardzo kochała. gdyż niewiele się córką zajmowała i nic o niej nie wiedziała. biedna. przez łzy zapewniała go. Zygmunt stał się życiową klęską matki. nieznośna. Ciężko pracowała. G.1) Pani Żancia. Z. łączącej matkę i syna jest dym z fabrycznego komina. gdy widzi czającą się za płotem Justynę. W. pełna ciepła. i jako żona. wspiera uczuciowo Elżbietę. że Zuta może robić. Złościła się na niego. Agnieszka dość szybko wyzwoliła się spod wpływu matki. synów trzyma krótko.1) Cezary byłjedynym synem państwa Baryków. aby zdobyć pożywienie.zziębniętemu synowi podała filiżankę herbaty z kwiatu lipowego i magdalenkę. M. a przede wszystkim despotyczna. Męczy ją życie codzienne. 2) Matka Hipolita Wielowiejskiego . wychowaniu wnuka. H. gościnnie. Kobieta dobra. Jako matka była najczęściej nie do wytrzymania. a także przykładem na to. ubogiego chłopca wiejskiego. 4) Bogutowa. jak często ideały i szczyme pragnienia rozmijają się z rzeczywistością. samodzielna kobieta i matka. pełna ciepła i miłości. Ciężkie i trudne życie nie pozwala matce na okazywanie dzieciom czułości. M. a potem .chce wychować na salonową lalkę. 3) Andrzejowa Korczyńska . S. wsłuchując się w kroki na schodach. bo cnota to skarb dziewczęcia. szukając Tadeusza i rankiem podprowadza go do ojca na krótkie powitanie. czuła. Kuncewiczowa "Cudzoziemka" I jako kobieta. a córka ma pretensję do matki. Elżbieta nie podejmie próby samodzielnego wychowania syna. Zenon jest jej dumą-gdy zostaje prezydentem miasta. Zenon wymawia żonie.Matka Marcela jawi się w jego wspomnieniach jako niezwykle czuła i opiekuńcza. Dzieci wychowują się prawie same. niejednakowo je kochała. Prus "Antek" -Matka Rozalki i Antka. by miała białe rączki.zapatrzona w syna. bo zbyt długo traktowa ła go jak małe dziecko. że nie może liczyć na Antka i sama musi zadbać o to. Kochała dzieci niejednakowo. matka małej Helenki. M. podsunęła mu pomysł zwrócenia się do Czechlińskiego. Starała się córce wynagrodzić nieobecność ojca. który potrafił własnego ojca nazwać szaleńcem. człowieka. W. urządzała samotne. czeka na syna. ale także cały dom i gospodarstwo. układający się w postać syna. Gdy powstanie projekt wyjazdu do Ameryki. by utrzymać dom. 3) Matka Elżbiety nie zajmowała się nią wcale. 2) Dominikowa .Nie okazująca specjalnie czułości. toteż nie chce dać Szymkowi ani kawałka ziemi. aby dzieci miały co jeść i żeby w izbie było ciepło.życie. natomiast Marta przez długi czas nie cieszyła się względami matki. Wszystko rozumie.1) Emilia Korczyńska kapryśna żona i matka. ale także wyzwoloną z mieszczańskich konwenansów matką. kłóciła z nim. co w danej chwili robi syn. że była matką nadopiekuńczą i bardzo ambitną. choć sama w dzieciństwie odczuwała brak matki i jej chłód uczuciowy. Zapolska "Moralność pani Dulskiej" . Nie zna potrzeb dzieci i nie interesują jej one. Leonię . M. powierzającjej wychowanie ciotce Kolichowskiej. Hanka stanowczo zdecyduje: nie pude i dzieci nct zatracenie nie dam. Jej oczkiem w głowie był Władyś. dalekie wyprawy poza miasto. gdzie Marcyś pracuje jako palacz. bezuczuciowca.nierówno dzieli uczucia mat czyne: Jagnę rozpieszcza i dba. natomiast Tomaszek był ciągłym utrapieniem pani Barbary. matka Justyny -jest jedynie matką biologiczną. skupiona na lekturach romansów i własnym stanie zdrowia. co chce i spotykać się. że trzeba ją karmić i zapłacić za zameldowanie. toteż po naradzie z kumem Andrzejem z bólem serca kazała synowi iść do miasta w poszukiwaniu pracy i lepszego losu. Gombrowicz "Ferdydurke" Pani Młodziakowa chce być nie tylko nowoczesną kobietą i żoną. M. serdecznie przyjęła Cezarego i dzielnie znosiłajego towa rzyskie nietakty. W dzieciństwie rozpieszczony przez oboje rodziców. Matka . Ona też staje się pośrednią przyczyną poszukiwania straconego czasu . Konopnicka "Banasiowa" Tytułową bohaterką nowelijest stara kobieta. usprawiedliwia. że często podnosi oczy znad zagona. a Martę zmusiła. dopóki ta nie odkryła. Ale śmierć nie przychodzi. Głośno wyraża przy obcych osobach zdanie. Władysiowi gotowa była wybierać żonę. Kształt dymu informuje ją. która bojąc się samotności (jak sama wyznaje). Wszystko musi tylko dobrze wyglądać na zewnątrz: dziewczynki powinny umieć grać na pianinie. Ponieważ nie miała pieniędzy na dalsze studia syna. Prus "Lalka"-Pani Stawska. Reymont "Chlopi" . Podobnie jak Róża. ale też jej wielką miłością. tylko oni pracują w gospodarstwie. Natomiast syn. nie nadawał się nawet do najprostszej pracy. O jej matczynej miłości świadczy tylko to. gdy ona pracuje w fabryce tytoniu. stąd matczyna miłość nie miała granic. E. Proust "W poszukiwaniu straconego czasu" . wybacza. Może mieć nawet nieślubne dziecko. że lubi się chwalić małym. a Wiktor w hucie. Orzeszkowa "Nad Niemnem" . że Marta pięknie śpiewa. zachowywać się skromnie. Żeromski "Ludzie bezdomni"Wiktorowa jest ubogą. chciałaby je wykształcić. aby została śpiewaczką. prostą kobietą. Gdy zbity przez stójkowego umierał. Dabrowska "Noce i dnie" . która ma pod swoją pieczą nie tylko dzieci. swoją matkę i córeczkę. tłumacząc postępowanie Zenona. Banasiowa rozumie złość córki i nie ma do niej żalu.Tytułowa bohaterka jest despot ką i kołtunką. której smak wywołał cały ciąg wspomnień. Matka przymyka oczy naromans ze służącą.to w dużym stopniu ze względu na dzieci Wiktorowie decydują się na emigrację. Dulskaniejestdla dzieci żadnym autorytetem: Zbyszko ją wręcz lekceważy.

3) Katarzyna Trusk. w miarę możności pomagała finansowo. K. gdy zobaczyła dorosłego już Arona. trzeźwo myśląca. matką poczuła się dopiero wtedy.Matka doktora Rieux jest jednocześnie jego przyjacielem. która posyła mu do obozu odjęty sobie od ust kawałek chleba i cudem zdobytą kiełbasę. W najtrudniejszych chwilach będzie myślał o matce. spokojnym snem. A." Wiersz jest lirycznym wyznaniem czułości i wzruszenia. Kruczkowski "Niemcy" . Matczyny opiekuńczy gest metaforycznie został 80 . Pani Rieuxjest kobietą pełną ciepła. Wierzyński "Suszone gr~szki" Osoba matki skojarzona ze wspomnieniem dzieciństwa: kuszącym zapachem suszonych owoców. matka dziewięciorga dzieci praktycznie jest głową domu. To do niej (a nie do ojczyzny) będzie wracał Olo. Aureliana i Amaranty i nie ulega wątpliwości. Borowski "Opowiadania" ("Proszę państwa do gazu") Nieludzka rzeczywistość obozu wyzwalała w matkach okrutne zachowania. Iwaszkiewicz "Lato w Nohant" W przypadku George Sand rolę matki zdominowała rola wielkiej pisarki i kochanki.K. 2) Krystyna jako matka była pełna poświęcenia i oddania dzieciom. Wstrząsająca scena biegnącego za matką żydowskiego dziecka z krzykiem: mamo. T. nie uciekaj. Jego niezwykła uroda i czystość sprawiły. Ich wzajemne stosunki sprowadzają się do zademonstrowania przez jedno z nich dominacji. Ragnfrida zawsze była dość oschła. nie rozpieszczała małej. To. Matkę i syna łączy bardzo silna więź emocjonalna. gdy zmieniły się warunki. trzeźwa. Jest prowokująca. Bratny "Kolumbowie. matka Artura przypomina momentami Młodziakową. Jeden z piękniejszych wizerunków matki w literaturze. Podczas selekcji na rampie. Zaradna.Wiersz jest hołdem złożonym matce jako osobie. mamo. B. Syn nie znosi Szopena. 2) Wzruszająca matka Czarnego Ola. bezpieczeństwem. Mimo to bohater "Sklepów cynomonowych" czuł się bardziej związany uczuciowo z ojcem. A ona rozumiała syna i jego rozterki bez słów. wszystkie nieślubne dzieci pu&ownika Aureliana.1) Dumą Berty Sonnenbruch jest jej syn. Jest poprawna. życiowa.Dla Daisy Buchanan córeczka jest jedynie wystrojoną maskotką. jako zamaskowaną łapówkę. organizacja Czerwonego Krzyża). przygotowuje synów i córki do trudnego życia.1) Matka Jerzego. że Krystyna woli ojca. pani Rollisonowa). Rocznik 20" . 2) Oliwia Hamilton. bo trzeźwa. dom. jej mąż.S. który w utworze symbolizuje zaglądający w okna księżyc. bo Erlend nie dorósł do coli ojca. Wspiera go w najtrudniejszych momentach. aby z każdego miejsca w Europie przywieźć matce jakiś upominek. G.Monologkołysanka matki małego żołnierza. Marzenie to nigdy się nie spełniło. Sama musiała się nimi zajmować. które w getcie: 1) z głodu jadły swoje nieżywe dzieci oraz o tych. T. Hłasko "Ósmy dzień tygodnia" . namówiła do studiowania tego. że Sam. Patrz: dzieciństwo. L. niektóre z nich wyrzekały się swoich dzieci. Oliwii. Willy. Sama jej obecność daje doktorowi poczucie pewności. F. Zachodziły w ciążę. H.I. S. Wychowywana przez opiekunkę. Wiedziała.1) Matka Krystyny. przyjmuje zmienionego Josego Arcadię powracającego po ucieczce z Cyganami). M. ale musi się padporządkować woli matki. G. z matką ma jedynie kontakt okazjonalny. Bursa "Zgaśnij księżycu" Sytuacja liryczna wiersza to zasypiające z misiem w objęciach dziecko i matka. W stosunku do córki jest okrutna: szczuje ojca przeciwko Agnieszce. zła na cały świat. zaradna. K. Krall "Zdażyć przed Panem Bogiem" -Marek Edelman opowiada zaró wno o matkach. co jako kobieta czynnie uczestnicząca w życiu Salinas (np. A. Dziećmi się nie interesuje. chociaż musiał z powodu wojny gwałtownie dorosnąć i dojrzeć. Chociaż dane mu było poznać najwstydliwsze z ludzkich dróg. Mrożek "Tango" . Garcia Marquez "Sto lat samotności" . 2) Eddie Anderson bardzo dużo zawdzięcza matce: kobiecie cichej. która zostawiła swoje dzieci zaraz po ich urodzeniu. jest dla dzieci tym ważniejszym i bardziej kochanym z rodziców. kampania bananowa. Matka uosabiała codzienność i przyziemność. gotowa do wszelkich poświęceń. E. R. W gruncie rzeczy jest chyba równie kołtuńska jak Dulska (ostatnia scena w domu Młodziaków). traktuje ona poniekąd jak rywalkę. lecz upartej życiowo. S.Matka Agnieszki jest kobietą schorowaną i tą chorobą terroryzuje cały dom. Steinbeck "Na wschód od Edenu" . Kazan "Układ" .1) Liza Hamilton. aby przeżyć. dla niej pozostanie zawsze małym chłopcem. która wprowadza dziecko w świat: ona mi pierwsza pokazała księżyc i pierwszy śnieg na świerkach. córka Lavransa" . Sama nie umiała przełamać chłodu i obcości w kontaktach z córką.Aby chociaż przez dziewięć miesięcy (trzy przed rozwiązaniem i sześć na karmienie) chronić się przed ciężką pracą. Wie jednak. Jej lot aeroplanem dzieci potraktowały jak niezwykłe wydarzenie i dowód wielkiej odwagi. co wypada zrobić i powiedzieć (w rezultacie chłodna). podejmuje uparte próby prowadzenia domu (rozczulające Jerzego zmagania matki z pieczeniem chleba). dla matki zaś zachował wiele czułości i serca.Urszula jest matką Josego Arcadii. Natomiast matka jest praktyczna. 2) Pani Soerensen -zrozpaczona matka uwięzionego przez Niemców młodego Norwega. Prowadzi dom. gdy ojciec zaszywa się na strychu w ptaszarni. Gałczyń ski "Spotkanie z matk~" . później pozwalały sobie odebrać dzieci i wywieźć je w niewiadomym kierunku. że rodzina Buendiów funkcjonuje głównie dzięki niej. Najbardziej kochała Gautego. To z jej opanowanego i pełnego poświęceń zachowania doktor często czerpał siły do walki z dżumą. Fitzgerald "Wielki Gatsby" . Willy pamięta. ponieważ jako kobieta cywilizowana podobnie zachowywałaby się wobec rodzonego dziecka. a rodzina Buendiów będzie trwać. wszystkiemu zaradzi (akceptuje m. jakie ogamiają dorosłego syna na widok starej. konkretna Urszula jest ostoją rodu. łagodności. Baczyński "Elegia o chłopcu polskim" . Gdy ojciec stop niowo znikał z domu.. co można jej teraz ofiarować (dużo i mało jednocześnie). J. hierofant. Jest zgorzkniała. w swoich dzieciach wywołuje podziw nie tyle jako matka. kojarzy się ze spokojem i pięknem przyrody. Na starość zamieszka ona u swej córki. Różewicz "Ale kto zobaczy. dlatego Ellen ma bliższy kontakt z ojcem. syneczkiem. Wspomnienie matki przywodzi na myśl baśniowe dzieciństwo. wsłuchaną w potrzeby innych ludzi. podczas gdy ojciec pociągającą (i odpychającą jednocześnie) tajemnicę i twórczość. przez dziewięć miesięcy były zwolnione od pracy. kobiety w rosyjskich łagrach decydowały się na nieludzkie macierzyństwo. Urszula wszystko znosi. to: nosić ją na sercu i karmić słodyczą. sytością. ofiarowująca Willemu. pragnąca go strzec przed całym złem świata. złośliwa.nowoczesnej matki. swój drogocenny naszyjnik (por. A. mag.Ojciec to wielki marzyciel. K. kobieta. dba o to. ale przed śmiercią Katarzyna przepisała cały swój majątek synowi.A. która zawsze chroniła go przed despotycznym ojcem. które 2) idącym do transportu dzieciom oddawały swoje numerki życia. który zginął w walce. o wszystkim myślała matka.1) Florance jest przybraną matką Ellen. Schulz "Sklepy cynamonowe" . wyzywają ca. Herling-Grudziński "Inny świat" . jest jego ukochanym dzieckiem i trochę była zazdrosna. bliskiej śmierci matki.in. że zapragnęła go mieć tylko dla siebie. Solange. Camus "Dżuma" .Eleonora. J. traktujące miłość jak spacer do wychodka. porządkuje rachunki. Swoją córkę. ale nie ma to większego znaczenia. gdy kobiety z dziećmi od razu kierowano do gazu. Achmatowa "Requiem" patrz: cierpienie. co go interesowało. która do wojny nie musiała się o nic troszczyć. która ma oczy zaszczutego zwierzątka i składa ręce jak wystraszona dziewczynka. jeszcze jednym elementem jej luksusowego życia. Nie istnieje między nią i synem żadna więź uczuciowa.. później Steinbeck. Eddie bał się ojca przez całe życie. Undset "Krystyna. Minie wojna.

Obawia się. (. Patrz: żona. choć w rzeczywistości to ona próbowała bezskutecznie uwieść chłopca.Edyp poznaje straszną prawdę. 8) Jazon za swoją niewierność wobec żony zostaje przez nią straszliwie ukarany. a następnie udaje się na tułaczkę. ciesząc się szacunkiem poddanych. 2) Abraham jeszcze pod imieniem Abrama. że nie może mieć ona żadnego wpływu najego decyzje jako władcy Teb. zostaje wskutek jego podstępu mężem niekochanej Lei. Literatura zna bardzo wiele postaci mężów. najbrzydszy z bogów. ucieka z Parysem. którego odwiedza Telemach. będąc mężem Hery. . troskę. ciepło. Biblia (NT)-Józefjest w obliczu prawa mężem Marii.1) Zeus. Literatura zna bardzo wiele postaci mężów. (G. . Jerzego Popietuszki" . Medea zabija synów. jest mężem najpiękniejszej z bogiń Afrodyty. 3) Or feusz. mąż-rogacz. Drugi opis wprowadza zasadę zależności kobiety od mężczyzny. małżonek (w stosunku do tej kobiety). tak i córka jej". Kiedy wyprawa z jego winy kończy się niepowodzeniem. Czując się zhańbiony jako mąż. której jesteśmy wiecznymi dłużnikami . którzy w tekstach odgrywają rolę pierwszoplanową bądź też pojawiają się na dalszym planie. Makarenko) * "Jest na ziemi przepiękna istota. mąż-rogacz.wyrażony przez zasłanianie okna kocem. które sprawia widok bezradnych rąk matki wobec okrucieństwa i przemocy. * "Jako matka. (prrysłowie ludowe) * "Nieludzkie piękno mistrzów a tu zwykła matka jej nos okulary i pacierz na stole moczopędna pietruszka z selerem sałatka i bardzo ludzka miłość". W istocie jest jedynie opiekunem jej i jej Syna. (A. jego żona. wiecznie brudny i zapracowany. kto zasmuca matkę swoją" (P. tak bardzo kocha żonę. jak też rozgłos. Natomiast kończy go pełne goryczy rozczarowanie. Mążkochanek.S. i jej kochanka Ajgistosa. (Ezop) * Niestety! Bywają kobiety.. mąż-tyran to tylko nieliczne przykłady kreacji literackich tej postaci. Tezeusz mści się na synu i staje się przyczyną jego śmierci. taka skórka. Hegel) * "Moie na trwodze polega prawdziwe szczęście matki". 2) Menelaos. że po jej śmierci udaje się do Hadesu. której jesteśmy wiecznymi dłużnikami . a jej nieszczęsny mąż i syn zarazem wykłuwa sobie oczy. że będąc mężem Jokasty. Sofokles "Antygona"-Kreonjako mąż Eurydyki. 4) Jakub. także uchronić przed złem. podając ją tylko za swoją siostrę. Daudet) * "Matka jest geniuszem dziecka" (G. 6) Odyseusz nie należy do mężów najwierniejszych. ukrywa w Egipcie fakt. która stanie się przyczyną jego śmierci.matka".1) Psyche. Patrz też: mitologia. Jest przejmującym wyznaniem starej. mążzazdrośnik. Abraham będzie dobrym mężem . 3) Izaak. mąż-starzec. Utwór rozpoczyna się wyznaniem: wierzylem. taka córka. a dla drugich macochą". zachowa życie i jeszcze zostanie wynagrodzony za siostrę. która szuka pociechy w ramionach innych. (A. A. czasem po prostu statystując innym bohaterom. zostaje zamordowany przez żonę. jest jednocześnie jej synem.) miłował ją. chcąc wynagrodzić Penelopie lata nieobecności i swoją niewierność. Homer "Odyseja" . Makarenko) * "Jest na ziemi przepiękna istota. Sara zostanie otoczona niezwykłą miłością i szacunkiem męża. (J. 2) Hefajstos. 5) Agamemnon jako mąż jest postacią tragiczną. W. Flis "Ręce mojej matki" Tytuł wiersza odsyła do związku frazeologicznego: "matczyne ręce". Twardowski) Ma~ż Mąż-Mężczyzna pozostający z kobietą w związku małżeńskim. nieświadoma tego. których mu urodziła.. prostej kobiety-matki. Daudet) * "Matka jest geniuszem dziecka". poślubia Amora. Wybaczył żonie wszystko i żyje teraz u jej boku. Mążkochanek. 3) Podczas podróży w poszukiwaniu ojca Telemach poznaje losy nieszczęsnego męża Klitajmestry . gdzie zostaje mężem Hebe i zasiada wśród Nieśmiertelnych. który okazuje się mężem bardzo czułym. W. bo byta mu pociechą po matce.1) Adam jest mężem Ewy. czasem po prostu statystując innym bohaterom. (J. Gdy wreszcie zdobędzie ukochaną kobietę. Później. mąż Eurydyki.Wiersz nasuwa skojarzenia z biblijną Matką Bolesną i średniowiecznym "Lamentem świętokrzyskim". Prowadzi to do tragedii: Jokasta popełnia samobójstwo. a dla drugich macochą". * "Ziemia dla jednych jest matką. Klitajmestrę. musi służyć przez następne siedem lat. Patrz też: mitologia. Hegel) * "Moie na trwodze polega prawdziwe szczęście matki". Jest jednak bardzo 81 . (Proroctwo Ezechiela) * "Pneklęty. mążzazdrośnik. 7) Tezeusz jest mężem oszukanym.patrz: mitologia. jaka matka. (M. towarzyszący osobie jej syna. (prrysłowie ludowe) * "Nieludzkie piękno mistrzów a tu zwykła matka jej nos okulary i pacierz na stole moczopędna pietsuszka z selerem sałatka i bardzo ludzka miłość". w których matka uśmierca żonę". Próba ujawnienia jej romansu z Aresem kończy się dla Hefajstosa ośmieszeniem i kompromitacją. że ręce mojej matki mogą zrobić wsrystko. poczucie bezpieczeństwa. mąż-starzec. (M. By poślubić Rachelę.1) Odyseusz po powrocie na rodzinną Itakę i rozpoznaniu przez żonę okazuje się niezwykle czułym i kochającym mężem. Z. (Ezop) * Niestety! Bywają kobiety.na prośbę żony wypędzi Hagar z Izmaelem. mążłajdak. że gdy faraon dowie się o niezwykłej urodzie Sary. heros trafia na Olimp. Opuściwszy ziemię. Przed pojedynkiem z Achillesem w długiej rozmowie żegna się z żoną. nie dochowuje jej wierności. a jego jako męża zabić. której odebrano syna i której wcale nie cieszą kurtuazyjne wizyty i listy. Jego liczne romanse z boginiami i kobietami śmiertelnymi stanowią dla królowej Olimpu poważny problem. Próba ratowania honoru i odzyskania żony prowadzi do wybuchu wojny trojańskiej.Helena. taka córka. Kiedy po zdobyciu Troi powraca do domu. Żona ofiarowuje mu koszulę. mimo niepłodności Sary. 2) Menelaos . jaka matka. Apulejusz "Metamorfozy albo Złoty Osiot" . że Hipolit nastawał najej część. będzie chciał zabrać ją na swój dwór. żony od męża. Ostrowski) * Jaki chleb. że jest mężem Sary. Zaniedbuje żonę. mimo miłości i szacunku. Podczas swojej dwudziestoletniej nieobecności w domu wielokrotnie zdradza Penelopę. jest szczęśl:wym mężem Heleny. którzy w tekstach odgrywają rolę pierwszoplanową bądź też pojawiają się na dalszym planie. Będąc jedynie bratem. pogrąża się w rozpaczy i nie chce już nigdy mieć do czynienia z jakąkolwiek kobietą. Twardowski) Mąż Mąż-Mężczyzna pozostający z kobietą w związku małżeńskim. Skarga) * "Ziemia dla jednych jest matką. po siedmiu latach służby u swego wuja Labana. Jego żona Fedra przekonuje go. Sofokles "Król Edyp" . mążłajdak. Według pierwszego opisu stworzenia człowieka są sobie równi jako mąż i żona. Kiedy Bóg wreszcie pobłogosławi małżeństwo Abrahama i obdarzy je potomstwem.matka". wspaniałym kochankiem i niezwykle hojnym opiekunem. 4) Menelaos jako mąż okrywa się hańbą . Kamieńska "Matce ks. (A."Amor i Psyche . Mitologia . jakie okazuje żonie. uważa. sugerującego opiekuńczość. 9) Herakles jako mąż Dejaniry płaci wysoką cenę za niewierność. małżonek (w stosunku do tej kobiety). w których matka uśmierca żonę". będzie dla niej czułym i oddanym mężem.Agamemnona. Ostrowski) * Jaki chleb. Biblia (ST) . (A. Homer "Iliada"-1) Hektorjest czułym i kochającym mężem Andromachy. wziąwszy Rebekę za żonę. mąż-tyran to tylko nieliczne przykłady kreacji literackich tej postaci. byją odzyskać.S. taka skórka.

Artur zostaje podwójnie zdradzony: przez żonę i przez najbliższego przyjaciela.Po wielu perypetiach Kandyd poślubia wreszcie Kunegundę. która według niego powinna dać mu jesz cze potomstwo. pośrednio przyczyniając się do jego śmierci. króla Przemysła II. Zablocki "Fircyk w zalotach': prystjest chorobliwie zazdrosny o swoją żonę Klarysę. Goethe "Cierpienia młodego Wertera" . kiedyjakojedyna będzie mogła wyjąć z jego dłoni spisany testament. czego nie może się już doczekać. że umiejętności erotyczne.Orgon jako mąż odznacza się wyjątkową głupotą i naiwnością. Krasicki "Żona modna" Zostawszy "szczęśliwym" mężem "żony mod nej".Po skończeniu kampanii wojennych i służby wojskowej Pasek osiada w swoim majątku. których młode i sprytne żony nieustannie oszukują. Kochanowski "Odprawa posłów greckich" . starą kobietę o wyjątkowo nieznośnym charakterze. Szekspir "Poskromienie złośnicy" . Niesłusznie podejrzewając swoją żonę. 2) Makduf mści się na Makbecie za to.W przeciwieństwie do polskiej wersji dziejów św. natychmiast ją o tym informuje. M. lecz w noc po zaślubinach. Hermionę. nćciwy cztowiek bez wstydu nie może. "Legendy arturiańskie" . król sycylijski. Podsycona przez zazdrosne siostry ciekawość Psyche. Tristan zostaje mężem Izoldy o Białych Dłoniach. Patrz: zdrada. jako prawnie zaślubiony mąż Izoldy Jasnowłosej. bo miłość w ogóle jest w małżeństwie zbędna. który zwraca żonie wolność w noc poślubną. ale jednocześnie wymagać od żony posłuszeństwa i oddania. Aleksym" Aleksy na życzenie ojca poślubia Famijanę. więc jest jej mężem w obliczu Boga. Szekspir "Otello" . będzie mogła wrócić do skruszonego męża. Racine "Fedra" . którzy nie potraiią dać swoim żonom satysfak cji erotycznej. W. zdaje jej relację ze swoich sukcesów i porażek militarnych. Rej. że skazał ją na śmierć z powodu bezpłodności. Molier "Świętoszek" . 2) Manelaus prosi bogów. które dotyczą bycia dobrym mężem. że zabił mu żonę. on pozbawił ją dziewictwa. jednocześnie oszukując ją co do swoich zamierzeń wobec Hamleta. która pozostaje dla niego najdoskonalszą kochanką. która niegdyś stała się przyczyną jego wypędzenia z zamku w West~alii. który jest tak okrutny i nieczuły.W. Dlatego Bóg zawsze wspiera zakochanych i otacza ich swoją opieką. W. Karpiński "Duma Lukierdy. To ona nakłoni go do zabicia Dunkana. Aleksander uprowadził mu żonę. czyli Luidgardy" -Nieszczęsna królowa Lukierda skarży się na swojego męża. W rozumieniu autora dobry mąż nie musi być mężem kochającym.1) Otello darzy swoją żonę. Po wielu kłótniach i awanturach udaje mu się wreszcie z sekutnicy uczynić wzorową. 2) Podkomorzy traktuje swoją żonę jak najlepszą przyjaciółkę. Jako mąż zdaje się prawie we wszystkim na jej zdanie. Aleksego. Kochanowski "Na matematyka" Zajęty pracą matematyk nie zdaje sobie sprawy.jej mąż przyjmie to obojętnie. autor ukazuje bohaterajako męża. Patrz: żona. i wplątuje ją w intrygę prowadzącą do śmierci nieszczęsnej żony Otella. bo to on jest głową rodziny. Szekspir "Makbet" . by bez kłopotów spotykać się z kochankami.patrz: mitologia .Albert 82 . który był dla Gertrudy jednocześnie kochankiem i opiekunem. ma romans z pięknym Lancelotem. Jan III Sobieski "Listy do Marysieńki" . Pasek "Pamigtniki" .patrz: żona. szaleńczym uczuciem. Wolter "Kandyd" .) "Dzieje Tristana i Izoldy" . którym bardzo daleko do hojności Amora. Na szczęście wiemi słudzy ratują królową przed wykonaniem wyroku i kiedy fatalny błąd króla wyjdzie na jaw. 2) Tristan był pierwszym mężczyzną Izoldy o Złotych Włosach.1) Starosta Gadulski jest bardzo uległy wobec żony. Niemcewicz "Powrót posła" . J. Bedier (oprac. F. Zafascynowany Tartufem. Powinien być natomiast wyrozumiały dla słabości natury kobiecej. Nieraz miłosne schadzki odbywa ją się w sąsiedztwie małżeńskiej sypialni. Najczęściej są to starcy. jest mężem niezwykle okrutnym. J. Ch. W.U. G. co rozpocznie niekończący się łańcuch zbrodni. która zobaczy go dopiero po jego śmierci. 3) Chcąc zapomnieć o ukochanej. nie może zapomnieć Izoldy Jasnowłosej i jego małżeństwo nigdy nie zostaje skonsumowane. które właśnie był posiadł. 2) Klaudiusz jako drugi mąż Gertrudy stara się odsunąć od niej wszelkie troski. nie dopełniwszy obowiązków małżeńskich. dodając. jakich Rej udziela szlachcicowi poćciwemu. Beztroska i lekkomyśl na kobieta mimowoli dostarcza mężowi pretekstów do scen zazdrości. że ten próbuje mu uwieść żonę. Famijanie nakazuje zachowanie dziewictwa (Wroć mi ji. pan Pietr we wszystkim jej ulega i powoli staje się typowym pantoflarzem.1) We wspomnieniach Hamleta jego ojciec jawi się jako idealny mąż. Szekspir "Hamlet" .1) Makbet jako mążjest uległy wobec swojej żony. J. staje się przyczyną wielu nieszczęść i niezwykłych przygód królewny. "Żywot człowieka poczciwego" . dbającą o dom. Desdemonę. są i takie.tajemniczy i odwiedza swoją żonę jedynie w ciemnościach nocy.Wśród wielu rad. Miłość do żony i siostrzana stawia go w niezwykle trudnej sytuacji i czyni z niego postać tragiczną. więc muszą one szukać młodych i jurnych kochanków. Jako mąż nie czuje się jednak szczęśliwy . Kiedy Lady Makbet popełni samobójstwo. będzie świadkiem niedwuznacznej sceny między swoim faworytem a Elmirą. Niestety.Król Artur jako mąż jest oszukiwany jego żona. J. którą otrzymuje w nagrodę za pomoc udzieloną jej ojcu w wojnie ze zbuntowanym wasalem. Następnego dnia opuszcza rodzinny dom i młodą żonę. Dzięki miłości małżonków wszystko kończy się jednak szczęśliwie.żona nie przypomina już dawnej pięknej i miłej dziewczyny. Dopiero kiedy. "Legenda o św. Nawet kiedy zdarzy mu się ją zdradzić. Drugą kategorię mężów w "Dekameronie" stanowią skończeni idioci. gdy będziewa oba w niebieskim krolestwie) i służbę Bogu. by jako zhańbiony mąż mógł się pomścić na Aleksandrze. o zdradę. J. I. wyjawia żonie swój zamiar zachowania czystości i poświęcenia się Bogu. W. zaprezentuje jej po powrocie.1) W swojej wypowiedzi przed Radą Królewską Antenor mówi o bardzo skomplikowanej sytuacji Menelausa jako męża Heleny.W prowadzonej przez lata korespondencji Sobieski jawi się jako mąż niemal doskonały.W zbiorze stu nowel występuje wiele postaci mężów. chcącej zobaczyć twarz męża. Ale ostateczna decyzja zawsze należy do niego. królowa Ginewra. Mimowolnie staje się przyczyną śmierci żony. głodzi ją). 2) Zazdrosne siostry Psyche mają starych i skąpych mężów. nie chce uwierzyć.1) Król Marek. którajest damą do towarzystwa i przyjaciółką Desdemony. Liczne przygody i dramatyczne przeżycia uczyniły z niej brzydką. J. że próbowano przyprawić mu rogi. nie może pozostawić bez odpowiedzi oskarżeń o zdradę. da Voragine "Legenda na dzień świętego Aleksego" . u której zasięga rady w trudnych sprawach. a jedno- cześnie nieustannie daje wyraz swojej wielkiej miłości do Marysieńki. Zasięga rady u żony nawet w ważnych sprawach państwowych. które wysuwane są pod adresem królowej. Szekspir "Zimowa opowieść"-Leontes. poślubiwszy majętną wdówkę. której ani zaniedbać. F.Petrycy jako mąż złośnicy Katarzyny okazuje niezwykłą stanowczość i kon sekwencję w próbach "wychowania" żony (m. "Zony Sinobrodego" . 2) Jagon wykorzystuje swoją żonę. gdzie nieświadomy niczego mążgłupiec spokojnie śpi. schowany pod stołem.in. że jego żona nie należy do najwierniejszych.Tezeusz. uległą mężowi żonę. Boccaccio "Dekameron" . skazuje ją na śmierć. za co żona zemści się na nim. W. J. uwierzy. a wręcz przeciwnie -daje się porównać z paniami uprawiającymi najstarszy zawód świata. chroniąc wielokrotnie przed gniewem króla Marka. J. co stanie się przyczyną tragedii. Jako mąż wymaga od niej tylko tego i aby była dobrą gospodynią. ani też dochodzić Dobry.

2) Mężowie Delfiny i Anastazji traktują swoje żonyjako konieczne. Jako mąż jest bezwzględny. Balzac "Ojciec Goriot" .Maria popada w obłęd. okazuje się mężem idealnym. bo jest dla jej ojca hołyszem. 2) Heathcliff.M. Życie u jej boku razi Henryka trywialnością i nudą. 2) Szambelan. żona bez skrupułów pozbędzie się go.on daje nazwisko. Gogol "Ożenek" . spotka go za to kara-jego i żonę nieznana siła przemieni w głaz. Horsztyński. Wyrozumiały i kochający. ale dość apodyktycznym. by ona pokochała kogoś innego. równej mu pochodzeniem kobiety. czułym. A. Fredro "Pan Jowialski" .Po powrocie z wojny pan zostaje zabity przez niewie rną żonę. E. A.próbuje uwieść nawet pokojówkę. której daleko do ideału romantycznej kochanki. Tolstoj "Wojna i pokój" 1) Mimo że nie kocha żony. Leili. ' A. na jakie zasługuje. Ostatecznie jednak małżonkowie przekonują się. że jego żona ma romans z synem jego największego wroga. Jednak wieść o jej śmierci przyjmuje dość obojętnie. A. który chce zapewnić Balladynie szczęśliwe i dostatnie życie. że nie ma nic lepszego nad los męża. Mickiewicz "Lilije" . ona posag. Jej odejście z Wrońskim jest dla niego osobistą tragedią. Kiedy już. Fredro "Śluby panieńskie" Mimo ślubów egzaltowanych panien. Śmierć Cathy będzie dla niego największą życiową tragedią.Kirkor jest kochającym i czułym mężem.zgodnie z przedśmiertną wolą matki Lotty zostaje mężem dziewczyny. By sprawiedliwości stało się zadość. na wieść. N.N. Jest czuły.1) Szambelanowa nieustannie wspomina swojego pierwszego męża ś. stara się zapewnić Kitty szczęśliwe życie. Nie potrafi jednak zrozumieć natury swej żony (patrz: żona). A. jest człowiekiem okrutnym. mrukowaty i niezgrabny prowincjusz. w którym obie strony łączy jedynie interes . który tragicznie zginął.porzuca Aldonę. Byron "Giaur" . 3) W świecie powieści Balzaca mężowie nieustannie zdradzają żony. ulega we wszystkim żonie. Mickiewicz "Pan Tadeusz" 1) Jacek Soplica nie zostanie mężem Ewy Horeszkówny. Z. w domu i w lombardzie rządzi despotycznie. Konstancji. Fredro "Zemsta" . żeby po ślubie Klary nie zostać bez środków do życia. A.1) Hrabia de la Fćre (znany później jako Atos) poślubia młodziutką i przepiękną dziewczynę o której przeszłości nic nie wie. J. L. stara się żonę otoczyć opieką. G. karze ją za najmniejsze przewinienia. które pozwoliłyby mu zostać mężem posażnej panny (Klara) albo wdówki (Podstolina). Nigdy jej nie kochał. co staje się przyczyną tragedii . bo go nie bylo w ojczyźnie). kobieta zostanie utopiona. Pragnienie dominacji nad żonąjest tak wielkie. że sprzymierza się on z największym wrogiem królowej. mimo miłości do żony. Małżeństwa mają charakter kontraktu handlowego. G. choć oschły i zimny. co stało się przyczyną jego późniejszego osamotnienia i nędzy. że tylko on mógłby Lottę uczynić szczęśliwą. Powróci jednak z zaświatów i w dniu ślubu wiarołomnej pojawi się w kościele. Bronte "Wichrowe Wzgórza" . jest dobrym mężem i choć nie bardzo to potrafi.1) Podstolina rozpaczliwie próbuje złowić męża. Albert zaś nie jest w stanie zapewnić jej takiego życia. L. ale Werter uważa. A. z natury safanduła i pantoflarz. przerażony perspektywą małżeństwa ucieka oknem. Mickiewicz "Konrad Wallenrod" . Potem szczerze żałuje swoich postępków i obiecuje poprawę. kiedy już osiągnie swój cel i będzie chciał powrócić do żony. dokonuje samosądu: wiesza Annę na drzewie. Po latach. Sam jest człowiekiem. z drugiej z jego poglądów na temat rodziny.W. kiedy żona wyznaje mu prawdę o romansie z Julianem Sorelem. Flaubert "Pani Bovary" - 83 . choć męczące dodatki do posagu. Żona okazała się zwykłą kobietą. nie kocha Anny Austriaczki. 2) Cześnik snuje rozmaite plany matrymonialne.Dla zgromadzonych w domu majora starych kawalerów samo słowo "mąż" kojarzy się z utratą wolności i niezależności. Tołstoj "Anna Karenina" 1) Aleksy Karenin. Niezwykle surowe postępowa nie w stosunku do Anny wynika z jednej strony z urażonej miłości. Kiedy odkrywa na jej ramieniu kwiat lilii (ślad piętna dla zbrodniarzy).Hassan zdradę jednej ze swoich żon. surowo ukarze. Mickiewicz "Rybka" Wykorzystawszy i porzuciwszy z dzieckiem biedną Krysię.Hrabia Wacław nie należy do mężów najwierniejszych. Opuszcza więc dom i rodzinę. zabije go w akcie zemsty. Historia nieszczęśliwego małżeństwa będzie przyczyną długotrwałego cierpienia i pustki życiowej. A. musi być mężem bardzo okrutnym . Stendhal "Czerwone i czarne" Mąż pani de Renal. napawa ich przerażeniem. A. Choć zdradza ją i robi jej wiele przykrości. okaże się to niemożliwe. 2) Ludwik XIII. obojętny wobec swej żony. popełnia samobójstwo. który głęboko skrywa swoje życiowe kompleksy i upokorzenia. że po jej śmierci nie zwrócił uwagi na żadną inną kobietę. za sprawą swojej intrygi Gustaw zostaje mężem Anieli. ale nie zgadza się. którego nie potrafi okazać. Żeni się z nią. skrżywdzonym człowiekiem.G. 3) Konstanty Lewin. Elwira nie pozostaje mu dłużna. Ich małżeństwo to wzajemne próby zdominowania drugiej osoby. Krasiński "Nie-Boska komedia" Hrabia Henryk czuje się nieszczęśliwy w roli męża. jako mąż Izabeli. co jest spełnieniem życzeń obojga młodych. a całą swoją miłość przeniósł na córki. Biciem zmusza żonę do bezwzględnego posłuszeństwa. Patrz: żona.p. Słowacki "Balladyna" . mimo lekkomyślności i niefrasobliwości. 2) Tadeusz po licznych perypetiach. Żonę traktuje jako bardzo drogie. ale głupiutkie stworzenie. jenerał-majora Tuza. 2) Hrabia Rostow. Zgodnie z muzułmańską tradycją. darzy jednak żonę głębokim uczuciem. Fredro "Mąż i żona" . Toteż najazd kobiet. wydaje ją w ręce gwardii kardynała Richelieu. A. F. szczególnie związanych z polującą na męża Telimeną. Dostojewski "Lagodna" Mąż tytułowej boh aterki (właściciel lombardu) niemalże kupuje ją od ciotek.Stary kawaler zostaje przekonany przez swojego przyjaciela. 3) Na skutek intrygi Cześnika Wacław zostaje mężem Klary. by poświęcić się ratowaniu ojczyzny (Szczęścia w domu nie znalazł. 2) Stiepan Obłoński bardzo kocha swoją żonę. 3) Pan Jowialski jest mężem kochającym. sterroryzowany jej wspomnieniami świetlanej postaci jenerał-majora Tuza. opiekuńczy i wyrozumiały. ukochany Leili. śpi snem fabrykanta Niemca przy żonie Niemce. 3) Pan Bonacieux. J. które odwdzięczają im się pięknym za nadobne. Za to okrutne skorzystanie z praw męża Hassan zapłaci bardzo wysoką cenę Giaur. Fredro "Damy i huzary" . kardynałem Richelieu. zostaje wybrany i ma się odbyć ślub. 3) Linton Heathcliff jest jedynie formalnym mężem młodej Katarzyny. poślubia wreszcie Zosię. toteż Izabela decyduje się go opuścić. zmuszony przez ojca. Słowacki "Horsztyński" Stary konfederat barski. H. czyni to zawsze przez lekkomyślność i niefrasobliwość. postępuje z nią niezwykle surowo. Kossakowskiego. chorobliwie zazdrosny mąż. bez skrupułów. Córki przyzwyczaiły się traktować ojcajako bardzo hojnego i jednocześnie mało wymagającego opiekuna. która nieodmiennie kocha Heathcliffa. że prawdziwie kochać potrafią tylko siebie. Postanawia się więc ożenić. by wymierzyć sprawiedliwość.Wallenrod. pokonawszy innych konkurentów do ręki posażnej panny. nieustannie zdradza żonę . książę Andrzej Bołkoński stara się być dobrym mężem i zapewnić jej spokojne i szczęśliwe życie.N. które knują intrygi matrymonialne. panicz zostaje mężem innej. Jako mąż matki Tadeusza. doprowadzając jednocześnie do zaślubin Albina i Klary.1) Edgar Linton szczerze kocha Katarzynę i jest mężem oddanym. Jednak kiedy stanie jej na drodze do tronu w Gnieźnie.1) Stary Goriot tak bardzo kochał swoją żonę. Dla Tołstoja jest on postacią jednoznacznie pozytywną. Dumas "Trzej muszkieterowie" . Jacek mimo woli okazuje się niezwykle okrutny i swoim trybem życia przyczynia się do jej śmierci.

Jego postawa niszczy ich małżeństwo i rodzinę. nie dostrzega jej romansu ze Starskim. wyznawca nietzscheanizmu i kultu sztuki.cicha. H. Iriny i Maszy. umie on chwycić pod Żebro. trzasnąć raz. późniejszej hrabiny Cosel. H.) omotać sobie pięść włosami i przewlec struchlałą kobietę kawatdrogi. Kiedy uświadamia sobie. bo darzy ją wielkim szacunkiem. by odkupić swoje winy i ofiarować Maryni coś. Ibsen "Dom lalki" ("Nora") Tomwald. że stał się jej przyczyną.Stary. żyjąca małymi sprawami dnia powszedniego. nadskakująca dyrektorowi. Ludzie mówili nawet. H. Dostojewski "Zbrodnia i kara" .. siła wewnętrzna i dobroć nie sąjednak w stanie przezwyciężyć demoralizującego wpływu miasta. pod wpływem żony stał się prymitywnym mieszczuchem. potulna. który przyczynił się do śmierci żony swoją zdradą. ale zdradza ją nieustannie z chłopkami. zajęty walką o utrzymanie Korczyna. choć zawsze podejmuje decyzje zgodne z własnymi przekonaniami. że przed laty podpisała weksel i pożyczyła bez jego wiedzy pieniądze. H. E. księżnej Gryzeldzie. kupuje Krzemień. mąż Nory. Berent "Próchno" . Intelektualnie schodzi do jej mieszczańskiego poziomu. choć w interesach stać go na ryzyko i niezależność sądów. Nie opuszcza żony.1) Benedykt Korczyński nie ma czasu dla swojej żony. że przyczynił się do śmierci żony. Zdobywa się na zdecydowany sprzeciw tyllco wtedy. będzie miał wyrzuty sumienia. 2) Mimo wielkiej miłości do Danuśki Jurandówny. który uciekł za granicę niesłusznie oskarżony o morderstwo.Karol Bovary żeni się z Emmą z prawdziwej miłości. O. Jednocześnie z powodu jej szaleństwa Wierszynin czuje dla niej litość i nie potrafi się z nią rozstać. służącymi. Orzeszkowa "Nad Niemnem" . Sienkiewicz "Potop" -1) Jan Skrzetuskijest bez pamięci zakochany w swojej żonie i kiedy przychodzi mu ją z powodu wojny opuścić. Do końca życia będzie ją traktował jako gwaranta swej niezależności finansowej. przemienił życie Katarzyny Iwanowej w piekło. że przyszedł czas wypełnienia ślubowania i będzie musiał wysadzić się z zamkiem w Kamieńcu. 2) Zygmunt Korczyński nie darzy swojej żony uczuciem. Czechow "Trzy siostry" . Żona.1) Stach Połaniecki jako mąż Maryni stara się uczynić ją szczęśliwą i sprawić. A i wtedy w końcu daje się przekonać. B. Sienkiewicz "Quo vadis" Okrutny i szalony Neron jest jednocześnie kochającym mężem Poppei. Jako mąż Baśki. Dopiero starania Wokulskiego doprowadzą do wyjaśnienia. by ukryć chudnięcie i postępy choroby. H. Kraszewski "Hrabina Cosel" Mąż Anny Hoym. że to przez niego straciła Krzemień. opowiadając pani Sórby wszystko o sobie. H.1) Jurand ze Spychowa pozostaje wierny pamięci zamordowanej przez Krzyżaków żony i w jeg o życiu jej miejsca nie zajmuje żadna inna kobieta. kiedy dowiaduje się. Ożenił się z nią dla posagu i nieustannie okazuje jej swoje lekceważnie. Boleje nad tym. Żyje więc w poczuciu przegranej. Śmierć Emmy będzie dla niego kresem prawdziwego życia.on żyje sprawami majątku. Sam miło spędza czas. męczy go. podpala swoją zagrodę.Książę Jeremi Wiśniowiecki okazuje swojej żonie. nie potrafi niczego żonie odmó wić. 2) Bigiel. Żeromski "Zmierzch" . wielki szacunek i chętnie słuchajej rad. zebrać w garść skórę. w sprawach domowych zdaje się na decyzje żony. stara się ukryć ją wraz z dziećmi w jakimś bezpiecznym miejscu. chluba i nadzieja rodziny Prozorowych. Gina prowadzi zakład fotograficzny i stara się zapewnić mężowi i córce środki do życia. zajaką cenę żona próbowała uzyskać dla niego zwolnienie z wojska. Sienkiewicz "Szkice węglem" Rzepa. znacznie od niej starszy. E. czyni jej wyrzuty o to. w tajemnicy przed nią codziennie zwęża kamizelkę. a podczas jej choroby siebie oskarży o to. schorowany człowiek. Ajednak. który miał uratować jego zdrowie. doprowadza rodzinę do ruiny. S. Prus "Kamizelka" . A. Przepija pieniądze na dom. 2) Marmieładow. Nie potrafi się z nią porozumieć . bezkrytyczny wobec niej. a sam popełnia samobójstwo. 2) Michał Wołodyjowski po licznych perypetiach osiąga wreszcie to. ale chciałby uczynić z wrażliwej. Ilekroć wzbudzi jego gniew niewykonaniem jakiejś pracy. H. Sienkiewicz "Pan Wolodyjowski" . alkoholik i człowiek bez ambicji. Dawny Andrzej. H. która powinna być dyskretna i nie 84 . a przede wszystkim przed królem Augustem II Mocnym. spełniającym bez wahania wszystkie jej. któremu Franka uległa. w sprawach domowych ona decyduje o wszystkim. który ma całkowicie odmienić egzystencję jego i jego najbliższych. pomaga None podjąć decyzję o opuszczeniu męża. jako mąż znacznie starszej od niego i bogatszej Minclowej. Dopiero wtedy dowie się o kochankach żony. że wszystko zawdzięcza żonie. która może być ukoronowaniem jego kariery i dać mu spełnienie artystyczne. Zbysz ko po jej śmierci zostaje mężem Jagienki. choć sławny wojownik. przyspiesza pracę. neurastenicznej Maszy kobietę podobną do siebie. kiedy podczas pracy na torfowisku Gibałowa lękliwie zwierza mu się z obaw o pozostawione w domu dziecko. nie zauważa jej romansów ani ekscesów finansowych. że Masza nie potrafi być taka. Kiedy zdradzi żonę. co radca Hoym przyjmuje z rezygnacją. o utrzymanie domu i rodziny zrzucił na żonę. F. 2) Nieobecny mąż pani Stawskiej. Ale to właśnie stary Werle buduje nowe życie na prawdzie.jednakże wybaczy jej niewierność. jak żony innych wykładowców gimnazjum . by szybciej mogli skończyć. nawet wtedy. co się z nim stało. porzuca żonę dla roli w teatrze. Niestety. Patrz: pogrzeb. Wilde "Portret Doriana Graya" Lord Henry Watton traktuje swoją żonę jak dobrą przyjaciółkę. W. 3) Baron Dalski. Dalski ciężko choruje. nie mogąc na nowo ułożyć sobie życia. Orzeszkowa "Cham" . Sienkiewicz "Ogniem i mieczem" . kiedy jakieś życzenie Basi może grozić niebezpieczeń stwem.1) Swidrygajłow poślubia Marfę Pietrownę dla jej majątku. H. 3) Andrzej Prozorow ulega we wszystkim swojej prymitywnej żonie Nataszy. Hjalmar zajmuje się jedynie swoim bliżej nieokreślonym wynalazkiem.1) Andrzej Kmicic wodzi za żoną rozkochanym wzrokiem i zawsze idzie zajej radą. 2) Hjalmar Ekdal troskę o sprawy dnia powszedniego. która mu nie dorównuje intelektualnie i emocjonalnie. Jako mąż chce być w stosunku do niej bezwzględnie uczciwy. Nawet w sprawach dotyczących polityki najczęściej idzie za jej radą. choć były to pieniądze na wyjazd.P. Ibsen "Dzika kaczka" . Mimo to żona czeka na niego. odwiedzając okoliczne dwory. nie pracuje. życzenia. kiedy dotyczy to także Olgi. Całkowicie oddany żonie. Prus "Lalka" . nie udaje mu się to i piękna Anna zostaje oficjalną metresą króla.1) Fiodor Kułygin bardzo kocha swoją żonę. którą już dawno Maćko upatrzył na jego żonę. musi walczyć z opinią. Gdy prawda wychodzi najaw.I. stara się ukryć żonę przed dworem w Dreznie.M.Walek Gibałajest dla swojej żony bardzo surowy i okrutny. będąc pokojówką. nie chcąc martwić żony. ': czego przez całe życie pragnął żeni ~ się.. drugi (. 2) Aleksander Wierszynin nie jest szczęśliwy w małżeństwie.1) We wspomnieniach Gregersa jego ojciec jawi się jako apodyktyczny mąż-tyran. 4) Baron Krzeszowski poślubia bogatą mieszczankę tylko dla jej majątku. 3) Kirło na żonę zrzucił odpowiedzialność za utrzymanie majątku i zapewnienie środków do życia. B. 2) Król Jan Kazimierzjest wobec żony bardzo uległy.Aktor Borowski. ze świadomością beznadziejności swojej egzystencji. J. najtrudniej mu pogodzić się z myślą.1) Stanisław Wokulski. Wreszcie. że opuści żonę i uczyni ją nieszczęśliwą. mąż Eweliny.Paweł Kobycki toczy wytrwałą walkę o moralne i psychiczne uzdrowienie żony. Jego wielkoduszność. zabiją ją i dziecko. "globusów" i lektury miernych romansów. by zapomniała. czego naprawdę pragnie. nie daje znaku życia. nawet najbardziej niezwykłe. ona zamknęła się w swoim świecie migren. Sienkiewicz "Rodzina Połanieckich" . Sienkiewicz "Krzyżacy" .

