P. 1
Słownik Motywów Literackich

Słownik Motywów Literackich

|Views: 895|Likes:
Wydawca: mikwas

More info:

Published by: mikwas on May 07, 2013
Prawo autorskie:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

10/08/2013

pdf

text

original

Sections

  • A. Mickiewicz "Dziady" cz. III -
  • J. Zamiatin "My" -
  • S. Żeromski "Przedwiośnie" - Podobnie jak Soplicowo i
  • M. Ondaatje "Angielski pacjent"
  • O. Wilde "Portret Doriana Graya" 1) Bazyli Hallward staje
  • T. Mann "Doktor Faustus" -
  • J. Andrzejewski "Miazga" -
  • P. Shafer "Amadeusz" - 1) Zazdrosny o talent i geniusz
  • N. Boileau "Sztuka poetycka" -
  • J. A. Rimbaud "Moja bohema" -
  • L. Staff "Ars poetica" - Poeta
  • A. Gide "Dziennik" - patrz: autotematyzm
  • J. Parandowski "Alchemia
  • R. Wojaczek "Piosenka o poecie II" - Pisanie wierszy i picie
  • T. Konwicki "Kalendarz i
  • J. Kochanowski "Na swoje
  • J. Tuwim "Sitowie" - Poeta jest
  • A. Camus "Notatniki" - Obok
  • J. Andrzejewski "Miazga" - 1)
  • H. Balzac "Ojciec Goriot" -
  • W. Berent "Ozimina" - W
  • A. Biety "Maskarada" - Groteskowo przedstawiony bal
  • C.K. Norwid "Pielgrzym" - 1) W
  • M. Dabrowska "Noce i dnie" - 1) Szymszel z Kurzy i jego rodzina
  • R. Bratny "Kolumbowie Rocznik dwudziesty" - 1)
  • J. Gtowacki "Antygona w Nowym Jorku" - Akcja sztuki
  • J. Bedier (oprac.) "Dzieje Tristana i Izoldy" - Jak na
  • F. Rabelais "Gargantua i Pantagruel" - Gargantua jest
  • A. Fredro "Zemsta" -
  • W. Szymborska "Buffo" -
  • F. Villon "Wielki Testament" -
  • W. Szekspir "Henryk IV" -
  • A. Mickiewicz "Oda do
  • J. Kasprowicz "Dies irae" - W
  • VII 1789) * "Romantyzm - to
  • J. Bedier (oprac.) "Dzieje Tristana i Izoldy" - 1) Tristan i
  • F. Petrarca "Sonety do Laury" - Cierpienie powoduje
  • J. Kochanowski "Treny" -
  • A. Mickiewicz "Dziady" cz. II -
  • A. Mickiewicz "Dziady" cz. IV - Gustaw cierpi z powodu
  • A. Mickiewicz "Sonety krymskie" Podmiot liryczny
  • G. Flaubert "Pani Bovary" -
  • B. Prus "Lalka" - 1) Wokulski
  • H. Sienkiewicz "Ogniem i mieczem" 1) Jan Skrzetuski
  • O. Wilde "Portret Doriana Graya" 1) Bazyli Hallward
  • O. Wilde "Teleny" - 1) Teleny
  • L. Staff "Deszcz jesienny" -
  • B. Prus "Lalka" - Wychowana w Iuksusie i rozpieszczana przez
  • O. Tokarczuk "E.E " - Erna
  • M.Ondaatje "Angielski pacjent"
  • W. Szekspir "Makbet" -
  • A. Mickiewicz "Dziady" cz. IV -
  • H. Balzac "Ojciec Goriot" - 1) Obskurny pensjonat pani
  • B. Prus "Kamizelka" - Ubogi dom dwojga bardzo skromnych
  • M. Konopnicka "Mendel
  • J. Conrad "Lord Jim" - Gdy
  • J. Iwaszkiewicz "Panny z Wilka"
  • W. Szymborska "Kot w pustym mieszkaniu" - Jedynym
  • H. Sienkiewicz "Ogniem i mieczem" - Longinus
  • J. Kasprowicz "Krzak dzikiej
  • J. Iwaszkiewicz "Brzezina" - W brzozowym lesie obok
  • J. Twardowski "Drzewa" -
  • I. Krasicki "Zona modna" -
  • A. Fredro "Damy i huzary" -
  • W. Gombrowicz "Ferdydurke" - Wiejski dworek ciotki w
  • E. Orzeszkowa "Tadeusz" -
  • W. Gombrowicz "Ferdydurke" - Tu zabieg powrotu do
  • A. Moravia "Konformista" -
  • J. Andrzejewski "Bramy raju" -
  • XV w. (druk w 1509 r.). Po nim
  • H. Boscha: "Ostatnia godzina" i
  • L. Staff "Odys" - Odyseja rozumiana jest w tym wierszu
  • W. Szekspir "Romeo i Julia" - To w grobowcu Kapulettich
  • A. Mickiewicz "Dziady cz. II" -
  • J. Iwaszkiewicz "Brzezina" -
  • T. Kenneally "Lista Schindlera" patrz: zbrodnia/zbrodniarz
  • T. Gajcy "Wczorajszemu" -
  • A. Mickiewicz "Dziady" cz. III - 1) W salonie warszawskim
  • I. Krasicki "Chart i kotka" - W
  • I. Krasicki "Doktor i zdrowie" W
  • XVII w
  • B. Prus. "Lalka" - 1) List
  • E. Orzeszkowa "Nad Niemnem" Uporczywe listy Dominika
  • S. Zeromski "Doktor Piotr" - Listy syna do Dominika
  • M. Dabrowska "Noce i dnie" - 1)
  • R. Bratny "Kolumbowie" -
  • J. Bedier (oprac.) "Dzieje Tristana i Izoldy" - Matka
  • M. Konopnicka "Dym" -
  • W. Reymont "Chlopi" - 1)
  • J. Iwaszkiewicz "Lato w Nohant" W przypadku George
  • W. Szekspir "Otello" - 1) Otello
  • J. Ch. Pasek "Pamigtniki" - Po skończeniu kampanii wojennych i służby
  • A. Mickiewicz "Pan Tadeusz" - 1) Jacek Soplica nie zostanie
  • A. Fredro "Zemsta" - 1)
  • A. Fredro "Damy i huzary" - Dla zgromadzonych w domu majora
  • A. Dumas "Trzej muszkieterowie" - 1) Hrabia de
  • H. Sienkiewicz "Pan Wolodyjowski" - 1) Andrzej
  • W. Gombrowicz "Ferdydurke" -
  • L. Kruczkowski "Niemcy" -
  • J. Andrzejewski "Nikt" - Odyseusz po powrocie do domu
  • L. Staff "Pierwsza przechadzka"
  • XVII w., francuskie w wieku
  • A. Moravia "Konformista" - Bardzo smutne i samotne
  • W. Potocki "Pospolite ruszenie"
  • A. Mickiewicz "Pan Tadeusz" -
  • J. Słowacki "Grób Agamemnona" Tu miłość ojczyzny ma inny charakter:
  • C.K. Norwid "Moja piosnka (I) -
  • H. Sienkiewicz "Potop" -
  • J. Kasprowicz "Rzadko na moich wargach" - Od przedstawienia
  • R. Bratny "Kolumbowie Rocznik dwudziesty" - Dla
  • M. Hemar "Moja ojczyzna" -
  • J. Bedier (oprac.) "Dzieje Tristana i Izoldy" - 1) Niezwykle
  • W. Szekspir "Sonety" - Podmiot liryczny (sam autor) nie ukrywa
  • T. Mann "Tonio Krdger" -
  • M. Kuncewiczowa "Cudzoziemka" Adam darzy
  • W. Szekspir "Henryk V" -
  • W. Broniewski "Mannlicher" -
  • W. Gombrowicz"Ferdydurke"-
  • W. Szekspir "Makbet" - Czarownice swoimi
  • W. Szekspir "Hamlet" -
  • A. Mickiewicz "Dziady" cz. III - Prometejski bunt Konrada wyn z
  • A. Frycz Modrzewski "O poprawie Rzeczypospolitej" -
  • A. Mickiewicz "Dziady" cz. III - Konrad jako poeta-wieszcz
  • A. Rice "Wywiad z wampirem" -
  • W. Szekspir "Hamlet" - 1) Z
  • A. Malczewski "Maria" -
  • A. Mickiewicz "Konrad Wallenrod" - 1) Walter Alf
  • W. Szekspir "Hamlet" - 1)
  • W. Szekspir "Makbet" - Dunkan
  • I. Krasicki "Monachomachia"-
  • A. Mickiewicz "Lilije" - Pan
  • H. Sienkiewicz "Quo vadis" -
  • H. Balzac "Eugenia Grandet" -
  • A. Moravia "Konformista" - Z
  • M. Frisch "Homo Faber" -
  • J. Drda "Igraszki z diablem" -
  • W. Szekspir "Sonety" -
  • C.K. Norwid "Promethidion" -
  • H. Balzac "Ojciec Goriot" - 1)
  • B. Prus "Lalka" - 1) Historia
  • A. Fredro "Trzy po trzy" -
  • A. Rimbaud "Statek pijany" -
  • L. Staff "Sonet szalony" -
  • M. Proust "W poszukiwaniu straconego czasu" - Pod
  • II Rzeczypospolitej. Przez wszystkich traktowany jest jak
  • T. Keneally "Lista Schindtera" -
  • J. Racine "Fedra" - Tezeusz powraca z kolejnej wyprawy
  • A. Mickiewicz "Dziady" cz. II-
  • H. Sienkiewicz "Potop" - 1) Andrzej Kmicic powraca z
  • J. Iwaszkiewicz "Panny z Wilka" WiktorRuben wraca po latach do
  • F. Durrenmatt "Wizyta starszej pani" - Do Giillen wraca po
  • A. Mickiewicz "Pani Twardowska" - W zamian za
  • G. Orwell "Rok 1984" - Praca
  • A. Camus "Mit Syzyfa" -Praca
  • J. Archer "Kane i Abel" -
  • J. Bedier (oprac.) "Dzieje Tristana i Izoldy" - Bohaterowie
  • A. Mickiewicz "Pan Tadeusz" - Poemat jest powrotem do
  • B. Schulz "Sklepy cynamonowe"
  • J. Hurt "Skaza" - Bohater -
  • B. Prus "Lalka" - Stary subiekt
  • W. Szekspir "Makbet" - patrz:
  • E. Zola "Rougon-Macquartowie"
  • B. Prus "Lalka" - Rodzina
  • H. Sienkiewicz "Trylogia" - 1)
  • H. Ibsen "Dzika kaczka" -
  • W. Szekspir "Hamlet" - Hamlet jest samotny w zamku
  • A. Mickiewicz
  • A. Dumas "Trzej muszkieterowie" Po wielkim
  • G. Orwell "Rok 1984" - Winston
  • S. Plath "Szklany klosz" - Typowe dla kompleksu
  • A. Mickiewicz "Dziady" cz. III - Tematem utworu jest proces
  • J. Kochanowski "Tren XIX albo Sen" - W tej wizji sennej
  • W. Szekspir "Makbet" - Lady
  • A. Dumas "Wicehrabia de Bragellonne" - Postaci
  • H. Sienkiewicz "Latarnik" -
  • J. Milton "Raj utracony" - Za
  • M. Shelley "Frankenstein" - Popularny w romantyzmie
  • W. Szekspir "Henryk IV" i "Henryk V" - Tragiczny obraz
  • J. Cohen "Dance Me to the End
  • B. Prus "Lalka" -Przedstawiony
  • XXIII Szekspira, a jego bohaterem jest aktor (zapewne
  • J. Bedier (oprac.) "Dzieje Tristana i Izoldy" - Zgodnie z
  • A. Dumas "Hrabia Monte Christo" Po jedenastu latach
  • B. Prus "Lalka" - 1) Dla
  • K. Przerwa-Tetmajer "Hymn do Nirwany" - Utrzymana w
  • J. Andrzejewski "Bramy raju" - 1) Blanka i Aleksy Melissen
  • W. Szekspir "Henryk IV" i "Henryk V" - Nauczycielem
  • A. Mickiewicz "Konrad Wallenrod" - Uczta jest
  • H. Sienkiewicz "Potop" - Na uczcie w Kiejdanach Janusz
  • H. Sienkiewicz "Quo vadis?" -
  • F. Bacon "Nowa Atlantyda" -
  • E. Orzeszkowa "Cham" - Na wsi
  • E. Orzeszkowa "Dziurdziowie" -
  • A. Mickiewicz "Ballady i romanse" - Problem winy i
  • F. Kafka "Proces" - patrz:
  • A. Camus "Mit Syzyfa" - Esej
  • P. Skarga "Kazania sejmowe" -
  • W. Szekspir "Makbet" - 1)
  • VI. W. Szekspir "Burza" - Prospero sprawuje na swojej
  • A. Mickiewicz "Reduta Ordona"
  • J. Bedier (oprac.) "Dzieje Tristana i Izoldy" - Po rozstaniu
  • T. More "Utopia" - Na wyspie
  • W. Szekspir "Hamlet" - Przez
  • W. Szekspir "Romeo i Julia" -
  • J. Heller "Paragraf 22" - Historia Yossariana i jego wojennych
  • J. Przymanowski "Czterej pancerni i pies" - Przymanowski
  • W. Szekspir "Otello" - patrz: zdrada. W. Szekspir "Hamlet" -
  • G. Byron "Giaur" - Hassan
  • H. Sienkiewicz "Potop" - 1)
  • A. Kowalska "Pestka" - 1)
  • A. Dumas "Trzej muszkieterowie" Milady jest
  • J. Bedier (oprac.) "Dzieje Tristana i Izoldy" - Izolda
  • A. Dumas "Hrabia Monte Christo" Na skutek zdrady
  • A. Kowalska "Pestka" - 1) Dla
  • B. Stoker "Dracula" - Stoker
  • A. Biety "Maskarada" - patrz:
  • J. Kasprowicz "Dies irae" - patrz: apokalipsa
  • G. Orwell "Rok 1984" - patrz:
  • T. Keneally "Lista Schindlera" patrz: zbrodnia/zbrodniarz
  • K. Przerwa-Tetmajer - "Widok
  • H. Boscha pt. "Syn marnotrawny". Obrazy poetyckie

Anioły Anioty - Istoty niematerialne pośredniczące między ludźmi a Bogiem, zwyk le uosabiające doskonałość i dobroć.

Przedstawia się je najczęściej jako pięknych mężczyzn z wielkimi białymi skrzydłami, czasem jako pulchne uskrzydlone dzieci (na wzór amorków). Biblia (ST) - 1) Anioły z ognistymi mieczami strzegą wejścia do Edenu i drogi do drzewa życia po wygnaniu człowieka z raju. 2) Aniołowie towarzyszą Bogu, gdy odwiedza Abrahama przed zniszczeniem Sodomy i Gomory. 3) Dwaj aniołowie udają się do Sodomy i zamieszkują w domu Lota. Ich niezwykła uroda wzbudza żądze w miesz kaficach miasta, tak że domagają się od Lota, by im ich wydał. Za karę aniołowie porażają wszystkich tych mężczyzn ślepotą. Potem wyprowadzają Lota i jego rodzinę z płonącej Sodomy. 4) Anioł Pański powstrzymuje Abrahama przed złożeniem ofiary z Izaaka. 5) Sen Jakuba patrz: sen. Biblia (NT) - 1) Anioł zwiastuje Maryi, że zostanie matką Syna Bożego. 2) Pasterze zostają powiadomieni przez Anioła Pańskiego, że narodził się Zbawiciel. 3) Anioł ostrzega Józefa przed zamiarami Heroda i nakazuje mu udać się do Egiptu. 4) Anioł Pański zstąpit z nieba (...) odsunąt kamień z grobu Chrystusa. Postać jego jaśniata jak błyskawica, a szaty jego byty biate jak śnieg. (Mt. 28,3). Kiedy trzy Marie przyszły, by namaścić ciało Jezusa, anioł rzekł do nich: ...szukcicie Jezusa Ukrzyżowanego. Nie ma Go tu, bo zmartwychwstai, jak powiedział. (Mt. 28,5-6). 5) W widzeniu św. Jana aniołowie odgrywają niezwykle ważną rolę. To oni pieczętują na ~zol~nch sługi Boga naszego, oni trąbią w kolejne siedem trąb zapowiadających kataklizmy, które niszczą ziemię. Św. Tomasz z Akwinu Aniołowie są bytami pośrednimi między człowiekiem a najdoskonalszym bytem Bogiem. Jako czyste inteligencje pozbawione są płci. "Pieśń o Rolandzie" - 1) Przez anioła Bóg oznajmia Karolowi Wielkiemu, by przekazał miecz Durendal jednemu ze swoich

hrabiów i wodzów. Władca oddaje najdoskonalszy z mieczów najdoskonalszemu ze swoich parów - Rolandowi. 2) Kiedy Roland umiera, ofiarowuje Bogu swoją prawą rękawicę. Bierze ją z jego dłoni anioł Gabriel. 3) Aniołowie Cherubin, Michał i Gabriel niosą duszę hrabiego Rolanda do raju, by złożyć ją przed tronem Boga. Anonim zw. Gallem "Kronika polska" - 1) Do Gniezna przybywają dwaj aniołowie i udają się do księcia Popiela, który świętuje postrzyżyny swoich synów. Jednak nie zostali zaproszeni na ucztę, lecz (...) odpędzeni w krzywdzący sposób od wejścia do miasta. 2) Odpędzeni od książęcych wrót aniołowie udają się do chaty oracza Piasta, który także obchodzi uroczystość postrzyżyn swego syna. Zostają tu przyjęci, mimo ubóstwa gospodarzy, bardzo serdecznie. Za ich sprawą skromny poczęstunek, który przygotowała żona Piasta, staje się obfitą ucztą. Cudowne rozmnożeniejadła zebrani traktują jako wróżbę niezwykłych losów Piastowego syna, któremu aniołowie nadają podczas postrzyżyn imię Siemowita. "Lament świętokrzyski" (Posfuchajcie, bracia mita...) Stojąc pod krzyżem, Maria czyni wyrzuty aniołowi Gabrielowi, że zwiastował jej wielką radość, a tymczasem jej udziałem jest niewysłowione cierpienie, ponieważ patrzy na męki swojego Syna. J.W. Goethe "Faust"-Po śmierci Fausta anioły toczą walkę o jego duszę z szatanami. To one zwyciężają i Faust nie zostaje potępiony. A. Mickiewicz "Dziady" cz. IV Kobieta jest istotą tak piękną, że urody zazdroszczą jej nawet aniołowie. A. Mickiewicz "Dziady" cz. III 1) W celi Konrada aniołowie wyjawiają, że to one uprosily Boga, by bohater został oddany w ręce wroga i przeszedł próbę. 2) Po wielkim monologu Konrada, w którym wyrażał on bunt przeciwko Bogu, aniołowie walczą z diabłami o jego duszę. 3) W scenie sądu nad Konradem aniołowie dzielą się na dwa chóry. Jeden oskarża go, drugi broni, mówiąc, że on kochat Naród, on kochał wiele, on kochat wielu. Zwyciężają 1

aniołowie-obrońcy i Konrad nie zostaje potępiony. J. Słowacki "Anhelli" - 1) Anielica Eloe opiekuje się grobami wygnańców, bo sama została wygnana z Nieba za miłość do człowieka. 2) Dwaj aniołowie, wysłannicy Boga, przybywają do osady wygnańców i są świadkami strasznych scen, jakie się tam dzieją. 3) Anielica Eloe zabiera ciało zmarłej Ellenai i na swoich skrzydłach składaje do grobu. 4) Dwaj aniołowie, ci sami, którzy przed wiekami odwiedzili Piasta, przybywają do Anhellego, by obwieścić mu bliski już koniec jego ziemskiej wędrówki. 5) Kiedy za sprawą Szamana dziecko wywołuje duszę uśpionego Anhellego, ukazuje się onajako duch mający postać piękną i barwy rozmaite i skrzydła biaie na ramionach. A ujrzawszy się wolnym poszedł ów Anio~ na wodę i po słupie świat~ości księżycowej odchodzit na połudn ie, do ojczyzny Anhellego. Gdy na rozkaz Szamana musi powrócić do ciała młodzieńca, czyni to ze smutkiem. Z. Krasiński "Nie-Boska komedia" Aniołowie powstrzymują hrabiego Henryka przed skokiem w przepaść, do którego nakłania go Szatan. J. Drda "Igraszki z diabłem" - 1) Anioł codziennie odwiedza starego pustelnika, który żywi się korzonkami i szarańczą, i przynosi mu z Nieba chleb pański. Ten sam anioł ujawni potem, jakie kary czekają bezwzględnego zbója i pozbawionego współczucia dla ludzi pustelnika, jeśli nie zmienią swego postępowania i nie odpokutują za grzechy na ziemi. 2) Anioł z ognistym mieczem pojawia się w Piekle i wspomaga dzielnego żołnierza w jego walce z diabłami 0 odzyskanie cyrografów na dwie niewinne dziewicze duszyczki. J. Andrzejewski "Teraz na ciebie zagłada" - W opowieści Adama o początkach rodzaju ludzkiego Bóg, kiedy wypędził przeklętych (...) z rozkoszy Edenu (...) postawił u bram Raju Anioia z mieczem płomienistym, aby strzec drogi do drzewa żywota. Z. Herbert "Siódmy aniot" - W niebie - jak się okazuje - panuje wzorowy porządek: każdy anioł ma swój zakres czynności, i tak: Rafael - stroiciel chórów, Azrael

- kierowca planet, Gabriel podpora tronu, Michał - hetman zastępów, Azrafael - dekorator światła, Dedrach - apologeta i kabalista. Natomiast siódmy anioł jest w pełni niedoskonały: na imię ma Szemkel, jest czarny i nerwowy, chodzi w starej wyleniatej aureoli. Herbert zastosował tu zasadę odwróconej karty: mimo że na niego sarkają inni aniołowie, a malarze mają kłopoty z poprawianiem jego urody, to właśnie on jest najbardziej anielski i po ledzku człowiekowi bliski. Trudni się bowiem przemytem grzeszników do nieba. Był nawet źa to wielokrotnie czasu na polerowanie aureoli. Czy nie jest to właśnie anielski anioł? * "Człowiekowi człowiek wciąż jeszcze jest bliższy aniżeli anioł". (G. E. Lessing) * "O aniołach i anielstwie wolę nie wspominać, to nie moja sprawa, nie znam się, nie czuję". (J. Andrzejewski)

Antyutopia Antyutopia - W przeciwieństwie do utopii, którajest wizją idealnego, egalitarnego, sprawiedliwego społeczeństwa, antyutopia jest utworem satyrycznym, ośmieszającym, parodiującym dzieła pisarzy utopijnych lub brutalnie przedstawiającym nieprzystawalność pięknych teorii do rzeczywistości. Elementy antyutopii pojawiły się już w oświeceniu w powieści sentymentalnej J. Swifta "Podróże Guliwera". Żadna z odwiedzanych przez Guliwera krain (z wyjątkiem państwa rozumnych koni) nie jest doskonała: ani Królestwo Liliputów, ani Bromdingnag (państwo olbrzym ów). Wady ustrojów i niedoskonałości w or ganizacji społeczeństw są te same, które charakteryzują Europejczyków (zawiść, rywalizacja, walka o władzę, chęć zysku, przemoc wobec słabszych). Ii.G. Wells "Wojna światów" Marsjanie, którzy napadają na ziemię i chcą okaleczyć ludzkość, w rzeczywistości obnażają tylko pustkę i jałowość sytych ''oszorobów, których

cywilizacja i tak a'eześniej czy później uległaby zagła~e. W sytuacji grożącej ze strony Marsjan apokalipsy groteskowo, ale i~ośnie wygląda właściciel, któryjako l~dyną wartość chce ratować walizkę Z~lonami złotych suwerenów. Nie na leży mieć złudzeń co do intencji napastników, którzy faktycznie wydobywają tylko to, co na Ziemi było dalekie od ideału: cywilizacja, postęp - z tym koniec! Żadnych koncertów przez jakiś milion lat nie będzie ani wystaw obrazów. Marsjanie uświadomili Ziemianom, że mogą być inne, starsze od naszego światy, doskonalsze i groźne dla cywilizacji ludzkiej. J. Zamiatin "My" Doświadczenia pierwszych lat budowania socjalizmu w Rosji prowadzą Zamiatina do bardzo pesymistycznych wniosków na temat przyszłości świata podporządkowanego jedynej słusznej ideologii. Tworzy on w swojej powieści wizję społeczeństwa, w którym jednostki konsekwentnie pozbawiane są indywidualności ludzie nie mają nawet imion, są tylko numerami. Nieustanna inwigilacja odbiera im wszelką prywatność, a jakiekolwiek uczucia są surowo zabronione. Próba buntu, jaką podejmują bohaterowie, kończy się niepowodzeniem. Tej rzeczywistości, w której żyją, nie można zmienić. Nie jest jednak Zamiatin do końca pesymistą. Skoro są tacy, którzy się buntują, być może jest jeszcze jakaś nadzieja dla świata. A. Huxley "Nowy, wspaniały świat" - Pisarz ukazał w powieści rezultat obłędnego i konsekwentnego totalitaryzmu w obrazie Stanów Zjednoczonych Świata, a dokładniej Europy Zachodniej pod rządami Kierownika Generalnego, Jego Fordowskiej Mości, Mustafa Monda. Jest to prognoza dla świata, który uległ szokowi przyszłości (termin Toflera) i opiera całą swą przyszłość na najnowszych odkryciach naukowych, pozwalających sterować i manipulować człowiekiem już w momencie jego poczęcia, niszcząc w ten sposób wszelką wolność i indywidualność. Swą anty utopię Huxley otwiera relacją: Nad głównym wejściem napis: Londyński Ośrodek Wylęgu i

Przysposobienia. Poniżej: Komunikacja. Standaryzacja. Stabilizacja. W tym Nowym Swiecie czas liczy się od narodzenia Henry'ego Forda (konstruktora pierwszego samochodu i sprawcy obłędnej ery samochodowej). Jest to świat, gdzie w wyniku oszałamiającego rozwoju techniki ludzkość została zupełnie odczłowieczona. Zostaje też poddana ostrej, naukowej tresurze, która sprawi, że każdy osobnik będzie działał jak automat. Bo postęp nie ogranicza się tylko do wylęgu embńonów, chodzi też o to, aby każdego przeznaczyć do odpowiedniej pracy i wyspecjalizować tylko w tym zakresie. Dzięki nowoczesnym technikom człowiek ma tu być idealnym (bo bezkrytycznym) odbiorcą rozkazów. S. Żeromski "Przedwiośnie" - W wyniku rewolucji w Baku wcale nie wyłania się nowy, wspaniały świat, a wręcz odwrotnie: jest to rzeczywistość, w której do głosu dochodzi przemoc i prawo pięści. Przestaje się liczyć prywatność (poczynając już od prywatnych kosztowności i pieniędzy aż do jednakowych poglądów politycznych). Z przeciwnikami rozprawa jest krwawa i radykalna. Ten nowy świat jest też rzeczywistością, w której zabija się wszellcie piękno (symboliczna scena grzebania trupa młodej, pięknej Ormianki). M.A. Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" - Czas powieści to rzeczywistość lat dwudziestychtrzydziestych w Mosk wie. Już doskonale widać, jaki jest ten porewolucyjny, "wspaniały" świat. Nie ma w nim miejsca na prywatność, a wszelkie przejawy indywidualizmu są tępione. Obowiązuje jeden ustrój ijeden światopogląd. Ludzie, skupieni na zaspokajaniu swoich najniezbędniejszych potrzeb (mieszkanie, jedzenie, ubranie), nie mają czasu na myślenie. I o to właśnie chodzi. Nagradzani są ci twórcy, którzy tworzą zgodnie z obowiązującą ideologią, "nieprawomyślni" są prześladowani, np. Mistrz. Mnożą się tajemnicze zniknięcia osób niewygodnych, a za łapówkę wszystko można załatwić. Rozbudowany został system inwigilowania obywateli i donosów. Miejscem, gdzie izoluje się opornych lub krnąbr 2

nych indywidualistów, jest szpital psychiatryczny. G. Orwell "Folwark zwierzęcy" Jest to wizja formowania się państwa totalitarnego. Zwierzęta, które nie chciały pracować na ronesa (one miały tylko obowiązki, on miał tylko przywileje), dokonały przewrotu, przejęły władzę. Orwell pokazuje drogę porewolucyjnego systemu, którą da się streścić: od utopii do jej zaprzeczenia (antyutopii). Wszystkie początkowe demokratyczne ustalenia, mające służyć dobru obywateli, są powoli, ale systematycznie i konsekwentnie łamane. Wyszkolone psy (policja) będą doskonałym aparatem ucisku obywateli. Napoleon jako władca absolutny i despotyczny potrafi rządzić, otumaniając poddanych demagogicznymi hasłami: to dla waszego dobra pijemy mleko i jemy jabłka. Motłoch ma pracować i słuchać władzy, a jej żyje się coraz lepiej i apetyt rośnie w miarę jedzenia. Funkcjonuje tu bardzo wygodne hasło: my - reszta świata, przy czym całe zło, niepowodzenia systemu można złożyć na tzw. wroga ludu, który nie śpi. G. Orwell "Rok 1984"-Utwór o podobnym charakterze jak "Folwark zwierzęcy". Panującym w Oceanii ustrojem jest angsoc, oparty na przemocy, okrucieństwie, nienawiści (urzędowy Tydzień Nienawiści) i propagandzie sukcesu: głos z teleekranu trajkotał o wy'to pie surówki i przekroczeniu Dziewiątego Planu Trzyletniego. Obywatele są inwigilowani (działa Policja Myśli), donoszą sąsiedzi, a nawet własne dzieci (Liga Kapusiów). Ludzie żyją w warunkach nieludzkich: wszystkojestracjonowane, brak żywności (np. czekoladę można kupić na czarnym rynku, a po masło jeździ się na wieś i szmugluje do miasta), mieszkania, sklepy i kawiarnie są obskurne, brudne. O wszystkim decyduje Wielki Brat, Idóry ma swoich strażników w postaci O'Bńena, który uświadomił Winstona, co do praw w tym świecie: rządzimy materic~ bo rządzimy umysłami. Rzeczywistość mieści się w mózgu (...), to my ustanawiamy prawa przyrody (...). Czy powoli wyłania ci się obraz tworzonego przez nas świata? Jest

dokładnym przeciwieństwem idiotycznych, hedonistycznych utopii (...) Dawne cywilizacje twierdZiły, że opierają się na wartości, nasza budowana jest na nienawiści. Postęp w naszym świecie oznacza postęp bólu (:..) Tniesiemy sztukę, literaturę, naukę ". W. Golding "Władca much" - Na bezludnej wyspie chłopcy rozpoczynają tworzenie nowego państwa od zera, wybierają przywódcę, ustanawiają prawa, które miałyby szanować obywateli i ich wolność. Zaczyna się idealnie: chcą budować szałasy, podzielili funkcje, msją mądrego przywódcę - Ralfa. Goldihg chce jednak powiedzieć, że utopie nie mają szans realizacji i wcześniej czy lZóźniej, za sprawą samych obywateli, zaxnieniają się w swoje zaprzeczenie. Pod dowództwem Jacka chłopcy po~aują się bowiem silni, bezkarni, uwie~, że prawo dyktuje silniejszy. Kolejne Z~ójstwa będą potwierdzeniem gorz~j prawdy historycznej aż do finało~'~go polowania na Ralfa, które pokaże, l~k łatwo zręczny demagog może maniP~Iować th~mem. S. Grochowiak "Utopia" - Poeta dowodzi prawidłowości ludzkiej natury, polegającej na potrzebie tworzenia mitów, ideałów; jednym z nich jest myśl o idealnym państwie - Utopii. Kolejne epoki potwierdzały złudność takich marzeń (palone czarownice, mason, który rozkłada bomby, wrogowie Utopii mieszkający w chlewiku). poeta pokazuje sztuczność takiego idealistycznego świata: na Utopii zaczęto od wdziewania peruk. Rzeczywistość zaś jest brutalnie konkretna i daleka od umowności: goły, przerażony Żydek, który gryzie czosnek, ma katar i nie chce wstąpić do wojska. Poeta pyta: gdzie podziałaś się wyspo?. W. Szymborska "Utopia" - Tu rzeczywistość przypomina biblijny raj (Pewność Niewzruszona, jezioro Głębokiego Przekonania, jeśli jakieś zwątpienie, to wiatr je rozwiewa, krzaki aż uginają się od odpowiedz~~. Jednak wyspa jest bezludna, a ślady stbp prowadzą do morza. Skąd taki powszechny exodus? Poetka jest ptzekonana o wyższości życia (tej bezpowrotnej topiely nad

wszelltimi teońami i idealnymi systemami, które zawsze zawierają jakieś elementy tak dobre, że aż skierowane prceciwko człowiekowi. * "Mimo powabów wyspa jest bezludna, a widoczne po brzegach drobne ślady stóp bez wyjątku zwrócone są w kierunku . morza. Jak gdyby tylko odchodzono stąd". (W. Szymborska) * "Utopię już nie raz widziano jako wyspę często, tę na Morzu Śródziemnym obróconą ku słońcu. Było to w czasach ujeżdżania aniołów biednych anemicznych zwierząt Których pyski zmęczone zwisają w ołtarzach. Gdzie podziałaś się wyspo? Płyną nad twym szkieletem statki ładowne w śledzie". (S. Grochowiak)

Apokalipsa Apokalipsa (z greckiego apokalypsis objawienie, odsłonięcie) - To szczególny rodzaj wypowiedzi, przedstawiającej tajemnice czasów ostatecznych, wyjaśniającej sens dziejów, zawiera proroczą wizję wydarzeń towarzyszących końcowi świata. W Biblii zwłaszcza Objawienie św. Jana. Celem jej jest przedstawienie dla' pokrzepienia serc ostatecznego triumfu dobra nad złem. Biblia (ST) - 1) Księga Izajasza, która należy do tekstów profetycznych. Jest to wypowiedź prorokaIzajasza przepowiadającego czas gniewu bożego i kary bożej za wszelkie grzechy i nieprawości: Albowiem dzień pana zastępów przyjdzie na każdego pysznego i wyniosłego i na każdego wywyższonego. Zapowiada ludowi izraelskiemu gniew Pana, który ziemię obróci w pustynię ( 13,9) na podobieństwo Sodomy i Gomory (13, 19). 2) Księga Ezechiela - wypowiedź proroka utrzymana w podobnym tonie jak Izajasza, zapowiedź spustoszenia ziemi i wygubienia ludzi za grzechy: idzie czas, przybliża się dzień (7,12). Pojawiają się obrazy zagłady: ogień, śmierć, mór, aniołowie z mieczami ognistymi jako symbole kary bożej (9). 3)