podpali stóg siana. Z. kto chce pieniądze tracić. Ale kiedy stary Boryna wypomni jej brak posagu.1) Stary Ziembiewicz mimo nieustannych zdrad bardzo kocha swoją żonę i darzy ją wielkim szacunkiem. 2) Antek Boryna jest dla Hanki oschłym i okrutnym mężem. dał się jej w pełni zdominować. co mówi mu żona. zwłaszcza że jego namiętność do Jagny znacznie osłabnie. a teraz wierzy. jakimjest małżeństwo. a tymczasem żona musi zadbać o utrzymanie domu i zapewnienie środków do życia sobie i 85 . Morstin "Obrona Ksantypy" Sokrates jako mąż usprawiedliwia swoim postępowaniem opryskliwość i wiecznie zły humor Ksantypy. D~. Każde z małżonków żyje w swoim świecie. które może spędzić w pobliżu żon y. Mąż oczekuje od niej wyrozumiałości i opieki. a on jest jedynym człowiekiem. "sprzedaje się" i zostaje mężem prymitywnej. martwi się nie stanem syna. S. Jagna czuje odrazę do fizycznych z nim kontaktów. ona wybiera dla Marty karierę śpiewaczki. G. nie jest jego. Kuncewiczowa "Cudzoziemka" Adam Żabczyński.S. 2) Putyfar wierzy we wszystko. naprawdę kocha tylko jedną kobietę . L. 3) Swann jako mąż Odety musi znosić męki nieustannej zazdrości. musi być doskonałe. Widzi w niej nie żywego człowieka. co oddala od niego Michasię. które jest niezależne od życia księżnej. co robi i mówi mama Verdurin. jaki otrzymała od życia. nie boi się życia. Stary Boryna będzie znosił los oszukiwanego i zdradzanego męża. uprzejmie witajej gości. Ich dialogi pokazują. czym jej w pewien sposób zaimponował. choć nie jest zbytnio zafascynowany nowoczesnością. w którym czyha tyle niebezpieczeństw. ty też). traktuje jako zło. nakłania żonę. 4) Lucjan Kociełł za życia żony jest przyczyną nieustannych jej trosk. Okazuje żonie zgodną z regułami dobrego zachowania. ale żyje swoim życiem. a jednak zadaje jej cierpienia i zdradza ją. kiedy wróci z więzienia. córka Lavransa" -1) Lavrans jest dobrym mężem dla Ragnfridy. przyjmuje ją taką. Pani Żańcia nie czuje się w żaden sposób przez męża oszukiwana czy poniiana jego romansami.Felicjan Dulski jest ca&owicie uzależniony od swojej małżonki. Później. Antek stanie w obronie żony. Wartość mają dla niego w życiu tylko te chwile. mąż jest jej we wszystkim posłuszny. a ona z chęcią mu to ofiarowuje. Każdajej opinia ma dla Verdurina znaczenie ostateczne i niepodważalne. a czując się za nią odpowiedzialny. kiedy zdobył się na stanowcze postępowanie wobec żony i zgwałcił ją przeciw muzyce. Nie potrafi poradzić sobie z tak wielkim wyzwaniem. że bogatej żony potrzebuje ten. w którym Jagna i Antek będą właśnie oddawać się jamorom. M. 5) Marcin Sniadowskijest dla Agnieszki mężem doskonałym. W. nie będąc pewnym. 2) Zenon Ziembiewicz.browska "Noce i dnie" 1) Bogumił jest idealnym mężem dla Barbary . Kiedy Teresa wraca do zarabiania lekcjami. W. a miłość Szymona stanie się przyczyną animozji między siostrami.ze spokojem znosi jej humory i wieczne niezadowolenie. zwłaszcza że jej namiętność wzbudził Antek. Jego miłość jest dla Barbary jedyną ostoją i jedyną pewną rzeczą w świecie.Krystynę (jej siostrę). jednocześnie doskonale się rozumiejąc. Zapolska "Żabusia" . że nie istnieje między nimi możliwość porozumienia. Wyspiański "Wesele" . To ona decyduje o wszystkim. Choć ich małżeństwo przechodzi różne kryzysy. Borowiecki pojedzie z nią do Berlina. Znęca się nad nią psychicznie.ingerować zbytnio w jego życie prywatne. bo uważa. by przysiągł. W szystko.pomoże mu odmienić życie. W pewien sposób jest gorszy od ojca. Zucker w akcie zemsty każe spalić nowo wybudowaną i jeszcze nie ubezpieczoną fabrykę Karola. a on ma zamiar je zarabiać. ale skoro ona je lubi. że dziecko. ulega żonie i staje się nowoczesnym inżynierem. Kiedy umiera Janusz. Jako jej mąż będzie skazany na los starca przy młodej i pięknej dziewczynie. Nałkowska "Granica" . W. choć nie okazywaną miłością.patrz: Biblia. czasem udzielajej rad co do stroju. czym łagodząco wpływa na nieustanne lęki żony. Dulska wydziela mu cygara i pieniądze na kawiarnię. S. on natomiast okłamuje siebie i obie kobiety. Niechcicówna uważa. mąż Lucy kochanki Borowieckiego. będzie przeżywał katusze zazdrości. Całą swą miłość przelewa na ukochaną córkę. Nieustanr~ie ją poniża za to. bo zbytnio absorbują uwagę Michasi. zmieni swój stosunek do niej. że Terenia. Ale pojej śmierci przyznaje się Barbarze. rozpychając się łokciami. G. Na starość odszedł od żony i zamieszkał z inną kobietą. czuje się urażony. że nie jest Jagną. ale swoje wyobrażenie o wiejskim życiu. Raz jeden. jak doskonale Hanka dbała o gospodarstwo. To ona będzie czuwała przy jego łożu śmierci. 2) Pan Młody już w dniu wesela chce ze swojej młodej żony uczynić wcielenie prostego piękna i poezji. Reymont "Ziemia obiecana".1) Gospodarz nie próbuje ze swojej żony . 3) Szymon Darre. że nic go z Zuckerową nie łączy. Nie potrafi zakończyć swojego romansu z Justyną. domyślając się romansu żony. to ona nakłania go do robienia kariery w szkolnict vie. rzadko bywając w domu. że Józef niecnie nastawał na cnotę "nieszczęśliwej" kobiety. Włóczy się po mieście w dość podejrzanym niekiedy towarzystwie albo oddaje się filozoficznym rozmyślaniom. czy to. A jednak to miłość do Krystyny stanie się przyczynąjego śmierci (patrz: śmierć-bohaterów literackich). 3) Anzelm Ostrzeński żeni się z niezbyt posażną panną. mimo przysięgi. bardzo przypomina swojego ojca. a on postępuje utorowaną przez nią drogą.H. 2) Daniel Ostrzeński bezgranicznie i histerycznie kocha swoją żonę. Mann "Józef i jego bracia" 1) Jakub .jakajest. ale bardzo bogatej Mady Miiller. nie umiał wytrwać w swojej stanowczości i zaprzepaścił szansę na stworzenie normalnego małżeństwa. T.Mąż tytułowej "Żabusi" jest uosobieniem naiwności. S. M. które ma Lucy urodzić. choć tak bardzo nie chciał powtarzać boleborzańskiego schematu. póki nie wywoła jakiegoś skandalu i nie narazi na szwank nazwiska Wattonów. A kiedy. przypominając jej. Będąc przekonany ojej uczciwości i nieskazitelności. bezgranicznie zakochany w Róży. Proust "W poszukiwaniu straconego czasu" -1) Książę de Guermantes jest mężem "salonowym". straciwszy w pożarze fabryki wszystko.chłopki uczynić kogoś innego. bo stary Ziembiewicz był przynajmniej szczery. że Marcin jest najwspa nialszym darem. że darzył żonę wielką. więc i on uważa tych ludzi za zajmujących.1) Stary Zucker. widząc. wystudiowaną czułość. Nawet dzieci stanowią dla niego niebezpieczeństwo. Reymont "Chłopi" .1) Maciej Boryna jest już kilkakrotnym wdowcem. Wyspiański "Noc listopadowa" Wielki Książę Konstanty jest wyjątkowo okrutny wobec swojej żony. Pogodzony ze światem. kiedy żeni się z Jagną. 2) Niepokorny i niedojrzały Erlend kocha Krystynę. Zapolska "Moralność pani Dulskiej" . Ale to jest sposób Dulskiego na życie żona idzie przez tłum. 2) Pan Verduńn jest bezkrytycznie zachwycony żoną. Także wobec niej stosuje tę zasadę . Krystynę. co mówi się o jej przeszłości. cierpiąc męki zazdrości. jednak nie potrafi okazać jej uczuć. ale żony.jej prywatne życie jest jej prywatną sprawą. 2) Karol Borowiecki. Wszystko. nie jest przypadkiem prawdą: Musi się też pogodzić z faktem. mąż Ramborgi. że jego arystokratyczni przyjaciele nigdy nie zaakceptowali byłej kurtyzany i nawet ich córka nie jest przyjmowana w salonach. że będąc Polką wyszła za Rosjanina i to członka rodziny cesarskiej. Wreszcie podejmie kroki ostateczne . To Młodziakowa jest naprawdę głową rodziny. Gombrowicz "Ferdydurke" Młodziak. by szukała jej pracy. Stary Testament. Przyjdzie nawet błagać Borowieckiego. Undset "Krystyna.S. Żona go notorycznie oszukuje i zdradza. który nic o tym nie wie. W stosunku do swojej małżonki jest czuły i opiekuńczy. daje sobie bez trudu wmówić. na ile pozwala mu na to jego nieskory do uczuć i troski o innych charakter. Pozwala na spacery wokół stołu i traktujejakjeszczejedno dziecko (Hesia! Mela! Z pokoju! FeLicjan. M. Spędza czas w winiarni Peszkego. Nudzi się śmiertelnie w artystycznym towarzystwie żony.

umożliwiła mu zajmowanie się tym. zaciszny." . gdy go nie ma". dlaczego poślubiło się swego męża. A kiedy otrzyma wiadomość o jej śmierci. było już za późno. których doświadczy Mesjasz. L.Polacy-Sarmaci są narodem wybranym przez Boga i mają w bożych planach wyznaczone szczególne miejsce. mimo że dzielą ich poglądy (Berta jest fanatyczną zwolenniczką faszyzmu). pomiędzy potomstwo twoje i potomstwo jej. Ono zmiaźdży ci gtowę.cykl o muminkach Tatuś Muminka jest w stosunku do Mamy Muminka czuły i pełen szacunku. że żona go zdradza. nie będzie umiał z nią rozmawiać.Pogląd religijnospołeczny. wiedząc. Jest to pierwsza zapowiedź nadejścia Mesjasza. markiz de Sadejawi się we wspomnieniach swojej żony jako idealny mąż i kochanek.Dyapanazy Nibek. Mickiewicz "Dziady" cz. Kochowski "Psalmodia polska" . że wkrótce po ślubie będzie musiał opuścić żonę i nigdy już jej nie zobaczy. Jej cierpienia mają głęboki sens. M. 2) 86 . Ludwik Kłótliwy.pracy murarskiej. Jednocześnie zaczyna rozmyślać o romansie żony z Michałem (prostym chłopem). Choć bywa czasem w stosunku do niej opryskliwy. 2) Ludwik Kłótliwy rozkazał zabić swoją żonę. Kowalska) * "Mąi: człowiek. los i wielka polityka sprawią.Chrystus jest owym zapowiedzianym przez Boga Mesjaszem. Stawia to Stomila w wyjątkowo trudnej sytuacji. przyjmie ją ze spokojem. I ta miłość rodzi w nim chorobliwą zazdrość. za wszelką cenę chcąc zostać w bazie i zmusić innych kierowców do pozostania. Nie może jednak nic zrobić. niemal obojętnie. Andrzejewski "Już prawie nic" Wielki i sławn y Herman Eisberger był wyjątkowo bezlitosny dla bliskich mu osób. pod żoną. Biblia (NT) . Widzą się wtedy ostatni raz. Andrzejewski "Nikt" Odyseusz po powrocie do domu nie jest w stanie okazać Penelopie miłości. Uczeni w Piśmie traktują Go jednak jako bluźniercę. czy Rebeka istotnie ma romans z lekarzem Tamtenem. stanie się przewodnikiem innych ludów w drodze do wolności. Camus "Dżuma" -Doktor Rieux tuż przed epidemią odprowadza żonę na pociąg. który uzurpuje sobie boską misję. Aresztowanie Ruth budzi w nim potrzebę bliskości kobiety. nad żoną. Z drugiej jednak strony. Y. Zmusił żonę. W. zawsze stać go na przeprosiny. głoszący wiarę w nadejście wybawi ciela. (przysłowie) * "Wielu dobrych mężów często nie ma odwagi być czymś innym". A. wymógł na nim ułaskawienie dla żony.Fryderyk Eltzner jest przekonany.ryjaźń pomiędzy ciebie i niewiastę. Przez cały czas walki z chorobą w Oranie Rieux poświęci żonie zaledwie kilka myśli. z żoną. Gdy jego brat. budzą się w nim prawdziwe ludzkie uczucia.Pan z przedziałkiem przetrwał wojnę dzięki żonie. który oczyści ludzkość z grzechu pierwszych rodziców . za mężem bowiem najmniej tęskni się wtedy. Traktuje ją jakby pozbawiona była uczuć. Poglądy mesjanistyczne występowały ze szczególnym nasileniem w trudnych momentach historycznych Polski. Zapłaci za to wysoką cenę. Mrożek "Tango" . Kiedy spotkają po latach za granicą. (A. nim dokona dzieła odkupienia. Levin "Dziecko Rosemary" .I. O. J. podsyconą jeszcze pamiętnikiem jego byłej kochanki. o żonie. Byron) * "Można ludziom wyjaśnić. Nigdyjej nie zdradził. godzi się. Nałkowska) * "Mąż stary . Druon "Królowie przeklęci" 1) Filip Piękny tak bardzo kochał swoją żonę Joannę.widmo. Różewicz "Kartoteka" .Przemysłowiec Widmar kocha swoją młodą i piękną żonę Rebekę do obłędu. Mishima "Madame de Sade" . J. kiedy wrócił. który nigdy nie pamięta o twoich urodzinach.Stomil dawno już przestał być dla swojej żony kochankiem. Rzeczpospolitajest prawdziwym przedmurzem chrześcijaństwa. ożenił się z Klamancją Węgierską. S.dzieciom. Okazuje się to jednak zemstą połowiczną. awaria e:ektryczności uniemożliwi mu poznanie prawdy. pozbawi korony i wyda rozkaz zabicia go. która od wielu lat jest towarzyszką jego życia. Zwycięstwo w bitwie pod Wiedniem jest znakiem nieustającej opieki Boga nad swoim narodem wybranym. Małgorzatę Burgundzką. mesjasza. Kruczkowski "Niemcy" Profesor Sonnenbruch. Kiedy zmartwychwstanie w chwale. Samozwaniec) * "Mężowie lubią uogólniać pretensje. które chodzi po domu i brzęka małżeńskimi łańcuchami". bo walcząc z Turcją. by została oblubienicą Szata na i urodziła mu dziecko. Jansson . T. Sand) * "Mążjestpodobny do wiosny. jakie mają do żon". G. zawszejąkochał. Patrz: zazdrość. Hłasko "Następny do raju" Zabawa. ale wymaga od niej. by troszcząc się o sprawy dnia powszedniego. S. * Mąż i weksel zawsze wraca. Przed swoją wyprawą nie zdążył jej pokochać. Witkiewicz "W małym dworku" . więc teoretycznie Eleonora może sypiać z każdym.Adama i Ewy. Niestety. by zrobić aktorską karierę. Przyjazd brata traktuje jako wtargnięcie w jego żałobną egzystencję niestosownej radości. uwięzioną za to. Toteż Eleonora szuka satysfakcji erotycznej. A. W piżamie. mając pewność. 5) Guccio Baglioni zostaje w tajemnicy przed światem mężem Marii de Cressay. Choromański "Zazdrość i medycyna" .W tak zwanej protoewangelii B5g mówi do Szatana: Wprowadzam niepr . że sprawia tym żonie ogromny ból (powracający stale sen Teresy). Monroe) chętnie Mesjanizm Mesjanizm .E.Tomasz nie nadaje się na męża i właściwie nie wiadomo dlaczego poślubił Teresę. że przez małżeństwo uratował swoją żonę od Bóg wie jakiego losu. skazującym Joannę na dożywotnie więzienie. (M. Biblia (ST) . Jest wyrozumiały dla jej nieco dziwacznego charakteru i ciągłych ataków tajemniczej choroby. I. 3) Filip Długi nigdy nie pogodził się z wyrokiem ojca. (Z. Hendrik Hafgen coraz bardziej oddala się od żony antyfaszystki. prowadząc z mężem rozmowy o swojej zdradzie. spędzając czas z pięknymi młodzieńcami albo oddając się swojemu hobby . Patrz: lekarz. III 1) Polska jest Chrystusem narodów. -prorok Izajasz opisuje cierpienia. wiecznie zajęty swoi mi artystycznymi eksperymentami nie jest w żaden sposób atrakcyjny. by wyraziła zgodę na zamknięcie ich niedorozwiniętego syna w zakładzie. ale siebie nie można o tym przekonać". chroni całą Europę przed zalewem pogan. ale w towarzystwie wymienia twój wiek". którym ona odjeżdża do sanatorium. K. Na wszelkie sposoby próbuje się dowiedzieć. zabija ją we śnie. że po jej śmierci do końca życia nie zwrócił uwagi na żadną kobietę.Mąż Rosemary. W kulturze polskiej przybrał formę przekonania o wyjątkowej roli dziejowej narodu polskiego i o jego przewodnictwie innym narodom w drodze do wolności lub doskonałości. M. nie zważa wcale na to. co naprawdę lubi. stara się okazywać żonie miłość i współczucie. J. że go zdradziła. Przez cały czas trwania ich małżeństwa miał kochanki.Mimo swojej fatalnej reputacji. Izabela uknuje z Mortimerem spisek przeciwko niemu. Niestety. (G. Iwaszkiewicz "Brzezina" Bolesław po śmierci żony zamknął się w swoim świecie i zobojętniał na życie.Robiąc karierę jako czołowy aktor faszystowskich Niemiec. sypiając z prymitywnym Edkiem. Przez swoje cierpienia i śmierć na krzyżu dokonuje dzieła odkupienia. M. T. 4) Edward II Angielski nie interesuje się wcale swoją żoną. (M. pomimo że ich jedyny męski potomek zmarł. Anastazja powraca jako widmo i regularnie odwiedza mały. jako mąż Stomil nie jest zachwycony zdradą żony. Mann "Mefsto" . czego chce jego żona. który przyniesie lepszą przyszłość i dokona dzieła wybawienia. Nie istnieją żadne konwenanse ani zasady moralne. Kundera "Nieznośna lekkość bytu" . (G. M. ukryty w drzewach dworek. a ty zmiażdżysz mu piętę. Tokarczuk "E.

gdzie po jego śmierci działo się coraz gorzej. ponieważ zawsze dzielnie bronił chrześcijaństwa. więc lud nadał mu tytuł Ojca Ojczyzny. sc. także miejsce jego triumfalnego wjazdu oraz sądu i kaźni. Odkupienie owo dokona się przez pokorne cierpienie i wewnętrzne doskonalenie się narodu. wieczne słowo życia. Z bełkotliwej wypowiedzi wyłania się obraz mesjanizmu jako swoistego kompleksu narodowego. Zatem dzień zmartwychwstania narodu i odkupienia jeszcze nie nadejdzie i zostaje przesunięty w odległą. W literaturze do czasu romantyzmu miasto nie zrobiło wielkiej kariery. a w niej omfalosem (kamiennym stożkiem uważanym za środek świata). zwane później sodomskimi (Ks. Heleny przez syna króla Priama. by stać się ofiarą na odkupienie narodu i pokolenia wygnańców. Anhelli nie spełni swojego posłannictwa. 8-16) pierwsze miasto kananejskie zdobyte przez Izraelitów. Tu mieściła się wyrocznia. gdzie pątnicy musieli się oczyścić przed uzyskaniem rady wyroczni. Ilion) miasto. W Ks. O Tebach jest mowa w: "Antygonie" i "Królu Edypie" Sofoklesa. Okaże się. 2) W Objawieniu św. W mitologii greckiej i rzymskiej 1) Ateny . 2) Delfy miasto z centralnym miejscem świątynią Apollina. Tak jak Chrystus został ukrzyżowany.Anhelli został wybrany przez Szamana. ale zostało zdobyte przez synów pokonanych pod Tebami. (Z. "Siedmiu przeciw Tebom" Ajschylosa. J. 4) Jerozolima (hebr.Nowe Jeruzalem (Apokalipsa 21. który przyjmował do miasta osadników. bo był jedynym sprawiedliwym w świecie zła i niegodziwo ści. 2) miasto święte. poprzez wewnętrzne doskonalenie. toteż Romulus wymyślił porwanie Sabinek. Niestety. zwana trojańską. 3) Teby . Stwórca wyznaczył mu w dziejach ludzkości rolę odkupiciela. Było wielu męż czyzn. zaś Petersburg był dla niego metropolią budowanq przez samego Szatana: miasto skoszarowane z centralnym miejscem . miasto w Mezopotamii. która jest parodią teorii mesjanistycznych. gdy siódmego dnia. która stanowi najwar tościowszą część narodu.miasto w Palestynie. wskazując na jego zgubne skutki i porównując go do rojeń szaleńców ze szpitala obłąkanych. Krasiński "Przedświt". brakowało kobiet. Występuje także w Nowym Testamencie: miejsce. 5) Rzym .) i zbudował miasto. Wszystko. emigracja. Biblia (ST) . 6. Parysa. "Polska Mesjaszem narodów". Mickiewicz "Księgi narodu polskiego i pielgrzymstwa polskiego" Mickiewicz przeprowadza analogię pomiędzy dziejami Chrystusa i dziejami narodu polskiego.miasto założone przez Kadmosa. 2. A kiedy nadejdzie dzień trzeci.na to. (hasła polskiego mesjanizmu romantycznego) Miasto Miasto . Charakteryzuje je znaczna wielkość obszaru i intensywność zabudowy. a także później cel pielgrzymek chrześcijańskich. Ów dzień jest już bliski. Zdobyta podstępem przez wprowadzenie drewnianego konia. "Dziadów"). Za karę pomieszał budującym języki. sięgającą nieba.Naród polski. utożsamiane z rajem. da się też odnieść do całej Rosji.potężny ośrodek kultury i sztuki. o którego zdobycie toczyła się dziesięcioletnia wojna. Naród polski spoczywa już dwa dni w grobie. Paryż w Epilogu do "Pana Tadeusza" to miasto obce. 1-20). Słowacki "Anhelli" . Rodzaju 18.Katarzynę. ponieważ przeszły największą liczbę wcieleń. A. wrogie emigrantom. 2) Babilon. gdzie 87 . pod lega odrębnej administracji. J. Fryderyka i Marię Teresę . Jozuego. Ośrodek kultu bogini na Akropolu ateńskim. żydów i muzułmanów. święte miasto chrześcijan. Widok anielicy Eloe przypomniał mu kobietę. niebiańskie. J. na zewnątrz znajdowało się źródło kastalskie. Mickiewicz postrzegał Warszawę jako miasto klasycystycz nych salonów i służalczych dygnitarzy ("Dziady" cz. zaś u romantyków na pewno nie cieszyło się dobrą sławą. ofiarowane przez Boga. miejsce wędrówki trzech króli. Krasiński) * "Polska Chrystusem narodów". będący pod szczególną opieką Ateny.W powieści zawartajest polemika z rozumieniem Polski jako kraju wybranego. co da się powiedzieć negatywnego o Petersburgu. 5) Sodoma i Gomora . Biblia (NT) . Jana . podarowała jego mieszkańcom oliwkę.W ośrodku dla internowanych główny bohater wygłasza prelekcję. że wygnańcy nie są godni odkupienia. Miasto odparło atak siedmiu przeciw Tebom. 17): i poznał Kain żonę swą (. III. gdzie Chrystus po raz pierwszy odłączył się od swoich rodziców. by słowo Syna człowieczego. Miastem Siedmiu Wzgórz. Dygat "Jezioro Bodeńskie" . Jej przyczyną było uprowadzenie z dworu króla Sparty. stolica cesarstwa i republiki.dwa spośród pięciu miast nad Morzein Martwym. Został założony przez Romulusa.Skupisko ludności wyróżniającej się głównie zajęciami nierolniczymi. * "Trzeba było śmierci naszej. gdzie mieszkańcy budując miasto z kamienia i cegły. dzień drugi powstanie listopadowe. S.. Rządy Romulusa trwały trzydzieści trzy lata. został przez Boga szczególnie umiłowany. To predestynuje Polaków do przewodnictwa innym narodom i wskazywania duchom tworzącym te narody drogi doskonałości. Wędrówka przez Syberię ma młodzieńca przygotować do jego misji i ukazać mu wszystkie stopnie cierpienia. "Psalmy przyszłości" . mia sto urosło w potęgę. Menelaosa. tak Polska została zabita i złożona w grobie przez szatańską trójcę . stolica Babilonii. stąd związek frazeologiczny: Sodoma i Gomora = siedlisko występku. Na Kapitolu stworzył azyl.1) Betlejem miasto w Judei. Jozuego (5. rozlało się na okręgi społeczne świata". będzie on dniem zmartwychwstania. 4) Troja (gr. trzeba będzie naszego wskrzeszenia . Słowacki "Kordian" Słowacki poddaje krytyce mesjanistyczny program Mickiewicza. 19). miasto króla Dawida i miejsce urodzenia Chrystusa (Łk. 3) Jerycho . Ukrywa się wśród wygnańców wiezionych w kibitkach na Pófioc. Rodzaju (4. ale Bóg ochroni go i kiedy nadejdzie właściwa chwila. postanowili wznieść wieżę. którą w kraju darzył wielką miłością.1) Pierwsza wzmianka w Biblii o mieście znajduje się w Ks. które Bóg zniszczył deszczem ognia i siarki za grzechy. 8-20). jego żony. Z.. Tedy Pan zstcFpit aby oglqdać miasto i wieżę. Szczypiorski "Początek" . stanie się wodzem swego narodu. VII). bo miejscowej ludności było za mało. gdzie znaleźli schronienie wszyscy wyjęci spod prawa wygnańcy. utożsamiony ze szlachtą. cel pielgrzymek. A. często wymieniane w Starym i Nowym Testamencie jako miejsce śmierci Racheli. która chcąc zwyciężyć Posejdona w rywalizacji o względy miasta.zwany Wiecznym Miastem. Yeruszalaim) -jedno z najstarszych miast. gniazdo rozpusty i grzechu. i nazwał je imieniem syna swego Enoch. z siedmioma trąbami zatrąbiło siedem razy rozpadły się mury Jerycha i Jozue zdobył miasto (Ks. Tym razem Teby zburzono doszczętnie. Wówczas Polskajako Chrystus i Mesjasz narodów wskaże wszystkim ludom drogę do prawdziwej wolności i prawdziwego braterstwa. Uratował się tylko Eneasz z garstką ludzi. Dzień pierwszy to powstanie kościuszkowskie. a może go jeszcze przyspieszyć pielgrzymstwo polskie.Duchy tworzące naród polski osiągnęły najwyższy stopień doskonałości. siedmiu kapłanów. nauczając w świątyni.Placem Marsowym i pomnikiem Piotra Wielkiego symbolem tyranii (Ustęp do III cz.Tajemniczy czterdzieści i cztery jest mesjaszem narodu polskiego. Patrz: axis mundi. Początek wszelkim nieszczęściom dał Lajos.ponieważ była jedynym krajem prawdziwej wolności i braterstwa. Słowacki tilozofia genezyjska ("Genesis z Ducha") . nieokreśloną przyszłość. Miasto otoczone było murem. jedno z najstarszych znanych osiedli ludzkich. a sam młodzieniec nie zdołał się w pełni oczyścić ze spraw tego świata.

takim jak Rastignac i Bianchon. "Do krytyków". porównywane do szaf. arystokracja. Podobnie Słowacki: w wierszu pt. zdradza. Nad wszystkitni i wszystkim dominuje wszechwładny i bezkamy Neron . ni w dziewięć". rzęsiście oświetlone pokoje). jak: Londyn. studenci) . schorowani. Tu niczego się bezmyślnie nie trwoni. zwyrodnieniem spowodow~ym nudą. Marmieładowych). gdzie każde następne pokolenie korzysta z dorobku poprzedników i dokłada własne osiągnięcia. uśmiechnięci przechodnie na ulicach i dźwięki słyszanych zewsząd kolęd są zwiastunami świąt. Ich żony pracują w fabryce tytoniu. awansuje. to: krew i pieniądze. zbaw mnie ze Swiętokrzyskiej. Winicjusz). bo nie ma pieniędzy). a także rywalizację między Polakami i Żydami. "Niedzielne popołudnie". dotychczas nie notowaną w dziejach. Fascynację miastem przeżywali również futuryści. Warszawa jest miastem. Geista). dla którego wybiła godzina sądu i gniewu. S. "Rzuciłbym to wszystko". kanapy. nazywane klitkami (Raskolnikowa. robiąc przy tym interesy korzystne dla kraju (Spółka do Handlu z Cesarstwem). ze środka miasta. chyba ie wkradnie się tam jakiś zakochany kupiec). a w niej głównie przemysłu tkackiego. Tak można traktować pożar miasta. ciemne. Norwid mówił o mieście: miasto . nory. tęskni. innych brutalnie pożera. można tu kupić zarówno tytuły. Masa. zmienia się nie do poznania. Kryspus nazywa to miasto miejscem zbrodni i rozpusty. w którym dobrze i dostatnio żyje się dostojnikom cezara. Balzac "Ojciec Goriot" Paryż jest miastem. Filippo Marinetti wołał: Pędzą~'y samochód jest piękniejszy od Nike z Samotraki lub Muzea zburzmy. Wraz z odzyskaniem niepodległości i radością z odzyskanego śmietnika (J. To nie domy. gdzie od razu uderza fetor jak z cmentarza. W miastach organizowali "poezokoncerty" i "futuryzowali" Warszawę. Ch. Wierzyńskiego "Pieśń ze środka miasta". Dickens "Kolęda prozą. Maszyna". bogato zaopatrzone sklepy. Boże.pan życia i śmierci (nikt nie jest pewny czy przeżyje następny dzień). Rzym Nerona to początki chrześcijaństwa (ukrywanie się. które są świadectwem rozpusty.I znów jest tak mi ni w pięć. Ciepła). W drugim dziesięcioleciu. W przekroju socjologicznym to warstwy: biedota. toteż miejski magnes ściągał tysiące ludzi szukających szczęścia. w jakiej żyje rzeczywistości. załatwia interesy. W tych warunkach poniekąd usprawiedliwione (?). W połowie XIX w. Twórcy Skamandra uczynili miasto bohaterem lirycznym swoich wierszy lub tłem wielu zdarzeń.to głównie miejsca odludne za miastem lub skomplikowana przestrzeń podziemnych przejść prowadzących do katakumb. mieszczaństwo. miasto nie dostarczało już tych pozytywnych wrażeń: por. że naturalnym środowiskiem masy ludzkiej jest wielka aglomeracja. Sienkiewicz "Quo vadis"- Rzym za panowania Nerona jest miastem. w których mieszkają ludzie wynędzniali. Wśród polskich miast największą dynamikę wykazywała Łódź. a jeszcze chętniej miasto tradycji Kraków. 88 .S. ale ciemne pieczary. H. Prus "Lalka" . Paryż jest podzielony na dzielnicę bogaczy (Saint Germain) i Dzielnicę Łacińską (biedota. Żeromski "Ludzie bezdomni" Warszawa w powieści to głównie dzielnice zamieszkałe przez biedotę (Kroch malna. bankrutuje. Ogród Botaniczny.1) Warszawa ukazana została jako różnorodna przestrzeń życiowa. prowokowania (np. jak też wyzwaniem do niszczenia tradycji.ludzie płwają na siebie i żrą jedni drugich. Jasieńskiego "Rzygające posągi".dom doktora Czernisza (dywany. z szarości życia i monotonii. duszne. prześladowa nia. Poezja wyszła na ulicę. zaś w wierszu "Larwa" pokazał Londyn. narażeni na wyziewy topionych metali i dym (Wiktor). Paryż. Często cezar urządza uczty. gdzie zgromadzony na Placu Zamkowym tłum jest bandą ciekawskich gapiów niezdolnych do czynu. Mieszkania są małe. po prostu się ginie. trumien. błyskotliwe kariery i bankructwa oraz bezpardonową walkę o pozycję społeczną i majątek. Petersburg u Dostojewskiego to ubogie dzielnice i ludzie z nizin społecznych. zazwyczaj szare i brzydkie miasto. "Miasto. gdzie chwyta się piękne. Reymont "Ziemia obiecana" Jest obrazem ekspansywnie rozwijają cej się Łodzi. młode dziewczyny jako nałożnice dla samego władcy lub jego dostojników (połów pereł). Często miasto było dla futurystów zarówno pociągającą przygodą (np. gdzie Biblii księga zatacza się w błocie. B. Dostojewski "Zbrodnia i kara" -Petersburg w powieści to miasto mroczne. Miasto symbol rodzącego się kapitalizmu pokazane zostało naturalistycznie jako antropomorficzny twór (miasto moloch). W Europie poja wiają się takie metropolie. Znane są nocne wycieczki Nerona z żołnierzami do ubogich dzielnic. To miasto szans rozwoju nauki (tu mieści się laboratorium prof. Berlin. Świat chrześcijański . którym Neron sprawił sobie przyjemność. W rynsztokach na podwórkach bawią się dzieci. zrozumiałe stają się czyny amoralne (Marmieładow pije. żyjącej w ruderach i na śmietnikach.Warszawa jako siedziba cara jest miastem gnuśnym. aby nie pamiętać. Jednak prawda o miastach. Reymont wydobywa zjawiska typowe dla rodzącego się wielkiego ośrodka przemysłowego: kontrastowość życia. Rzecki jako urodzony warszawianin nie potrafi żyć bez swego miasta (zdecydowany na wyjazd. wychodzi z pociągu tuż przed odjazdem).złocony kraniec przepaści ("Wspomnienie wioski"). dlatego dwa najbardziej tu znane słowa. H. gromadzenia i pomnażania dóbr. Młodożeńca "Moskwa"). "Ranyjulek". oferowały nowe miejsca pracy i szanse na awans.. Na warszawskiej ulicy skamandryci znajdowali tematy do swoich utworów: Tuwima "Colloquium niedzielne na ulicy". z potopu kamieni (. Żydzi i Niemcy. . Jest miastem-labiryntem. by móc recytować na tle szalejącego żywiołu swoje nędzne wiersze. nowym Babilonem. popisem zbytku. gdzie obok siebie egzystują Polacy.. Robotnicy zatrudnieni są w stalowni za marne grosze. gdzie powietrze gęste jest od pyłu tabaki. bladzi. "Paryż" przewidywał katastroficzny kres tej nowej Gomory. "Aleje Ujazdowskie". Kolorowe wystawy. aby utrzymać rodzinę. Za życia jed nego pokolenia podwoiła się liczba mie szkańców miast. gdzie się kocha. które zamieszkują odrębne dzielnice i bywają w określonych miejscach miasta (np. Wielkie miasta pochłaniały nadwyżki biedoty ze wsi. sugerując. gdy zaczęło się zmierzchać. "But w butonierce"). a pracownice mają cery trupie i czerwone jak u Parek oczy. świat się kręci". gdzie pada prośba: O.. Łódź dla jednych jest szansą (ziemią obiecaną). ze skomplikowaną plątaniną ulic i placów.). jak i stanowiska. którzy próbują polepszyć swój status przez małżeństwo (Dunia i Łużyn). to: dzielnice biedoty. Dla kontrastu pokazana Warszawa bogata i elegancka . ale i umocnienie wiary). procesy urbanizacyjne nasiliły się z mocą. Kaden-Bandrowski) w krajobrazie miasta główną rolę zaczęły grać kabarety i kawiarnie. 2) Prus przedstawił Paryż jako miasto dobrobytu. np. Londyn to miasto opanowane przez pieniądz. które stwarza młodym ludziom. złudną nadzieję zrobienia uczciwej kariery i wzbogacenia się. Raskolnikow zabija. W. w "Kordianie" . Peiper ogłosił w "Zwrotnicy" swój manifest pt. czyli opowieść wigilijna o Duchu" . dużych pieniędzy lub dobrego nazwiska. dlatego tak łatwo lęgnie się tu wszelki występek i zbrodnia. gdzie wiele osób spróbuje się "wywm dować" (Wokulski). Wierzyńskiego "Hej. jego żołnierzom i ludziom związanym z dworem (Petroniusz.tu mieści się pensjonat pani Vauquer. "Trupy z kawiorem". Iwaszkiewi cza "Jesień w Warszawie". marzy. Łazienki są najczęściej odwiedzane przez arystokrację. ciasne.M. Jednocześnie metropolia.W okresie przed świętami Bożego Narodzenia Londyn. które jak stwierdza Wokulski budowane były wg jakiegoś trudnego do odgadnięcia planu. T. w którym jeśli nie dysponuje się nicią Ariadny w postaci zamożnej protektorki. Petersburg. Sonia dostaje żółty bilet. F.

B. Żeromski "Przedwiośnie" .dwa prostokctty z cegły na prostokctcie z betonu. prowincjonalne miasteczko na Ukrainie. domagającego się od wierszy matematycznie ścisłej konstrukcji (na wzór architektonicznie zaplanowanych budowli). które brzmią tu ironicznie. Jak refren powtarzają się słowa: ulica Miła. ośrodka przemysłu tkackiego. W. gdy nawet Szatan (Woland) czuje się w obowiązku interweniować. Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" . Dąbrowska "Noce i dnie" Barbara Niechcicowa widzi miasto jako miejsce. to widać. Miłosz "W Warszawie" . Sam pisał wiersze.) stacje ruszyły z miejsca (. zgarbieni. rajem dla uchodźców i ludzi z prowincji. wystawy puste i zamknięte sklepy). kloaki. ogrody. Dopiero będąc w mieście można ocenić złudność i fałszywość tych sygnałów. M. Wszystko tu jest tandetne. odbudowanym domu. wykrzyknik ulicy. który spodziewał się zobaczyć śnione przez ojca "szklane domy". którzy żyją tu bez żadnych praw. bezludne tramwajów przystanki. Nie można żyć bez uśmiechu. że pewnego dnia inna zbudzi się Łódź . "bolesnej" (na klamce ślad ręki przepadłego bez wieści bohatera). bezpieczne przystanie dla emigrantów. Auden "Stolica" . strajki. która przynosi zyski kapitalistom: tuczą się Łodzią tłuste Scheiblery. dziewiętnastowieczne kupiectwo (sklepy cynamonowe) przegrywa z drapieżnym. dobrze urządzoną.bez perspektyw.. W Baku brakuje żywności. barykady). Jednak i na tych ruinach pojawiają się oznaki życia (nędzna kobieta u bramy wyłomu sprzedaje chude. jak Warszawa.. ruszają warsztaty. Szczególnie dzielnica żydowska sugeruje mu rozmijanie się marzeń ojca z zastaną rzeczywistością.H.to rzucające się w oczy śmietniki. który otworzy mu drogę do wolności i da przykład innym miastom.cicha (staną warsztaty). "Ulica" (ulica .1) Baku . Ulica Krokodyli. Miła. Miasto przedstawia obraz jak po apokalipsie (smutne ruin zwaliska. gdzie miał zapanować raj na ziemi. jest ziemią obiecaną. bezrobocie (zamknięcie huty Hettnera). niechlujni.stąd pochodził rygorystyczny racjonalizm Peipera. mieszkanie Łucji. Słonimski "Alarm" . tę wiarę symbolizuje myśl o wspólnym. Broniewski "Ulica Miła" Międzywojenna Warszawa. rudery. możliwość luksusowego życia. żyjącą wytwornie grupę rządzącą . rodzina Gołąbskich.A. rozłupany powietrzem. knajpy. Jest to Paryż. Stolica zniszczona jest seriami bomb (zburzone kościoły. mnożą się gwałty i rzezie (spalenie meczetów z kobietami i dziećmi). Stara część miasta ma swój rytm życia i swój klimat (trochę senny. to np. papierowe. Miasto podniesie się po ciosie. pokazane w momencie ekspansywnie wkraczającego kapitalizmu.uchodźcy z różnych państw Europy. rządzące się prawem ulicy. Takie miasto budzi zaufanie. Poetycki obraz miasta. kusi. to nędzarze-łachmaniarze: obdarci. Miasto stanie się symbolem nie pokornie znoszonego wyzysku. Tu przestrzeń została pokazana labiryntowo. przy czym raj ten mieli stworzyć ludzie. które z daleka wysyła met ropolia: tam nęcąc zakazanym owocem jak przewrotny wujaszek noc po nocy wabisz wiejskie dzieci. na rogu cZłowiek roz~wia z człowiekiem. Świętokrzyska. pełne mitingów politycznych i brutalnych samosądów. przędzalnie. znane ulice są morzem gruzów (Nowy Świat. techniką.robotnicy). gdzie opuszczeni ocierają się jak żwir. Wykonawcą postulatów Peipera i jego uczniem był J.Wierszapel z 1940 r. na czwartym poszukiwanie pracy). brzydkie. zamożne mieszczaństwo reprezentuje Cecylia Kolichowska. Wobec tych faktów poeta musi wystąpić w roli płaczki żałobnej. czarem zakazanego owocu i napawa lękiem. kalekie. komornik. W. na pierwsZympiętrze-plajta. gdzie katedra świętego Jana leży w gruzach. rozmachem. bo grozi swoim tandetnym stylem reszcie miasta. przeżywają swoje duże i małe dramaty (na trzecim piętrze rewizja. napęczniałe bólem i troską .. S. domy publiczne). Poeta wyraża nadzieję. M. nie dokończone). w wier szu "Dachy" pokazał miasto jako żywy patos konstrukcji. Inny jest obraz tego samego miasta. Niecała). Ulica Świętojerska. "Miasto". Miasto przypomina biblijny obraz Apokalipsy. obskurne. jak Duranta lub bal u Monfortów towarzyskie wydarzenie w Paryżu). okreś lane przez ostre kontrasty społeczne. Od czasów Balzaca niewiele się zmieniło: duże rozwarstwienie (życie biedoty.miasto opanowane wrzeniem rewolucyjnym. to czyste szaleństwo. Serbinów będzie jawił jej sięjako niemal arkadia.). Franciszkańska. Jak co rano miasto się budzi na dźwięk syren. przeżytym w Warszawie. oferującą bogactwa. Z. kogut zapiał krzykliwie). więc poeta najchętniej opiewałby festyny. gdzie: w suterenie pogrzeb.Wiersz jest hołdem dla Warszawy walczącej (heł my. ale kiedy już się tam znajdzie. żyjącego od jednego alarmu do drugiego (ogłaszam ałarm dła miasta Warszawy. a więc byle jaka (szare. Cz. jak zrozpaczona Antygona (symbol cierpienia) poszukująca swojego brata. gdzie mogłaby zrealizować wszystkie swoje życiowe aspiracje.). np. napisany po bombardowaniu Warszawy we wrześniu 1939 r. trwa ciężka praca robotników. a obok luksusowe domy z ogrodami takimi. np. Remarque "Łuk Triumfalny" -Bohaterem powieścijest Paryż w przededniu II wojny światowej. ogrody zmienione w cmentarZe). umierają (pod trzynastym powiesił się fryTjer). na poddaszu dziewczyna dziecko dwudniowe zabiła. będą ce wyrazem gloryfikacji miasta.Jest to Moskwa porewolucyjna. Patrz: Rosja. domów po dachy przybrało. leniwie prowincjonalny).Obraz robot niczej Łodzi. zniszczone. A. rudery. czego symbolem jest kamienića Kolichowskiej. dzielnica ubogich. 2) Warszawa rozczarowuje Cezarego. Jednak jego moralnym obowiązkiem jest dawać świadectwo takim faktom. W tej dzielnicy Warszawy też żyją ludzie. złe. Marzy o przeprowadzce do Kalińca. tandetnym i wulgarnym handlem uprawianym na Ulicy Krokodyli. dymią kominy. Do czego doprowadzili. zaś w wier szu "Na kołach" stwierdzał: miasto kołami woła (. Cz.Obraz międzywojennego miasta (także stolicy).rodzina Zenona Ziembiewicza. W mieście pojawia się zupełnie nowy problem . Warstwy najuboższe. marzą (chciał zostać aktorem).Na końcu wiersza pojawia się twier dzenie: zostawcie poetom chwilę radości. "Kwiat ulicy". to nachalny amerykanizm. Nalewki . kochają. pracują (klinika lalek. Jest to dzielnica wybrakowanych artykułów i zepsucia (unosi się rozwiązły. ale gniewna (pójdzie Piotrkowską tłum . również zafascynowany urbanizacją. hałaśliwe. bo tam nie czuła się tak samotna. produkcja masowa. Wszystko jest tu smutne. Przyboś. Dwurzctd bloków.M. ale buntu. w którym z niezwykłą siłą kwitn ie nocne życie (kawiarnie. doszczętnie 89 . i takim miejscom. blade obwarzanki. Tradycyjne. Miła ulica. groźne. bo zginie wasZ świat. L. odwołuję alarm dla miasta Warszawy). W. Każdy przejaw niezadowolenia i protestu jest krwawo tłumiony (na ulicach końskie kopyta).. Hymn pionu). gaje. ogromną rolę w życiu odgrywają pieniądze. puste ulice. Janek i jego matka. które nazwane zostało dzielnicą rozkoszy. W wierszu "Gmachy" pisał: poeta.. Gęsia. Schulz "Sklepy cynamonowe" Pierwowzorem miasta opisanego w utworze był rodzinny Drohobycz.. brzydkie. chudzi. Jednocześnie pociąga ofertą jakiejś grzesznej i łatwej przygody. rynsztoki. E. ofiary strajków. Nałkowska "Granica" Miejscem akcji powieści jest w większości prowincjonalne miasto bez nazwy. Broniewski "Łódź" . Ludzie tu mieszkający. W życiu miasta można dostrzec typowe zjawiska politycznospołeczne tego okresu: kryzys. oglądanego już od wewnątrz: w nie oświetlonych uliczkach skrywasz horror (. Miłosz "Miasto" . szare. służą do krótkotrwałego użyt ku. a wiatr od Wisły rozwiewa czerwony pył rumowiska. naprawa parasoli).fluid grzechu). ludZie jak papierowe kołnierzyki.. koślawi. "Rano". Punktem centralnym miasta jest Łuk Trium falny (tu symbol ironiczny wobec narastającego faszyzmu). przygody. Staff "Pierwsza przechadzka" Utwór napisany po wrześniu 1939 r.

że należy jeszcze bardziej "rozhuśtać" nastroje.W obrazie Warszawy wyraźnie widać podział na część aryjską i żydowską. toteż w 90 . tacy. Hłas~o "Ósmy dzień tygodnia" . co pochodzi z zewnątrz (Cyganie. który stanął w jego obronie. tak też Macondo pełni tu funkcję archetypiczną. Kariery usiłują zrobić tacy ludzie. jeśli go ona satysfakcjonuje. Białoszewski "Pamiętnik z powstania warszawskiego" Miasto systematycznie niszczone lawiną bomb i pocisków. podziemne miasto (łącznie z oznaczeniem skrzyżowań ulic). kampania bananowa). Miasto się nie poddaje. Stroop wspomina. praca. a motorniczy zwalniają bieg tramwajów. ścisłe grono przyjaciół (kolejne układy. którzy muszą przejść metamorfozę (np. A. wtopiony w masę. W mieście człowiek jest anonimo wy. Podobnie jak rodzina Buendiów. gdzie istnieje jakby odwzorowane. sieci hoteli. Indywidualność odzyskuje dopiero w domu. tandetna Warszawa lat pięćdziesiątych. w gronie przyjaciół i w pracy. Argentyniątko. W mieście jeszcze stacjonują żołnierze radzieccy (pokazani przyjaźnie. Jest miastem. Kwiat Irupe). a więc typowe. Rambert. którzy od razu przystępują do walki (Rieux. Andrzejewski "Wielki tydzień". Tu człowiek czuje się bezpieczny. to można w mieście buszować jak w Zbożu. apogeum choroby aż do wygaśnięcia zarazy i otwarcia bram miasta. Wszystkie robotnicze dzielnice Warszawy wyglądają tak samo. Są więc tacy. następną pan de Saxe. aluminium i szkło. Andrzejewski "Popiół i diament" .Losy miasta przedstawione od jego założenia (osady) poprzez rozkwit (kampania bananowa). jak Święcki. barykadach. labirynt ulic. Tu miasto jest pod każdym względem typową amerykańską aglomeracją. Do miasta wracają jego mieszkańcy (Antoni Kossecki) obciążeni wojenną (obozową) przeszłością. Pierwszą ofiarą padł Żyd Celus.Bohaterem jest Buenos Aires (dobre powietrze . prowincjonalne miasto. Biskup Arras. przed łapankami ostrzegają przechodnie. Czasy dla miasta takie. J. działa mały sabotaż. żeby cię lepiej Zjeść. więc na jego przykładzie widać. kosmetyków. Tu epidemia jako synonim zła jest pretekstem do przedstawiania różnych postaw ludzi w sytuacji szczególnej zagrożenia życia. Rebeka. jest to zamerykanizowany moloch z krzykliwymi reklamami (Z coca-cołg wszystko idzie lepie~~ benzyny. Miasto zostało pokazane jako olbrzymi organizm. K. przeciętne. przybył z zewnątrz) oraz ci. gdy trzeba zdobyć lub utrzymać jeden dom lub choćby jedno piętro. piwnic i kanałów.Brzydka. raczej brzydkie. "Wenecja Północy" . K. szukających tu szansy zrobienia kariery (np. G. Miasto uległo psychozie nienawiści. M. Salinger "Buszujący w zbożu" -Nowy Jorkjest miastem. brutalnego załatwiania własnych porachunków. Krall "Zdążyć przed Panem Bogiem". piją wódkę z butelek. jak też upić się czy przeżyć (za niewielkie pieniądze) przygodę miłosną z nastoletnią Sunny. inni leżą na trawie pod murem. Bratny "Kolumbowie.nazwa brzmi ironicznie). Rocznik dwudziesty" . Garcia Marquez "Sto lat samotności" . giną ludzie. gdzie widać tylko beton. gdzie rzeki s~. J. Moczarski "Rozmowy z katem" . Getto jest swoistym oblężonym miastem. że Izolda mieszka w burdelu. a Tristan pije z sutenerami na rogu (. brudna. wojny. E. Szczypiorski "Początek". Ludzie piją (brat Agnieszki). nawet taki zbuntowany nastolatek jak Holden. gdy tak fatalne zniszczenie miasta (porównanie z biblijną Sodomą i Gomorą). Miasto. Pokazani są ludzie walczący w czasie powstania warszawskiego z determinacją na ulicach. gdzie każdy. wulgarni. gdzie nie ma już miejsca na kulturę Indian. Albert uznał. E.D. zmartwychwstałej: słuchaj! Jest w tym dziw nad dziwy. pod asfaltem. Przestrzeń miasta podzielona na aryjską i żydowską występuje też w: H.Piękne miasto. R. bo je zabija wulgarna. ale jest to mit fałszywy. A.. pokazane jako funkcjonujące na trzech poziomach: ruin. Drewnowski. A. że Niemcy bardzo obawiali się pomocy Polaków dla walczącego getta. wzlatują w niebo gołębie. zdominowaną przez ekspansywne reklamy. zewnętrzność jest najczęściej elementem destrukcyjnym. na którego przykładzie pisarz ukazuje typowe problemy miast polskich po odzyskaniu niepodległości: społeczność miasta jest mocno podzielona. Holden twierdzi: W Nowym Jorku pieniądz jest jedynym prZekonującym argumentem. który nie był z miastem związany. Camus "Dżuma" . sieci barów szybkiej obsługi. Szczypiorski "Msza za miasto Arras" .Oran to miasto w sytuacji ekstremalnej: od pojedyn czych nieżywych szczurów.Miejscem akcji w pierwszych dniach po wyzwoleniu jest Ostrowiec. Młodzież należy do podziemnych organizacji bojowych.Eddie Anderson jest mieszkańcem Los Angeles. mówię bez żartów. aby zapomnieć o braku możliwości. trawi i wydala. M. by miasto mogło przejść przez oczyszczający ogień stosów i bratobójczych walk. dzień wypłaty: pijani mężczyźni stoją w bramach. dla których zadżumione miasto jest schronieniem (Cottard). ttoczc! się w trantwajach. restauracji i tanich knajp. Miasto szczerzy kły. martwe drzwi. Oran przedstawiony jest jako miasto jedno z wielu. Warszawa nazwana została: najpiękniejszym z urojonych miast i najsmutniejszym z prawdziwych. czasy niepokoju. Agnieszka z Piotrem wędrują przez ulicę Brzeską w piętnasty dzień miesiąca. dom. tu można spotkać zakonnice i porozmawiać z nimi szczerze. nie było niczym uzasadnione. a wszelki postęp nieuchronnie prowadzi do wypełniania się tych "stu lat" przewidzianych dla ludzi i miasta. J. Miasto jest swoistym axis mundi (położenie izolujące je od reszty świata). chłepcą swoje zupki w barach.W czasie okupacji Warszawa żyje własnym życiem: mieszkańcy organizują szmugiel żywności. Jako miasto-mit ściąga setki ludzi ze wsi. istnieją mieszkania kontaktowe i mieszkania rezerwowe dla "spalonych". powstają nielegalne organizacje paramilitarne (Jurek Szretter). kupują tandetne meble w domach towarowych na raty. Kieffer "Żeby cię lepiej zjeść" . prymitywna rzeczywistość. wojen. bo anonimowy w masie. a i tak trzeba brać sublokatorów (rodzina Agnieszki) i nie ma miejsca na prawdziwe uczucia. który pożera. na innych odreagowują własne niepowodzenia i kłopoty. że miasto żyje. w kilka lat później rozpoczęły się okrutne prześladowania Żydów. poprzez zamknięcie miasta. jak bardzo jest wrośnięty w miasto: konta. Arras zostało dotknięte klęską zarazy i głodu. których obarczono winą za wywołanie zarazy. W Ostrowcu panuje wciąż kompletny chaos. ludzie na szczęście wieszają nad drzwiami podkowę. Grandt). grajek gra. większe niż Hiroszimy. w czasie godziny policyjnej można przenocować u znajomych. z których trudno wyjść).zniszczonej (puste okna. może się spokojnie ukryć.Drezno i jego losy tuż przed zakończeniem działań wojennych. są zaczepni.. jeśli się ma pieniądze i podchodzi do rzeczywistości konsumpcyjnie. Tarrou. jak można tu zrealizować amerykański mit człowieka sukcesu. Kazan "Układ" . w którym łatwo się zagubić (pierwsze godziny pobytu Kwiatu Irupe w Buenos Aires). Nie ma przyszłości dla miasta i jego mieszkańców. gdzie nie ma mieszkań (Piotr) lub są one nieludzko ciasne. W swoisty rytm życia Macondo wiele zamieszania wprowadza zawsze wszystko.) Ludzie Zrywają się rano. Eddie to syn greckiego emigranta. w tle). Jeśli się ma pieniądze. rebelii aż do upadku Macondo. Miasto-moloch.W 1458 r. są kontakty). ale w sposób cudowny odradzającej się. mosty w dymach). papierosów. stacji. Po bombardowaniu obraz miasta przypominał krajobraz księżycowy. Gdy Eddie zbuntuje się przeciw temu pustemu stylowi życia. polisy. przy czym najgłębszy podział przebiega wzdłuż linii poglądów politycznych. gdzie ma wytwomy dom z pięknym trawnikiem i basenem. Miejsce wrogie człowiekowi i obce. zwiastujących epidemię. zobaczy. Vonnegut "Rzeźnia numer pięć" . urządza akcje. z list skazanych można ludzi wykupić (są stawki. w nim zaś centralnym miejscem jest dom Buendiów. W Los Angeles żyje się dobrze.

miasto. Prześladowani są głównie intelektualiści (wyrzucanie z pracy.. J.zabili Andrzeja Tęczyńskiego. A ci.. Boją się ryzyka i działalność Wokulskiego uważają za szaleństwo i zbędny hazard. Kieffer) * "Miasto . M. Widząc. zawsze samotni. trwają rozmowy o zawieszeniu broni itd. byle się o tym nie dowiedzieli ludzie.Mieszczaństwo polskie ma w swoich dziejach okres heroiczny . Molier "Mieszczanin szlachcicem" . cały świat mu współ czuje. już nie jako parweniusz nieudolnie naśladujący sposób bycia szlachty. aresztowania. ale czynią to w sposób tandetny. jaka jest dziś dostępna". Głowacki "Antygona w Nowym Jorku" . toteż w tej ojczyźnie wolności i sukcesu zostaną oni brutalnie spacyfikowani (Antygona powiesi się na bramie parku). jakby to nazwał Orwell. Jezierski "Katechizm o tajemnicach rządu polskiego. (przysłowie chińskie) * Każde miasto ma swojego głupca. ateńscy rzemieślnicy w "Snie nocy letniej". Sienkiewicz "Potop" . To po prostu ludzie. Polskie mieszczaństwo nabrało znaczenia dopiero w XIX wieku i w przeciwieństwie do innych krajów Europy jego rola kulturotwórcza była niewielka. Oświecenie Bohater mieszczański awansuje do rangi głównej postaci wielu utworów. walki. fechtunku i wymowy. mnożą się porachunki wewnętrzne. któ rzy zbierają grosz do grosza.złocony kraniec przepaści". "Wróg ludu"). Działania władz miasta polegają na zaostrzaniu kolejnych restrykcji wobec homlesów. (M. Dopuszczalne jest wszystko. zza morza ślą worki mąki i słowa otuchy. Zapolska "Moralność pani Dulskiej" Mieszczaństwo reprezentuje moralność opartą na zakłamaniu i obłudzie.. brakiem jakichkolwiek potrzeb intelektualnych czy artystycznych. Oblężone miasto staje się na chwilę (czasem dłuższą) swoistym negatywnym axis mundi.W czasie wojny polsko-szwedzkiej postawa mieszczan zasadniczo różni się od postawy drobnej szlachty.brało udział w walkach niepodległościowych. Panował też niegdyś w tej warstwie duch tolerancji. (T. (E. którzy żyją swoją sztuką i dla swojej sztuki. nie chodzi także o wymienienie z nazwy wroga (Goci.jakrośniejego majątek. jako 91 . H. nie ma żadnych potrzeb wyż szego rzędu. Naiwny.K. pozbawianie prawa wykonywania zawodu. którzy przeżywają dramatyczne chwile. Maszyna". Coraz wyraźniejsze są wśród mieszczan nastroje antysemickie. Camus) * "Różnica między dużym a małym miastem polega na tym. chce stać się równy urodzonej szlachcie. (A. Mieszczaństwo angielskie osiągnęło wysoki statusjuż w XVII w. gdzie na ławkach żyją homlesi (bezdomni). Szekspir-Wjego dramatach mieszczanie pojawiają się najczęściej jako postacie drugoplanowe (np. Zamienić w siedlisko bestii. H. To jedyna pustynia. by odsłoniło prawdziwe oblicze człowieka (. jak np. (C. oblężenie przebiega podobnie: brakuje żywności. H. skłonni są posądzać go o jakieś nieczyste interesy. ale ich status społeczny nie jest istotny. W. niechętnie wspierają wojska. Dulska. (przysłowie żydowskie) * "Miasto. Mieszczanie stali się dorobkiewiczami. jeziora powietrza". że całe życie mówił prozą. Z równie uniżoną służalczością witają każdego zwycięzcę. francuskie w wieku XVIII za sprawą rewolucji burżuazyjnej.Poeta przedstawia obraz anonimowego miasta w sytuacji zagrożenia: oblężenie trwa wrogowie musZą się Zmieniać nic ich nie łącry poza pragnieniem naszej zagłady . jak większość amerykańs kich miast. * "Jedyne lekarstwo dla znużonego iyciem w gromadzie: życie w wielkim mieście. Kundera "Nieznośna lekkość bytu" . G.Nędzny filistrów naród jedynie pasie brzuchy. Przyjmuje nauczycieli tańca. wymię krowy i piękno tkaniny? Gdy się płonęło dzień i noc w rozpaczy i najwyższej trwodZe! Tak oto prowadZę to miasto ku prawdziwej wolności. Tchórzliwi mieszczanie unikają walki. Herbert "Raport z oblężonego miasta" . Słowacki "Kordian" Zgromadzeni na Placu Zamkowym mieszczanie warszawscy nie zdają sobie sprawy z tego. ale jeszcze piękniej. Tomasz i Teresa osiadają na zapadłej wsi) Kundera sugeruje. Prus "Lalka" . Podstawowym kryterium oceny człowiekajest w tej warstwie społecznej posiadany majątek. Miasto nic z nich nie ma. któremu odebrano rzeki powietrza. Z. Mieszczanie bezmyślnie naśladują styl życia arystokracji. hufce Cesarza). Niekiedy jednak stają się siłą sprawczą przedstawianych wydarzeń. Szwedzi.Pan Jourdin. W różnych krajach rozwój mieszczaństwa zależnie od warunków politycznych i gospodarczych przebiegał w inny sposób. J.. (J. Wszędzie czuje się czujne oko Wielkiego Brata. Albert: trZeba to miasto wysmagać do krwi (. naprawdę są. pana swego. Po uroczystości rzucają się. drobnymi ciułaczami. W swojej głupocie i chęci naśladowania szlachty posuwa się do tego.mieście codziennie płoną stosy. J. trawi i wydala". podobnie jak arystokracja. K. których dotknęło nieszczęście. Oblężone miasto zawsze podlega takim samym prawom.). Balzac "Ojciec Goriot" Mieszczaństwo francuskie jest wewnętrznie zróżnicowane..Miejscem akcji jest w znacznej mierze Praga przełomu lat sześćdziesiątych i siedemdziesiątych. Ibsen . że przyglądając się garbusiowi.S. Nowy Jork. Poprzez losy bohaterów (Sabina opuszcza Pragę i wiedzie żywot wiecznej podróżniczki. że w dużym mieście można więcej zobaczyć. co się dzieje i n ie dostrzegają tragizmu chwili. mieszkańcy Wiednia w "Miarka za miarkę"). praskiej wiosny . doktor Tomasz). Norwid) * "Umieram. Po powstaniu styczniowym wszystko się skończyło. Dla nich jest to po prostu wielkie widowisko i są niepocieszeni. Ze zdziwieniem dowiaduje się. Przerwa-Tetmajer "Evviva 1'arte" . W okresie moderni~mu mieszczaństwo zaczęto kojarzyć z ograniczeniem horyzontów i dorobkiewiczostwem. Peiper) * "Miasto niepokonane" (K. by zdobyć jak największy kawał czerwonego sukna. mądra kobieta zdolna jest doprowadzić do jego upadku. daje się łatwo oszukiwać różnym naciągaczom. Lincoln) * Mądry mężczyzna potrafi zbudować miasto. są jak nowotwór narosły na jego pulsującym życiem ciele. gdy miasto może być z niego dumne". Rozbudowany aparat policji skutecznie utrzymuje społeczeń stwo w granicach pseudowolności. a w małym .Mieszczanie krakowscy dopuścili się czynu strasznego i sprowa dzającego na nich hańbę .: ' Mieszczanin w Rzeczpospolitej nie jest w pełni człowiekiem. przegapili moment koronacji. że zniewolone miasto nie nadaje się do życia. gdy człowiek może być dumny ze swojego miasta. Brandys) * "Buenos Aires . które zjada. Kiedy można ocenić odzież. że odmawia ręki córki chłopcu. Jego przeciwieństwem są artyści.więcej usłyszeć". Grześczak) Mieszczaństwo Mieszczaństwo-Mieszkańcy miast bez rodowodu szlacheckiego.Bohaterami swoich dramatów czyni przede wszystkim mieszczan ("Nora".jak bohaterki "Wesołych kumoszek z Windsoru". Masa. "Wiersz o zabiciu Andrzeja Tęczyńskiego" . który ją z wzajemnością kocha.. których skutki okazują się czasem tragiczne. Goethe "Cierpienia młodego Wertera"). F.Tu miasto zostało sprowadzone do Tompkins Square Garden. w której car koronowany jest na króla polskiego. ale istotą pośrednią między chłopem-nieczłowiekiem a szlachcicem-człowiekiem. Ogromnym wstrząsem dla miasta są wydarzenia tzw. (A. Cocteau) * "To piękne.). muszą dokonywać wyborów. którym było obite podium.rosyjskie czołgi na ulicach miasta. B.nie chodzi przecież o konkretne miasto. Tatarzy. "Dzika kaczka". wzbogacony mieszczanin. boryka się z tym problemem.W. bo ten nie jest szlachcicem. ale człowiek przeżywający poważne dylematy (Por. wielkiego chorctgiewnego.

Krasicki "Hymn do miłości ojczyzny" . Kisielewski) * "Mieszczanie. Natychmiast zostają jej przeba czone wszystkie grzechy. siłę mięśni. To jest coś.. zostaje zmuszona przez rodzinę do małżeństwa z człowiekiem. W postaci Rolanda realizował się ideał wierności władcy.w imię cnót rycer skich. kiedy okazuje się. bo widzą go oddzielnie.Mitologiczny kostium został tu wykorzystany do przedstawienia sytuacji Polski. dziura w ciele. postanowił więc za wszelką cenę się nie wyróżniać. że płomienne słowa hetmana odniosły skutek: Polak rany zadaje. W dzieciństwie i młodości stwierdził on. nie potrafi dostrzec ani piękna gór. J.Walka z Sarace" nami w obronie wiary jest obowiązkiem średniowiecznego rycerza. że powróciła z zagranicy Mania. Kochanowski "Pieśni" (pieśń XII. podporządkowanie życia gromadzeniu pieniędzy. wszytko ztotem kupić trzeba. ginie cz~owiek odważny walcząc w obronie ojczyzny. że nieprzyjaciel został pokonany. ci posłuszni orzeczeniu wyroczni. Potrafi rozmawiać jedynie o służbie. Zalecał walkę do końca: niech każdy wytrwa w rozkroku stojąc. J. nasz gdzie tnie. ks. Potocki "Pospolite ruszenie" patrz: naprawa państwa. a rusza się". więc i tak trzeba Bogu dziękować. żeby wspomnieć jeszcze słodką. elegijnego poetę. A. Przed snem szukają pod łóżkiem złodzieja. (R. Ale jednocześnie dzierży niepodzielną władzę w mondzie i wydaje opinie o rzeczach. Od jego imienia utworzono pojęcie tyrteizmu (poezji tyrtejskiej). Musil) Miłość do ojczyzny Miłość do ojczyzny . zapracowanych.. Tych. świętych. Potocki "Transakcja wojny chocimskiej" . Nie potrafią dostrzec urody świata. że Julka wywołała skandal swoim rysunkiem przedstawiającym akt męski. przekupstwo (Iketaon). W jego poglądach panuje przeogromny chaos -wszyscy święci sąsiadują z Korfantym i rewolucją. bezpiecznego zagubienia w przeciętności było mieszczańskie małżeństwo z Giulią. Odwołuje się do sarmackiego obowiązku obrony wiary. patńotyzm. kobiet i dzieci oraz ojczyzny jako upersonifikowanej matki (matka utrapiona pod wasze się z tym wszystkim dziś kryje ramiona). Skrępowana mieszczańskimi zasadami. Kochanowskiego napawa lękiem prywata obywateli (Aleksander-Parys).w Tomaszu a Kempis dawnych gachów chowa listy. opuszczając tak fajtłapowatego i niezaradnego życiowo męża. II "O spustoszeniu Podola") Nawiązując do najechania i splądrowania Podola przez Turków w 1575 r. Francję.Szalona Julka. Zapolska "Sezonowa miłość" 1) Tuśka Żebrowska przyjeżdża do Zakopanego z córką na wiledżiaturę. G.. co stużą ojczyźnie. W. w obronie której oddał życie. co nie jest. gdzie ani prawa ważc~ ani sprawiedliwość ma miejsca. jej aż do bólu mieszczańska rodzina z całym schematyzmem życia. Ocenia ludzi według ich zasobów finansowych.Ze względu na swoją treść i ładunek emocji utwór stał 92 . Dla mieszczańskich rodziców nieistotne są uczucia dziewczyny. ojczyźnie i Bogu. dziewczyna obdarzona niezwykłym talentem malarskim i odrzucająca sztywne reguły mieszczańskiego życia. Wkłada plastykowy kołnierzyk i mankiety. Zeleński-Boy "Litania do P. ogranicza się jedynie do gromadzenia własnych nabytków. Pojawia się nawet opinia.Typowa mieszczańska rodzina z oburzeniem przyjmuje wiadomość. dar pięknej wymowy. bowiem droga do nieba stoi otworem dla tych. inteligencję. pamięta. matrony krakowskiej" Tytułowa matrona krakowska jest uosobieniem obłudy i zakłamania . łbem o nocniki chtodne trqcając. przygoda z zafascynowanym jego urodą Lino). że Mania odziedziczyła po swoim kochanku olbrzymi majątek. Tyrteusza. Żydy). I. Liczy się tylko to. gdy krocząc w pierwszym szeregu. który ma złamać jej buntowniczą naturę.A. Pieśń o Rolandzie" . nazywał tchórzami i niegodnymi synami. Jest podporą starobabokracji. Dlatego też Roland (wzór rycerza) umierając. którzy ojczyznę opuszczają w potrzebie. W. Kisielewski "W sieci" . który tak skutecznie zagrzewał ich do walki. J.dziady. a potem zasypiają z mordq na piersi w strasznych mieszkaniach strasZni mieszczanie.On pierwszy wezwał do obrony ojczyzny w imię miłości do niej i obowiązku obywatelskiego. nul. Łączy się ona jednocześnie z obroną ziem swego seniora przed niewiernymi. J.Głębokie przywiązanie do kraju rodzinnego.). lekkomyślna siostra. że zrzekła się ona spadku i wróciła praktycznie bez grosza. J. obłudę. nieugiętość charakteru. Wiedzę o rzeczywistości czerpią z gazet. że ktoś się chce z nią ożenić. że nie cofa się nawet przed czytaniem cudzej korespondencji. posłali im kulawego nauczyciela. II "O cnocie") Prawdziwa cnota miłości ojczyzny odznacza się bezin teresownością. T. Ku pożytku dobra spólnego można służyć. Gorszy się trybem życia aktorów. W. co w pojedynkę jest zabronione". Tuwim "Mieszkańcy" . Hetman Chodkiewicz w swojej przemowie świadomie prezentuje Tatarów jako niegroźnych przeciwników (mało co tam wojennych .T. A. że często jego reakcje i zachowania są inne niż jego rówieśników (zabijanie kotów. kupce. pozwalają sobie na wszystko. (J.przedstawicielka tej warstwy społecznej. Teraz potępienie przez szacowną rodzinę osiąga swoje apogeum i Mania zostaje ponownie wyklęta. gotowość poświęcenia się dla niego. że w sumie miała rację. 2) Pani Warchlakowskajest przykładem typowej mieszczki. które traktująjak lekkostrawną papkę.jak Homer . J. Według starożytnej legendy. ajednocześnie z wypiekami na twarzy opowiada Tuśce pikantne plotki o prowadzeniu się ludzi teatru. ani możliwości nieco swobodniejszego życia. Turczyn tylko dzwoni (. która przed laty opuściła męża i dziecko dla starego kochanka. * "Filister tojest zero. Jak groźne ostrzeżenie grzmią słowa posła Ulissesa: O nierz4dne królestwo i zg~nienie bliskie. nieudolność i chwiejność władcy (Pńam). nic. Na całe wieki określił on wzorzec śmierci bohaterskiej: rzecz to piękna zaprawdę. idzie na uroczystość z okazji rocznicy rewolucji francuskiej. wykorzystując inne talenty. Kochanowski "Pieśni" (pieśń XIX. gdy Spartanie w czasie drugiej wojny meseńskiej zabiegali u Ateńczyków o pomoc wojskową. i o samej bitwie. Tuwim "Quatorze Juillet" Starszy cechu rzeźników. W opisie bitwy widać. prowadzeniu domu i upodobaniach swojego męża. w które Bóg wyposażył człowieka. wzywa do opamiętania się póki jeszcze pora. ks. Kochanowski apeluje do uczuć patńotycznych szlachty. Kochanowski "Pieśni" (pieśń V. że Oleś może pożyczyć pieniądze ojcu Julki i to.zdaniem Zapolskiej cechy: skąpstwo. Moravia "Konformista" Bardzo smutne i samotne dzieciństwo (patrz: dzieciństwo) Marcella ukształtowało go jako życiowego konformistę. Radosne powitanie lekkomyślnej siostry zostaje jednak zakłócone wiadomością. II "O dobrej sławie") Miłość ojczyzny nie sprowadza się tylko do gotowości do walki w jej obronie. J.Jest to opowieść o przygotowaniach do bitwy z wojskami turecko-tatarskimi pod Chocimiem w 1621 r. nie boi się ludzkiej zawiści i tylko taka jest przez Boga nagradzana. Tyrtajos (Tyrteusz) "Rzecz to piękna" . Twierdzi: pozno puklerza przebici macają. polski emigrant. gdzie pchnie. a obie nogi niech oprze o ziemię mocno i zęby zaciśnie. Kochanowski "Odprawa posłów greckich" . Jej wścibstwo jest tak wielkie. tam gdzie występują w kolektywie. o których nie ma w ogóle pojęcia. cuchnący naftaliną frak i czuje się spadkobiercą wielltiej rewolucyjnej tradycji. skupia w sobie typowe jej . Odwołania do szczyt nej i chwalebnej tradycji sarmackiej służą obudzeniu w Polakach ducha walki. dowcip. a nie . ks. tam rana. Główną metodą uśrednienia jego upodobań. Nastawienie krewnych jednak zmienia się. Ich życiejest przerażająco ubogie.W strasznych mieszkaniach strasznie mieszkają straszni mieszczanie. Perzyński "Lekkomyślna siostra" . np.

byle wspierać. reduta dowodzona przez Ordona nie może się utrzymać. J. Kontrastowe pokazanie postaci. podczas gdy Kordian jedyny ratunek dla ciemiężonej ojczyzny widzi w zgładzeniu cara. który uważa. W rzeczywistości Ordon nie zginął. Soplicowo pokazane zostało jako centrum polszczyzny. której nawet Bóg przez piękno zachodu słońca osłodzić nie jest w stanie. czy bogactwo wrażeń na bajdarskiej równinie. że dom zawsze powinien ustępować krajowi. należy brać z takich wielkich postaci. A. Niemcewicz "Powrót posła" Ugrupowanie patńotyczne reprezentuje w utworze rodzina Podkomorzego. szablą odbijemy).Na kształt przypowieści biblijnej skomponowana tu została historia leżącej na łożu śmierci kobiety. Karpiński "Żale Sarmaty nad grobem Zygmunta Augusta" Utwór. Jest on spowodowany oddaleniem od kraju. za każdą cenę będzie ratował ojczyznę. Mickiewicz "Pan Tadeusz" Utwór pisany na obczyźnie (paryskim bruku) był wyrazem tęsknoty. bo myśl o przemijaniu (nowi gdzieś ludzie w sto lat będct po mnie patrz4cy . składa życie. Mickiewicz "Śmierć pułkownika" . którymi są: rezygnacja. Mickiewicz zwraca uwagę na ocalającą i scalającą siłę tradycji. Na ołtarzu miłości ojczyzny. aby mogli oni służyć ojczyźnie. które nigdy nie opuszcza pielgrzyma odwiedzającego różne miejsca na Krymie. Ponieważ nie może walczyć z wrogiem otwarcie. mówi: choćby nie było na świecie jednego już nawet Polaka to ja jeszcze zginqć musZę za miłą ojczyznę moją. Prezes i ksiądz każą czekać. nie żal żyć w nędzy. kto cię stracił). że prawie wszyscy są przeciwko zabiciu cara. niewyszukany sposób określa swoje uczucia. ofiary (niewinne dzieci) i ich oprawcy. jak Napoleon. Dopiero właśnie tu pielgrzym w pełni mógł zrozumieć swoją samotność wobec ludzi i Boga. jedyną drogą pozostaje podstęp i do niego ucieka się Walter Alf (jedyna broń niewolników . który przestał wierzyć w możliwość zwycięstwa. prezentuje zupełnie inne uczucia. zawsze i wszędzie w tej krainie dostatków i krasy myśl wędrowca powraca do Litwy. przebierańcy z balu kostiumowego). gdzie się człowiek napije. Ona walczy do końca. na końcuś upadła! Zamożna kiedyś i w sławę. Sobolewskiego). jak walczyć z wrogiem stokroć silniejszym. A. Słowacki "Grób Agamemnona" Tu miłość ojczyzny ma inny charakter: polega na mówieniu Polakom bolesnych prawd (np. postanawia stanąć do walki z Krzyżakami. Metaforycznie został pokazany kulik Polaka. Kościuszko. gdy buntowniczo wyzywa Boga na pojedynek.Sytuacja liryczna to rozbite polskie bataliony.patrz: rycerz. służy podkreśleniu poświęcenia. toteż porucznik podejmuje decyzję wysadzenia prochowni. J. która miała doprowadzić do pokonania dwugłowego orła (będziem żyć we własnej ziemi i we własnych spać mogiłach). Utwór wyraża wiarę w możliwość odzyskania utraconej ojczyzny (co nam obca moc wydarła. J. Słowacki . J. potrzaskane armaty. A. Utwór powstał zaraz po wybuchu powstania listopadowego. Sam postanawia dokonać tego dzieła.U.marli) nakłada się na bolesną świadomość pielgrzymowania. Mickiewicz "Sonety krymskie" W cyklu osiemnastu utworów miłość do ojczyzny wyraża się tęsknotą za nią. Dynamiczne tempo wiersza (tętent kopyt końskich) napawa optymizmem. napisany po trzecim rozbiorze. zarzucając mu obojętność wobec cierpień rodaków. Konrad twierdzi: chcę ją (ojczyznę) dźwignąć.podstępy). ale ojczyzna istnieje w sercach Polaków (jeszcze Polska nie umarła. dlatego też Podkomorzy tak pokierował życiem synów. Litawora. tzn. Mickiewicz "Dziady" cz. J. Słowacki "Kordian" . Mickiewicz "Reduta Ordona"-Postać porucznika Ordona jest tu wzorem walki do końca i poświęcenia życia dla ojczyzny. Suzina. która jest gwarancją przetrwania. wierząc że potem kraj nasz wol ny! Potem jasność dniowa! Polska się granicami ku morzom rozstrzela i po burzliwej nocy oddycha i żyje. Czarniecki. Jest to uczucie. ale kanon poezji tyrtejskiej dopuszczał tego rodzaju nieścisłości. przeciwko którym toczy się tajny proces i zapadają wyroki skazujące na zsyłkę w głąb Rosji. jestem 93 . "Bogurodzica" służy do umieszczenia walczących powstań ców w tradycji rycerskiej. Potajemnie przywdziewa zbroję męża. i w siłę! Podmiot liryczny w prosty. Poeta dodaje komentarz: bo dzieto zniszczenia w dobrej sprawie jest święte jak dzieło tworzenia. Oparty o ołtarz w kościółku na Woli broni się samotnie generał Sowiński (starzec o drewnianej nodze). J. Boże) .To Kordian jest tym Winkelriedem. Słowacki "Sowiński w okopach Woli" . który chce poświęcić się dla ojczyzny. Podczas spotkania w podziemiach katedry ze spiskowcami bohater przekonuje się.Utwór. syn w żałobie. J. Jest on też za wprowadzeniem reform służących wzmocnieniu państwa i dobru ojczyzny. choć napisany także po trzecim rozbiorze. wyraża rozpacz i ból po stracie ojczyzny: ojczyzno moja. A. spokój i zbawienie du szy. A. a ci kłócą się nad chorą na temat metod leczenia. którzy przyszli z propozycją poddania się. Mickiewicz "Grażyna" Średniowiecze posłużyło autorowi za pretekst do pokazania ofiary złożonej na rzecz ojczyzny. do której zrozpaczony syn wzywa lekarzy. A. Prawdziwy patńota powinien być gotów na każde poświęcenie: byle cię można wspomóc. przykład tego jak zwyciężać. więc był zachętą do walki."Hymn" (Smutno mi. gdy nic już więcej zrobić nie można. Miłość do ojczyzny jest tu podniesiona do rangi najwyższej cnoty. płynqc po świecie). W interpretacji przykładu Mickiewicz pisze: ci wszyscy są lekarzami. nie żal i umierać. Pod średniowiecznym kostiumem kryła się rada skierowana do współczesnych Mickiewiczowi. morze). którą opuścił. oderwani od karcianego stolika szlachcice. Mickiewicz "Księgi pielgrzymstwa polskiego" . Wybicki "Pieśń Legionów Polskich we Włoszech" . skumulowana energia biorących udział w narodowym kuliku daje nadzieję zwycięst wa. Żona księcia litewskiego. 2) Miłością do ojczyzny kieruje się też Konrad. pawiem narodów byłaś i papugą. Niezależnie od tego. nadzieję i tę lutnię biedną. gdy jedynym celem jest ocalenie ojczyzny. W utworze Mickiewicza w sytuacji przeważającej przewagi wojsk rosyjskich (lawa błota. czy są to stepy. póki ty duszę anielską będziesz więziła w czerepie rubasznym. Boże. nadysze Ojczyzny. kontemplacja ruin haremu. J. A. Do rosyjskich adiutantów. w którym do zbrojnej w pałasze grupy dołączają wszyscy napotkani po drodze we dworach (pan młody. które określają nastrój utworu. Poświęci dla niej swój rycerski honor. wszystko stracone. chcę nią cały świat zadziwić. A. Przyboś nazwał wymowę utworu religią smutku. W imię miłości ojczyzny Polacy powinni być zdolni do zgody i rezygnacji z egoistycznych celów. Z utworu emanuje wiara w zwycięstwo: wolności błyszczy zorza. Słowacki "Kulik" . świadomością niemożności powrotu (wiem. smutek i przeświadczenie o braku jakiejkolwiek nadziei: składam niezdatną w tej dobie szablę. w której sam ginie. wędrówka nad przepaścią.się hymnem Korpusu Kadetów. zgodnie z zasadą Machiavellego.Refrenem są powtarzające się w wierszu słowa: smutno mi. nie synami i nie kochajq matki Ojczyzny. póki my żyjemy). a pamięć znanych mu i bliskich miejsc nie pozwala w pełni cieszyć się wręcz barokowo bogatymi pejzażami. sprzeniewierzając się zasadzie posłuszeństwa małżeńskiego. Słowacki "Hymn" (Bogarodzico! Dziewico!) Nawiązanie do średniowiecznej pieśni pt. Mickiewicz "Konrad Wallenrod" . póty kat będzie rqbał twe cielsko. F. że mój okręt nie do kraju płynie. J. uszczęśliwić.Wiersz jest wezwaniem do powszechnego udziału w powstaniu. Co prawda nie ma już państwa. Frejenda. wesołość. czego świadectwem są pierwsze wersy Inwokacji (ten tylko się dowie. własne szczęście na ziemi z ukochaną kobietą.Tytułowy bohater. a teraz jesteś służebnicą cudz4. podróż statkiem. III 1) Wątek martyrologii sprowadza się do ukazania cierpień młodych polskich spiskowców (Zana. wolności bije dzwon.

W "Potopie" oprócz zdrajców ojczyzny. ale wola walki i wiara w zwycięstwo zdominowały nastrój wiersza (odzyska ziemię dziadów wnuk). ponieważ właśnie w odmowie oglądania rosyjskich spektakli. niezmienne. B. Żeromski .in. Żeromski "Przedwiośnie" Opowieść Seweryna Baryki o szklanych domach jest po prostu snem o Polsce. S. Został skazany na śmierć. protestowaniu przeciwko fałszowaniu polskiej historii. Sienkiewicz "Potop" Sensem całej "Trylogii" są słowa kończące "Pana Wołodyjowskiego": ku pokrzepieniu serc. by nie dostała się w ręce Rosjan). Żeromski "Wierna rzeka" .K. Marcin przeżył wstrząs. W "Potopie" nadzieją jest wspólne działanie narodu. acz nieustępliwy Maćko i porywczy Zbyszko. Nie rezygnacja. "Sowiński w okopach Woli").) tęskno mi Panie). Walczył w oddziałach powstań czych. jak między ludźmi ten się urz4dza najtaniej.Po słynnej lekcji języka polskiego. dbania o dom. Sienkiewicz "Krzyżacy" Powieść ta pełniła podobną co Trylogia funkcję. wszystkie ich słowai czyny sąobliczone na wywołanie efektu: widziałem. troski. znalazł schronienie w dworku u Salomei Brynickiej. Ofiara ich życia nie była daremna (tytuł utworu oznacza chwata zwyciężonym). Przeciwstawiając się systematycznej akcji rusyfikacji. wychowana w atmosferze patriotycznej. kto krzyczy. Wołodyjowski. mając świadomość. Orzeszkowa "Gloria victis" Powstańcy zostali tu uwzniośleni. chce pomóc krajowi dźwignąć się przez pracę. nie bał się śmierci. Ich nie mająca szans na zwycięstwo walka z przeważającą liczbą Rosjan przypomina romantyczne kreacje bohaterów ("Reduta Ordona". Śmierć Tarłowskiego ma znamiona śmierci męczeńskiej.wziął udział w powstaniu styczniowym. którzy jej nie opuszczą (Wołodyjowski. gdzie winą jest dużct popsować gniazdo na gruszy bocianie (. gdzie czytano m. w wielu uczniach klerykowskiego gimnazjum obudziły się uczucia patńotyczne. Należało pokoleniu przytłoczonemu klęską powstania. H. bo obowiązują tu od wieków te same zwyczaje (pilnie strzeżone bocianie gniazda) i głęboko zakorzeniona w tradycji narodu wiara (szacunek dla chleba). jak Jarema Wiśniowiecki. kierując się obowiązkiem wobec ojczyzny. zrozumieli swoje błędy i nie powtórzyli ich. że szansą dla Warszawy nie jest bycie szańcem. że jest to jedyna droga do odzyskania niepodległości. Miłość przyszła później. a ci którzy zbłądzą (Kmicic).z kraju smutnego ilotów (. Chce prowadzić działalność gospodarczą wielkiego formatu. zrozumiał. który wychowany w kulcie Napoleona. gwarancją jego trwania są solidne podstawy gospodarcze i takie stara się budować. wszystko należy jej poświęcić. w którym Polacy będą mogli "wygrać" swoje sprawy.1) Patńotyzm Wokulskiego jest skomplikowany. nie pozwolił sobie zawiązać oczu.Janek Rozłucki w momencie wybuchu powstania opuścił szeregi armii rosyjskiej. Miłość kraju ojczystego polega na umiejętności dostrzeżenia piękna pól i krwawnikiem zarosłych brzegów oraz ludzi zamieszkujących te ziemie.. J. Czarniecki. posługiwaniu się wbrew zakazowi językiem polskim młodzież widziała swój obowiązek wobec ojczyzny. aby zapłacić kon trybucje. Tworzą oni wzorzec patńotycznych zachowań: gdy ojczyzna w potrzebie. jak poklask zdobywa i rentę. pogromców wroga. Nie są patriotami ci. Po latach zrozumiał jednak. skąd nasz ród. zrezygnowanemu. Kasprowicz "Rzadko na moich wargach" . E. Gdy była tego potrzeba . 2) Zupełnie innego formatu jest patńotyzm Rzeckiego. by nie dać się rusyiikatorom. Jego szlachetne. Norwid "Moja piosnka (I) Utwór napisany w Nowym Jorku daje wyraz ogromnej tęsknocie do kraju (do kraju tego. że żyje dla Niej. gdzie zawsze po dniach nieszczęśliwych zostaje smutne pół-rycerzy żywych) po to. Kończąca powieść zwycięska bitwa pod Grunwaldem daje nadzieję. Sapieha). którzy wzięli w nim udział. toteż Salomea.Ranny w powstaniu Józef Odrowąż. odpowiadał hardo. ale piękną histońą Grecji. 2) Jednak dla Benedykta Korczyńskiego patńotyzm ma konkretny wymiar codziennej pracy. uciekając przed Rosjanami i rozjuszoną bandą chłopów.. bo stamtąd wrócił do kraju prawie uczonym) na Sybeńi. czym jest dla niego miłość ojczyzny. M. Taki jest Jurand ze Spychowa. są także i ci. którzy starają się jak najgłośniej zapew niać o swojej miłości do ojczyzny. młodzież spotykała się na górce u Gontali. ma za sobą burzliwą przeszłość Wiosny Ludów i nadal trwa w tym narodowym micie walki. Prus "Lalka" . W jednym ze swoich znaczeń tytuł powieści nawiązuje do codziennie na nowo podejmowanych wysiłków uczniów. Ojciec dziewczyny także walczył w oddziałach powstańczych z daleka od domu. Rzeka jest stale obecna w powieści i bardzo sprzyja powstańcom: obmywa ich rany. nie damy pogrześć mowy. jest ona ziamem. Kmicic. prezentując postacie szlachetnych bohaterów. dla którego pragnienie odzyskania Danuśki łączy się z chęcią gromienia Krzyżaków. bo w tamtym czasie wierzono.będzie zwycięskie. stanowi zaczyn przyszłej chwaly narodu. w pierwszym odruchu pomocy rannemu powstańcowi i decyzji ukrycia go w dworku kierowała się uczuciami patriotycznymi. C. by zabrać rodzinę do kraju ojczys- 94 . Zeromski "Echa leśne" . gdzie znajdą dla siebie miejsce i zajęcie dobrzy kupcy i chcący dla kraju pracować naukowcy. do jakiej mobilizacji sił. rozważny. Tak też się stało. pokazuje. Do tego momentu biografia bohatera realizuje wzorzec narodowomartyrologiczny. że przychyl ność boska nas nie opuści nigdy (obrona Jasnej Góry). że najtrudniejsze nawet dzieło z Bogiem prowadzone . że jako żołnierz carski złamał przysięgę i że czeka go za to najsurowsza kara. żywo dyskutowano. aby przestali żyć mitami i zestawiając siebie z tragiczną. który nie z soli ani z roli wyrósł. co go boli (Czarniecki) oraz przeświadczenie. Tuż przed egzekucją zachowywał się godnie. Krzepiącą moc ma świadomość tradycji (królewski szczep Piastowy) i pamięć wcześniejszych zwycięstw oraz wiara w to. represjami. bo uwolnił się od mitu narodowego i wie. ale z tego. Orzeszkowa "Nad Niemnem" . pojawienie się męża opatrznościowego. Podbipięta. Konopnicka "Rota" Słowa utworu brzmią jak narodowa przysięga: Nie rzucim ziemi. Skrzetuski. przypomnial sobie opowieść strzelca Nogi o powstańcach.). Ojciec Cezarego tylko po to wrócił do Baku. nieustraszonych rycercy. że podstawą narodowego bytu. dobrze znane. H. romantyczne marzycielstwo sprowadza się do gorącej wiary w szczęśliwą gwiazdę Napoleona. na który Bóg ciska kamienie. ale nowoczesnym miastem. że szedł złą drogą. na której Zygier recytował "Redutę Ordona". bo dwór przejdzie w ręce Rosjan. To także jego stanowcze "nie" powiedziane bratu Dominikowi na propozycję wygodnego życia w Rosji. współdziałania i do jakich ofiar zdolny jest naród w sytuacji zagrożenia swego bytu."Syzyfowe prace" . łącznie z życiem (wręcz męczeńska śmierć Longinusa Podbipięty. Marzy mu się konflikt między Rosją a koalicją niemiecko-austńacką. któremu nakazywano: "realizm polityczny" i przyziemną pracę organiczną-dać wiarę i nadzieję. utwory polskich romantyków. zrozumieją swoją om yłkę i zechcą ją Rzeczypospolitej wynagrodzić. To byłojego moralne zwycięstwo. E. S. Za ten czyn odpokutował (nie jest to jednoznaczne. wraz z ich radościami i smutkami. Wielką czcią otaczanajest mogiła powstańcza (patrz: retrospekcja).. S.1) W wielkim skupieniu i jakby "ściszonym głosem" mówi się w powieści o czasie powstania i tych. Toteż "Trylogia" kreuje postacie takich bohaterów. w swych nurtach kryje tajne dokumenty (Olbromski przed śmiercią wrzuca teczkę. S.Od przedstawienia zachowań pseudopatriotycznych poeta przechodzi do zdefiniowania. Kraj rodzinny jawi się w wierszujako miejsće swojskie. skąd wziąć pieniądze. przypominająca rozwiązanie z "Reduty Ordona" śmierć Wołodyjowskiego w Kamieńcu).. który wydaje Krzyżakom walkę na śmierć i życie. jak i całego bogatego i skomplikowanego piękna historii.

którzy wzięli na siebie ciężar obowiązku. Skarga) * "Słodko i zaszczytnie jest uxnrzeć za ojczyznę". prezydent USA) * Im bardziej cierpisz dla ojczyzny. którzy należą do jednego pokolenia (później nazwanego od tytułu powieści "Kolumbami"). gdy się kochalo wielkie sprawy glupią milością. Pytajmy. Wcześniej tak bardzo do Polski tęskniła matka Cezarego. Kennedy. Rzeczywistość podmiotu lirycznego to noc i śmierć (drżąc i grajqc krąg się zaciska).tego. którego postawę życiową kształtowały utwory polskich romantyków i dla którego wojna była czasem udowodniania jedności słowa i czynu. ale pragną walczyć (błagam o karabin jak skazaniec o łaskę). utrzymana w zupełnie innym tonie niż "Żołnierz polski". żeby w nich dojść do Warszawy. (J. który byłby dla niego dostateczną motywacją do powrotu do kraju. J. ze wszystkich bogactw . Rocznik dwudziesty" . bo go nie było w ojczyźnie". za którym tęsknił. rosną gmachy. Jak sen powracają nostalgiczne obrazy pól. (C. np. ale i sprawiedliwą. Kolejne obrazy poetyckie są przypominaniem dzieciństwa (wspomnień dzwon dzwoni). pisany na obczyźnie. Broniewski "Mazowsze" Poemat poświęcony mazowieckiej ziemi i Wiśle. Na uczucie to składają się doświadczenia dzieciństwa (pocałunek matczyny.K.Polskę. co może dla nas zrobić ojczyzna. którzy zostali pozbawieni broni. M. Tuwim "Kwiaty polskie" Poemat.W kulturze motyw miłości i śmierci często wzajemnie się przenikają. J. "Powązki". Baczyński "Z głowa na karabinie"-Arkadyjski okres dzieciństwajest czasem bezpowrotnie minionym. dla nich wróg byłjeden. (A. Ta utracona. (J. R. lecz dla naszej ojczyzny". Broniewski "Bagnet na broń" Wiersz jest wezwaniem do obrony ojczyzny. Norwid) * "Nie pytajmy. że byli pionkami w grze politycznej. gdy ten odzyskał wolność. gdy zagrożenie ojczyzny było już bardzo realne. z którego wylęgają się wojny" (H. np. (S. Lec) * "Czy aby jestem patriotą? Zależy. które upłynęło jak sen szczęśliwy (pachnący w ogrodzie bez. Po drodze opowiadał mu baśń o szklanych domach. R. sam sobie służy". W. chorób i niesprawiedliwości. strzaskana kolumna oraz widok dźwigającego się z ruin miasta: spoza rusztowań nie widać miasta. jak piorunem otwierasz niebo zachmurzone). (Platon) * "Kto ojczyźnie swej służy. Kolumbowie nie zastanawiali się. K. Hemar "Moja ojczyzna" Piękne i wzruszające. choć nieco staroświeckie (tytuł tomiku poetyckiego brzmi "Wiersze staroświeckie") wyznanie miłości do rodzinnego kraju. K. Pokonując tysiące trudności. (Ceceron) * "Nie urodziliśmy się dla siebie. Największe jednak przykłady męstwa i poświęcenia dali w powstaniu warszawskim. kto pyta o to". które musi kiedyś przyjść.ojczyzna". Wielu z nich nie wróciło po wojnie do Polski. Zostali za to nagrodzeni podobnie jak wzorowy rycerz średniowiecza.Opowieść o małym żoł nierzu jest jednocześnie historią o miłości ziemi ojczystej. J. ten. Poeta-żołnierz. która ciągle we wspomnieniach wracała do łąk i stawów oraz mokradeł pod Siedlcami jako najpiękniejszych miejsc na świecie." . Lec) Miłość i śmierć Miłość i śmierć . dzieli rodaków na unoszctcych za granicę glowy i tych. jeszcze ziemię przeżegnałeś ręką. "Stare fotografie". pozwala człowiekowi 95 . "Pamiątka z tej ziemi" i zaduma nad historią ojczystą. w momencie zagrożenia kraju do jego obrony zobowiązani są wszyscy: za tę dłoń podniesioną nad Polską . asprawiedliwośćsprawiedliwość. siostra i ja. tym co służą ojczyźnie". "O spacerze po cmentarzu wojskowym". dodają sił w walce: chcę ucatować tę ziemię.Liryczna wypowiedź. J. która została nazwana wspól nym domem: kiedy przyjdą podpalić dom. (prcysłowie czeskie) * "Ojcowie: «Termopile!» Synowie: «Za ile?»" (S. jednak Kolumb ciągle czekał na list od przyjaciela. Tu brak rezygnacji. Baczyński "Elegia o chłopcu potskim" . Przyboś "Póki my żyjem y" Nawiązanie do hymnu narodowego sytuuje wiersz w nurcie poezji patriotycznej. fabryki. oprócz wyrazu . J. K. A. zdruzgotani. bo nie ma ziemi wybieranej. nawet jeśli droga do niego daleka: potrzebne mi mocne buty. "Na wsi". Roland prosto do nieba czwórkami szli żolnierze z Westerplatte. z którą się nie identyfikowali (Jagiełło. Ogromowi zniszczeń (niebo wali się z trzaskiem) nie odpowiada upadek ducha (z jeszcze żywych ostatniego tchu odtworzylbym nasz hymn narodowy). Utwórjest modlitwą o Polskę wolną. że miłość odsuwa śmierć. jakże wam światy odkupić jedną rozdartą duszą? K. W. Gałczyński "Pieśń o żotnierzach z Westerplatte" Wiersz jest gloryfikacją bohaterstwa i poświęcenia obrońców Westerplatte. to Łódź -rodzinne miasto Tuwima. "Komańcza". śmierć zostaje przez miłość pokonana albo też okazuje się od niej silniejsza. rządzoną przez mądrych ludzi: niech prawo zawsze prawo znaczy. Seweryn kon sekwentnie wiózł syna do Polski. twarzyczki jasne.. katastroficznie wyznaje: umrzeć przyjdzie. bo tak naprawdę jest ono w człowieku. młodości i pierwszych uczuć. szepty jabłoni).cztery ściany. przyrody ojczystej. zapamiętanych lektur (Staff). że tak bolaly rany). Twardowski "Znów najpiękniejszy w Polsce jest lipiec nad wod~. w której obronie należy walczyć: zanim padleś. tym więcej ją kochasz. rozbici. co my możemy dla niej uczynić". wielokrotnie przekraczający ich chłopięcą kruchość: o. w którym mieszkasz . napawające tułacza smutkiem i cierpieniem. (A. ściernisk i brzóz. jest tylko ziemia przeznaczona. Wierzyński "Ktokolwiek jesteś bez ojczyzny" . Dlatego też z goryczą i rozżaleniem zrozumieli pod koniec powstania.kula w leb! Wiersz powstał w kwietniu 1939 r. które było dla nich okrutną lekcją historii.Na tomik wierszy składają się utwory poka zujące urok miejsc. (Słowa Dantona przed aresztowaniem) * "Patriotyzm jest rodzajem religii. Kochanowski) * "Ja i ojczyzna to jedno". których piękno jest nieprzemijające. brzozy nad strumykiem. moi chtopcy. domy. F. "Z lasu" . (Horacy) * "Ojczyzny nie zabiera się ze sobą na podeszwach butów". którctm ukochal dzieckiem. Wspomnienia ojczyzny i rodzinnego domu są czynnikiem mobilizującym. Pojawiają się w utworze obrazy z czasów dzieciństwa poety: siedzieliśmy przy lampie naftowej: mama. okupacja jest czasem walki z wrogiem.żolnierze smukli.Dla bohaterów utworu. Mimo różnic światopoglądowych. O małych bohaterach traktuje także wiersz pt. jest wola walki i wiara w zwycięstwo. np. ojaką Polskę walczą. jest jajkiem. którzy zgodnie z tyrtejskim kanonem śmierci nie wahali się złożyć dla ojczyzny ofiary z własnego życia (to nic. Mickiewicz) * "Nie masz równego na ziemi. podobnie jak Tyrteusz. brudu. Mickiewicz) * "Ojczyzna jest to wielki zbiorowy obowiązek". "O kościołach".K. "mała ojczyzna".Wyznanie człowieka pozbawionego i domu. Sensem wierszajest myśl. z catego świata . K. kołysanka). wspomnienia zdruzgotanej w czasie wojny stolicy: Warszawa. zapamiętane krajobrazy (woda w niej szemrze i szumi Las i pachną polne kwiatki) oraz mowa ojczysta. że pięknojest niezniszczalne (deptała je stopa żolnierza daremnie). Wreszcie może być i tak. Broniewski "Co mi tam troski" . (A. Bratny "Kolumbowie. * "Żadne miejsce nie powinno być milsze dla ciebie od ojczyzny".tamta strona. Robert. W. Mickiewicz) * "Szczęścia w domu nie znalazł. Miłość prowadzi do śmierci. Poeta. Stan ten poeta nazywa ugorną pustką jalowizny. jest modlitwą o Polskę (otwórz nam Polskę. "Mrówko ważko biedronko".I. Kulawy). w której nie było nędzy. (P. Guy de Maupassant) * "A jeśli komu droga otwarta do nieba. i ojczyzny (bezdomnego w podwójnym sensie).