Księga Daniela - mówi o odwróceniu się Izraelitów od pana, szerzącym się grzechu, łamaniu praw bożych: zgrzeszyliśmy i przewrotnieśmy czynili i niebożnieśmy się sprawowali (...) i nie słuchaliśmy sług Twoich (9, 5-6), stąd zapowiedź kary, która ma nadejść. Biblia (NT) Objawienie św. Jana - ostatnia księga Nowego Testamentu, zamykająca całość Historii Świętej. Jej autorstwo przypisuje się jednemu z uczniów Chrystusa, św. Janowi, który napisał ją na zesłaniu na wyspie Patmos w czasie prześladowania pierwszych chrześcijan. Apokalipsajest wizją walki dobra ze złem, obrazem sądu ostatecznego. Pełna jest niejasnych, nie zawsze jednoznacznych symboli, np. Baranek (ofiara Chrystusa), Babilon (symbol pogańskiego świata, bałwochwalstwa), cztery zwierzęta (czterech ewangelistów), bestia i siedmiogłowy smok (szatan), kobieta przyodziana w słoneczną szatę (zwycięska Matka Boska). Księga obfituje w wiele obrazów zagłady (szarańcza, ogień), cechuje ją też symbolika liczb, np. siódemka jest cyfrą boską (siedem aniołów, siedem trąb), zaś liczba 666 symbolizuje bestię (Szatana). Z. Krasiński "Nie-Boska komedia" Naprzeciwko siebie stanęły dwa obozy: arystokracji na czele z hrabią Henrykiem i ludu, któremu przewodzi Pankracy. Nie jest to nawiązanie do biblijnego motywu walki dobra ze złem, bo oba ugrupowania opanowane są przez szatana. Arystokraci są tchórzliwi, sprzedajni, nieludzcy, zaś lud opętany jest żądzą mordu (nam jedno - bydło czy panów rżnąc~ i zniszczenia. Krasiński nawiązuje do Heglowskiego teatru his- . torii, gdzie ludzie są tylko wykonawcami woli Ducha Świata, toteż w "nie-Boskiej komedii" Bóg nie traci kontroli i nad tym, co ludzie robią i zjawi się, gdy będą odgrywali komedię "nieboską" (szatańską), aby ich osądzić. Patrz: rewolucja, teatr świata, zło. J. Kasprowicz "Dies irae" Wizja końca świata i sądu ostatecznego przedstawiona w sposób ekspresjonistyczny. Zgodnie z zapowiedzią biblijnych proroków, na głos trąb 3

wzywających na sąd . boży rozstępuje się ziemia i z jej szcze- : lin wypełza całe zło: żmije, pijawki, jaszczurki. Na świecie szaleje niszczący ogień, słychać pękanie bloków skalnych i szum wichru niosącego zagładę. Trąby wzywają na sąd zarówno żywych, jak i umarłych. Temu katastroficznie pokazanemu widowisku przypatruje się zimny, lodowaty Bóg. Patrz też: katastrofizm. J. Kasprowicz "Święty Boże, święty mocny" - Obraz ostatnich chwil istnienia ludzkości. Dominują barwy ekspresji: czerwień pożarów i czerń chmur oraz świata zapadającego się w nicość. Niebo pęka z ogromnym hukiem, znikają góry, lasy walą się w rozpadliny ziemi. Na tle tych zhiperbolizowanych obrazów odbywa się walka archanioła Michała (dobro) z Szatanem (zło). J. Czechowicz "modlitwa żałobna" - Katastroficznej wizji zbliżającej się zagłady świata (świat nieistnienia skryje nas), która w wierszu pojawia się na zasadzie przeczucia (czas przyszły: będzie się toczył wielki grom), towarzyszy typowo apokaliptyczne obrazowanie: zórz ogniowa kra, wodnista chusta skryje nas. Przerażony nadciągającą zagładą człowiek, zwraca się do Boga (skrytego w firmamentu konchach) z modlitwą o ratunek. J. Czechowicz "żal" - Oba utwory pochodzą z tego samego tomiku ("Nuta człowiecza", 1939) i oba utrzymane są w podobnym nastroju przeczucia nieuchronnego kresu: zniża się wieczór świata tego. Powtarza się obrazowanie przypominające biblijną apokalipsę: blask, huk, czerwony udój, płomienie, płacz i krzyki ludzi. Katastrofę, która nadejdzie, wyraża metafora: roztrzaskane szybki synagog. Patrz też: katastrofizm. Cz. Miłosz - "Roki" - Obraz świata pogrążającego się w ostatecznej zagładzie. Zapowiedź zbliżającej się apokalipsy ujawnia się przez obserwację wszechświata - obłoków, ziemi, nieba, a także ludzi, uwikłanych w konkretny czas historyczny, który właśnie ma się wypełnić, stąd tytuł "Roki" jako coś nieuchronnego. Powtarza się

motyw ognia (żywioł zagłady), popiołów, dymu, pogorzeliska. K.I. Gałczyński "Koniec świata" Apokalipsa pokazana groteskowo: zderzenie przerażenia mającą nadejść zagładą z kpiną i żartem. Rzeczywistość pokazana jako kompletny chaos i całkowity brak logiki: z kościołów uciekli święci, ulicami idą pochody protestujących przeciwko końcowi świata, biją dzwony na trwogę, przewracają się sklepy, cyrki (...) i różne ubikacje. Jest to apokaliptyczna wizja sługi bożego !ldefonsa, w której śmiech jest tylko formą złagodzenia lęku przed mogącą naprawdę nadejść katastrofą. S. Żeromski "Przedwiośnie" Elementy wizji apokaliptycznej pisarz wykorzystał w przedstawieniu rewolucji w Baku. Wydobył aspekty grozy, mordu, destrukcji. Pokazał rzeczywistość, która sprowadza się do porachunków ormiańskotatarskich, nieposzanowania żadnych praw. Jedyne, które istnieje, to prawo silniejszego lub prawo ulicy. Krew płynie ulicami jako rzeka wieloramienna. Rewolucja to także śmierć wszelkiego piękna (oskarżycielska wymowa trupa młodej Ormianki). T.S. Eliot "Wydrążeni ludzie'' ~'~'iersz reprezentuje nurt poezji metatizycznej. Poemat przedstawia królestwo wydrążonych, chochołowatych ludzi, których charakteryzują takie oksymorony, jak kształty bez formy, gesty bez ruchu. Świat tych ludzi to nieprzystawalność zamiarów do dokonań i idei do rzeczywistości. Wobec tego koniec takiego świata nie będzie widowiskiem, nawet apokalipsa zostaje tu pomniejszona, zamiast wybuchu jest skomlenie. T.S. Eliot "Wędrówka trzech króli" - Jest ilustracją tezy, którą poeta szerzej wyłożył w sztuce pt. "Mord w katedrze". Trzej pielgrzymi po uciążliwej wędrówce docierają do celu (narodziny Chrystusa). Jednak udział w narodzinach Chrystusa przynosi wędrowcom zagładę ich starego, dawnego świata (wróciliśmy do swych ziem, do dawnych królestw, lecz nie jest nam już łatwo w starym ładzie), takjak przyjście na świat Chrystusa przyniosło śmierć światu staremu przez ustanowienia

nowego ładu, nowego systemu wartości. J. Tuwim "Bal w Operze" patrz: katastrofizm. W. Broniewski "Krzyk ostateczny" - Wiersz pochodzi z tomiku o tym samym tytule z 1939 r. Zapowiada nadchodzącą wojnę (przeważa w utworze czas przyszły: będzie głód, pożoga i mór, spłonct miasta, runą laboratoria). Obrazowanie nawiązuje do motywów biblijnych (ogień, woda, noc, śmierć jako niewiasta przybrana w szkarłat) oraz drzeworytu Durera "Czterej jeźdźcy Apokalipsy" (pędzą czterej na zachód i wschód! Biada). Znamiona żywiołu niszczącego uzyskuje tu historia (gniewnie kroczy historia... cywilizacja oślepła). Patrz też: katastrofizm. K.K. Baczyński "Historia" Katastrofizm historiozoficzny (koncepcja historii jako cyklicznie powracających wojen, które są zagładą dla kolejnych pokoleń: idą, idą pochody, dokqd idq (...) Jak noże giną w chleb pogrążone - tak oni z wolna splywają. Piach ich pokrywa) złączony tu z katastrofizmem generacyjnym (losy każdego pokolenia, wplecionego przecież w historię swego narodu, są nieuchronnym marszem ku śmierci). K.K. Baczyński "Mazowsze" Podobna jak w "Historii" wizja dziejów, nazwana tu krwi nicią wąską i wplecione w nią losy każdego pokolenia (synowie, wnukowie). Najbardziej drastyczne obrazowanie dotyczy ostatniej wojny (kraju runęło niebo, krew czarna w supły związana - ciekła w wielkie mogiły, tłumy obdarte z serca i ciała). K.K. Baczyński "Pokolenie" z 1941 r. (Do palców przymarzły struny), "Pokolenie" z 1943 r. (Wiatr drzewa spienia). W obu utworach apokaliptyczna wizja zagłady pokolenia, o którym poeta w wierszu z 1941 r. napisze: tak się dorasta do trumny, jakeśmy w czasie dorośli. Podobny sposób poetyckiego obrazowania: rzeki ognia, krew tak nabiera w żyłach milczenia, ciągną korzenie krew, skręcone ciata, żywcem wtłoczone pod ciemny strop. Patrz: pokolenie stracone. K.K. Baczyński "Ten czas" Nazywany w wierszu mrocznym czasem, kojarzony jest z zagładą,

brakiem nadziei. Kolorystyka jest mroczna, a wszystkie elementy kreacji obrazu poetyckiego kojarzą się ze śmiercią: trumny, groby, sznury, szubienice, czaszki. K.K. Baczyński "Psalm 4" Wyznanie w pierwszej osobie skierowane do dalekiego i nieobecnego Boga w imieniu całego pokolenia skazanego na zagładę: ulewy głów obciętych, ziemia - ziejctcy orkan. Cz. Miłosz "Piosenka o końcu świata" Wiersz jest zaprzeczeniem tradycyjnego wyobrażenia apokalipsy. Nie ma tu błyskawic i gromów ani tajemniczych znaków i trąb archanielskich. Nastrój utwóru jest pogodny i wszystko pozostaje zgodnie z naszymi wyobrażeniami, tzn.: pszczoły zbierają miód, rybak naprawia sieci, sprzedawcy warzyw nawo łują kupujących. Mądrość życiową uosabia w wierszu staruszek, który wie, że innego końca świata nie będzie, bo (zakończenie utworu jest wieloznaczne): świat kończy się naprawdę każdego dnia, bo każdego dnia po trochu umieramy. Koniec świata następuje w momencie śmierci każdego człowieka. Wiersz jednak przełamuje tradycyjne myślenie katastroficzne. Uczy jak żyć ze świadomością śmierci. Cz. Miłosz "Piosenka o porcelanie" - Wiersz jest swego rodzaju krajobrazem po bitwie: złamana jabłoń, rozerwana pierzyna, ziemia zasłana skorupami porcelanowych spodków i filiżanek. Wojna nie jest tu nazwana wprost, a tylko sprowadzona do symboli (kurhany). Porcelana ma w wierszu wymowę sym bolicznie wieloznaczną: pokazuje zagładę ludzkich dokonań, kruchość kultury w konfrontacji z wojną, zagładę czyjegoś małego i pięknego świata: niczego mi proszę pana tak nie żal jak porcelany. K. Moczarski "Rozmowy z katem" Elementów apokaliptycznych można się dopatrzeć w opisie likwidacji getta (zagłada świata żydowskiego). Obraz walczącego getta nawet z punktu widzenia kata (J. Stroop) przypomina dzień sądu ostatecznego: ogień niesie śmierć zarówno ludziom, jak też budowlom, huk wybuchów 4

miesza się z krzykami ginących. Jako symboliczny akt zagłady całej kultury żydowskiej należy potraktować wysadzenie synagogi przy Tłomackiem: niezapomniana alegoria triumfu nad żydostwem. H. Krall "Zdążyć przed Panem Bogiem" - Zagłada getta z punktu widzenia ofiary - Marka Edelmana, który w swojej relacji eksponuje wszelkie elementy nienormalności sytuacji (kani balizm), okrucieństwa (gwałty), wszechobecności śmierci (choroba głodowa, numerki życia). Bóg skazał ten świat na zagładę, toteż próba przechytrzenia go jest walką o przeżycie dwóch tygodni, tygodnia dłużej, choćby po to, aby poznać smak pospiesznej miłości. R. Bratny "Kolumbowie. Rocznik 20" - Apokaliptycznie pokazane powstanie warszawskie: ruiny i zgliszcza stolicy, śmierć jednostkowa i zbiorowa. Powstańcy pozbawieni łączności, leków, żywności, broni, narażeni na ostrzał artylerii i naloty bombowe. Rzeczywistość częstokroć przypomina sceny sądu ostatecznego (np. walki na cmentarzu ewangelickim, gdy w wyniku wybuchu popękały płyty nagrobne i pootwierały się groby. M. Białoszewski "Pamiętnik z powstania warszawskiego" Również obraz powstania, ale z punktu widzenia cywila. Cała Warszawa - to krajobraz jak po apokalipsie: morze ruin, pustkowie, groby. Życie ludzi naznaczone tymczasowością (przeżyć nalot, przeżyć dzień do końca). Zagłada miasta (w ruinach można rozpoznać ślady dawnych stylów architektonicznych: od ksiqżąt Mazowieckich do nas. I z powrotem. Staś, Sobieski, Sasy, Wazy, Wazy, Sasy, Sobieski, Staś, Fukier. Przemieszaniu uległy epoki i style. Runął cały dorobek cywilizacyjny. Zginęli też ludzie: dwieście tysięcy ludzi leży pod gruzami - umarło miasto i jego mieszkańcy. ~K. Vonnegut "Rzeźnia numer pięć" - Księżycowy krajobraz przedstawia Drezno po bombardowaniach, które wcześniej zostało pokazane jako miasto szczególnie piękne, natomiast w wyniku nalotów dywanowych przypomina wy

glądem biblijną Sodomę i Gomorę, powierzchnię księżyca lub japońskie miasta (Hiroszima czy Nagasaki) zniszczone od wybuchu bomb atomowych. Uruchomiono kopalnie trupów. A. Camus "Dżuma" -Dotknięty zarazą Oran sprawia wrażenie skazanego na zagładę. Rośnie z dnia na dzień liczba zgonów, upały sprzyjają zachorowaniom. Apokaliptycznie brzmi pietwsze z kazań ojca Paneloux, w którym pokazał on prostą zależność między grzechami ludzkimi a boską karą. Dla jezuity dżuma w Oranie jest wyrazem gniewu Boga, który zesłał na grzesznych anioła z mieczem ognistym, by stawał na progu każdego domu, niosąc śmierć. Patrz: przemiana, zło. T. Różewicz "Ocalony" Bohater liryczny wiersza jest człowiekiem, który ocalat prowadzony na rzeź, przeżył piekło na ziemi, widział furgony porąban~'ch ludzi, którzy nie zostaną zbawieni. Tytułowy ocalony znalazł się w punkcie zerowym, jest po apokalipsie (zniszczeniu uległy zasady etyczne:jednako waży cnota i występek oraz estetyczne: pojęcia są tylko wyrazami: piękno i brzydota), toteż przy pomocy nauczyciela i mistrza pragnie powtórzyć akt kreacji świata (nazwać rzeczy i pojęcia, oddzielić światto od ciemności). Patrz: pokolenie stracone. Cz. Miłosz "Oeconomia divina" - Jest wizją świata, któremu zabrakło boskich zasad. Bóg pozwolił człowiekowi na całkowitą wolność, co skończyło się kompletną destrukcją dorobku wielu wieków, zarówno w sensie materialnym jak też duchowym. Nagość ludzi ma tu wiele znaczeń: może symbolizować nagość metafizyczną (ubóstwo uczuć metafizycznych lub ich zanik przy nadmiernie rozbudowanej sferze dóbr mate rialnych), może też symbolizować chęć powrotu człowieka do czasu raju, gdy mógł być blisko Boga. G. Garcia Marquez "Sto lat samotności" - Apokaliptycznie można potraktować proroctwo Melquiadesa dotyczące rodu Buendiów. To właśnie owo sto lat stanowi pewną zamkniętą całość, w której mają się zmieścić losy rodu od jego początku i założenia osady

formizm. (J. Arkadia . A.~'. wolną od konfliktów. Mars). Eliot) * "Jest głupotą nie widzieć groźby atomowej śmierci. Bruegel "Triumf śmierci". ale jest również głupotą groźbę atomowej śmierci widzieć jedynie w kategoriach Apokalipsy". malinowy chrośniak ma być':. harmonijnie. (A. Kochanowski "Pieśń świętojańska o Sobótce" (pieśń Panny XII) . Miłosz) * "Są ludzie. Beaumarchais) * "Innego końca świata nie będzie". wiosną pędy bujnej winorośli żeni z pniem topoli. Kott) * "Nie można stworzyć świeckiej apokalipsy. M. rzodkiewki. symbol triumfu Dobra i Piękna. sałatki). jedność z naturą. identyfikowana później z Mezopotamią. obojętność. Rodzaju 2. bez śmierci i chorób. (F. podwójna moral. J. którzy by się cieszyli nawet z końca świata. Natura sprzyja tu ludziom: psy się uśpiły..gospodarz przechadza się po sadzie z żoną i czeladką. Mit Arkadii był wyrazem tęsknoty za rzeczywistością szczęśliwą. lecz przyjemnością (grządki pokopać (. Bednorz) * "Przyjdzie jeszcze czas. spokoju. zaś w dziewiątymwiebie wędrowiec spotyka aniołów. gdzie aniołowie i ludzie zbawieni mieli zażywać wiecznej szczęśliwości. Biblia Odpowiednikiem Arkadii jest Ogród Eden (Raj Ks. opuszczona ojczyzna jest idealizowana z powodu niemożliwości powrotu: on zawsze zostanie święty i czysty jak pierwsze kochanie. (T.. Por. Jest to apokalipsa w małych wymiarach. 2) miejsce piękne. przez które węd ruje Dante w towarzystwie Beatrycze. tandetne. Memling "Sąd ostateczny". czy świat potrwa jeszcze trzy tygodnie?" (P. w zgodzie z naturą. skryje ko-'.Życie ziemianina pokazane jest arkadyjsko: zgodnie z rytmem natury. gdzie społeczeń-' stwojest rozpite. ale skomleniem". co osiąga. Dante Alighieri "Boska Komedia" Trzecim królestwem. Horacy "Beatus ille qui procul negotiis" (epoda II) . przyjaznym klimacie. przynależności. że człowiek będzie całował ślady stóp człowieka. Dba też o to. W jego pracach wspiera go żona. schodzą także z pola . świetliste. Na arkadyjskość życia na wsi składają się' również obrazy grających na fujarkach pasterzy i tańczących faunów. która daje poczucie bezpieczeństwa. latem odpoczywa wśród bujnych traw. aby dostatnio żyć. z rozkoszą nasiać ziółek). gdzie wszystko ~ jest niejednoznaczne.. Wielką radość sprawia też samo obcowanie z przyrodą.. zagrożeń. wonne. zamieszkała przez lud trudniący się pasterstwem i uprawą żyznej. Mickiewicz "Pan Tadeusz" Arkadyjsko został tu przedstawiony kraj lac dziecinnych. Małachowski) * "Nawet myśl o końcu świata nie może być myślą o końcu wszystkiego". na Słońcu przebywają mędrcy .` jęć jak "czas" nie da się precyzyjnie określić: czas zdeptany. będą wyznawa.Macondo. Rej "Żywot człowieka poczciwego" . która służy mu radą i pomocą. żyje bez ideałów (kon -'.Przyjemnością jest poprzestanie na małym (inszy niechaj pałace mar morowe mają). Dante rozmawia ze spotkanymi postaciami. Celem jego wędrówki jest spojrzenie na boskie oblicze. miłości i dobra. Stała się ona symbolem idealnego świata. którzy jedząc zebrane przez Laurę pachnące maliny. szczęśliwe. ludzką życzliwość i pogodną starość.. Na harmonii tych elementów polega arkadyjska wizja życia. zna swoje miejsce zarówno w czasie posiłków. swoiste pandemonium. a cała rzeczywistość została zdematerializowana. za światem opartym na porządku naturalnym. mała stabilizacja". strzyże wełniste owce.~ i całego klasztoru można traktować jako ~. J. błogosławieństwo. Bóg przechadzał się między drzewami ogrodu. (H. nawet tak podstawowych po. Patrz: miasto. Apokalipsa w malarstwie: drzeworyt Diirera "Czterej jeźdźcy Apokalipsy". ładu i harmonii. Osta-: tecznie więc wielki pożar biblioteki. wydającej bogate plony ziemi. Praca nie jest wysiłkiem. Kraina żyzna.Ch. Por. jesienią rwie purpurowe i wonne kiście winogron i słucha śpiewu ptaków. I tak np. też sztukę Różewicza "Nasza'.W starożytnej Grecji lesista kraina w środkowej części Peloponezu. W Raju rosły piękne drzewa o dorodnych jadalnych owocach. jak i sposobem korzystania z uciech życia. która jest człowiekowi życzliwa i przychylna. Helenę Radziwiłłową niedaleko Nieborowa. jemu pszczoły miód dawają). trwania i ciągłości.park romantyczno-sentymentalny założony przez ks. miasto święte. Piękno Raju polega na grze dźwięków i barw. Apokalipsa w filmie: Coppola "Czas Apokalipsy". Zanim zrozumie. Panuje tu w rodzinie zgoda i harmonia . ność). gdyżjej istotąjest lęk przed nieznanym. Karpiński "Laura i Filon" Miejs. W Soplicowie ludzie żyją zgodnie z prawami natury: gdy Bóg jako główny gospodarz każe słońcu zachodzić. brzydkie. zaś zimą z rozkoszą oddaje się polowaniu. dlatego śmierć kolejnych zakonników ojciec Jorge tłu-~ maczyjako wypełnianie się słów apoka-`. Eco "Imię róży" Benedyktyńskie!.A.j li sobie miłość. Podstawą szczęścia jest świadomość posiadania własnego miejsca na ziemi. Jest to zatem powieść o polskiej ~ bylejakości dlatego apokalipsa pisana~ tu jest małą literą. zarówno rytmem pracy. zdrowe. Patrz też: katastrofizm. Tu strzeże się tradycji.2 nowe Jeruzalem. Konwicki zaj. wymarzo ne. o łagodnym. które zapewniają go. Taki wizerunek Arkadii przedstawił Wergiliusz w "Bukolikach" -jako krainy prostoty. gdzie panuje dramatyczny po-' dział na szarych obywateli i władze. świeże. Tu praca nie męczy. aby bez zbytku stót byf pełny i gotowy. toteż ludzie mogli z nim obcować na co dzień i czuli się szczęśliwi. a potem Bernarda z Clairvaux. * "Śmiejmy się! Kto wie. poprzez rozkwit. opactwo w północnych Włoszech to. radości. zdrowie. aż do upadku zapoczątkowanego kampanią bananową i wojną.Pokazane jest tu życie z dala od miast.). swego rodzaju apokalipsę w tym króles-" twie zła. Wielu podróżników umieszczało raj ziemski na wyspach Pacyfiku lub Oceanu Indyjskiego. lipsy: zagłada przez wodę i ogień. np. Istotą Raju jest połączenie: światłości. Otoczona górami. Jest to miejsce pobytu pierwszych ludzi. a plony z niej są obfite (jemu sady obradzają. bezpiecznie. gdzie wreszcie reżim tworzy własną sztukę. niebiańskie. Tomasz z Akwinu. Hebbel) * "Świat kończy się nie hukiem. Życie na wsi spokojnej.W ogromnym stopniu inspirowana II epodą Horacego. muje się powolną agonią miasta-państ-'. przed Bogiem. Tu został on umieszczony na poszczególnych planetach (np.św. że to tylko jego własne". nijakie. U. Nawet chwilowa kłótnia I zakochanych nie jest tu groźna wzma ga jedynie ich uczucia. że czują się szczęśliwe. człowiek. jak też w grupie powracających ze spaceru. W późniejszym rozumieniu: 1) 5 synonim nieba. a wszystkie na nim produkty: soczyste.. chanków. wa. W przeciwieństwie do Piekła w obrazie Raju przeważają kolory jasne. . król Salomon. możliwość zachowania czystego sumienia. a także korzystanie z jej darów (ogóreczki. W Nowym Testamencie Apokalipsa 21. szczęśliwości. Jowisz. (Z. Panowała tam harmonia między człowiekiem a naturą. rozkoszne. W centralnym miejscu Edenu rosło drzewo życia i drzewo wiadomości dobrego i złego. rodzina. (Cz.S. cem spotkania bohaterów jest zagajnik za wsią. gdyby go przepowiedzieli". miejscem czułego spotkania. Jagodziński) Arkadia/Raj Arkadia/Raj . człowiek nie musiał więc uprawiać ziemi. Apokalipsa pozbawiona metafizyki zamienia się w paradę okrwawionych kostiumów". T. jest Raj.8-14). dopasowuje się do rytmu przyrody. F. otoczona czterema rzekami. Konwicki "Mała apokalipsa" Rzeczywistość PRL-u. Podmiot liryczny wiersza zwraca się z prośbą do Boga o opiekę. wsi wesotej przeciwstawione zostało życiu dworzanina i żeglarza. W Soplicowie każdy czuje się bezpiecznie. Kochanowski "Na dom w Czarnolesie" .

Utwór może być skrótem rozwoju ludzkości: od Arkadii do cywilizacji XX wieku.najlepsze i najszczęśliwsze życie wiedzie się bez problematów i żadnego ale. On sam przez bliski związek z naturą pokazany jest jako czlowiek silny. W sposobie opisu przyrody przeważają barwy (np. miód. fakt istnienia. B.By uciec od otaczającej grozy wojny. obfitującymi w grzyby i jagody. więc nie trzeba zabijać. zrzędliwą. gonitwą za pieniędzmi. bułki. w którym żyje Piotruś Pan. światłem elektrycznym. Rządzą tym światem trzy cnoty ewangeliczne: wiara. Sieradz lub Rawajest tu synonimem miejsca arkadyjskiego. często by się pilo. pełni dobrych chęci.I. ciejunio. śmiechu i miłości oraz wina można oszaleć z radości. występuje mnóstwo metafor. a drzewa w porywie natchnienia szaleją wiosenną woniq). w którym żyje matka Słowackiego. ale za to szczęśliwi. ale konsekwentne narastanie zła. Życie jest barwne. stąd żal jest wycho-~' dzić dlatego Piotruś Pan nie chce wra ' cać do rzeczywistości. Choć powieść miała być apoteozą pracy. Panuje tu ład i porządek. jest różnorodność i dostatek owoców. "Sztuczne raje"). Czy jest możliwy raj na ziemi. szlachetny. Należy cieszyć się dniem. Świat przedstawiony w wierszu to śpiew ptaków. wet służbę traktuje się jak rodzinę (Ma-. Adam wyrzucił Ewę z szałasu podczas deszczu).: małostkową. jednak mimo wszystko Raj może być tam. Auden "Wyspa rozkoszy" Świat wyśniony (błękit nieba. Mieszkają tu elfy. w której każdy będzie szczęśliwy. na której wylądowali chłopcy. nawet prowincjonalne. który objaśnia świat i z grzqdki calą widzi okolicę. spokoju i szczęścia.: z daleka od cywilizacji i tylko oni dwoje. "Manifest szalony". ~ tzn. to jak dla panienki na spacer pójść. tu jednak nie jest ona dla człowieka uciążliwością. z której korzystają wszyscy domownicy i goście Korczyna. matecznik. zapach kwiatów. erotyzm. która się drapieżnie do tej oazy wdziera (w postaci przybysza z notatnikiem. Por. Wystarczy przyjrzeć się posiłkom: potrawy nie są specjalnie wyszukane. B. kojarzone z pięknem przyrody (szum lip. gdzie jest obfitość wszelkich drzew. w której największą radość sprawia jazda tramwajem (zagarniam zachwytem ramienia. mogącym zapewnić szczęście w postaci niebytu.są dziećmi. Rzeczywistość rajska parku polega też na tym. np. Ewa' często okazywała się kobietą po prostu. Miłosz "Świat (Poema naiwne)" . zapach rwanego bzu). zastępującym ciepłe promienie słońca. Rimbaud "Statek pijany" . Leśmian "Krajobraz utracony" Utraconemu rajowi ludzkości został tu przeciwstawiony raj jednostkowy .zachwyt nad codziennością. kobiety pracują w polu lub przydomowym ogródku warzywnym. Stwarza to wrażenie baśniowości tego świata. i miłe sercu. dużo by sig spalo. Rytm życia jest leniwy: czas upływa od posiłku do spaceru i od rozmowy do następnego posiłku. ale mieszkańcy czują się bezpieczni i pewni.Kutno. W.. ale jest ich obfitość i są niezwykle smakowite (zdrobnienia!).: ucieczka. a więc nie naznaczeni złem. życzliwości i pogody. Baudelaire'a z 1860 r. Łobodowski "Pani Salomea" Świat. uczciwy. dziewczęta zrywają owoce (wiśnie) w sadach. kobiecą. a zatem pomimo wielu nieporozumień (np. Remarque "Cienie w raju" patrz: pieniądze. Budowa cukrowni wydaje się groźna dla tego raju na ziemi. odporny. Tuwim "Wiosna" .. Mieszkańcy żyją z daleka od zgiełku miast i wielkiej historii. W okresie modernizmu powstała moda na tzw. to taka. smak winogron. która jest skażona weekendami zbyt pospiesznymi. J. Wojciunio). "Rzuciłbym to wszystko" . ciasno ale milo.M. Inwokacja. tam był Raj. własnoręcznie zasadzonych i pieczołowicie pielęgnowanych. śmiać się i młodnieć z każdą chwilą. upojenie narkotyczne i alkoholowe.Park . Na stole znajdują się zawsze różne gatunki serów. zwraca uwagę harmonia elementów tego świata: mężczyźni orzą ziemię. powiew pachnących pól i dopełniające obrazu Arkadii stada owiec). kawa ze śmietanką. gdzie jest cieplo. Przybysze także zachowują się jak pierwsi ludzie . 2) Arkadyjsko (czasem baśniowo) pokazany został zaścianek bohatyrowicki. "Do krytyków" .modlitwa o śmierć. słychać muzykę kameralną) miesza się z rzeczywistością. Cz. piękna. nadzieja i miłość. ale swojskie. a u boku -ukochana kobieta (nic byś nie odrzekla moja kochana. starzy siedzą na ławeczkach i gwarzą. Elfy dbają o ubarwianie życia przez bale i zabawy. którajest wyspą. troskliwą opieką. Na-. sąsiedzi są życzliwi. ptaki i dobre duszki. Barrie "Piotruś Pan" . niczym nie skrępowaną twórczość. Jest to miejsce oddalone od wszelkiej cywilizacji. J. tzn. nad doliną unoszą się bajecznie kolorowe motyle. Szczęście zapewnia mu praca na roli. śmierć. które nie wchodzą sobie w drogę. konfitury. np. Gałczyński "Prośba o wyspy szczęśliwe"-Rzeczywistość wymarzona. Panuje tu serdeczność. Miłosz tworzy wizję arkadyjskiego świata. sylabizuję a. Golding "Władca much" Wyspa. pustego baru). przypomina Raj: klimat jest łagodny. znane (dostępna niegdyś tajemnica). jest prawie rajem. pokazał Golding przez stopniowe. nie dającą mu odpocząć.Posiadłość prezesowej Zasławskiej (Zasławek) jest oazą swojskości. personifikacji i wyrazów dźwiękonaśladowczych. daleko pozostają wszelkie zagrożenia. z wadami. Dla Skamandrytów w pierwszych latach po odzyskaniu niepodległości ra jem było po prostu życie. praca. W Nawłoci panuje atmosfera serdeczności. radości. w którym panuje harmonia i spokój. w: Nirwanę. Twain "Pamiętniki Adama i Ewy" Utwór kończy stwierdzenie Adama po śmierci Ewy: gdziekolwiek byla ona. Wierzyński "Filozofia" utwór rozpoczyna się od słów: dziś drugi raz się urodzilem. proste codzienne zdarzenia (np. Przerwa-Tetmajer "Hymn do Nirwany". Wszystko to było zwyczajne.gdzie z powodu połączenia młodości. a Adam rów-I nież pokazany został bardzo po ludzku. Korab-Brzozowski "O. Anzelm pokazuje Justynie swój prawie rajski ogród. pt. poblażliwe i zabawne wybrzeże. Żeromski "Przedwiośnie" Podobnie jak Soplicowo i Korczyn w pełni arkadyjsko pokazana została Nawłoć. Nie bez powodu Wokulski tu będzie się czuł naprawdę szczęśliwy. K. Taki jest obraz~ życia ziemiaństwa. zdrowy. zwolniony rytm życia. podobnie S. całkowite zerwanie z rzeczywistością. aby żyć.H.pełne morze symbolizuje tu marzenie o absolutnej wolności. "sztuczne raje" (nazwa pochodzi od tytułu zbioru esejów Ch. Janek mówi: dla mnie mórg zaorać. M. nie jest już tak radośnie. widok pięknych kobiet. przyjdź" : utwór . gra kolorów oraz kojąca muzyka. W. Zasławek otoczony jest bujnymi lasami. Por. gdzie ludzie się ~ kochają. która tu została przedstawionajako piękna i długo oczekiwana kobieta. chłodziarki. przypomina . więc nie skażone jej skutkami. co prawda. ogródek Zosi).dzieciństwo. Były one ucieczką od okrutnej rzeczywistości i bólu istnienia. gdzie Nirwana jest bóstwem. K. człowiek niezwykle pracowity. zachęcającymi do przejażdżek. który łata wszystkie dziury w płocie i dba o to. A. spacer ulicą. Por. Nie są zbyt bogaci.robotnicy. ce. miłość i czułość.M. by nie sprzeciwiać się prawom boskim. bo na straży tej oazy spokoju stoi Benedykt dobry gospodarz. Mallarme "Wiatr morski". piękne i pociągające. np. S. . tzn. aby wszyscy wszystko mieli. E. be. Prus "Lalka" . Taką wyspę szczęśliwą zakochani mogą sobie stworzyć wszędzie. Tu jakby zatrzymał się czas. Każdy jego element ma swój cel i swoje przeznaczenie. rośnie tu bujna roślinność. Jest to miejsce swojskie gdzie koguty rano pieją w opłotkach. która jest jedynym aktem sqsiedzkiej nieżyczliwości. że każde zbłąkane dziecko zostanie tu otoczone'. sluchalabyś wichru w kominie do rana). E. a wszelkie niebezpieczeństwa oddala ojciec. gdzie świat się zamienil w kolosalną szopę i wszystko chodzi do góry nogami. by od podstaw zbudować nową rzeczywistość. gdzie panuje wieczna szczęśliwość. Tu. Orzeszkowa "Nad Niemnem" 1) Na Soplicowie wzorowany jest dworek w Korczynie. spacerów i rozmów na łonie natury. 6 S. przejażdżka tramwajem. "I znów jest tak ni w pięć ni w dziewięć" .

Ubierają się identycznie.Twórca lub odtwórca dzieła sztuki. Sarmaci. Biblia (ST) . Eurydykę. Kultura i potoczne wyobrażenia przypisują artyście nadwrażliwość. jego muzyka wzruszyła nawet mściwe Erynie (patrz też: artysta słowa). iż powszechnie sądzono. (G. a po deszczu cały ogród świeżością odurza. E.) Z pasją uprawiata żyzną Ziemię. Największym jego osiągnięciem był labirynt zbudowany na Krecie na życzenie króla Minosa. Dlaczegoż łos tak różny mieli ci malarze? Piotr malował podobne. ponieważ świat. (przysłowie arabskie) * Raj na ziemi jest w księgach mądrości.Tarcza. dziełach sztuki i w sercu kobiety. co to nie szczędząc wysiłków. Nader rzadko był też artysta przedmiotem sztuki. choć wynalazca i rzemieślnik. która była doskonałymwypełnieniem. Średniowiecze . które odeszły: Arkadia. Wyzwała wreszcie na pojedynek boginię. Jan nie grzeszy talentem. W. ajego dzieła za prawdziwe dzieła sztuki. A to jest tylko ziemia". Andrzejewski "Bramy raju" pątrz: krucjata. Wergiliusz "Eneida" . konie. który śpiewem i tańcem wysławia Boga. potrafił też wykonywać prawdziwe dzieła sztuki. była doskonałą tkaczką i hafciarką. (przysłowie włoskie) * "Ach. Mickiewicz) Artysta Artysta . zezwalając mu na większą swobodę obyczajową i przekraczanie pewnych granic etycznych. ale piekło musi być o wiele przyjemniejsze ze względu na towarzystwo". czytają te same książki. że jednostka wybitna nie znajduje zrozumienia u współczesnych. krajobrazu dopełniają kołyszące się wyniosłe topole.Bóg pieśni XXV to Deus artifex (Bóg . Ch. etycznych i narodowych. w pobliżu rosną także drzewa owocowe (śliwy). 5) Marsjasz. Zwykle stosuje się do artysty nieco inne normy moralne. jest dziełem Wulkana. Obaj przyjaciele trafiają do majątku pana Jowialskiego. Niezwykle plastyczne sceny przedstawione na tarczy ukazują historię Rzymu aż do czasów Oktawiana Augusta i dowodzą ar tystycznych talentów boga.). oglądają te same filmy.. Uprawiata swój ogród na przekór spalonej ziemi i wojnie. Przedstawił na niej sceny z życia Greków. spokój.patrz mitologia . wszędzie poja wiają się razem. złotą parę. 2) Apollo. którą Eneasz otrzymuje od swojej matki. młoda mieszkanka Lydii. (P. M. Wenus. Bryll "Arkadia" .. Baudelaire "Śmierć . pachną azaliowe gaje.. dziewczyna dała się ponieść pysze i zaczęła przechwalać się swoim talentem. wyzwał na pojedynek samego Apollina. zakochani (tylko dla oczu obserwatorów). II (Czego chcesz od nas. (T. a atrament uczonego ma tę samą wartość. człowiek obdarzony talentem wyróżniającym go spośród 7 innych. Kiedy zaś udał się do Podziemia po swoją żonę. sam także miał liczne talenty: m. że dzikie zwierzęta kładły mu się u stóp.chciałoby się rzec: nuda.1) Aktorzy. Homer "Iliada" .jak i dla tego. E. Prawie odgadują swe myśli w lot. Jej dzieła były tak piękne. który stworzył. co krew męczennika.1) Hefajstos. (przysłowie angielskie) * Raj przeznaczony jest zarówno dla tego.rzeczywistość arkadyjską: wszystko tujest znane.W pewnym sensie artystą jest król Dawid. a jednak jest bogaty. Bryll "Wypis z encyklopedii Arkadia" . Fredro "Pan Jowialski" Wiktor.na cytrze). a osoba artysty całkowicie nie znana. światem Indian: wspominam Arizony rezerwat' śzczęśliwy. bezpieczne. E. (przysłowie hinduskie) * Jednemu samotnemu nawet w raju nie jest dobrze. kiedy widzowie (tur yści) chwytają na pamiątkę kolorowe pióra. mimo braku wody. tu nawet aniołowie chętnie goszczą. będąc opiekunem artystów i sztuki. J. 2) Fidiaszjest uosobieniem sztuki doskonałego-wypełnienia w rzeźbie. gdy tworzą oni tzw. choćjest doskonałym malarzem. Kazan "Układ"-Arkadyjsko przedstawiona ta faza życia Eddiego i Ellen. w szeleszczącej sukni dopełnia tego niedzisiejszego. że w swcjej kuźni wykuwał pioruny dla Zeusa. 2) Podczas spotkania z aktorami Hamlet wygłasza monolog. Cronin) * "Siła jest takich ludzi. Bernard) * "Jedz mniej! Bramy raju są wąskie" (A. 7) Dedal. którzy zjeżdżają do Elsynoru. cisza. Tu Hana uprawia kilka grządek. I w tym świecie ona: trochę staroświecka. 3) Atena obdarzona była niezwykłym talentem tkackim. Kochanowski "Pieśń XXV" ks. oswojone. a etnografowie mają materiał do prac.Nawiązanie do encyklopedycznego hasła: kraina na Peloponezie. którają uspokaja i daje zapomnienie: Hanie zdziczałe ogrody wydawały się przedtużeniem patacowych komnat (. przymiera głodem. malarz. I. że jest uczennicą samej Ateny. Boccaccio) * "Kobieta stanowi niebezpieczeństwo dla każdego raju".artysta). Siuksowie.) . z których warzywa wystarczą dla niej i rannego Anglika. zamyślona. Pojawia się tu refleksja nad tak rozumianą istotą zadowolenia i radości: oddalenie od cywilizacji (daleko do Aten). Niestety. Ondaatje "Angielski pacjent" Wśród ogromu zniszczeń wojennych Villa San Girolamo stanowi oazę spokoju i bezpieczeństwa.. sarmackie twarze Indian. . która ma przynieść natchnienie do tworzenia nowych dzieł. Nakładają się na siebie obrazy rzeczywistości. Wiele przyjemności sprawia jej praca w ogródku.K. o moja miła! Tam był mi raj. wyostrzone spojrzenie na świat i ludzi. jak chociażby tarcza. bliskie..Hefajstos. że nic nie jest w stanie zburzyć tej harmonii. Norwid "Fortepian Szopena" 1) Wspomnienie dni przedostatnich Chopina budzi refleksje na temat jego sztuki. poniósł z rąk boga okrutną karę został żywcem obdarty ze skóry.Vlitologia . zaś srebro dzwoni w gardziolkach wołyńskim stowikom.. Krasicki "Malarze"-Piotr. Są szczęśliwi (pozornie). W tle słychać ciche pieśni ukraińskie.Sztuka była tworzona ad maiorem Dei gloriam (dla większej chwały Boga). Panie. osły . Pokonany. Złota para to także układ. przekształcając ją w warzywniak (. by iść za nim. C. zwłaszcza jeśli ma to służyć sztuce. Pókiś ty ze mną była!" (A. A. która rozsądnie radzi po cichu cieszyć się swoim małym szczęściem. który niezwykle pięknie grał na aulosie. tam. Ta budowla stała się dla starożytnych symbolem dzieła doskonałego. lecz pięknego krajobrazu. Kazan pokazał złudność takich rajów w rzeczywistości zdominowanej przez układy. towarzyszy poecie Ludomirowi w wędrówce. J. że wprowadzają tam zamiast siebie innego".in. ponieważ dokonywała idealnej syntezy wartości estetycznych. Cłaudel) * Lepsza władza w piekle niż służba w raju. Szekspir "Hamlet" . Jan piękniejsze twarze. w którym wykłada poglądy samego Szekspira na temat sztuki scenicznej. a drzewa wyrywały korzenie. Mickiewicz) * "Ty dla mnie ziemię piekłem zrobiłeś i rajem. * "Chciałbym iść do raju ze względu na klimat. miejsce szczęśliwości. krucha. dzieła w znakomitej większości pozostawały anonimowe. uważany był powszechnie za artystę. który poległ na polu bitwy. (A. swcim talentem i magią sztuki scenicznej pomagają Hamletowi potwierdzić podejrzenia na temat Klaudiusza. którą na prośbę Tetydy zrobił dla Achillesa. jest doskonale piękny i służy człowiekowi. za co spotkała ją surowa kara (patrz: praca). Wydaje się. Wszystko zakończone wręcz ikaryjskim lotem i oczywi ście upadkiem. aby się do raju dostać. oprócz tego. W wierszu Brylla obok Arkadii występuje Sparta.J. nie spostrzegają. 3) Obraz zrzuconego na bruk fortepianu Szopena wyraża charakterystyczną dla Norwida myśl. 6) Orfeusz tak pięknie grał na lirze i śpiewał. który dobrze używał pióra.Mit Arkadii złączony tu został z mitem Sarmacji oraz ze. zgodnie ijednomyślnie. pięknie grał na lirze (lub jak chcą inni mitografowie . 4) Arachne. Jej dzieła zachwycały plastycznością przedstawionych scen.

genialny cap Antonio Ortiz po latach milczenia powraca na scenę artystyczną cyklem obrazów przedstawiających piękną i młodą Fran~ois. J. Na pytanie pani Wąsowskiej. Ich bohaterem powinien być robotnik przodownik pracy. M. W jego piersi płonct ognie przez Boga samego włożone. ale oczywiście najwaźniejszym z nich jest Chopin. Mann "Doktor Faustus" Histońa kompozytora. co doprowadzi go do tragicznego końca. Jest kapłanem najwyższej religii sztuki. co zrobi Dońan. co daremnie śniq o swym Idolu. J. Nieustanne kłótnie kochanków. Iwaszkiewicz "Sława i chwała" Losy znakomitego kompozytora. dumne orły. który nie zdaje sobie sprawy. w której żyje. Jest jednocześnie uogólnionym obrazem sytuacji artysty w XX wieku i próbą rozrachunku z epoką faszyzmu. sprawił przyjemność pannie Łęckiej. choć przymiera głodem. uniemożliwia jej zagranie koncertu Brahmsa. Jak wampir. socjalistycznej rzeczywistości i apologii przyjaźni ze Związkiem Radzieckim. była dla Tonia przyjaciółkc~. Edgara Szyllera. Wyspiań. J. Ch. choć jego niestosowne zachowanie wywołuje pewną ambiwalencję uczuć Łęckiej. czy Molinań będzie przyjmowany. tak jak oni wchodząc w kon flikt ze społecznością. O. Reymont "Chłopi" . Nadwrażliwi. zatraca wreszcie świadomość dobra i zła. B.Artyści należący do międzynarodowej 8 cyganeńi artystycznej w jakiejś europejskiej metropolii trawią życie w kabaretach i na jałowych dyskusjach o sztuce. Baudelaire "Na występ Aminy Boschetti" .Sztuka jest wartością najwyższą. że monotonny polski pejzaż nie dostarcza mu natchnienia. portret pięknego młodzieńca pozwoli Grayowi oddać się bez reszty złu. Mann "Mefisto" -Znakomity aktor. Właśnie komponuje. Jest też bardzo wrażliwa na piękno otaczającego świa ta. Prus "Lalka" -1) Występy Rossiego budzą zachwyt Rzeckiego. Kiedy poznaje prawdziwą miłość i próbuje swoje doświadczenia odtworzyć podczas spektaklu teatralnego. młodopolska poza i skłonność do logorei. bo malowany z miłością. M.) gdzie dolatują tyłko samotne. najlepiej dobierając kolory stroju.Orzeszkowa "Nad Niemnem" Zygmunt Korczyński uważa siebie za niezwykle utalentowanego artystę. P. Des Gńeux. Przyznając sobie prawo do swobodnej ekspresji własnych pragnień. że jej talent znikł. Iwaszkiewicz "Lato w Nohant" W wiejskim domu George Sand przebywają na kanikule liczni artyści. służy ukazaniu dziejów Niemiec od schyłku średniowiecza aż do końca drugiej wojny światowej. nim uda im się osiągnąć prawdziwą doskonałość w sztuce. Wilde "Portret Doriana Graya" 1) Bazyli Hallward staje się pośrednio przyczyną tego wszystkiego. Wilde "Teleny"-Telenyjest genialnym pianistą. są literackim przetworzeniem histońi życia Karola Szymanowskiego. Pojawiają się jako atrakcje jednego sezonu i znikają w mrokach zapomnienia. Dopiero przed śmiercią zrozumie. Nie tworzy jednak niczego twierdzi. a artysta. zapamiętanie w miłości. lekceważący stosunek pisarki do kompozytora. niszczy swoje szczęście osobiste i gubi indywidualność twórczą. zatem artyście przypada rola jakby popularyzatora. 2) Sybila Vane jest doskonałą aktorką. a po chwili dodaje: W przedpokoju. Jego związek z George Sand wyraźnie przechodzi kryzys. wreszcie nieporozumienia dotyczące Maurycego i Solange. stanowi dla niego prawdziwie twórczą inspirację artystyczną. że Teleny zaniedbuje sztukę. chłop zakładający spółdzielnię albo wredny sabotażysta pozostający na żołdzie im peńalistów amerykańskich. Bazyli zapłaci za to najwyższą cenę . mogła zrozumieć jego rozterki. w finezyjnych projektach zużywajq duszg nim wielkie Dzieło ciałem im sig stanie. bierność. T.Poznany w czasie podróży poślubnej w Wenecji malarz zaprzyjaźniony z Bukackim staje się również bliskim przyjacielem Połanieckich i towarzyszy im we wszystkich ważnych chwilach ich życia.W bronowickiej chacie zgromadzili się na weselu artyści różnych dziedzin. więc jest rozdrażniony i potrzebuje spokoju. Przybyszewski "Confiteor" Artysta to ipse philosophus. K. 2) Wernisaż Ortiza staje się . H.. nie ograniczony żadną sitą ludzlccF. jego dzieła miały przede wszystkim słuźyć propagandzie nowej. O.. Przerwa-Tetmajer "Evviva 1'arte" . Adńana Leverkuhna. bo będzie się zmieniał i przyjmował na siebie ślady niecnych i zbrodniczych postępków Graya (patrz: zło). Kuncewiczowa "Cudzoziemka" Róża Żabczyńska nie może się zrealizować jako artystka. K. S. zaprzepaszczając swoje talenty i szczęście osobiste. daje się uwieść faszys towskim władzom i niepostrzeżenie dla samego siebie staje się artystą nadwor nym. Sienkiewicz "Rodzina Polanieckich" . wzajemna fascynacja obu mężczyzn. W. ponad światem. co w rzeczywistości nie pozwalało jej na wydobycie całego piękna muzyki.Występ zjawiskowej tancerki nie budzi zachwytu prymitywnego kołtuna. Berent "Próchno" . Andrzejewski "Idzie skaczac po górach" . nie kiełznany Żadnym prawem. wznosz4c sig na szczyty ducha. ona najgustowniej się ubiera. T. która potokiem słów pokrywa zupełną pustkę wewnętrzną. dzieci pani Sand. doprowadzą do tego. ale próchno staje się czasem mierzwą pod rozwój nowej sztuki.1) Stary staruch. Górski "Młoda Polska" Artysta służy swojej ojczyźnie i swojemu narodowi. Hendńk Hófgen. najczęściej okazują się wcześniej czy później czcicielami Saturna.W świecie wykreowanym przez Prousta artyści są bywalcami salonów arystokracji i bogatego mieszczaństwa. Ale łączy ich tylko powierzchowna fascynacja wsią i ludem. tworząc prawdziwie wielkie dzieła sztuki. S.S. E. daemon. W. Książę odpowiada: Owszem. 2) Rzeźbiarze.artystów" 1) Artyści dzwoneczkami dzwonią. zawsze będzie stał ponad światem filistrów.zostanie przez Dońana zabity. malarka. Socrealizm . Przed nią Tonio po swojej podróży na Północ ujawni w liście swe rozdarcie pomiędzy światem sztuki i światem mieszczaństwa. A przede wszystkim to jego idealny. (. bo piwo mu milsze oraz jego Kunegunda. Mann "Tonio Krtiger" Lizaweta Iwanowna. której mówił wszystko.Jagna jest wyraźnie obdarzona artystycznymi talentami: jej pisanki są najpiękniejsze. ale tylko obecność kochanka. A. że zirytowany Chopin opuści Nohant. Marzy o ponownym wyjeździe za granicę. jest Panem panów. To on pozna go z lordem Henrykiem. ku której ludzkość prowadzą przywódcy partii komunistycznych.Artysta został podporządkowany ideologii. choć jego praca rządzi się własnymi prawami i na inne sposoby przedstawia rzeczywistość. Są oni tytułowym próchnem. Stoi ponad życiem. Artyści powinni też ukazywać wizje świetlanej przyszłości. Deus et omnia. jak twierdzi. któremu dzielni robotnicy uniemożliwiają prowadzenie kreciej roboty w fabryce. Jako artystka. wykorzystał młodość dziewczyny i stał się mimowolnym sprawcą jej śmierci. Proust "W poszukiwaniu straconego czasu" . okazuje się. upodabnia się niejako do modernistycznych artystów. Szyller staje się również wyrazicielem estetyczno-filozoficznych poglądów autora. sprawia. jak nazywano homoseksualistów. a gra stała się kabotyńska. Źle ustawiona kiść. przeczuleni. mają nadzieję. więc odrzuca dobra materialne i patrzy na tłum z głową podniesioną. bo tylko bogactwo i różnorodność krajobrazu południowej Europy dostarczy mu bodźców do tworzenia i pozwoli rozwinąć skrzydła malarskiego talentu. Chmielowski "Artyści i artyzm" W miarę potgpu cywiłizacji sztuka posił kuje sig i musi posiłkować sig dorobka mi nauki. 2) Skrzypek Molinari wzbudza nie tylko artystyczny zachwyt panny Izabeli. że śmierć kwiatom ich mózgu kaŻe się rozwinąć w końcu. także tej fizycznej. Zmuszany do wielu kompromisów.ski "Wesele" . że Wokulski wysłał go do teatru tylko po to by wręczając aktorowi album. póki na scenie odgrywa wielkie uczucia. Niestety.

Villon "Wielki Testament" Sporządzając swój testament. 2) Salomon. F.cej poezji" . Jego dzieło ulegnie zniszczeniu. Kochanowski "Na swoje księgi" patrz: autotematyzm. I.patrz: autotematyzm. by ubłagać łaski Najświętszej Panny. podróżJwędrówka. Mitologia . I. J. (K. Wilde) * "Niezgodność krytyków między sobą dowodzi zgodności artysty z sobą". zgodnie z tradycją. Artysta słowa jest częstym bohaterem literackim. co czyni z niego poetę. spełnia więc wzorzec artysty. Stone "Udręka i ekstaza" . (O. Ijon Tichy dowiaduje się. iakcf Wilon napisat na prośbę swej matki. są też dusze poetów. bo ludzie w pogoni za majątkiem i innymi dobrami materialnymi nie mają ani czasu. Eurydykę. Stone) * "Artysta ginie z chwilą. czasem dobrowolnymi. ponieważ jego obdarte przez Apollina ze skóry ciało staje się niezwykłym dziełem sztuki powiedzmy konkretnej.3O) patrz: autotematyzm. Przygotowania gości do uroczystości. Wilde) * "Żaden artysta nie posiada sympatii etycznych. Z. W przedpieklu przebywają na przykład Homer. Salień czyni wszystko.Od początku wiadomo. Michał Anioł szybko przerasta swoich kolejnych mistrzów: Ghirlan daja. że ten kilkunastoletni wyrostek.sensacją i gromadzi cały artystyczny światek Paryża. Szymanowski) * "Żeby być prawdziwym artystą. Prócz nauki. Jednak wśród wielu mniej lub bardziej ironicznych legatów są także legaty w postaci .patrz: nieśmiertelność. gdy go okradają". który jest nie tylko niezwykle utalentowany. Problemy natury artystycznej mieszają się z problemami politycznymi. o którym Bertoldo mówi: Sztuka jest tylko dla tych. zwiedzając kolejno Piekło. Zgadza się na wszystko. rzadko wspomina o sobie jako o poecie. żadnego serca nie wzruszy. Powszechnym zjawiskiem jest nadawanie wątkowi artysty słowa charakteru autotematycznego. Horacy i Owidiusz. Jego utwory odznaczają się nie tylko wartościami estetycznymi. Czyściec i Raj.) patrz: autotematyzm. XX.31) . 3) Wśród dusz. Dotyczy to także artystów.1) Zazdrosny o talent i geniusz Mozarta. (O. w której iyją". którą tym razem odbywa w czasie. (J. Horacy "Quid dedicatum poscit Apollinem (Carm. Sympatia etyczna jest u artysty niewybaczalnym zmanierowaniem". gdy staje się człowiekiem i zaczyna czuć". którzy mają władzę. Achard) * "Hołdem dla artysty jest. S. ale mimo to poeta pozostanie . Safona "Pogarda dla nie znaj~.1) Tradycja opierająca się na opowieściach. co sporne i straszne". ballad. Rej "Jan Kochanowski" Kochanowski jest poetą. (I. J. Stryjkowski "Tommaso del Cavaliere"-Miłość i sztuka w źyciu Michafa Anioła przenikają się wzajemnie i nie dadzą się rozdzielić. ale też nieludzko pracowity i wytrwały. Dantyszek "Poeta poleca Zygmuntowi «pieśń weselna na ślub Zygmunta z Barbar~. Niespełnione uczucie do pięknego rzymskiego patrycjusza Tommaso del Cavaliere sprawia. Stone) * "Rysować.1) Poeta Dante odbywa podróż w zaświatach. by pouczyć także innych i przyczynić się do ich odnowy moralnej. którzy bez niej byliby nieszczęśliwi. jak chociaźby Boscha czy Van Eycka. nie wystarczy być malarzem. czasem zesłańcami. (M. (I. (O. umrze i zostanie zapomniany. Dante Alighieri "Boska Komedia" . Biblia (ST) . uważany był za pierwszego poetę w historii ludzkości. jest autorem "Pieśni nad pieśniami". Wilde) * "Cnota i występek są dla artysty tworzywem sztuki". (O. Trzeba być także 9 poetą.. Wszyscy ukazani w powieści artyści w ten czy inny sposób uzależnieni są od ludzi. aby się to prędko zmieniło na lepsze. * "Człowiek zupełnie nie tknięty szałem nie wejdzie do świątyni muz". na których nikt nie pluje". K. Janicki "Elegia o sobie samym do potomności" . Sztuka obraża". Poezja nie daje żadnych korzyści materialnych. Cybis) * "Skromność jest prawem artystbw. stając się niejednokrotnie wyrazicielem poglądów samego autora. (O. Kraus) * "Artyści na najwyższym szczeblu nadają barwę i wyraz epoce. Nie interesuje go nic poza pracą.»" patrz: autotematyzm.Artysta. Lem "Dzienniki gwiazdowe" Podczas swojej dwudziestej podróży. by zwrócili mu ukochaną żonę. Shafer "Amadeusz" . ale również prezentują wysokie walory etyczne. poeta. poeta. że na mocy uchwały Soboru Tryden -. komponuje przy stole bilardowym).Cyceron i Seneka. przypisuje królowi Dawidowi autorstwo Księgi Psalmów. (T. (G. Powieść pokazuje renesansowego artystę. Horacy "List do Pizonów" patrz: list. J. Nikt go z tęsknotq nie wspomni. Lope de Vega) * "Anysta jest twórcą piękna". Przychodzi mu także umierać ze świadomością klęski . a także wielcy oratorzy . 2) Przewodnikiem Dantego w Piekle i Czyśćcu jest Wergiliusz. że genialny artysta nie jest w stanie dokoń czyć żadnego ze swych dzieł. Villon ukazuje siebie przede wszystkim jako cieszącego się urokami życia biedaka.Kto nie zrywat róż Pierii. próżność ich obowiązkiem". 2) Mozart ukazany został z jednej strony jako genialny kompozytor (np. W rezultacie przyczynia się do jego śmierci. Wilde) * "Artysta może wyrażać wszystko". prozaik pisarz. który łączy talent z doskonałym warsztatem. Patrz: syn. Wilde) * "Kariera artysty podobna jest karierze kurtyzany: najpierw dla własnej przyjemności. ani ochoty na czytanie wierszy. Andrzejewski "Miazga" Świat artystyczny i świat władzy wysokich dostojników partyjnych wzajemn ie się przenikają.na łoźu śmierci dowiaduje się. (C. J. (K. J.Poeta sobie śpiewa a Muzom. będzie wielkim artystą. Patrz: autotematyzm. rzeźbiarzem czy architektem. który tak uparcie walczy z ojcem o pozwolenie terminowania u Ghirlandaja. które Dante spotyka w zaświatach. decyduje się z narażeniem życia na przeprowadzenie sekcji zwłok. w której wyniku poznaje budowę człowieka. król-mędrzec. który swoim śpiewem obłaskawiał dzikie zwierzęta i zdołał przekonać władców Podziemia. Horacy "Exegi monumentum aere perennius" (Carm. ckiego nagość postaci na jego freskach w Kaplicy Sykstyńskiej zostanie zamalowana. Kochanowski "Muza" . Horacy "Non usitata" (Carm.. (F. Kochanowski "Ku Muzom" patrz: autotematyzm.jako kabotyn i prostak. jaką ma z tej wędrówki wynieść dla siebie. jego obowiązkiem jest jej opisanie. później dla przyjemności innych. dla którego tworzywem dzieła sztuki jest słowo. że śpiewem i tańcem wysławiał Boga. czyniąc z niego poetę. (Platon) * "Biada artystom. III. któremu tradycja średniowiecza przypisywała proroctwo przyjścia na świat Chrystusa (w IV eklodze zapowiadał nadejście panowania słonecznego bóstwa). a z drugiej . to stawać się podobnym Bogu. Nietzsche) Artysta słowa Artysta słowa . Chcąc w swoich pracach przekazywać prawdę o człowieku. Kochanowski "Do fraszek" (Fraszki nieprzeptacone. a w końcu dla pieniędzy". Bertolda. Braque) * "Sto lat już trwa całkowite nieporozumienie między artystą i społeczeństwem i nie widać. Herbert "Apołlo i Marsjasz" Marsjasz jest artystą totalnym. że wszyscy wielcy ludzie w histońi świata byli przybyszami z przyszłości. J. M. Mann) * "Artysta tragiczny nie jest pesymistą. a potem jej przebieg tworzą obraz typowego środowiska artystycznego połowy lat sześćdziesiątych. nie był poetą. P. by zdyskredytować młodego kompozytora w oczach publiczności i cesarza. gdy tchnął oddech w Adama". J.2) . jeśli się chce osiągnąć pełnię ekspresji".Orfeusz. Między innymi swojej matce ofiarowuje poważną i przepełnioną żarliwą wiarą balladę.patrz: autotematyzm.

przeklętym ." . niecierpliwy diabeł wypowiada za Konrada to bluźnierstwo. Kolejno zostają uwrażliwione wszystkie zmysły przyszłego artysty słowa: wzrok. który doprowadzi do odkrycia. 2) Konrad. I. prawdziwy.:' .K."Ajudah" . Z. by stanąć na granicy kreacyjnych możliwości człowieka i Boga. w poszukiwaniu natchnienia. Krasicki "Wstęp do bajek" Opowieści o poetach. co się stało.Dante i Mickiewicz są. oprócz innych postaci z historii przywołanych przez Norwida.Jak fale morskie pozostawiają na brzegu muszle. Poezja wypełnia całe jego życie i nie ma w nim miejsca na nic innego. żona hrabiego Henryka .) . przy perfekcyjnym opanowaniu rzemiosła. A. skrótowość). I.K. indywidualizm.S.. Na końcu w miejsce serca Bóg wkłada poecie rozżarzony węgiel i rozkazuje: na obszarach ziem i mórz prZepalaj słowem serca ludzi! A. że jako dziecko wychowane w Zakonie. Sokratesie. że jest zaginionym i teraz cudownie odnalezionym synem Szambelanowej i śp. a wydawcy i księgarze wydzierają autorom ostatni grosz. C.K. Kochanowski "Treny" . D. Wypowiedź Trzeciej Osoby zawiera nowy program poetycki.. dlatego Norwidowskie neologizmy wydobywają ukryte znaczenia słów. W czasie tej podróży trafiają do majątku pana Jowialskiego.K. C. poecie polskiemu" . należy między bajki w~ożyć. ale poezja jest w nim. kochał wiele.K. Jego idealizm.. tych szczudłach umysłowej niemocy partaczów.wybaczono mu ten bunt. jakie na siebie przyjął. Co prawda nie tworzy poezji. J. C. zbuntował się przeciwko Bogu.patrz: autotematyzm. Patrz: konflikt pokoleń. To po śmierci nagrodzi z lichwą wiek późniejszy. Naruszewicz "Chudy literat" Biedny poeta chodzi nędznie ubrany i przymiera głodem. Mickiewicz "Pan Tadeusz" patrz: autotematyzm. 2) Patrz: autotematyzm. Norwid "Fortepian Szopena" .. gotów jest posunąć się do ostatecznego bluźnierstwa i nazwać Go carem. niech z niego jedynie Pism waszych blask i wartość niepodzielnie plynie. ale on pięknością nie jest. Krasiński "Nie-Boska komedia" . jako poeta obdarzony mocą równą mocy kreacyjnej Boga. Teraz stoi na straży jego misji. wędruje ze swoim przyjacielem. Na szczęście.przez niego płynie strumień piękności. Naborowski "Epitafium Janowi Kochanowskiemu. A.. by osiągnąć doskonałość w sztuce. że jako ten. Mickiewicz "Dziady" cz.patrz: autotematyzm. Potrzeby "kultural ne" szlachty zaspokaja lektura kalendarzy i herbarzy. potoki rwiące czarne świerki i kwieciste róże razem. Słowacki "Kordian" .Poeta powinien śpiewać zmartwychwstania słowa. że nie zobaczy w proroczej wizji przyszłych losów Pol ski. będzie to. III 1) Patrz: autotematyzm. J. A. które będą służyć przyszłości i nie pozwolą narodowi usnąć..Poeta jest tu wybrańcem Boga. czarnoleska rzecz . także nauk tajemnych. odwołujący się do wiedzy objawionej i współtworzący nowe kierunki poprawy świata. bo poezja jest dla niego celem ostatecznym. Mickiewicz "Dziady" cz. Słowacki "Lambro" . ale służącym narodowi śpiewakiem. stąd też tendencja do oszczędności słów (sentencjonalność.patrz: autotematyzm. jenerał-majora Tuza. które opanowują serce poety. słuch. że nie było i nie ma równego mu poety. który za milijony kocha i cierpi katusze.).. 2) Orcio to poeta. Norwid "Moja piosnka (I)" -Źle. Boileau "Sztuka poetycka" Poeta. która ma konkretne zada 10 . N. perły i korale.żek" . J. które przerosły swoje czasy i dlatego nie mogły być zrozumiane przez współczesnych. A tajemniczy czterdzieści i cztery z widzenia księdza Piotra to być może właśnie Konrad. Jedyną karą. Nie został jednak potępiony . np. aniołów. To oddanie się poezji symboli zuje postępująca ślepota .patrz: autotematyzm. będącego tylko mądrością. bo kochałNaród. J. tak namiętności. Mochnacki "Niektóre uwagi nad poezją romantyczną z powodu rozprawy Jana Śniadeckiego. Konrad wyzywa Boga na pojedynek serc. Ta nić czarna się przędzie. by wreszcie stwierdzić. 2) W pewnym sensie poetą jest Kordian. J. Jego poezja przechowa stworzone przez przeszłość wartości. którzy w swojej twórczości wspierają się na zasadach sformułowanych przez Boileau. Poeta ma być nie romantycznym. M. mesjanistycznym wieszczem. np.: malarzem Wiktorem. jaką poniesie.ta serce uleczy. C. co przyczyni się do jego klęski. a Ajschylos (w tekście: Eschyles) w teatrze stanowią przykłady sztuki doskonałego-wypełnienia. Norwid "Klaskaniem mając obrzękłe prawice. Słowacki "Grób Agamemnona" patrz: autotematyzm. by mógł on rozumieć język morza. nie wodzem. 3) W salonie warszawskim toczy się między innymi dyskusja o literaturze.. Kochanowski "Pieśń XXIV ksi~g wtórnych" (NiezHrykłym i nie leda pió rem opatrzony. Sarbiewski "De perfecta poesi" (O poezji doskonałej) Poeta powinien. by głosił w swoich pieśniach prawdę o tym.patrz: szaleństwo. Mickiewicz "Sonety krymskie" ..Jak Chopin w muzyce.. I zagrałem. pozostawiają po sobie nieśmiertelne pieśni. C. Wielką wagę przywiązywał dojego kształtu. gór. A. jak Prometeusz. Norwid był artystą słowa. W jego życiu brakuje miłości . którym przyznawał rolę szczególną (por. jakie dają zamki na szczytach Karpatów. tak Dawid w liryce.nie kocha niczego i nikogo poza sobą. Konrad-poeta. Oczywiście. Słowacki "Beniowski" . J. Puszkin "Prorok" . Jedyną ucieczką wydaje się poezja. rapsodem który wskrzesi rycerskie tradycje i podtrzyma nadzieję na zmartwychwstanie. kochał wielu. jedyną wartością. III). coraz więcej dostrzega oczyma duszy.w miarę jak traci wzrok zewnętrzny. od-począć .. A.Twórczość Kochanowskiego świadczy. Konrad nie zapomniał jednak o swoim litewskim pochodzeniu. gdzie Ludmir staje się obiektem wyszukanego żartu. Słowacki "Testament mój" patrz: autotematyzm.1) Hrabia Henryk jest poetą fałszywym.jest czynu testamentem. a kiedy Wallenrod będzie umierał. mając nadzieję. poeta. M. stawia się na równi z Nim. Morsztyn "Do swoich ksią. wrażliwość. J. Norwid "Promethidion" Epilog utworu rozpoczyna się sentencją: Słowo . być także uczonym. A kiedy Bóg nie odpowiada. wybitnymi jednostkami. Fredro "Pan Jowialski" Ludmir . że co mu żywota ujmie czas dzisiejszy. Krasicki "Antymonachomachia" patrz: autotematyzm. zdolność do poświęcenia się za naród czynią z niego poetę.wiemym sługą Muz. A.. i jeszcze mi smutniej. są pozbawieni talentu.patrz: autotematyzm. który na pustyni dokonuje przeobrażenia zwykłego człowieka w najwyższego z czujących na ziemnym padole (A. Mickiewicz "Konrad Wallenrod" . przewyższa Stwórcę. którzy nie zmyślaliby w swoich utworach.Poeci.1) W scenie Prologu trzy Osoby toczą dyskurs o roli poezji i poety. bo w Polsce nikogo nie interesuje literatura. w której biorą udział literaci starszego pokolenia. błogosławiony. pasmo nieszczęść i smutków zdominowało życie poety.. Norwid "Coś ty Atenom zrobił. Traktuje ją jako środek do osiągnięcia sławy. Dla niego poezja nie jest jedynym celem życia. powinien naśladować starożytnych mistrzów i kierować się rozumem: Ceńcie rozum nad wszystko.A. Do głębi przejęty cierpieniami swojego narodu. źle zawsze i wszędzie. posiadać rozległą wiedzę z wszelkich dziedzin. jak Egipcjanin w liście z aloesu Obwija zwiędłe umarłego serce.K.1) Stary wajdelota Halban swoimi pieśniami i opowieściami przypomina Wallenrodowi o obowiązkach. a powtórzonych przez Dmochowskiego. takim może być jedynie poeta chrześcijański (solus christianus verus poeta). 3) Maria.począć coś od nowa.) skały zwieszone (. To Halban przyczynił się do tego. wiersz "Pióro" na temat poezji. właśnie wajdelotę zobowiąże. powinien swoją poezją podtrzymywać w narodzie nadzieję na lepszą przyszłość i przechowywać stworzone przez przeszłość wartości. (." . J.