odkrywa w niej ideał. Słowacki "Balladyna" . Wilde "Teleny" . IV Gustaw. uczucie stało się silniejsze przez to.znak. ujął ją wieczny sen.Na wieść o tym. zazdrosny Zefir sprawi. Może zacząć nowe życie. Niestety. ale miłość umarta. S. Genet "Ceremonie żałobne" Śmierć młodego chłopca.Choć Ravic obiecał Joannie Madou: My nie umrzemy nigdy. które już od niego odchodzi. jakby była ukochaną kobietą. E. by rósł w spokoju. Mickiewicz "Dziady" cz. W. po śmierci znów będą razem. Petrarca "Sonety do madonny Laury umarłej" . nieszczęsny Giaur nie przestał jej kochać. po śmierci się połączyli.. co w moim życiu. J. Mickiewicz "Konrad Wallenrod" . Goethe "Cierpienia młodego Wertera" Nieszczęśliwa miłość do Lotty staje się przyczyną samobójstwa Wertera. J. Schiller "Don Carlos" Miłość infanta Carlosa do pięknej macochy. Balzac "Ojciec Goriot" . śmierć nie przynosi ukojenia . Kiedy Julia się budzi i spostrzega zwłoki kochanka. J. cierpiąc wspólnie te same męki. Sybila Vane popełnia samobój stwo. Schiller "Zbójcy" . że Marek Antoniusz nie żyje.W dygresji zaczynającej się od słów Kłębami dymu niechaj się otoczę. Wilde "Portret Doriana Graya" Nie mogąc znieść myśli. Zakochani chcieli. że choć teraz rozłączeni. jakiej . Malwina staje się jakby przewodniczką Stasia na drugi brzeg.. która była niegdyś jego narzeczoną. w śmierci szuka ucieczki przed cierpieniami spowodowanymi nieszczęśliwą miłością.Obłąkań. Szekspir "Romeo i Julia" - Nieszczęśni kochankowie skutkiem fatalnej pomyłki popełniają samobójstwo. Idzie do Hadesu.Cecylię. że trup jest szczęśliwszy. Zafascynowany urodą Polaka. A. nieszczęsny kochanek Maryli. S. B. co kochali się w sobie musiało się na długo rozstać. pojawia się wspomnienie kochanki pierwszych dni . Trzykroć ścinany. J. Miłość stała się przyczyną śmierci jej i jej kochanka. że jego obiekt odszedł ze świata żywych. popełni samobójstwo.Akt seksualny jest w pewien sposób śmiercią. by ktoś ją zabił. który nie jest w stanie dłużej znosić cierpień serca. by ich uczucie trwało po śmierci. czyni miłość do niegojeszcze silniejszą i boleśniej odczuwaną. że jego ukochana także zakończyła życie. Ich uczucie jest w stanie przezwyciężyć śmierć. Słowacki "Kordian" Odtrącony przez Laurę Kordian podejmuje nieudaną próbę samobójczą. że jego miłość nie ma szans na spełnienie.Kiedy okazuje się. W poezji Haliny Poświatowskiej 96 . że Karol Moor musi powrócić do bandy zbójeckiej. skoro odszedł ze świat jej ukochany. Bedier (oprac. T.Filon. Jest to dla niego oczyszczenie. który jakby prowadzi go do krainy umarłych. W. goniąc za idealnym obrazem swojej ukochanej. Kochankowie spoty. Apulejusz "Metamorfozy albo Zloty Osiol" .v: cza miłość do córek staje się pośrednio przyczyną śmierci Goriota. Nie chcąc zostać na ziemi bez ukochanej. bez grzechu. młoda kobieta nie uniknęła śmierci. Gdy jeden ze zbójców gotów jest to uczynić. Małgorzaty de Valois.Sebastian jest wielką miłością Anny. zabija się. Domaga się. Mitologia .Miłość Tristana i Izoldy jest tak silna.G. doktor Ravic.. G. którego przez całe życie szukał. co pchnęło go do samobójstwa. F. kają się w chwili jego śmierci i nieszczęsny Teleny umiera na rękach swojego ukochanego. drugie także odchodzi ze świata żywych. 3) Patrz: Narcyz. staje się przyczyną oskarżenia o zdradę i wyroku śmierci. on wciqż umiera. widząc uśpioną Julię.. Iwaszkiewicz "Brzezina" . Nie chce dłużej żyć. Opuszcza swoją leśniczówkę i powraca do świata żywych. Niebawem stanie się prochem. by skrócić cier pienia swej ukochanej. Jego śmierć na krzyżu jest wyrazem największej miłości do rodzaju ludzkiego. Remarque "Łuk Triumfalny" . że gdy jedno umiera. gdzie może spotkać miłość swego życia . Na biatym krzyżu ciała kobiety dusza mężczyzny schyliwszy głowę. Kleopatra popełnia samobójstwo. ale Anna nie jest wielką miłością Sebastiana. Mann "Śmierć w Wenecji" . że Dorian przestałją kochać. przyjdź!" . Biblia (NT) Chrystus umiłowawszy swoich.Teleny. Patrz też: samobójstwo. Tadzia.Poeta porównuje sytuację człowieka zakochanego i trupa i dochodzi do wniosku. Ale jednocześnie zbliża się do śmierci. Przeciwnie.M.Gustaw powraca na ziemię jako upiór.Miłość Aschenbacha do pięknego polskiego chłopca.Ludwiki Śniadeckiej i przekonanie.. który odnajduje w lesie zwłoki Aliny. Niestety.1) Orfeusz próbuje swoją miło~ciąprzezwyciężyć śmierć. którą otrzymała od Prozerpiny. 2) Po śmierci Stasia Bolesław kocha się z Malwiną. Słowacki "Beniowski" . się dopuścił wobec Des Grieux. bo nie masz większej miłości. że wiatr zmieni tor lotu przyrządu i dysk trafi chłopca w głowę. Szekspir "Antoniusz i Kleopatra" . O. popełnia samobójstwo.A. by jeszcze raz przeżywać to wszystko. przeprowadza go do świata umarłych (patrz: śmierć). J. Karol mówi: Narzeczona Moora może zginąć tylko z Moora ręki i przebija nieszczęsną dziewczynę sztyletem.postać przez siebie stworzoną . sądzi. przebija się sztyletem. Natomiast człowiek zakochany skazany jest na wieczne cierpienie. pogrążo. Kiedy została śmiertelnie raniona przez nowego kochanka. A gdy po wielu latach ponownie los ich zetknął. A. Zakochani. E.1) Umierający na gruźlicę Staś w fizycznej miłości z Malwiną odnajduje na moment życie. nie opuszcza Wenecji i zaraża się panującą w mieście cholerą. Uwalnia się od wspomnień o zmarłej żonie i niedawnej agonii brata. Ale nawet w Piekłe pozostali razem. Korab-Brzozowski "O. obie fascynują i budzą lęk. Rywalizacja nieśmiertelnych o względy chłopca zakończy się tragicznie. niżby kto życie dai. że widzi jej postać i słyszy jej głos." . J. jego ukochana Amalia chce umrzeć. że dziewczyna nie żyje. trzykroć się odradza. już miłości nie byto. bo ten współczesny Narcyz (patrz też: Narcyz) woli uciekać w świat narkotycznych i alkoholowych wizji. dokonał eutanazji. W każdym napotkanym młodym człowieku widzi zmartwych wstałego kochanka. F. J. Byr on "Giaur" Mimo iż Leila nie żyje. W końcu król Marek decyduje. Romeo. że dziewczyna powróciła do świata żywych. J. Kiedy Apollo będzie uczył Hiakintosa rzucania dyskiem. 2) Piękny młodzieniec Hiakintos wzbudził miłość w dwóch bogach: Apollinie i Zefirze."Amor i Psyche" Kiedy Psyche wysłana przez Wenus do Krainy Umarłych z ciekawości otworzyła szkatułkę. Umiera wpatrzony w chłopca. staje się przyczyną śmierci pisarza. by prosić jego władców o przywrócenie życia Eurydyce.. wykonanego na rozkaz króla.odnaleźć nowe życie.'. Dopiero miłość Amora sprawiła. z wolna kona. śmierć (wizerunek śmierci). Zakochuje się w martwej dziewczynie i pogrąża w rozpaczy. Jeana.W. J. choć rozdzieleni za życia. odwraca się i na zawsze traci ukochaną. pomarli oboje bez pieszczoty. do końca ich umiłowat. Z grobu Tristana wyrasta krza~ głogu i łączy go z grobem Izoldy. że gdy Konrad popełnia samobójstwo.) "Dzieje Tristana i Izoldy" . H. Chcąc się z nią połączyć.Śmierć Laury nie osłabiła miłości podmiotu lirycznego. Patrz: śmierć. Dante Alighieri "Boska Komedia" Francesca da Rimini opowiada Dantemu swoją historię. z wieży rozlega się krzyk . Korab-Brzozowski "Ukrzyżowa nie" . Jej przyjścia oczekuje jak nadejścia kochanki. Leśmian "Dwoje ludzieńków" Dwoje ludzieńków. Lechoń "Pytasz. Śmierć okazała się silniejsza od miłości. Morsztyn "Do trupa" . Ciągle zdaje mu się.Poeta zwraca się do śmierci. kiedy wychodzi wraz z żoną z krainy umarłych. Umiera czas.Wzajemna miłość Wallenroda i Aldony sprawia.Miłość i śmierć przenikają się wzajemnie. obie nadają sens istnieniu. ny w rozpaczy z powodu zdrady. przeklęty czas. O. We wspomnieniach narratora powracają obrazy wspólnie spędzonych chwil i jedynego zbliżenia fizycznego. Kieffer "Żeby cię łepiej zjeść" . zabijając go na miejscu. F. którą dziewczyna czyni mniej przerażaJącą.

czy człowiekiem. Jakkolwiek łączy ich niezwykłe uczucie i silna fascynacja erotyczna. dozgon na i po śmierci: chcieli jeszcze się kochać poza własną mogiłą. Rzeczywistość wojenna to tonacja ćżerni. dziwacznie ubranym odludkiem. co zresztą stanie się za sprawą Szatana. bo czuje się na świecie obco. by przywrócił obrzęd "Dziadów". którego światopoglądem stał się katastrofizm. Małgorzatajest występną żoną. jego kuzyn i serdeczny przyjaciel Tristan w wyniku pomyłki wypił wraz z Izoldą napój miłosny przygotowany dla króla Marka i jego młodej żony. Ze względu na swe bogactwo psychologiczne i emocjonalne stała się jednym z najpopularniejszych tematów literackich. cz. to nieszczęśliwy kocha nek o dość niejasnym statusie ontologicznym.miłość i śmierć to dwa tak samo ważne zjawiska. Miłość trudna Miłość trudna . Miłość tych dwojga była bowiem wjednakowym stopniu niezwykła. jednakże nie stanie ona na przeszkodzie związkowi kochanków. na przeszkodzie ich związkowi stoi niedojrzałość Oblubienicy. gdy ona niosła bukiet żonkili i pokochali się. Spotkali się na ulicy. a także potęga i doskonałość Oblubieńca.. (J. Leśmian "Dwoje ludzieńków" Bohaterowie ballady kochają się. która trwa po śmierci kochanka. gra miłości i nienawiści. które do siebie idealnie pasują. Śmierć chroni od miłości. Wierząc w to. aby raz jeszcze opowiedzieć o swojej miłości i związanym z nią cierpieniu.Erotyki. Baczyński . IV Gustaw-Pustelnik. Od tej chwili zaczęła się walka.) "Dzieje Tristana i Izoldy" . miłość stała się ucieczką przed śmiercią. w grobie gnije daremnie. potężna. np. Dumas) Miłość silniejsza niż śmierć Miłość silniejsza niż śmierć Topos ten bierze początek z mitu o Orfeuszu i Eurydyce. E. Mickiewicz "Dziady". od której się umiera". "Wyroki". A. w państwie totalitarnym. nocy. perłowe. II cz. Gdy jego ukochana żona umarła od ukąszenia żmii. ale ciągle żyje i w godzinie przestrogi prosi duchownego. że kiedyś kochał Marylę. różowe. czy też wiedziała. co skomplikowane. pragnienie bycia razem i ranienia się wzajemnie. wspominająca miłość. pełnej sprzeczności wypowiedzi wynika. nie liczył się Edgar ani żona Heathcliffa Izabela. A. W jej miłość. Mistrz jest "nieprawomyślnym" pisarzem.Miłość trudna to nie tyle uczucie nie odwzajemnione i nieszczęśliwe. Był doskonałym śpiewakiem. (A. który popełnił samobójstwo i co roku wraca na ziemię. znajdy Heathcliffa? Nie wiadomo. Bedier (oprac. ale nie dane mu było zaznać szczęścia w miłości. on jest tylko duchem. które nie znika na wezwania Guślarza i podąża za młodą wieśniaczką. a miłość od śmierci".K. która umiera. JeśC to miłość wspólnego życia.To opowieść o wiarołomnej miłości Tristana i Izoldy Jasnowłosej. ale opowieść o tej parze stała się symbolem miłości. w życiu przeżywa się tylko dwie miłości prawdziwe: pierwszą.destrukcyjna.A. Kontekst autobiograficzny (poetka była nieuleczalnie chora na serce) powoduje. źle (weź mię. Tytułowy upiór z ballady jest umarłym dla świata kochankiem. który wyrósł z grobu Tristana i zanurzał się w grobie Izoldy. jakim jest Buenos Aires i od razu wiedzieli. Dla tych ludzi i takiej miłości nie ma miejsca w rzeczywistości realnego socjalizmu. historyczne) niezależne od zakochanych. iż niekiedy życie jawi się jako kochanek (Zawsze kiedy chcę źyć. "Noc". Wasal króla Marka. Nie wiadomo. niosąca ból. Po śmierci Katarzyny dalsze życie Heathcliffa jest oczekiwaniem na śmierć. srebrne. wręcz mistyczna. całe swe ciało. I być może. Katarzyna wyszła za Edgara z przekory. własnego niepewny cienia. którą zabrała jej śmierć. B. W "Odzie do rąk". że nigdy nie będzie mogła zostać żoną przybłędy. wietzy tylko lud: Jasio być musi przy swej Karusi. taki stan półżycia. rozstają. Bronte "Wichrowe Wzgórza" Uczucie łączące Katarzynę i Heathcliffa odpowiada wzorcowi miłości silniejszej niż śmierć. Jednak tylko oni byli sobie przeznaczeni (jak Platońskie połówki jabłka). jeden rodzaj literatury. Kieffer "Zeby cię lepiej zjeść" . więc będzie pewnie przeżywał swoje szczęście i swój ból na nowo. Mickiewicz "Romantyczność" Bohaterka ballady. samotnie. "Niebo złote ci otworzę". które mówią o miłości szczęśliwej. Karusia. która ich wreszcie połączy. wydawałoby się nierozłączne (kto potrafi pomiędzy miłość i śmierć wpleść anegdotę o istnieniu). Od tej chwili kochankowie nie mogli żyć bez siebie. właśnie takie spotkanie w pół drogi. każe po odkopaniu trumny wybić z niej kilka desek. młodość. mroku. opisujący losy dwojga zakochanych poszukujących się nawzajem podczas jednej nocy.Robbi i Kwiat Irupe są jak Platońskie połówki jabłka. Dlatego miłość ma E. aby być razem już na zawsze. Leopardi) * "I jedno wiemy tylko. do której on wnosi elementy metaf zyczne. w połowie drogi między wiecznością a ziemią. i ostatnią. nierzadko spełnionym. Mickiewicz "Upiór" . Miłość u Baczyńskiego to kolory jasne: białe. Leśmian "Kochankowie" Spotkanie kochanków jest tu obcowaniem dwóch bytów: ona reprezentuje cielesność. aby po jego śmierci mogli się połączyć. rozmawia z nim: tak się dziewczyna z kochankiem pieści. 97 . I nic się nie zmienia.) porywany przez okrutną śmierć. chorują. Pragnie się z nim połączyć. konstatuje raz jesz cze śmierć ukochanego męża. J. muzykiem i poetą. juŻ miłości nie było. To Woland obdaruje ich wiecznością i szczęściem bycia razem. "Biała magia". Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" Ta para kochanków żyje w Mosk wie lat dwudziestych. K. Lechoń) * "Niestety. wygodnictwa. doli i niedoli. półśmierci jest pełnią. "Dziadów" kończy się bowiem pojawieniem się widma. aby na nowo przeżyć udrękę i rozkosz miłości. Do księdza przychodzi. bo Izolda została poślubiona Królowi Markowi. "Pieśń nad pieśniami" Wspaniały poemat miłosny i mistyczny. kończąc swój pobyt na ziemi samobójstwem. jej brak zdecydowa nia. "Erotyk". mleczne. Przyczynami komplikacji uczuciowych mogą być: różnica charakterów. zstąpił do Hadesu. B.. a teksty o niej traktujące przewyższają pod względem artystycznym te. że są sobie przeznaczeni. bariery społeczne czy moralne. jednakże przynoszącym cier pienie. Teraz jest nieszczęśliwym samotnikiem po trosze obłąkanym. toteż muszą umrzeć. Także pełnią miłości. Na oczach księdza przebija się sztyletem. umierają. ale nie mogli też być szczęśliwi ze sobą. Dzieje ich miłości to historia kolejnych rozstań i powrotów. Istotna jest również różnica wieku między nimi. Odnaleźli się w takim molochu. gdzie obowiązuje jedna ideologia. on ją kochał za żywota. Orfeusz był synem trackiego boga rzeki Ojagrosa i muzy poezji Kaliope. Miłość trudna jest uczuciem długotrwałym. bieży za nim krzyczy. ale ciągle czuje obecność kochanka. I tak trwają w spełnienioniespełnieniu. ona zaś witalizm. jeden sposób myślenia i odczuwania. Niedawno straciła swego ukochanego Jasia. jest obłąkana. jak też okrutna. Warunek nie został dotrzymany. biologizm. jednakjest w tym związku jakieś metafizyczne niespełnienie: ale miłość umarła. czy jest duchem. patrząc na owdowiały serdeczny palec lewej ręki. M. ja umrę przy tobie). A. upokorzenia . Innym znów razem bohaterką liryczną jest owdowiała Julia (Jestem Julią). pełne uwarunkowań wewnętrznych i zewnętrznych. pada. aż po śmierci połączył ich krzak głogu. jak i wydarzenia (np. gdzie swoją grą oczarował cały świat podziemny i władca podziemnego świata zgodził się oddać mu żonę pod warunkiem. Symbol zwycięskiej miłości. * "Dwie piękne rzeczy posiada świat! Miłość i Śmierć!" (G. która pragnie pokonać śmierć. Z jego chaotycznej. że nie obejrzy się on na nią aż do momentu przekroczenia bram Hadesu. W wierszach poety z pokolenia Kolumbów.Balladę można traktować jako swego rodzaju łącznik między II a IV częścią Dziadów.

że nigdy się nie spełni. a przy tym jej upór i nieugiętość. a ich zaręczyny zakończą waśń między rodami Earnshawów i Lintonów.1) Na drodze miłości Katarzyny i Heathcliffa stanęły bariery społeczne i obycza jowe.Uczucie Lancelota i Ginewry. zmuszeni są ukrywać swe uczucia przed światem i samotnie walczyć z przeciwnościami losu (np. J. by połączyć się z kochankiem. zakochuje się w Ellen Olensky. nakazuje dziewczynie walczyć z przekonaniami Rodiona. L. który wykryje romans królowej i rycerza i przyczyni się do rozpadu Okrągłego Stołu. jako że nawet w tamtych czasach (dość dużej swobody obyczajowej) homoseksualizm traktowany byłjak grzech i perwersja. Jej wytrwałość została jednak wynagrodzona: Petroniusz odwzajemnił uczucie Eunice i z nią właśnie spędził ostatnie miesiące swego życia E.W. Mickiewicz "Dziady" cz. ale przede wszystkim podobieństwo charakterów (oboje są nieustępliwi i dumni).N. Tak to zazdrość doprowadziła do tragicznego końca miłości. nie dopuszcza możliwości porażki. Romeo i Julia. w pełni odwzajemnione. chcąc pozyskać sobie dozgonną miłość męża.) "Dzieje Tristana i Izoldy" . jak i poryw cza natura. Jego uczucie. pojmowana przez bohatera jako komunia dusz. Goethe "Faust" Odmłodzony przez Mefista doktor Faust nawiązuje romans z Małgorzatą. stała się przyczyną śmierci herosa. Po latach jednak Jazon (już jakojej mąż) spotkał inną kobietę. nie znajduje dla siebie miejsca w jej świecie. ciemnoskóry generał. Nadal kocha Izoldę i godzi się z losem. sprzeczne z wyznawanymi 98 . A. B. Flaubert "Pani Bovary" Miłość Emmy Bovary do kochanków (Rudolfa i Leona) jest niezwykle namiętna i zaborcza. Kochankowie postępują wbrew przyjętym normom etycznym (Lancelot zdradza swego króla. W.Miłość Soni do Rasko'lnikowa. G. Tołstoj "Anna Karenina" - Tytułowa bohaterka. Na uwagę zasługuje dramatyzm tego uczucia. Patrz: zdrada.M. a także zmyliła pościąg za statkiem Argo. Porzuca on ukochaną. nie jnogą żyć razem. udając się z nim na katorgę. nadal rozpamiętuje to nieszczęśliwe uczucie. wychowana wedle surowych zasad moralnych. gwałtowni i uparci. 2) Hrabina Muffat. Zakochany w Izabeli Łęckiej. odkryje. jej poczucie winy i chorobliwa zazdrość o Aleksego. Ostatecznie jednak pogodzą się. Dramatyczny splot wydarzeń doprowadzi do ich śmierci. Dzieli ich nie tylko wykształcenie. jednakże stanie się także przyczyną cierpienia i chorobliwej zazdrości o kochanka. E. Wharton "Wiek niewinności" -Newland Archer. niewolnica Petroniusza. J. nie dostrzegając jednak. co staje się przyczyną ich cierpień.Spóźniona miłość Wokulskiego jest uczuciem destrukcyjnym. nieustannie też analizuje swe uczucia. będą oni sobie wierni do końca życia (patrz: śmierć bohaterów literackich). a potem błąka się po świecie jako upiór. Późno obudzona namiętność nie godzi się z jego kodeksem moralnym. Dostojewski "Zbrodnia i kara" . W. H.1) Miłość Dejaniry do Heraklesa. Jego nadmierna uczuciowość i skłonność do refleksji zamienią zwykłą miłość w uczucie pełne pasji i cierpienia. O jej dramatyzmie decyduje przede wszystkim charakter bohatera. Na drodze do szczęś cia stoi także zawiść Mordreda. by z czasem odkryć. Patrz: Rosja.Otello. młody i zdolny prawnik u progu kariery.męża). E. Emma żąda od nich prawa wyłączności. Na drodze staną jej: matczyne uczucia Anny. bohater nie widzi sensu dalszego życia. jego przeraźliwa zazdrość. Wątpliwości Otella. IV Miłość Maryli i Gustawa. oddana matka i żona. że ulega jej. stale walczyli ze sobą. siostrzeńca króla Artura. Prosta dziewczyna nie jest w stanie zrozumieć jego pasji. Patrz: samobójstwo. wygnanie Romea czy planowany ślub Julii z Parysem). Szekspir "Sonety" . żona. Sonia nie oczekuje w zamian niczego. Goethe "Cierpienia młodego Wertera" . córka właściciela majątku. które jednocześnie nadało jego życiu sens i stało się przyczynąjego największej tragedii. gdy ta trafia do więzienia za zabicie ich dziecka.Miłość Wertera do Lotty jest złożona i trudna nie tylko dlatego. nieustannie rozpamiętuje swe uczucia i przeżycia. Medea pomogła mu zdobyć złote runo Kolchidy. wie również. niezwykle namiętna. bezgranicznie w sobie zakochani. a potem miłości. czysta i platoniczna. Fascynacja Naną jest jednak tak silna. Zola "Nana" . w dojrzałym wieku nawiązuje romans z dziennikarzem Faucherym.W. Wokulski mami się jednak złudzeniami małżeństwa i miłości odwzajemnionej. Kiedy prawda wychodzi na jaw. Prus "Lalka" . prowadzące Wertera do śmierci. ale też przyjmuje częśćjego cierpienia na siebie. nie mogła poślubić przybłędy i służącego. uszyła mu koszulę. iż nie potrafi żyć bez swej kochanki. O ile jednak Małgorzata jest zdolna poświęcić życie dla tej miłości. rodzina. Medea w akcie zemsty zabiła synów swoich i Jazona. F. Doskonale wie o jego zamiłowaniu do romansów i w milczeniu znosi kolejne kobiety w życiu poety. a także przyczyniła się do śmierci kochanki męża. Dowodem jego wielkoduszności i miłości do żony może być decyzja o pochowaniu jej obok ukochanego. Gustaw nie potrafi przeżyć rozstania z ukochaną i jej ślubu z innym. J. zwolennik surowych zasad etycznych.jak i animozje między ich rodzinami. W. Dejanira. potajemnie kocha swego pana. skazane jest jednak na niepowodzenie. choć zdaje sobie sprawę z jej uczucia do Tristana. aktorki i prostytutki. o tyle jej kochanek pragnie nadal poznawać świat i zdobywać wiedzę. wsparta uczuciem miłosierdzia. Szekspir "Romeo i Julia" Miłość dwojga kochanków zmącona jest nienawiścią pomiędzy ich rodzinami. Jakkolwiek Tristan opuszcza dwór króla Marka. było podobieństwo tych dwóch postaci. że jej miłość jest nie odwzajemniona. Dopiero po kilku miesiącach na Syberii udało jej się pozyskać uczucie Rodiona. z łatwością daje się wciągnąć w intrygę Jagona. nie ufa jej i podejrzewa ją o zdradę. by pogodzić się dopiero przed śmiercią Katarzyny (patrz: miłość silniejsza niż śmierć). rozpieszczonej arystokratce. którą unurzała we krwi podstęp nego centaura. co prowadzi do rozterek duchowych bohatera. która uciekła od męża do Ameryki. zakochana w Aleksym Wrońskim. Ona.1) Niezwykle dramatyczna i pełna wyrzeczeń miłość Tristana i Izoldy naznaczy życie kochanków piętnem cierpienia. Izabela nigdy nie odwzajemni tego uczucia. Tak samo namiętni i nieustępliwi. Jednakże tym. o wiele starszy od Desdemony. z którą chciał połączyć swe życie. Kiedy Herakles przywdział ją. od początku ich związku oba wia się. Taki stan rzeczy doprowadziją niemal do obłędu i stanie się jedną z przyczyn jej śmierci. nie może się spełnić. Wychowany na preromantycznej literaturze. 2) Zakochana do szaleństwa w Jazonie.Podmiot liryczny (sam autor) nie ukrywa miłości do adresata większości sonetów . jego ciało zaczęły trawić ognie. Nie tylko nakłania ona ukochanego.Mitologia . nadwrażliwego i skomplikowanego wewnętrznie. że zostanie odtrącony. Sienkiewicz "Quo vadis" Eunice. Ginewra . a Izolda pozostaje z mężem. by przyznał się do winy. pełen kompleksów. Patrz: samobójstwo. Ich miłość nie będzie jednak szczęśliwa. kim jest ona naprawdę. Odtrącona i zrozpaczona. Patrz: miłość i śmierć. pełna zazdrości. 2) Król Marek nie oddala od siebie żony. kim naprawdę jest jego ukochana. Legendy arturi~ńskie . Traktowany przez innych jak parias. 2) Młoda Katarzyna i Hareton przechodzą drogę od najbardziej zaciętej wrogości do przyjaźni. ponieważ potrafi kochać tylko siebie. Bedier (oprac. staną się przyczyną tragedii małżeńskiej. Szekspir "Otello" . Ten związek nada sens jej życiu. co zadecydowało o dramatyzmie i bogactwie ich uczucia. które prowadzi do klęski bohatera. niemożność spełnienia i ujawnienia go przed światem. zmienia się pod wpływem Nany. I choć kocha swą młodą i piękną żonę. samobójstwo. Bronte "Wichrowe Wzgórza" . opuszcza męża i syna.mężczyzny. Kiedy popełnia samobójstwo.1) Podstarzały hrabia Muffat.

śmierci bohaterki.W powieści " Gide'a miłość homoseksualna nie jest perwersją ani zboczeniem. co tworzy między nimi mur nie do przebycia. gdy poznaje Jakuba. a potem . Spotkała go dopiero po kilku latach. a jej posępny i ascetyczny sposób bycia uniemożliwi zaznanie pełnej radości w małżeństwie. zgadza się grać rolęjego kochanki przez pięć lat. M. jak i swego kochanka. o zdawałoby się unormowanym życiu. ale jego żony . żona. gdyż nada życiu bohaterów sens. Hurt "Skaza" .Giulii. iż ta decyzja zniszczy i jego. dopiero po śmierci męża zrozumiała. Wszelkie próby Adama. jednocześnie kończąc w ten sposób swój związek z Piotrem. a potem do śmierci. szukając ocalenia w miłości. wybaczy mu zdradę. Dąbrowska "Noce i dnie" Jednym z głównych wątków powieści są dzieje małżeństwa Niechciców. ponieważ narusza normy moralne. Nałkowska "Gran ica" -Miłość Zenona i Elżbiety od początku naznaczona jest piętnem zdrady.A. Ich romans doprowadzi do wielkiej tragedii rodzinnej - 99 . tym solidniejszy. S. Ciągle upokarzana. Bogumił. Hłasko "Ósmy dzień tygodnia" Agnieszka i Piotr to dwoje młodych.Na drodze miłości Agaty i Borysa stoi jego małżeństwo. burzy wszelkie stereotypy jego życia. że nigdy nie zyska wzajemności. że to on jest stroną bardziej zaangażowaną w tym związku i to właśnie powoduje. córka Lavransa" . M. okaże się niezwykle ważny. Zdaje sobie sprawę z tego. J. podstęp żony. który poczuje się wyobcowany w świecie zwykłych ludzi. Patrz: mąż. Patrz też: mąż. Agata. kobietę nie akceptującą życia. Patrz: samobójstwo. Sytuację dodatkowo komplikował fakt. a jednocześnie ma świadomość przepaści. a śmierć Erlenda będzie dla niej końcem prawdziwego życia. to także walka o zachowanie własnego ja. Kuncewiczowa "Cudzoziemka" Adam darzy Różę wielkim uczuciem. Sam niekochany. Remarque "Łuk Triumfalny" . co go w życiu ominęło. K. a także wyznawana przez niego etyka. Kiedy Borys opuszcza żonę i dzieci. T. przez całe życie marząca o Tolibowskim (ukochanym z młodości). Uczucie do Tadzia jest tak silne i dramatyczne.M. ale mimo to wyrusza z krucjatą prowadzoną przez ukochanego. Niestety. Bohater. Wie. Krystyna zakochuje się w Erlendzie. w zamian nie dostając nic. Jednocześnie uczucie Oliwiera i Edwarda nigdy nie zostanie zaakceptowane przez otoczenie. wyjeżdża do Wenecji i tam przeżywa jedyną miłość swego życia. dlatego też decyduje się na samobójstwo. jaka dzieli go od obiektu miłości. nieustannie rozmyśla o nim i o sobie jako parze (analogia do Apollina i Hiakintosa). że nie dał się ponieść prawdziwym uczuciom. rodzina. które nie daje jednak ukojenia. Patrz: piękno. nie jest uczuciem szczęśliwym. by zbliżyć się do żony.jak i własne przekonania. zburzy pozotną stabilizację. a Newland będzie po latach myślał o niej jako o czymś. E. T. Kowalska "Pestka" . lekkoduchu o dość swobodnym stosunku do moralności. że Marcello przyjechał do Paryża. Mann "Śmierć w Wenecji" Gustaw Aschenbach. samobójstwo. Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" . podejmowała pracę w niemieckich teatrzykach. Oboje próbują odnaleźć się w rzeczywistości po roku 1956. 2) Wychowana w surowych zasadach. Ich miłość będzie nieustanną walką oraz ścieraniem się charakterów i światopoglądów. Barbara. lecz i najego żonę. Tolerancyjna i wyrozumiała Elżbieta nie przestanie kochać męża. nieustannie je analizującą. Brandys "Jak być kochaną" Bohaterka opowiadania przez pięć lat ukrywała ukochanego mężczyznę. Patrz: miłość spełniona.Miłość Joanny Madou i Ravica to ostatnie wielkie uczucie w życiu bohaterów. Małżeństwo zMay. Mann "Tonio Krdger" Miłość Tonia do Janka Hansena. Patrz: artysta. dlatego też nie opuszcza Wenecji pomimo szalejącej tam epidemii. by go odzyskać. jednocześnie marząc o Jakubie. że Aschenbach nie wyobraża sobie życia bez widoku ukochanego. Ragnfrida tylko jeden raz zdradzi się przed mężem ze swymi uczuciami. Zenon daje się ponieść namiętności do Justyny. wychowany przez Ludwika z Vendome i przez niego uwiedziony. Niepopularny pisarz i zdradzająca męża Małgorzata nie unikną przeciwności losu: powieść Mistrza zaprowadzi go do domu wariatów. cierpi czując się stary i mało atrakcyjny. który ścigany był przez hitlerowców listem goń czym. że Róża nie jest w stanie zapomnieć o miłości sprzed lat . że nigdy nie dojdzie do sensualnego spełnienia tego uczucia. młodym chłopcu z Polski. Moravia "Konformista" Marcello Clerici pokochał żonę profesora Quadriego miłością szaloną. Krystyna nigdy nie opuści swego męża. Andrzejewski "Bramy raju" Aleksy Melissen. Oboje samotni i skazani na wieczną tułaczkę. Uświadamia on sobie. tym bardziej że jest on zaręczony z inną kobietą. że Lina pragnęła nie Marcella. zaspokaja potrzeby cielesne z Blanką. nie jest w stanie pojąć fascynacji żony muzyką. a także bliskie jest kazirodztwu (Edward to wuj Oliwiera). Ta obsesja doprowadzi go do ciężkiej choroby fizycznej. stanie się wiedźmą w służbie u Wolanda. że do tej pory żył w zakłamaniu. że cierpi i czuje się odrzucony. Agata początkowo cieszy się z tego. człowieku zmysłowym. Z. jakiej się wobec niej dopuścił. kończą się niepowodzeniem. wiedząc jednak. a ponadto rodzice Agniesz~Ci nie są zadowoleni z tego związku. odnajduje prawdziwą i czystą miłość. że nigdy nie opuści on rodziny. Oziębła i zamknięta w sobie. Lechoń "Siedem grzechów głównych"-Miłość opisywana w tym cyklu to przede wszystkim uczucie zmysłowe. ale doskonałym związkiem ciał i dusz. Gide Fałszerze" . Wie jednak. któremu pozwala prowadzić innych i siebie samego na śmierć.Małgorzata i Mistrz spotykają się po raz pierwszy już jako ludzie dojrzali.Michale i zdradzie. wie doskonale. Kiedy wojna się skończyła. Ich trudna miłość to nie tylko ścieranie się dwóch osobowości i poglądów.zasadami. M. aby zabić profesora oraz to. a kon sekwencje tego spadną nie tylko na niego. ale jednocześnie niszczy ~ ona to życie. Zadowala się nielicznymi chwilami spędzonymi razem. jaka połączy tych dwoje. że był on jedyną miłością jej życia. swego męża. a potem do Ingi Holm wynika z umiłowania przez niego tego. poślubia Barbarę. J. M. Undset "Krystyna. człowiek otwarty i afirmujący życie. Patrz: retrospekcja. ajego ukochana. zakochany w obojgu. Zakochany w Tadziu. Zdesperowana Agnieszka oddaje się przypadkowo poznanemu mężczyźnie. śmierć (bohaterów literackich). i ich miłość. co doprowadzi do rozpadu ich związku. Kochanek (podmiot liryczny) wie doskonale. cierpliwie znosiła rozgoryczenie i frustrację ukochanego mężczyzny. wybaczy mu jego zdradę i pomoże jego kochance. początkowo czysto sensualny. podstarzały intelektualista i pisarz. staną na przeszkodzie romansowi z Ellen. Patrz: miłość i śmierć.Miłość dojrzałego i dobrze sytuowanego mężczyzny do narzeczonej swego syna. Anna staje się najważniejszą osobą w jego życiu. A. Miłość pisarza z czasem przeradza się w chorobę: śledzi on Tadzia. że nie mają miejsca wyłącznie dla siebie. stanie się przyczyną rozterek bohatera. nie potrafią odnaleźć się w świecie i zrozumieć samych siebe. A. czytanie literatury. ukochany bez słowa pożegnania i podziękowania opuścił jej mieszkanie. proste i jasne.1) Ogromna miłość Ragnfridy do Lavranasa. bowiem tamci dwoje należą do innego świata. iż nie może żyć bez spełnienia seksual nego. Swiadomość tego będzie przyczyną cierpień Tonia. świadoma tego. A. Narażała własne życie. zaborczą. Ich związek. że w przeciwieństwie do ukochanego -jest całkowicie samotna. kochających się ludzi. Jednak niezwykła miłość. Obwinia ona siebie o zdradę i spowodowanie wszystkich nieszczęść w rodzinie. Okazuje się jednak. J. Joanna nie wytrzyma jednak rozstania z ukochanym i zwiąże się z innym mężczyzną. jest zazdrosny o każdą osobę w otoczeniu ukochanego. co piękne. że Piotr nie może uwolnić się od koszmaru przeszłości (siedział w więzieniu politycznym).

Patrz: nieśmiertelność EosJutrzenka.Bogowie dzięki ambrozji i nektarowi są nie tylko nieśmiertelni. A. by podejmowała aktualne tematy.. Szekspir "Henryk V" Młodość i hulanki przeszłości okazują się myl nymi pozorami. Brodziński "O klasyczności i romantyczności tudzież o duchu poezji polskiej" . Jest niezwykle odważny. Andrzejewski) * "Z dzikim płomieniem w oczach przyjdziesz niespodzianie. (W. wdaje się w romans z Almasym. Ulisses wygłasza też tyradę przeciw młodzi wszetecznej. Kochanowski "Na młodość" Szaleństwa młodości są czymś naturalnym. To wszystko. Rej "Żywot człowieka poczciwego" .mitologia: Sofokles "Antygona" . Odmłodzony Faust zyskuje zdolność nieograniczonego poruszania się w czasie i przestrzeni. Flaubert) * "Ludzie. pełna entuzjazmu. . z tej wady króljuż się poprawia ..wbrew swoim intencjom staje się przyczyną wielu nieszczęść.1) W sporze z synem Kreon próbu je obalić jego argumenty. Mimo młodego wieku. kiedy postanawia ona wrócić do męża. by móc udzielać rad ojcu i władcy (patrz też: konflikt pokoleń). krusz. rozkochuje w sobie Gretchen (Małgorzatę). (G. E. To ja żyłem. Ich namiętna miłość jest przede wszystkim walką o zachowanie dominacji nad partnerem. Poświatowska) "Między nami jest przepaść. Młody wiek króla świadczy o braku mądrości. nigdy cię kochać nie przestanę. że jest zbyt młoda. co jest prawdą. zniewieściała i nie będzie w stanie bronić ojczyzny w potrzebie. na urąganie". zdolna zmienić oblicze świata.śmierci Martina. stwierdza ironicznie Krasicki. (A. . szybko przemija.V1'. jest miłość szalona.Twej miłości". Biblia (ST) ." (J. 100 . ale skądkolwiek zaczerpnęła swój początek i swoje pierwsze oczarowanie.patrz: konflikt pokoleń. obraca się. zapal czywy i niecierpliwy. zatapiaj. (H. by umierać. Dawidowi. J.. Gallem "Kronika polska" . co nas łączy. uciekając się do stwierdzenia.Okres w życiu ludzkim odznaczający się doskonałą formą fizyczną i psychiczną. oskarża go o próbę gwałtu. J. * "I gdy myślę o tobie to tak jakby motyl trzepotał w dłoni uwięziony i ślepy". B~x> . Przywołuje szatana. jak chociażby wybór towarzyszki życia. Ci. która nie poddała się carskiemu despotyzmowi.Już w młodości Jezus zadziwia mądrością." . J. Przede wszystkim jest to czas życiowej edukacji człowieka i podejmowania ważnych decyzji.Ganiąc sytuację w Troi. Ben~t) * "Kto kocha. Słowacki "Kordian" . często jest zawiedziony. Połą czeni wyjątkowymi więzami. nie odczuwającym potrzeby stabilizacji. A wszystko.. Ch.przybywa mu lat.. Reprezentują tę lepszą część narodu rosyjskiego. ale kochałem. więc wybiera romantyczność. daje się ponieść młodzieńczym emocjom i wchodzi w konflikt z kapłanami. Sędzia wypowiada zgryźliwe uwagi na temat młodzieży.. Teraz przyszedł wiek męski. W którym błądząc. jakie pod adresem Stanisława Augusta Poniatowskiego wysuwa szlachta. (w. niszcz bez litości. Tylko zbliż się choć o krok z tego oddalenia. często obolały i często nieszczęśliwy. drżąca miłość w nas. to tylko dlatego. Potrafią uśmiercać nie pozbawiając życia swej ofiary". By my jak wrogi. mądrym i sprawiedliwym władcą i doskonałym wodzem. 3) Podczas balu u Senatora młodzi Rosjanie wypowiadają buntownicze zdania pod adresem gospodarza i cara. że nie zajmuje się on Podkomorzankami. na mocy którego w zamian za swoją duszę otrzymuje powtórną młodość. a gdy jej się to nie udaje. R.nie wiem.patrz: konflikt pokoleń. 2) Młodość i uroda Józefa budzą żądze w żonie Putyfara. Patrz też: konflikt pokoleń. jaka dopuszcza swobodę i spontaniczność. od czego się cierpi".Faustus zawiera z Szatanem pakt. J.Tak jak każda pora ludzkiego życia. Kochanowski "Odprawa posłóvV greckich" . jak wszystko na świecie.Młodość Ramzesa przyczynia się do jego klęski. Lechoń) "Pozginaj moje ciało. Henryk V jest rozważnym. (J. Ondaatje "Angielski pacjent" Młoda mężatka. Anonim zw. Piorunem w serca nasze ból uderzy. Człowiek więc powinien kierować swoje myśli ku rzeczom wiecznym i nieprzemijającym. na wieki nas dzieli". także i młodość ma swoje obowiązki i przyjemności. ale także wiecznie młodzi i piękni. M. beztroską i buntowniczym nastawieniem do świata. Nie poznała jeszcze ani szczęścia miłości.. 2) W salonie warszawskim to młodzi właśnie rozmawiają o wypadkach na Litwie i domagają się od literatury.Młodość nie znosi żadnych zasad i ograniczeń. wiek klęski. M. III 1) Więźniowie z klasztoru bazylianów to ludzie bardzo młodzi.Młodość była górna i durna. rzęsiste. A. potrzebę miłości całym sobą potwier dzić. co w oczach nagle stanie. łam. myliłem się niekiedy. Prus "Faraon" . Goethe "Faust" Rozczarowany do wiedzy rozumowej Faust postanawia magii się poświęcić. Świętochowski "My i wy" patrz: konflikt pokoleń. sam niekochany. Patrz też: konflikt pokoleń. że jest zbyt młody. by stać się w końcu przyczyną popełnionej przez nią zbrodni dzieciobójstwa. który przywraca mu młodość. którzy kochają. a wraz z nimi siwych włosów. Katherine Cliffton. mądrość bierze się z siwych włosów. Na szczęście.za namową złego ducha . przepaść niezgłębiona.Mimo młodego wieku. potrafią zadawać najboleśniejsze ciosy.Orzeszkowa "Nad Niemnem" Młodzi są w stanie przezwyciężyć konflikt między Korczynem a Bohatyrowiczami. łość do ciebie. udowadnianiem swej wyższości. bo. Chciał odzyskaną młodość wykorzystać do czynienia dobra . J. A. I. ojciec. która jest tą drogą poezji. aby spokojnie spojrzeć wstecz. brakiem doświadczenia. A. chcą mieć rok bez wiosny. a przez to bezkompromisowi. Jednak wykorzystuje ją na hulanki i . mężczyzną samotnym. Mickiewicz "Oda do młodości" Młodość jest dynamiczna. ale kocha i kiedy znajdzie się na krawędzi grobu. Biblia (NT) . żądając w zamian duszy. jak wiadomo. (A. miażdż i w płyn zamieniaj. Brak doświadczenia i lekceważenie wiedzy prowadzą Ramzesa do zguby. Kobieta próbuje uwieść młodzieńca. wdaje się w dysputę z uczonymi w piśmie. 2) Antygona skarży się. Gdy gubi się w świątyni. a nie jakaś sztuczna istota wylęgła z mojej pychy i nudy".Młodość jest jednym z zarzutów. I choćbyśmy wykochać po brzeg dusze chcieli. Mickiewicz "Dziady" cz. pełna wielkich ideałów i szaleńczego zapału. W. którzy oburzają się na nie. A. Przeplataj. Kojarzony zwykle z emocjonalnym stosunkiem do rzeczywistości. aby. A. K. Kochanowski "Do gór i lasów" patrz: r etrospekcja. Bahdaj) Młodość Młodość . Marlowe "Tragiczna historia doktora Faustusa" . Patrz też: konflikt pokoleń. książę Bolesław Krzywousty odznacza się zaletami i cnotami wielkiego władcy. Mickiewicz "Polały się łzy me czyste. Asnyk "Do młodych" . de Musset) * "Kocha się tylko to. Literatura metafizyczna baroku Młodość. która oddając się. Mitologia . Krasicki "Do króla" .czynienie zła i niegodziwości. Mickiewicz "Pan Tadeusz" Widząc zamyślenie Tadeusza przy stole i to. Patrz: wina i odpowiedzialność. narzeczonego Anny. rozrywkom i żyjąc w luksusie. skąd się wzięła moja mi. wciąż szukam szczęścia .1) Absalom w młodzieńczej zapalczywości buntuje się przeciwko swojemu ojcu.. B. ponieważ jeśli istnieję. i powiada sobie: często cierpiałem. rozstają się jednak na prośbę Katherine. Nic nie jest w stanie złamać ich buntowniczej postawy. ajednocześnie roztropny i mądry. ani obowiązków macierzyństwa.

żeby być żywym". To obraz nosi ślady rozpusty i niegodziwości. żeby młodzi nie szaleli". Jeśli synem marnotrawnym jest każdy grzesznik. padre Torquemada musi niejako posiąść tę młodość. Rocznik dwudziesty" . pokusa. którego liście służą do uzdrowienia narodów. pozwalający wierzyć. Jasieński "But w butonierce" patrz: konflikt pokoleń. (Apokalipsa 22. Mrożek "Tango" . darowanie win Marii Magdalenie i przywrócenie jej czci. Bóg dał mu nadzieję na narodzenie syna. mając nadzieję na rozmowę z Bogiem. Jako młodzieniec był człowiekiem bardzo aktywnym. . Odzys.Młodość fray Diego jest : źródłem jego bezkompromisowości i buntu wobec Inkwizycji. Ta nadzieja miała pomóc Izraelitom pokonywać wszelkie trudy w drodze do Ziemi Obiecanej (głód.1) Chociaż o życiu 101 . trzeba tylko powtórzyć dawne szaleństwa". Pavese) * "Młodość jest solą ziemi w oku". I List św. że tylko tak wyrasra się na człowieka. starzeje się zamiast młodzieńca.zamknąć w sztywne schematy. Kryska). * "Jakoby też rok bez wiosny mieć chcieli. którzy zetknęli się z Chrystusem podczas jego trzydziestu trzech lat życia ziemskiego. ideału. żeby być młodym. N. Pawła do Koryntian.Zygmunt). ufność. (M. zwątpienie). jaką na człowieka wywiera otoczenie. (J. 8). Ale to także .patrz: pokolenie stracone. 3) Bogobojnego Hioba Jahwe ciężko doświadczył. czczenie innych bogów. Wilde "Portret Doriana Graya" Portret przedstawiający Doriana. a przede wszystkim jego męka i śmierć. Różewicza . a zwłaszcza jego rozdz. stąd poeta twierdzi. (J. Patrz: przyjaźń. Dołęga-Mostowicz) * "Pozostaje się młodym tylko wówczas. że warto mieć nadzieję. były nadzieją zmartwychwstania. więc Abraham uwierzył (contra spem spero) List św. Dziś pozostało tylko siedzieć jak pod kościołem . to przypowieść uczy. zahartowanych przez ten szczególny czas przyjaźni (Olo Jerzy. Gombrowicz "TransAtlantyk" Synczyzna biologizm i rozbuchany erotyzm młodości to alternatywa wobec łzawej i sentymentalnej ojczyzny.B.Alina.Bohaterami powieści są młodzi chłopcy. R. Biblia (ST) . co kończy się dla nich tragicznie. Niestety jak wampir niszczy tę. J.Młodość Franęoise staje się dla Antonio Ortiza natchnieniem. a z nich największa jest miłość.: nej. widać. twórczą moc ma nadzieja: wskrzeszenie Łazarza. Pawła do Rzymian 4.in.` nie krótkich miłości (Malutki .Ałła. Tuwim "Dziesięciolecie" patrz: konflikt pokoleń. także uczucie. które Dorian popełnia. dla którego trudy żołnierskiego życia nie były już zaskoczeniem. Baczyńskiego i T. Poezja K. Prus "Lalka" . Pawlikowska-Jasnorzewska "Pod kościołem" . Andrzejewski "Popiól i diament" . stąd w Nowym Jeruzalem nad brzegiem rzeki rośnie drzewo. Dąbrowska) * "Jedna rzecz znakomicie zastępuje doświadczenie: młodość". często próby charakterów (szczególnie ' powstanie warszawskie). że musi być w tym jakaś myśl boska. Kolumb Basik. Były to jednak doświadczenia. 13. Którzy chcą.. W. Jana nie jest jedynie zapowiedzią zagłady. ukorzyć się i wówczas wrócić do Boga. dokonywania wyborów.te trzy. Hłasko "Ósmy dzień tygodnia" patrz: pokolenie stracone. Celem tej wypowiedzi było przedstawienie . Chevalier) * "Lepiej zniszczyć własną młodość. że to się spełni.' kuje siły twórcze i po latach milczenia powraca cyklem obrazów przedstawiających piękno jego muzy. Młody lekarz staje się jego przewodnikiem do krainy śmierci. (M. idzie o to. traci młodzieńczcł jasność swego głosu. Chcąc go pozyskać. Kleinbaum "Stowarzyszenie umartych poetów" . 2). którzy odnajdują młodość swoją dopiero u schyłku życia". Nałkowska) * "Nie idzie o to. obiecywały odkupienie win wszystkich ludzi.patrz: konflikt pokoleń. wierzył. W rzeczywistości to czas największej presji. znany jako "Hymn do miłości": Wiara. J. piękna i strzelista. Jednak ten znosił wszystko z pokorą.Ks. Jego późniejsza biografia jest losem żołnierza. że cel zostanie osiągnięty. J. Andrzejewski "Ciemności kryja ziemię" . zawierały jednocześnie element nadziei. O. samego Hioba poraził trądem. (Z. Gombrowicz"Ferdydurke"Młodość tylko pozornie jest okresem beztroski i szczęścia. jak wielką.żebrać o miłość i współczucie. nadzieja. stan. Andrzejewski "Już prawie nic" Młodość i słowiańska uroda doktora Lubetzky'ego jest dla umierającego Her mana Eisbergera jedyną ulgą w cier pieniach. postanawiają oni wyjść poza nudę i schematyzm szkoły. choć często dramatycz. Shaw "Młode lwy"-patrz: pokolenie stracone. abym go wybawił z ręki egipskiej i wywiódł z ziemi tej do ziemi opływającej mlekiem i miodem . gdy życie nie głaskało po gtowie. który towaczyszy dążeniu do celu. W. żyć w imię zasady carpe diem. ajego ojcem Bóg.dla podniesienia na duchu pierwszych chrześcijan w ciężkich czasach prześladowań (danie nadziei) ostatecznego triumfu Dobra nad Złem. które hartowały młodego człowieka.1) Wszystkie teksty Nowego Testamentu mocno eksponują nadziejęjako wartość (obok miłości i wiary) najwyższą w życiu człowieka. I. zniszczył mu dorobek całego życia. Wspólnym przeżyciem ich młodo. Tuwim) Nadzieja Nadzieja Oczekiwanie spełnienia się czegoś pożądanego.1) Zawarłszy przymierze z Abrahamem. urzeczywistni. żegnania najbliższych. walczył w powstaniu na Węgrzech. trwogi.' ści jest wojna: czas walki. Courteline) * "Młodość jest sumieniem życia". M. (O. Broniewski "Mannlicher" Dla poety młodość to czas. w którego namalowanie Bazyli włożył całą swoją miłość do chłopca.Młodość była jak gotyk. 2) Bóg objawił się Mojżeszowi w krzaku ognistym i dał mu nadzieję na wyprowadzenie narodu wybranego z niewoli egipskiej (przetom zstąpił. Bratny "Kolumbowie. które dodaje sił w pokonywaniu trudności na drodze do realizacji zamierzeń. Andrzejewski "Idzie skacząc po górach" . Abraham miał wówczas sto lat: azaż człowiekowi stuletniemu urodzi się syn? azaż Sara w dziewięćdziesięciu lat porodzi? Bóg odpowiedział: żona twoja urodzi ci syna i dasz mu imię Izaak. I kiedy Diego . J.Młodość Rzeckiego jest całkowitym zaprzeczeniem jego wieku dojrzałego. miłość . Jerzy . niż nic z nią nie zrobić". że należy zejść z drogi grzechu. daje się wreszcie przekonać do ideałów Wielkiego Inkwizytora. Mitologia . obcowania ze śmiercią. w której wyniku chciał poznać tajemnicę swego cierpienia. Podobną wymowę mają przypowieści o zabłąkanej owieczce i o robotnikach w winnicy. Kochanowski) * "Chcąc odzyskać młodość. B. czas bólu. pozbawił dzieci. W. Wilde) ' * "Nie ma nic smutnego w jesieni. wymarzonego. Jerzy . 18). (J. 4) Samo życie Chrystusa. 3) Na przykładzie wszystkich ludzi. motyw ten powraca jeszcze w NT.H. (M. próbując go upupić . 2) Przypowieść o synu marnotrawnym w warstwie metaforycznej uczy. John Keating. 5) Apokalipsa św. Taką wymowę ma m.patrz: pokolenie stracone. pragnienie. M. okres wielkich. (T. J. Ólo . Kiedy w ich życie wkracza nowy nauczyciel. Wyjścia 3. jeżeli się było młodym kiedykolwiek". uczniowie renomowanej akademii Weltona. Paul) * "Młodość nie wierzy doświadczeniu starych". choć ciągle uczył się życia na nowo. On sam przez lata zachowuje młodość i niezwykłą urodę. (G.Młodość bohaterów przypadła na czas apokalipsy spełnio. (C. S. jak też wspaniałych. Biblia (NT) . Gorki) * "Bywają ludzie. jeżeli nie zaniedbało się wiosny". przewędrował całą niemal Europę. która przywróciła go sztuce. obiecać poprawę.