Stanisław Tarnowski) wzorami prawdziwie polskich twórców literatury. Wyspiański "Wesele" . którego spotyka na Lido. Górski "Młoda Polska" patrz: artysta. Przerwa-Tetmajer "Evviva 1'arte" . że ~była natchnieniem największego poety Niemiec. do żadnego z nich nie należąc i będąc jednocześnie częścią obu. Nawiązuje tu liczne kontakty towarzyskie i prowadzi intensywne życie erotyczne. Osiągnął tę pozycję dzięki umiejętnie stopniowanym pochlebstwom. T. że skazany jest na egzystencję na granicy dwóch światów: sztuki i mieszczaństwa. A. zbytnio zaufali uczuciu. a potem samo zgasło. aby słowa przystawały do opisywanej przez nie rzeczywistości: Odpowiednie dać rzeczy słowo! ("Ogólniki"). opisywanejako eteryczne istoty bez ciała albo matki-Polkibojowniczki w stylu Mickiewiczowskiej Grażyny czy Maryni Połanieckiej Sienkiewicza.1) Patrz: artysta. ile je sugerować i przybliżać.Polscy twórcy literatury sprawili.artyści i literaci powinni być obywatelami jak wszyscy inni. Dawny romantyczny młodzieniec stał się starszym panem. zniechęcenie to dominujące uczucia. P. Jednak przed śmiercią pisze do cezara list.1) Józio. za sprawą swojej twórczości unosi się ponad światem.Poeta nie 11 . że kobiety jęcz4 w lirycznej niewoli. Przyjmowana przez wszystkich jako Lotta Wertera sama w pewien sposób wierząc. przejąć się obowiąZkami.jego utwórpowinien mieć tendencją. Scena spotkania z widmem Rycerza pokazuje wewnętrzną pustkę Poety i jego poezji. postanawia wyjechać do Wenecji. Tuwim "Poezja" . Otwarcie kabaretu w Krakowie przyniosło nadzieję. Ch. ale nie kryją one żadnej istotnej treści. który odrzuca bogoojczyźnianą tradycję literacką. Pisarz powinien przed rozpoczęciem pracy nad swoim dziełem powziąć jakiś cel społeczny. Jego poezja ma odsłaniać wieczne tajemnice za pomocą symbolu i nie tyle nazywać przedmioty i stany psychiczne. uchodzi w Rzymie za arbitra elegancji. ajednocześnie najbardziej ceni sobie zaszczyty dworskie i czuje się bardziej urzędnikiem niż artystą. Berent "Próchno" . Przybyszewski "Confiteor" patrz: artysta.1) Patrz: artysta. By mógł opiewać w grafomańskich wierszach pożar Troi. T. że zmiana otoczenia i przerwanie monotonnej egzystencji pozwolą mu odzyskać utracone siły twórcze. Staff "Przedśpiew" . 2) Poeta Miiller.patrz: autotematyzm. całe zamieszanie. Jest jednym z najbardziej zaufanych dworzan Nerona. co niesie życie . pracy). S. wszystkie inne to: mniej lub więcej uczona frazeologia. który wędruje po świecie. Wyznawany przez niego stoicyzm nakazuje wszelkie emocje łagodzić w dążeniu do wewnętrznej harmonii.Poeta poznał wszystko. P. siostrzeniec strapionej ciotki. zostaje podpalony Rzym. Mann "Lotta w Weimarze" .patrz artysta. łamie wszelkie konwencje obyczajowe i wyznaje panerotyzm na modłę Przybyszewskiego. Verlaine "Sztuka poetycka" Nade wszystko muzyki!-poeta powinien umuzycznić swoje wiersze. jakie ono wkłada. P. Chciał. przyjmuje więc postawę pogodzenia ze światem. Jego pobyt w miasteczku wywołuje sporo zamieszania. Mann "Dzienniki" . stać go tylko n a frazesy w rodzaju: Polska to jest wielka rzecz. Cezar gra w teatrze. znać wszystkie cele. Rimbaud "Statek pijany" Tytułowy statek pijany jako symbol może być interpretowany bardzo różnie. S. Chmielowski "Artyści i artyzm" . T. Flis opuszcza Drohobycz i w pociągu okazuje się. W. potomek szacownej mieszczańskiej rodziny.żył i z rzeczy ludzkich nic nie jest mu obce . Miłość do pięknego polskiego chłopca. znajdą się w jego nowej powieści. Nuda. S. Tym zaś. których stał się przyczyną. Petroniusz. Talent unie możliwia mu życie w realnym świecie. która towarzyszy prawdziwej niezależności. w ogień lecą. Lecz spędzony na ziemię i szczuty co kroku Wiecznie się o swe skr zydta olbrzymie potyka. Mann "Tonio Krbger" Tonio. wybiera życie artysty i zostaje pisarzem. Pozostaje tylko garść stabych wierszy. jakie wywołał. co ot. śpiewa pieśni. Baudelaire "Albatros" Poeta jest podobny księciu na ob~oku. że ta sytuacja może się wreszcie zmieni. T. Jedną z możliwości jest interpretowanie go jako artysty. że jest pisarzem. T. Patrz też: podróż/wędrówka. wśród prymitywnych ludzi. A. Żeleński-Boy "List otwarty kobiety polskiej" . przeżywa rozczarowanie wizytą u Goethego. które powiodło najprzód do czynów nierozważnych (czyli powstania styczniowego). Mueller "Henryk Flis" Tytułowy Henryk Flis przyjeżdża do małego galicyjskiego miasteczka. 2) Poeta (którego pierwowzorem był Kazimierz Przerwa-Tetmajer) potrafi wygłaszać pełne górnolotnych słów przemowy. Krupiński "Romantyzm i jego skutki" . Dalej patrz: podróż/wędrówka. jednocześnie będąc bez pamięci zakochany w żonie przyjaciela. K. J. Rimbaud "Moja bohema" Źródłem twórczości poety jest wolność wewnętrzna i brak jakichkolwiek ograniczeń. miłość i śmierć. jest artysta narodowy. Baudelaire "Śmierć artystów" patrz: artysta. w którym mówi to wszystko. unikając dosłowności. śmierć (bohaterów literackich). To. A.a jednak śpiewać będzie pochwatę życia. wreszcie prowadzi do tragedii. jego ostatnie słowa będą brzmiały: Jakiż artysta ginie! A. Nawet. który przekonany jest o swojej niezwykłości i geniuszu. jego dwóch wielkich miłościach. prowadzą go w koń cu do samobójstwa przez przedawkowanie narkotyków. Podczas podróży na Północ uświadamia sobie pod wpływem wspomnień o Janku Hansenie i Ingebordze Holm. F. starzejący się pisarz. powrót. który: organizuje wyobraźnię narodu. który prowadzi nader uregulowany tryb życia. "Zielony Balonik" okazał się edycją luksusowg typowych polskich eunuchów i zebraniem poczciwych sarmackich gburów.Poeci romantyczni. Verlaine "Niemoc" Wszystko już było. poeta doświadczył już wszystkiego jest Cesarstwem u schyłku wielkiego konania. które sam układa. by spotkać się z Goethem. poszukując tematu do swoich utworów. Henryk Sienkiewicz "Quo vadis" 1) Autor "Uczty Trymalchiona". J. kiedy mówi o Polsce. jest nieco ironicznym portretem młodopolskiego poety. jak na przykład polityk organizuje si~y stanu.Charlotta Buff. ale jednocześnie prowadzi Aschenbacha do śmierci. Niestety..nia wobec narodu). To wewnętrzne rozdarcie i dojmujące poczucie tragicznego osaczenia przez urbanistyczną cywilizację. i zgodnie z tymi celami i z tymi obowiązkami pomysty swoje w utworach sztuki urzeczywistniać. wszystko zostało przeżyte. rzeczywiście staje się źródłem swoistego natchnienia.. zostawiwszy ludzi w zwątpieniu i bez przewodnika na dalszy żywot. jak jego przyjaciele. które przeżywa chwile rozkwitu po odkryciu w pobliżu złóż ropy naftowej (Drohobycz). 2) Lucek (Lucjan Rydel) i Henio (Henryk Sienkiewicz) są dla strapionej ciotki (hr. przynosi dodatkowe podniety i może być natchnieniem. przybywa do Weimaru. które staje się przyczyną niemocy twórczej.. Materialna nędza egzystencji. Ch. poety. Patrz też: podróż/wędrówka. i J. Chmielowski "Utylitaryzm w literaturze" . teraz radczyni Kestner. Ma nadzieję. L. Żeleński-Boy "O bardzo niegrzecznej literaturze polskiej i jej strapionej ciotce" . Nie daje mu to jednak szczęścia i poczucia wewnętrznego spokoju. E. tj. co do tej pory przemilczał. dla którego słowo jest narzędziem oddziaływania na ludzi. de Goncourt "Dziennik" patrz: autotematyzm. ludzkie tragedie. Kiedy przyjdzie mu umrzeć. P. co przeżył w Drohobyczu. Norwid chciał być właśnie tym artystą narodowym.patrz: artysta. I tylko takie słowa mają moc kreacyjną wobec świata (pobudzają do czynu. 2) Nerona przedstawia Sienkiewiczjako kabotyńskiego pseudoartystę. wyznaje nietzscheańską ideę nadczłowieczeństwa i pogardza kobietami. J. obawiając się rozsądku. Tadzia. nie jest żadną przeszkodą w tworzeniu więcej. do których społeczeństwo ZdąŻa. pogodny mądrym smutkiem i wprawny w cierpieniu. marazm. T. Mann "Śmierć w Wenecji" Gustaw von Aschenbach.

Tuwim "Kwiaty polskie" patrz: autotematyzm. ciągle żywe postaci. S. zapewne dlatego. Gide "Dziennik" . Choćby otaczał go tylko tłum pochlebców. by się kształtem stała chwila. B. członkowie Massolitu i Dramlitu. Poeta. bo traktuje Jezusa-Jeszuęjako postać historyczną. J. Odwołuje się do Mickiewiczowskiego motywu łudzenia despoty i swoistego "dwójmyślenia". natchnienia i pisze poemat pod złowróżbnym tytułem "Wszystko było tak dobrze i tak się wszystko popsuło". dając się wplątać w uknutą przez cara intrygę. Wreszcie. Wspierany przez Małgorzatę. J. Możesz go zabić narodzi się nowy. By go upokorzyć. A. Iwaszkiewicz "Lato w Nohant" George Sand.. to ludzie pozbawieni talentu. z prośbą. W. kochanka Chopina. A. Cz.cyklu powieściowego "W poszukiwaniu straconego czasu". Lechoń "Dziennik" . A. do których wprowadził go Szekspir. Miłosz "Zniewolony umysł" Z gorliwością neofity przybyły właśnie na emigrację Miłosz oskarża swoich jeszcze do niedawna przyjaciół o to. 2) Poeta Iwan Bezdomny pod wpływem niezwykłych wydarzeń. Bo. będąc ultimus inter pares . Wybiera miejsce pomiędzy ludźmi. rozpina rozporek. Jasieński "But w butonierce" patrz: autotematyzm. Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" 1) Mistrz poświęca swoje życie pisaniu powieści o Piłacie i Jeszui. zostaje zamknięty w domu obłąkanych. zacisznym. Dąbrowska "Dzienniki" patrz: autotematyzm. Brunet. Nałkowska "Dzienniki" patrz: autotematyzm. zainteresowani jedynie posiadaniem daczy pod Moskwą czy wczasami na Krymie. Cz. podróż/wędrówka.. widok ruin i płacz Antygony. które każą pisarzom przemilczać prawdę. Staff "Ars poetica" . Z. A tymczasem chciałby on opiewać festyny. by wbrew swej woli był płaczką żałobną. gdzie -niemal umierający -poślubia wreszcie swoją korespondencyjną miłość Ewelinę Hańską. M. Jak się później okaże. W. Pomimo że Słonimski był przeciwnikiem rewolucyjnych haseł. Miłosz "Ars poetica?" patrz: autotematyzm. Na dodatek podejrzewa swoją żonę. Lechoń "Proust" . po powrocie z przymusowego pobytu na wsi. 3) Środowisko literatów zbierających się w Domu Gńbojedowa. jednocześnie dążąc do tego. która w Mieście obsługuje Maszyny. A. Przyboś "Gmachy" . Puszkin ma poczucie zdrady swoich młodzieńczych ideałów. jakie za sprawą Wolanda i jego świty mają miejsce w Moskwie.I. doprowa dza swoje dzieło do końca. zmuszają poetę. Jest on zapowiedzią wypadków. bo rękopisy nie płonct. Pisząc o Żeromskim. Iwaszkiewicz "Maskarada" Aleksander Puszkin. bo chce jak dawni poeci prosty i szlachetny.patrz: autotematyzm. dawcy daru Słowa. ma wyrażać nastroje Masy.Poeta jest wykrzy'knikiem ulicy. J. odizolowany zu pełnie od świata. stwierdza. Słonimski "Krzyż Południowy" patrz: autotematyzm. który zstąpił do dusz nasz)'ch głębi. 0 11.Ojczyzna moja wolna. kiedy to. J. poemat ma charakter programowy. jakie żywi do niego jej coraz piękniejsza.Lechoń daje poetycki obraz ostatnich lat życia Marcela Prousta.I.patrz: autotematyzm. które skłania ludzi pióra do głoszenia na zewnątrz sloganów propagandy. Uwolni go stamtąd Woland.Twórczość poetycka jest czymś bardzo ulotnym (wczoraj pisałam 12 . Gałczyński "O mej poezji"patrz: autotematyzm. H. Parandowski "Alchemia słowa" Parandowski odsłania tajniki warsztatu twórczego wielu wybitnych pisarzy europejskich. by słowom jego gniewu dał błysk ostrej stali. radosne gaje. który cierpi za miliony od 10 do 13. Bursa "Poeta" . M. J.ostatnim między rów nymi. Wichurą krwi uderZać w możnych i tyranów. zwracając mu jego powieść.20. gdy trzy mał nogi w miednicy z lodowatą wodą i pił bardzo mocną czarną kawę. a po jakimś czasie tajemniczo znika. J. zapina rozporek. Tuwim "Prośba o piosenkę" Poeta zwraca się do Boga.10 wychodZi. znana powieściopisarka. Gide "Fałszerze" . które wkrótce będą miały miejsce w matym. przechodzi wewnętrzną przemianę i porzuca literaturę. J. Miłosz "W Waćszawie" -Doświadczenie wojny. A. Słonimski "Czarna wiosna"Napisany w 1919 r. Cz. J. potem wraca i apiat' cierpi za miliony. mieszka ze swoją piękną żoną. Zniechęcony Mistrz pali swój rękopis.patrz: artysta.m w drzewach dworku. zresztą słusznie.patrz: autotematyzm. Próbuje szukać przyczyn. Lechoń "Toast" .chce wyróżniać się z tłumu ani stawać "ponad światem" (Nie chcę być przodownikiem. przeciw poetom czy nazywając Sienkiewicza pierwszorzędnym pisarzem drugorzędnym. chętnie w tłum się wcisnę). Tuwim "Sitowie" . L. żeby jego wiersz był tak jasny jak spojrzenie w oczy I prosty jak podanie ręki. J. Gombrowicz "Dziennik 1953-1966" 1) Patrz: autotematyzm. konflikt pokoleń. po bardzo długim okresie impotencji twórczej. rzemieślnicy literatury o ściśle określonej specjalności. wypowiadając się np. pisząc np. a współczesny świat to po prostu scena dla teatru szekspirowskiego. realnie istniejącą. a starannego ukrywania prawdziwych myśli i uczuć. Poświatowska "wczoraj pisałam wiersze" . J. Gombrowicz "Ferdydurke" patrz: autotematyzm. J. a przede wszystkim młoda.. zawsze będzie ktoś. w poemacie pobrzmiewają echa rewolucyjno-anarchistyczne. To właśnie poeta przechowa pamięć o męczeńskich stosach. który może obejrzeć samego siebie w dziełach Szekspira.Poeta zostaje pozbawiony całej wzniosłości i niezwykłości. którzy byliby wdzięczni. Miłosz "Który skrzywdziłeś" Żaden człowiek posiadający władzę nie może się czuć zupełnie bezpieczny i bezkarny.patrz: pogrzeb.Poeta tworzy. a sam poeta widzi siebie jako piewcę tłumu. ginie w pojedynku z Dantesem. Ogołony. Ubrany czarno. bowiem po wiełu latach Na nowym Campo di Fiori Bunt wznieci słowo poety. A. co szuka swojego brata. radość i piękno zawarte w poezji są ocaleniem dla świata. że stali się apologetami nowego systemu politycznego w Polsce..patrz: autotematyzm. Współczesnego czytelnika postrzega autor wiersza jako tego. Socrealizm . J. Poeta pamigta. córka Solange. Ten grafoman doznaje wreszcie. Nie sprowadza jednak wszystkiego tylko do strachu i oportunizmu. znudzona jest już kaprysami kompozytora i zirytowana uczuciem. jego powieść nie zyskuje uznania. lat 28. Tuwim "Dziesięciolecie" patrz: kontlikt pokoleń. wolna. Cz. Niestety. w Petersburgu. mrocznych i bliskich każdemu człowiekowi. Lechoń "Do Szekspira" Bohaterem lirycznym wiersza uczynił poeta genialnego dramaturga. 2) Gombrowicz podejmuje próbę subiek tywnej oceny różnych zjawisk literackich. wobec nowej sytuacji zaistniałej w Polsce (odzyskanie niepodległości) chce uwolnić swoją twórczość od dziedzictwa romantycznego (. K. Witkiewicz "W małym dworku" . że Szekspir nie unikał problemów skomplikowanych. ukr~~ty. o tym. Iwaszkiewicz "Wesele pana Balzaka" . konflikt pokoleń. Miłosz "Campo di Fiori" Choć tłum gapiów z równą obojętnością przyglądał się spaleniu Giordana Bruna i tragedii warszawskiego getta. samotna śmierć ginących nie jest do końca bezsensowna. że w jego twórczości nastąpiło pomieszanie płci z Ojczyzną. więc Zrzucam Z ramion płaszcz Kon rada) i pisać o sprawach bardziej współczesnych. Patrz też: autotematyzm. Na życzenie z góry zapewni też Mistrzowi i Małgorzacie spokój i szczęśliwą egzystencję z dala od świa ta. że spisane będą czyny i rozmowy tyrana. staje się kimś w rodzaju urzędnika. Natalie. Poeta. że jeszcze jeden dzień przeżyłi. car mianował go swoim nadwornym poetą i regularnie płaci jego długi. Lechoń widzi wjego twórczości wciąż aktualne tematy. że Balzac mógł pracować jedynie wtedy. Cz.Ciężko chory Honore Balzac przyjeżdża do Wierzchowni. kto sprawi. powrót. J. o romans z carem.~ęzory Pasiukowski. gorączkowo pracował nad dokończeniem dzieła swojego życia .

bezbronny. Giraudoux) * "Piekło literatury wybrukowane jest szlachetnymi intencjami". (A. K. także korespondencja. (U. chcąc zwrócić na siebie uwagę. (A. "Nowy Świat i okolice" . Ulgę w cierpieniach przedłużającej się agonii przynosi Eisbergerowi bliska obecność młodego.. zemsta ręki śmiertelnej-śmiertelny człowiek tworzy nieśmiertelne światy. którego pojawienie się ewolucja przeoczyła. (P. który kreuje. wspomnienia. że nie znajduje żadnej recepty na przyszłą twórczość. Cocteau) * "Autor powinien umrzeć po napisaniu powieści. Hermann Eisberger.patrz: autotematyzm. Wojaczek "Piosenka o poecie II" . szuka poczucia bezpieczeństwa.złotego środka). Różewicz "Poeta w czasie. (T. poróż/wędrówka.Horacy wyraża przekonanie. J. poetka (Syzyf prZypisany do piekła poezji) snuje rozważania nad koniecznością tworzenia innych niż dotychczas wierszy. żeby stać się artystą. niezwykle atrakcyjnego hokeistę.1) Paul Allard. Jednocześnie stwierdza. Bocheński "Naso poeta" Powieść-esej.Pisanie wierszy i picie wódki są nierozerwalnie ze sobą powiązane. Gide) * "Każda publiczność ma takiego Szekspira. Eco) * "Wszyscy w młodości piszą wiersze. członek Akademii Francuskiej. J. T. Chwilami bardzo dziecinny. J. Prosi też Apollina o to. czy też zniknie.. Burek) * "Artysta pióra to ten. Andrzejewski "Idzie skacząc po górach" . dramaturg. bo słyszał oddech wieczności. "Gra z cieniem" . Są książki napisane dobrze lub źle.powieść o pisaniu powieści). ich czynach. w którym istotne jest nie bogactwo. są tylko autorzy". Szymborska "Radość pisania" Poeta ma nieograniczoną władzę nad światem. wypowiedzi wieloletniego sekretarza odkrywają prawdę o największym współczesnym prozaiku. tańce i biesiady Schadzają się do nich rady). nie zdając sobie sprawy ze swojej śmieszności. na jakiego zasługuje".wiersze tak jak dZiś roZdaję pocałunki).31) (O co poeta prosi Apollina) . by nie stawać na drodze. czy ów świat pozostanie utrwalony w wierszu.. zabiera z ulicy młodych i pięknych mężczyzn. z własnych przeżyć i artystycz nym ich przetwarzaniem. Andrzejewski "Już prawie nic" W szpitalu w Zurychu umiera sławny pisarz. Póki będzie trwał Rzym. III. starannie ukryta.patrz: autotematyzm. Przedstawia w niej nie tylko koleje losu. powieściopisarz.ktoś. T.patrz: autotematyzm. aby móc Zejść do portowej knajpy. ale również człowiekiem. Człowiekiem prawdziwie mocnymjest ten. pochwała własnej twórczości. Kozioł) * "Jeśli ktoś urodzi się duchowym analfabetą. Od niego zależy to. J. Ta nieco lekceważąca charakterystyka własnej twórczości mija się z prawdą. jaką ma nad przyjacielem i potrafi z niej robić użytek. Dociekania dotyczące losu zmarłego na zesłaniu poety skłaniają do refleksji nad granicami wolności twórczej artysty i wzajemnymi relacjami sztuki i władzy. T. (U. ten. Gide) * "Krótko mówiąc: żeby być poetą. Jesk niezwykle wrażliwy. W. W. Ze swej natury w wątki autotematyczne obfitują wszel kie dzienniki. to właśnie pieśni sławę zawdzięcza nieraz wielki mąż. 13 .) niech będzie łagodna i pełna pieśni). ale dokonuje też oceny swojej twórczości. wspomnienia. Konwicki "Mała apokalipsa" patrz: autotematyzm. Patrz też: młodOŚĆ. pamiętniki. Szymborska "Rehabilitacja" Dokonując rozrachunku z epoką staliniz mu. ale i ten. by płacić im za chwilę namiastki miłości. którą ma przed sobą tekst". Kozioł) * "Wielki pisarz . B. S. 2) Marek Kostka. że jego twórczość zapewni mu nieśmiertelność (Non omnis moriar -Nie wszystek umrę). (J. (U. (J.Horacy prezentuje tu wizję życia idealnego poety. czuje się w mieście zagubiony i w przyjaźni z Henrykiem Milsteinem. W ujęciu Wojaczka jest raczej lumpem. Kochanowski "Na swoje księgi" Poeta stwierdza. nieustannie go komplementuje. co się w tym świecie dzieje. Nic więcej". Gide) * "Poeta . kto pragnie w jasny dzień pokazać światło księżyca". Shelley) "Nie ma książek moralnych i niemoralnych. J. * "Nulla dies sine linea" (Ani jeden dzień bez kreski) (Pliniusz Starszy) "Poeci są nieuznanymi prawodawcami świata". Jego sny. trzeba wierzyć w swój talent. (U. ale on też decyduje. który alkohol traktuje jako nieodzowny element towarzyszący "pracy twórczej".pisania" . W. by do końca życia mógł cieszyć się swoim talentem (Starość (. aby zażegnać niedokrwistość swoich zataczających się od anemii wierszy". Herbert "Apollo i Marsjasz" patrz: artysta. Poeta może być człowiekiem. Z. Eco) * "Młodzi poeci to wampiry: potrzebują cudzej śmierci. R. którą spisuje na łożu śmierci. (A. właśnie przybyły do Paryża młody. obiecują cy pisarz. Poeta nie jest istotą uduchowioną i sytuującą się ponad światem. J.) . mieszkającym od kilku lat we Francji malarzem. co dobre. eseista. Zawarta jest więc w tym tekście. I. Podczas wemisażu Ortiza wywołuje mały skandal. Skupia się w nich na drobnych radościach życia (Pieśni. Konwicki "Kalendarz i klepsydra". Dodaje jednak.Wiersz jest relacją z własnego życia poety. usprawiedliwia się. jest jednym z najniezwyklejszych cudów natury. ubiera się we wspaniały płaszcz. potem prawdziwi poeci je niszczą. Kiedy na przyjęciu u swojej przyjaciółki spotyka młodego. ofiarowu jąc królowi Zygmuntowi Staremu pieśń mającą uczcić jego zaślubiny. trzeba talent podać w wątpliwość. J. Zatem radość pisania to możność utrwalania. zbyt kiem w świecie rzeczy jedynie użytecznych. ssak z cudownie upierzoną watermanem ręką. w której Bocheński próbuje rozwikłać tajemnicę wygnania Owidiusza. a źli publikują". Horacy "Quid dedicatum poscit Apollinem" (Carm. nie zmieni tego żadna napisana przez niego książka". które chce opiewać. Grochowiak "Rozmowa o poezji" . Różewicz "Kto jest poetą" poetą jest ten który pisze wiersze i ten który wierszy nie pisze. który postępował w życiu etycznie. znany poeta.Poeta w czasie pisania to człowiek odwrócony tyłem do świata. Andrzejewski "Miazga" patrz: autotematyzm. który doprowadził nurt eolskiej pieśni do Italów. Horacy "Exegi monumentum aere perennius" (Carm. który dopuszczał się czynów nieetycznych. Andrzejewski "Z dnia na dzień" . kto doświadczył tylko zła. Dantyszek "Poeta poleca Zygmuntowi «Pieśń weselną na ślub Zygmunta z BarbarąH" Dantyszek. póty będzie trwała pamięć o poecie. zdaje sobie sprawę z władzy. Czynienie gatunku twórczości jej literackim tematem (np. ale umiejętność zachowania umiaru (zasada aurea mediocritas . że jego talent nie dorównuje wielkości władcy i wydarzenia. pięknego lekarza o słowiańskim nazwisku Lubetzky.. Szymborska "Tomasz Mann" Tomasz Mann. Wilde) * "Nie ma dzieł. daleką od oficjalnych biografii. (Z. Janicki "Elegia o sobie samym do potomności" . co najczystsze i najbrudniejsze sprawy własnej duszy umie przedstawić w swych utworach jako cudze". (O. kto doświadczył w życiu wszystkiego. T.a zwłaszcza pisarz dwudziestowieczny pisze zawsze właściwie jedną powieść". że w swoich fraszkach nie pisze o wielkich bohaterach. u któregojedno powiększa drugie". że choć pieśń jest darem skromnym. czyli czerpaniem tematu literackiego z faktów własnego życia pisarza. metapowieść . Nie należy mylić autotematyzmu z autobiografizmem.3O) (Pomnik trwalszy stworzyłem. Życia. Fijas) Autotematyzm Autotematyzm Czynienie samego siebie lub swojej twórczości tematem utworów.

nie poważasz sromu.. Ukazuje zatem Krasicki dwa klasztory. Poeta skazany jest na samotność. by jego fraszki ganiły ludzkie wady. Słowacki odkrywa tajemnice swojego warsztatu twórczego. J. Wyraża w ten sposób Kochanowski horacjańską myśl. ani dla imienia. by go obudzić i zmusić do uwolnienia duszy anielskiej z czerepu rubasznego (Choć muzę mojq w twojej krwi zaszargam. Winę za to ponosi słowo. Mickiewicz "Dziady" cz.) .A. J. to powinny to czynić z umiarem. że życia nie zmarnował. Poeta chce. Jego poezja w przyszłości sprawi. by jego rymy z nim nie zginęły. A. J. II (Niezwykł)'m i nie leda piórem opatrzony. I co go doznać możesz. tak pracować nad słowem. Dużo jest w tym. ujmuje Kochanowski jako labirynt.. Kto chciałby odczytać z nich jego umysł zakryty. Krasicki "Antymonachomachia" Tekst tego poematu heroikomicznego miał być odpowiedzią na głosy krytyki po ukazaniu się "Monachomachii" i próbą odwołania zarzutów pod adresem kleru. J. Ale Jędza Niezgody postanowiła cnotliwych zakonników skłócić. jak jego wiersze zostaną przyjęte przez czytelników.Wiersz zawiera swoisty program poetycki. natury godne takie pienie! Pieśń to wielka. jakim jest słowo i skazany jest na otoczenie ludzi niezdolnych do zrozumienia jego poezji (To los mój (. 3) W dygresji zaczynającej się od słów Chodzi mi o to. Słowacki "Grób Agamemnona"-1) Zwiedzanie grobu bohatera spod Troi i przywołanie wielkiej poezji Homera wywołuje smutne refleksje nad własną twórczością. J. Jednak w trenie VI nazywa Urszulkę Safo sfowieńską.. na której zbudowana zostaje akcja.przemieniony w łabędzia.. które poświęcił poezji i ojczyźnie. poetyckiej kokieterii. język kłamie głosowi. Poeta jest przekonany. jak dowodzą najnowsze badania. informując. jak bohaterowie Homera. 2) Wśród autotematycznych dygresji pojawiają się i takie.1) Liczne dygresje sprawiają.. które jest niedoskonałym tworzywem (. na którą jego łutnia dziedzicznym prawem spaść miała. że bojąc się podpisać pod swoimi tekstami. 2) W dalszej części tekstu Słowacki określa zadania swojej poezji .Kochanowski "Treny" . co Morsztyn pisze. Kochanowski "Pieśń XXIV" Ks.. bo w końcu.wśród fraszek Kochanowskiego poczesne miejsce zajmują te. egzystencjalne. Zastanawia się także nad tym. Mickiewicz "Konrad Wallenrod" W "Pieśni Wajdeloty" Mickiewicz formułuje program poetycki. pieśń . Kraj lat dziecinnych!).tworzenie). Morsztyn "Do swoich książek" . Poeta przestrzega tym samym przed zbyt dosłownym czytaniem jego wierszy.W "Trenach".). którego podstawą jest horacjańska zasada aurea mediocritas. która wywołała spór.w aniofów przerobi. podkreślając przede wszystkim. Zatem w "Antymonachomachii" Krasicki swój własny tekst czyni podstawą. J. III Jeśli przyjmiemy. w których Słowacki podejmuje polemikę z krytykami swojej twórczości. którym przez całe życie służył. zjadacze chleba . Pojawia się. co należy zrobić z jej autorem.Poeta jest ze dwojej złożony natury. by za ich sprawą twórczość zapewniła mu pośmiertną sławę. osiągnie. że naród polski osiągnie tę doskonałość. jest realizacją programu sformułowanego w "Pieśni Wajdeloty". Kochanowski "Do fraszek" (Fraszki nieprzepłacone. motyw pośmiertnego triumfu. że zamierza naśladować styl takiego czy innego poety. Słowacki "Testament mój" Poeta dokonuje smutnego rozrachunku z życiem. tak częsty w poezji Sławackiego. Opowieść o Walterze Alfie który jako Konrad Wallenrod podjął walkę z wrogami swojej ojczyzny. J. zwracając się do swojej lutni. Słowacki stwierdza.. której dla niego pragnie: Jednak zostanie po mnie ta siła fatalna. Słowacki "Beniowski" . zabłądzi i nie odnajdzie drogi powrotnej. Jeśli zaś kogoś chwalą. by jego księgi zbłądziły pod strzechy. J. Kpi wreszcie z ich absurdalnych zarzutów pod adresem jego twórczości. Jego trud nie zostałjednak doceniony. dlaczego przerywa pisanie i jak ma zamiar poprowadzić dalej losy Beniowskiego i innych bohaterów. w którym Mickiewicz wyraża pragnienie. Poeta musi tak kształtować tworzywo. którzy nie są w stanie pojąć wielkości myśli poety. którego realizacją jest właśnie "Konrad Wallenrod": Poezja winna przechowywać pamięć o wielkich bohaterach i ich czynach... mamy do czynienia najprawdopodobniej ze stylizacją autobiograficzną.. Mickiewicz "Pan Tadeusz" W "Epilogu" Mickiewicz wyjaśnia. a nie konkretnych ludzi. że Konrad jest poetyckim alter ego Mickiewicza. w których życie płynie w myśl wszystkich zakonnych reguł. Jedynie Bóg może w pełni zrozumieć artystę. ani słowo. wówczas pierwsza część Wielkiej Improwizacji nabiera charakteru autotematycznego. zwierzając się czytelnikowi z trudności przy pisaniu poematu. że cel. Teraz odchodzi w cień . posługują się jedynie inicjałami. czy będzie zrozumiany. jeszcześ ty godna kuchennego szoru). Pojawia się także typowo romantyczne ujęcie problemów poety.. wierzy jednak.. Lecz po śmierci was będzie gniotła niewidzialna. Podrzuciła im więc księgę "Wojny mnichów" (czyli "Monachomachii"). W której jest trochę szczęścia dla Polaka.. ukazuje zatem siebie jako poetę. metafizyczne. Znajduje się tu też znany fragment. który sobie postawił udoskonalenie narodu.) . Nazywa ich woźnymi łiteratury. by móc w 14 . odrzucając wartości.. I. poszukiwacza prawdy. Słowacki podejmuje próbę sformułowania nowego programu poetyckiego. Ma on być swoistym schronieniem dla pogrążonych w rozpaczy. jakie w niej wysunął. w które wszytki kładzie tajemnice swoje. Co mnie żywemu na nic. będzie wędrował po całej Ziemi i da się poznać wszystkim ludom.ma ona mówić narodowi rzeczy gorzkie po to. tylko czoło zdobi. Kochanowski "Do fraszek" (Fraszki moje.ale lepiej było siedzieć w domu. by podtrzymywać naród na duchu w trudnych chwilach i budzić w młodych chęć naśladowania bohaterstwa przodków.) Fraszki. Idź tedy . a choć nie zostawia tutaj żadnego dziedzica ani dla lutni. co skłoniło go do napisania "Pana Tadeusza". A. Kochanowski "Ku Muzom" Poeta zwraca się do muz z prośbą. w których podejmuje on tematy filozoficzne. ale poeta Juliusz Słowacki piszący "Beniowskiego"..) Nieme mieć harfy i słuchacZów głuchych. by za chować anonimowość. Sięgnę do wnętrza twych trzew i Zatargam). a mnisi odznaczają się pobożnością i uczonością. ale także ludzie. A. Nawet sam twórca ma kłopoty ze znalezieniem wyjścia. Ironizuje na temat swojego bohatera i sytuacji przedstawionych w utworze. że nie jest w stanie tworzyć tak wspaniałej poezji jak autor "Iliady". bo nie ma już tak wielkich bohaterów. Tak ci się moje przykrzą kreski i poprawy. aby język giętki. stwierdza: Ałe ty przecię prosisz łaskawej odprawy....nie umrę ani mię czarnymi Styks niewesoła zamknie odnogami swymi). Toteż jego fizyczna śmierć nie oznacza końca . bo siły twórcze poety i moc kreacyjna Boga są tym samym (Boga. który dysponuje niedoskonałym tworzywem. J. że mogą się na nie rzucić różni złośliwi krytycy. a głos myślom kłamie).z duchami. Zarzuca im. To od artysty zależy. bo ludzie nie rozumiejąjego poezji.. Kreuje w nich Kochanowski siebie przede wszystkim na myśliciela. Często zwraca się bezpośrednio do czytelnika.Morsztyn dość krytycznie wyraża się o swojej twórczości (. niepewnych swego losu emigrantów (Jedna już tylko jest kraina taka. a na pewno jest to tekst bardzo skonwencjonalizowany (niektórzy badacze podają w wątpliwość nawet fakt istnienia Urszulki). że dzięki swej twórczości stanie się nieśmiertelny (. a jego sława dotrze do najdalszych zakątków świata. Nie ponoszą winy ani niedoskonali słuchacze. śmiertelnej i nieśmiertelnej. mówiąc mu. że z pieśni na pieśń coraz wyraźniej bohaterem poematu staje się nie tytułowy Beniowski. Aż was.

equesRomanus. Szczególnie dużo miejsca zajmują zapiski dotyczące "Józefa ijego braci".Wśród zapisków dotyczących prywatnego życia Gide' a. którego w swoich powieściach byli prekursorami. opisów wydarzeń artystycznych i politycznych.). Pisarz zwierza się z wątpliwości na temat powieści. w przyszłości zatriumfuje (. ale też wyjątkowo trafnie wskazuje zalety. Bracia piszą zarówno o swoich zamierzeniach literackich. ludzi. snuje refleksje nad źródłami swojej twórczości.. Nałkowska zastanawia się nad wartością swoich utworów. Gide "Dziennik" . i tu Norwid podejmuje problem niezrozumienia artysty przez współczesnych mu. drogą okrężną przez złą współczesność do idealnej przyszłości.A. Gide zastanawia się nad swoim miejscem w literaturze francuskiej. pisząc np. W. a tak nieobjęty. którLy byli jej bohaterami. Gombrowicz "Ferdydurke" Bohater powieści. Spoczywa jednak na poecie ciężar wielki. J. co dzieje się z bohaterami powieści Gide'a.Bogi. Edward. nie znalazł zrozumienia wśród współczesnych. Edward drażni mnie. Tym razem jednak ujmuje go w sposób bardzo osobisty.minie pismo. ze wszystkiego słowa wyrywa w rozpaczy i niejest w stanie po prostu podziwiać piękna natury.I moje będzie za grobem zwycięstwo). Sporo uwagi poświęcają rozważaniom teoretycznym dotyczącym naturalizmu. jak postępuje praca nad kolejnymi powieściami. który początkowo zamierzał w "Ferdydurke" rozprawić się z jego niekompetentnymi krytykami (nazywa ich ciotkami kulturalnymi). K. Ale nauczyło żołnierskiej krzepy życie trudne. Bezpowrotnie umarli i Tetmajer i Sta. W. f. sitowia zwyczajnego nigdy już zwyczajnie nie zobaczę? A.byłem jeszcze zupełny szczeniak.Poeta jest człowiekiem. wartością artystyczną swoich tekstów. Kasprowicz "Księga ubogich" . do hymnów z cyklu "Ginącemu światu". która mówi o sobie samej. co w "Święty Boże" tłumaczył jako obojętność Stwórcy na los ludzi. J. nie poddaje się wyznaczył sobie cel." .. Mann "Dzienniki" . Niestety. Leśmian "Zamyślenie" Wiersz jest przykładem poezji. gdy było w Ojczyźnie laurowo i ciemno i musiał żyć w żywota pustyni. doceniając jednocześnie wielkość autora "Dziadów": Bądź zdrów! . Gide "Fałszerze" . dokąd szliśmy). M.2) W tekście powieści pojawiają się odautorskie komentarze dotyczące procesu tworzenia oraz ewoluowania postaci. Słonimski "Krzyż Potudniowy" Poeta jest zwykłym człowiekiem. którzy zarzucali Gombrowiczowi niedojrzałość pisarską. Istotny wątek stanowią losy powieści Mistrza. że tylko ich twórczość jest prawdziwie wartościowa i skierowana w przyszłość: Idę młody. Dziś już nie buntuje się przeciwko Bogu. J. To. zwłaszcza do "Pana Tadeusza" Mickiewicza.... C... z piękna otaczającego świata (Moja poezja to s~ proste dziwy. wiele uwagi poświęca też Mann swojej twórczości. że nigdy nie będzie obojętny wobec cier pienia. dramatyczne przemiany. Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" Bułhakow zastosował chwyt "powieści w powieści". Tuwim "Kwiaty polskie" Wśród dygresji opisujących przedwojenną Polskę.. Gide ustosunkowuje się do swoich bohaterów..okrutny piąty procuratorJudei. obcy.a tak się żegnają nie wrogi. która usuwa w przeszłość całą dotychczasową literaturę. Wreszcie stwierdza. Siebie czyni niejako symbolem tego.ć będzie.. zimny. Przeciwstawia też swoją poezję. "Fał`szerze".gdy nastał Jasieński. T. Notuje. którym przepełniony jest świat. poezji Mickiewicza. i J.. Jednocześnie opowieść o Piłacie i Jeszui. że przyszłe pokolenia zrozumieją i docenią jego twórczość (Syn . Ale ta przeciętność i zwyczajność są godne poezji na równi z wielkimi cierpieniami.). Odnotowuje wreszcie głosy krytyków po ukazaniu się tekstu w druku. pisze powieść pt. niestety. Nie ma w nim nic ze świętego ani z łajdaka. Wynika to z wiary Leśmiana w twórcze moce języka. przez kraj wygnania do kraju ojczystego. Oryginalny w swej poezji. skupiając się na swoim losie. toczy się równolegle do historii pobytu Wolanda w Moskwie. charakterystyk artystów.. Swój bunt z czasów "Dies irae" czy "Święty Boże. która. Święty Mocny" tłumaczy niezgodą na ludzkie cierpienie. lecz ty spomnisz wnuku.I. co nowe w literaturze (.musi niebiosa wiązać z ziemią kłamliwymi słowy. Często także pisze o utworach.) Kasprowicz bezpośrednio odnosi się do poprzedniego okresu swojej twórczości. przypadkowych kochanków na jedną noc. dojrzewa. (.W prowadzonych przez ponad pięćdziesiąt lat zapiskach poczesne miejsce zajmują refleksje nad własną twórczością. Kończy tę dygresję stwierdzeniem. Nie rezygnuje jednak. Broniewski "Mannlicher" Poeta dokonuje podsumowania swojego dotychczasowego życia. Zjawił się w momencie. notuje. Dlatego pisze na Babilon do Jeruzalem i dochodzą listy. Wiele uwagi poświęca też przyjęciu jej 15 . 4) W dygresji kończącej pieśń V poematu Słowacki podejmuje polemikę z Mickiewiczem. nad którymi właśnie pracuje.pełni wyrazić swą myśl i uczynić ją jasną dla czytelnika (Strofa być winna taktem. krystalizuje się.Opisując swoje codzienne życie. Tuwim pyta z rozpaczą w zakończeniu: .. jak Krzyż Południowy . trzydziestoletni pisarz Józef. której akcja jest odzwierciedleniem tego. Cały wątek wtrącenia w dzieciństwo ma swoje źródło w atakach krytyków. Jasieński "But w butonierce" Jasieński wieści objawienie się nowej poezji.1) We fragmencie XI (Przestałem się wadzić z Bogiem. wiele uwagi poświęca Tuwim także poezji. który stara się osiągnąć przez swoją poezjęa Kończy utwór stwierdzeniem i jak stary mannlicher wali wiersz mój gniewny broń szybkostrzelna. codziennych radości. sporo miejsca zajmują refleksje nad własną twórczością.przyszłość moja! . w którym stawia siebie na równi z Mickiewiczem. jak i o przyjęciu ich utworów przez czytelników i krytyków.Jak wielekroć w swojej twórczości.) tym co za mną nie zdążą echopowiem: Adieu!. poeta ma świadomość niezrealizowania młodzieńczych ideałów (nie doszedłem tam. B. Gałczyński "O mej poezji" Gałczyński ukazuje swoją twórczość jako wyrastającą z prostych.K. choć ma nadzieję. poczesne miejsce zajmują zapiski dotyczące własnej twórczości Goncourtów. słów szukając dla żywego świata.. spotkania z ludźmi. To poeta jest tym j~kby miejscem... kiedy wziąłem karabin do ręki. A.. odwołując się do romantycznej tradycji.przeze mnie klą. Nałkowska "Dzienniki" . która mówi gorzkie prawdy. daleki. odeszła już w przeszłość. Przedstawia tu swoją koncepcję wieszcza. genialny. Zastanawia się nad słowem jako tworzywem poetyckim. Całkiem wyraźnie zarysowanajest koncepcja procesu twórczego. Tuwim "Sitowie" . dziś widzi jako przejaw pobłażliwości i wyrozumiałości dla ludzkich błędów.. jakie dokonują się w Niemczech w latach trzydziestych. jest autorem książki "Pamiętnik z okresu dojrzewania". surowo ocenia wszystkie ich wady. toteż poeta w tej koncepcji przestaje być wszechwładnym demiurgiem. Norwid "Klaskaniem majac obrzękłe prawice. B. Wreszcie ostatnie słowa tekstu Bułhakowa (. sama dla siebie znajdzie odpowiedni kształt artystyczny. 2) Pojawia się też w tekście odwołanie do wizji Boga z hymnów. sitowia. jego kolejnych romansów. który męczy się.). de Goncourt "Dziennik" Wśród niezwykle bogatego mateńału dotyczącego życia literackiego Francji XIX wieku..~. Postrzega świat przez pryzmat swojej poezji. E. Poncjusz Piłat) brzmią dokładnie tak samo jak ostatnie słowa tekstu Mistrza. Taki tytuł nosił debiutancki tom opowiadań Gombrowi cza. który ma wyrażać myśli i pragnienia swojego narodu (Kiedy kląć zechce . który sam z siebie rodzi poezję. że choć dziś niedoceniony. A. jakie reakcje wywołała lektura kolejnych rozdziałów w kręgu przyjaciół i rodziny. a gdy osiągnie stan pełni.. Lecz dwa na słońcach swych przeciwnych . gdzie sama poezja powstaje. twarde i liche. sama siebie wygwarzy. przez niewolę do wolności. nie wędzidłem). I wierzy. Podkreśla typowe dla futurystów przekonanie. Z.1) Jeden z bohaterów. Nie było ono łatwe .

Obszerne fragmenty mają charakter esejów na temat specyfiki polskiej kultury. kiedy zrozumiał. (F. fragmenty utworów eseistycznych.W prowadzonych od roku 1914 do końca życia dziennikach wiele uwagi poświęca Dąbrowska swojej twórczości. czyni autor pisarza. W okresie powojennym skrzętnie zapisuje opowieści swojej służącej.ja" poetyckiego.W swoich zapiskach. Ortega y Gasset) * "Moje życie jest tak bogate. Grochowiak . wojskowych. S. "Konspekty" powieści i dramatów. w tym także miejsca w niej własnej twórczości. który w kilka lat później wyda Andrzejewski jako skończony i samodzielny tekst. M.Tekst literackiego dziennika. której bezskutecznie szukał. Bierze się z realnego.Ujęty w formę dialogu wiersz jest wyrazem poglądów estetycznych Grochowiaka.browska "Dzienniki" . Jednocześnie wskazuje na to. w którą mógłby ująć swoje wspomnienia. Grochowiak "Święty Szymon Słupnik" . który tekst będzie czytał. jak postępuje praca nad kolejnymi utworami (dotyczy to szczególnie "Nocy i dni". czasem odrażającego cierpienia. znajdujemy tu liczne odwołania do jego twórczości. (J. apokryfy autobiograficzne. S. rezygnując z nieosobowego . Postawie średniowiecznego ascety obojętnego na otaczającą go rzeczywistość i izolującego się od niej przeciwstawia Grochowiak swój bunt (Powołał mnie Pan Na bunt). Opisuje niezwykle wolno postępującą pracę nad wier szami i powieścią. Opisuje. Podejmuje też próbę wythzmaczenia. Jednak skłonność do okłamywania samego siebie. Jednakże w przeczytanych książkach nie odnajdzie on prawdy o wojnie i świecie i choć ich fragmenty znajdą się w "Rzeźni. to warsztat pisarski Vonneguta. Dziewczyna chce widzieć w poezji dawne piękno. Miłosz "Ars poetica?"Wiersz ma charakter swoistego programu artystycznego. a nawet Biblii. Halina Poświatowska. M. J. W drugiej książce wiele uwagi poświęca kłopotom z cenzurą.Jak pisze sam Konwicki. Ich bohaterem czyni autor samego siebie. kreowania powieściowej rzeczywistości z realiów dziewiętnastowiecznej Warszawy. by uczynić twórczość poety bardziej zrozumiałą i nie narażać czytelnika i artysty na męki wyższego rzędu. Zapisuje także wszystkie pochlebne opinie o swojej twórczości. co niemoralne i złe. D~. * "Nigdy tak nie pochwalisz wiernej kobiety ani miernego pisarza. autor będzie je komentował (Zdarza się) lub wykpiwał. Relacjonuje w nich autor prace nad powstającymi właśnie tekstami (między innymi powieścią o ostatniej podróży Odyseusza "Nikt"). "Gra z cieniem" .. który ma dokonać aktu samospalenia. A. T. S. I. lektura opracowań historycznych (także tych dotyczących krucjaty dziecięcej). Chodzi mu o to. Camus "Notatniki" .. którym Dąbrowska zarzuca zwykle niekompetencję. czy się w pancerz zakuwa". Poeta odpowiada. że poezja wyras- ta z najbardziej intymnych przeżyć i częstojest przejawem ekshibicjonizmu uczuciowego. uwagi odnoszące się do procesu tworzenia składają się na obraz warsztatu pisarskiego Camusa. Konwicki "Mała apokalipsa" Bohaterem powieści. Tym razem wypowiada się poetka. skrzętnie skrywając życie osobiste. mieszając refleksje o charakterze ogól nym z fragmentami swoich wspomnień. Nie potrafił znaleźć odpowiedniej formy.1) Pisarz Adam Nagórski jest alter ego samego Andrzejewskiego. jak się sami chwalą". 2) Miazgowaty tekst samej powieści Andrzejewski wzbogacił o fragmenty swojego dziennika poświęcone pracy nad "Miazgą" i licznym perypetiom z nią związanym. Stendingowa) * "Ja to jestem ja i wszystko. która właśnie teraz się trudzi nad własnym umieraniem.Celem poety jest wyrażanie niezgody na świat pełen zła i cierpienia.tekstów przez czytelników i krytykę. dlaczego pisanie przychodzi mu z takim trudem. Grochowiak "Introdukcja"). wiele uwagi poświęca jednak Lechoń rozpaczliwym próbom powrotu do twórczości poetyckiej. co mnie otacza". wielokrotnie wprost zwracając się do cenzora. opisuje swoje egzotyczne podróże po Ameryce Południowej) sprawia. Według niego brzydota ukleja najóogatsze formy i na pewno bardziej zbliżonajest do rzeczywistości niż czyste piękno (ludzie tak wymyci). W. Rozmowy z przyjaciółmi. Gombrowicz "Dziennik 1953-1966" Ogłaszany sukcesywnie fragmentami w paryskiej "Kulturze" tekst nie jest typowym dziennikiem. drukowanego w latach 19721981 w "Literaturze". Lechoń "Dziennik" . źródeł jej doszukując się w natchnieniu. bo zdarza się. Cz. J. którego bohaterem jest pozostający na emigracji w Argentynie pisarz Witold Gombrowicz. że twórczość ma swoje źródła w tym. Autor obdarzył go wieloma swoimi przeżyciami i doświadczeniami. tym większym ceremoniałem otacza godziny swej twórczości". J. że właśnie "gadanie" jest tą formą. S. w którym Miłosz postuluje zacieranie granic między poezją a prozą po to. który cier pi na niemoc twórczą i nazywa się tak jak on sam. "Przygód człowieka myślącego" i dramatów). (Luc de Clapiers de Vaucenargues) * "Pisarz. T.". że "Dziennik" staje się manifestem autokreacji pisarza. Vonnegut "Rzeźnia numer pięć" Autor opisuje dokładnie swą pracę nad powieścią o wojnie i zbombardowaniu Drezna. Frani. (F. nieumiejętność pogodzenia się z własnym homoseksualizmem sprawiają. nie opuszczając Buenos Aires. dzięki niej wiersze stają się prawdziwe (por. Białoszewski "Pamiętnik z powstania warszawskiego" Swoją relację o powstaniu warszawskim spisuje Białoszewski w ponad dwadzieścia lat od zakończenia wojny. Andrzejewski "Miazga" . Trzeba go raczej uznać za świadomie skonstruowany. Sporą część zapisków stanowią fragmenty pisanej na potrzeby dziennika powieści (nigdy później nie drukowanej) i notatki dotyczące wszystkich szczegółów jej tworzenia. ujęty w formę dziennika tekst literacki. Ale poetą się bywa rzadko i niechętnie. czy się obnaża. Notuje pomysły na opowiadania i nowe powieści. (J. że Lechoń nie jest w stanie dotrzeć do źródeł swojej niemocy twórczej. Pisze także Nagórski dramat "Prometeusz".Rozmowa o poezji" . Konwicki "Kalendarz i klepsydra". Pomieszanie faktów z życia autora z czystą fikcją (np. Andrzejewski "Z dnia na dzień". Dopiero teraz. Ujmuje go jednak poetka w sposób bardzo osobisty. że poezja jest jak ostro całowany tasak. które zamierza zebrać w tomie "Przypowieści Franciszki". im mniejsz y rangą. Mauriac) * "Od umiejętności władającego piórem zależy. Wiele miejsca zajmuje tu polemika z krytykami. zawiera też obszerne fragmenty poświęcone pracy pisarskiej Andrzejewskiego. są to niby-dzienniki. Grochowiak "Czyści" Wyznanie poety: Wolę brzydotg Jest bliżej krwioobiegu odwołuje się do świadomego stosowania przez Grochowiaka poetyki turpizmu.jego prze myśleń egzystencjalnych. obok refleksji dotyczących bardzo wielu tematów. gadat. bardzo czułej chwili.Obok notatek dotyczących podróży autora. udało mu się wreszcie zasiąść do pisania. Twórczość Nagórskiego to nie zrealizowane plany pisarskie autora. by stworzyć dzieło będące zaprzeczeniem utworów o tematyce wojennej. "Nowy Świat i okolice" . gloryfikujących to wydarzenie. Przed sobą i czytelnikami próbuje wytłumaczyć się z tak długiego milczenia. tże pamiętniki. K. ale nie był w stanie ich spisać. w z Dafnis. że aż się wstydzę z tego powodu".. H. . której nigdy nie ukończył. Poświatowska "Halina Poświatowska to jest podobno człowiek. które dominuje w jej twórczości. Cousteau) Axis mundi Axis mundi - Kategońę tę 16 . Cały czas opowiadał o przeżyciach z sierpnia 1944 roku.:' W wierszu powraca charakterystyczny dla Poświatowskiej motyw umierania.

Izolowane od reszty świata przez swoje położenie oraz przez umieszczenie ich poza czasem historycznym (np. W utworze opozycję tu-tam (na zewnątrz) pogłębia fakt brutalnego wkraczania do tej dziewiętnastowiecznej rzeczywistości sklepów cynamonowych. wielkiego maga i hierofanta. W czasie jednego z nich spłonęła pełna stodoła. Schulz "Sklepy cynamonowe" Pierwowzorem opisanego tu prowincjonalnego miasteczka było rodzinne miasto Schulza Drohobycz.tzn. Krasicki "Żona modna" . Zawada w "Dwudziestoleciu literackim" pisze. świątyń. świadome pominięcie uroczystości Nowego Roku. która szczególnie ukochała bale. 2) W kulturze żydowskiej pępkiem świata jest Palestyna (kraj). Może wreszcie teraz Polska zrozumie. że epoką. III (scena VIII) . I. Patrz: krucj ata. Mickiewicz "Dziady" cz. Tu czas płynie nie tylko w sensie linearnym. który nie podziela jej entuzjazmu dla takiego stylu życia. który wiedzie nocne rozmowy z Jahwe. tworząc w ten sposób zamkniętą przestrzeń (patrz: arkadia/raj). składkowy. Joyce) G. który później (po ogłoszeniu powieści Goethego) stał się modą dla większości młodych mężczyzn w Eur opie: niebieski frak i żółta kamizelka. Werter nie słyszał muzyki i nie widział nic dookoła.Sędzia.Na skutek wprowadzenia przez młodą żonę nowych obyczajów w zwykłym szlacheckim dworku. bo Lotta go dotykała w tańcu. odbywają się tu też kosztowne. anastępnie rozpościera się na cztery zasadnicze strony. Rebeka. Mickiewicz "Pan Tadeusz" Występuje tu wyraźna opozycja Soplicowo . Wigilia. kiedy reszta świata.. które ma swój rytm życia.) Wąskie pasemko nadziei oddzielające pruską pychę od ruskiej ciemnoty. by nie podawać konkretu. wygłaszała przepowiednie dotyczące ludzi i narodów. było dwudziestolecie międzywojenne. któryjest właśnie owym "pępkiem" (czymś najważniejszym).Axis mundi stanowią Lipce. Występuje wyraźna opozycja: Lipce . Perat. w niej miasto (Jerozolima). pępek świata. pałaców. huczna zabawa taneczna. Położqna w zagłębieniu gór Parnasu. Reymont "Chłopi" . bowiem w tym (jednym z niewielu miejsc na ziemi) trwa nieprzerwanie kult przeszłości (rzeczy . zało Bal Bal . Dla Greków środkiem ziemi była świątynia Apollina w Delfach. W wielu religiach występuje powtarzający się motyw wiary w to.) Patrzaj. We wsi można również mówić o punkcie centralnym. budowa szkoły rosyjskiej). ostatnim okopem łacińskiej Europy? (. publiczny.Nowosilcow jest w Wilnie i wydaje bal. ceremoniał posiłków. drapieżnej i tandentnej nowoczesności. wreszcie osoby. otoczona gajem.Jest to wielka. Całe zło pochodzi właśnie z zewnątrz (np. obyczaje polowania.. * "Pępowiny wszystkich ludzi łączą się w przeszłości". J. Zewnętrzność. W nim też popełni samobójstwo i w nim zostanie pochowany. Goethe "Cierpienia młodego Wertera" . mających swój koloryt i zapach. to: Cyganie. którymi żyje świat. ale wszystko ma swój mityczny rytm. Rebeka zaraziła mieszkańców wioski chorobą bezsenności).kajś świat. wzorowego gospodarza. rozciąga się od punktu centralnego.W.wprowadził w swoich pracach: "Traktat o histońi religii" i "Sacrum. A.. Natomiast punktem centralnym w Macondo jest dom Jose Arcadio Buendii i Urszuli (wszystkie najważniejsze sprawy dla tej społeczności tu mają swój początek). Ważnyjest również fakt.S. W. 17 . leży poza czasem (bo nawet czas wojny domowej nie został bliżej sprecyzowany) i konkretną przestrzenią (wiadomo tylko. który Szczypiorski w powieści burzy. Tańczący Kongres . rozkazał mu: I uczynią mi świątynię (. Sop licowo ma swój rytm życia.. jak ci na górze ukazane byto. Ten strój będzie mu szczególnie drogi. żona przez Jose Arcadio Buendię. wkroczenie armii napoleońskiej). twierdząc. namiętności. Boże Ciało i czas agrarny. który ukażę tobie (. Dla ludzi średniowiecza axis mundi była Jerozolima. A.. W liście do Wilhelma wspomina o jej anielskiej piękności i gracji ruchów tanecznych. Szczypiorski "Początek" Kategoria axis mundi w odniesieniu do Polski pojawia się w powieści w rozmyślaniach Henia Fichtelbauma: Tu byt środek ziemi. że świat bierze początek od środka. Z takich myśli może się tylko narodzić mit o polskiej wyjątkowości. Jak się dziś przypuszcza. Soplicowski dworek. miast.Pępkiem świata jest tu miasteczko bez nazwy. która znajdowała się od połowy XI w.). gdzie m. kochają się i umierają. który opływają cztery rzeki: Piszon. B. oś wszechświata. jarmarki). Podkomorzy. tzn. Od reszty świata oddzielone jest dodatkowo rzeką. była to pieczara. a uczyń tak.: prasa. mit.obrazy. że pod żadnym względem nie jesteśmy narodem szczególnym i pora przestać żyć mitami (nareszcie zdechł mit o naszej wyjątkowości (. Wojski). kampania bananowa. jak orka. Symbolika środka dotyczy zarówno krajów. Gichon. swoje rytuały. kostiumowy. Macondojest oddzielone od reszty świata bagnami. Garcia Marquez "Sto lat samotności" . ołtarz mają swoją symbolikę) i od tego centralnego punktu rozciąga się świat. Biblia (ST) . przy czym wszelkie zło przychodzi do Lipiec z zewnątrz (osadnicy niemieccy. ściany.). Chiddekel. toteż urządzano do niej wyprawy krzyżowe. Rozgoryczony i zrezygnowany pozostaje mąż modnej żony. serwis. gdzie na trójnogu zasiadała Pytia w obłokach duszących wyziewów i wpadając w rodzaj ekstazy. przywódcy gromady. w niewoli tureckiej. okres niezbędnych prac. A. ~lajświętszym zaś miejscem świątyni był adyton. że jest to Ameryka Południowa). (J. poczta cyrk.in. u podnóża dwóch nagich skał. która się tu wdziera.reszta świata (takie byty zabawy. wierzenia. występuje natomiast czas sakralny . Gdy bowiem Jahwe rozmawiał z Mojżeszem (Księga Wyjścia). Swiątynia jest domem Pana (stąd dach podłoga. która wkracza do osady. jak wszędzie na całym bożym świecie).. VII został nazwany centrum polszczyzny: tam się cztowiek napije. Tu ludzie żyją. który w ks.. nad Wisłą. Garcia Marquez "Nie ma kto pisać do pułkownika" . która niesie ze sobą zagrożenia (jej symbolem jest Ulica Krokodyli). "Sklepach cynamonowych" i "Stu latach samotności") stanowią zagrożenie dla stabilności i trwania miasteczka. rozlewiskami. podejmowane są najważniejsze dla tej zbiorowości decyzje. jest izolowany od spraw.Mityczna osada Macondo. takich jak choćby Dzień Zaduszny. zaś w nim sanktuańum (świątynia). mające na celu wyzwolenie z rąk niewiernych grobu Chrystusa.. huczne bale. brutalnej. bo sam Bóg umieścił tutaj jądro stworzenia oraz kolejarza Filipka: Czy ten kraj był tylko terenem przemarszu obcych wojsk (.) wedle wzoru przybytku. Cywilizacja. że na tym balu Werter miał strój. miały bardzo piękną oprawę i zwłaszcza w pierwszym dziesięcioleciu ("jasnym") mogły być uzasadnione sytuacją polityczną (odzyskaniem niepodległości). będące strażnikami tradycji . Dlatego też założenie każdej osady czy miasta jako powtórzenie kosmogonii zaczyna się od punktu centralnego (axis mundi).patrz: taniec... cały kalendarz obrzędów. sprzęgnięty z rytmem przyrody.. Cały świat grecki skupiał się wokół niej. wielka histońa zagląda tu tylko czasami (np. Były one w modzie. histońa" Mircea Eliade. była miejscem pielgrzymek Greków... to np. Axis mundi znaczy oś świata. A.Niedługo po poznaniu Lotty Werter był z nią na balu. siew. G.). Wszystkie te elementy (podobnie jak w "Chłopach". Może być: karnawałowy. także i tutaj. Dla bohatera pępkiem światajest umiejscowiona w centrum miasta kamienica ojca-kupca bławatnego. Jest nim chata Boryny.1) Centralnym punktem jest Ogród Eden. spory w one lata śród cichej wsi litewskiej. maskowy. nadysze Ojczyzny. że łajdactwa i świgtość w jednym stoją domu. jak też najskromniejszych siedzib ludzkich.