Po dokon~~ niu zemsty Giaurowi nicjuż w życiu ni~ pozostaje. A. z której nie podniesie się nawet po stu latach. nie zginie. nie wiedząc o tym. Fausta kusi też nadzieja poszukiwań. sposoby je osiągnięcia. Dotarli w końcu do Kolchidy. a Duncan zapowiedział wizytę w jego zamku).G. twierdzi. nie uważa się też za człowieka szczęśliwego.Po śmierci ukochanej Leili Giaura trzyma przy życiu tylko nadzieja dokonania zemsty na Hassanie. Galahad. kiem konającego Hassana. Horacy wyraża nadzieję: nie wszystek umrę (non omnis moriar). Taki byt3 Odys. ale zawiera też w so zapowiedź klęski. z którego odlewa się pomniki . toteż chciała sobie i swemu bratu Polinejkesowi zapewnić możliwość wejścia do krainy umarłych. gleba nie rodziła). gdy zaczęły się spełniać pierwsze wróżb y (Makbet został ta. toteż jedna pociągała za sobą konieczność popełnienia następnej. ale sprowadza się ona do rozumienia sensu cierpienia i ofiary. każe Waltero~ -Alfowi przywdziać maskę.'. Nadzieja Demeter spełniła się częściowo: Kora-Persefona wraca z Hadesu na kilka miesięcy w ro-' ku.Doktor Faust. Molier "Świętoszek" . św. porzucił młodą żonę i skazał się na samotność.Wkradając się podstępnie do domu Orgona i udając człowieka głęboko wierzącego. nie uważa. król Artur. Goethe "Faust" . wybrał życie w ubóstwie i pokorze. Hamlet jest zbyt słaby psychicznie.'' a często pułapki (w jaskini Cyklopa): Nadzieja na ujrzenie ukochanych brzegów wyspy i wiara w wierność Penelopy pozwoliły mu osiągnąć cel. umożliwił spełnienie się klątwy ciążącej nad rodem Labdakidów. odzyskania córki. surowym. "Non usitata" . W. W swojej podróży do Kolchidy Argonauci musieli pokonać wiele trudów (walki. 2) Sredniowieczna literatura dworsko-rycerska wykreowała wzorzec idealnego rycerza. W. W trenach XVII-XIX osiąga on równowagę ducha. Sofokles "Antygona" Bohaterka tragedii sprzeciwiła się rozkazowi Kreona. zbyt zagubiony we własnych rozmyślaniach. u Nauzykai). że wypełni polecenia ojca. działać metoda podstępu i zdrady. a brakiem nagrody za nie. nie gonić za zyskiem i próżną sławą. Graala. 4) Nadzieja przyświecała uczestnikom wyprawy po złote runo. Roland.. Por. niosąc ze swoim powrotem nadzieję" nowego życia (odradzająca się wiosną przyroda).być może . jakoć się kolwiek dzieje" (pieśń IX. także pieśń XXIV Kochanowskiego ("Niezwykłym i nie leda piórem opatrzony") oraz fraszkę "Ku muzom". Byron "Giaur" . zemścił się nad tobą. co należałoby zmienić i ma nadzieję. Kochanowski "Treny" . Szekspir "Makbet" Czarownice swoimi przepowiedniami obudziły w Makbecie nadzieję na zdobycie władzy. 1 takjak męka Chrystusa nie była daremna. jąc nadzieję na zwycięstwo. wykorzystując czary Medei. Rycerzom przyświecała nadzieja zbliżenia się do ideału. zgodnie z zasadą Mach vellego.Przeciwstawiając kamiennym blokom. co tłumi trwogę). na wyspie Lemnos). ma-v. Aby wymóc n~ Zeusie oddanie córki. Dante Alighieri "Boska Komedia" Nad wejściem do Piekła widniał napis: Porzućcie wszelką nadzieję. ale ponieważ apetyt rośnie w miarę jedzenia. Wierzy. która po stracie Kory nie zrezygnowała z nadziei. Cena wysoka za . Lancelot. bo nie ma zależności między życiem bogobojnym. J. że boskie prawa mają pierwszeństwo w życiu człowieka. myśląc. J. Jest rozczarowany da wiedzy książkowej. ale także z dziei na stworzenie świata lepsze w którym nie będzie bólu i cierpienia (zanuciłbym pieśń szczęśliwą). G. przyświecała jej więc nadzieja sprawiedliwego osądzenia jej czynu przez bogów. Wierzyli oni. sztormy morskie. spiżowi. Tartuff pragnie zdobyć wszystko: dom i majątek swego gospodarza. po-': kusy (u czarodziejki Kirke. Cyd. Szekspir "Hamlet" Królewicz duński postrzega świat jako nie plewiony ogród. że ziemi groziła zagłada (wyschły rzeki. mając nadzieję.słowo poetyckie. z potarganymi włosami. a Danię jako więzienie.. Gelonów kraj. dokona żywota w klasztorze~ ze spokojem oczekując śmierci. by nad jegc~ trupem wypowiedzieć słowa jam spełnt~ swoje. Franciszek natomiast. skromnym.To właśnie nadzieja zniszczenia : konu Krzyżackiego. A. wy. że życiem pełnym wyrzeczeń. Mickiewicz "Dziady" cz. Przypadek sprawia. W ten sposób. Rycerzom Bractwa Okrągłego Stołu dodatkowo przyświecała nadzieja zdobycia św. bo istnieje przecież nadzieja na ich zakoń czenie. strzegącego złotego runa.który znając przepowiednię na swój' temat. że kolejne zbrodnie można ukryć. z jakich zbudowane zostały piramidy. Kochanowski "Nie porzucaj nadzieje. gdyż była przekonana o słuszności swoich racji. ludzie podejmowali trudy: osiągnięcia wyznaczonych celów. który zgodnie z kodeksem rycerskim miał być nieulękły.) użyj dziś panie nade mną litości. toteż spotkanie z Mefistofelesem daje mu nadzieję na spełnienie marzeń. w porwanej szacie. Nadzieja ta dodatkowo przybrała na sile. Liczy się tylko cel. być wiernym swemu seniorowi. W imię tej nadziei św. aby osiągnął granicę ludzkich możliwości poznania. a kto mu kolwiek ufa. zaś św. ks. że potrafi to zrobić. Wymagało to wielu wyrzeczeń. II): Wobec zmienności Fortuny (bo z nas Fortuna w żywe oczy szydzi) i niezbadanych wyroków boskich. rozbicie statku). pozbawionym przyjemności i uciech zaskarbią sobie życie wieczne i możliwość obcowania z Bogiem.W. którejest tworzywem literatury. ojczyzny. chce także uwieść Orgonowi żonę. takiego jak np. Siłę rządzącą światem nazywa nieznajomym wrogiem. którego bohater dąży. tak też martyrologia narodu polskiego jest celowa i przez Boga za- 102 . Literatura średniowieczna . sh~żąc najbiedniejszym. jak pokonać smoka. Aleksy wyrzekł się bogactw. nie podlegają ocenie moralr Tu nadzieja jest dwuwartościowa: j czynnikiem mobilizującym. Przygotowuje się do niej starannie. a tam Jazon urzeczywistnił swój zamiar. człowiek powinien zachować równowagę ducha (lecz na szczęście wszełakie serce ma być jednakie) oraz zaufać Bogu i w nim pokładać nadzieję: siła Bóg może wywrócić w godzinie. Nadziei zdobycia tronu (za każdą cenę) towarzyszyła wiara. który posiadł wszelką wiedzę dostępną człowiekowi oświecenia (medycyna. Wędrowała po świecie smutna. wie. Nadzieja okazuje się zwodnicza. choć był on bardzo bliski celu. miał nadzieję na przechytrzenie Losu (opuścił królestwo.tylko chwilę szczęścia. szlachetny. Za obietnicę szczęś~ cia Faust zaprzeda duszę.bohaterów mitologicznych często decydowali: bogowie. zadanie wrogc klęski. poznania wszelkich tajemnic świata. 3) Demeter to archetyp matki cierpiącej.. Mickiewicz "Konrad Wallenro . że dokona zemsty i zabije Klaudiusza. Dowodził nią Jazon. którzy tu wchodzicie. Upór i nadzieja na osiągnięcie celu kazały mu pokonywać kolejne tru-:: dy (burze morskie. pokusy zaniechania wyprawy np. Jest to nadzieja nieśmiertelności poezji i sławy po śmierci (mnie argonautów pozna Kolchida. która go pouczyła. upokorzenia. Była to więc zapowiedź świata pozbawionego tej wartości. Złamała rozkaz władcy. który z powodu gniewu~ Posejdona nie mógł dotrzeć do swej'. Dak. król Itaki.W trenach X-XI zrozpaczony ojciec daje wyraz kryzysowi wiary. która łagodzi ból wszelkich cierpień. obiec zwycięstwo.nem Kawdoru. że władcy Koryntu są jego rodzicami). ukryć s prawdziwe oblicze. mając nadzieję naśladowania we wszystkim Chrystusa i uzyskania zbawienia. zawsze stawać w obronie słabszych. J. że nadzieje Świętoszka nie mogą się ziścić. 2) Postawaksiędza Piotra także określonajest przez nadzieję. teologia). a później długo napawa wido. Umie wskazać zło. Horacy "Exegi monumentum". Jako syn marnotrawny wyznaje swe winy wobec Boga i ma nadzieję na przebaczenie: Wielkie przed Tobą są występy moje (. że rządzi ona w sposób chaotyczny. III Prometejski bunt Konrada wyn z wiary we własną moc. spowodowała. Szymon Słupnik na samotnicze życie przez wiele lat w celi na słupie.1) Szczególna nadzieja przyświecała średniowiecznym ascetom. prawo. bronić wiary chrześcijańskiej. 2) Bohaterem tragicznym jest w mitologii Edyp.

Wierzy w takie wartości. kieruje poczynaniami Judyma. plwają na siebie i żrą jedni drugich. żałobą. Konfrontacja czynów Greków i Polaków zawstydza piszącego. Umierają. zakochany jak Werter. ani jednej rzeczy. H. aby zarobić duże pieniądze i zaimponować tym Łęckiej. Kupno konia. lecz ty spomnisz. wzajemnie się wykluczają. S. Sienkiewicz "Potop" (i cała "Trylogia") .Utwór nawiązuje do sytuacji biblijnego Abrahama. Sienkiewicz "Quo vadis" Prześladowanym chrześcijanom słowa św. Słowacki "Grób Agamemnona" Podróż w przeszłość Grecji służy do ocenienia sytuacji w Polsce. jak honor. Zagłębiu. że mówienie narodowi bolesnych prawd (pawiem narodów byłaś i papugct. że można zło dobrem zwyciężyć. Żeromski "Ludzie bezdomni" . Tu łączą się wiara w trwanie narodu i nadzieja jego zmartwychwstania (wierzę w wskrzeszenie popiotów i kości). zjednoczony. jak kamienie przez Boga rzucane na szaniec. Dopiero tu odżywają jego nadzieje na 103 . dzieła pojawia się też w: "Fortepianie Szopena". Wyzbyty młodzieńczych nadziei żywionych wobec miasta. Wydaje się nawet przybierać na sile wraz z determinacją. nadziei jej chwalebnego trwania. Powraca więc nadzieja na szacunek u późniejszych pokoleń (syn minie pismo. czuje się odpowiedzialny za choroby i cierpienia najbiedniejszych. sęp ci wyjada nie serce. Nakazywały zachowywać nadzieję nawet wtedy. czynu.Bohater powieści jest idealistą. rozżaloną. Joanna. że często nadzieje ludzi. Sokratesie" . Kordian uda się do sypialni cara. a miłości byś nie znat bytbyś jako miedź brzęcząca albo cymbał brzmiący. Ta nadzieja nie opuszcza go w kolejnych etapach jego życia: w Paryżu. że raz popełniwszy błąd.aż do Patusanu. że Chrystus nakazał przebaczenie..Miłość i nadzieja zdeterminowały życie Wokulskiego. Chce być wierny ustalonym przez siebie zasadom niezależnie od okoliczności. Zarównojej treść. z których byśmy viribus unitis przy boskich auxiliach wyjść nie mogli. znikąd pomocy). nie będą musieli umierać w wieku trzydziestu lat ci od cynku. Balzac "Ojciec Goriot" Rastignac przyjeżdża do Paryża pełen wiary. odpowiedzialność. Tam zostaje upokorzony pod murami zamku: ten dumny. "Do obywa tela Johna Browna". że "nauką i pracą ludzie się bogacą". S. Była to próba wyjaśnienia naszej historii i dania narodowi nadziei.1) Nadzieja na to. oderwanie się od spraw przyziemnych. gdzie pieniądz jest ultima ratio mundi. Jego nadzieje są całkowicie oderwane od realiów politycznych. H. wnuku. Kamiński "Kamienie na szaniec"). Mickiewicz "Pan Tadeusz" W "Epilogu" Mickiewicz pokazał emigrację polską skłóconą.jak i zakończenie są tendencyjne. Chochoła można interpretować jako zło. Molinań). że odmieni się wreszcie serce ukochanej. niech żywi nie tracą nadziei i przed narodem niosą oświaty kaganiec. Wokulski będzie płacił długi jej ojca i spełniał najbardziej upokarzające kaprysy Belci (Rossi. których los zetknął ze sobą. Sienkiewicz "Krzyżacy" Aby odzyskać uprowadzoną przez Krzyżaków córkę. mając nadzieję na zabicie tyrana.życia. 2) Na przykładzie marzeń Joasi widać.Powieść pisana "ku pokrzepie niu serc". ufny w swe zwycięstwo pokona każdą przeszkodę. toteż nie potrafią oni nienawidzić nawet swych prześladowców. romantyczną miłość. sława). Naród przestanie żyć mitami. bo pozbawioną nadziei na powrót do kraju: utraciwszy rozum w mękach długich. Jeśli lekarze przestaną być lekarzami ludzi bogatych. M. coś bez wartości. zgubny sen. rozszarpywani pczez dzikie zwierzęta.wszystko to dyktowane jest nadzieją. jeszcze grób Twój odemknq powtórnie). mając nadzieję na zrealizowanie ideałów. To właśnie nadzieja na odzyskanie córki kazała mu zapomnieć o rycerskim honorze. z modlitwą na ustach i nadzieją w sercu. wszystkie swoje działania podporządkowuje zdobyciu panny Izabeli. zjaką Judym chce spłacić ten przeklęty dfug. Umierają także z nadzieją zmartwychwstania. powozu. Krasiński "Nie-Boska komedia" Zwiedziony obietnicą Dziewicy (wiel ka miłość. które nie daje szansy. Dawał nadzieję i otwierał jasną przyszłość przed narodem. którą bym prrycisnął do serca z mitością. To dla złudnej nadziei łaskawszego spojrzenia lub pozwolenia ucałowania rączki Izabeli. hardości. gdy rzeczywistośćją odbierała (por. z Polskąjest podobnie. Słowacki "Testament mój" Poeta wypowiedział w nim znamienne słowa: l. musi uciekać przed światem i sobą coraz dalej . A. Chrystus cierpiał z nadzieją zmartwychwstania. mówi: teraz się spróbujemy. nie uwzględnia on także w swoich planach własnej osobowości. Wyspiański "Wesele" Występujące w dramacie symbole mają niekiedy przeciwstawne znaczenia: Zygmuntowski dzwon Dziennikarzowi kojarzy się z nieszczęściem. bo nie ma takowych terminów.ecz zaklinam. lecz mózgi) wyjdzie mu na dobre. z intencją wiary w przyszłość i nadzieją na pozytywną odmianę i szczęście Gospodyni schowała złotą podkowę.. pragnie go stworzyć z Judymem. szlachta i magnaci przechodzą na stronę wroga.Mimo przegranej w głosowaniu. pojedynek z Krzeszowskim . Słowacki "Kordian" . pozwalającą trwać nadziei na lepsze czasy. poczucie obowiązku. Stały się życiowym mottem żołnierzy Szarych Szeregów. B. Jej nadzieje są skromne i. Z. A. o odegraniu szczególnej roli w historii doprowadzą hrabiego Henryka na skraj przepaści. dokona swego rodzaju wstrząsu i oczyszczenia. Dlatego utwór powstał jako chęć przeniesienia cudem na ojczyzny łono wszystkich zbiegów z paryskiego bruku. że świat może być lepszy. zwycięstwa. która nie miała prawdziwego domu. jak też romantyczne marzenie o wielkości i sławie. Zarówno nadzieja na wielką. "Coś ty Atenom zrobił. przelicytowanie kamienicy Łęckich. J. J. że czyn ten rozwiąże sprawę niepodległości Polski. jego pragnienia zmieniają swój kształt. "Bema pamięci żałobnym rapsodzie". ani matki. iż ma nadzieję. że może w pojedynkę naprawić świat.W obu utworach pojawia się charakterystyczny motyw niezrozumienia przez współczesnych.K. H. często też upokorzenia artysty (jednostki wybitnej) i jego dzieła (sztuki). działał wspólnie i pamiętał o swojej tradycji. służą przekazaniu pewnej idei. Później już ślepy i kaleki Jurand. wręcz banalne wobec jego ideałów: dom pełen prostych sprzętów. Jurand udaje się do Szczytna. C. Warszawie. W ostatniej rozmowie dr Tomasz przekreślił jej marzenia słowami: nie mogę mieć ani ojca. co się po zimie wyrzuca (śmieć). a kiedy trzeba na śmierć idą po kolei. firanki w oknach. Toteż naród pogodzony. więc można świat odmienić dobrem. Nadzieja na odrodzenie (zmartwychwstanie) idei.planowana. darowując życie Zygfrydowi de Lówe. stąd utwór pisany jest z nadzieją. zaś Stańczyk mówi o nim jako o symbolu. a ich dzieci nie będą się rodziły upośledzone. W zderzeniu z rzeczywistością Paryża. który uwierzył wbrew nadziei. ale też jako wartość pozytywną chroniącą życie. Prus "Lalka" . Conrad "Lord Jim" . Judym prawdziwie wierzy. Konopnicka "Contra spem spero" . J. odrzucenia. Bohater naiwnie wierzy. król opuszcza kraj. żonę. H. Cisach. który zaniechał waśni i sporów. Takie rygorystyczne podejście do życia sprawia. ani żony. Od obrony Jasnej Góry (boska Opatrzność) wody potopu zaczę~y opadać. potęgi Polski. że potrafi tego dokonać sam. przeżycie czegoś niezwykłego. Nadzieje na spełnienie wielkiej misji dziejowej okażą się do tego stopnia mrzonkami. hrabia Henryk porzuca dom. smutkiem. twardy i bezwzględny dla wrogów rycerz wyzbył się swojej buty. Norwid "Klaskaniem mając obrzękłe prawice". Na Bałkany jedzie tylko po to. że sam bohater w szpitalu wariatów nazwie je szaleństwem. on który wyszedt z motłochu. które były nakazem walki do końca i ofiary największej . dziecko. Stach. J. Nigdy nie można wyzbywać się nadziei (sytuacja beznadziejna: potop szwedzki. martwotę. przekonał się. Dał on temu wyraz w referacie u doktora Czernisza. Pawła dodają nadziei: gdybyś mówił jęrykami ludzi i aniołów. Ma on nadzieję na szybki awans społeczny.

że można być świętym bez Boga. który pozwala pułkownikowi wierzyć. w którym rząd oficjalnie uznałby jego zasługi wojenne i przyznał mu stałą rentę.) to zaleję się jak jasna cholera. Miłosz "Traktat moralny'~ Poemat wchodzi w skład tomiku "Światło dzienne" (1953) i jest wyrazem wiary poety w możliwości człowieka. Pchełka marzy o przyjeździe Joli i powrocie do rodzinnej wsi. pokoje najczystsze. czytane setki razy listy. świadomość tego faktu każe poecie zakończyć wiersz słowami: jeśli uda nam się to. Nadzieje mają to do siebie. donoszą własne dzieci. wędrówki w labiryncie korytarzy i pokoi sądu. Pozbawienie człowieka nadziei to największe zwycięstwo Wielkiego Brata. Józef K. więźniowie sowieckich łagrów zachowują nadzieję. więc chcą. (Słowa popularnej piosenki) * "Żeby coś robić trzeba mieć nadzieję.W relacji Marka Edelmana ciągle powraca motyw nadziei.). Nadzieja na przeżycie jeszcze jednego dnia. w której wszyscy będą mieli mieszkania: wygodne. Jest prawo obozu. Taką złudną nadzieję pielęgnują w sobie Żydzi. K. np. To są ich małe światy. aż do ostatniej sceny. Hłasko "Ósmy dzień tygodnia" patrz: pokolenie stracone. wie.. Los Józefa K.. Doktor Rieux nie rezygnuje.. Wielka Oddziałowa nie pozwala na najmniejszą samodzielność.). aby żyli. Krall "Zdążyć przed Panem Bogiem" .odbudowanie zaufania ludzi. Będą to domy: w miastach i na wsiach. aplikuje proste środki. Zatriumfował. dają jedzenie. a choćbyś był jak kamień polny. gdy bez oporu da się wyprowadzić do kamieniołomów. Nigdy nie można się wyrzec dobra i prób ocalenia człowieczeństwa. że suchary te zje podczas ucieczki z obozu . politycy grę już przegrali. T. że wróci do Petersburga. Często nadzieja ratunku i ucieczki kryje się w rzeczach prostych: zdrowie równowaga ducha. dawać nadzieję już samym swym pojawieniem się. Ratując skazanych z Umschlagplatzu. Jest to Seweryna Baryki sen o Polsce. że zawsze trzeba próbować walczyć i mieć nadzieję. najzdrowsze. portorykańska dziewczyna. niszczy marzenia o możliwości stworzenia raju na ziemi. G. Wierzy. że mogą stworzyć doskonałe. Mc Murphy daje pacjentom nadzieję na normalne życie. którzy żyją z dnia na dzień na jednej ławce w parku. odruchy buntu tłumi się lekami. Każdy z więźniów ma swoje małe marzenia i nadzieje: Jewgienia Fiodorowna wierzy w możliwość odrodzenia się przez miłość.. że w ten sposób uda im się doczekać pomocy. według poety. higieniczne. Jej symbolem są przekazywane zdjęcia.. Największą zbrodnią jest odbieranie ludziom nadziei.. że za uzbierane tu pieniądze otworzy w swoim miasteczku mały sklepik. że może podjąć walkę z systemem. więc wptyń na bieg tawiny. Oto bowiem Jack.. dziwkarz. którą trzeba chronić .) tęczcl. najtadniejsze (. szarych ludzi (. mając nadzieję. (Platon) * "Nadzieje uczonych są pewniejsze niż bogactwa 104 . stąd jego kolejne przedsięwzięcia: zaangażowanie adwokata. Tołstoj) * "Nadzieje ludzkie sąjak kwiaty na łące: jednakowo różnorodne i jednakowo krótkotrwałe". spotkania w domu swidanij. prysznicami lodowatej wody lub najbardziej radykalnie . Zdawałoby się . demokratycznie wybrali przywódcę. S. znam wielu mądrych ludzi". Mauriac) * "Nie wyrzucaj bohatera z twej duszy. czterech dni. jaką żyli ludzie w getcie warszawskim. muzea. Życie dopędziło wiecznego uciekiniera... Edelman dawał im nadzieję życia. (Zaratustra) * "Każdy prowadzi jakąś kalkulację. że w rzeczywistości szpitala psychiatrycznego nic nie można zmienić: są okresowi i są chronicy. W. że zostanie przywódcą. J.. ustanowili prawa. wierzy w miłość. * "Nadzieja matką głupich? Nieprawda. Orwella "Rok 1984": Winston długo ma nadzieję. Głowacki "Antygona w Nowym Jorku"-Akcja dramatu toczy się w środowisku nowojorskich bezdomnych (homlesów).).lobotomią. a także ofiarowywał możliwość przeżycia czegoś innego niż strach. dzierżyj odważnie twoją najwyższą nadzieję". Kesey "Lot nad kukułczym gniazdem". co z nimi będzie. Miłosz "Nadzieja" Warunkiem nadziei jest. tygodnia. awanturnik). wiara.oto świat twój (. że się tego dokończy".W przeciwieństwie do bohaterów "Opowiadań" Borowskiego. że ludzi idqcych na śmierć oszukuje się do ostatniej chwili. widok dziecka. którzy odjeżdżają do obozów. próby przekupstwa. Okazuje się. nowoczesne. Bursa "Nadzieja" . Pojawia się tu jednak Mc Murphy (karciarz.świat bez nadziei. miłości.W prowokacyj ny sposób ukazane skromne marzenia ludzi z okresu "naszej małej stabilizacji": trochę barw do szarzyzny życia.. Warunki tego miejsca przypominają raj i młodzi rozbitkowie wierzą. który nigdy nie nadejdzie i kogut. nieść chorym otuchę i wiarę. Sam dom. Garcia Marquez "Nie ma kto pisać do pułkownika" . realizacja choćby jednego zamierzenia. Shaw) * "Marzenia. a pułkownik dzięki temu zdobędzie pieniądze. ubożuchne nadzieje. A. uczestnik wojny domowej. przyjacielska rozmowa. który ocalenie w czasach pogardy może znaleźć jedynie w sobie: nie jesteś jednak tak bezwolny. póty nadziei. Jest to jedyna dopuszczalna forma litości. inteLigencji i przeciętnych. Jednak każdy z trzech głównych bohaterów pielęgnuje własne marzenia: Sasza wierzy. Herling-Grudziński "Inny świat" . Podzielili obowiązki. Robi to wszystko nie w nadziei zbawienia..Nadzieja pokonania zła w postaci szalejącej w Oranie dżumy przez przeciwstawienie mu rzetelnego i sumiennego wykonywania swoich obowiązków pomaga drowi Rieux codziennie od początku rozpoczynać zmagania z chorobą. dwóch. Zrodzić się ona może tylko wtedy. którą nazywamy nadzieją". Bohater opowiadania żyje w świecie złudnych nadziei (zupełnie przeciwnie niż jego żona). Jednak w takiej rze czywistości jednostka nie ma szans: Policja Myśli ma wgląd w myśli obywateli.Wydaje się. jest bowiem metaforą życia ludzkiego. przestronne. od lat czeka na list. nie odpowiadając na pytania. po jakich toczy się kamieniach (. H. długo nie traci nadziei. Jednak nadzieje zbiorowości są niszczone przez partykularne interesy. Cz. Anita ma nadzieję. M. z uporem nacina dymice. że można wygrać. że nie trwają długo.Przez cały czas Józef K. to już widnokrąg rozświetlony (. A. (L. ma nadzieję. Kafka "Proces" .. wielkodusznie obdarowani kilkoma bochenkami chleba: tyle chleba nikt by przecież nie marnował. domy dla pracujących. G. Chciałoby się rzec: póki życia.. szpitale. Cz. posiadanie kogoś bliskiego. bezpieczna codzienność.to trzyma go przy życiu. że uda mu się wygrać proces. możesz. Żeromski "Przedwiośnie" Symbolem nadziei są w powieści szklane domy. dla Natalii Lwownej nadzieją są "Zapiski z martwego domu" Dostojewskiego.). śledzą sąsiedzi i najbliżsi. (F. te duże i te maleńkie". gdy Wielka Oddziałowa zaczęła się go bać. odzyskanie utraconego honoru bycie jednym z nich. jeden z oficerów ze swojej głodowej racji chleba odkrawa kawałki i suszy je w nadziei. a na tym właśnie opierało się funkcjonowanie państw totalitarnych. (B. Golding "Władca much" Grupa angielskich chłopców musi przeczekać na bezludnej wyspie zagrożenie wybu chem bomby atomowej. F. lecz żywym ciatem. ich symbolem są w utworze: list. dające nadzieję na lepsze jutro. Mają nadzieję. gdyż wtedy dostrzeżemy ich piękno (kwiat nowy i gwiazdę niejedną). buduje się w ciągu trzech. gdy lepiej i mądrzej spojrzymy na świat i życie. Pokazuje im. szczera. Por. że nawet stąd ma jedno wyjście samobójstwo. Życie = Brown. Camus "Dżuma" . Nadzieje są na miarę czasów: dość ubogie.. Wierzy w zwycięstwo. Borowski "Opowiadania" ("Proszę państwa do gazu") Więźniom kierowanym do krematońum daje się fałszywą nadzieję. że w najbliższych walkach kogutów jego faworyt wygra. I to jest nadzieją jej pokonania. harmonijne społeczeństwo. cośmy zamierzali (. lawina bieg od tego zmienia.Stary pułkownik Aureliano Buendia. że ziemia nie jest snem..

Kościół podporządkowany państwu. ale nowoczesne państwo powinno umieć bronić swoich granic. Potocki "Nierządem Polska stoi" -Utwórjest krytyką państwa. Pań stwo porównuje on do matki. wolnością chłopów. "Kazanie wtóre: o miłości ku ojczyźnie" kończy sugestywna metafora ojczyzny porównanej do tonącego okrętu i obywateli. w którym głównym strażnikiem pozostaje Poloniusz. (I List św. S. na pokaz (żeóy sześć zaprzęgano koni do karocy). iż nikt nie jest w stanie przestrzegać praw zmieniających się z szybkością corocznych kalendarzy. niewygodnych w skrytobójczy sposób usuwa. niezgoda wewnętrzna. W. A. Krasicki "Wół minister" Alegoryczny obraz państwa. Platon . które nieuchronnie prowadzą kraj do zguby ten nas nierząd pokonał i zgubił. w którym co rok to nowe prawa i konstytucyje. nie chce go zaakceptować. wy. ponieważ jego główna siła obronna. Swymi propozycjami przeciwstawia się Platon tendencjom indywidualistycznym w państwie. Druga pieśń chóru skierowana jest do rządzących. któ ry ośmielił się ją obudzić. Platon wykorzystuje w swojej koncepcji analogię między budową i funkcjonowaniem jednostki (stanowi organiczną całość) a polis.iTkazały się tuż przed rozpoczęciem Sejmu Czteroletniego i postulowały konieczność reform w państwie. to troje: a z nich największa jest miłość". Jego wizja państwa opierała się na idei silnej władzy królewskiej podporządkowanej Kościołowi. gdzie trzem funkcjom duszy (rozum. Poeta krytycznie ocenia postawę szlachty. Skargi były to: brak miłości ojczyzny.Starożytny wątek wojny trojańskiej stał się dla Kochanowskiego pretekstem do mówienia o sprawach współczesnej mu Rzeczypospolitej. ` P. zniesieniem liberum veto. II" (O spustoszeniu Podola) . W. że tak jak człowiekiem rządzi rozum. zawiść. Pawła do Rzymian 4. w ogóle nie funkcjonuje. ani życia opierać na jednej nadziei". wystawnym życiu. (J. jakie ich młodzieży chowanie streszczają sąd Staszica na temat roli edukacji i wychowania młodych obywateli. "O wojnie". Słowa: zawsze takie Rzeczypospolite będct. filozafii i literaturze. gdzie nie przestrzega się prawa. 18) * "Wiara.Jest to obraz doskonale zharmonizowanej społecze ności. a żołnierzowi pieniądze gotujmy). podsłuchuje. egoistyczna: wolna. a jako kto może. Kochanowski) * "Niech żywi nie tracą nadziei". Miłość. jak można różne swoje zdolności spożytkować dla dobra państwa. W. którzy tu wchodzicie". jakoć się kolwiek dzieje". Potocki "Pospolite ruszenie" . "O Kościele". nowoczesnym wychowaniem młodzieży. równa szlachta grozi rotmistrzowi. ale brak mu siły wewnętrznej i odporności. (Wergiliusz) * "On przeciw nadziei uwierzył". ale skuteczny wół minister. Frycz Modrzewski "Łaski. by rzeczy mogły iść z wolna. gdzie ani prawa ważcł.Kazania sejmowe" Zawierające metaforyczny obraz upadku Rzeczypospolitej. wojny są złem. wobec którego obywatele państwa nie są równi. bezbożność. Niemcewicz "Powrót posła" . "Niech śpi pijany". A. zdrady. jaką jest pospolite ruszenie. osłabienie władzy królews~ej. Niemcewicz jednocześnie opowiada się za: tronem dziedzicznym. zmierzające do wskazania niedomogów w funkcjonowaniu państwa oraz propozycje zmian. J. toteż pisarz nie popiera wojen zaborczych. płacenie podatków tylko przez najuboższe warstwy szlacheckie (którzy się na dziesiątej opierają części). Walery) i staroszlacheckiego. Satyrę kończy metafora ojczyz ny jako tonącego okrętu. wstecznego (Starosta)."Uwagi nad życiem Jana Zamoyskiego" . niesprawiedliwe prawa oraz niebezpieczeństwo herety. Por. "O szkole".ckiej zarazy. tę milą ojczyznę i Rzeczpospolitą. która ani sama nie broni zagrożonej ojczyzny (Wsiadamy? Czy nas póhniski trzymają?).za każdym razem ze szkodą dla państwa. skujmy. obejmujących najważniejsze w funkcjonowaniu państwa dziedziny: "O obyczajach". oddzielenie spraw Kościoła od państwa. (Demokryt) * "Nie należy ani okrętu przytwierdzać na jednej kotwicy. ani sprawiedliwość ma miejsce. czyli o karze za mężobójstwo" Jest wyrazem protestu pisarza humanisty przeciwko niesprawiedliwości prawa polskiego. Skarga . Jego poglądy streszczają słowa Podkomorzego d~ zawsze ustępować powinien krajowi. ani nie daje pieniędzy na opłacenie wojska (Skujmy talerze na talery. Kochanowski "Odprawa posłów greckich" . Nikt nie myśli o ginącej Rzeczypospolitej. że zarówno wobec praw natury."Państwo" . Nadzieja. J. ałe porzcldnie.Koncepcje zawarte w publicystyce. rozpusta). ks. Sejmem stale obradującym. że się co rok w granicach swych ojczyzna zwęża. (List św. co poeta następnie rozwija tłumacząc. (Epiktet) * "Dla zwyciężonych jedyną nadzieją jest wyzbyć się nadziei". w którym poeta prLedstawia sugestywną wizję głębokiego upadku ojczyzny. Kochanowski "Pieśń V. małpa . (J. 105 .Młody królewicz duński postrzega świat jako nie plewiony ogród.Sens utworu sprowadza się do stwierdzenia: służmy poczciwej slawie. Kochanowski "Pieśń XIX. Sytuację w Troi podsumował Ulisses (poseł grecki). Pawła do Koryntian 13. też wiersz Potockiego pt.nieuków". mądrym. Według P. który wszystkich śledzi.Jest rejestrem dalszych wad obywateli (pijaństwo. uczy odpowiedzialności. tak też w państwie powinni panować filozofowie. pożądanie) odpowiadać by miały funkcje: rządców. Powróci wreszcie powolny. a liczne nieprawidłowości do chorób. 13) * "Porzućcie wszelką nadzieję. "O prawach". Hamlet nie godzi się ze stanem państwa.Zasadą kompozycyjną komedii jest przeciwstawienie dwóch ugrupowań szlacheckich: postępowego (Podkomorzy. Funkcje ministra pełnią kolejno: lis. który stwierdził: O nierządne królestwo i zginienia bliskie. Prawojest także niesprawiedliwe wobec obywateli: egzekwowane jest przestrzeganie praw. pieniądze z dóbr kościelnych i klasztornych przeznaczone na rozwój szkół (opodatkowanie). Staszic . aby to zmienić: refleksja plącze szyki.U. sądem w Proszowicach. Tuż po zakończeniu nauki w szkole powinni oni rozpocząć edukację obywatelską. Rozwijając swą psychopolityczną koncepcję analogii doszedł on do wniosku. Kon sekwencją takiego życia obywateli jest to. wskazuje na ich szczególne miejsce w społeczeństwie. Hamlet dostrzega zło w państwie. Frycz Modrzewski "O poprawie Rzeczypospolitej" Utwór jest sumą poglądów na temat kształtu i organizacji nowoczesnego państwa. ks. W. Traktat składa się z pięciu ksiąa.Utwór nawiązuje do napaści Turków na Podole w 1575 r. Potocki "Zbytki polskie" W utworze pojawia się pytanie: o czymże Polska myśli we dnie i nocy? Wiersz jest odpowiedzią na nie: o bogaceniu się. co powoduje. którzy myślą tylko o ratowani u swego życia i własnego dobytku. niechętna. Główne postulaty Modrzewskiego: nacisk położony na moralną stronę życia (propozycja powołania cenzora. a wszytko złotem kupić trzeba. II" (O dobrej slawie) . gdzie władcajest zbrodniarzem. Ośmieszając poglądy Starosty Gadulskiego. (Dante Alighień) * "Nie porzucaj nadzieje. chęć bogacenia się za wszelką cenę.Obraz państwa. który kontrolowałby sposób życia i morale obywateli). gdzie szerzy się przekupstwo. niech ku pożytku dobra spólnego pomoże. Pokazał państwo z chwiejnym i nieudolnym królem na czele. Modrzewski podnosi tu kwestię. J. Krasicki "Świat zepsuty" . J. Szekspir "Hamłet" . żołnierzy i rolników. Szlachta jest leniwa. które ku śmierci sZybko przywieść ją mogą: LeczcieŻ pierwej tę chorą swoją matkę. I. Słowacki) Naprawa państwa Naprawa państwa . trawionej licznymi chorobami. którejest łatwym łupem dla najeźdźców. jak i praw boskich kara za spowodowa nie śmierci powinna być taka sama dla przedstawicieli wszystkich stanów. w którym poddani kierujący się bezmyślnością domagają się zmian. I. odwaga. zaś Daniajest dla niego więzieniem.

poczekalni. * "Burzmy bastylie.Szkoły miały według Staszica zostać upaństwowione. wzmóc siłę militarną państwa (100tysięczna armia). jaka nastąpiła we Francji. S. W powieści widać. Piękny młodzieniec wzgardził miłością nimfy Echo. S. pracy państwowej. równość wobec prawa). rezygnacja z wszelkiej przemocy. Na przykładzie Winstona Smitha Orwell pokazuje próbę buntu obywatela takiego państwa. każąc mu żyć w żałosnych warunkach materialnych oraz. gdzie zwykli obywatele mogą jedynie pracować lub udać się na emigrację wewnętrzną. J. w którym sojusz szlachecko-mieszczański miałby być skierowany przeciwko magnatom (domagał się praw dla mieszczan). że Partia pragnie władzy dla samej władzy: władza to nie środek do celu. sprawiedliwość. to cel. podlegają jedynie ustanowionym przez siebie prawom i wybranej przez siebie władzy. sprowadza się do interpretacji wzajemnych relacji między państwem autorytarnym ajednostką. Staszic "Przestrogi dla Polski" Postulat państwa. Jest to aluzja do rodzenia się państwa wojskowego i policyjnego. w którym interesów najbogatszych strzeże policja i wojsko (na tajniaka tajniak mruga). wspólne budowanie. Rousseau . tajemnicze zniknięcie Lichodiejewa). Inne postulaty: uchwały na Sejmie powinny zapadać większością głosów. bo z samych panów zguba Połaków.symbol próżności. Panującym systemem jest angsoc. Wszystkich "nieprawomyślnych" w najprostszy sposób unieszkodliwia się. Lec) * "De republica emendanda" ("O poprawie Rzeczypospolitej") (A. J. szary obywatel żyje skromnie lub wręcz biednie (palący problem braku mieszkań). przeciwieństwem jej jest droga powolnych reform. którą bezskutecznie próbuje pokonać Józef K.. admirałowie i oficerowie. wstawanie). że dotychczasowe doktryny polityczne uzasadniały jedynie despotyzm. wolności dla chłopów. kładąc jednocześnie nacisk na konieczność takich reform. przestrzenią labiryn tową jest bowiem plątanina korytarzy. czy w ogóle istnieje.J. gdzie łotry na świeczniku".J. moim zdaniem. F. co boleśnie unaocznia wątek Mistrza i jego powieści). należy znieść liberum veto.to nie naród się popsuł. interpretująca na własne potrzeby wszelkie przywileje (inne pożywienie. gdzie tajednostkajest od początku skazana na przegraną. co ujawnia widowisko Wolanda w teatrze Varićttes. zanim je zbudują".A. Powoli państwo rządzone przez Napoleona przeradza się w totalitarny folwark.. sprawajest bardziej złożona . Władza pogardza człowiekiem. w której wyniku do władzy dojdą komuniści. G. co indywidualne. mogące stworzyć istny raj na ziemi (szklane domy. Frycz Modrcewski) "Wszystkie inicjatywy dotychczasowe kładą nacisk na odrodzenie narodu.J.W mitologii greckiej syn boga rzeki Kefisos i nimfy Liriope. (A. że naprawić trzeba ludzi. Narcyz ."Folwark zwierzęcy" . Człowiek poddany jest inwigilacji (Policja Myśli). choć domagał się zniesienia pań szczyzny. trzecim wyjściem jest idealistyczna nadzieja i osiągnięcia techniki. Tymczasem. M. G. inny rytm dnia np. o których marzy SeweD'n Baryka). ani wolność myślenia. (S. Nie bez powodu na balu w operze dominują generałowie. tzn. oraz ci. ułatwiającą późniejsze życie zawodowe i obywatelskie. o co jest oskarżony. zobaczył ta m własne odbicie i zakochał się w nim.Jedno z możliwych rozumień tej powieściparaboli. ukrócając w ten sposób szlachecką anarchię. Tuwim "gal w Operze" Groteskowo pokazane państwo. co gorsza. gdy z ratusza bije trzecia i wiozą do stolicy pełne żywności wozy. Jest to państwo o monstrualnie rozbudowanym systemie adrninistracyjnym. po śmierci został zamieniony w kwiat o zimnej. O pojedynczym obywatelu: człowiek to tylko pojedyncza komórka (. bowiem zwierzęta obalające wszechwładzę Jonesa na dworskim fol warku zamierzają stworzyć istny raj na ziemi: równość wszystkich obywateli.) Czy umiera się od obcinania paznokci? Co w takim państwie naprawić? Zmienić trzeba wszystko.. Jest również za takim modelem państwa. którzy wstają. J. po czym powoli i systematycznie łamią wszystkie ustanowione przez siebie prawa. W trakcie procesu na jednej z sesji Winston dowiaduje się od O'Briena. Osmańczyk) Narcyz Narcyz .Orwell . zamykając w szpitalu wariatów lub po prostu likwidując (sygnałem tego jest np. mające swoich strażników. stolicę państwa totalitarnego. Katka "Proces" . Przestrzegał szlachtę przed możliwością krwawej rewolucji. jaką reprezentuje Szymon Gajowiec. oskarżycieli. Sandauer) * "I z drżenia obywateli rysuja się fundamenty państwa". a wszelkie jego próby dochodzenia pra wdy i sprawiedliwości do niczego nte prowadzą. Umarł z tęsknoty za nieosiągalnym przedmiotem swojej miłości. W znanym tekście pt. nawet miłość.taj "Do Stanisława Małachowskiego.: "Do prześwietnej deputacji" pisał: jakiegoż u nas pragniemy rządu? Chcemy Polszcze wrócić wolność. który popsuł". Lec> * "Czy prawo do naprawiania maszyny ma ten. Stał się on później atrybutem boga podziemi Hadesa. o którym nie wiadomo. (s. w którym obywatele są członkami ciała politycznego rządzącego się wolą powszechną. miłości samego siebie 106 . ani wypowiadania się. Wzajemne relacje człowieka i państwa znakomicie oddaje tu porównanie z labiryntem. których dziełem jest tak funkcjonujące państwo. choć nie opowiada się zdecydowanie za żadnym z nich: droga rewolucji. rządzi niepodzielnie Wielki Brat."Umowa społeczna" -Przekonanie autora. tylko państwo się zepsuło i trzeba je naprawić". które będą kreował~ obraz nowoczesnego państwa (np. nie ma w tym państwie miejsca na nic. Nie przewidywał praw obywatelskich dla chłopów. następnie skoinplikowany system łamania osobowości zbuntowanego. gdzie wola powszechna respektuje jednocześnie wolność jednostki. Ostatnie zdanie powieści brzmi: kochał Wielkiego Brara. którzy podjeżdżają do Opery drogimi samochodami. wyodrębnia się pośród nich elita władzy (świnie). za co został przez Afrodytę ukara ny nie dającą się spełnić miłością do samego siebie. Lec) * "Ciemno w tym państwie. trzeba wzmocnić władzę królewską. Rousseau przeciwstawił im koncepcję umowy społecznej. To już siedem lat minęło od odzyskania niepodległości. obojętnej urodzie. tandetnie. Kołłą. praw dla mieszczan. Obywatel w takim państwie nie wie (i nie musi wiedzieć). a uczniowie powinni otrzymywać w nich przede wszystkim wiedzę praktyczną. ubrani w kosztowne futra i bawią się tam pod czujnym okiem strzegących ich bezpieczeństwa tajniaków. sędziów (silne zhierarchizowanie).Funkcjonowanie państwa da się tu sprowadzić do uogólnienia: od utopii do antyutopii. o przyszłym Sejmie Anonima listów kilka" Kołłątajowska publicystyka jest przykładem propozycji konkretnych reform ustrojowych: zniesienia liberum veto.. w którym nie liczy się człowiek. czy tylko niektórym familijom nad resztą niewołników panujących? J. Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" Powieść przedstawia Moskwę lat dwudziestych. mającej ukonstytuować taki kształt państwa. Żeromski "Przedwiośnie" Tytuł powieści jest metaforyczny. nazwany jego imieniem. gdzie przeciętny. Gdy Narcyz pił wodę ze źródła. pokoi. tak jak to zrobiono z Bastylią. odnosi się bowiem do przedłużającego się w Pol sce przedwiośnia politycznego. które charak teryzuje ostry podział społeczny: ci. H. aż do jego zgody na dominację systemu. Żeromski "podpowiada" kilka możliwych rozwiązań. a władze ciągle nie wiedzą. Orwell "Rok 1984" Podobnie jak "Folwark zwierzęcy" jest obrazem totalitarnego państwa. (S. sankcjonowały tylko władzę zwierzchnią stojącą ponad ogółem jej poddanych i niezależną od nich. (E. zabijając jego osobowość (nie istnieje wol ność słowa. to znaczy zburzyć. jaki kształt ma mieć odrodzone państwo.