W pensjonacie pani Vauquer umiera ojciec Gońot. gdy Śmierć-Wykidajło może wyłączyć prąd w najlepszym momencie zabawy. Wszystko ma bowiem swój czas (Kohelet) i gdy minie ból wojny. (A. Patrz: taniec. samobójcy. które od niego dostała. Biełego. śmiech ze smutkiem (bal rozumiany jako życie). Jest to jej pożegnalny bal . B. H. obsadka.który był wi elkim wydarzeniem w jej monotonnym i nudnym życiu. Tutaj także dokonują się dwa akty: sprawiedliwości . J.: średniowieczny danse macabre oraz "Maskaradę" A. Po wielu perypetiach d'Artagnan przywiózł królowej spinki i na balu w ratuszu Jej Królewska Wysokość wystąpiła w stroju myśliwskim z dwunastoma spinkami na ramieniu. Na zawsze już zapamiętała zapach cygar.W wierszu przeplatają się dwa czasy (balu i wojny). Uczestnicy balu stanowią przekrój społeczeństwa polskiego: z jednej strony młodzi (zdesperowani i zbuntowani). nakładają się na siebie. Spotyka się na nim cała paryska arystokracja. Por. który. Biety "Maskarada" Groteskowo przedstawiony bal kostiumowy. uosabiająca zło) i młodych rewolucjonistów (Justyn Pol.prawa strona. gdzie rządzi pieniądz. obserwuje bal przez okna pałacu. W takt walca wirują pary. wszystko skończy się dobrze. Jak wielka dama zachowuje się natomiast pani de Beauseant. z drugiej . G. Z historycznych znakomitości pojawiają się we własnej osobie Gajus Kaligula i Messalina. Tu nie obowiązują prawa czasu i przestrzeni.służalcy. H. Osieckiej. że i Kopciuszek weźmie udział w balu. zamknął się z tysiącem swoich przyjaciół w odizolowanym od świata warownym opactwie. W pojedynku z nią ginie książę Prospero. W swojej powieści Berent próbuje ukazać nastroje i poglądy polskiego społeczeństwa w przededniu rewolucji 1905 r. uosobiająca dobro). Po balu Emma wpadła w depresję. miłość przeplata się z cierpieniem. nie pije.Bal w posiadłości księcia Pro spero. bankierzy. prosząc (żądając) jednocześnie. Bułhakowa. choć nie miała do kogo pisać). Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" . Delfina nie pozwala Eugeniuszowi nawet opowiadać o chorym ojcu. Jak to w baśniach bywa. papier listowy. truciciele. ale chłepcze. który Stefcia Rudecka przypłaci życiem. W większości są to cyniczni ugodowcy. Marcel.Doroczny bal u Wolanda. Obrazy są często niewyraźne.A. Na tym balu wszystko jest możliwe: księżyc przemienia się w lirę. Berent "Ozimina" . M. Od tego momentu pogłębiał się rozdźwięk w jej małżeństwie. na którym główny bohater. III cz. a zatem mamy do czynienia z sytuacją. fałszerze pieniędzy. E. Sowietnik. Po balu nabrała kaprysów wielkiej damy (pisma kobiece. Por. A. Wychodzący z balu (gdy z ratusza bije trzecia) spotykają jadące do stolicy wozy z ziełenizną (kontrast w obrazie międzywojennego społeczeństwa). lizusy. na której gra kot. donosiciele. wyżsi wojskowi. Andrzejewski "Popiół i diament" -Bankiet w hotelu "Monopol".I. Jest taka cierpienia granica i jest też na pewno granica radości. Dama . Wokulski. lecz tylko kontredansik na kwadransik. zgubi złoty pantofelek.żony prowincjonalnego lekarza . Wśród beztrosko tańczących par porusza się szczególny gość Śmierć -Domino i wybranej przez siebie osobie szepcze do ucha: policzone chwile twe. Bestrużew . na którym ostatecznie przekona się.zabicie szpiega Meigla (por. Jeśli wiersz rozumieć w sensie egzystencjalnym. Tym razem kardynał przegrał pojedynek z królową. jednak dobr a wróżka sprawi. Zakochane pary wirują w tańcu. wirują. Podczas balu najednym z nich zostanie wykonany swoisty "wyrok" (Doktor zginie od uderzenia piorunu). że Anna Austńaczka dwie z dwunastu spinek podarowała księciu Buckinghamowi. a bal pozostanie jedynie wspomnieniem. Prus "Lalka" .postanowiła odsunąć się od życia towarzyskiego (dla porównania postawa Delfiny i Anastazji). Tutaj bohater-narrator. Bal zostaje przerwany w środku najlepszej zabawy na wieść o wybuchu wojny rosyjsko-japońskiej. Dumas "Trzej muszkieterowie" Za podszeptem kardynała Richelieu Ludwik XIII postanowił wydać bal kostiumowy. pragnący wejść w kręgi arystokracji. królową jest Małgorzata. Żeromski . bal u Wolanda w "Mistrzu i Małgorzacie" M. ustanie czas wojny (wyróżniony w utworze inn ym rytmem wiersza). smukła. Proust "W poszukiwaniu straconego czasu" ("Sodoma i Gomora") Liczba gości i wystawność sprawiają. Gałczyński "Bal zakochanych" Bal odbywa się na pograniczu jawy i snu lub też może jest jedynie wytworem fantazji panny Klary.A. gdzie się nie je. jeśłi zgaśnie światło? K. chcąc uciec od szalejącej dżumy. mogła bowiem w czasie jego trwania porównać własne życie z życiem arystokracji. Cz. otulona w całun postać. który może być rozumiany jako metafora życia. sfery dyplomatyczne. donosiciele i deprawatorzy. Por. Mniszkówna "Trędowata" Bal. Piszący swój poemat latem 1936 r. składają się nań plastyczno-muzyczne wizje senne. Gośćmi na balu są np. na którym zgromadzili się przedstawiciele różnych warstw społeczeństwa polskiego. J.Bal u księcia. legendą. Tu też Karolina Szarłatowiczówna po raz pierwszy odkryła tajemnicę romansu Cezarego z Laurą. 18 . Ale wśród gości znajdują się konspiratorzy i zwolennicy lewicowych ideologii. trzeba będzie zapomnieć i wsłuchać się jedynie w takt walca i wesołe dzwoneczki u sań. zainteresowani jedynie pomnażaniem swoich majątków. oczaruje królewicza. jak polską Operę. Skupia się tu całe zło świata (por. gdzie nie ma miłości. Pelikan.A. jest nieobecny. Gałczyński "Bal u Salomona" Bal może tu być rozumiany jako metafora życia. bal w piosence A. szpicle. w czasie a którego nastąpiło przemieszanie się. Tuwim "Bal w Operze" Groteskowy obraz bawiących się wyższych sfer: hrabini Macabrini. aby królowa wystąpiła na nim w brylantowych spinkach. S. Bracia Grimmowie "Kopciuszek" Na tym balu królewicz ma sobie wybrać żonę. tu przedstawiciele wyższych sfer pozwolą jej boleśnie zrozumieć. "Dziadów") oraz litości (Małgorzata uwalnia od wyrzutów sumienia dzieciobójczynię Friedę). jak wielki jest klan wygnańców z Sodomy. Kardynał wiedział. gdy przesypie się piach w klepsydrze. twarz wicehrabiego. Miłosz "Walc" . Flaubert "Pani Bovary" Pierwszy i jedyny bal Emmy Bovary . że z zaczerwienionymi od płaczu oczami będzie źle wyglądała na balu. a duszą towarzystwa jest baron de Charlus. marionetkowy i anachroniczny teatr złudzeń "diabli biorą". Jest to świat. W chwili zupełnie niespodziewanej. gdzie do tańca śmierć zagra ci na dudce. podczas balu maskowego pojawia się dziwna. W. albo też jest to bal z jakiejś baśni. Obraz balu jest odrealniony. Jest to symbol śmierci. K. graf Ramoło. I! M. bo spotykają się tu najpiękniejsze panny i chłopcy pigkni bez miary.W zimową noc 1904 roku w warszawskim salonie baronostwa Niemanów odbywa się bal. kaci."Przedwiośnie" Bal w Odolanach zorganizowany przez Laurę Kościeniecką. noc Walpurgi). Regestrator.lewa strona. że jest wśród nich "trędowata". po raz pierwszy uświadomi sobie. Poe "Maska Śmierci Szkartatnej" . samobójstwo. że arystokracja nigdy jej nie zaakceptuje jako żony ordynata Michorowskiego. bojąc się. ale żre.Towarzystwo jest podzielone na jego zauszników (Doktor. i uciekając. powstaje pytanie: co będzie.I. całe lata przechowywała w bieliźniarce znalezioną cygarnicę. Tuwim widział. w czasie którego Cezary z Karoliną odtańczyli kozaka (kacapski taniec). że "zwykłe" przyjęcie u księstwa Gilbertostwa de Guermantes przekształca się we wspaniały bal. zdrajcy stanu. gdy parweniusz. Balzac "Ojciec Goriot" Wspólny bal Rastignaca i Delfiny de Nucingen wydany przez panią de Beauseant. która wkrada się jak złodziej nocny i nie ma litości dla nikogo. Patrz: miłość trudna. Na twarzy ma maskę trupa. Zawada "Dwudziestolecie literackie"). A. Oczywiście pojedzie macocha Kopciuszka ze swoimi złymi i brzydkimi córkami. Patrz: śmierć.

przedwojennej arystokracji z przedstawicielami powojennej władzy (Wrona). Uroczystość zakończona polonezem (narodowo i patetycznie!), którego wodzirejem jest Kotowicz. Por. "Bal w Operze" Tuwima. Tu motyw narodowego poloneza został wykorzystany do pokazania obrazu społeczeństwa po wojnie. A. Osiecka "Niech żyje bal"Popularna piosenka, w której bal należy rozumieć jako życie (drugi raz nie zaprosz4 nas wcale, życie to bal jest nad bale). Śmierć-Wykidajło (jak średniowieczna kostucha) nieubłaganie potrafi wyłączyć prąd w środku balu, toteż... carpe diem. * "Ładny bal! (fraz.) = a to dopiero historia!" * "Śmiejcie się, tańczcie, szalejcie, ale tańcząc, moje panie, pamiętajcie, że tańczycie na wulkanie". (R. Berwi6ski) * "Kiedy u nas i gdzie indziej wołano «byczo jest» - poezja przepowiadała zagładę sal balowych, cylindrów, nożyc do przecinania wstęg i wygodnych pulmanowskich wagonów". (Cz. Miłosz) * "Czasami trzeba szukać samotności aż na balu". (J. Iwaszkiewicz) * "Niech żyje bal! Bo to życie to bal jest nad bale!". (A. Osiecka) * "Wszystkie bale są kostiumowe, nawet bal nudystów". (H. D. Steinhaus) * "Bal pierwszy - ból pierwszy! Miej oczy otwarte. To tylko początek powieści". (K. Gliński) * "Po turmach siedzi młodzież nasza, Nam każą iść na bal". (A. Mickiewicz) "Początki tego, co się balem nazywa, Różne są, w czym bogactwo i smak się odmywa, Lecz wszystkich balów środek zawsze jest ten samy, A koniec jak komedii, tragedii lub dramy..." (C.K. Norwid)

Bezdomność Bezdomność Człowiek bezdomny to ktoś nie mający domu, schronienia, nie mający gdzie mieszkać, tułacz, wygnaniec, żebrak, sierota. Biblia (ST) - 1) Wyrokiem boskim Adam i Ewa zostali wygnani z raju i skazani na pracę, cierpienie, ból. Utracili bezpieczne schronienie, jakim był Ogród Eden, odtąd mieli o nie troszczyć się sami (Ks. Rodzaju 3,16-23). 2) Po czterystu trzydziestu latach wyprowadził Bóg naród wybrany z ziemi egipskiej. Izraelici porzucili swoje domy i podążyli za Mojżeszem do Ziemi Obieca nej. Wędrówka ich trwała czterdzieści lat i dopiero po tym okresie mogli osiedlić się i założyć domy. Biblia (NT) - 1) Chrystus przyszedł na świat w stajence, bo Józef i Maryja nie mogli znaleźć schronienia nawet w gospodzie (Łk. 2,7). Później rodzina święta skazana została na bezdomność i tułaczkę, ponieważ Herod, usłyszawszy, że narodził się król żydowski, kazał zabijać wszystkich nowo narodzonych chłopców. Józef z Maryją i dzieciątkiem uciekli do Egiptu (Mt. 2, I 3). 2) Na bezdomność dobrowolnie skazał się syn marnotrawny, porzucając dom rodzinny i wyruszając w świat ze swoją częścią majątku. Zrozumiał swój upadek i błąd, gdy jako pastuch świń musiał mieszkać z nimi i jeść z jednego koryta. Mitologia - 1) Przez dwadzieścia lat (dziesięć lat trwała wojna trojańska i dziesięć lat tułaczka spowodowana gniewem bogów) król Itaki, Odys, pozbawiony był rodzinnego domu i dlatego stał się symbolem tułacza, pielgrzyma (homo viator). 2) Wszechstronnie zdolny artysta, rzemieślnik, architekt, Ateńczyk Dedal został wygnany ze swego rodzinnego miasta za mord na Talosie. Przebywał na Krecie u króla Minosa, który go więził, obawiając się zdradzenia przez Dedala zagadki labiryntu. J. Bedier (oprac.) "Dzieje Tristana i Izoldy" - Gdy Tristan ocalił Izoldę przed trędowatymi, oboje uciekli w głąb lasu moreńskiego; najpierw spali w legowiskach z liści, później Tristan naciął gałęzi i zbudował szałas, a Izolda wysłała go gęstym mchem. Jedz4 tylko mięso

dzjkich zwierz~t, śpiq w legowiskach (...), twarze staty się blade, odzież w strZępach (...), ale miłujq się, nie czują cierpienia. "Legenda o św. Aleksym" Złożywszy wcześniej śluby czystości, Aleksy porzucił w noc poślubną swoją żonę, opuścił też dom rodzinny, a zabrane ze sobą bogactwa rozdał biednym. Od tego momentu, wędrując po świeciejako żebrak, zmieniał kolejne miejsca pobytu, wiódł życie biednego tułacza. Gdy po latach wrócił na dwór ojca, nie rozpoznany przez nikogo spędził jeszcze szesnaście lat pod schodami rodzinnego domu, z pokorą przyjmując wszystkie upokorzenia. F. Villon "Wielki Testament" ~ W utworze tym Villon wykreował szczególny typ bohatera. Jest to żebrak, oszust, złodziej, człowiek nie mający ani domu, ani rodziny, żyjący z dnia na dzień, często naruszający prawo (stąd kolejne pobyty w więzieniu), słowem - outsider. "Wielki Testament" to zapis życia łotra i włóczęgi, który nad uroki ustabilizowanego życia przedkłada chęć przeżycia przygody i rozpasaną miłość z grubą Małgośką. Jest to człowiek, którego życie upływa między karczmą, więzieniem, a mrocznymi uliczkami miasta. Sam Villon został za morderstwo skazany na karę śmierci, później zamienioną na wygnanie z kraju. W. Szekspir "Król Lear" Podzieliwszy swoje państwo pomiędzy dwie córki, Lear kolejno ma mieszkać u każdej z nich. Niestety, okrutne kobiety nie chcą gościć ojca u siebie. Stary, schorowany Lear błąka się wraz ze swoim błaznem po kraju, pozbawiony domu, schronienia, bliskich ludzi. W. Szekspir "Król Henryk IV" Następca tronu, książę Henryk (przyszły Henryk V), pokłócony z ojcem, żyje wśród ludzi z marginesu. Nie ma domu, do którego mógłby powrócić, nocuje w przygodnych karczmach, czasem po prostu w zamtuzach. Z. Morsztyn "Pieśń w ucisku" Wygnani z Polski arianie stali się bezdomni. Podmiot liryczny skarży się przed Bogiem, że ludzie wkroczyli w jego kompetencje, uzurpując sobie prawo do wyznaczania innym ich

miejsca na ziemi. Arianie za swoje przekonania zostali tego miejsca w ogóle pozbawieni. Molier "Świętoszek" - Intrygi Tartuffa prowadzą do tego, że Orgon i jego rodzina zostają pozbawieni własnego domu i otrzymują nakaz natychmiastowego opuszczenia rodzinnej siedziby. Ratuje ich przed tym wspaniałomyślność księcia. Wolter "Kandyd" - Wygnany paroma kopniakami w pośladki, Kandyd opuścił zamek barona i od tej chwili rozpoczęła się jego wędrówka po tym najlepszym z możliwych światów. Był w wielu krajach, gdzie mieszkał w gospodach i oberżach, przemierzył wiele mórz i oceanów, aż zrozumiał prostą receptę na szczęście, która sprowadza się do uprawiania wlasnego ogródka. J.W. Goethe "Cierpienia młodego Wertera" Weltschmertz (ból z powodu świata = ból istnienia), na który Werter cierpi, powoduje, że bohater nie może znaleźć stałego miejsca. Sam o sobie mówi, że jest pielgrzymem, porównuje swoją sytuację z losem mitologicznego Odysa. Ten brak zakorzenienia (także w sensie społecznym) powoduje, że Werter ucieka od świata i ludzi (świat jest we mnie) ijestjedną z przyczynjego samobójstwa. G.G. Byron "Giaur" - O bohaterze wiemy, że jest wenecjaninem szlachetnie urodzonym. W Grecji Giaur jest obcy pod każdym względem: narodowym, kulturowym, religijnym. Nie wiemy, ani gdzie mieszka, ani czym się zajmuje, ani z czego żyje. Jego życie, rozpięte między wielką miłością a nienawiścią i żądzą zemsty, jest naznaczone tymczasowością. Nawet klasztor nie stanowi dla niego domu i schronienia, ponieważ Giaur nie odczuwa żadnej więzi z mieszkającymi tam zakonnikami. A. Mickiewicz "Dziady''' cz. IV Oprócz bezdomności w sensie społecz nym (Gustaw nie akceptuje takiego układu społecznego, gdzie nierówność majątkowa jest przyczyną nieszczęśliwej miłości i samobójczej śmierci: blys kotkg niosg dla jasnych panów), występuje tu też w odniesieniu do Pustelnika-Gustawa bezdomność w sensie on -

19

tologicznym. Do końca nie wiadomo, czy bohater jest człowiekiem, czy duchem (w obecności księdza przebija się sztyletem i żyje nadal). Jest on także bezdomny w sensie dosłownym po latach nieobecności powraca do rodzin nego domu, który stał się rozsypującą się ruiną i dowiaduje się, że jego bliscy nie żyją. Patrz też: zjawy - upiory wampiry. A. Mickiewicz "Sonety krymskie" Po raz pierwszy w literaturze polskiej pojawiła się postać pielgrzyma, który w "Stepach akermańskich", mimo natłoku wielu niecodziennych wrażeń, nie może oderwać się myślami od wspomnienia rodzinnego kraju, czeka na głos z Litwy, jest samotnym wygnańcem; w sonecie "Burza" wyróżnia się spośród grupy podróżnych na statku, któremu grozi zagłada, bo nie umie się modlić i nie ma się z kim żegnać -jest więc to bezdomność w sensie dosłownym, jak też egzystencjalnym; w sonecie "Bajdary" wzrastającą tęsknotę i poczucie osamotnienia usiłuje zagłuszyć wielością doznań i wrażeń (lasy, doliny, glazy w kolei, w natłoku (...) chcę odurzyć się, upić tym wirem obrazów), co okazuje się jednak nieskuteczne (ziemia śpi, mnie snu nie ma). W sonecie "Pielgrzym" przyznaje, że w zestawieniu z bogatym krajobrazem krymskim wygrywa skromny, ubogi pejzaż stron rodzinnych (Litwo! Pialy mi wdzięczniej twe szumiące lasy (...) i weselszy deptalem twoje trzgsawice niŻ rubinowe morwy, złote ananasy). A. Mickiewicz "Konrad Wallenrod" - Od młodości Walter Alf pozbawiony był domu: najpierw jako dziecko po zamordowaniu rodziców przez Krzyża ków został uprowadzony do Prus; tam, co prawda, jego starannym wychowaniem zajął się mistrz krzyżacki, ale chłopcu pozostał w pamięci widok pożaru domu rodzinnego i krzyk matki, dlatego jego imię było niemieckie, dusza litewska została. Później zrezygnował ze spokoju, szczęścia i własnego domu w imię celu, którym było zniszczenie Zakonu: szczgścia w domu nie znalazl, bo go nie było w ojczyźnie.

A. Mickiewicz "Dziady" cz. III Bez domni są tu wszyscy, którzy w wyniku procesu zostali skazani na zesłanie. Setki kibitek pędzą na Syberię, a w nich młodzi spiskowcy, pozbawieni zarówno ojczyzny, jak też domu rodzinnego. Symbolem wygnańca jest pielgrzym, który pojawia się w "Ustępie": obcy, samotny, zagubiony w Petersburgu, nie mający możliwości powrotu. J. Słowacki "Kordian" - Od chwili opuszczenia domu Kordian pielgrzymuje po Europie w poszukiwaniu celu w życiu. Nigdzie nie jest u siebie, nigdzie nie znajduje schronienia, wszędzie spotykają go kolejne rozczarowania, toteż wędruje dalej (Londyn, Dover, Włochy, Watykan). Nie wiadomo także, czy miał dom po powrocie do Polski. Kordian jest spiskowcem, więc ponad szczęście życia rodzinnego przedkłada konieczność walki i wypełnienie misji - zabicie cara. J. Słowacki "Rozłączenie" Wiersz jest wyznaniem biednego tutacza, który tęskni do pozostawionej w kraju kobiety (matki? kochanki?). W celu podkreślenia całkowitej obcości światów, w których oboje przebywają, jej rzeczywistość przedstawia jako znaną, swojską, bezpieczną, zaś tę, w której on przebywa -jako świat w momencie stawania się,~ dynamiczny, obcy, groźny. Jego losem jest wieczna tułaczka i marzenia o krajobrazie z domem i ogrodem. J. Słowacki "Hymn" (Smutno mi, Boże) -Powtarzający się jak refren wers smutno mi, Boże wprowadza do wiersza nastrój przygnębienia i żalu. Bohater liryczny ma świadomość, że jego okrgt nie do kraju ptynie, płynąc po świecie, tęsknotę zaś dodatkowo pogłębiają lecące bociany, które przywodzą na myśl rodzinne strony oraz bolesna myśl nie wiem, gdzie się w mogilę polożę. J. Słowacki "Testament mój" W podobnym tonie utrzymane wyznanie tułacza, który żegna się z przyjaciółmi, bliskimi, mając świadomość przemijania i swojej obcości i samotności w świecie. Patrz: autotematyzm. C.K. Norwid "Pielgrzym" - 1) W chrześcijańskim rozumieniu każdy jest tylko pielgrzymem na

tej ziemi w swej wędrówce ku Bogu, stąd stwierdzenie przecież ja - aż w nieba łonie trwam, dlatego wszelkie ziemskie wartości, jak np. pałace, posiadłości, nie mają większego znaczenia, wręcz odwrotnie - odwracają uwagę od celów wzniosłych.2) W innymrozumieniujest to gloryfikacja pielgrzymstwa (emigracji) jako grupy wybranej (nad stanami jest stanów - stan), którą wywyższa właśnie pogarda dla przywiązania do określonego miejsca na ziemi, domu: mój dom ruchomy z wielblądziej skóry. E. Bronte "Wichrowe Wzgórza" Podczas jednej ze swych podróży pan Earnshaw spotkał na ulicy Liverpoolu brudne, zgłodniałe, na pozór nieme, cygańskie dziecko. Było bezdomne, więc zabrał je do Wichrowych Wzgórz. Chłopcu dano na imię Heathcliff. Na całe życie pozostało mu to piętno przybłędy, człowieka, o którego pochodzeniu nic nie wiadomo. Później, zraniony przez Katarzynę jej małżeństwem z Edgarem, sam skazał się na wieloletnią tułaczkę. Nie wiemy, gdzie był i co robił (może walczył w Ameryce lub był zwykłym rabusiem w Anglii). Wrócił z dużymi pieniędzmi, by móc pomścić doznane krzywdy. H. Balzac "Ojciec Goriot" Pomimo że Goriot cały swój majątek oddał córkom, u żadnej z nich nie znalazło się dla niego miejsce w domu. Zamieszkał w pensjonacie pani Vauquer, który był nie domem, ale przytułkiem dla najbiedniejszych lub ukrywających się przed prawem. Pod koniec życia Goriot zajmował najskromniejszy pokoik. Domy córek nie były dla starego ojca schronieniem. Patrzono tam na niego jak na intruza, wpuszczano kuchennymi drzwiami. F.M. Dostojewski "Zbrodnia i kara" - 1) Można mówić o społecznej bezdomności Raskolnikowa, człowieka samotnego, wyobcowanego i zbuntowanego wobec porządku świata. 2) Trudno też nazwać domem tę klitkę, którą Rodion wynajmuje, a która bardziej przypomina szafę lub trumnę niż mieszkanie, przez co działa przytłaczająco i depresyjnie na psychikę. 3) Warunki, w jakich żyje rodzina Marmieładowych (ciasnota, nędza, prymitywizm),

są typowe dla poziomu egzystencji warstw najuboższych Petersburga, stąd Raskolnikow w pełni zgadza się z poglądem, że setki, tysiące ludzkich istnień dałoby się skierować na wtaściwct drogę, dziesicttki rodzin ocalić od nędzy, rozkładu, zguby (...) i to wszystko za jej pieniądze. M. Konopnicka "Miłosierdzie gminy" - Tytuł noweli jest ironiczny. Gmina, chcąc zapewnić starym ludziom dach nad głową, organizuje licytacje, na których jej zamożni obywatele mogą kupić starego człowieka na zasadzie: otrzymują od gminy dodatek na utrzymanie zakupionego i ze swej strony zapewniają mu dom i wyżywienie. Gmina uważa, że zlikwidowała problem bezdomności i żebractwa, w praktyce jest to dla starych ludzi katorga, bo nabywcy chcą ze swoich podopiecznych wycisnąć ostatnie soki, więc wykorzystują ich do najcięższych prac. B. Prus "Lalka" - 1) To, co Wokulski zobaczył na Powiślu, wstrząsnęło nim do głębi. Nie były to domy, lecz zapadnięte do połowy okien budy: brudne, rozpadające się, gnijące, w których przecież mieszkali ludzie z braku innych warunków; dla niektórych domem była uliczna kupa śmieci, gdzie żyli, kochali i umierali. 2) Bezdomna w powieści jest Magdalenka, której Wokulski pomoże dźwignąć się z upadku i skieruje do domu Wysockiego. 3) Choć studenci w kamienicy Krzeszowskiej mają chwilowo dach nad głową, w każdej chwili grozi im wyrzucenie z powodu niepłacenia czynszu. S. Zeromski "Siłaczka" - Stasia Bozowska właściwie przez całe życie pozostała bezdomna. Jej los został określony w momencie, gdy dok onała wyboru, że chce poświęcić się pracy na rzecz najuboższych. Zamieszkała w więcej niż skromnych warunkach na wsi, pisała podręcznik dla dzieci wiejskich, nie wyszła za mąż, zdecydowała się nie mieć własnego domu. S. Żeromski "Ludzie bezdomni" Bezdomność odnosi się tu do jednostek i grup społecznych, może być rozumiana dosłownie i metaforycznie. 1) Nigdy właściwie nie miał domu doktor

20

Judym. Pochodził z rodziny biednego szewca pijaka, nie było dla niego także domem mieszkanie ciotki, gdzie się wychował, później był także pielgrzymem, nie mającym swego domu. Judym jest także bezdomny w sensie społecznym: nie należy do warstwy, z której wyszedł, a nawet nią gardzi, nie został przyjęty do warstw wyższych, gdzie zawsze będzie postrzegany jako syn szewca z Krochmalnej. 2) Podobnie Joasia, która pracując jako nauczycielka w Warszawie, tułała się po cudzych mieszkaniach, stąd jej marzenia o własnym skromnym domu. 3) Postać inżyniera Korzeckiego wprowadza do utworu inną, metafizycz ną wizję bezdomności. Jest to człowiek, któremu nic nie przynosi spokoju, wszędzie uświadamia sobie, że nie ma dla niego miejsca na ziemi, dlatego popełnia samobójstwo, uwalniając się od trosk życia. 4) Bezdomni są wszyscy ci, którzy mieszkają w warunkach urągających godności ludzkiej. Nie są to domy, ale budy, nory, owczarnie (w Warszawie za Żelazną Bramą, w Cisach - czworaki, w Zagłębiu mieszkania pracowników kopalni). Bezdomni są także ci, których warunki zmuszają do opuszczania kraju i szukania pracy i szczęścia na obczyź nie (Wiktorowie). W.S. Reymont "Chłopi" - W zhierarchizowanej strukturze wsi najniżej są usytuowani ci, którzy nie mają ziemi, nie mają własnej chałupy. Są to m.in. żebracy, jak np. Agata, która każdej jesieni opuszcza wieś, udając się kajś w świat, aby zimą nie być Kłębom ciężarem. Nie ma własnego kąta Jagustynka, która poszła na wycug i teraz za odrobek znajduje mieszkanie i wyżywienie u bogatych chłopów. Istnieje też w Lipcach liczna grupa parobków, którzy wynajmują się u gospodarzy na rok (jak Kuba, Witek), pracują za wyżywienie, ubranie, często mieszkają w stajni lub oborze. Ludzie ci nie liczą się w społeczności chłopskiej, nikt ich nie zaprasza na ważne spotkania, nikt ich o zdanie w sprawach dotyczących gromady nie pyta. J. Conrad "Lord Jim" - Od momentu ucieczki z "Patny" Jim stał się wiecznym tułaczem,

nigdzie nie miał własnego kąta. Uciekał przed samym sobą, bojąc się wspomnień i oskarżenia o tchórzostwo. Osiadł dopiero w Patusanie. S. Żeromski "Przedwiośnie" -1) Można mówić o bezdomności Cezarego Baryki, który w gruncie rzeczy nie ma prawdziwego domu (poza okresem dzieciństwa w Baku). Nie czuje się on szczególnie związany z żadnym z krajów, nie ma także sprecyzowanych poglądów politycznych, trudno też wyraźnie określić jego przynależność klasową. Widząc dom w Nawłoci i atmosferę w nim panującą, twierdzi, że czuje się jak bezpański pies. 2) Żydzi warszawscy z okolic Świętojerskiej, Franciszkańskiej mieszkają w warunkach, które są nieludzkie: wnętrza domów są (...) obtupione z tynku (...) świeci nagi ceglany mur, lecz i on jest oślizgły z brudu, pełen wyrw i plam (...) Potworne są tam kloaki, ścieki, zlewy, rynsztoki. 3) Podobne obserwacje dotyczą Chłodka: spali na cudzym prz)' kominku, na ławkach i pozapieckach, nie mając wiasnego domu i nic zgoła, co by w~asnym nazwać mogli. M. Dabrowska "Noce i dnie" - 1) Szymszel z Kurzy i jego rodzina stają się bezdomni po pożarze, który zniszczył ich chałupę. Wzruszona losem pogorzelców Barbara przyjmuje ich do siebie i rodzina Szymszela znajduje na czas jakiś schronienie w Serbinowie. 2) Po ;podpaleniu przez Niemców Kalińca mieszkańcy miasta, pozbawieni domów, stają się bezdomni. Wędrują wiele kilometrów, poszukując jakiegoś schronienia, które pozwoliłoby przetrwać wojnę. Wśród uciekinierów jest także Barbara Niechcicowa - samotna zagubiona, przerażona tym, co wokół siebie widzi, po raz pierwszy w życiu brutalnie pozbawiona domu. Z. Nałkowska "Granica" -Trudno nazwać domem tę klitkę, którą w piwnicy kamienicy Kolichowskiej zajmują Gołąbscy. Przypomina ona raczej celę, ajej powierzchnia nie przekracza tej, jaką w salonie Cecylii Kolichowskiej zajmuje kanapa z poduszkami na podłodze, stolikiem i lampą. Są to mieszkania ciemne, duszne, małe. U Gołąbskich w jednym

łóżku śpi pięć osób oni sami mówią: nie mieszkać tylko siedzieć, bo tam nie można się ruszyć. Przychodzi tu także przespać się wyrzucony z fabryki Hettnera Franek Borbocki. M.A. Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" Jednym z poważnych problemów mieszkańców Moskwy jest brak mieszkań. Te, które są dostępne dla przeciętnych mieszkańców, są obskurne, brudne, małe, gnieździ się w nich po kilka rodzin (tzw. mieszkania komunalne). Bezdomność jest również jedną z sankcji, jakie stosuje się wobec nieprawomyślnych twórców, takich jak Mistrz. Zajmuje on suterenę. A. de Saint-Exupery "Mały Książę" - Od chwili opuszczenia swojej planety B-612 Mały Książę stał się podróinikiem, wędrowcem poszukującym przyjaźni, usiłującym zrozumieć prawa rządzące światem dorosłych. Na każdej z planet był gościem. Wszystko po to aby zrozumieć, ie jego miejsce jest obok róży. E.M. Remarque "Łuk Triumfalny" Nowym elementem w krajobrazie międzywojennego Paryża są uchodźcy. Są to przybysze z Hiszpanii, Rosji Włoch i Niemiec - państw, w których rosną w siłę systemy totalitarne. Ludzie ci mieszkają w najtańszych hotelach, np. w "Internationalu", nie mają żadnych praw, w każdej chwili grozi im deportacja i obóz. Żyją z dnia na dzień, na walizkach. Dla niektórych (zamożniejszych) Paryż jest tylko punktem tran zytowym w drodze do Ameryki. Tak żyje też Ravic, który wie, że jako uciekiniera z Niemiec, nie stać go na założenie rodziny i posiadanie domu. Tę świadomość wyobcowania, bycia bezpaństwowcem stara się zagłuszyć alkoholem i pracą. H. Hesse "Wilk stepowy"Bohaterem powieści jest samotny intelektualista Harry Haller, pogrążony w smutku i rozmyślaniach, wyobcowany, nie rozumiany przez świat. Dla niego odniesieniem jest literatura i sztuka. Harry wynajmuje dwa pokoje (nazywa to pustelnią) w mieszczańskiej kamienicy, choć drobnomieszczański świat jest mu szczególnie obmieizły. I tak żyje, jak wilk stepowy,

określony przez dwie natury zwierzęcą i ludzką: zbłąkany pomiędzy nami, pośród miast i domowych ognisk (...), pełen trwożnego osamotnienia, dzikości, niepokoju, nosralgii i tułactwa. Nigdzie nie może być zadomowiony, bo byłoby to wbrew jego samotniczej naturze. W. Broniewski "Żołnierz polski" Obraz przegranego pod każdym względem żołnierza (ze spuszczonq, głowq (...), bez broni, bez orła na czapce), który nie może się mścić za to, że jego dom podpalili Niemcy i nie ma dokąd wrócić (szedł przez ruiny, przez zgliszcza), bo został pokonany pod Rawą, wzięty do niewoli, upokorzony. J. Tuwim "Kwiaty polskie" Poemat, pisany przez Tuwima na emigracji w la tach 1940-1944, jest modlitwą tułaczy, wygnańców o domojczyznę, którą stracili i którą tylko cud, jak się wydaje, może przywrócić; Daj nam uprzcttnąć dom ojczysty (...) niech będzie biedny, ale czysty, nasz dom z cmentarza podźwignięty. L. Staff "Pierwsza przechadzka" Obraz ruin i zgliszcz: smutnych ruin zwaliska, zwalone dookola parkany i bezdomni ludzie: kobieta piorąca łachmany, dziecko bawiące się gruzem na chodniku. Domów nie ma, pozostała wiara, że będziemy znowu mieszkać w swoim domu, będziemy stąpać po swych wtasnych schodach. L. Kruczkowski "Niemcy" Podwójnie bezdomny jest Joachim Peters: 1) jako uciekinier z faszystowskiego obozu, który nie może wrócić do domu i szuka ratunku u dawnego przyjaciela; 2) opuszczony przez ludzi, na których liczył, rozczarowany do profesora Sonnenbrucha, który w swoim domu nie chce mu udzielić schronienia. R. Bratny "Kolumbowie. Rocznik dwudziesty" - 1) Bezdomni są wszyscy ci, których mieszkania jako punkty kontaktowe zostały spalone lub wpadli ich znajomi czy bliscy z dokumentami na dany adres, jak np. Kolumb i jego rodzina; muszą więc zamieszkać jako lokatorzy u Jerzego. 2) Można mówić o bezdomności tych spośród pokolenia Kolumbów, którzy nie chcieli po wojnie wracać do Polski (Kolumb, Jagiełło, Robert). Domem była dla nich cała Europa- dziś

21

Hamburg, jutro Mediolan, ale nie przestawali tęsknić za krajem, gdzie zostawili rodziny, groby najbliższych. Kolumb uparcie czekał na list od Przyyaciela jako wezwanie do powrotu. M. Hłasko "Ósmy dzień tygodnia" - Agnieszka co prawda ma dom, do którego notabene niechętnie wraca z powodu ciasnoty, braku intymności, atmosfery wrogości i wzajemnych pretensji, natomiast Piotr nie ma własnego mieszkania i wynajmuje pokój wspólnie z kolegami. W polskiej rzeczywistości lat pięćdziesiątych dwoje młodych, kochających się ludzi czuje się bezdomnymi. M. Białoszewski "Pamiętnik z powstania warszawskiego" Ludzie całkowi cie pozbawieni domu szukają schronienia w podziemiach kościołów, w piwnicach lub w ruinach. Mimo takiej zagłady i zniszczenia domów aż po fun damenty, trwa życie w stolicy - ludzie organizują żywność, opracowują system chronienia się, wreszcie opuszczają morze ruin na Starówce i przedostają się do Śródmieścia. J. Kosiński "Malowany ptak" Powieść jest historią żydowskiego chłopca, który aby uniknąć obozu, ukrywał się na wsiach. Mieszkał w komórkach, schowkach i stodołach, ciągle szczuty, bity, napiętnowany jak malowany ptak wśród stada wróbli. Gdziekolwiek się pojawił, ludzie uciekali od niego z powodu jego cygańskożydowskiej urody, toteż wszędzie był obcy, wrogo i nienawistnie przyjmowany, często nocował poza osiedlami ludzkimi: w kupie liści, w lesie lub w dole na polu. Jego odmienność i wyobcowanie pogłębiało to, że chłopiec nie mówił. K. Kesey "Lot nad kukułczym gniazdem" - 1) Wódz trafił do szpitala psychiatrycznego, szukając tu schronienia przed światem, gdy rząd amerykański wykupił od Indian ziemię. W ten sposób czerwonoskórzy skazani zostali ; na wygnanie, rozpili się, zdegenerowali, bo pozbawiono ich tożsamości, wspól noty (analogia do historycznej przeszło ści Indian). Obraz rodzinnej wioski powracał we wspomnieniach Bromdena jako

synonim czasów szczęśliwych. 2) Bezdomni są pacjenci na oddziale chroników, z których najczęściej zrezygnowały rodziny, chcąc sobie ułatwić życie. J. Gtowacki "Antygona w Nowym Jorku" - Akcja sztuki rozgrywa się w środowisku amerykańskich homlesów (bezdomnych) w Tompkins Square Park, gdzie obok siebie na ławkach mieszkają tułacze z różnych krajów: Pchełka - z Polski, Anita z Puerto Rico i Sasza - Żyd z Petersburga. Łączy ich jedna myśl - jak przeżyć chłodną noc (np. za dolara w kotłowni) albo jeszcze jeden dzień, gdy nie ma nawet centa na butelkę politury. Już niżej nie mogą spaść, to byli ludzie na dnie - jak u Gorkiego. Stanowią poważny problem dla władz miasta, toteż kolejne zarządzenia, regulujące porządek w parku, skierowane są przeciwko bezdomnym; jak podaje do wiadomości policjant, np. w Los Angeles uporano się z problemem bezdomnych w ten sposób, że kupuje się im bilet dokądkolwiek chcą, ale tylko w jedną stronę. M. Ondaatje "Angielski pacjent" - 1) Wojna sprawiła, że Hana, Caravaggio i "Łosoś" musieli opuścić swoje domy i udać się do Europy. Poświęcając się obowiązkom (Hana jest pielęgniarką, Caravaggio szpiegiem, a "Łosoś" - saperem), ani przez moment nie zapominają o domu, który utracili. Ich przystanią stanie się dopiero pod koniec wojny Villa San Girolamo. 2) Almasy od dziecka oderwany był od domu. Szkoła w Anglii, liczne podróże, a potem praca dla Brytyjskiego Towarzystwa Geograficznego (sporządzanie map pustyni) uczyniły zeń człowieka bezdomnego, skazanego na tułaczkę. I choć wydawało mu się, że domem była dla niego ukochana pustynia, dopiero w Villi San Girolamo znalazł swoje miejsce i naprawdę bliskich ludzi. * "Dom polski (...) to ojczyzna, a inne kraje są hotele". (J. Tuwim) * "Wszak homles to nie człowiek, ma obowiązki, ale nie ma praw". (J. Głowacki) * "Bo nie ma ziemi wybieranej, Jest tylko ziemia przeznaczona,

Ze wszystkich bogactw-cztery ściany, Z całego świata - tamta strona". (K. Wierzyński)

Błazen Błazen - 1) komik występujący w cyrku, klown; 2) człowiek niepoważny, ośmieszający się, kompromitujący się, będący pośmiewiskiem; 3) postać występująca na dworach królewskich - trefniś, wesołek, komik. Bardzo często jednak postać błazna - wielkiego prześmiewcy kojarzono z mędrcem. W każdej niemal mitologii (polinezyjskiej, babilońskiej, chińskiej, greckiej, egipskiej) obok postaci bohaterów występują postacie niepoważne, stanowiące dla tych pierwszych przeciwwagę. Bohater pozytywny, - to symbol dobra, mądrości, światła i porzctdku, demoniczuy lub komiczny dubler - to o6raz zta, głupoty, ciemności, chaosu (M. Słowiński "Błazen"). W mitologii greckiej: - 1) Dionizos (rzymski Bachus) - bóg wina, płodnych sił natury, plonów. Podróżował zawsze w otoczeniu wesołego, hałaśliwego or szaku bachantek, satyrów, selenów i nimf. Obrzędy ku czci Dionizosa miały charakter orgiastyczny, falliczny, gdy dozwolone były wszelkie czyny i gwałcony był naturalny porządek rzeczy, wiele spraw "stawiano na głowie", czyniąc wszystko na opak. Jak pisze Caillois ("Żywioł i ład"), to naruszenie harmonii, chaos, miały charakter oczyszczający. 2) Odyseusz ma wiele cech błazna i mędrca (np. stoicy uważali go za mędrca). Z mitologii i "Odysei" Homera znany jest jako bohater potrafiący sobie radzić w każdej sytuacji, jego podstępy są zawsze inteligentne i skuteczne, choć często zawierają elementy ośmieszenia przeciwnika (np. aby nakłonić Achillesa do udziału w wojnie lub aby wydostać się z jaskini cyklopa Polifema, czy też by przepłynąć obok wyspy syren: posłuchać śpiewu i ocalić statek). Nie bez powodu przydomek "Ulisses"

(rzymska wersja Odyseusza) nosił Zagłoba. J. Bedier (oprac.) "Dzieje Tristana i Izoldy" - Jak na każdym dworze królewskim, tak i na dworze króla Marka jest błazen. Nazywa się Frocyn, jest karłem, stąd pewnie jego szczególna złośliwość. To on podpowiedział królowi podstęp, którego zadaniem było wykazanie niewiemości Izoldy i zdrady Tristana (wysypanie mąką przestrzeni między łóżkami kochanków). F. Villon "Wielki Testament" Villona określano mianem "króla włóczęgów", "poetą spod szubienicy". Stworzył on wizerunek człowieka końca średniowiecza, który mając świadomość ulotności życia, przemijania (np. ballada "Żale pięknej płatnerki" lub "Ballada o paniach minionego czasu"), chce z niego czerpać pełnymi garściami, stąd jego zachwyty nad jędrnym cycuszkiem i krcFgłym zadkiem, stąd też jego swawolne i sprośne zabawy z grubą Małgośką. W okresie średniowiecza i renesansu odpowiednikiem starożytnych Dionizji (czy saturnaliów) był karnawał. Był to okres, gdy zanikały wszystkie hierarchie, zawieszano przywileje, nadchodził czas wspólnej zabawy. Głównym elementem święta był śmiech, który uwalniał od ascezy, pokuty, dogmatów i nakazów, który wywracał także cały świecki i kościelny porządek. Stałym elementem kamawału było odwrócenie ról i obieranie tymczasowego króla, tzn. koronowanie osła lub błazna. W karnawałowych korowodach na odpustach i jarmarkach przewijały się postacie wielkoludów i liliputów, królów i błaznów. W kulturze średniowiecza i renesansu błazen należy do ścisłej kasty ulicznych śmieszków, nadwornych tref nisiów. W tym okresie pojawia się jako oznaka błaznowości kaptur z dzwoneczkami, barwny, jaskrawy strój. Do szczególnych wydarzeń karnawału należały święta btaznów lub ich regionalne odmiany - święto głupca czy osła. Wszystkie gry święta btaznów stanowiły groteskową degradację różnych obrzędów i symboli religijnych cz y państwowych. Np. ołtarz zastępowano stołem karcze-

22

W scenie na cmentarzu. marionetką (t~rkcł) w rękach Boga (i Fortuny). który przedstawiony został groteskowo: wygłasza frazesy. nie może zapanować nad błazeństwami papugi. jak serdeczne stosunki łączyły go z błaznem. filozofii. Skazany na szubienicę. W. Bryzżałowem. na którym zawiśnie. na którego Czerwiakow kichnął w czasie spektaklu. Wielki błazen i tchórz nad tchórze. a Kordiana raczy opowieścią o papudze.P. To pozbawione znaczenia wydarzenie urasta w chorej wyobraźni urzędnika do rangi sprawy.P. który . Patrz: przernijanie. bo oto pogardliwie dotychczas odbierana postać głupca. Gucio wraca nocą lub nad ranem ze swych nocnych eskapad. Fredro "Zemsta" Najbarwniejszą postacią komedii jest Papkin . Przyczyną tego jest lęk urzędnika niższej rangi przed dyrektorem departamentu komunikacji. łączy w sobiejednocześnie cechy komizmu i tragizmu. Hamlet dowiaduje się. gorsząc swoim brakiem manier i zgoła plebejskim obejściem. ale jednocześnie człowiekiem dobrodusznym. gdy grabarze wykopują z ziemi czaszkę. że Aleksander Wielki tak samo wyglądat w ziemi?) zawarta jest sugestia. swojego pana. na którego spada także obowiązek płacenia karcianych długów Gustawa. tak lubiany przez wszystkich. serdeczny (tysiące razy wozit mnie na grzbiecie (. Rubaszny i jowialny bohater mówi o sobie: Nie tylko sam jestem dowcipny. Czerwiakowjest tu żałosnym błaznem. jakim jest Czerwiakow. by mógł sobie wybrać drzewo. Szekspir "Henryk IV" i "Henryk V" . błazna królewskiego. Polskiej adaptacji takiego tekstu dokonał Jan z Koszyczek (1521 r. czoło szerokie. nigdy nie jest pustym śmiechem. uszy kosmate.W 23 . który w rzeczywistości jest mędrcem. Sam pomysł jest błazeński. która mogłaby spowodować jego dymisję i Bóg raczy wiedzieć. Rabelais "Gargantua i Pantagruel" . Bardzo populamym bohaterem literatury średniowiecza i wczesnego renesansu stał się Marchołt. zachłanność. udzielając mu zbyt mądrych odpowiedzi. że była to czaszka Yoricka. otoczony gronem przyjaciół. F. pijaków. Papież. która wdając się w dysputy z kardynałem. wchodzi do domu oknem. Boscha "Okręt błaznów"). Czechow "Śmierć urzędnika" Mały człowiek. humanisty. ale mówi o swoim wielkim majątku. które ten rozwiązuje. Fredro "Śluby panieńskie" Błazeńsko śmieszny jest Gucio. które miał król Salomon mądry z Marchołtem grubym a sprośnym". Jest on ojcem Pantagruela. Jego humor (niekiedy prostacki) burzy powagę świata przedstawionego. Z wypowiedzi księcia można wywnioskować. Robi on głupców z księży. Twierdzi też. Król zadaje prostakowi wiele zagadek. Erazm z Rotterdamu "Pochwała Gtupoty"-Nowościąjest mówienie o sprawach poważnych (religii. że jest prawie równy Bogu. a błazeńskiemu biskupowi kadzono dymem ze starych butów. ponieważ człowiek jest tylko zabawką. śmiechem pokrywa zmieszanie sytuacją. trzymającego w jednej ręce okrągłe zwierciadło.. "Roz mowy. Bruegla "Walkę postu z karnawałem". gdy mu tylko dłużej szczęście sprzyja. spór z Sorboną o dzwony Katedry Notre Dame. Czechow "Kameleon" . Kolejne przygody bohaterów tej powieści fantastycznej w pięciu księgach (np. np. podróż na kobyle do Paryża. bo błazeńska forma mówienia prawdy to margines wolności mędrca . stąd jego kolejne próby płaszczenia się przed dyrektorem. Sowizdrzał urodził się w Saksonii. niesie śmiech łagodzący gorzką prawdę o życiu. obdicze jakoby u osła. która przeleżała w niej dwadzieścia trzy lata. kiedy opuści go młody królewicz.lew Północy. w których wychodzi na bohatera. ręce jakby klocki (. królów. poważne sprawy (np. Hamlet snuje rozważania na temat przemijania. by rozprawić się ze złem na świecie. lubiący opowiadać o sobie nieprawdziwe historie. niegodne postępki. A.). sam jest głęboko nieszczęśliwy. J. pijatyki. odpowiadając półsłówkami na pytania pań. jego małżeństwo) pozostawiając wujowi. mały a miąższy. Patrz: śmierć (bohaterów literackich). wzorowana na żołnierzusamochwale Plauta. blagier. która wykrzykuje wersety biblijne. Wszystko odbywało się wśród tańców. mistrzów uniwersyteckich. wesołka uczynił postać pozytywną. precz Luterku. Erazm z głupca. wystawiając mędrca na pośmiewisko. ale wielokrotnie wypo- scholastycznego nauczania.). które ma wędrowny wesołek. Szekspir "Hamlet" .Człowiekowi się zdaje. który błazeńską maskę wkłada po to. W. Rubaszny i chytry wieśniak w rozmowie z mędrcem zapędza go w kozi róg. ale i drugim daję dowcip. w Niemczech. Jego śmiech ma przy tym właściwości dydaktyczne. te wargi całowatem sam nie wiem ile razy). choć naprawdę jest typowym łowcą posagów.Postać Falstaffa. że Hamlet dobrze pamięta Yoricka. Marchołt jest jakby odwrotnością (sobowtórem) komiczną mądrego Salomona. że żadna kobieta mu się nie oprze. piosenki. który pozwala sobie na ostrą krytykę duchowieństwa (kupczenie świętościami. że później w salonie pani Dobrójskiej zasypia rozparty na krześle.. W pytaniu do Horacia (myślisz. uzyskuje w utworze prawo wydawania sądów na temat Kościoła.był dla Hamleta bardzo czuły. krytyka zakonów. pt. nie może jednak znaleźć odpowiedniego i w ten sposób unika stryczka. rozmawiając z papugą. błazna. Postać ludowego prześmiewcy zainspirowała powstanie w Polsce nurtu literatury sowizdrzalskiej pochodzenia plebejskiego.Gargantua jest wielkim żarłokiem i opojem. że śmierć zrównuje błazna i króla. Ajednak Falstaff (niejako mistrz przyszłego Henryka V). A.. Trefniś próbuje pocieszyć i rozweselić J.człowieka mądrego. "Sowiźrzał kratofilny i śmieszny". wiedzy. które zostały zawieszone na szyi kobyły) służą do pokazania w sposób błazeński (satyryczny) ujemnych zjawisk w społeczeństwie (np. (Por. Przedstawiano go na koniu. najczęściej czmycha w popłochu. Słowacki "Kordian" Błazeńsko ukazana została scena wizyty Kordiana u papieża. przyciśnięty do muru. Por. Papkin jest bez grosza przy duszy. temat świata i natury człowieka. nauki. który wzbudzając śmiech otoczenia. zrobiła z niego głupca. Innym wcieleniem błazna był Sowizdrzał. rotmistrz stawny i kawaler. Jest to zbiór około stu błazeńskich opowiadań o przygodach. odprawiano liturgię graczy.jak można przypuszczać . Trzymając czaszkę Yoricka. Ulubionym żartem Sowizdrzała jest dosłowne i dokładne wykonywanie poleceń. którego surowo oceniano za jego grzeszne. Mówi. macha chusteczką. w drugiej sowę. państwie) w poetyce błazna. Kochanowski "Człowiek boże igrzysko" . że cały świat został stworzony dla niego. Wspomina jego żarty. A.. sprośnych pieśni. staje się zarozumiały i hardy. tyranii rzą. że wszystko może sobie w życiu zaplanować.) pt. W. więc duma człowieka ijego wyobrażenie o własnej wielkości są po prostu błazeńsko śmieszne. błaznów petno wszędzie). Po raz pierwszy pojawia się w literaturze błazen..wiada także bardzo gorzkie uwagi na dzących). Do papugi mówi: precz szatanku!. Polski tekst z 1515 r. jakie jeszcze konsekwencje. który nic sobie nie robi z obowiązujących norm obyczajowych. fantazję. który pojawił się na przełomie XV i XVI w. Ten kłamczuch i krętacz. A. bohater apokryficznej opowieści ludowej o sprytnym i rubasznym prostaku. uważa. płatającym figle możnym tego świata. wzbudzającym śmiech olbrzymem. prosi chytrze króla. Takich ludzi Kochanowski nazywa błaznami (próżno to. pozostanie sam. Szekspir "Król Lear" Odtrąconemu przez córki i błąkającemu się po: kraju Learowi towarzyszy jego błazen. wfosy jakoby na koźle. gfowę miat wielką. Obraz Marchołta jest przeciwstawieniem obowiązujących w epoce wzor ców: wzrost Marcho~ta byt krótki. Przede wszystkim chce bawić się i używać życia. też fraszkę "O żywocie ludzkim". a później wędrował przez całą Europę.mnym. kłótliwość). toteż nic dziwnego. której się nie spodziewał. Narratorem jest błazen Głupota. staje się pośmiewiskiem zupełnie wbrew sobie.

I tak np. Lubi żyć ponad stan za pieniądze pożyczane na prawo i lewo. bo na pewno jest wściekły. pozostawiającje żonie. Stylizuje się na młodopolskiego dekadenta.Celem Yossariana jest nie dać się zabić na wojnie. mając przy tym taką minę. rewirowy twierdzi. jakby to on jej robił łaskę.despota. nie lubiący specjalnie pola bitwy. uwodziciela kobiet. E. błazen króla Zygmunta Starego. że Stowacki wielkim poetą był. że przy okazji wielkich burz historycznych gówno zawsze na wierzch wypływa. H. Jednakże miara błazeńska się przebrała. 2) Nie stronią od błazeństw i niewybrednych żartów studenci z kamienicy Krzeszowskiej. Yossarian nie chce być bohaterem. które wydobywają tylko najaw całe jego pozerstwo i bufonadę. że generał ma tylko psy rasowe i to paskudztwo niejestjego. zwłaszcza że przed formą nie ma ucieczki. tchórz. S· Wyspiański "Wesele" . który z każdej sytuacji potrafi znaleźć wyjście (słynne fortele Zagłoby). brak per spektyw (myśmy słabi wielkość gniecie. H. w sytuacjach szczególnych potrafi poświęcić się dla przyjaciół. a także Tigellinowi. błazeńskie robienie min za plecami czy mruganie okiem są metodami stokroć skuteczniejszymi niż stosowana z całym naukowym uzasadnieniem okrutna terapia siostry Ratched. Pożar Rzymu. prof. drętwej formy szkolnej.1) Błazeńsko zachowuje się baron Krzeszowski. Jednak Pieniążek. kobieciarz. toteż najego widok Dziennikarz mówi: wielki mąż. że najczęściej niewybredne żarty. Wielki szaleniec i komediant. choćby w domu Młodziaków. aby na tle płomieni trawiących miasto cesarz mógł recytować swój poemat o pożarze Troi. który boi się własnego cienia.przy tym wiele osób (np. I widać. stądjego pojedynek z Wielką Oddziałową to walka śmiertelnej powagi z rubasznym (rodem z Rabelaise'a) śmiechem. bo jakiś pies pogryzł złotnika. który przez cały czas udaje kogoś.z Sapiehy). nie widzę dróg). Gombrowicz "Ferdydurke" Powieść jest traktatem na temat błaznów i błaznowania. np. to gorąco. który przed wojną współpracował z obecnym prezydentem miasta. bo sam się śmieje. że niejako z urzędu powinien interweniować w sytuacji zakłócenia porządku. twierdzi. człowieka bywałego w świecie artystycznej bohemy. odegraną przez nich scenę przed sądem i przeprowadzkę). Spragniony był zwłaszcza pochwał na temat swojej twórczości. tyran i okrutnik. Wie. przebiegły błazen. można kpić ze wszystkiego (por. Zapolska "Moralność pani Dulskiej" . cwaniak życiowy i błazen. zawsze i wszędzie czuje się swobodnie. J. żałosny nauczyciel języka polskiego. z jedną tylko walizeczką sprowadza się do żony. to lituje się nad psem ku uciesze tłumu. bo już nawet Hesia zna się na jego czczych przechwałkach. później Zygmunta Augusta. którzy upodobali sobie zwłaszcza nadętą baronową i albo ją straszą. Zagłoba jest najbarwniejszą postacią całej "Trylogii". kim nie jest. innych bezlitośnie ośmiesza. J. Bo Mc Murphy za dobry żart oddałby wiele.Szczególną postacią dtvgoplanową jest dziennikarz "Głosu Ostrowieckiego" Pieniążek. Oczumiełowowi robi się to zimno. Choć jest tchórzem podszyty. że w ich małżeństwie nastąpił podział ról i każde robi to. Mc Murphy wprowadza do Kombinatu pówiew życia i normalności. bo przecież pani Kirłowej istotnie wielką przyjemność (!) sprawia użeranie się z codziennymi obowiązkami we dworze.Orzeszkowa "Nad Niemnem" W galerii postaci błazeńsko został pokazany Kirło. uwodziciela i pożeracza serc niewieścich. I tak kilka razy padają uwagi z tłumu to potwierdzające. W towarzystwie rozgłasza. Oczumiełow każe psa oddać do hycla. albo złoszczą. niezmiennej. który za wszelką cenę chce podtrzymać przeświadczenie o swej wielkości. że pies należy do generała. albo gorszą. Stary. że już wyzwoliły się spod władzy formy (Młodziakowa. widowisk. co ma uczniom do powiedzenia to to. która jest buntem przeciw przymusowi szkolnemu. którymi inteligentnie karmi go Petroniusz.jak i obrony przed ich narzucaniem jest bezsprzecznie wielką błazenadą. a właśnie na rynku gromadzi się tłum. Kołtun. Sienkiewicz "Quo vadis" Wielkim błaznem jest cesarz rzymski. który swoje barwne opowieści tak umiejętnie prowadzi. doprowa dza do śmiechu jednych. Haśek "Przygody dobrego wojaka Szwejka" . który ucieka od obowiązków. że nie wierzy. wyścigów i igrzysk. Gdy jednak ktoś inny prostuje. że zawsze w nich w całej okazałości ujawnią się jego rzekome męstwo i zasługi. dla Gombrowicza bowiem cały proces zarówno wytwarzania form. dla którego polityka i życie były ciągłą grą. Jego głęboko skrywanym (!) marzeniem było dorównanie wielkością Homerowi.oczach mieszkańców miasteczka rewirowy Oczumiełow robi z siebie pośmiewisko. chory na punkcie swojej wielkości z łatwością przełykający wszelkie kłamstwa i pochlebstwa. Uwielbia przypisywać sobie cudze czyny. to grozi hyclem. Mądrość Stańczyka polega tu na pokazaniu Dziennikarzowi całej błazeńskiej pozy wygłaszanych przez niego dekadenckich twierdzeń (uderzyłeś błazna ton) oraz uświadomieniu mu groźby płynącej z utrzymywania narodu w przeświadczeniu o jego małości oraz śpiewaniu mu kruczych tonów. choć rozczarowanego życiem człowieka. J. Pimko. Podobnie jest w innych środowiskach. Święckim. bywalca kawiarń. iż taka mała psina mogła zrobić krzywdę takiemu drągalowi. odbył się po to. G. którym się wydaje. choć często zręcznie wykorzystywał opinie innych. stwarzający wrażenie światowca. dlatego tak łatwo było nim kierować. opasły szlachcic z wielkim brzuchem i bielmem na oku.Patronem Onufrego Zagłoby jest mitologiczny Odyseusz (Ulisses) i to zdaje się wpływać na charakter postaci. małość. W. to znów zaprzeczające temu. Heller "Paragraf 22" . Obdarzony niezwyk łym dowcipem. przy czym najśmieszniejsze są te osoby. łgarz i mitoman. karierowicza Swięckiego) i odsłania prawa rządzące światem. śmieje się. teraz jest pogardzanym przez wszystkich podrzędnym. jeśli głowa kiepska. zarówno Petroniuszowi jak też Poppei. rozbiera się i ubiera. samochwała i gawędziarz. że to na pewno pies generała Żygałowa. gdy na chwilę z niej wypada (konfrontacja z Kopyrdą i awantura u Młodziaków). K. musi on unikać obowiązkowych lotów. że nie da 24 .patrz: żołnierz. potrafi kpić z każdego (np. co lubi. bo jest przecież kobietą nowoczesną). a jedyne. pojedynek z Wokulskim).Zbyszko Dulski to człowiek. a od nich najpewniej chroni choroba i pobyt w szpitalu. musi być z Witebska . który na chwilę tylko przywdział maskę buntownika i cygana. bo na każdą sytuację ma gotową wypowiedź i gotową minę (mruga. Prus "Lalka" . uczniowie reagują błazenadą. który spalono na jego polecenie. Andrzejewski "Popiót i diament" . toteż aby to osiągnąć. Na wtłaczanie ich w fortnę szkolną. błazeńska komedia miała się ku końcowi. Neron . Sienkiewicz "Potop" . nie widzę. Nie ma dla nich żadnego tabu. zapijaczonym dziennikarzyną. żartuje). który duże wrażenie może zrobić tylko na naiwnej Meli. nie stroni więc od wielkopańskich gestów (np. Gdy ktoś z gapiów rzuca. główny kreator sztywnej. W gruncie rzeczy jest życiowym błaznem. Nie miał nigdy własnego zdania. Pijany Pieniążek z całą brutalnością twierdzi. która nie wstydzi się swoich funkcji naturalnych i z toalety co rano wychodzi dumna i oczyszczona jak ze świątyni. lwa salonowego. który wszędzie widzi zło. Do tradycji narodowej wszedł on jako mędrzec zatroskany o losy kraju. sam z siebie robiąc błazna i pozwalając na to innym.Przed Dziennikarzem pojawia się Stańczyk. Za maską pijanego błazna kryje się twarz mądrego. Kesey "Lot nad kukułczym gniazdem" Karciarz. W gruncie rzeczy jest pozerem i fanfaronem. B. która nie zakłada samodzielnego myślenia. Bladaczka. demaskuje. Stańczyk ob naża wewnętrzną słabość przedstawiciela krakowskich "stańczyków". Zwolennik bachicznych uczt. opój i żarłok. rozpustnik i hipokryta. Podobnie prof. Zgrany do cna. wychodzi na kompletnego błazna.

(przysłowie niemieckie) * Poznać błazna i bez dzwoneczka. ciemniejszą stroną osobowości. więzieniem. Patrz: sobowtór. Stary. Jest on nieskomplikowany i dlatego piękny -jak twierdzi Eleonora. to jego żołądek staje się symfoniq natury i iście królewskim gestem poprawia spodnie. usłyszawszy. Aby przeżyć. że Jola nigdy już nie przyjedzie i wymarzonego domu w Polsce nigdy nie będzie. bliskich ludzi. (przysłowie staropolskie) * "Nie z mądrości. a więc drugą. ale nie ma też żadnych zasad.). Ten efekt komiczny nie jest przez niego zaplanowany. bo Józef i Maryja nie mogli znaleźć schronienia nawet w gospodzie (Łk. zmieniał kolejne miejsca pobytu. jakim był Ogród Eden. że jest tchórzem i w każdej chwili sam z siebie zrobi pośmiewisko i pozwoli na to innym.). gdy Yossarian wystąpił do dekoracji medalem za szczególne zasługi bojowe (!) z gołym torsem. Józef z Maryją i dzieciątkiem uciekli do Egiptu (Mt. podświadomie zaś krzyczy z bólu i nie godzi się na rozstanie (królu. Szekspir "Król Lear" Podzieliwszy swoje państwo pomiędzy dwie córki.. królu. często naruszający prawo (stąd kolejne pobyty w więzieniu). Później rodzina święta skazana została na bezdomność i tułaczkę. Utracili bezpieczne schronienie. które nie przystoją władczyni. schronienia. współczesnej rzeczywistości królową jest zakochana kobieta.. Każdy człowiek jest jednocześnie i królem (królową). porzucając dom rodzinny i wyruszając w świat ze swoją częścią majątku. odtąd mieli o nie troszczyć się sami (Ks. który własnego ojca by sprzedał za dwa dolary. schorowany Lear błąka się wraz ze swoim błaznem po kraju. berło) i współczesnej (stacja kolejowa. scena. to wojna pozbawia go godności. "Legenda o św. uważa się go za mędrca. (J. sierota. Jedz4 tylko mięso dzjkich zwierz~t. Lear kolejno ma mieszkać u każdej z nich. Szekspir "Król Henryk IV" Następca tronu. Gdy po latach wrócił na dwór ojca. 25 . dwór. Izraelici porzucili swoje domy i podążyli za Mojżeszem do Ziemi Obieca nej. "Wielki Testament" to zapis życia łotra i włóczęgi.) "Dzieje Tristana i Izoldy" . a przy nich powtarzają się te same gesty i te same słowa-jest to w istocie farsa. kazał zabijać wszystkich nowo narodzonych chłopców. Biblia (ST) . ale miłujq się. Bedier (oprac. myśląc o samobójstwie. 2) Wszechstronnie zdolny artysta. nie rozpoznany przez nikogo spędził jeszcze szesnaście lat pod schodami rodzinnego domu. którego życie upływa między karczmą. gdy jako jeniec wojenny wędruje w srebrnych butach i kusym paltociku. ponieważ zarówno w cywilu.W środowisku nowojorskich homlesów (bezdomnych) jest i mędrzec (rosyjski Żyd. opuścił też dom rodzinny. Np. Rodzaju 3. F. 2) Na bezdomność dobrowolnie skazał się syn marnotrawny. Ponieważ jednak te same sytuacje powtarzają się od wieków (najpierw minie nasza mitość. Tu znowu powraca motyw dualizmu: zewnętrznością jest beztroska i lekkość bohaterki (będę lekka w ruchu ramion). K. pozbawiony domu. o czym przekonuje symboliczne i smutne zakończenie utworu. J.1) Wyrokiem boskim Adam i Ewa zostali wygnani z raju i skazani na pracę. a Izolda wysłała go gęstym mchem. * Jak długo błazen milczy. Jednak pod maską wiecznego kawalarza i rubasznego prostaka kryje się smutek egzystencji bez przyszłości i głęboko skrywana świadomość. rozpacz (to błazna boli i to on z okna skoczy). pofoŻy się na torze). np. który reprezentuje jego drugie "ja". złodziej.sobie dupy odstrzelić tylko dlatego. Są na siebie skazani. oszust. rzemieślnik. bo widzowie śmieją się do łez. żebrak. przeżywamy tragedie rozstań i to jest bolesne i smutne. Edek nie ma kompleksów. wywołując ogólną wesołość i konsternację przełożonych. tory. pozbawiony był rodzinnego domu i dlatego stał się symbolem tułacza. Bentham) Bezdomność Bezdomność Człowiek bezdomny to ktoś nie mający domu. Vonnegut "Rzeźnia numer pięć" . Zrozumiał swój upadek i błąd. Jest to żebrak. 2. książę Henryk (przyszły Henryk V). wygnaniec. okrutne kobiety nie chcą gościć ojca u siebie. człowiek nie mający ani domu. posunąć się nawet do udawania wariata (przez jakiś czas twierdził. nie czują cierpienia. że widzi podwójnie). Przebywał na Krecie u króla Minosa. stąd konkluzja: a my wiecznie jacyś tacy. śpiq w legowiskach (. W drugiej. cierpienie. twarze staty się blade. 2. Jednak w przypadku Edkajego prostactwo i rubaszność nie są śmieszne. architekt. 2) Po czterystu trzydziestu latach wyprowadził Bóg naród wybrany z ziemi egipskiej. rozstanie). później Tristan naciął gałęzi i zbudował szałas. Pchełka jest cwaniakiem bez skrupułów. a zabrane ze sobą bogactwa rozdał biednym. pielgrzyma (homo viator). których dotyczy. W. Jest to człowiek. Błazen jako nieodłączny cień królowej bierze na siebie te uczucia. a ty śpisz. Nie zależy mu na medalach. późn iej zamienioną na wygnanie z kraju. Niestety. byle tylko wymknąć się działaniu paragrafu 22. ani rodziny. a mrocznymi uliczkami miasta. schronienia. I 3). Odys. Ból trzeba jednak zagłuszyć butelką politury i kolejnymi wygłupami. Nie ma domu.Gdy Tristan ocalił Izoldę przed trędowatymi. odwieczna tragifarsa (błazenada). wędrując po świeciejako żebrak. pokłócony z ojcem. farsy. żyje wśród ludzi z marginesu. Swoim pojawieniem się Billy wszędzie wzbudza śmiech. Gtowacki "Antygona w Nowym Jorku" . J.1) Chrystus przyszedł na świat w stajence. żyjący z dnia na dzień. bo wydaje nam się. Szymborska "Buffo" Jesteśmy aktorami w teatrze wcale nie dramatycznym.Billy Pilgrim jest smutnym błaznem.outsider. który go więził. potem sto i dwieście lat). ból. trawi. jeśli nie nazywać zasadą hasła: ja cię kocham. że jakiś oficer chce robić karierę w Pentagonie. W. Sasza). Mrożek "Tango"-Atutem Edkajest jego nachalny prymitywizm. że narodził się król żydowski. z pokorą przyjmując wszystkie upokorzenia.. gotów jest zrobić wszystko. przyznaje się do tego.jej panem. lecz z błazeństw naszych przodków winniśmy się uczyć". W. Oba obrazy poetyckie łączy motyw samobójstwa z miłości.7). Aleksy porzucił w noc poślubną swoją żonę. wiódł życie biednego tułacza. wydrwigroszem. kochany przez nią mężczyzna. to b~azen o tej porze. jak i w wojsku jest to typ życiowego nieudacznika i ofermy. czyli "nic nowego pod słoń cem": ciągle trwa ta sama. i błazen (Polak o pseudonimie "Pchełka"). Sam Villon został za morderstwo skazany na karę śmierci. gdy jako pastuch świń musiał mieszkać z nimi i jeść z jednego koryta.16-23). Wędrówka ich trwała czterdzieści lat i dopiero po tym okresie mogli osiedlić się i założyć domy. do którego mógłby powrócić. który nad uroki ustabilizowanego życia przedkłada chęć przeżycia przygody i rozpasaną miłość z grubą Małgośką. Doświadczamy wielkich porywów miłosnych. oboje uciekli w głąb lasu moreńskiego. że nikt tak nie kochał i nie cierpiał przed nami. i błaznem.1) Przez dwadzieścia lat (dziesięć lat trwała wojna trojańska i dziesięć lat tułaczka spowodowana gniewem bogów) król Itaki. ponieważ Herod. gdzie wystawia się opery komiczne. obawiając się zdradzenia przez Dedala zagadki labiryntu. S. ale tylko dla tych. Mitologia . Aleksym" Złożywszy wcześniej śluby czystości. tułacz.Można mówić o dwóch rzeczywistościach w wier szu: królewskiej (korona. najpierw spali w legowiskach z liści. lecz takim. W. królem . nie mający gdzie mieszkać. Obie je łączy motyw dwoistości natury ludzkiej. Ateńczyk Dedal został wygnany ze swego rodzinnego miasta za mord na Talosie. ranimy słowami. słowem . Od tego momentu. (przysłowie niemieckie) * Nie na wszystkie pytania błazna mędrzec znajdzie odpowiedź. Villon "Wielki Testament" ~ W utworze tym Villon wykreował szczególny typ bohatera. a my w czapkach z dzwoneczkami. bo gdy np. natychmiast staje się przedmiotem żartów lub kąśliwych uwag. Biblia (NT) . ale groźne. odzież w strZępach (. Szymborska "Cień" . jest cieniem..