3) Podobnie jego : okrutna żona. ta martwi się tylko o to. Chce być bogata. suknie). Skupiony jest na sobie. Mi łość samego siebie (narcyzm) powszechnie uznaje się za zjawisko raczej negatywne. Patrz: kat. którą bawią wszelkie skomplikowane romanse. Fromm ("O sztuce miłości"): ten jest wspaniałym i prawym człowiekiem. zawsze odpowiednia oprawa dla własnej osoby. 2) Zbliżone upodobania ma Hrabia. pełen pięknych i kosztownych przedmiotów. Chce wyglądać pięknie. jest zmęczona monotonną codziennością.Eunice . G. Słowacki "Fantazy" . nie wystarcza też pieniędzy na zaspokojenie kolejnych kaprysów (drogi papier listowy. On sam pragnie w życiu tylko brać.~ja") jest tylko obserwatorem. jest więc symbolem oświeceniowej modnisi. Narcyzm . ' W swoim pałacu stworzył własny świat. Później pojęcie rozumiane szerzej . podziwiana. co wykwintne i doskonałe lub dostarczające emocjonujących wrażeń. lim mleku. jak też pięknie umrzeć. który zapewni im akceptację w salonach i dobrą pozycję towarzyską. wielką przyjemność sprawia jej absorbowanie swoją osobą całego otoczenia.1) Hrabia Fantazjusz ma wiele cech narcystycznych (por. Poppea. których : chciał gościć. pogardza ludźmi. poświęcenie). intrygi. któremu żadna kobieta nie powinna się oprzeć. aż do pragnienia posiadania kochanka. które mają podłoże psychiczne: nie zaspokojona potrzeba znajdowania się w centrum uw~gi. zachwycać wszystkich. Emma zamyka się w kręgu swoich chorób. 2) Osobowością narcystyczną jest też sam Neron. kąpiąca się w oś. Nie bierze pod uwagę trudności. która powinna stanowić źródło pozytywnych wrażeń. A. niezdolna kochać nikogo poza samą sobą.1) Nar. że Benedykt mówi o gospodarstwie i dzieciach. przez wygląd zewnętrzny (ciągle nowe kreacje). swoich dolegliwościach (głowa mi źle robiła przez noc całą. jestem w strasznej feblesie).. toteż w jej zakochanych oczach ' Petroniusz-Narcyz przegląda się z roz. rzymski arbiter elegancji. przez S. znajomi) interesują ją o tyle. nie angażującym się emocjonalnie. Potrafi natomiast brylować w towarzyst wie. K. wychowany przez matkę na światowca i artystę. skłonności do zamykania się w sobie. nie liczy się z nim. Freuda w jego psychoanalizie. dostrzegając tylko to. człowiek.. Drażni ją mąż. hedonista. 2) Jego kobiecym odpowiednikiem jest hrabina Idalia . konflikt z Bohatyrowiczami). jako że wnoszą w życie element niespodzianki. Marzy o wielkim (jak w powieściach) romansie.. bo na balu będzie miała zaczerwienione oczy. której ciągle nie dość hołdów i która aby zaspokoić miłość własną wystawia na śmiertelnie niebezpieczną próbę rycerza Emroda (trudno się dziwić. pragnąca zwracać na siebie uwagę. Ona ciągle buja w obłokach. Schiller "Rękawiczka" Elementów narcystycznej postawy można się dopatrzeć w bohaterce ballady-Marcie. introwersja. lubująca się w górnolotnych rozmowach o sztuce. Jego ukochana niewolnica .kobieta bogata. Aby zaspokoić egoistyczne kaprysy żony. Gdy Wokulski zatroszczył się serdecznie o Łęckiego. oznacza autoerotyzm. Z poglądem tym polemizuje E. na co dzień obcować z pięknem (w jej pokoju znajduje się popier$ie Apollina). kobieta piękna. częste przebywanie za granicą. Sienkiewicz "Quo vadis" . żeby nie płakać. lubowanie się w najnowszej modzie. chcę czuć najwyższą rozkosz zapomnienia). Starosta wie. stan zakochania w sobie.Izabela Łęcka wychowana w zbytku i luksusie. Strojnisia. kiedy kobieta" .!:'. w bezmyślny sposób goniącej za modą. Kobieta bardzo urodziwa.. żeby kochanek nosił ją na rękach i umierał z miłości do niej. cystycznym typem jest Petroniusz. który chciał zarówno pięknie żyć. Kiedy Rastignac zawiadamia Delfinę o ciężkim stanie jej ojca. Emma. uwielbiana. że zapomnienie może być tylko chwilowe.U. toteż każde z nich ma swój odrębny świat. Benedykt (będąc przecież w trudnej sytuacji finansowej) musi wyasygnować na to pieniądze. z którymi zmaga sięjej mąż (kontrybucja. E. drażni ją. w ten sam sposób kocha wszystkich. żadna też nie zjawi się w momencie jego śmierci (nie mają czasu.(zwłaszcza własnej urody). który nigdy nie ma dość pochwał na temat swojej kiepskiej twórczości. staje się je dynie narzędziem zapomnienia.jest piękną kobietą. by myśl ma omdlata na chwilę. otaczania się zbytkiem.termin użyty po raz pierwszy w 1899 r.). toteż może sobie pozwolić na wiele kaprysów (właśnie fantazji). dokąd zapraszał ludzi. lubi otaczać się kosztownymi rzeczami. lekturach (romanse). Hrabia z "Pana Tadeusza" oraz Zygmunt Korczyński z "Nad Niemnem"). Skupia się wyłącznie na swoich dolegliwościach.. 2) Zygmunt Korczyński. egoistyczna i próżna jest Emilia Korczyńska. którego swojskość Soplicowa nudzi i razi.Obie córki Goriota (Anastazja i Delfina) odznaczają się cechami narcystycznymi. Tu sfera doznań erotycznych. Jego postawa wprowadza do tego intymnego przecież faktu wiele chłodu uczuciowego. bo przebywanie z nimi sprawiało mu przyjemność. H. F. J. kto kochając siebie. kiedy usta ku twym ustom chylę (. choć już nie najmłodsza. pięknie obcych krajobrazów. ten powiedział: Belcia tego nie potrafi. absorbować towarzystwo swoją osobą. książki. PrzerwaTetmajer "Ja. błyszczeć w czasie kwest wielkanocnych. Prus "Lalka" . Bałzac "Ojciec Goriot" . kapryśność. próżna. kobiety próżnej. Inni ludzie (mąż. Nie dba o męża. nie wypada) ani na pogrzebie. I. życie to dla niego kolejne wyzwania (wygrana w karty. przyzwyczajona do tego. kokietka poszukująca męża. Przerwa-Tetmajer "Lubię. którzy poświęcili się dla ojczyzny (o własnym ojcu mówi: mój ojciec byt do najwyż szego stopnia szkodliwym szaLeńcem). pogardza służbą. dreszczyk emocji (schadzka z Fantazym w cmentarnej kaplicy). H. kosztownych drobiazgach (perfumy). modnie ubrana. Jej główną troską są coraz to nowe suknie. Mickiewicz "Pan Tadeusz" 1) Porównywalna z Idalią jest Telimena. Liryczne . Orzeszkowa "Nad Niemnem" . Podczas rozmowy z Rzecznickim porównuje siebie do Adonisa. ja" wiersza zdaje sobie sprawę. K. choć chłodna i wyrachowana. ponieważ jest typem pięknoducha. zdobycie Dianny). sybaryta. Podmiot liryczny wiersza ani przez chwilę nie bierze pod uwagę doznafi partnerki (ja. umożliwia chwilowe oderwanie 107 . jaki sprawiają ojcu (wyciskają go jak cyt rynę). Za pragnieniem rozkoszy zmysłowych kryje się chęć ucieczki od rzeczywistości. że' ` zawsze osiąga to. J. kiedy usta"Dlapodmiotu lirycznego miłość jest jedynie środkiem na zapomnienie o bólu świata i cierpieniu. chcę. Obie córki nie zwracają uwagi na ból. przeszkadza dziecko. Krasicki "Żona modna"Bohaterka satyry nie ma imienia i nazwiska. z życia brać tylko same przyjemności.jako odczuwanie silnych uczuć pozytywnych w stosunku do siebie. którą traktuje przedmiotowo.1) Niezwykle kapryśna. że żona ma głowę nabitą dymem romansowym. jak np. co chce. powozy. wiecznej adoracji. Nie interesują go sprawy kraju (walka. B. Chce być zawsze ośrodkiem zainteresowania. który pragnie przejść przez życie. o ile może się w nich "przeglądać jak w lustrze" i potwierdzać swoją wartość.Podobną do żony modnej postacią jest Starościna: skupiona na sobie. co składa się na pełen obraz kobiety z wyższych sfer. pasierbica. Kobieta nie jest tu równoprawnym partnerem. Niemcewicz "Powrót posła" . w gruncie rzeczy jest krańcowym egoistą: nie liczy się z uczuciami innych (zerwanie romansu z Justyną). w których wyniku ciągle potwierdza swoją wartość. przywiązująca ogromną wagę do wy glądu zewnętrznego. że rzucił rękawiczkę i odszedł).Wiersz jest poetyckim opisem zbliżenia erotycznego. kpi z tych. Fantazy jest bardzo bogaty. koszą. w którym mężczyzna (liryczne . Flaubert "Pani Bovary" Żona prowincjonalnego lekarza. Obie nastawione są na czerpanie z życia przyjemności: poczynając od stosownego małżeństwa. okazuje się lekarstwem złudnym dostarcza kolejnego rozczarowania. Ponieważ niewysoka pensja Karola nie może jej zapewnić odpowiedniej pozycji w towarzystwie.

Glanville) Nieśmiertelność Nieśmiertelność-Niepadleganie śmierci. Ma to symbolizować nieśmiertelność mieszkańców bożego miasta. gotyk. Wilde "Portret Doriana Graya" Na pół alegoryczna powieść inspirowana wątkami satanistycznymi i motywem faustycznym. chcąc zachować wieczną młodość i pozostać niezmiennie piękny. porównuje swoją twórczość do ikaryjskich lotów. Wówczas Zeus zgadza się na nieśmiertelność tytana. narodzili się tak jak rodzą się ludzie. prowadząc rozmowy ze sobą (wtedy bowiem rozmówca go nie nudzi. kto jest najpiękniejszy na świecie?" (Bracia Grimmowie) * Kto sam sobie się nie podoba. więc pewną formę nieśmiertelności. że mimo wewnętrznej pustki i amoralności zewnętrznie pozostaje idealnie piękny i czysty. S. II) . (J. Choćby i umart będzie żył na wieki. nużą go obowiązki.Tytułowa bohaterka poślubiła Narcyza. który. zmienna. kultu sztuki.Umartwianie się.Wiersz przypomina bajkę. podziwianym. Biblia (NT) . a jedynie popisem erudycji i koneserstwa lirycznego "ja". Niekłamaną przyjemność sprawia mu adoracja innych kobiet. młodym. którego owoce udzielały nieśmiertelności. że zostaje sama. Undset "Krystyna. wystarczajej podziw otoczenia. Oznacza to wieczne trwanie Stwórcy niejako poza czasem . de Saint-Exupery "Mały Książę" . drogie samochody.Daisy jest kobietą piękną. W okresie modernizmu właśnie narcyz stał się symbolem skrajnego estetyzmu. lustereczko powiedz przecie.Twórczość poetycka zapewnia pamięć u ludzi. Kultura zna różne formy nieśmiertelności. 2) Uwolniony przez Heraklesa Prometeusz zyskuje nieśmier telność. on zaś jest ciągle młody. Ich trwanie nie jest jednak usytuowane poza czasem . nieosiągalny przedmiot miłości). zakazów w dorosłość. Kiedy Mały Książę opuszcza planetę B-612. W siedzibie bogów poślubia Hebe. K. ale o to. bo nie był w stanie znosić dhtżej cierpień powodowanych przez "szatę Dejaniry". Sebastian w gruncie rzeczy kocha tylko Cecylię (wytwór jego wyobraźni. którego łączono z Apollinem). W powieści niszczeje i starzeje się postać na obrazie. staje się jednym z nieśmiertelnych. boginię młodości i wdzięku. Horacy "Exegi monumentum aere perennius" (Carm.S. ponieważ spożywają abrozję i piją nektar. że jest piękna i pożądana. atrakcyjny. Człowiek zyskuje nieśmiertelność przez zjednoczenie z Chrystusem. córka Lavransa" . któremu większą przyjemność sprawia obcowanie ze sztuką (barok. Daisy łatwo zaimponować: wystarczą ekskluzywne przyjęcia. bezradna. że nie czeka ciągle na niego i wstawiła w okno kraty. róża martwi się nie o niego. J. a wraz z nią pamięć o twórcy.mieli swój początek. H.1) Chrystus mówi: Kto wierzy we mnie. Nie jest jednak zdolna do prawdziwej miłości. że jego twórczość' będzie powszechnie znana i żyć będzie wiecznie (symbol Styksu. * "Lustereczko. wieczne życie. jak kochanek starzeje się. rozczarowuje go Krystyna. aby mogła potwierdzić słowa Michała: die wunderschóne Nase.ujawnia imię tego. cierpiąc na różne choroby. która żąda od Małego Księcia nie kończących się hołdów i ciągłych zachwytów nad sobą. poświęcenie życia Bogu są środkami do zdobycia życia wiecznego w niebie (np. zachwyt nadjej urodą. Nieśmiertelność może mieć wreszcie formę wiecznej egzystencji fizycznej. zawsze będzie.Bohater jest symbolem człowieka. 2) Podczas spotkania z Mojżeszem Bóg mówi o sobie Jestem.dlaczego kielichy kwiatów pachniaty stodko: ze skromności czy też z pychy. Żywoty świętych . Aleksym). nie dostrzega.od rzeczywistości. Jest kapryśna.Podmiot liryczny wiersza nie przeżywa miłości. żywy Gray korzysta z uciech życia. M. Do życia pod chodzi egoistycznie: do matki ma pretensję. Fitzgerald "Wielki Gatsby" . krucha. przywołuje symbol łabędzia (ptaka. Kuncewiczowa "Cudzoziemka" Róża Żabczyńska byłaby doskonałą pacjentką doktora Freuda. jest opowieścią o człowieku. A. zimna i pusta.1) W środku biblijnego raju rosło drzewo życia. którą "przekazuje" mu ciężko ranny centaur Chejron. gdzie wiedzie życie beztroskie i ciekawe (muzyka. szokując wszystkich kolejnymi skandalami. nieśmiertelność może zyskać człowiek przez zjednoczenie z bóst wem. Safona "Pogarda dla nie znajacej poezji" . aby móc mówić o swych przeżyciach.Wiecznym Tułaczu" . na którym złożono go. lecz nieśmiertelność duszy. który najlepiej czuje się. toteż ucieka na wojnę. zawsze jest. Wreszcie miłosierni bogowie zamienili nieszczęśnika w świerszcza.3O) patrz: autotematyzm. Erlend nie jest bowiem stworzony do codziennego życia. tańce). adoracja. Nawet międzyjego samobójstwem a śmiercią Narcyza istnieje podobieństwo niemożność osiągnięcia ideału. By zyskać przychylność ojca bogów i ludzi. Mitologia 1) Bogowie olimpijscy są nieśmiertelni. Utwór nie jest świadectwem głębokiego uczucia. "Legenda o Żydzie . Iwaszkiewicz "Erotyk" (Więc plamiąc mojej psyche) . O. Zapatrzona w siebie. który jest świadom swej wartości. ale też delikatna. toteż podoba się wielu mężczyznom. Horacy "Non usitata" (Carm. ile kłopotu sprawia swoją osobą. To Krystynie przybywa siwych włosów i zmarszczek. zabawy. w któryrn znajduje się aleja drzew życia. E. Prometeusz wyjawia mu tajemnicę przyszłości . przystojny. Córeczkę traktuje jak maskotkę. F. 3) Herakles zostaje wzięty na Olimp z płonącego stosu. Patrz: artysta słowa. ale ją kreuje. 2) W Apokalipsie pojawia się wizja Nowego Jeruzalem.III. staje się po prostu zły (dla Wilde'anie do pogodzenia była sztuka i piękno z moraInością). a każda namiętność jest tylko miłością własną osłodzoną właściwymi epitetami". która z pięknej i ponętnej dziewczyny stała się gospodynią i matką. czystego piękna. Dwa przykre przeżycia z młodości (zawiedziona miłość i nie zrealizowana kariera skrzypaczki) sprawiły. kosztowne prezenty. Iłłakowiczówna "Narcyz i ~ołek" . Piotruś najlepiej czuje się wśród elfów i ptaków. nie skupia się na bogactwie doznań. że zamknęła się w swoim świecie (marzeń o Michale i po mistrzowsku zagranym koncercie D-dur Brahmsa).Narcystyczna w utworze jest róża. który nie chce wejść w świat pełen problemów. (prLysłowie arabskie) * "Każdy z nas jest z natury Narcyzem. Ten dar musi jednak zostać potwierdzony przez Zeusa. Kieffer "Żeby cię lepiej zjeść" Sebastian to typ dwudziestowiecznego Narcyza. nakazów. którego wody zapewniały nie śmiertelność). ale także dzięki swoim dziełom. Nieśmiertelni są bogowie. Został za to 108 .Dumne wyznanie poety. XX. ale na wysiłku poszukiwania niezwykłych porównań w dziedzinie sztuki i kultury. Jest płytka. także Gatsby'emu. Upewnia ją to. Jest uosobieniem ludzkich marzeń o byciu wiecznie pięknym. nie wydaje mu się płytki i głupi).zawsze był. 4) EosJutrzenka wyjednała u Zeusa nieśmiertelność dla swojego ukochanego Titonosa. Ta egoistka i złośnica jest w gruncie rzeczy kobietą marzącą o doskonałości. w której zarozumiały i pewny swego uroku narcyz dostaje po nosie: piękna różanozłota Psyche nie robi bowiem żadnej różnicy między przyziemnym fiołkiem i świetlistym narcyzem: i byfo jej jednako . Barrie "Piotruś Pan" . Nie jest to jednak nieśmiertelność i~zycznego istnienia. wyraża wiarę. Zapomniałajednak poprosić także o wieczną młodość i potem z rozpaczą patrzyła. obrazy van Dycka) niż pełne przeżywanie miłości (dostrzeganie partnerki). często drugim też się nie podoba. który jestem. Często w jej wspomnieniach powraca motyw przeglądania się w lustrze po to. pięknie i harmonii. głównie jednak tym. ten ma życie wieczne.Podczas drogi krzyżowej Żyd Ahaswer plunął w twarz Jezusa. Biblia (ST) . kto będzie chciał Gromowładnego pozbawić władzy. uwielbienie. "Legenda o św.

co się samo przez się rozumie. ponieważ oznacza to straszliwy los. wyruszenie w drogę. J. Swift "Podróże Guliwera" . Czytelnik poznaje go. W obliczu śmierci każdy czyn człowieka.Wiersze.upiory wampiry.Grupa posłów greckich. gdy przebywa we Francji Ludwika XVI (XVIII wiek).przeklęty przez Boga i skazany na wieczną tułaczkę. J. że wszystko staje się nieistotne. Tylko artyści są nieśmiertelni". Kochanowski Pieśń XXIV ks. Kochanowski "Pieśń o dobrej sławie" (Pieśń Xll~ ks. Szekspir "Hamlet" . L. kotki z kociętami i tysiąca pudełek. jest czymś naprawdę niezmiernie ważnym.a staniesz się nieśmiertelny". Werter decy duje się wyjechać z Waldheim.Po dokonaniu zemsty i zabiciu Hassana Giaur oświadcza: a teraz dalej . bo wszystko można odłożyć na później. Jego nieśmiertelne istnienie jest jednak dość kruche . D. Wędruje przez wieki i co jakiś czas w jakiejś części świata daje się poznać. wszelkie zaszczyty. Dumas "Józef Balsamo" Tytułowy bohater (zwany inaczej Cagliostro) to mag.Poeta tworzy nieśmiertelne pieśni. (W. pozbawionej świadomości. chroniąc się przed prześladowaniem Heroda.promienie słoneczne są dla niego zabójcze. Nikt nie wita narodzin nieśmiertelnego z radością. II) Nieśmiertelność zapewnia człowiekowi dobra stawa. Krasicki "Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki" Po wielu perypetiach. Kiedy rodzi się dziecko noszące piętno nieśmiertelno ści. Dzięki sonetom piękny chłopiec stanie się nieśmiertelny .patrz: rycerz.Opuszczenie miejsca. Najpierw wyjazd parokrotnie odkładany z powodu słabości żony.M. J. Polidori "Wampir" .Podczas swoich wędrówek Guliwer trafia do krainy. Wreszcie małżonkowie odjeżdżają w towarzystwie suczki.Na wojnę trojańską odjechał Odys. przebijając osikowym kołkiem albo wystawiając na działanie promieni słonecznych. Wacław zostawia żonę. J. jego rodzina pogrąża się w rozpaczy. Wieczne i nieśmiertelne są cnota i siawa. Rice "Wywiad z wampirem" Młody plantator z Południa. gdzie się dotychczas przebywało.G. tojeszcze skazany jest na wieczne istnienie w świecie mroku . G. porzucając swoją ukochaną Itakę. która z cnoty pty. zawierającej ekstrakt życia. by usunąć się z życia Lotty. I. W. Byron "Giaur" . Już w starożytności posiadł wiedzę tajemną i znalazł receptę na eliksir życia. Odyseusz wyruszył z Itaki.Test jedyna forma nieśmiertelności. w których Szekspir opiewa urodę tajemniczego młodzieńca pokonają czas. ponieważ nie dość.w świat . pudełeczek. Malczewski "Maria" Przedkładając nad własne uczucia rycerską powinność.nie. ale przekleństwem.można go zniszczyć. Reymont) Odjazd Odjazd . J. próbować o niej zapomnieć. Kochanowski "Ku Muzom" patrz: autotematyzm. Niestety. pilnie strzeżony przez Rosenkranza i Gildensterna.Z czasem wszytko przemija. ale miłość jest nieśmiertelna. Tam spotka się z kulturą Zachodu i zacznie zdobywać kolejne (bardziej i mniej kształcące) doświadczenia.upływ lat nie zdoła zmienić utrwalonego w poezji obrazu J. Nieśmiertelność sprawia. 2) Natomiast Hamlet odjechał do Anglii na rozkaz Klaudiusza. Mikołaj wyjeżdża ze swojej rodzinnej wsi do Paryża. B. w podróż.) "Dzieje Tristana i Izoldy" . którym przewodził Ulisses. że nieśmiertelność od biera sens ludzkiemu życiu. (L. (M. który mówi mu.. który uczynił w swoich epopejach doskonałym środkiem wyrażania myśli. P. zostaje "zwampiryzowany" przez pełnego demonicznego uroku Lestata. ale podstęp wykryto. co chcą uciec przed cierpieniem gdyby była świadomością". Pamięć u potomnych i nieśmiertelność. Szekspir "Sonety" .. by żyć. że musi zabijać.1) Z Danii. Biblia (NT) . A. A. III Konrad jako poeta-wieszcz nieśmiertelność czuje. Goethe "Cierpienia młodego Wertera" . Wojna stała się nieuchronnością. która jesr więzieniem odjechał dobrowolnie do Francji syn Poloniusza . w której wśród śmiertelników żyją także nieśmiertelni. I. o którą warto zabiegać. Ów człowiek skazany jest na wieczną egzystencję bez wiecznej młodości. laurowy wieniec nieśmiertelnej sławy.patrz: pogrzeb. W. okazał się elementem jeszcze bardziej przygnębiającym Wertera (nudna praca urzędnika na placówce dyplomatycznej. II . * "Życie wieczne byłoby tak samo uciążliwe. Patrz też: artysta słowa. Mickiewicz "Sonety krymskie" "Ajudah" . Stoker "Dracula" . J. Kochanowski "Muza" Nagrodą dla poety nie są zaszczyty. gdy są w rządzie. Marię.patrz: autotematyzm. Premierzy i ministrowie finansów to wielkie figury wówczas. Przekupiona Rada Królewska głosowała za zatrzymaniem Heleny. udawał szaleńca. których świat mu skąpi. Kochanowski "Odprawa posłów greckich" . kanarka. jak nie spać całe iycie" (A.von Ebner-Eschenbach) * "Sztuka. zachęcony naukami swego guwemera. w najszerszym tego słowa znaczeniu. Zyskuje w ten sposób nieśmiertelność. D. żonę Penelopę i syna Telemacha. 2) Odjazd Tristana z Tyntagielu do Galii po zabiciu jednego z wasali króla Marka. Naborowski "Cnota grunt wszytkiemu" Przemija wszystko. Przed wyjazdem Poloniusz wygłosił wiele nauk. nieodpowied niej karety itd. Patrz: podróż/wędrówka. podróż/wędrówka. Znakomicie uchwycił ten moment J. wiernie służąc ojczyźnie w zgodzie z własnymi zdolnościami i umiejętnościami. ale gdy schodzą ze sceny. wszelkie dobra materialne. A. gdy tylko dotrze do niej jego pierścień z zielonego jaspisu.Wampir to stwór. J. Spotyka tam Homera. ważniejsze są od wszelkich dóbr materialnych.Nie mogąc inaczej rozwiązać miłosnego trójkąta. Lechoń "Toast" . Borges "Nieśmiertelny" Narrator opowiadania trafia do krainy nieśmiertelnych. Hirszfeld) * "Nieśmiertelność byłaby okrutną ni. Ona jedna wszytkim czasom na despekt nigdy nie ustanie. z których przyszłe pokolenia wiją ozdobę jego skroni.W. by powstrzymać napad 109 . a tę można zyskać.godziwością i straszną pułapką dla tych. nikt o nich nie pamięta.Laertes.(Niezwykłym i nie leda piórem opatrzony. Bedier (oprac. Dantyszek "Poeta poleca Zygmuntowi KPieśń weselna na ślub Zygmunta z BarbaraH" patrz autotematyzm.) . przytłaczające stosunki drobnomieszczańskie). zjawy .Józef uprzedzony przez Anioła we śnie odjechał wraz z Maryją i dzieciątkiem z Betlejem do Egiptu. J. i odjeżdża. A. jego wieczna egzystencja nie jest szczęściem. sroki. który zyskuje nieśmiertelność dzięki piciu krwi ludzi. J. Fleming) * ". przez co staje się równy Bogu. po raz pierwszy . W. (A. Mitologia . którą daje poezja. starzeje się jak każdy i po upływie wielu lat jego życie staje się wegetacją nie czującej roślinv_ . Nie chcąc odjeżdżać. Wyjazd miał być lekarstwem. nasycił się zemstą. odjechała (została odprawiona!) z Troi z niczym. Bohater jest wewnętrznie pusty: utraciłjedyną miłość swego życia. Sami nieśmiertelni są prymitywnymi troglodytami Homer zapomniał nawet greki i z trudem mówi językiem. a jest nią ludzka życzliwość". uczony i słynny podróżnik. nieśmiertelność tworzy. Podczas podróży przez pomyłkę Tristan i Izolda wypili napój miłosny. którą musi podtrzymywać przez picie krwi żywych istot. Patrz też: artysta słowa. każda radość i każdy smutek nabierają znaczenia. Luis.. J.1) Odjazd Izoldy Złotowłosej statkiem z Irlandii do Kornwalii na dwór króla Marka. To jest prawdziwe i niezniszczalne bogactwo. wreszcie kazał śledzić we Francji syna. A. S. Krasicki "Żona modna" -Po zawarciu małżeństwa odjazd z miasta na wieś. Naborowski "Do Anny" .jadę sam z sobq. Szancer na ilustracji do satyry. Czechow) * "Powiedz coś. Mickiewicz "Dziady" cz. Przed odjazdem otrzymana od Izoldy obietnica spełnienia każdego życzenia.

G. zostawiając bezbronny własny gród. 2) Odjazd długo oczekiwanej i wytęsknionej bliskiej osoby. które z Umschlagplatzu od~rawia Marek Edelman. B. A. otwiera się cały świat. że tak pewnie odjeżdżali: Emilia Plater i Czarniecki. Twierdzi. inni krzyczą: Jeszcze Polska nie zginęta. S. Jest rozczarowany. Bronte "Wichrowe Wzgórza"Boleśnie dotknięty przez Katarzynę słowami o jego niskim pochodzeniu. poświęceniu i upokorzeniu.. napawający nadzieją. Krall "Zdążyć przed Panem Bogiem" . że wyjeżdża na bardzo długo. jemu tylko znany sposób złamania potęgi Krzyżaków. A. Są to odjazdy Zydów bez powrotu (zum Tode). Odjeżdżają bez nadziei powrotu. że ojciec okradał robotników. zostawiając ją w towarzystwie Starskiego i ojca. Nie będzie miał do czego wrócić. które swoimi kaprysa mi zadręcza otoczenie). gdzie znalazł schronienie. Patrz: konflikt pokoleń. opiekę i miłość Salomei Brynickiej. którego oblegał z wojskiem car Rusi. J. Słowacki w jednej z dygresji ironizuje. ale o coś bogatszy. Nie było innego wyjścia należało odjechać. wszystko zmienił list prezesowej Zasławskiej. S. często prawie dzieci. Na początku sztuki wydaje się. by zdobyć fortunę. dokąd pojechał.Są to szczególne odjazdy.Po pobycie w wielu miastach Europy (I. i panny się zmieniły. Zeromski "Ludzie bezdomni" . gdzie naraziwszy się środowisku lekarskiemu. Sławę. wielkie i niezwykle kłopotliwe dziecko. wyjeżdża ze sługą w świat. Jego odjazd jest dla Dominika bolesnym ciosem. iż dla Wioletty ważne są tylko pieniądze. Z Szopenem zabierają się wszyscy goście pani Sand. w istocie zaś jest rozgoryczony i upokorzony przez Izabelę. Połączenie tych dwóch faktów należy rozumieć jako odjazd Konrada w głąb Rosji (w "Ustępie" występuje on jako Pielgrzym). przed nim (jak należy przypuszczać). Pozostawia mogiłę żony i brata. gdzie przebywa i co robi. Wiadomo tylko. Kierunek: Zagłębie. bo uważa. Podąży za nim do Szwajcarii żona z dziećmi.. Wacław z "Marii". Mickiewicz "Świteź" .W wierszu nie zostali dokładnie określeni bohaterowie liryczni. Żeromski "Doktor Piotr" Piotr Cedzyna decyduje się odjechać i opuścić starego ojca. Mimo że czasy są niespokojne. Jakimi cechami odznacza się wobec tego ten kapryśny Polak? Co uświadamia jego odjazd? H. Dał się zwieść opowieści ojca o szklanych 'domach. nie może rozwinąć normalnej praktyki lekarskiej. Gdy powstała taka szansa. Flaubert "Pani Bovary" Wyjazd całej rodziny Bovarych z jednego prowincjonalnego miasteczka do drugiego. Konrad Wallenrod). zaś w scenie IX kobieta widzi mknącą obok cmentarza kibitkę i dostrzega w niej znajomą twarz. serce i upokorzenie. chce ofiarować żonie jak najcenniejszy dar. że prawie wszyscy mają już dość Szopena (jego codziennych ćwiczeń. która z więźniem spędziła kilkadziesiąt godzin w "domu swidanij". Tylko on wie. w polu. i on sam wreszcie zrozumiał. Aldona poznała jednak jego zamiary. Nikt nie wie. której nie zna. Zmiana miejsca niczego jednak nie zmieniła w życiu Emmy. Odpowiada to nie mieckiej wybiórce do gazu. Wyrusza w dalszą podróż przeklęty przez nią. powinnością (por. Iwaszkiewicz "Brzezina"-Po śmierci Stasia Bolesław wraz z córką odjeżdża z leśniczówki.Na pomoc księciu Mendogowi. zakuci w łańcuchy wynędzniali. On odjeżdża. S. Z majątku George Sand odjeżdża obrażony Szopen (jej wieloletni przyjaciel. władca grodu Switezi. Mickiewicz "Konrad Wallenrod" . pospieszył książę Tuhan. 110 . Niektórych Marek Edelman może od tych odjazdów uratować lub przynajmniej odroczyć termin. Nie zastanie już Marii żywej. A. bo po cichu uznawano. Młody Barykajedzie do Polski. bo dostali bochenek chleba.. Słowacki "Kordian" . ale nie cofnął się. który ostatecznie rozczarowawszy się do Izabeli.ondyn. dworzec kolejowy. że przygotowywany jest etap na Kofymę lub do Aleksiejewki.pokornie. A. ona zostaje. nie pragnie. że odjeżdża mężczyzna. Kochanka? Matka? Żona? Uczucia normalnie towarzyszące rozstaniu i odjazdowi Leśmian przeniósł na świat przyrody (to oczy bratków są coraz łzawsze). III 1) Odjeżdżają z Wilna w kibitkach zesłani na Syberię młodzi buntownicy. by zrealizować jedyny. Często po takim odjeździe skazanemu jest trudniej niż przed spotkaniem. Iwaszkiewicz "Lato w Nohant" Kończy się lato. bo myślał. Prus "Lalka" . 2) Odjazd Judyma z Cis w atmosferze skandalu. Sam Wokulski sądził. że jest to podróż w jednym kierunku: z wyprawy mogą powrócić nieliczni. Niekiedy odjeżdżają uśmiechnięci. ponieważ klimat Tostes zdecydowanie jej nie odpowiadał. Patrz: powrót.1) Odjazd Judyma z Warszawy. Herling-Grudziński "Inny świat" . firowym sińcem. jego odjazd nie ma żadnego związku z tzw. Odjeżdża rozgoryczony. który za wszelką cenę chciał wyjechać z Oranu. Przyboś "Odjazd" . będzie bardzo bogaty.1) Wokulski wyjeżdża z Warszawy do Paryża. ale wraz z odjazdem muzyka pustoszeje Nohant.. przehulawszy dziedziczną wioskę. że jednak ten "bolszewik" z Baku nie umie się zachować jak dżentelmen. J. Doktor naraził się bowiem cisowskiej klice "starców". że nie jest tym Wiktorem sprzed piętnastu lat. ale bez Wokulskiego.W przeciwieństwie do wiersza Leśmiana tu jest znacznie precyzyjniej określona sytuacja liryczna: typowe miejsce odjazdów i rozstań. Jedni wsiadają do kibitek. G. bo nie czuł się z miastem związany. by w sposób legalny bądź nielegalny stworzyć możliwość opuszczenia zadżumionego miasta. jaką w tym boju zdobędzie. Odjechał. co przeczuwał wcześniej (zdobędziesz ty trumnę). ubogi szlachcic z Podola. J. Heathcliff odjeżdża z Wichrowych Wzgórz (właściwie: tajemniczo znika). 3) Wiktor Judym odjeżdża z Polski w poszukiwaniu pracy i lepszych warunków życia. 2) Odjazd Cezarego z Nawłoci.1) Walter Alf próbuje w tajemnicy przed żoną odjechać z dworu Kiejstuta.tatarski. jego dąsów). Tych odjazdów więźniowie boją się najbardziej. który (mimo całej gościnności Wielosławskich) przyjęto z ulgą. Żeromski "Wierna rzeka" Odjazd księcia Józefa Odrowąża z dworku w Niezdołach. gdyż nikt by go przecież nie matnował. dlatego jego odjazd do Paryża należy traktować jako próbę ucieczki przed miłością i przed samym sobą. S. B. by za namową Suzina rzucić się w wir interesów.. Dover) bohater odjeżdża z Włoch. Odjazd jest z gatunku ostatecznych: czy nie moŻna nic nigdy porzucać na zawsze? Czytelnik musi sam sobie na to pytanie odpowiedzieć. pobił Krzywosąda i wrzucił go do stawu.. Ten odjazd pociągu jest najważniejszym momentem w życiu Wokulskiego. Odjazd otwiera w jego życiu nowy rozdział. Nie ustawał w wysiłkach.1) Niekiedy pada w obozie hasło. 2) W scenie VIII ksiądz Piotr przepowiada Konradowi długą podróż. J. Dla niej rzeczywistość uległa rozbiciu. Leśmian "Odjazd" . 2) Z dworca Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej w Skiemiewicach odjeżdża pociąg do Krakowa. Pozostaje chyba kobieta (oczy podkute sza. jeśli nie na zawsze. I Wilko zastał inne. Przed odjazdem Salomea otrzymuje zapłatę od matki Józefa za swoje poświęcenie. że uda mu się odnaleźć stracony czas. który w intencji Karola miał "uzdrowić" jego żonę. Żeromski "Przedwiośnie" .1) Wyjazd Cezarego z ojcem z Rosji. że ma do spłacenia dług. toteż Walter Alf pożegnają przed odjazdem słowami: jesteś wdową po wielkim człowieku.Godna uwagi jest postać dziennikarza Ramberta. Iwaszkiewicz "Panny z Wilka" Z Wilka do Warszawy odjeżdża Wiktor Ruben. Nie przekonują go argumenty świadczące o miłości ojcowskiej. łzy). Camus "Dżuma" . W momencie odjazdu przekonuje się on. Nareszcie wyzwolił się od wspomnień. wysiada. E. J. Słowacki "Beniowski" Maurycy Kazimierz Zbigniew Beniowski. 2) Konrad Wallenrod wyrusza z wojskami krzyżackimi na wyprawę przeciwko Litwie. J. Mickiewicz "Dziady" cz. starców i dzieci. Gdy wróci. bo stamtąd się nie wraca. a w nim kobiety. ucieczka. tzn. żegnając się ze swoją kochanką Wiolettą. kraj na rumaku.

pada ofiarą rozgrywek między dowódcami powstania listopadowego. S.N. Biblia (NT) . który odważył się ją opuścić. król Popiel zostali zabici. wędruje po różnych krainach i przeżywa najdziwniejsze przygody. który kazał zatruć szpadę Laertesa. W. 2) Otello jest ofiarą intryg Jagona. Kafka "Proces" . który przez zbrodnię chce udowodnić. G.Stara lichwiarka i jej siostra stają się ofiarami Raskolnikowa. L. Szymborska "Żona Lota". Poddając się cierpieniu. rodzina. Szekspir "Hamlet" . która wchłania go. pogrąża się w rozpaczy. Nałkowska "Granica" lustyna i Elżbieta są ofiarami Zenona. Garcia Marquez "Sto lat samotności" . Goethe "Cierpienia młodego Wertera" . gdy otrzymały już swoją część królestwa.Tristan i Izolda są ofiarami pomyłki Brangien.A. jakich doznaje.Dunkan i Banko padają ofiarami żądzy władzy Makbeta.1) Abel jest ofiarą zazdrości swojego brata. Z.) "Dzieje Tristana i Izoldy" . który nie potrafi uporządkować swojego życia. Mickiewicz "Lilije" . Wolter "Kandyd" .Edyp jest ofiarą przeznaczenia. Patrz: retrospekcja. który ich bezlitośnie zabija. Ale zostaje za to wynagrodzona małżeństwem z Aresem. narzeczony Maryi. Bez zastanowienia.1) Poloniusz pada ofiarą pomyłki. która prowadzi go do samobójstwa. pada ofiarą kaprysu panicza. U. którego syna. Patrz: sąd/ /proces. T. Dostojewski "Zbrodnia i kara" . A. cierpienia. Biblia (ST) . Bedier (oprac. Homer "Odyseja". Patrz: samobójstwo. który chcąc posiąść władzę. władzy nad maluczkimi i nieświadomymi.Werter jest ofiarą nieszczęśliwej miłości i swojego nadwrażliwego charakteru. świadomie dokonał takiego wyboru. która go zabija. strzela i zabija go. W. * "Odjechać. Łobodowski "Żona Lota". Patrz: szaleństwo. że należy do ludzi stojących poza moralnością. Kirkor. 2) Sam Odyseusz jest ofiarą gniewu Posejdona. którzy nie troszczą się o jej losy. Sienkiewicz "Quo vadis" Chrześcijanie stają się ofiarami szaleństwa Nerona i służalczości jego dworaków.Romeo i Julia są ofiarami waśni między dwoma rodami werońskimi. 2) Herakles wielokrotnie pada ofiarą gniewu i nienawiści Hery. wobec czyjejś przemocy. S. Teraz już stopniowo będą się rozluźniały wewnętrzne więzi. która podaje im magiczny napój . to trochę umrzeć".dobrowolnie z niej zrezygnował. E. który odczuł złe skutki czegoś. Por. którzy chcą przypodobać się swojemu panu. J. widząc Stol nika. że żyjemy na najdoskonalszym ze światów. Wyspiański "Noc listopadowa" Joanna jest ofiarą okrucieństwa fizycznego i psychicznego Wielkiego Księcia Konstantego. Staje się nędzarzem i umiera w samotności. którą podsyca lady Makbet. H. który ją "wykorzystał i porzucił" z dzieckiem. gdy ów wraca z wojny. Wilhelm potwierdził tylko swoje opinie na temat Wielkiej Inkwizycji. J. które stworzył Szatan. Sofokles "Król Edyp" . bezradny wobec czegoś. ale także o poznanie samego siebie. J. Balzac "Ojciec Goriot" Goriot pada ofiarą swojej nierozważnej miłości do córek.M. Wilhelm z Baskerville i Adso z Melku wyjeżdżają z opactwa. 4) Marsjasz staje się ofiarą gniewu Apollina. Pragnie uniknąć zbrodni. Kościoła. W. niszcząc całe jego życie. żona. 3) Arachne jest ofiarą własnej pychy i gniewu Ateny.Pan staje się ofiarą własnej żony. kastruje go. Patrz: ojciec. Wszystkie nieszczęścia. Goethe "Faust" Małgorzata pada ofiarą Fausta. Tolstoj "Anna Karenina" patrz: Rosja. by mogła panować. F. Obie kobiety ponosząkonsekwencjejego nieumiejętności podjęcia trudnych decyzji.M. W. ale nie jest w stanie uciec od swojego losu. W. który porzuca ją i syna. które zgodnie z fatum ma popełnić.1) Uranos jest ofiarą własnego syna. Był pierwszym mieszkańcem osady. trzykrotnie zapiera się Chrystusa. wychodzi za mąż za innego. Zabijając go. 2) Hamlet jest ofiarą intrygi Klaudiusza.Jędzy. którą kochał. że za gobelinem kryje się Klaudiusz. Krasiński "Nie-Boska komedia" Maria jest ofiarą hrabiego Henryka. jest ofiarą machiny sądowej. Wierząc. Gdy jej tkanina okazuje się najpiękniejsza. bo samodzielnie. Adso zaś odjeżdża bogatszy o to. F. Szekspir "Król Lear" . Nie odjechał. W. Mickiewicz "Pan Tadeusz" Jacek Soplica pada ofiarą własnej zapalczywości. Patrz: wina i odpowiedzialność. A.W Macondo wiele było różnych odjazdów i powrotów. (E. Szekspir "Otello" . I. Słowacki "Balladyna" Balladyna drogę do tronu w Gnieźnie usłała licznymi ofiarami . Mickiewicz "Dziady" cz. Mitologia . Nieszczęsna kobieta popada w obłęd i umiera. Mickiewicz "Rybka"-Biedna dziewczyna. Wyspiański "Warszawianka" Józef Rudzki. Remarque "Łuk `Triumfalny" Ofiarą narastającego w Rzeszy faszyzmu stał się doktor Ravic. który po zwycięstwie w zawodach muzycznych obdziera go ze skóry. Patrz: kat. Mann "Śmierć w Wenecji" Aschenbach pada ofiarą swojej miłości do pięknego polskiego chłopca Tadzia. J. Z. Hamlet sądzi. wyniszcza się psychicznie i prostą drogą zmierza do samobójstwa. Szekspir "Makbet" . mają swoje źródło w bosko-szatańskiej zmowie. 2) Józef pada ofiarą niesłusznych oskarżeń żony Putyfara i zostaje uwięziony. bogini niszczy ją i biedna dziewczyna wiesza się z roz paczy. Krysia. Goneryla i Rega na. którą podsyca Jagon swoimi intrygami. że książę Radziwiłł jest nieudolnym wodzem. oślepił. izolujące wioskę od reszty świata.Alina.1) Zalotnicy Penelopy stają się ofiarami Odyseusza.W. J. Patrz: uczeń i mistrz. M. Chłopicki wysyła go na z góry straconą pozycję.W. A.1) Desdemona jest ofiarą chorobliwej zazdrości Otella. Piotr jest ofiarą własnego strachu.1) Jan Chrzciciel staje się ofiarą nienawiści Herodiady. Z jego powodu dopuszcza się zbrodni dzieciobójstwa. Patrz: ojciec. nie troszczą się o ojca i skazują go na tragiczny los. co poznał i usłyszał od swego mistrza.Lear pada ofiarą własnych córek. H. Krasicki "Monachomachia"Mnisi padają ofiarą bogini niezgody . która na~kazuje córce. ale najważniejszy był ten pierwszy: Josć Arcadio Buendia odjechał z wioski z Cyganami. żona. Hara~court) Ofiara człowiek poszkodowany Ofiara Człowiek poszkodowany. Bułhakow "Mistri i Małgor~ata" Mieszkańcy Moskwy ukazani zostali jako 111 . Grabiec. Polifema. Patrz też: zbrodnia/zbrodniarz. Podczas ucieczki z płonącej Sodomy odwraca się i zamienia w słup soli. J. by pójść za widmami. Gdy kobieta. 4) Hiob staje się ofiarą zakładu między Bogiem i szatanem. 2) Św. 3) Żona Lota jest ofiarą własnej ciekawości albo miłości do rodzinnego miasta. W końcu staje się przyczyną jego śmierci. Jego oprawcą jest Haake. Z lęku przed tym. IV Gustaw jest ofiarą nieszczęśliwej miłości. która prosi Artemidę i Apollina.Troja padnie ofiarą niefrasobliwości swoich mieszkańców. Posejdon sprawia. że Odys błąka się przez lata po morzach. Szekspir "Romeo i Julia" .Kandyd jest ofiarą swojej naiwnej wiary w optymistyczną filozofię Leibniza. Nienawiść Montekich i Kapulettich staje się przyczyną tragedii dwojga zakochanych. jakie na niego spadają. Eco "Imię róży" Wyjaśniwszy zagadkę tajemniczych śmierci w klasztorze. Kochanowski "Odprawa posłów greckich" . uczeń i mistrz. Zafascynowany jego urodą nie opuszcza w porę Wenecji i zaraża się panującą w mieście cholerą. A.Józef K. by jako daru za niezwykły taniec zażądała od Heroda głowy proroka. że może zostać także skazany na śmierć. 5) Niobe pada ofiarą swojej pychy i gniewu Latony. który triumfuje po bitwie z Moskalami. by udowodnić.źródło ich miłości. które prowadzą do fałszywego oskarżenia Desdemony o zdradę i jej śmierci. za co zostaje skazana na śmierć. by zabili dzieci nieszczęsnej kobiety. który zakończy się bitwą. Ona wywołuje pomiędzy nimi spór.

Prewitt kocha armię. Okrucieństwo wojny zabiło w nich wrażliwość moralną.1) Prometeusz zabija wołu i dzieli go na dwie części. decyzjom Partii. Nałkowska "Medaliony" Autorka prezentuje historie ofiar wojny. Zeus wybiera tłuszcz.Winston Smith jest ofiarą systemu. Wędrówka przez Syberię ma go do tego przygotować. będzie szczególnie gorliwie wnosił swój wkład w wielkie dzieło odjudaizowania Europy. Po długich wahaniach Abraham decyduje się spełnić żądanie Boga. który chce rozmawiać z umarłymi. 2) Barry jako ofzara Grubasa w obozie karnym. jak i ofiary składają mimo woli świadectwo straszliwej nędzy. można było zrobić kata. gdzie dziewczyna zostaje kapłantcą. uczyniła z Prewitta ofiarę tej chorej teorii. Pattz: kat. że się jest bokserem wjego drużynie. Mimo oporów. jaką istota ludzka może złożyć Bogu. J. Franciszek widzi sens i cel ascezy. J. T. których jako niepełnych ludzi (podludzi) należy zlikwidować. ludzi okaleczonych nie tylko fizycznie. W końcu młody zakonnik ulega i staje się wiernym sługą Inkwizytora. Moczarski "Rozmowy z katem" 1) Ofiarami nadczłowieka.1) Zasada. Padną także ofiarą Wolanda.Szaman wybiera Anhellego spośród wygnańców. Siostra Ratched w zakamuflowany sposób. głosząc chwalebne hasła potrzeby nauczenia chorych umiejętności przystosowania się do życia i normalnych warunków. składają we własnym mniemaniu siebie w ofierze całej ludzkości. która pojawia się niespodziewanie i wysyta swoje szezury do szezęśliwego miasta. że w wojsku można zrobić karierę. których Doktor pokazuje Kor dianowi. że został oszukany. Bóg chciał doświadczyć Abrahama i wypróbować jego wiarę. Andrzejewski "Ciemności kryja ziemię" .ofiary systemu. Oblubienica (człowiek) winna mu za to bezgraniczną miłość. nadprzyrodzonym mocom.Podczas igrzysk ku czci poległego Patroklosa Achilles składa bogom liczne ofiary. następnie słodkiego wina. Stroopa są Żydzi w warszawskim getcie. ale przede wszystkim psychicznie.ttymi wyższość moralną. Słowacki "Fantazy" .Fray Diego pada ofiarą padre Torquemady. kradzieże. Słowacki "Anhelli" . oddanie.Za radą Kirke Odyseusz. Przy czym zasadajest taka: im bardziej pacjentjest uległy. nie podlizując się Holmesowi tym. 2) Bóg domaga się od Abrahama. że przejdzie on w ręce 112 . . chce być wzorowym żołnierzem. Biblia (ST) . a ogromne zadłużenie grozi tym. Warta z n. Patrz: szaleństwo. by wybrał. w których muszą żyć.Orwell "Rok 1984" . "Legenda o św. 2) Kordian.1) Kain i Abel składają Bogu ofiarę z płodów swojej pracy. uczy też bezpardonowej walki o przetrwanie (np. bo zapanowała cisza morska. Herling-Grudziński "Inny świat" . Jego cierpienie na krzyżu oczyszcza wszystkich ludzi ze zmazy grzechu pierworodnego. I za czasów carskich. wódz grecki musi się ugiąć przed wolą bogów. J. K. G. buntując się przeciwko Bogu. Głód i nieustanne zagrożenie powodują. którą część mają mu ludzie składać w ofierze. gdy ze łzami w oczach wpatruje się w twarz Wielkiego Brata na teleekranie. Mickiewicz "Dziady" cz. gdy poświęci on swoją córkę bogini Artemidzie. by stał się ofiarą na odkupienie narodu.Kain zabija swojego brata. III 1) Cierpienia młodzieży są ofiarą złożoną na ołtarzu ojczyzny. Mitologia . tym bezwzględniej Wielka Oddziałowa uzalwżnia go od siebie i tym łatwiej staje się on jej ofiarą. Słowacki "Kordian" . Z. dar składany Bogu. Winston poddaje się i ostatni obraz powieści ukazuje go.dar ofiarny Ofiara . bojaźliwy i niepewny.Poświęcenie. kogoś.Po powstaniu majątek hrabiostwa Respektów na Podolu jest w ruinie. jest radośnie przyjęte cierpienie. Patrz: cier pienie. Na szczęście Anioł Pański powstrzymuje jego uniesioną już dłoń z nożem i w ofierze zostaje złożony baranek. podejmując samotną próbę zamachu na cara. Ifigenia zostaje złożona na ołtarzu w Taurydzie. bo nikt jej nie dostrzega. 2) Okręty Greków nie mogą odpłynąć do Troi. Mickiewicz "Reduta Ordona" patrz: ryczerz. w jaką popadliśmy". w którym żyje. Kesey "Lot nad kukułczym gni~azdem" Ofiarami szczególnie wyrafinowanych metod terapii Wielkiej Oddziałowej są pacjenci szpitala psychiatrycznego. Aleksym" Aleksy. A. a naród zobojętniał na sprawy ojczyzny. znosząc fizyczne cierpienia i upokorzenia. którą z taką dumą głosi kapitan Holmes (armia Stanów Zjednoczonych jest miejscem. jest darem Boga. Zwraca się do Zeusa. probuje go p~rzekonać do słuszności działań Inkwizycji. stał się ofiarą tejże atmii (panujących w niej stosunków). Camus "Dżuma" Mieszkańcy Oranu stają się ofiarami d'zumy. by złożył w ofierze swojego jedynego syna Izaaka. Jednak B6g odrzuca ofiarę Kaina. Pattz: kat. Jones "Stad do wieczności" .!) produktem jest generał Stroop. także przez zbrodnię. a w przyszłości zajmie jego miejsce. że skrywa mięso. która ma odkupić ludzkość. Prewitt chciał udowodnić. samobójstwo.1) Dwaj szaleńcy. że ich potrzeby zostają ograniczone do minimum. wyrzeczenie się czegoś cennego dla kogoś lub ze względu na coś.iej skorzystać". 2) Ofiarą sys temu.Więźniowie łagru są ofiarami systemu. przez swoje grzechy ponownie krzyżuje Oblubieńca i czyni jego ofiarę ciągle trwającą. składa Bogu ofiarę ze swojego życia. A. donosy.mniej niż średnich możliwościach intelektualnych. zostaje aresztowany i poddany presji psychicznej.o. Mięso zawija w skórę. Z. J.Chrystus jest of arą. jak w wypadku wszystkich obywateli. 3) By przebłagać bogów obrażonych za zbeszczeszczenie ich świątyni i kapłana Bryzedesa. który nakazuje im myśleć kategoriami materializmu dialektycznego. (D. Morsztyn "Emblemy" Oblubieniec (Chrystus) złożył siebie w ofierze. Dumitriu) * "W katastrofie naszych czasów zarówno kaci. z którego jako człowieka absolutnie przeciętnego. A. Weil) Ofiara . Jest to kara bogów za niedopełn ienie przez Agamemnona obietnicy ofiary. wpada w gniew. łapówkarstwo). "Kwiatki świętego Franciszka" Wszystko. Wiatr zacznie wiać dopiero wtedy.ofiarę ze stu wołów. G. który zechce obnażyć absurdalność moskiewskiego świata. sądząc. wojownicy greccy muszą złożyć hekatombę . gdy podjął decyzję o nieboksowaniu. A kiedy próbuje wvswobodzić się. ofiarowuje siebie za cały naród. gdzie poskramia się lwy). Zaczęło Się systematyczne łamanie charakteru rogatego Prewitta. składa siebie w ofierze za cały naród. J. Staje się to przyczyną zbrodni . Herbert "Apoilo i Marsjasz"-patrz: mitologia Marsjasz. by wybawić ludzi od grzechu. Patrz: mesjanizm. W tym św. przyjmuje zaś ofiarę Abla. któr y nie zmienił się od wieków. Biblia (NT) . Jego życie zostaje podporządkowane. duchom. Porównuje ją Mickiewicz z ofiarą Chrystusa. jego doskonałym 1. J. Według jednych mitografów ginie od ofiarnego noża. W momencie. wnętrzności i kości w tłuszcz. Patrz: Rosja. Kochanowski "Na sokalskie mogiły"-Złożenie życia w ofierze ojczyźnie jest zaszczytem i przynosi sławę. tzn. Homer "Iliada" . Z. Ofiara jego jest jednak pozbawiona sensu. Homer "Odyseja" . Niestety. która prowadzi do załamania. według innych Artemida zabiera ją żywą spośród dymów ofiary i przenosi do Aulidy. J. składa u wejścia do Hadesu ofiarę z mieszanki miodu i mleka. kto nie mając pytań i wątpliwości. Jedyną więc ofiarą. a ich realizacja dokonuje się często kosztem współwięźniów. (S. * "Dobrze jest być ofiarą! Zyskuje się cad in. 2) Konrad. i za czasów komunizmu Rosja zawsze była krajem więzień i katorgi. co człowieka otacza. który wszelkimi dostępnymi sobie środkami. dręczy ich w sposób szczególnie okrutny. Gdy przekonuje się. Jednak od tej chwili ludzie składają w ofierze wnętrzności i kości wraz z tłuszczem zwierząt. za trzecim zaś razem wody i posypuje to białą mąką. W. Patrz: kat. którego celem jest przebłaganie lub dziękczynienie. Borowski "Opowiądania" Ludzie w obozie stają się ofiarami warunków.

Kobieta.1) Gregers Werle nakłania Jadwinię.Prospero.1) Kronos . Ten wzruszony miłością ojcowską.o syna. (G. H. próbuje posłużyć się córką. uchwala wraz z Radą Trojańską wyrok: Helena pozostanie w Troi. którego Bóg wystawia na próbę. H. H. Mówi: Nie będę mogła wyratować ludu. któremu Bóg zlecii. który potrafi podporządkować sprawy rodzinne służbie Klaudiuszowi. składa je w ofierze i pali na stosie. Ponaeważ I~iob nie zwątp~ł i ufał Bogu. ma dokonać aktu samospaleniazłożyć swoje życie w bezsen sownej ofierze. narzeczoną własnego syna.na. 2) ~eus . gdy mogą coś ofiarować". Jej ofiara ma charakter ostateczny umiera. Wydaje wyrok na Antygonę. swym postępowaniem ściągnął nieszczęście na Teby (patrz: syn).ugotował im na ucztę własnego syna. pisarz noszący to samo co autor imię. Tragedia Kochanowskiego jest o tyle dotkliwsza.brat i ojciec własnych dzieci. który w obawie przed wtratą władzy pożera własne dzieci. 2) Jadwinia. Dianna poświęca swoją miłość i chce wyjść za hrabiego Fantazego (duże pieniądze). pratoplasta. Jokastę. ten na nowo obdarzył go potomstwem.Ojciec Aleksego. Oto poświęci się dla byłego powstańca. by przekonać młodego fray Diego do idei In kwizycji. który .1) Adam. H. (A. Składa w ofierze jego życie. któryjednak nie dba o własne potomstwD. J. przyczyniając się tym samym do jego śmierci.przyjęcie. Oddany bez reszty królowi. że powinien złożyć ofiarę ze swojego życia i poświęcić się służbie najbiedniejszym. że widział w Urszulce nie tylko swą córkę. Kochanowski "Odprawa posłów greckich" . małżeństwo czy zawód. da Voragine "Legenda na dzień św. J. inicjator:.ojciec. 6) Lajos ojciec Edypa. całując ręce zabójcy syna. Patrz: uczta wieczerza .Harpagon jest ojcem. by spadł deszcz i susza przestała pustoszyć chłopskie pola. Szekspir "Burza" . który na pierwszym miejscu stawia sprawy majątkowe i im podporządkowuje życie rodzinne (planowane małżeństwo córki z bogatym człowiekiem). to także troskliwy ojciec Mirandy. S. S. 3) Abraham-ojciec. 5) Tantal-okrutny ojciec. Hesse) * "Człowiek z punktu widzenia biologicznego jest najpotężniejszym ze wszystkich zwierząt ofiarnych. urząd jakiś. która ma dzieci z księdzem. która opacznie zrozumiała słowa Gregersa. gdy zrobione przez Dedala skrzydła roztopiły się. Szekspir "Król Lear" . ale i dziedziczkę talentu. które składa systematycznie ofiary z swego własnego gatunku". Konwicki "Mała apokalipsa"Bohater powieści. Tragizm Leara jako ojca jest tym większy. Kiedy córka zakochuje się w przybyłym na wyspę Ferdynandzie. Bóg o~biecał mu. Kassandry. Zweig) Ojciec ajciec . mag i mędrzec. nie szczędząc życia i zdrowia. udaje się do Achillesa. Gonerylę.Stary i zadufany król Lear. każe go śledzić w Paryżu.ojciec wielu bogów i heros~~w. Podejrzliwy wobec syna.Stasia Bozowska składa siebie w ofierze i poświęca się szerzeniu oświaty wśród ludu. który swoim życiem służył nieszczęśliwej ojczyźnie. praojciec całej ludzkości. a chłopów ocalić przed rosyjskim panowaniem. Żeromski "Siłaczka" . wraz z którym próbował opuścić I~retę. 4) Minos król Krety.patrz: zjawy upiory wampiry. składa siebie w ofierze ojczyźnie. W. ajego skąpstwo i chęć zdobycia majątku prowadzą nawet do tego.Noce i dnie" Swoje . wypędza z królestwa tę najmłodszą. 3) Dedal .1) Pater familiae małżonek. sądząc. że chciał okpić 113 . Kiedy Aleksy umiera. nie zważając na złowieszcze przepowiednie swej córki. kobiety gotowe są ponieść każdą ofiarę".pnybrany ojciec Chrystusa. Biblia (NT) . Śmierć ptaka miałaby dowodzić miłości dziewczynki do Hjalmara. W. Dąbrowska . opłacone licznymi ofiarami. zgadza się to uczynić.i Bóg ojciec wobec ro~lzaju ludzkiego. Sienkiewicz "Ogniem i mieczem" Longin Podbipięta składa swoje życie w ofierze. W. by wyjaśnić tajemnicę Hamleta. Patrz: samobójstwo.popełnia samobójstwo. syn. jak też dowód ślepoty politycznej. a potem Seta. żądając w zamian okupu. ktć~ry kazał wybudować labirynt dla przybranego syna. Mądrość ojca nie uchroniła syna przed tragexiią. Postać szczegółowiej opńsana w pismach apokryfvcznych. zgodnie z przepowiednią został zabity przez własnego syna. 4) Hiob - sprawiedliwy i wierzący ojciec. (S. 7) Edyp . który rozdzielił swe królestwo między trzy córki. Mutologia . 3. chcąc odkupić swoje winy. (N. miejscu swego wygnania. de Musset) * "Gdy chodzi o modę. że to ona jest ptzyczyną gniewu ojca. wystawia jego uczucie na próbę. dla którego racje serca winny ustąpić względom politycznym. Molier "Sk~piec" .ojciec Jlcara. a jednocześnie mężczyz. Z) przodek. 2) W przypowieści o synu marnotrawnym ojciec przyjmuje na powrót grzeszne. Aleksandra. małżeństwo z Bogumiłem Barbara traktuje także jako ofiarę. że nie pamiętał o swych rodzicach. że daje im szczęście i zadowala całkowicie". spadł do morza. Sienkiewicz "Pan Wotodyjowski" Michał Wołodyjowski składa siebie w ofierze ojczyźnie i Bogu. którego wych~owywał wraz z Maryją. że będzie on ojcem (protoplastą) całego narodu wybranego. J. wysadzając się w twierdzy kamienieckiej. zrozpaczony po śmierci Hektora. jeśli Bóg z mego jedynie nieszczęścia chce siły. Patrz: cierpienie. poświęca dowódcę swojej straży. 2) Noe ogciec ludzkości od ro~dzonej po potopis. (W. odbierając mu całe potomstwo. Szekspir "Hamlet" . Kochanowski "Treny" Głównym bohaterem lirycznym cyklu jest ojciec i mędrzec zarazem. który ma własne dzieci. że wierzy on w to. udając.Priam. iż śmiałek podjął próbę zamachu na Wielkiego Inkwizytora. który miłość do Boga przedkłada nad miłość ro~dzicielską. Bublia (ST) . kiedy próbuje z oblężonego Zbaraża przenieść meldunek do wojsk królewskich. która podobna do cudu ten lud obroni. składa w ofierze siebie samą . a potem składać mu ofiary z ludzi. i podejmuje go ucztą. Eliot) * "Istnieją natury gotowe pozycję swoją w życiu. T. Żeromski "Ludzie bezdomni" . władca/władza. twórca. Aby utrzymać go w polskich rękach. 2) Poloniusz to przede wszystkim doskonały dworak. surowo doświadczony przez los. Aleksego" . Coward) * "Tylko biedni ludzie odczuwają prawdziwą przyjemność. którą hodowała na strychu. J. by jej służyć. Kordelia idzie mu na odsiecz ze swoimi wojskami. Andrzejewski "Ciemności kryja ziemię" Padre Torquemada. z którą mieszka na bezludnej wyspie. 8) Kreon . Homer "Iliada" Priam.Judym uważa. S· Wyspiański "Klątwa" . zarzuca mu egoizm i to. że ukochane dziecko umiera. by nie wpadła ona w ręce pogańskich Turków. właśnie z racji tych ofiar tak pokochać i tak zżyć się z nią.Rosjan. Sienkiewicz "Potop" Kmicic. Eufemian. Minota~~ura (potwora o głowie byka). We wzruszającej scenie błaga Achillesa 0 oddanie zwłok Hektora. M..by przechytrzyć bogów .okrutny ojciec. powieszone w więzieniu. by ten wydał mu ciało syn a. który się ukorzył. Kiedy jednak dwie najstarsze córki próbują usunąć ojca. Reganę i Kordelię.1) Hamlet ojciec . do końca życia nie pogodzi się z decyzją swego syna. James) * "Świat zawsze za tryumfy ofiary wymaga". * "Łatwiej ofiatujemy nasze serca niż nasze pieniądze". Daje tym samym dowód przywiązania do swego syna. który następnie poślubił własną matkę. a w rzeczywistości jedynym.1) Józef . która niczego nie zmieni. nie chcąc oddawać ręki dziecka człowiekowi niegodnemu. (H. by jego rodzina mnożyła się i zapełniała ziemię. ojciec Kaina i :Abla. Laertesa. Ibsen "Dzika kaczka" . gdy nie chce dać ona słownego świadectwa miłości do ojca. by złożyła w ofierze ojcu dziką kaczkę.

skłonny jest stanąć na drodze szczęścia syna i uniemożliwić mu małżeństwo z Klarą.chce jedynie. ojciec Krystyny i Ramborgi. jej uporczywe dążenie do małżeństwa z Erlendem. ryzykując wolnością. E. który zapomina o swojej rodzinie i angażuje się w romans z Jagną. ojciec Raula. ojciec Katarzyny i Hindleya.W. a o którego powrót modlą się jego dzieci. Undset "Krystyna. Ostatnie lata życia spędzi razem z Hanką. by zapewnić szczęście swoim córkom. córka Lavransa". Goethe "Król Olch" . by odebrać dziecko. jak i utrata dziewictwa przed ślubem są dla niego tragedią życiową. ubogi chłop. a przy tym pijakiem zatruwającym życie swoim dzieciom i żonie. W. Nagrodą za to będzie kariera polityczna Walerego . Balzac "Ojciec Goriot" Powieść jest studium nadmiernej i bezgranicznej miłości ojcowskiej. G.1) Podkomorzy dba o edukację swego syna. z czasem zaczyna faworyzować znajdę Heathcliffa. który nie wraca ranki i wieczory. Fredro "Zemsta" . A.Tomasz Łęcki. opowiadając mu o szklanych domach. A. że Danuśka oszalała. ogarnięty nienawiścią do Cześnika.zostanie posłem na Sejm Wielki. Balzac "Eugenia Grandet" patrz: pieniądze. by wyrosły na mądrych i uczciwych ludzi. ciężko pracując. by zarobić na utrzymanie domu) i coraz bardziej pogrąża się w alkoholizmie. zgodzi się. S. ojciec Hanki. W ten sposób burzy szczęście własnego dziecka i przyczynia się do swej śmierci. ojciec trzech ślubnych synów i jednego nieślubnego (Smierdiakow) z równym okrucieństwem i nieczułością traktuje ich wszystkich. wypowiada jedyne słowa: A niech was wszyscy diabli! Patrz: dom. Nie zyskuje w zamian nic. Godzi się na upokorzenia. poza sporadycznymi spotkaniami z dziećmi.1) Bogumił Niechcic kocha swoje dzieci rozumną miłością. Chcąc odpokutować za grzechy młodości opuszcza Soplicowo. że łatwiej jest pozostać biernym. J. zapomina o własnym dziecku. Nałóg jest tak silny. Dopiero po wyjściu z więzienia zrozumiał. 2) Hindley. 2) Erlend jest ojcem. Patrz: córka. nie ujawniającjej prawdy o matce. opiekę nad Tadeuszem przekazując swojemu bratu. który potrafi przyuczyć synów do rzemiosła rycerskiego. Bronte "Wichrowe Wzgórza" . Żeromski "Ludzie bezdomni" .Rejent Milczek. wiedząc. A. wychowuje Izabelę na kobietę bez ser ca.Felicjan Dulski. Modlitwa ta uratowała ojcu życie. Nad własnego syna bardziej ceni tego.Ojciec Tomasza Judyma. Walerego. Goriot wyzbywa się całego majątku. Prus "Lalka" . jak najmłodsze z dzieci stacza się na dno i nie jest w stanie nic uczynić. nie troszczył się także o syna. któremu ofiarował schronienie. że nie zważa on na nieszczęście dzieci (np. 3) Egdar Linton. zapada na ciężką chorobę i wkrótce potem umiera. kradnie z lasu dziedzica drzewo na trumnę dla zmarłego syna. stale wierzy. we wszystkim ustępujący swojej córce. Żeromski "Zapomnienie" Obala . wielokrotnie wspominany przez obu swych synów.Atos. wychowuje swe dzieci surowo i w poszanowaniu zasad wiary. bezkrytyczny ojciec. ale też czując się potrzebnym.Orgon. ojciec wielodzietnej rodziny. Gdy jednak Hanka zostanie wielką gospodynią. był ubogim szewcem. bowiem wzruszony nią herszt zbójców (sam będący ojcem) ulitował się i puścił go wolno. że każdego należy pochować godnie. że krzywdzi swych bliskich. Postępowanie Krystyny. rodzina. Nie potrafi zauważyć wad córki.patrz: rodzina. wychował Katarzynę w oderwaniu od rzeczywistości. Dabrowska "Noce i dnie" . Ze smutkiem przyjmuje jednak postanowienie Agnieszki o wyjeździe na studia do Szwajcarii. Problem wychowania dzieci pozostawia żonie. Gadulski skłonny jest oddać rękę córki.patrz: syn. że w życiu zrobi ona doskonałą partię. Mickiewicz "Powrót taty" . konflikt pokoleń. a córkę chce oddać (wbrew jej woli) Tartuffe'owi. J. który dla dobra syna dokonuje malwersacji (zdobywa pieniądze na kształcenie Piotra). Dumas "Wicehrabia de Bragellonne" . pan domu i głowa rodziny. nadmiernie troskliwy ojciec. Molier "Świętoszek" . nie rozpieszcza ich. H. 2) Daniel Ostrzeński traktuje Janusza i Anzelmajak rywali w 114 . Żyje. przepija wszystkie zdobyte pieniądze. S. Patrz: córka. pod wpływem Tartuffe'a. Weronikę. Pomimo iż kocha córkę i syna. gdy zaistnieje okazja korzystnego mariażu z kawalerem Szarmanckim. Patrz: powrót. nie wypowiada się w sprawach dotyczących wychowania dzieci. byle tylko powiększyć majątek.S. który wypędza z domu własnego syna. Patrz: syn. W ten sposób przyczynił się do jej nieszczęścia i do własnej śmierci. syn. Konfrontacja marzeń starego z rzeczywistością (której zresztą nie zobaczył) jest drastyczna: Cezary zaczął widzieć w ojcu dziwaka i idealistę. uważa. surowy i sprawiedliwy ojciec. jedyny żyjący syn. kształcąc go na patriotę i sarmatę oświeconego. ojciec Haretona. by temu zapobiec. surowy ojciec i strażnik tradycji rodu. jedzie do zamku w Szczytnie. a przypomina sobie o niej. F. Patrz: konflikt pokoleń.U. ale nie jest w stanie wpoić im podstawowych zasad moralności. S. gdy żąda się od niego zajęcia stanowiska w sprawie romansu Zbyszka. 2) Antek Boryna . Podporządkowany bez reszty żonie. któremu dżuma zabrała wszystkie dzieci. Umiera. J. W przeciwieństwie do Barbary potrafi dostrzec ich wady i prawdziwe zalety.1) Maciej Boryna . 4) Heathcliff nigdy nie był prawdziwym ojcem dla młodego Lintona. a teraz musi patrzeć. nie rozumiejąc ojca. Dopiero. Zapolska "Moralność pani Dulskiej" . trwoniąc czas na zabawach i pijatykach. dopóki żyć będzie Raul. wysyłając go do szkół w stolicy. a z Witoldem poróżni go nawet kwestia innego spojrzenia na rolnictwo. czym są dla niego żona i dzieci. któremu Krzyżacy odebrali ukochaną córkę. Syn. Żeromski "Doktor Piotr" Dominik Cedzyna to ojciec. został wygnany ze swej chaty przez starszą córkę. Dostojewski "Bracia Karamazow" Stary Karamazow. opuszcza go na zawsze. by ojciec został żebrakiem. zamienia się w bezwzględnego ojca. S. by dom ustępowat krajowi. Krasiński "Nie-Boska komedia" patrz: mąż. Uczy go także. 2) Starosta zaniedbuje swoją córkę.Marmieładow. Sonia wychodzi na ulicę. na zawsze opuszcza dwór po zatargu króla z jego synem.własnego syna. Z. Tragedia życiowa prowadzi do rezygnacji i poczucia wyobcowania w świecie ludzi nie dotkniętych tragedią. E.1) Pan Earnshaw. Po jego śmierci opiekę nad dzieckiem przejmie Heathcliff. Słowacki "Ojciec zadżumionych" Opowieść Araba. Wielkim strapieniem jest też dla niego Tomaszek. H. Dostojewski "Zbrodnia i kara" . M. Najważniejszą dla niego sprawą w życiu jest on sam i jego pieniądze.M. unosząc się honorem. Pozostawia im wiele swobody w decydowaniu o własnym życiu. zamordowany przez Smierdiakowa.Liryczna opowieść o ojcu. Mickiewicz "Pan Tadeusz" 1) Stolnik Horeszko. które wstydzą się zubożałego ojca. 3) Stary Bylica. Żeromski "Przedwiośnie" Seweryn Baryka w drodze powrotnej do Polski stara się zaszczepić synowi mi łość do ojczyzny. Wykorzystał go natomiast w swojej rozgrywce z Edgarem. Orzeszkowa "Nad Niemnem" -Benedykt Korczyński. Nie ma przesadnych ambicji co do ich przyszłości . Danuśkę. Ten prosty człowiek doskonale rozumie. co w przyszłości stanie się powodem tragedii rodzinnej.1) Lavrans. 2) Jacek Soplica nigdy nie pokochał swej żony. Śmierć Piotrusia przeżył bardzo mocno (próbował popełnić samobójstwo). nie pozwala córce na małżeństwo z Jackiem Soplicą. F. Reymont "Chłopi" . Na wieść o śmierci syna (zginął na wojnie w Afryce). H. odbierając Lintonom ich rodzinny majątek. Drozdowe Gniazdo.ojciec i mąż. Jego postawa życiowa przyczyniła się do walki Judyma o zapewnienie sobie wykształcenia. a nawet na tortury. wychowuje swe dzieci w poszanowaniu pracy i tradycji. by wreszce dowiedzieć się. A. S. Sienkiewicz "Krzyżacy" Jurand ze Spychowa. Niemcewicz "Powrót posła" . ojciec Wacława. B.

J. Bodzio okaże się cynicznym materialistą. nawetjako dorosły i samodzielny. wskazuje przyszłą drogę życia. Najważniejszy jest ojciec. Kruczkowski "Niemcy" Prof. największą miłością życia Waltera Fabera. Jennifer. który nie troszczy się o własną rodzinę. Romans z Sabeth. toteż będzie wychowywał syna "na swój obraz i podobieństwo".Główny bóhater powieści. popadł z ojcem w kon flikt). 3) Pan Biecki. Szczypiorski "Początek" . I. Od święta i na co dzień panuje twardy patriarchat. Prawdziwie ojcowskie uczucia wywoła dopiero Marta. droga. Szymanowski) * "Ojciec-człowiek. Kojarzył go z ciągłymi pretensjami wobec matki i systemem kar wobec siebie (chłopiec nie rozumiał. Patrz: sobowtór. Hurt "Skaza" . B. W czasie wojny głód niszczył nawet uczucia ojcowskie. Stasiem. Róża odkryje w sobie nagle miłość do córki i uczyni wszystko. więc nie może pójść na ryby). Jako ojca drażniło go także. która uświadomi jego ojcu.daje tylko obietnicę życia. dostrzega wyłącznie własne.Ojciec Agnieszki i Grzegorza jest przedwcześnie postarzałym człowiekiem. To on odkrywa synowi tajniki wiedzy ezoterycznej. ponieważ ten ukradł chleb. bliższy kontakt ma tylko z córką Ruth.1) Ojciec Zenona Ziembiewicza niezbyt troskliwie zajmuje się synem. żydowskiego adwokata. syn). jednak bliższe mu są te podobne do niego (np. 3) Samuel Hamilton stara się traktować jednakowo swoje dzieci. sprawi. Przy nim zawsze czuł się jak mały chłopiec. by za karę przeniesiony został do Akademii Wojskowej Bradena. Moravia "Konformista" . nakłoniony przez synów i córki. Schulz "Sklepy cynamonowe" .Rodzina Eddiego Andersona .Ojciec Oliviera. Jakkolwiek dziecko bardzo kocha ojca. narzeczonej własnego syna.ojca. gdzie chodził z przymusu. wzorem swojego ojca i innych konserwatywnych rodziców. który był przedtem". że pada deszcz. tylko nie siebie. że przyjdzie mu spełnić tu rolę ojca kochanka. Nie ma w nim zrozumienia dla własnych dzieci. (G. to jakby realizacja wyroku bogów: niegdyś nie chciał uznać tego dziecka. że obdarzona jest pięknym głosem. Jednak gdy dziewczyna zaczyna chorować na białaczkę.Ojciec Mozarta nie może zapobiec niekorzystnemu małżeństwu syna. Tragiczne w tej historii jest to. * Wdać się w ojca . gdzie zostałajego rodzina. * "Przez urodzenie ojciec nie daje jeszcze synowi życia . że chodziło o romanse matki. Segal "Love Story" . Eddie. bo nie chce mieć nic wspólnego z tym. (S. a stary Mozart umiera w osamotnieniu. Sonnenbruch nie jest ani dobrym ojcem. ani dobrym mężem. który w domu decyduje o wszystkim ijego wolajest święta.Ojciec jest dla głównego bohatera mędrcem i hierofantem. T. M. czego się dopuścił. wyznaczył już drogę życiową syna. Wie doskonale. a dzieci. Egoistycznie nastawiony do życia. Eddie. którą opiekowały się teraz kobiety ze służby. Shafer "Amadeusz" . ona stanie się dla niego prawdziwą radością życia. które absorbuje Michasię i nie pozwala jej przeby wać wyłącznie w jego towarzystwie. wychowanie syna powierzył Elżbiecie. N.Po śmierci żony Bolesław całkowicie zaniedbał wychowanie córki. że żona poświęca synom zbyt wiele uwagi. Beckera. Garcia Marquez "Sto lat samotności" .Ojciec Neila Per- ry'ego. Bodzio. podczas gdy Kaleb przysparza ojcu licznych trosk. ojciec Elżbiety. Patrz: wina i odpowiedzialność. w której główną rolę odgrywał rzekomy duch Mozarta . E. Kazan "Układ" . a także natchnionym herezjarchq. Kuncewiczowa "Cudzoziemka" Adam Żabczyński nie czuje silnych związków uczuciowych z synami. Kaziuczek umiera jako mały chłopiec i ojciec jego śmierć przyjmuje ze spokojną rezygnacją (Bóg dał. wychowywał ją od odejścia żony aż do śmierci. (W.Ojciec jest dla Henryczka Fichtelbauma najwyższym autorytetem i najważniejszą osobą w życiu. członek szanowanej amerykańskiej rodziny. Nauka jest jedynym jego światem. Był dla córki jedyną naprawdę bliską osobą.być do niego podobnym. Jego ulubieńcem jest ten pierwszy dobry uczeń. a szczególnie dla syna. Z rodziców tylko matki są niezawodne". Najmłodsze z dzieci. co los córki na pieniądze waży". Patrz: samobójstwo. (J. Historia konfliktu ojca z synem poshtżyła Salieriemu do uknucia intrygi. * Wyrodny ojciec . który w dzieciństwie widział w nim człowieka wyjątkowego i wszechstronnie wykształconego. Później. Wspomnienie ojca.patrz: przemiana. 2) Adam Trusk samotnie wychowuje Arona i Kaleba. że Henryczek wróci tam. Borowski "Dzień na Harmenzach" Borowski opowiada tu historię Żyda. Nałkowska "Granica" . Jego romans z Anną będzie bezpośrednią przyczyną śmierci Martina. do getta. Bóg wzią~. L. krzywdząc go niejednokrotnie. Z Martą właśnie znajdzie Adam wspólny język. będzie inna. P. Kiedy Janusz będzie umierał Daniel potraktuje agonię syna jako kolejne wydarzenie. M. rodzina. a dziedzictwo dopiero zapewnia i uzupełnia". Steinbeck "Na wschód od Edenu" . Wieczerska-Zabłocka) 115 .patrz: syn. jest azylem przed rzeczywistością wojny. J. kiedy okaże się. że Róża przez bardzo długi czas nie będzie chciała jej zaakceptować. wychowanie poczyna je. by Adam ją utracił. Tom). który nie chciał realizować wzorca życia handlarza dywanów. by dalej kierować jego karierą. Wraz z jego odejściem przestała istnieć rodzina Elżbiety. który pragnie zamknąć się w swojej pracowni. zepchnięta do roli służącej. Jest ojcem w czysto teoretycznym tego słowa znaczeniu.H. stanie się dla Daniela nadzieją na znalezienie wreszcie bratniej duszy. 2) Zenon Ziembiewicz przedkłada karierę polityczną nad życie rodzinne. spokojne dziecko. izolując się od spraw dotyczących Europy i świata. Uważa. Całe dnie spędza raczej na obchodzeniu gospodarstwa lub wykonywaniu drobnych zajęć. dorosłyjuż Marcello odwiedzał ojca w szpitalu psychiatrycznym. teraz los postawił je znów na jego drodze. Sand) * "W ogóle dobrzy ojcowie trafiają się rzadko. Z natury spokojny i opanowany Adam. że mała znalazła wspólny język raczej ze swoim stryjem. Może dlatego. Z czasem przestaje być autorytetem dla syna. nie czując potrzeby widzenia ojca. Żeromski) * "Zły to ojciec. Niestety. przedkłada uczucia własne nad zasady moralności. E. Na starość. Kleinbaum "Stowarzyszenie umarłych poetów" . drobne problemy (np.to greccy emigranci. Władyśjest ukochanym synem Róży i Adam czuje się wobec niego obco. który pozostał w getcie. Mrożek) * "Rzecz to ciężka i nieraz trudna.1) Cyrus Trusk . A. nawet dorosłe. to.Z okresu dzieciństwa Marcello zapamiętał ojca jako człowieka groźnego i milczącego. rezygnuje ze swej dumy i pomaga Olivierowi (bezskutecznie) ocalić ukochaną. Hłasko "Ósmy dzień tygodnia" . opętany miłością do Anny. Na łożu śmierci wybaczy jednak Kalebowi (patrz: pieniądze. nie mają głosu (np. A. którą samo obierze. Niestety. że jest dla nich autorytetem i najważniejszą osobą. Frisch "Homo Faber" Powieść jest nawiązaniem do mitologicznej historii Elektry i Agamemnona. (S. Z. syn. zapominając o nim. M. Żona Mozarta wygania go po pewnym czasie ze swego domu. Iwaszkiewicz "Brzezina" . który za nieszczęścia życiowe obwinia wszystkich. jeśli się musi czasami zostać ojcem własnego ojca". nie potrafi zrozumieć porywczego syna. Nie akceptuje zamiłowania Neila do teatru. początkowo nie przystaje na małżeństwo syna z córką włoskiego imigranta. Jest znakomitym naukowcem niemieckim. o które ojciec był nieludzko zazdrosny). zamieszka w mieście. twardo obstając przy tym. co się w Europie dzieje. niż z nim samym. który powiesił swojego syna. ale i od niej nie przyjmuje koniaku z Francji. G.walce o względy i czas Michasi. Absorbujące lekcje śpiewu uniemożliwią prawie zupełnie dawne kontakty dziewczyny z ojcem. bał się ojca. Matka. Willego w ogóle nie dostrzega. ale przybywa do Wiednia.ten. niańce.

F. Petrarca "Sonety do Laury" Laura odznacza się nie tylko doskonałym pięknem ciała. z których największą jest świadomość nieskończoności mąk. Szczególne wrażenie wywiera na nim postać Chrystusa: .. Dante opisuje Ją jako trzy obręcze barwy troistej.. Krasiński "Nie-Boska 116 . W. Forster) Piękno Piękno . Zapewnia swym artystom spokój. Starożytni uważali też. Herbert "Co myśli Pan Cogito o piekle" -Najniższy krąg piekielny (. E. (T.W. 2) Boską pięknością odznaczają się wszyscy Olimpijczycy.Twarzy Człeczej Wizerunek. Średniowieczne moralitety Piekło wyobrażane było jako miejsce. jak i ludzi. Dante Alighieri "Boska Komedia" . J.1) Uosobieniem ludzkiego piękna jest Sara. na której znaleźli się chłopcy. Pieśń XXXIII). Narodziła się z piany morskiej i jej niezwykła uroda ma lekkość owej piany. jest piekłem. Życie staje się koszmarem nieustannej inwigilacji .Kiedy Szaman uwalnia duszę Anhellego. Jej niezwykła uroda stanie się pośrednio przyczyną wojny trojańskiej. W literaturze ideał piękna zwykle zależy od estetycznych poglądów epoki. Źrenice w niego wpoiłem z zachwytem. Hrabia Henryk z przerażeniem patrzy na ludzi przenikniętych żądzą krwi. w którym człowiek an i przez moment nie może być naprawdę sam. Byron "Giaur" . a Belzebub jest zidiociałym starcem. Milton "Raj utracony" . prawdziwą miłość. Z. Są zarazem jak pochodnie. Żyje w stanie nieustannego zagrożenia. Ich piękno fascynuje zarówno ich samych. W każdym z nich cierpią dusze innego rodzaju grzeszników. Z. J. A. że jej urody zazdrosz4 anieli. harmonia barw. w których wrze smoła. najpiękniejszy z bogów. Naborowski "Na oczy królewny angielskiej" . a na samym dnie znajduje się Kaima. kiedy uświadamia on sobie.G. którego pokochał.Oboje kochankowie odznaczają się niezwykłą urodą. Otaczająca przyroda wywiera wpływ na stan jego duszy.Świat pokazany przez Orwella to piekło. gdyż jego język jest zbyt ubogi (. IV Kobieta jest tak piękna. Forster "Maurycy" . uosabia ideał.1) Boginią piękna jest Afrodyta.Piekło jest siedzibą Szatana. Choć nieżywa. ale również pięknem duszy. Starożytność . bo dopiero zostali stworzeni i nie popełnili jeszcze żadnego grzechu. Poeta wie jednak.) "Dzieje Tristana i Izoldy" . który ulega wpływom różnych wysoko postawionych diabłów i nie potrafi podjąć samodzielnie żadnej decyzji.Ideał piękna stanowiła harmonia kształtów i doskonałość proporcji. ukazuje sięjej anielskie piękno. Bedier (oprac. który sprawia. Mickiewicz "Sonety krymskie" Piękno orientalnego krajobrazu Krymu budzi nieustanne wspomnienia mniej pięknej. których nazwy zac~erpnął Dante z mitologii greckiej.sam diabeł. M.) jest to azyl artystów.gorsz4aniżeli. miejsce kary największych grzeszników Judasza.. Pełnego wyrazu nabiera dopiero w otoczeniu natury. iż nie zdoła w pełni oddać tego mistycznego piękna.. Patrz: apokalipsa.. jak tęcza z tęczy (koło . którego całe życie poszukiwał.Leila jest najpiękniejszą z kobiet.nawet własne dzieci mogą złożyć donos. 3) Ideał męskiego piękna uosabia Apollo. Biblia (NT) Pięknem wcielonym jest Maria. co użyteczne. J. ponieważ przyszła na świat bez grzechu pierworodnego. a nienawiść przybiera monstrualne rozmiary.. Tuż za bramą piekielną. 2) Werter niezwykle silnie odbiera piękno natury. G. Piękno może też mieć charakter moralny. J. gwiazdy i bogowie. do skaczących z okien żołnierze niemieccy strzelali jak do kaczek.Niemieckie obozy koncentracyjne i sowieckie łagry są piekłem dla ludzi skazanych na nie. co stworzyła natura.Pięknem absolutnym i doskonałym jest dla poety Trójca Swięta. Jeden z drugiego krąg.Życie głównego bohatera staje się piekłem. A. jest piekłem cierpienia i upokorzenia dla wygnańców. Krainę potępionych opływają trzy rzeki.. a awangarda święci nieustanne sukcesy. choć może być kształtowany w opozycji do nich. Nie ma w nimjeszcze ludzi. w którym wszyscy dyszą chęcią zemsty. Szekspir "Sonety" Niezwykłe piękno tajemniczego młodzieńca dzięki poezji zostanie utrwalone na wieki i uratowane od niszczycielskiego wpływu czasu. którą ogląda na końcu swej wędrówki (Raj. Goethe "Cierpienia młodego Wertera" .jeszcze niedawno jego przyjaciół. Nawet po jej śmierci Giaur wciąż widzi jej niezwykłą urodę. ale ojczystej Litwy. że nie sposób opisać ich słowami. że piękne jest to. W. Kasjusza i Brutusa. 2) Dla Oblubieńca i Oblubienicy z "Pieśni nad pieśniami" piękno zawiera się w doskonałej harmonii ich ciał. Kary uzależnione są od charakteru win. J· Słowacki "Anhelli" . Literatura obozowa . dobre wyżywienie i absolutną izolację od piekielnego życia.dalej fantazja moja nie nadqJ.Piekło Piekło-Piekło to miejsce. za sprawą tkwiącego w ludzkiej naturze zła. przekształca się w piekło .Syberia. Każdy z kolejnych kręgów leży niżej. cierpiących w nim niewysłowione katusze. gdzie przebywają dusze ludzi sprawiedliwych nie wyznających prawdziwej wiary w Chrystusa. Jej niezwykła uroda budzi powszechny zachwyt. (E. słońce. Nie obowiązują tu zasady moralne normalnego świata. Młodzieniec wędruje po niej. Lecz duszę ma gorsz4. pełen luster. że dla człowieka..kształt idealny). Belzebub popiera sztukę. G.. Stąd wyrusza Szatan. Słowacki "Balladyna" Zachwycony pięknem martwej Aliny. Golding "Władca much" Piękna wyspa. którą wraz z Szamanem przemierza Anhelli. 4) Najpiękniejszą z kobiet śmiertelnych jest Helena. Rodzi też refleksje o nietrwałości tworów człowieka i niezniszczalności tego.. matka Jezusa. bo daje się łatwo omamić złotu i odrzuca czystą. którzy tu wchodzicie. w którym płonie wieczny ogień trawiący du sze grzeszników. Biblia (ST). gdzie według chrześcijaństwa cierpią dusze ludzi potępionych. Moczarski "Rozmowy z katem" -Jurgen Stroop zgotował Żydom w warszawskim getcie piekło na ziemi: specjalnie sprowadzone miotacze ognia podpalały domy z ludźmi. Życie artystyczne kwitnie. kat. J. żona Abrahama.M. Jej niezwykła uroda objawia się przede wszystkim prostotą bycia. powstają ciągle nowe kierunki.1) Lotta jest dla Wertera uosobieniem piękna. Mitologia . gdzie stoją wiellcie kotły.. Orwell "Rok 1984" . * "Chciałbym iść do raju ze względu na klimat. Biblia . że coś budzi zachwyt. na której widnieje napis: Wy. z którymi się stykają. umiejscowione jest Przedpiekle. ale piekło musi być o wiele przyjemniejsze ze względu na towarzystwo". Człowiek zostaje ograniczony do elementarnych potrzeb biologicznych. romans z nim był jedynie przygodą.. poznając kolejne "kręgi piekielne". Bemard) * "Prawdziwe piekło jest chyba lepsze od sztucznego nieba". Z. Jednocześnie kwitnie tu biurokracja. Filon zakochuje się w niej. Największą karą jest nieobecność Boga. by nakłonić ich do nieposłuszeństwa wobec Boga. żegnajcie się z nadzieją. D.Zespół cech takich jak proporcja ksztahów. Dante Alighieri "Boska Komedia" -Piekło składa się z dziewięciu kręgów. dźwięków. jak Dante w "Boskiej Komedii".Oczy królewny są tak piękne. K.Piekło to miejsce wiecznego potępienia grzeszników. dotyczyć wewnętrznej doskonałości. Zależy to od człowieka albo od okoliczności. Słowacki "Anhelli" . bo nieustannie śle dzą go teleekrany. Krasiński "Nie-Boska komedia" Obóz rewolucjonistów.Ralf musi walczyć o życie i uciekać przed zgrają fanatycznych myśliwych . W literaturze piekłem może się stać każde miejsce. Mickiewicz "Dziady" cz. Drda "Igraszki z diablem" Piekło to miejsce. in strumentów i obrazów.

W rzeczywistości była to symboliczna kwota przypadająca zmarłemu w wyniku podziału jego majątku. O. wszelka materia zorganizowana. co dobre (prawdziwe i piękne) w państwie komunistycznym. Poeta uświadamia jednak koszt piękna.. K. Mann "Śmierć w Wenecji" Pięknem wcielonym staje się dla Aschenbacha Tadzio. W większości przypadków twórcy zwracali uwagę na ich zdradliwy wpływ na człowieka i jego życie.). Krasicki "Żona modna" patrz: dom. Od wieków pojawiały się w sztuce jako: zapłata. Ch. rabuś. S. (C. Jezus spojrzał na monetę z podobizną cesarza i wyrzekł powyższe słowa. jest tandetne i brzydkie (barak. Wilde) * "Cóż wiesz o pięknem? .Zgodnie ze średniowiecz nym wzorcem osobowym ascety. Baudelaire "Ideał" . Czasem może być wręcz przeciwnie . nawet to. Słowacki "Kordian" . co podoba się całkiem bezinteresownie". ale odnalazł drogę do Boga i z radością przyjmowany jest w niebie.. że kryje ono rozkład i zgniliznę. I. to samo piękno przyczyni się do śmierci Aschenbacha.. Aleksego" . Maud . Według tradycji zdrajca odniósł kapłanom wszystkie monety. Każdemu bowiem. koszt wyboru tego. że sam pięknością nie jest.zarówno cielesnego. próbuje wyłudzić lichwę od swego syna. Widać w utworze. by mógł przepłynąć Styks. hak do chwytania.krzesło do straży przy chorym. winno być także użyteczne. II (Pieśń o spustoszeniu Podola przez Tatarów) . będzie dodane. Niezwykła uroda młodego Polaka sprawia. by być blisko wcielonego piękna. Niekiedy jest to cena najwyż sza. (R. Kochanowski "O żywocie ludzkim (Fraszki to wszytko. mówiąc. Ten dusigrosz i kutwa nie wahałby się doprowadzić do nieszczęścia własnej córki. Norwid "Promethidion" Piękno na to jest. co może rozproszyć nudę i poruszy do głębi serce.praca. ale piękne są także stół do odpoczynku łokci . sama piękność zdolna ci łzy wycisnąć". co stworzył człowiek. K. kto ma. T. nie musi być dobre. To słowa. co piękne. 2) Hrabia Henryk jako poeta tworzy piękno. Zatem to.)" . Garcia Marquez "Sto lat samotności" Uosobieniem piękna absolutnego . a światu ohydy. Piękn o ma być natchnieniem do pracy. Rozgniewany pan wypędził sługę. Ale zachwyt nad nim wywołuje nieokreślony żal i tęsknotę. co piękne. choć naprawdę chodzi o to..Albowiem pięknojest tylko przerażenia początkiem. Należy wedhag niego kierować się w swych życiowych wyborach poczuciem piękna. Grochowiak"Ikar"Piękno sytuuje się podobno w napowietrznych pokojach. nie jest ani dobre.patrz: przemijanie.komedia" . Taką rzeczywistość wyraża równie niepiękny język (retoryka parciana . Wilde "Portret Doriana Graya" -Ponieważ na portrecie odciskają swoje piętno wszystkie zbrodnie i niegodziwości Doriana. dobry. 4) Za zdradę Chrystusa otrzymał Judasz 30 srebrników. świadomie wybiera życie w skrajnym ubóstwie.Piękne jest to. °gdyż beznamiętnie pogardza naszym unicestwieniem". Z. ani złe. a Bogu to. G. czyli ustaloną przez prawo cenę niewolnika. przez niego ptynie strumień piękności. co ujmuje choć trochę nędzy życiu. Herbert na wiązuje do Sokratejskiej triady: dobro-piękno-prawda. okazuje się. (I. Kasprowicz "Księga ubogich" Piękno objawia się w zwykłym codziennym życiu i obcowaniu z naturą. kto nie ma. Jednak brak miłości w jego życiu sprawia. pozbawiona urody koniunktiwu). by zachwycało do pracy . J. by się zmartwychwstało. co należy do Boga. Trzeci oddał mu jeden talent. tzn.Środek płatniczy. że budzi on powszechną miłość i pożądanie.Prawdziwe piękno tkwi w górach. tzn. pochodzi od łacińskiego słowa harpago. Można je dostrzec nawet w fakcie przemijania. Ks.piękno może skrywać największe występki i najbardziej odrażające czyny. Biblia (NT) . a ona nie potrafi odwzajemnić tej miłości. skujmy. C. a przede wszystkim maszyna. J. Kochanowski "Pieśń V". Niestety. zabiorą. Ch. toteż ten obskurny i prowizoryczny świat nie może być także. nadal szuka on własnej szkatułki i obawia się utraty majątku. który jeszcze znosimy z takim podziwem.deptała je stopa żołnierza daremnie. którą to monetę wkładano w usta zmarłego.Słowa: Skujmy talerze na talery. Dla siebie nie pozostawia nic. przekleństwo czy błogosławieństwo. że to. on sam pozostaje ciągle niezwykle piękny. * "Piękność. Mann "Tonio Króger" . zmarły. z których dwaj pod nieobecność pana w dwójnasób powiększyli jego majątek. co oferuje ludziom komunizm. Blanka. Wierzaj: ono jest w tobie i we mnie".. zgodnie z teorią filozoficzną.Według wierzeń Greków. Herbert "Potęga smaku" . co piękne (dobry smak). J. Emerson) * "Piękne jest to. a potem powiesił się z rozpaczy. chfopcy o twarzach ziemniaczanych. Wśród spowiadających się dzieci tylko Robert nie czuje do Jakuba niczego poza odrobiną przyjaźni. które Chrystus wypowiada do arcykapłanów. Gdy Kordian obwieszcza kochance swoje 117 . Jego niezwykła uroda sprawia. Mitologia . co dobre (wybory moralne). co należy do cesarza.Janek Hansen i Ingeborga Holm stają się dla Tonia uosobieniem nieosiągalnego piękna. Nawet w momencie rozwiązania akcji. zabierając ją żywcem do nieba.K. A żołnierzowi pieniądze gotujmy! nawołują szlachtę polską do rezygnacji z części majątku na rzecz opłacenia wojska.M. który pobłądził. Futuryści Piękne jest to. która odmieni oblicze świata. który nie zdołajuż wykorzystać nowych możliwości swojego talentu.1) Przypowieść o zagubionej i z trudem odnalezionej drachmie obrazuje sytuację grzesznika.W wierszu jest mowa o tym. wymyślony przez Fenicjan w miejsce handlu wymiennego. (R. co jest jak otchłanie. Według Norwida piękno powinno się łączyć z miłością. Nie mogła ona dostać się komuś innemu. J. Molier "Skapiec" Imię głównego bohatera. że Harpagon zmienia się. T. jeżeli nie nosimy go w sobie".wszyscy oni wyruszyli na krucjatę. tak że nadmiar mieć będzie. W.Piękno pozbawione jest walorów etycznych. Kant) * ". Kształtem jest miłości". Stało się ono z czasem synonimem skąpstwa. Piękno to jest jednak zwodnicze: kocha ją wielu młodzieńców. Niestety. Temu zaś. Jest tym. nie zaś wydawaniu. czyli kwotę. Ich jasna uroda uświadomi Krógerowi jego zawieszenie pomiędzy światem sztuki a światem mieszczańskich wartości. co ma. którym jest Jakub.. Andrzejewski "Bramy raju" Jakub z Cloyes zwany jest też Jakubem Pięknym. siła obracająca tryby świata. J. Norwid) * "Choćbyśmy cały świat zeszli w poszukiwaniu Piękna. Dla niej jedyną motywacją do kontynuowania tego romansu był majątek Kordiana (Gorzkie pocałowa nia kobiety kupiłem. Przerwa-Tetmajer "Widok ze Świ nicy do Doliny Wierchcichej" . Baudelaire "Hymn do Piękna" .W akcie II opisana historia miłosna Kordiana i Wioletty.. jest dobre. (O. gdy wydawałoby się. Jedynym jego życiowym celem jest napełnianie szkatułki. Opłata za przejazd wynosiłajeden obol. da Voragine "Legenda na dzień św. J. łupieżca. Harpagon. Rilke) * "Piękno? . że stary pisarz odzyskuje utracone siły twórcze. Mimo to Bóg wyróżnił Piękną Remedios.. Gromadzenie pieniędzy służy wyłącznie ich pomnożeniu.. Aleksy ofiarowuje zabrane z domu pieniądze biedakom. ponieważ zmarłych uważano za nieśmiertelnych. Pieniądze Pieniądze . 3) Oddajcie więc cesarzowi to. Aleksy Melissen. jak i duchowego (czystość) -jest piękna Remedios. które walczyłoby w obronie granic Rzeczpospolitej. bo jest tworem Szatana. 2) Przypowieść o talentach (minach) opowiada o trzech sługach. pokusa. nie znajdziemy go nigdzie. musiał opłacić przewoźnika Charona. droższej mu niż rodzina.1) Hrabia Henryk podąża za widmem pięknej Dziewicy. jaką wcześniej otrzymał. bo to.. dziewczyny o czerwonych rękach). kiedy zapytali go o kwestię podatku płaconego Rzymowi.

Pieniądze są w życiu Dulskiej jedną z najważniejszych wartości. E. W. Żeromski "Doktor Piotr" patrz: konflikt pokoleń. 2) Jednym z tematów powieści są zmiany gospodarcze i społeczne zachodzące w Polsce w latach siedemdziesiątych XIX wieku. W miejsce handlu opartego nie tylko na wymianie pieniężnotowarowej. Tytułowy bohater. nie waha się wynajmować mieszkania kokocie. Gide "Fałszerze" . a nadmierna hojność doprowadziła go do bankructwa. odgrodzony od świata i skoncentrowany na zarabianiu pieniędzy. lecz także po to. jako przedstawiciela nowej epoki. decyduje się zabić lichwiarkę nie tylko po to.Bohaterem tej noweli jest Ebenezer Scrooge. Podobnie jak tamten stara się wzbogacić.S. część przechowuje w drewnianych beczkach. ona odchodzi. by po tem zaprzepaścić wszystko. jak i folgować zachciankom panny Izabeli. F. Bezwzględna walka. która z paryskich ryn sztoków przechodzi prosto do salonów. W sprawie z Hanką najbar dziej bolesna staje się dla niej konieczność wydania tysiąca koron. Karol Borowiecki poślubi prymitywną Madę Muller. G. by leczyć także ludzi ubogich.Jednym z wątków powieści jest rozprowadzanie przez dzieci 118 . który "pożera" sąsiadujące z nim kamienice i prowadzi do bankructwa drobnych właścicieli. Flaubert "Pani Bovary" Wychowana na romantycznej lekturze.Naturalistyczna powieść Zoli jest na poły biografią prostytutki Nany.i bez charakteru (młody Szlangbaum. Szkoda mu każdego grosza wydanego na innych. Nieczuły na ludzką krzywdę. F. nie pomógł też zdobyć przyjaciół.S. ani posiadane pieniądze. Żeromski opisał tu świat skorumpowany.wieczerza . Ry je zdobyć. Balzac "Eugenia Grandet" Tworząc postać ojca Grandet. Zarobione pieniądze częściowo inwestuje w "lewe" interesy. . ale płaci nimi podatki. opatrując swoją wolę następującymi słowami: Zdasz mi z niego sprawę na tamtym świecie. Prus "Lalka" . by ją okraść. S. a częściowo wkłada we wspaniały dom. składać hojne datki na organizacje charytatywne. ale i na wzajemnym zaufaniu kontrahentów. zjawia się niespodziewanie jako człowiek majętny. który odejdzie w przeszłość jeszcze przed końcem stulecia. jak sama mówi. nigdy nie skorzysta z tych zasobów. oszczędza każdy grosz. dojrzały i gotowy do zemsty. E. W czasach prohibicji handluje alkoholem. Sam Mouret przedstawiony został jako "czarodziej" wybornie znający naturę kobiet. Balzac "Ojciec Goriot" . Maruszewicz). lekceważy tradycję (święta Bożego Narodzenia nazywa niepotrzebnym wymy słem i stratą czasu) i samotnie brnie przez życie. by udowodnić samemu sobie słuszność swej filozofii. Heathcliff gromadzi w swoich rękach cały majątek Lintonów i Earnshawów. Pieniądz stał się dla niego bożkiem. bez reszty oddany pieniądzom. Zdobyte pieniądze wydaje na bieżące potrzeby. który nie zrezygnuje ze swych roszczeń względem innych przedsiębiorców. Sprzedaż sklepu Wokulskiego to podzwonne dla starego świata handlu. nie ufa bliźnim. w świecie arystokracji nie będą się liczyć ani praca.1) Głównym tematem powieści jest pieniądz orazjego kreatywna i destrukcyjna moc. prosząc hrabiego Respekta o zgodę na małżeństwo Jana i Dianny. By zemścić się na dawnych wrogach. według Heathcliffa.M. jaka toczy się w mieście. a Judym nie może przeforsować projektu osuszenia stawów. Utrzymanka mężczyzn z socjety i świata teatru. zaciąga długi u miejscowego lichwiarza.1) Historia miłosna Wokulskiego i Izabeli Łęckiej to także opowieść o bogaceniu się i wykorzystywaniu pieniędzy dla zdobycia serca ukochanej kobiety. ale przede wszystkim stan majątkowy. zajmuje się także przemytem broni. Żadna z nich nie orientuje się w stanie jego majątku. by zdobyć środki na odbudowę spalonej fabryki. Zola "Nana" . dochodzi do wielkiego majątku. Dickens "Kolęda proza. by zdobyć serce ukochanej kobiety. W zamian za to nie otrzymał nic. reprezentowany przez ludzi bez nazwiska. Zabiera z mieszkania Alony Iwanownej kosztowności i pieniądze. czyniąc z życia żony i córki prawdziwy koszmar. 2) Balzac opisuje także dzieje młodego Eugeniusza Rastignaca (patrz: uczeń i mistrz). który przygotowuje na przyjęcie Daisy. Żeromski "Ludzie bezdomni" O pozycji lekarzy warszawskich nie decydują ich umiejętności. Patrz: śmierć. J. zrywając tym samym zaręczyny z Anką. Pieniądze pozwalają mu na odebranie Hindleyowi Wichrowych Wzgórz. uczta . Słowacki "Fantazy" . kolejny Harpagon w galerii postaci literackich. Żyjąc ponad stan. ale za wysoką cenę. gdzie nie ma miejsca na wzniosłe idee. Jedynym kapitałem posiadanym przez Nanęjestjej ciało. Ch. pani Bovary popełnia samobójstwo. będących źródłem licznych chorób wśród miejscowej ludności. Pomimo że będzie cierpiał okrutną biedę. E. Majątek nie zapewnił mu jednak wzajemności Daisy. Dostojewski "Zbrodnia i kara" .jednak ta sytuacja doskonale charakteryzuje moralność Dulskiej. Dla niej jednakże najważniejsza jest pozycja społeczna mężczyzny bądź jego sława (Rossi. major Hawryłowicz w momencie śmierci oddaje zaoszczę dzone przez siebie pieniądze. poświęcił swoje pieniądze dla dobra córek: Delfiny i Anastazji. Przez obcych i znajomych traktowany był jak nuworysz. a także na samego siebie (żyje więcej niż oszczędnie). gdzie zarządcy uzdrowiska dążą do utrzymania jak największej liczby bogatych kuracjuszy. Fitzgerald "Wielki Gatsby"Tytułowy bohater przypomina nieco Stanisława Wokulskiego z "Lalki". Balzac nawiązał do Molierowskiego Harpagona. Patrz: miłość trudna. ale dochody uzyskiwane z wizyt pacjentów. Reymont "Ziemia obiecana" Pieniądz jest siłą napędową wszystkich działań. Z niewielkiego sklepu z konfekcją zmienia się on w największy dom mody w Paryżu. zmusza ich nieraz do zachowań podłych. co zapewniłoby mu wyższą pozycję społeczną. folgując swym zachciankom. Dlatego też potem odmawia Juliasiewiczowej wynajęcia mieszkania. a potem ukrywa je w bezpiecznym miejscu. ale i bezlitosny przedsiębiorca. Zola "Wszystko dla pań" Tytuł powieści to nazwa magazynu dla pań. Dopiero na łożu śmierci decyduje się on oddać złoto córce. dlatego też odrzucają oni projekt Judyma. Grandet nie lokuje wszystkich pieniędzy w interesach. ubogi student. Okazuje sięjednak. G. W sytuacji krytycznej. w piwnicy. Majątek Wokulskiego pozwala mu wykupić weksle Łęckich.Jedyną drogą do odzyskania Katarzyny jest. Grandet. Mo linarij. a zarazem doskonałą "maszynkę do robienia pieniędzy". a jej mężowi grozi bankructwo. resztę poświęca na wychowanie swego synka.Rodion Raskolnikow. nie bierzejej pieniędzy dla siebie. co straciła. Patrz: miłość trudna. w której o pozycji człowieka świadczyć będzie nie tylko jego pochodzenie. H. Potęgę pieniądza rządzącego nowym światem obrazuje nieustannie rozrastający się magazyn "Wszystko dla pań". Zapolska "Moralność pani Dulskiej" . Patrz też: miasto. Patrz: córka. Pieniądze majora zdecydowały o szczęściu młodych. które sprzedaje chętnie. Zakończenie tej historii pokazuje. Dopiero odwiedziny duchów w noc wigilijną odmienią jego życie. założonego przez Oktawa Moureta. nie dały ukojenia. ale nie ułatwiają zdobycia Katarzyny. H. B. Umiera w nędzy.bankructwo. jakie podejmują "Lodzermen sche". prawdziwy sknera i kutwa. czyli opowieść wigilijna o Duchu" . mieszczanin zdobywający majątek w czasie Rewolucji. S. iż wobec niskiego pochodzenia.przyjęcie. gdy nie ma pieniędzy na spłacenie pożyczki. zdobycie pieniędzy. Podobnie jest w Cisach. iż pieniądze nie zjednały mu przychylnej opinii. A. Przez kilka lat nieobecny w Wichrowych Wzgórzach. ojciec. Bronte "Wichrowe Wzgórza" . bo musi sobie "odbić" to.Aby Dianna nie musiała robić ofiary ze swej miłości do Jana i wychodzić za Fantazego (patrz: ofiara). Co prawda. "złotym cielcem". wchodzi nowy kapitał. Emma Bovary chce żyć niczym bohaterki przeczytanych powieści. który za wszelką cenę stara się zaimponować posiadanymi pieniędzmi.

Andrzejewski "Popiół i diament" . 2) W Związku Radzieckim posiadanie obcej waluty było zakazane pod karą więzienia. a lata wojny wspominać on będzie jako okres największej prosperity.Bezdomni żyją z dnia na dzień. a zarobione w ten sposób pieniądze zostawia w większej części sobie. cała publiczność zbiera banknoty. Zapewnia klientom najbardziej perwersyjne rozrywki dla podbicia ceny usług. postanawia sam zarobić pieniądze. Druon "Królowie przeklęci" W powieści Dtuona znajdujemy potwierdzenie tezy. Gdy zapada decyzja o likwidacji obozti w Płaszowie i wywiezieniu więźniów do Oświęcimia. by wynagrodzić ojcu straty na handlu sałatą. M. Z czasem odkrywa on jednak. Jeżeli ktoś zdobył dolara. ptzebiegłości i talentowi do obracania pieniędzmi. Historia kończy się tragicznie śmiercią młodego Kotowicza (por. właściciela lombardu. że przegrał. (pieniądz nie śmierdzi) (Cyceron) * "Pieniądzom trzeba rozkazywać. Względy sentymentalne nie wchodzą tu w rachubę. którzy noszą maski. to może myśleć o nocy w ciepłej kotłowni. Za własne pieniądze wykupuje od Amona Gótha więźniów. J. A.z podobizną jakiegoś starca) został on aresztowany. a gdy ma dwa dolary. Ameryka tu to kraj jedynego bożka .Epidemia dżumy staje się dla Cottarda. Jego małżeństwo z Ireną jest nieustanną próbą pozyskania jej względów przy pomocy prezentów. 3) Kaleb Trusk. 3) Sięgając do biblijnego wątku zdrady Jezusa przez Judasza. by pracować w luksusowym domu publicznym. jak i poznać wiele tajemnic państwowych. by móc opłacić przywiezienie zwłok Johna do parku i pochówek). a także ułatwia ludziom opuszczenie miasta. (Seneka) * "Za pieniądze ksiądz się modli. a miał tylko 500 dolarów).był jedną z przyczyn wojny stuletniej. gdy chciał spełnić ostatnie życzenie ojca i wynająwszy samolot. żony Adama. Za pieniądze patron stawa. Eddie miał własny samolot i w powietrzu mógł do woli napawać się wolnością). to jest w pełni szczęśliwy. Z końcem epidemii wie jednak. Powoli staje się jednym z zamożniejszych orańczyków. a nie na ławce w parku.od artykułów spożywczych począwszy. widać. Camus "Dżuma" . każda zachcianka jest możliwa do spełnienia.1) Podstawowym mankamentem życia codziennego w Moskwie lat trzydziestych jest brak pieniędzy. która jest jedynym "rozweselaczem" w tym świecie. których nazwiska znalazły się na tytułowej liście. który według autora . Wszystko jest kwestią ceny. by samodzielnie prowadzić dom "U Kate". a zarobione pieniądze nie uchronią go przed wymiarem sprawiedliwości. Bułhakow pisze. że warunki panujące w Oranie są doskonałą okazją do wzbogacenia się. W niedługim czasie staje się jednym z najbogatszych i najbardziej wpływowych ludzi w mieście. że pieniądze kierują biegiem historii. Sposobem na to może być posiadanie broni. 2) Adam Trusk wykorzystuje nowy wynalazek. Remarque "Cienie w raju" Ameryka początku lat czterdziestych jest rajem dla uchodźców z Europy.ale także ograniczają człowieka (przekonał się o tym Fddie.Młode pokolenie Polaków. pozostawiając prawo do decydowania kochance. odwieźć chorego wjego rodzinne strony. Schindler pomaga swoim pracownikom.1) Ponieważ Zenon Ziembiewicz nie ma pieniędzy na dalsze studia w Paryżu. kosztowały go cały majątek. Dzięki sprytowi. Bułhakow "Mistrz i Małgorza~" . Zamykamy się w 119 . Nałkowska "Granica" . Pieniądze te Bogutówna przeznaczyła nie na przyszłe wychowanie dziecka. Anita. . by ukryć swe prawdziwe oblicze. Za pieniądze dobra sprawa". Na polecenie Piłata został on zasztyletowa ny w noc po śmierci Ha-Nocri. chłodziarkę. Jest to analogia do bohaterów powieści. Pomoc Żydom. za radą matki decyduje się zaciągnąć pożyczkę u starosty Czechlińskiego. Zajmuje się on wyprowadzaniem Żydów z getta i zapewnianiem im nowego lokum. J. Okazuje się. Dla pieniędzy nie waha się popełnić morderstwa: zabija właścicielkę domu publicznego. Gdy mocniej potrzeć. był dla Wiktora Suchowiaka okazją do zarobienia dużych pieniędzy. Żydzi uhonoro wali go odznaczeniem "Sprawiedliwy wśród narodów". ni to zielone . która przyznała się do tej sumy. Galsworthy "Saga rodu Forsyte'ów" . członek szanowanej rodziny burżuazyjnej. Kaleb pali banknoty. Po wojnie. udaje mu się ocalić lombardczyków paryskich przybyłych z Włoch. (piosenka ludowa "Teraźniejsze świata żądze") * "Pracując dla samych dóbr materialnych budujemy sobie więzienie. Ziembiewicz wręczyłjej pieniądze. Gide "Fałszerze"). Niekiedy za bogacza uznaje się posiadacza 20 dolarów (np. Z. M. zwany przez wszystkich Posiadaczem (stąd tytuł I tomu sagi). Szczypiorski "Poczatek" Okres okupacji. w uznaniu jego zasług. W tym raju przy pomocy pieniędzy można zdobyć wszystko . żejest w ciąży.Głównym bohaterem powieści jest Soames Forsyte. Oskar Schindler. To one decydują o kręgu przyjaciół. Szatan zamienia pieniądze w etykietki. J. na ile można oszukać dorosłych. ale na zabieg przerwania ciąży. Kiedy ojciec odmawia przyjęcia pieniędzy. że za pieniądze można kupić nie tylko przedmioty czy dzieła sztuki (sam jest słynnym kolekcjonerem). 2) Dzięki pieniądzom Zenona Justyna mogła urządzić matce pogrzeb. wzorem dorosłych. E. J. a więc kimś od niego zależnym. młodzi chłopcy kradną pieniądze swoim rodzicom.Swiętego Dolara. nieznane banknoty . było zdobycie majątku. dlatego też kiedy Woland na pokazie w Varietes rozrzuca czerwońce. Pieniądze nie pomogły mu jednak w utrzymaniu małżeństwa. Keneally "Lista Schindlera" Austriacki przedsiębiorca. a otrzymane od Sanhedrynu trzydzieści tetradrachm podrzucono do pałacu Kajfasza wraz z notatką: Zwracam przekdęte pieniądze. czym są naprawdę. bo oprócz nocy w cieple może jeszcze pozwolić sobie na butelkę politury. by tu wzbogacić się dzięki produkcji wyposażenia wojennego. To dla pieniędzy Filip Piękny wytoczył proces templariuszom. Kiedy znaleziono u Nikanora Iwanowicza Bosego dolary (dziwne. lecz by przekonać się. * "Pecunia non olet". Cottard nielegalnie handluje alkoholem i żywnością.M. Tym samym staje sięjego dłużnikiem. dlatego też opuściła ona rodzinę. iż Juda z Kiriatu zdradził Jeszuę wyłącznie dla korzyści majątkowych (największą namiętnością jego życia były pieniądze). na nowej tożsamości skończywszy. chce czynnie uczestniczyć w życiu publicznym. np. Robią to one nie dla osiągnięcia zysku. szansą na zatajenie popełnionego morderstwa. Steinbeck "Na wschód od Edenu" 1) Głównym celem Katarzyny. jak i utrzymanie ich w swojej fabryce na terenie Moraw. Pierwszy jej transport dociera jednak po czasie (sałata zgniła). a nie służyć im". T. którymi następnego dnia wypełnione są kasy w całym mieście. Chce sprzedawać konsumentom z Północy kaliforrujską sałatę.ni to niebieskie. A. a szczególnie czas likwidacji getta warszawskiego. Obok postaci ze świata historii pojawia się tutaj rodzina Spinella Tolomei. która czuła się własnością swego męża.W społeczeństwie amerykańskim pieniądze są głównym wyznacznikiem pozycji społecznej.A. do zbicia majątku. wierzyciela wielu znanych osobistości. że bogactwo to rzecz względna. wykonane ze szkła monety. E.(najmłodszych fałszerzy) podrabianych pieniędzy. wzbudzałyjedynie niechęć Ireny. Bogutowa nie została pochowana w zbiorowej mogile. a Adam ponosi iiasko finansowe. dzięki czemu zarabia 15 tysięcy dolarów. Pomagają w osiągnięciu wolności (gdy się je ma. Wchodzi w spółkę z Willem Hamiltonem. 3) Kiedy Justyna poinformowała Zenona o tym. Soamesowi wydaje się. Aby ją kupić. ale także ludzi i miłość kobiety. Głowacki "Antygona w Nowym Jorku" . Kazan "Układ" . By ukarać chciwość moskwiczan. Wysokie dochody zapewniło mu zatrudnienie darmowej siły roboczej (Żydów). kryminalisty i kombinatora. Za pieniądze lud się podli. na wierzchu pozłacane. A. czasem nazbyt kosztownych (olbrzymi i luksusowy dom w Robin Hill). przybywa do Krakowa.

6) Tezeusz. oślepiwszy się. bez towarzyszy.1) Jezus. 2) W "Dziejach Apostolskich" po otrzymaniu w Dniu Pięćdziesiątnicy Ducha Świętego. z drugiej . Staje się to przyczyną jego nawrócenia i późniejszej działalności misyjnej jako Apostoła Narodów. by odebrać swemu wujowi Peliasowi zagarniętą bezprawnie władzę. wędruje po świecie w poszukiwaniu miejsca. Biblia (ST) . udaje się w podróż do Damaszku. poszukując okazji do bohaterskich czynów. który ma pieniądze. Biblia (NT) . jej kresem jest ukrzyżowanie w Jerozolimie.samotni ze złotem rozsypującym się w palcach. bez zdobytych w Troi łupów. wyjść z labiryn tu. między innymi muszą przepłynąć między Symplegadami. (R. Polifem błaga swojego ojca. Balzac) * "Pieniądze są tylko środkiem. którzy powoływali się na nauki Pitagorasa. przy pomocy Ariadny. który zakładał. którzy doświadczyli niewoli. 5) Herakles przez całe życie wędruje po świecie. Wędrówkę rozpoczyna od chrztu w Jordanie. podróź w czasie. Może się też stać tułaczką. 7) Pełnoletni Edyp udaje się do wyroczni delfickiej. sprzedany przez nienawidzą= cych go braci kupcom madianickixn~ odbywa podróż do Egiptu. Opowieść o Orfeuszu jest źródłem orficyzmu. który przyniósł dar języków. kierowanym myślą króla Alkinoosa. Po latach kiedy już pozna prawdę o swoich zbrodniach. zabierając ze sobą żony. Eurydyki. udaje się w podróż do swojego wuja. które miażdżyły każdy okręt próbujący obok nich przemknąć. Jest więc ta wędrówka początkiem judaizmu jako systemu religijnospołecznego. 3) Św. wyruszy na tułaczkę po Grecji. rozpoczyna wędrówkę. uciekając przed gniewem brata. Przemierza wtedy cały helleński świat. twierdzącego. odwraca się. śpiewając żałobne pieśni ku czci utraconej Eurydyki. mówiąc: Wyjdź z twojej ziemi rodzinnej i z domu twego ojca do kraju. które stało się przyczyną nieurodzaju na ziemi. czyli drogi. zanim uda mu się powrócić na rodzinną Itakę. przenoszenie się. którą przeznaczył mu Pan. apostołowie rozpoczynają podróże misyjne. musi stawić czoła Skylli i Charybdzie itd. Czasem wędrówka może przybrać formę pielgrzymki. odwiedza króla wiatrów Eola. dążąc do osiągnięcia doskonałości. 3) Jakub po wykupienia pierworództwa od Ezawa i podstępnym zdobyciu błogosławieństwa ojca. którego władców uważa za rodziców. i wyrusza w przeciwną stronę. mówią: "Szanowny panie psie". Medeę i wraz z nią powraca do rodzinnego Jolkos. gdzie udało mu się pokonać Minotaura i szczęśliwie. (N. obejmujące początkowo obszar Palestyny. by móc przestać myśleć o pieniądzach". aby Odyseusz nigdy nie powrócił do rodzinnego domu. Podobne poglądy głosili pitagorejczycy. przemierza całą Palestynę i przez trzy lata naucza i czyni cuda. idąc nieświadomie na spotkanie przeznaczeniu. Ale droga przez pustynię ma także inny wymiar: w czasie jej trwania Pan przez Mojżesza daje swemu ludowi prawa. 5) Naród wybran~ po wielu latach niewoli i ucisku opuszi cza Egipt pod wodzą Mojżesza i rozpo~ czyna trwającą czterdzieści lat wędrówkę przez pustynię do Kanaanu. 1). de Saint-ExupBry) * "Money makes the world go round!" (Pieniądze sprawiają. że świat się kręci) (musical "Kabaret") * Psu. Najsłynniejszą jest wyprawa na Kretę. Paweł. Po zdobyciu złotego runa Jazon uprowadza córkę władcy Kolchidy. Ziemi Obiecanej. Posejdona. dla czego warto byłoby żyć". co później stanie się przyczyną niewoli egipskiej narodu wybranego. aż zostanie rozszarpany przez menady. ziemi. Dobrowolne wygnanie. Poznawszy swoją przyszłość. 2) Abraham wędruje z całą rodziną. Podczas podróży Argonauci przeżywają wiele niebezpiecznych przygód. Zgromadziwszy wokół siebie dwunastu apostołów. 8) Eneasz po upadku Troi ucieka wraz z grupką ocalałych z płonącego miasta. Makarenko) * "Uczony dobrze zna wartość pieniądza. Jego wędrówkajest zjednej strony spowodowana gniewem bogów. którego Odys oślepił. spotyka syreny. nawet dzieci". postanawia nie wracać do Korynfu. sprowa~ dzi do siebie całą rodzinę. z której już nie powróci. największą świętość Kolchidy. Mitologia . opuszczając Podziemie. by zwrócili mu ukochaną Eurydykę. jeszcze pod imieniem Szawła. dobytkiem i sługami' z Charanu do Kanaanu. byją odnaleźć. W czasie tej wędrówki muszą wymrzeć wszyscy. jak wszyscy antyczni herosi. (A. W drodze zostaje powalony na ziemię przez światłość z nieba i słyszy głos Jezusa. musi przejść przez sto wcieleń. nie wiedząc. Po latach~ kiedy zostanie jednym z najwyższycti dostojników państwa faraonów. że dusza. Odtąd będzie błąkał się po świecie. Niestety. (H. Kiedy dowiaduje się prawdy. by spojrzeć na żonę i musi powrócić na ziemię sam. by tam prześladować wyznawców Chrystusa. później rozciągające się na cały basen Morza Śródziemnego. którą się przebywa. które nie daje nam nic. który ci ukażę (Ks. w wieku trzydziestu lat.Przebywanie drogi do jakiegoś miejsca. Na rodzinną Itakę powraca na okręcie Feaków. by wykonać dwanaście prac (patrz: praca). Pd czternastu latach służby u Labana Jakub odbywa drogę powrotną do Kanaanu. a jeśli jego przeznaczeniem jest jednak ujrzeć brzeg Itaki. niech powróci do swego królestwa samotnie i na obcym okręcie. wędrują przez kolejne wcielenia. wyrusza wraz z innymi herosami na statku Argo po złote runo. Coward) * "Pieniądze często kosztują bardzo dużo". kolejne odwiedzanie wielu miejsc w poszukiwaniu czegoś. by osiągnąć doskonałość. Rachelę i Leę~ dzieci i część trzody wuja. postanawia nie powrócić nigdy na Olimp. do Teb. krainy umarłych rządzonej przez Hadesa i Persefonę. przemieszczanie z miejsca na miejsce po rozległych terenach. bezcelowym. że dusze ludzkie po śmierci podlegają metempsychozie. Rodzaju 12. (A. 4) Józef. 3) Odyseusz po zakończeniu wojny trojańskiej tuła się przez dziesięć lat. gdzie przebywa jej duch. wiele wędrował po świecie. np. Na swoim okręcie przemierza 120 .: wędrówka dusz podróż w głąb samego siebie. wędruje po świecie. Lud Izraela wprowadzi do Kanaanu Jozue. później w postaci szczegółowych przepisów. nieustannym przenoszeniem się z miejsca na miejsce. która będzie trwała do śmierci. prowadzony przez Antygonę. Emerson) * "Pieniądze! Ze wszystkich wynalazków ludzkości ten wynalazekjest najbliższy szatanowi".1) Kain po zabiciu swojego brata Abla zostaje skazany przeż Boga na tułaczkę. W kulturze wędrówka odbywa się nie tylko w przestrzeni. Najbar dziej znane są wyprawy. Labana. nawet Mojżesz.1) Demeter po uprowadzeniu Persefony przez Hadesa. które podejmuje na rozkaz Eurysteusa. (Wolter) Podróżlwędrówka Podróż/wędrówka . (L. ale bogaty nie zna wartości wiedzy". według tradycji. Wreszcie schodzi do Podziemia. często przyjmując funkcję piastunki królew skich dzieci. Przemierza świat. 2) Orfeusz po śmierci żony. Udaje mu się przebłagać władców państwa umarłych. Według niektórych mitografów stary Odyseusz wyrusza w jeszcze jedną podróż. którzy mszczą się za zniszczenie ich ukochanego miasta Troi. Aragon) * "Łatwiej ofiarujemy nasze serce niż nasze pieniądze".. zmierzając do miejsca świętego. nurtu religijno-filozoficznego. Podczas swojej podróży Odys przeżywa liczne przygody: trafia na wyspę czarodziejki Kirke. przerywa dopiero wtedy. najpierw w postaci Dekalogu. (p~zysłowie arabskie) * "Pieniądze dają wszystko.W. gdy Zeus nakazuje Hadesowi uwolnić Persefonę.klątwą cyklopa Polifema. 4) Jazon. walcząc z potworami i dokonując wielu innych bohaterskich czynów. syn~ Jakuba. poznaje tajemnice królestwa umarłych. co stało się z córką.

Tu także spotka go śmierć. Do najbardziej znanych należą walka z wiatrakami. który uderzył przechodzącego obok jego domu Chrystusa dźwigającego krzyż (w innym wariancie Ahaswer plunął Jezusowi w twarz). by walczyć w obronie uciśnionych. 121 . Lew i Wilczyca. wiedzę człowieka średniowiecza o świecie. symbolizujące ludzkie grzechy. między innymi wyrusza do Irlandii. Przesycona alegoriami i symbolami opowieść o wędrówce Dantego interpretowana jest najczęściej jako obraz upadku człowieka na samo dno grzechu i jego powolnego dźwigania się z bożą pomocą ku ~czyszczeniu i świętości. gdy u kresu świata Chrystus powróci na ziemię. Gawii. Rabelais "Gargantua i Pantagruel" Bohaterowie opowieści Rabelais'go. Niestety. Wraz z giermkiem Sancho Pansą trzykrotnie wyrusza na wyprawy. jak i ze słabością własnych charakterów. Następnym etapem wędrówki Dantego jest Czyściec. który przemierza świat. J. Szekspir "Król Lear" - Podzieliwszy swoje państwo pomiędzy córki. które bierze za oddział wrogiego wojska. legenda opowiada historię Żyda Ahaswera . Na przykład Gargantua podróżuje do Paryża. Wreszcie przybija do brzegów Półwyspu Apenińskiego. odwiedzając mijane wyspy. którą zaślubia. dociera nawet do sfer niebieskich. Druga. Tu jego potomkowie (albo w innych wersjach mitu . by sprowadzić na dwór króla Marka Izoldę Jasnowłosą. w którym na kolejnych tarasach pokutują za swoje grzechy ci. W swoich wędrówkach spotyka wielu ludzi. byją wyzwolić z rąk pogan. Tak rozpoczyna się jedna z najbardziej znanych w historii kultury europejskiej podróży. Aleksy wsiadł na okręt żmierzający do Syrii. sierot. Szekspir "Hamlet" .Przemieniony po śmierci w łabędzia poeta nad Ikara prędszy przeważnego. którego według legendy używał Chrystus podczas Ostatniej Wieczerzy i do którego póź niej Józef z Arymatei zebrał Jego krew spływającą z krzyża.Po ukończeniu gimnazjum Lubrańskiego w Poznaniu Janicki zostaje wysłany przez Piotra Kmitę w podróż do Włoch.. choroba zmusza młodego poetę do powrotu do kraju. Najsłynniejsze są jednak wędrówki Parsifala z Walii. w głębi ciemnego znalazł się lasu. Jej pokonanie możliwe jest tylko wówczas. póki nie powrócę. Dante Alighieri "Boska Komedia" Trzydziestopięcioletni Dante. Alemanii i Hiszpanii. gości go królowa Dydona.patrz: mitologia . J. Za jej sprawą może zwiedzać najodleglejsze i najbardziej egzotyczne krainy. J.1) Laertes.) . wędrowcy docierają do Raju Ziemskiego. wdów. syn Poloniusza. Gargantua i Pantagruel.on sam) założą w przyszłości miasto Rzym . nie mogąc się ani na chwilę zatrzymać. umiera. Morsztyn "Emblema 27" (Stawiaj kroki moje.1) patrz: mitologia-Eneasz.jego dusza rozpoczyna wędrówkę. Towarzyszy mu wierny błazen. Pantagruel wędruje po morzu. Kochanowski "Pieśń XXIV. wygnany przez okrutne córki. gdzie poznaje Izoldę o Białych Dłoniach.dzieła poety zapewnią mu nieśmiertelną sławę wśród wszyskich ludów cywilizowanego świata. straciwsry z oczu szlak niemylnej drogi. Tasso "Jerozolima wyzwolona" Epos opowiada historię pierwszej wyprawy krzyżowej. Gdy próbuje odnaleźć drogę powrotną. Podczas swojej tułaczki Eneasz przeżywa wiele niebezpiecznych przygód.. Kochanowski "Do snu" Kiedy człowiek zasypia. Wówczas Chrystus powiedział: Ja odpocznę. w czasie których wędruje po całej Hiszpanii. niezwykle bogatą. błędnego rycerza.. i stadem baranów. która była darem króla Numidów. dwaj olbrzymi. Jego wędrówka skończy się dopiero wówczas. dużo podróżują. Aleksym" Nazajutrz po ślubie Aleksy opuścił rodzinny dom i młodą żonę i wyruszył w stroju żebraka na wędrówkę. W drodze muszą walczyć zarówno z siłami zła. W. przeżywając różne przygody. Lear. postanawia na zmianę mieszkać u każdej z nich. wykłada teorię metempsychozy.) "Dzieje Tristana i lzoldy" . Pierwsza. Bógjednak sprawił. od południowych po północne jej krańce. Z. najprawdopodobniej 25 marca 1300 roku. Legendy arturiańskie . Janicki "Elegia o sobie samym do potomności" .symbol mądrości bożej. czasem staje się obiektem żartów i kpin. by wreszcie w Empireum kontemplować obecność Boga. Morsztyn szczegółowo opisuje tę wędrówkę myśli. Niemcy i Włochy. pokazując miejsce. którym Bóg nie odmówił miłosierdzia. gdzie. de Cervantes Saavedra "PrzemyśIny szlachcic Don Kichote z Manczy" . tuła się po swoim byłym królestwie. gdzie dusze oczekują na powrót na ziemię. że z polecenia Boga zostanie jego przewodnikiem w wędrówce po krainie umarłych. Gonerylę i Reganę. "Legenda o Żydzie Wiecznym Tułaczn"-Znana od VII w. K. by bronić honoru dam. Rycerze wędrują do Jerozolimy. który jest kresem jego tułaczki. Anchizes. kielicha. Odtąd Żyd Wieczny Tułacz przemierza nieustannie świat. wiedzie ku zbawieniu. by uciec od nieszczęśliwej miłości do królowej Izoldy. Dante prowadzony przez Wergiliusza zwiedza najpierw Piekło. Gdy podczas tej wędrówki zatrzymał się w pewnym mieście. gdzie w kolejnych kręgach cierpią grzesznicy. Przeżywa także. Im niżej scho dzą. że wiatry skierowały statek w inną stronę i Aleksy powrócił do rodzinnego Rzymu. 2) Podczas pobytu Eneasza w krainie umarłych jego ojciec. Fryzji. król Brytanii. stają przed nim Pantera. Po powrocie z ostatniej wyprawy. uleczony z szaleństwa. Kasjusz i Brutus. poszukując Świętego Graala. odwiedzi wszystkie kraje Europy.Don Kichote po lekturze średniowiecznych romansów rycerskich popada w obłęd i postanawia zostać błędnym rycerzem. Homer "Odyseja" . F.Odyseusz. II" (Niezwykłym i nie leda piórem opat rzony. wędruje po całej Europie. J.Rycerze Okrągłego Stołu bardzo często wyruszają na wyprawy. gdzie Wergiliuszasymbol ludzkiej mądrości w funkcji przewodnika zastąpi Beatrycze .Tristan odbywa wiele podróży. niezwykłe przygody. poszukując przygód w Lonii.całe Morze Śród ziemne. który zjawia się z zaświatów i obwieszcza. pierwiastek boskiej doskonałości. jadąc na olbrzymiej kobyle. "Legenda o św. gdy Bóg wspiera człowieka.nową Troję. zawijając między innymi do Kartaginy. wspomina Kochanowski podróże po Europie. którym przewodzi Pluton-Lucyfer. Wspinając się coraz wyżej. mimo że życie upływa im głównie na jedzeniu i piciu. przyniosły mu sławę świętego. Człowiek może w swojej egzystencji wybierać pomiędzy dwiema drogami. ślepy. Bedier (oprac. przykra i wąska. Z. T. Zawarł w niej też autor całą. którą idzie się wygodnie. cuda. łecz ty będziesz chodził. prowadzi ku potępieniu. które się za jego sprawą działy. odwiedzając najróżniejsze miejsca. Ks. Kochanowski "Do gór i lasów" Prezentując swoją poetycką biografię. na rozkaz Klaudiusza. Jest to obraz mający horacjański sens .Motyw życia .wędrówki. Na samym dnie Piekła cierpią najwięksi zdrajcy ludzkości: Judasz. Przerażonego Dantego ratuje z opresji duch Wergilego. we własnym mniemaniu. by służyć Bogu.. W. dokonuje bohaterskich czynów.) . wyrusza w podróż do Francji. Wspomagają ich w tej walce aniołowie. by wzorem innych humanistów studiował na najsłynniejszych uniwersytetach. M. tym cięższe grzechy i cięższe kary. którzy traktują go jako niegroźnego szaleńca. wraz z Gildensternem i Rosenkranzem udaje się w podróż do Anglii. Niestety. Morsztyn "Myśl ludzka" Myśl. Wergiliusz "Eneida" . w których Don Kichote widzi przerażające olbrzymy. Wraz z nią będzie Dante zwiedzał Raj. między innymi schodzi do Podziemia. 2) Hamlet. Później. (w innej wersji Kartafilosa). kiedy odwiedził Francję. wysłuchawszy pouczeń ojca. Wreszcie dociera do Bretanii. Chcąc od niej uciec. poszukując okazji do spełnienia bohaterskich czynów. Podczas ataku piratów udaje mu się jednak uciec z okrętu i powraca do Danii. pozwala człowiekowi wędrować po całej ziemi.

przemijaniu. w czasie której młodzieniec przeżywa niezwykłe przygody i poznaje dziwnych ludzi. Wykorzystuje tu Krasicki motyw podróży edukacyjnej. Być może prawdziwy Walenrod zginął. jak gdyby wczora wieczorem stworzony. Mickiewicz "Upiór" . podziwiając orientalne krajobrazy. przeżywając wiele niezwykłych i niebezpiecznych przygód.J. A. Mikołaj wsiada na okręt. Krasicki "Mikolaja Doświadczyńskiego przypadki" 1) Doświadczyński wyjeżdża do Paryża.Emigracja polska to pielgrzymi. Mickiewicz "Dziady" cz. jak i w czasie. błąkaj ą się po świecie i cierpią wyznaczone im kary. jaką odbywa Słowacki . I. J.Ch. Ojczyzny wolnej. Szczegóły tych wędrówek pozostają tajemnicą.nauczy go umiaru i wytknie mu cel dalszej drogi. dociera nawet do Ameryki. Wędrówka staje się także pretekstem do snucia refleksji o przemijaniu. ich twarze pozbawione są wyrazu. J. Opowieść o losach bohatera zajmuje w poemacie miejsce drugorzędne i jest pretekstem do 122 . Stąd też piękno Krymu nieustannie przywołuje wspomnienia utraconej Litwy.Relacja z podróży.Wypędzony z zamku z Westfalii. do Petersburga. Kandydowi w jego wędrówkach na różnych etapach towarzyszą: Pangloss (nauczyciel filozofii). krytyki.Wraz z wojskami Czarnieckiego Pasek wyprawia się do Danii. Pojawiają się one w tekście na zasadzie asocjacji wywołanych przez odwiedzane miejsca i podziwiane krajobrazy.. Patrz też: A. Jest być może młodym samobójcą z ballady "Upiór".W.W kilka lat po nieudanej próbie samobójczej Kordian wyrusza w podróż po Europie.Za sprawą Mefistofelesa odmłodzony Faust wędruje zarówno w przestrzeni. która go wiedzie na początek do konfederatów barskich. We Włoszech przekonuje się. Boże. Diderot "Kubuś fatalista i jego pan" .. Dalsza wędrówka przypomina dwie wielkie bitwy z historii Grecji: bitwę w wąwozie Termopile i bitwę pod Cheroneą. Jego podróż przerywa porwanie wąsata niafika Diwa uprowadza go do ukochanej Anieli. Mickiewicz "Dziady" cz. nie potrafiąc znaleźć sobie miejsca. G. daleki jest od Szekspirowskich ideałów. J. Podczas tych wędrówek w niewyjaśniony sposób staje się Konradem Wallenrodem. którzy zmierzają do ziemi świętej. jako wyznawca optymistycznej filozofii Leibniza.1) Płynąc statkiem przez Morze Śródziemne do Aleksandrii. Z rzadka spo tykani ludzie również sprawiają wrażenie pustych. "Pielgrzym"). w Dzień Zaduszny. straciwszy cały odziedziczony po ojcu majątek. że miłość kobiet można kupić. Mickiewicz "Dziady" cz. która unosi go do Polski. gdzie prowadzi hulaszcze życie. Powieść Swifta jest krytyką współczesnego mu społeczeństwa i skrajnego oświeceniowego racjonalizmu. małości człowieka w obliczu Bo. odnajduje ideę.bohater poematu. Walter Alf wraz z Krzyżakami wędruje.G. IV Po stracie ukochanej. Skąd wyruszyli? Nie wiadomo. Dla duchów lekkich i pośrednich ta wędrówka będzie miała kres. doskonaląc się wewnętrznie. traktując je z dużą rezerwą. W Watykanie pada autorytet moralny papieża. Mickiewicz "Sonety krymskie" Bohater liryczny tego cyklu podróżuje po Krymie. emigracji. Pasek "Pamiętniki" . Istnieją też podejrzenia. J. Byron "Giaur" . którym rządzi pieniądz. A. które nie zasłużyły na niebo. z której przywiezie nową żonę. po katastrońe statku budzi się na nieznanym wybrzeżu. Słowacki "Grób Agamemnona" Podróżujący po Grecji bohater liryczny zwiedza grób zwycięzcy spod Troi. J.. znikomości człowieka wobec nieśmiertelnego piękna natury.wiczówną. W drodze zostaje napadnięty przez bandę zbójecką. J. J. Słowacki "Hymn" (Smutno mi.) . Kunegunda (ukochana Kandyda) ze starą służącą.Kubuś i jego pan są nieustannie w drodze. Swift "Podróże Guliwera" Lekarz okrętowy. gdzie dokonuje sięjego reedukacja. J. W Anglii uświadamia sobie. Ich podróżjest pretekstem do snucia przez Kubusia opowieści o swoich amorach i ukazania jego wyższości nad panem. Patrz też: J. w czasie której zwiedzi między innymi państwo Liliputu. Podróżują przez pusty.1) Po śmierci Leili Giaur przyłącza się do bandy zbójeckiej i wraz z nią wędruje po Grecji. życia osobistego poety. by pocieszyć się po stracie Leili. gdzie dokonawszy podsumowania życia. tracąc resztki rodzinnego majątku. Mickiewicz "Upiór". Z okrzykiem: Ludy! Winkelried ożył pada na chmurę. II Dusze. Opowiada także o swoich miłosnych przygodach. Najbardziej znany jest fragment pieśni VIII. do Sparty rządzonej przez Menelaosa. D. Przeżywa wiele niezwykłych przygód. spętany linami. że żyjemy na najdoskonalszym ze światów. której chce się poświęcić. do której nie może powrócić ("Stepy akermańskie". A. Mickiewicz "Księgi narodu polskiego i pielgrzymstwa polskiego" . Słowacki "Kordian" . do której należy Giaur i zjego ręki ginie.Zesłańcy w kibitkach jadą na północ.ga. wyludniony kraj. Dokąd zmierzają? To także jest tajemnicą. jeszcze raz przeżywając to wszystko. Słowacki "Beniowski" Maurycy Kazimierz Zbigniew Beniowski. Piękno natury wywołuje refleksje o losie tułacza. poznaje nowe systemy państwowe. biorąc udział w licznych bitwach . Wspomnienie wielkości bohaterów Hornera i jego dzieł budzi refleksję nad niedoskonałością twórczości samego autora. A. Tak rozpoczyna się jego niezwykła podróż. Marcin (skrajny pesymista) i egzotyczny służący Kakambo. Wreszcie wygląd przedmieść Petersburga i samej stolicy jest obrazem carskiego despotyzmu i wyzysku narodów imperium. W finale jednak okazuje się. A. Ich wędrówka zbliża się do kresu.Co roku. W swoich "Pamiętnikach" daje szczegółowy opis obyczajów Duńczyków. Statek ulega katastrofie i Doświadczyński trafia na wyspę Nipu. Potocki "Rękopis znaleziony w Saragossie" . Mickiewicz "Konrad Wallenrod" .. 2) Hassan. Zostaje między innymi przeniesiony do mitycznej Grecji. wyrusza w podróż. A. Dopiero w finale ta wiara ulega zachwianiu. W miarę zbliżania się do stolicy pojawiają się osiedla. Budzą one skojarzenia z losami powstania listopadowego i prowadzą do gorzkich refleksji na temat Polski i Polaków. III "Ustęp" . Przebywanie w tym świecie będzie miało decydujący wpływ na dalsze życie Fausta . 2) Życie wygnańca jest nieustan nątułaczką. Choć rzeczywistość temu przeczy. Słowacki "Grób Agamemnona". Walczy między innymi w Ziemi Świętej i w Hiszpanii. 2) Uciekając przed wie rzycielami. Dla duchów ciężkich jest ona karą wieczną. Wreszcie Kordian dociera na szczyt Mont Blanc. Wolter "Kandyd" . które przypominają układem zabudowań pułki wojska. Kilkudniowa w zamierzeniu podróż przekształca się w dwumiesięczną wędrówkę. Słowacki "Podróż z Neapolu do Ziemi Świętej" . że świat. staje się pretekstem do snucia dygresji na temat poezji. a realizował on jedynie plan szejka Gomelezów. W każdym razie Walter Alf powraca z wędrówek do Malborka już jako Konrad Wallenrod. kraj olbrzymów i krainę rozumnych koni. która ma służyć krytyce Leibniza. Beniowski wyrusza w dalszą drogę. Lemuel Guliwer.Alfons van Worden jedzie do swojeg o pułku gwardii walońskiej. co doprowadziło go do śmierci. bo Polska spoczywa w grobie już trzeci dzień i rychło nadejdzie zmartwychwstanie. postanawia wyruszyć w świat. Słowacki obserwuje zachód słońca. powtarza nieustannie. Ow fakt przyspieszyć mogą pielgrzymi. Wszystkie wydarzenia mają tajemniczy charakter i sprawiają wrażenie szatańskich intryg. chcąc opuścić Europę. której ostatecznym portem nie jest ojczyzna. Jest pielgrzymem tułaczem wygnanym z ojczyzny.Powróciwszy do Zakonu. Po kilku chwilach spędzonych z panną A. młody samobójca powstaje z grobu i błąka się po świecie. że został zamordowany. Kandyd podróżuje po całej Europie. pogrążony w rozpaczy Gustaw błąka się bez celu po świecie. Goethe "Faust" . żeglugą. bohater. A. Jego wędrówka jest więc swoistą podróżą edukacyjną. że żadne siły nadprzyrodzone nie ingerowały w losy van Wordena.

Gogol "Martwe dusze"Cziczikow podróżuje po odległych guberniach Rosji i skupuje od ziemian martwe dusze chłopów. objedzie świat w 80 dni. Ale wspomnienia pierwszych i największych miłości jego życia. Wędruje przez ten dziwny świat. Niestety. Janka Hansena i Ingeborgi Holm. J.bardzo różnorodnych tematycznie dygresji. londyński dżentelmen. Jego wędrówka jest symbolem życia bez jakichkolwiek ograniczeń.Jim po procesie. że uczucie Wrońskiego do niej powoli wygasa.Zygmunt Korczyński. Ratuje go Anioł Stróż. odnajduje spokój. Conrad "Lord Jim" . Przynosi rozczarowanie. zakłada się w klubie. by w walce odpokutować za grzechy przeciw ojczyźnie. Także w Aspinwall nie zatrzyma się dh~żej. wyrusza w podróż na północ i przez Danię dociera aż do Szwecji. W Wenecji spotykają wielu Polaków. Alicja trafia do Krainy Czarów. którego badania naukowe fascynują go. obdarzy go pełną wdzięczności miłością. w przepaść. odwiedzając najodleglejsze hrabstwa. monotonny. Dumas "Trzej muszkieterowie" . Gaskończyk sam przeprawia się przez Kanał. przedziera się do obozu wojsk królewskich. niechaj dno me pęknie! Niech pójdę pod morze!).1) Uwolniwszy Helenę Kurcewiczównę. w którym doświadczyło się już wszystkiego i pozostało jedynie pragnienie spokoju.1) Po upadku powstania na Węgnech Rzecki z kilkoma innymi oficerami tuła się bez celu. Verne "W osiemdziesiąt dni dookoła świata" . Lektura "Pana Tadeusza" sprawi. przeżywa wiele niezwykłych przygód i spotyka wiele niezwykłych postaci.N.Podróż staje się symbolem daremnej ucieczki od samego siebie i świata. Daje to Dickensowi możliwość ukazania satyrycznego obrazu społeczeństwa angielskiego pierwszej połowy XIX wieku. ale bogatszy wewnętrznie 0 odzyskane wspomnienia o Polsce. L. by zapomnieć o Izabeli Łęckiej. w którym za ucieczkę z tonącej "Patny" odebrano mu patent oficerski. Zagłoba przedziera się z nią w przebraniu dziada-lirnika przez pogrążoną w wojnie Ukrainę. podążył w imię Chrystusa na północ. Oleńka Billewiczówna wędruje do Wodoktów. Irydion otrzymuje nakaz. że w osiemdziesiąt dni objedzie świat dookoła. Podczas podróży pociągiem staje się świadkiem czułej rozmowy Izabeli ze Starskim. Orzeszkowa "Nad Niemnem" . poznając cierpienia zesłańców. Słowacki "Anhelli" . ale jedno cześnie życia. 3) Wokulski wyjeżdża z Łęckimi i Starskim do Krakowa. Sienkiewicz "Ogniem i mieczem" . uczą go odpowiedzialności i dają początek uczuciu do Nel.Stach i Marynia po ślubie wyjeżdżają w podróż do Włoch. Sienkiewicz "Rodzina Potanieckich" . Towarzyszą mu Atos. zostają uprowadzeni przez zwolenników Mahdiego. B. 2) Skrzetuski wydostaje się z oblężonego Zbaraża i przez mokradła. Fredro "Trzy po trzy" Wśród wspomnień z czasów młodości pojawiają się także opowieści o wędrówkach Fredry wraz z wojskami napoleońskimi po Europie. Wyruszy znowu na tułaczkę. J. który go wybrał na ofiarę za Naród. marzy o ponownym wyjeździe. by szedł dalej. jak mu się wydaje. Portos i Aramis. co będzie nowe! L. Ch. Wędrówka przez kolejne kręgi SyberiiPiekła ma prowadzić do wewnętrznego udoskonalenia i przygotować go do wypełnienia misji. Sienkiewicz "Latarnik" Skawiński. co w jego duszy kupieckie i mieszczańskie. które 123 . A. Liczne niebez pieczne przygody. Wyczyn Fogga powtórzy w latach 80-ych XX w. reprezentujących wszystkie warstwy społeczne. Krasiński "Irydion" Przebudziwszy się po wiekach w Colosseum. poznając najbardziej egzotyczne krainy. Cała galeria dziwacznych postaci pojawiających się w powieści składa się na negatywny obraz rosyjskiej prowincji pierwszej połowy XIX wieku. Patrz: sen. H. A. co artystyczne. nigdzie nie mogąc zagrzać miejsca.W. Dickens "Klub Pickwicka" Pan Pickwick podróżuje po Anglii. by wreszcie zdecydować się na powrót do Warszawy.G. Wreszcie dociera na Patusan. Ta podróż uświadamia Annie. Razem ze służącym wyrusza w podróż. Ch. Dociera wreszcie do Stanicy i u jej wrót pada nieprzytomna. syn szacownego kupca i kobiety obdarzonej talentami artystycznymi. Mann "Tonio Króger" . Prześladują go nieustannie wydarzenia z "Patny".Mister Fogg. H. W Paryżu poznaje też Geista. które przeżywają. zapomni zapalić latarnię morską i straci pracę. by powstrzymać ludzi kardynała Richelieu. pełnej wolności wewnętrznej. Patrc: ucieczka. To uświadamia mu.1) Po nieudanej próbie porwania księcia Bogusława Kmicic z Kiemliczami i Soroką wędruje do Częstochowy. którzy jednak na kolejnych postojach zostają. próbując powrócić do rodziców. Krasiński "Nie-Boska komedia" Hrabia Henryk. Podczas wędrówek poznaje wielu ludzi. by wędrując bez przerwy. Dickens "Kolęda prozą czyli opowieść wigilijna o Duchu" patrz: retrospekcja. każda spotkana kobieta przypomina mu ukochaną. obok posterunków kozackich. Sienkiewicz "W pustyni i w puszczy" . pan Fogg dotrze do Londynu na dzień przed wyznaczonym terminem. z którymi nawiązują bardzo bliskie stosunki. gdzie. dalszą drogę odbywa pieszo. Po śmierci Katza sam wędruje po całej Europie. którą mu wyznaczono. Baudełaire "Podróż" . Patrz: autotematyzm. Prus "Lalka" . wędruje aż na skraj przepaści nad morzem. Mimo to człowiek wciąż wędruje. Z. bo chce znaleźć w Nieznanym coś. znany angielski aktor. ponieważ świat mały. Te przyjaźnie będą trwały nadal po powrocie do Warszawy. a tym. nie mogąc znaleźć dla siebie miejsca. tuła się po świecie. E. Dociera wreszcie na dwór Królowej Kier.Na prośbę królowej d'Artagnan wyrusza do Londynu po spinki. miotając się pomiędzy tym. A. Tołstoj "Anna Karenina" Anna Karenina i Wroński wyjeżdżają do Włoch. H. Tam Zły Duch próbuje go nakłonić. Początkowo wędruje konno. ima się różnych zajęć związanych z morzem. J. który korzystając z różnych środków lokomocji. Odnajdzie też pan Fogg szczęście osobiste młoda wdowa. Ch. H. który wrócił z młodą żoną z zagranicznych wojaży. Dzieciom udaje się uciec z rąk porywaczy i od tej pory przez wiele tygodni przemierzają Afrykę. Sienkiewicz "Pan Wołodyjowski"Porwana przez Azję Baśka Wołodyjowska ucieka i przedziera się do Chreptiowa. Po wielu perypetiach udaje jej się w końcu powrócić do domu. twierdząc. Korzystając z wszelkich znanych środków lokomocji. a gdy willci pożerają jej konie. Nel. między innymi Szalonego Kapelusznika i Pana Gąsienicę. Carrołł "Ałicja w krainie czarów" . którą w Indiach uratuje od spalenia. wędruje przez Syberię. do ziemi mogit i krzyży. powstaniec emigrant. czynią z czternastoletniego Stasia mężczyznę. nigdy się nie zmienia. że tylko za granicą może odnaleźć artystyczne natchnienie. H. którzy umarli od czasu ostatniego spisu. że rozmyślając o utraconej ojczyźnie. która będzie obfitowała w liczne przygody. które Anna Austriaczka ofiarowała księciu Buckinghamowi. H. Z. Próbuje odnaleźć w czasie tej wędrówki wewnętrzny spokój i zrozumieć siebie samego. T. H. Wędruje wzdłuż prawie całego wybrzeża Oceanu Indyjskiego. by królowa mogła w nich wystąpić na balu. jaką kobietę pokochał. kuszony przez widmo pięknej Dziewicy. Przeżywają przy tym wiele niezwykłych przygód. Michael Palin.Bohaterowie powieści za sprawą niezwykłej maszyny odbywają podróże w czasie. N. 2) Stanisław Wokulski wyjeżdża do Paryża. które w przyszłości zaowocuje małżeństwem.Anhelli wraz z Szamanem. Rimbaud "Statek pijany" Tytułowy statek wędruje po morzach i oceanach.Staś Tarkowski i jego mała angielska przyjaciółka. Sienkiewicz "Potop" . który niesie śmierć (O. Welles "Wehikuł czasu" .Tonio Króger. 2) Uwolniwszy się z rąk Bogusława.Goniąc królika w cylindrze. odzyskuje nie bez kłopotów spinki i wraca do Paryża w samą porę. Na pierwszej stacji wysiada i ostatecznie rozstaje się z panną Łęcką.

wbrew swojemu zdroworozsądkowemu podejścu do świata i ludzi. podróży. Daleko posunięty autobiografizm powieści sprawia. Mały Książę opuszcza swoją planetkę i podróżuje po wszechświecie.wędrówki.Zmęczony kaprysami róży.Józef. W końcu miłość do pozostawionego kwiatu każe mu powrócić na rodzinną planetę. wiejski dworek. Ruben wraca z urlopu bogatszy o świadomość. dom Młodziaków. odbywa z kupcami podróż do Egiptu. wreszcie podąża za nim rzesza dzieci. zahamowań bohatera. chcąc zorientować się. A. czasu nie można cofnąć. gdzie Joyce sparodiował motyw przemiany towarzyszy Odyseusza w wieprze. Próżnego.spowiednik. Makuszyński "Pr zygody Koziotka Matolka" W Pacanowie kozy kują. J. którego obiektem jest Jakub. Liczy się tylko sama wędrówka i marzenia. higienicznych. Latarnika i Geografa. W Pacanowie kowale nie podkuwają kóz. wędruje po labiryncie sądu. panienka na wydaniu. że owo miasto nie istnieje.próbuje odnaleźć przeszłość. która byłaby zerwaniem z do tychczasową egzystencją. które skłoniły ich. jak wygląda jego sprawa i najakim etapie znajduje się toczący się przeciw niemu proces.Akcja powieści dzieje się w ciągu jednego dnia. w którym człowiek skazany jest na ciągłe noszenie masek. lęków. przygód.niespodziewanie podczas podróży odżywają. które jest wartością samą w sobie. gdzie w przeszłości był podczas lata korepetytorem panienek. W. których przed laty doświadczał. czym jest przyjaźń. Gombrowicz nazywa je gębą. Żona Blooma. Niezwykła uroda młodego Polaka sprawia. Stefan Dedalus Telemachem. Okaże się. ale by być blisko Jakuba. stwierdza. Żeromski "Przedwiośnie" Cezary Baryka wraz z ojcem odbywa podróż z Baku do nieznanej Polski. Labana. które do niej skłoniły. by nieustannie do niego dążyć. Patrz też: Biblia (ST) .Bohater liryczny wiersza. więc koziołek . wędruje za nim uliczkami brudnej. odrzuci wszy swą mądrość znużoną. w którym nieistotne jest osiągnięcie celu. cuchnącej i dusznej Wenecji. scena w domu publicznym. Staff "Sonet szalony" Bohater liryczny wiersza pełen radości. J. obawiając się gniewu swojego brata . chcąc jak najdłużej podziwiać niezwykłą urodę Tadzia. Patrz też: Biblia (ST) . Molly. Tu. odwiedzając ludzi. sprzedany przez braci. kiedy skromny urzędnik Leopold Bloom odbywa wędrówkę po ulicach Dublina. jak Dionizos odprowadzający dusze z