Jego najlepszym przyjacielem jest sir John Falstaff.27-28). Szekspir "Makbet" Zabijając Dunkana. ale nie uczynił tego.1) Najbardziej znanym buntownikiem jest Prometeusz. Apokalipsa 12. ostrzegając przed otwieraniem puszki. uzurpując sobie prawo do wyznaczania innym ich miejsca na ziemi. 2) wykradł ogień z Olimpu i podarował go ludziom. sporządził złotego cielca. na żądanie Izraelczyków. że światjest okrutny. za co został strącony z Olimpu i spadł na wyspę Lemnos . która odważyła się zbuntować przeciwko autokratycznemu władcy.16-29). Za karę Bóg pomieszał im języki. opuszczając dwór i żyjąc wśród ludzi z marginesu. nędznym aktorem (. Schiller "Zbójcy" . które jest wyrazem niewiary w istnienie życia pozagrobowego. F. Achilles chroni się w swoim namiocie i odmawia udziału w wojnie przeciw Trojanom. Villon stworzył również obraz zbuntowanego człowieka przełomu epok. że ogień należy się tylko bogom. że Orgon i jego rodzina zostają pozbawieni własnego domu i otrzymują nakaz natychmiastowego opuszczenia rodzinnej siedziby. wyłącznie z egoistycznej żądzy władzy. Jemu także bunt nie przyniesie szczęścia opuszczony przez wszystkich popełni samobójstwo w czasie ataku zbójców Karola na zamek. którym sądził. gdzie drapieżny ptak wyjadał mu odrastającą stale wątrobę. którą można nazwać rozpaczliwym hedonizmem. za co zostali wygnani z raju: Ewa za karę miała w bólach rodzić dzieci. prawa boskie są ważniejsze od pr aw ustanowionych przez człowieka. Wziął swoją część i odszedł z domu.9). czy ktoś żyje uczciwie i bogobojnie (kogo kiedy pobożność jego ratowała? Kogo dobroć przypadku złego uchowata). postanawia nie walczyć tak długo. Od jego imienia na określenie postawy bun tu wobec Boga i niezgody na taki kształt świata. 2) Gdy Zeus związał Herę złotym łańcuchem i powiesił ją za ręce u szczytu Olimpu. W trenie X pada bluźniercze wyznanie: gdzieśkolwiek jest. na znak protestu przeciwko według niego niesprawiedliwej decyzji.12-15. że świat cały okropnymi czynami upiększę. W. że świat tak urządzony przez Boga. Sofokles "Antygona" .stąd jego kalectwo. W. Dopiero śmierć Patroklosa. aby utrzymać rodzinę (Ks. która nie okazała się tarczą przeciw złu tego świata. który wielokrotnie usiłował sprzeciwić się wszechwładzy Zeusa: 1) podczas ofiary w Mekone podzielił wołu na dwie części. zdobywając w ten sposób umiejętność odróżniania dobra od zła. zrozumiał swój błąd (Łk. W trenie XVII stwierdzi: bo mając zranionq duszę. który wziął udział w bitwie w zbr oi Achillesa. a drugim w brzuchu burczy. który został 26 . Za radą swojej matki. Za swoje występki został skazany na przykucie do skał Kaukazu. buntuje się przeciwko swojemu ojcu . którzy przyczyniają się do tego. aby nie mogli się porozumiewać. Hefajstos odważył się sprzeciwić woli Gromowładnego i stanął w obronie matki. Kain zamieszkał na wschód od Edenu. jeśliś jest. rad i nierad ptakać muszę. 3) W interpretacji chrześcijańskiej za buntowników uznaje się budowniczych wieży Babel.jest światem wielce niedoskonaŻ łym. młody książę Henryk (późniejszy Henryk V).W dziesiątym roku wojny. Uświadomiwszy to sobie.1) Sprzeciw. 3) przejrzał zamiary Zeusa i usiłował go przechytrzyć. prowadzi jedynie do cierpienia i tragedii najbliższych Karolowi ludzi . który zaznawszy największego upokorzenia. który doskonale widzi. Bóg chciał zgładzić cały lud z wyjątkiem Majżesza.. skłania go do zmiany zdania. Bunt mani festuje. wszystkich. aż wojska trojańskie nie podejdą do jego namiotu. Bunt Bunt . wówczas Kain zbuntował się przeciwko'niejednakowemu traktowaniu. Wybicki "Pieśń Legionów Polskich we Włoszech" . którzy nie byli posłuszni woli Boga i zjedli owoc z drzewa wiadomości dobrego i złego. zaś w trenie XI siłę rządzącą światem i życiem człowieka nazywa nieznajomym wrogiem. Twierdziła. nie uważał bowiem. Kreonowi. a więc jest filozofią bezwartościową. podburzanie. sprzeniewierzając się miłości synowskiej (skazuje ojca na śmierć głodową) i braterskiej (za sprawą jego intryg stary Moor odtr ąca Karola). podczas gdy Mojżesz udał się na górę Synaj po dziesięcioro przykazań. Jego banda zbójecka napada na przekupnych sędziów. Biblia (ST) -1) Za pierwszych buntowników w Biblii uznaje się Adama i Ewę. 4) W drodze do Ziemi Obiecanej.. Zginęło około trzech tysięcy mężczyzn (Ks. którzy sprzeciwili się bezwzględnemu posłuszeństwu tylko jednemu Bogu. by wrócić później do ojca jako skruszony syn marnotrawny. opór. mądrym i szlachetnym. Morsztyn "Pieśń w ucisku" Wygnani z Polski arianie stali się bezdomni. powieścią idioty. Tetydy. Podmiot liryczny skarży się przed Bogiem.). oszusta i żebraka. J.ojca i Amalii. Arianie za swoje przekonania zostali tego miejsca w ogóle pozbawieni.1) Karol Moor buntuje się przeciwko złu świata i niesprawiedliwości stosunków społecznych. Villon "Wielki Testament" Oprócz wizetunku łotra. utworzono termin "prometeizm". 2) Gdy Bóg przyjął ofiarę Abla (pasterza). a prawa umocnię bezprawiem. Aaron. czasem po prostu w zamtuzach. Moor zawoła: jakiż głupiec ze mnie. J. ani złych na pieczy. F. Szekspir "Henryk IV" Następca tronu. w którym Stwórca zgadza się na istnienie cierpienia. przewrót. ma prawo wybierać między życiem a śmiercią. zazdrośni o wszechwładzę i wszechpotęgę Boga.Utwór jest zapowiedzią polskiego losu narodowego. że w tak urządzonym świecie nie ma znaczenia. Jednak ten bunt nie przynosi żadnych rezultatów. poczuł się odrzucony przez Boga i zabił Abla. Molier "Świętoszek" . bogatych kupców. który był władcą dobrym. była Antygona. iżjedni mają pod dostatkiem smacznego i wykwintnego jedzenia. stary opój i blagier. Z. który miesza ludzkie rzeczy. rewolucja.nieludzką. 2) Franciszek Moor buntuje się przeciwko Bogu. że ludzie wkroczyli w jego kompetencje. gdy Agamemnon w wyniku sporu odbiera Achillesowi jego brankę Bryzeidę. W trenach poeta wyraził również sprzeciw wobec filozofii stoickiej. która sięgałaby nieba. jeśli każe zachować spokój wśród przejmującego bólu. 2) Zorganizowana akcja protestacyjna wobec władzy. Jego odpowiedzią na niesprawiedliwość w świecie i przemijanie jest postawa. Rodzaju 3. WSjścia 22. Jego czyn był także targnięciem się na króla. Lud złożył mu ofiarę całopalną.nocuje w przygodnych karczmach. postanowili zbudować wieżę. Homer "Iliada" . którego podsumowania Makbet dokona sam tuż przed śmiercią: życie jest tylko przechodnim pó~cieniem.Henrykowi IV. Adam-ciężko pracować. Twierdzi również. którą miała ze sobą Pandora.Bunt jest najbardziej widoczny w trenach IX-XI.Intrygi Tartuffa prowadzą do tego.13-24). Zeus wybrał kości przykryte tłuszczem i odtąd te części miano mu składać w ofierze.Przypowieść o synu marnotrawnym: przeciwko ustalonemu porządkowi zbuntował się młodszy syn i zażądał podziału majątku. zbrojny spisek. aby poprawić ich nędzne bytowanie na ziemi. będących świadectwem kryzysu światopoglądowego. Izajasza 14. niezgoda. Biblia (NT) . Karą za bunt było zamurowanie jej w grocie.Jedyną osobą. 15. więcej . za co Bóg naznaczył go piętnem i skazał na tułaczkę. za co został strącony do piekła (Ks. jednakowo kochała obu braci. nie mając ani dobrych. brat jego. Kochanowski "Treny" . a odtrącił ofiarę Kaina (rolnika). Karą za ten bunt będzie dalsze zbrodnicze życie. W mitologii greckiej . którzy przekonani o swoich ogromnych możliwościach. Mojżesz rozkazał Lewitom urządzić rzeź. protest. który wraz z całym swoim zastępem zbuntował się przeciwko Bogu. że: obowiązkiem jej jest pochowanie brata. Makbet wystąpił przeciwko świętemu średniowiecznemu prawu obrony i ochrony swego seniora (a nie pozbawiania go życia) oraz świętemu prawu gościnności. który prowadzi hultajską edukację młodego księcia. 5) Upadłym Aniołem nazywa się Lucyfera.

gwałtowny. jest Konrad romantyczny Prometeusz. harda. Ceną za ten sprzeciw wobec Boga i Jego świata miało być zabranie duszy Fausta do piekła. który swoją buntowniczą postawą może młodym posłużyć za przykład. a setki młodych Polaków wywieziono na Sybeńę. aby wyłonił się nowy świat. A. Jego buńczuczna natura nie mogła pogodzić się z przymusem w żadnej formie. który nie bał się nikogo i niczego. kto łeb urwał Hydrze). sobie kobiet~. by wreszcie bluźnierczy poeta mógł uczynić ten świat szczęśliwym (większe niż ty zrobiłbym dziwo. Wspólne działanie. nie w poświęceniu jednostki droga do wyzwolenia narodu. by postawić mu zarzut dotyczący lektur. której buntowniczej siły i sto łat nie wyziębi. do czego zobowiązuje się Szatan.). Natura mroczna. Balzac "Ojciec Goriot" Gdy młody Rastignac przyjechał z prowincji do Paryża studiować prawo. którą powinien kochać. Faust zawiera pakt z Mefistofelesem. Bronte "Wichrowe Wzgórza" -Byronicznym typem buntownikajest Heath cliff. wydaje Bogu bitwę krwawszą niźli Szatan. przepraszała Litawora za ten jedyny raz. który wcześniej tak boleśnie go zranił. 2) Przeciwko arystokracji jako warstwie zgrzybiałej i robaczywej. Zraniony kochanek buntuje się przeciw takim wzorcom literackim. że droga na wyżyny społeczne i do wielkich pieniędzy prowadzi przez sypialnie pań z towarzystwa. że ze spokojem patrzy na ból i poniżenie ludzi. występują młodzi. zanuciłbym pieśń szczęśliwą). zarobku. zaprzedając mu swoją duszę. odwróć na bok lica (. gdy jako znajda przybył do domu Katarzyny. niepokorny. niełatwo przyjmował wszelkie nakazy i dużego wysiłku wymagało zmuszenie go do czegokolwiek. Grozi: błyskotkg niosę dła jasnych panów.). w skutek ich nie wierzę. Tak się nie stało. Mickiewicz "Konrad Wallenrod" . Grażyna w zbroi swojego męża stanęła na polu bitwy. Za swój bunt zapłaci pobytem w szpitalu wańatów. Szybko przekonał się. Mickiewicz "Dziady" cz. buntownicza natura nie pozwoliła mu pogodzić się z decyzją stolnika. Byron "Giaur" -Tytułowy bohater jest człowiekiem zbuntowanym wobec nudnego. Z. romantyczny poeta. gniewni gotowi są porwać się do walki z góry skazanej na przegraną. E. przywdziewa maskę. schematycznego stylu życia. Mickiewicz "Pan Tadeusz" W młodości Jacek Soplica był samowolnym zawadiaką.Postępowanie Konrada Wallenroda także usprawiedliwia miłość do ojczyz ny i chęć walki dla niej. A. 2) Jednym z młodych spiskowców. później stanie przed plutonem egzekucyjnym.zdeterminowany przez utratę niepodległości. Ta niepokorna. że ten rządzi światem bez miłości.W imię miłości do ojczyzny (obrona Litwy przed Krzyżakami) przeciwko zasadzie podporządkowania się woli męża i bezwzględnego posłuszeństwa jego rozkazom zbuntowata się żona księcia litewskiego. Swoim opozycjonistom powie. nieodgadniona. A. a 27 . Mickiewicz "Oda do młodości" Utwór jest apoteozą młodości. bo uczony odnalazł szczęście nie w egoistycznym zaspokajaniu zachcianek. że nie może spokojnie patrzeć. Jako chrześcijanin zabija i popełnia samobójstwo.to natura byroniczna: pełen sprzeczności. pielgrzym chełpliwie wyznaje: Mirzo. gdy po swoim tajemniczym zniknięciu wrócił z dużymi pieniędzmi. że wspólne życie z Mańą będzie atrakcyjne. Wtedy jednak nie mógł się otwarcie przeciwstawić. pyszałkowatym sobiepanem. W niedługim czasie zrozumiał (pomogli mu w tym Vautńn i pani de Beauseant). odrzuci też wszelką wiarę i modlitwę: nie mów pacierzy'. którzy w ukochanej Gustawa nie widzą anioła. dotarł na skraj przepaści.. Jest to jednocześnie wyraz buntu i nieufności wobec Boga. który trząsł calym powiarem. IV Nieszczęśliwy i zraniony w miłości Gustaw przychodzi do swego przyjaciela księdza. umierając. Buntując się przeciw. zdradza. podsuwał młodemu Gustawowi.Bohater Słowackiego to samotny indywidualista i buntownik. opuść wodze. Mickiewicz "Grażyna" . gdzie właśnie toczy się walka przeciwko narzuconej przez Turków niewoli. Justyn Pol w scenie Balu u Senatora pragnie zabić Nowosilcowa choćby własnym scyzorykiem. Już w dzieciństwie. jak tysiące w kopalniach jęczą. wiara w zwycięst wo. ale wyzwolić chęć zemsty i odwetu: co nam obca moc wydarła. Mirza. Patrz: rewolucja.uprowadza brankę z haremu Hassana. H. jako człowiek Wschodu i znawca jego tajemnic. nie przyjmie do wiadomości racji Prezesa i będzie próbował sam zabić cara. ostrzega przybysza przed groźnym pięknem gór. bunt był daremny. A. że tak nie jest. którą w momencie rozpaczy nazywa wiet rzną istotct. Metafizyczny bunt Konrada ma mu zapewnić władzę nad ludzkimi uczuciami (rz4d dusz). a ja spojrzałem. podczas spowiedzi w klasztorze. Przyszli upomnieć się o swoje prawa: chleba. nie może zaakceptować zwykłego codziennego i nudnego życia z żoną. Niepokorny i hardy. zbuntowany wobec świata. bo nie miał dość siły. hardym. Zabicie Horeszki było wyra zem niezgody na ingerowanie magnata w sprawę miłości jego córki i Jacka Soplicy. skazuje na cierpienia ukochaną osobę. Średniowieczny wojownik łamie w rażący sposób zasady etyki rycerskiej: walczy podstępem. przed Pańskim chlebem i winem nie klęka.W· Goethe "Faust" Rozczarowany do oświeceniowej wiedzy. G. Po latach. niezwykłe. zechce poświęcić mu się bez reszty.. Śmiertelnie ranna. banalnemu i szaremu życiu. także przeciwko kochance. Tam nie patrz! Po pierwszych chwilach lęku ciekawość nowych doznań i niepokorna natura biorą górę. która może bryłę świata pchnąć nowymi tory. jako nauczyciel. Litawora-Grażyna. jakie on. goniąc za nieosiągalnym ideałem. zgłodniałi i silni. Mickiewicz "Dziady" cz. Słowacki "Kordian" . A. jest Herakles (dzieckiem w kolebce. Wyzywa Boga na pojedynek dlatego. Pomimo że Kordian przegra głosowanie w podziemiach katedry.jego zdaniem. Zdecydowaną walkę całemu światu wydał dopiero. Konrad Wallenrod . Wcześniej o jego odwróceniu się od Boga narrator informuje: ani się kłania przed Bogurodzicą (. czołobitnej postawy wobec majestatu gór. Krasiński "Nie-Boska komedia" 1) Hrabia Henryk. Jego bunt przez chwilę skierowany jest przeciw przyjaciołom. gdzie majątek jest gwarancją osiągnięcia szczęścia. Oskarża także panujące stosunki społeczne. Giaur nie akceptuje też obyczajowości tego kraju . który uniemożliwił Faustowi bycie szczęśliwym. który znalazłszy w ż yciu cel (uwolnienie ojczyzny od tyrana). gdy była mu nieposłuszna. wobec tego dał się zwieść Szatanowi pod postacią Dziewicy. Mówi: zmów pacierz. jak "Cierpienia młodego Wertera" czy "Nowa Heloiza". a tylko at. Przed zawarciem małżeństwa wydawało mu się. przetrzymywanych w klasztorze ojców bazylianów. J. stąd wezwanie do buntu brzmi: gwatt niech się gwałtem odciska. W Grecji. entuzjazm i przede wszystkim niezgoda na zastany kształt rzeczywistości (obszar gnuśności Załany odmętem: to ziemia) są czynnikami niezbędnymi.. Nie powinno to wpływać na Polaków przygnębiająco.. by nie pokazać swego prawdziwego oblicza. Mickiewicz "Droga nad przepaścia w Czufut-Kale" Buntownicza natura pielgrzyma ujawnia się w czasie przeprawy przez przepaść.G. ale w uszczęśliwianiu innych. Jego bunt (po kolei mścił się na ludziach z najbliższego otoczenia) był reakcją na świat. bezkompromisowy. A. szuka intensywnych przeżyć. który widząc wszystkie cierpienia swego narodu. Pojedynek z Bogiem został jednak przegrany. miał nadzieję na zrobienie kańery i uczciwe dorobienie się. Bohaterem mitologicznym. której czas już minął. chce go skłonić do pokornej. drzewa na opat w zimie i odpoczynku w lecie. A. Gdy litewski władca postanowił nie walczyć z Krzyżakami. szablą odbijemy. bo nawet Halban często z trudem jego moc bezrozumną na uwięzi trzyma. J. III 1) Przeciwko tyrańskiemu carowi występują młodzi polscy spiskowcy i ta część społeczeństwa. która nie zapewnia pełni poznania i zrozumienia świata. Ci młodzi.

by nie przyczyniać się pokornie do nabijania kieszeni przedsiębiorców: rżnij karabinem w bruk ulicy! Twoja jest krew. a później potępienia. w jaki Benedykt traktuje chłopów. gdy w rzeczywistości chodzi o obronę interesów kapitalistów. ich utwory: "Hymn do maszyny mego ciała". buntowali się przede wszystkim przeciwko tradycji. Ożenił się z Nastką bez zgody matki. Cywilizacja i kultura z ich chorobliwością . że w Paryżu nie ma miejsca na żadne uczucia (córki Gońota).M. Dlatego chyba było mu tak łatwo zapanować nad czambułem tatarskim. buntowniczo zawołał: teraz się spróbujemy! F. Ich hałaśliwe hasła brzmiały: Przekreślmy historię i potomność!. Podobnie jak jego stryj. a ich jest nafta (. że stać ją na odważne dobieranie sobie kochanków.. G. Por. Młody człowiek nie mógł zaakceptować.. B. który nie przyjmuje nigdy odmowy i sprzeciwu. który nie chce pokornie godzić się na status prawie parobka w gospodarstwie ojca. Witold nie akceptuje sposobu. nie wziął od Dominikowej nic. podmiot liryczny buntuje się przeciwko temu. nocne powroty do domu) i zachowaniem (prowokacyjnie zaczepne odpowiedzi. Młodszy -Janek to natura romantyka. jest Andrzej Kmicic. ginę."Moralność pani Dulskiej" . Przekonał się. próbując stworzyć świat bez Boga. że bgdZie Fełicjanem. Poeta pokazuje. nie bała się pracy w polu i gospodarstwie.Bóg. bogatą. S. choć prowokującą kobietą jest wyemancypowana obyczajowo pani Wąsowska. Leśmian "Trupięgi" . Rodziło to pytanie zasadnicze: bojąc się osądzenia swych grzechów..W wierszu dochodzą do głosu nastroje dekadenckie charakterystyczne dla końca wieku.. który dopuszcza tyle cierpienia 28 . nie może spokojnie zaakceptować prawa: ojca grunt. typ kresowego watażki.majątek można zdobyć choćby.. a całej warstwy kołtuńskiej nic wyplenić nie zdoła. będzie rodził Dulskich.).. jaką poznał.Raskolnikow nie akceptuje świata urządzonego tak. Upadek wartości obejmuje też kryzys wiary i zaufania do Boga oraz wzajemnych relacji: świat człowiek .na śmietnik! Wybieramy prostotę. inni muszą się prostytuować.Przeciw tyranii Dulskiej usiłował zbuntować się Zbyszko. H. na których świadomie gorszyli i prowokowali publiczność.1) Największym buntownikiem w gromadzie Lipczanjest Antek. aby zarobić na utrzymanie rodziny (Sonia) i że jedni bogacą się kosztem innych (Alona Iwanowna). swoją działalność ograniczają do wypisywania recept dla biednych. Nie pozwolił sobie zawiązać opaski na oczy (por. to my. zaś rzetelnie leczą tylko bogatych (umieją pilnie tępić mikroby w sy~pialni bogaczy). że ma wobec najuboższych dług do spłacenia. który jest gotów walczyć o wszystko z całym światem. Goya "Rozstrzelanie powstańców madryckich"): do końca nieulękły. "Rzygające posągi".. bogactwa i Jagny (będzie o nią z Maciejem rywalizował). bo im gdzieś nafta z ziemi sikła i obrodziła dolarami. gdzie wszystkie prawa ustanawia człowiek. Umarł jak romantyczny buntownik (por. panowie szlachta! ". Ironicznie użyty czasownik wystroić (gdy go już wystroi w te zbytki żebracze) świadczy o stosunku podmiotu mówiącego do Boga. Piotr w swym młodzieńczym buncie i bezkompromisowości nie wziął pod uwagę motywacji ojca. stworzył także zło i grzech. Oświadczył nawet. przez ukartowane morderstwo. np. ginę. "Mechaniczny ogród". Swoim trybem życia (wizyty w kawiarniach. słownictwo) oraz pseudowyzwolonymi poglądami Zbyszko próbował zdystansować się wobec kołtuństwa matki. którzy szokując. całe legiony Dulskich (. Buntuje się on przeciw Bogu. by móc spłacić ten. Jej świadomie wyzywająca postawajest reakcją na zniewolenie konwenansami kobiet z jej sfery (Izabela).Piękną. bo młodzieniec w gruncie rzeczy i tak wiedział. Jego wystąpienie z odczytem u doktora Czernisza zapoczątkowuje walkę z kliką lekarzy. tak haniebnie zaciągnięty dług. że zaraz wyjeżdża. Żeromski "Echa leśne" Bohaterami opowiadania są dwaj Rozłuccy. patrząc wyzywa jąco na Paryż. nie czekając na jej pomoc i aprobatę. J. a nie przeciwdziałają ich przyczynom. wiersz Broniewskiego "Na śmierć rewolucjonisty").. że jego ojciec oszukiwał robotników. za co został skazany na karę śmierci.. która w rozmowie z Wokulskim twierdzi. a sam dał się okiełznać tak naprawdę jedynie Oleńce. 2) Przeciw stereotypom obyczajowym i towarzyskim konwenansom miała odwagę wystąpić Justyna Orzelska: wyszła za mąż za Bohatyrowicza. niepokorna dusza. Żeromski . Kasprowicz "Dies irae" . z którym łączono schyłek cywilizacji i który rodził poczucie kryzysu wartości. czło wieka z jego jakże ludzką naturą i wyrzutami sumienia. która ich ograniczała. sam zbudował dom. bo się urodziłpo kołtuńsku. hardy. z jaką łatwością wszyscy potrafią wykorzystywać robotników. jako stwórca wszystkiego. jest wezwaniem do buntu. oskarża go o czapkowanie Darzeckim. Rodion twierdzi: wszystko jest w rękach człowieka. Z tego buntu rodzi się oskarżenie: przez grzech Twój. że leczą tylko choroby. Antek to rogata. obraził. buntuje się doktor Judym. E. że Bóg. Sienkiewicz "Potop" Bohaterem buntownikiem (wzorowanym na Jacku Soplicy).. Wówczas młody Rozłucki wystąpił z szeregów armii carskiej i przyłączył się do powstańców. to i jego wola. czy jest kawa w tym zakładzie?. szermując hasłami miłości ojczyzny. gdzie zmarłego nędzarza rodzina nie ma nawet za co pochować. że jedni mają pieniądze. że to on umiał skręcać karki niepo. a on pozwala sobie zdmuchnąć wszystko sprzed nosa. S. 2) Przeciwko wszechwładzy matki odważył się wystąpić Szymek Dominikowej. którzy podobnie jak Węglichowski. który przyzwyczajony jest rozkazywać. W manifestach domagali się zerwania z tradycją ortograficznej pisowni. Na tego rodzaju "rewolucję" nie miała wcześniej odwagi Marta. Wiersz ukazuje fałszywość sztandarowych haseł. Natura niepokorna. toteż jego zatarg z ojcem jest typowym konfliktem pokoleniowym. historyczną racją. Reymont "Chłopi" . ginę. mieszkając u Bylicy. będzie odbierał czynsze. "XX wiek". W. Żeromski "Ludzie bezdomni" Przeciwko takiemu stanowi. że lekarze są lekarzami ludzi bogatych. Tuwim "Do prostego człowieka" . Dostojewski "Zbrodnia i kara" . który sam pochodzi z nizin społecznych i uważa. bo zwykł sobie wszystko sam brać. z trudem powstrzymuje emocje. "But w butonierce". Orzeszkowa "Nad Niemnem" 1) Witold Korczyński reprezentuje pokolenie młodych pozytywistów. Zapolska .) zawołaj broniąc swej krwawicy: "bujać. kornym. był żołnierzem w armii rosyjskiej. Jego hardej natury nie złamało nawet wypędzenie z rodzinnego domu i bieda.Adresat wiersza jest wyraźnie określony już w tytule. a nie słuchać. Prus "Lalka" . Oskarżył go. ma ojcu za złe zbyt zachowawczy stosunek do przeszłości (powstanie styczniowe). władzy. B. Jego bunt był jednak krótkotrwały i pozorny. J. Boże.. chcieli przewietrzyć tradycję. że koszt jego wykształcenia ponoszą nieświadomi wyzysku chłopi.. że ożeni się z Hanką. Mieli się za wielkich nowatorów i burzycieli. za które wini człowieka."Doktor Piotr" Gdy Piotr Cedzyna zorientował się. oświadczył. ale tylko do czasu wybuchu powstania styczniowego. ordynarność i śmiech! Urządzali mityngi poetyckie. głęboko zranił i odjechał bez pożegnania. zawadiacka. S. Buntownicza postawa Judyma znalazła apogeum w scenie kłótni z Węglichowskim i Krzywosądem.Wiersz jest wyrazem niezgody poety na taki świat. nie krępuje się wprost zaproponować Wokulskiemu romans. Futuryści-jak ich nazywano: "niesforne dzieci dwudziestolecia". w burzliwej rozmowie nazwał go złodziejem. Doktor nie mógł opanować ogarniającej go szewskiej pasji. W swojej matematycznie ścisłej teońi dotyczącej uszczęśliwiania ludzi Raskolnikow nie uwzględnił właśnie.S. przekonany o słuszności swego wyboru. Buntownik Rodion Romanowicz został pokonany cichą miłością Soni i jej pokorną wiarą. Wówczas po pogrzebie ojca Gońot. Zazdrości ojcu posiadanych mor gów.

wszechwładnemu prawu zapomnienia.poeta) przypuszcza. ponieważ nie akceptuje przemocy. że pan dawał w mordę. Undset "Krystyna. jak Bóg czy Szatan. Kolejne ucieczki (bunty) Józia potwierdzają. gdzie udaje się Józiowi skompromitować pseudobunt Młodziakowej wobec tradycji. która 29 . nasze granice w Monte Cassino. nie ma miejsca na siły nadprzyrodzone. ziemiańskiego dworku. który stworzył (zmajstrowat) na świecie zło. z której ucieczka jest buntem przeciwko skostniałej gębie i pupie szkolnej.na ziemi (i żebrak. przypadków beznadziejnych i często udawało mu się przechytrzyć Boga. z wieloma scenami samosądów. Aby się od wszelkiej formy wyzwolić. którzy w postaci ogromnej manifestacji prowadzonej przez komunistów przeszli Nowym Swiatem. jak Lisel czy Willi. Krystyna to kobieta odważna. Niepokornym. więc rewolucja jest drogą zdobycia tych przywilejów. co się w Niemczech i całej Europie działo. a przy tym często uleganie wyobrażeniom fałszywym. który złośliwie chciał zdmuchnąć płomień świecy życia. narażając się społeczności i skazując na walkę z nią. Jedynym odruchem sprzeciwu ze strony Ravica może być tylko ucieczka z Niemiec. jakim został poddany przez Haakego. 2) Buntem jest wystąpienie robotników z Woli i Powiśla. apokaliptycznie. Cz.Sam tytuł sugeruje wyścig z Bogiem. Symbolem biedy są te buty z łyka (trupięgi). że warstwy panujące (arystokracja. Zagtgbie dobywa śmierć. E. Krystyna nie wahała się złamać obowiązujących w średniowieczu rygorystycznych norm obyczajowych: wymykała się potajemnie z klasztoru. Placem Trzech Krzyży i ruszyli pod Belweder.W totalitarnym państwie wszelkie przejawy wolności są groźne dla systemu. nie mogli pogodzić się z tym. Steinbeck "Na wschód od Edenu" . nie pasująca do schematu kobiety średniowiecznej . który według doktora uosabia zbrodniczy system. Witkiewicz "Szewcy" Wszystkie rewolucje był y wynikiem niezadowolenia i chęci panowania. Remarque "Łuk Triumfalny" . Miłosz z goryczą konstatuje pewne historyczne. Krall "Zdążyć przed Panem Bogiem" . Tu zapowiedź walki i zwycięstwa: gniewnie idziemy. tzw. płynie krew majowa na ulicach. Jej buntownicza natura jeszcze raz dała o sobie znać. który odważył się myśleć inaczej niż narzuca to obowiązująca ideologia i pisać o tym. w szarżach policji. S. jeszcZeś musiał takiego zmajstrować Dusiołka? B. gapiów?) i zapomnienie. Jako wyraźnie sformułowany protest przeciw tej na ziemi i tej po śmierci rzeczywistości brzmi zdanie: będę tupał na niego tymi trupięgami! B. których piynie krew. J. są karą za próby buntu. aż doszło do uliczn ej manifestacji. Później. taki wyścig podjął jako kardiochirurg. jest Marek Edelman. i nawet dziwek mają. "Bagnet na broń" . W. bqdź jak sztandar rozwiany wśród walki. aby przypomnieć władzy o drożyźnie i niemożności wyży~ cia z pracy zarobkowej. byli zabici. Po raz pierwszy zrobił to podczas wojny na Umschlagplatzu. Nie akceptował masowych mordów i wykorzystywania nauki do zbrodniczych celów. że rozkaz użycia broni wydano za sprawą Ziembiewicza. gdy wywlekano z więzień białogwardzistów.. co brzydkie i niedoskonałe. W mieście zaczęto mówić. a cham brał w mordę. Tortury. Jest to też powieść.I. zgodziła się wreszcie na schadzki w gospodzie Brynhildy Flugi. rozpo czynając walkę o życie pacjentów. pod dostatkiem. Ukrywając Petersa. Szewcy np.na Husaby wzięła na swoje barki wszystkie obowiązki związane z prowadzeniem dużego dworu. ijego rodzina). które przybierały na sile.A. które narażają na trud i prowadzą donikąd. nawet jedzą co innego (kompleks langusty). żeś potworzył mnie. że przed gębq nie ma ucieczki. dawny przyjaciel i uczeń profesora Sonnenbrucha. kompozycja. obojętność świadków (widzów. Ostatnie dwa wersy wiersza brzmią: na nowym Campo di Fiori bunt wznieci słowo poety. Tu opowieść o chłopie Bajdale jest pretekstem do wyrażenia pewnej prawdy o świecie: wszystko. W Rosji porewolucyjnej rzeczywistość kreuje człowiek. więc tłumi się je brutalnie.Erlend. Miłosz "Campo di Fiori" Pokazując dwa odległe w czasie wydarzenia: spalenie Giordana Bruna i walczące warszawskie getto. H. Większość wierszy W. inne wiersze: "Na śmierć rewolucjonisty" . Taką zbuntowaną osobą w rzeczywistości realnego socjalizmu Moskwy jest Mistrz. która stanowi zwycięstwo moralne: trzeba umieć umierać pięknie.1) Buntem jest rewolucja w Baku pokazana krwawo. "Zagłębie Dąbrowskie" gdzie milczenie kopalń jest groźną zapowiedzią walki: węgiel dobywa Zagłębie. które w wierszu określane są jako męczeńskie stosy. Trafił za to do obozu. który taką próbę podejmuje. w czyjeś interesy godziło ich wystąpienie. Ruth podjęła walkę z takimi wzorowymi Niemcami. jednocześnie zamanifestowała swoją postawę niezgody na to. toteż powieść Mistrza o Poncjuszu Piłacie jest świadectwem zbyt groźnej samowoli w myśleniu. która stanowi wyzwanie przeciwko tradycyjnej formie powieściowej (por. Z. decydując się na udzielenie Petersowi pomocy. "Do towarzyszy broni". zabijano ich w szczególnie okrutny sposób. L. Gombrowicz "Ferdydurke" Jest to powieść o buncie przeciw wszechwładzy i wszechobecności formy. gdzie zawarty został program poetycki: nam re słowa ciche nie starczą (. narracja).M. po wojnie. ale przede wszystkim takim sytuacjom. poczynając już od "Poezji".wezwanie do walki o wolność tych. Józio przymierza się do kolejnych środowisk: szkoły. zła i mordu.) Ty masz werbel nam zagrać do marszu.1) Przeciwko zbrodniczemu systemowi zbun tował się Joachim Peters. gdzie utrwaloną formą od wieków było. że tam w Zaświatach mam swoje trupięgi).1) Za buntowniczkę możemy uznać Katarzynę. 2) Córka profesora Ruth. niezmienne od wieków prawdy: samotność ginących. Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" . S. gdy urodziła ostatnie dziecko i wbrew obowiązującym zwyczajom nazwała je imieniem żyjącego jeszcze ojca .wezwanie do śmierci heroicznej.W faszystowskich Niemczech nie może się odnaleźć doktor Ravic.Ballada zawiera polemikę z Bogiem.Zaślepiona miłością do Erlenda. Por. Poeta wobec tego ma moralny obowiązek zaprotestować przeciwko ludzkiej obojętności. gdzie żadna szanująca się kobieta wejść nie powinna. mieszczańskiego domu stwarzającego wrażenie nowoczesności. a więc zło w świecie istnieje i nie jest ono wytworem człowieka. że również w zaświatach są bogaci i biedni (wiem. a później w Paryżu z premedytacją uplanowane morderstwo Haakego.kula w łeb!. która dotarła do ratusza. Padły strzały. ratując niektórych spośród tysięcy (400 tys.. córka Lavransa" . później obóz. Broniewskiego nacechowana jest buntem i potrzebą walki. Leśmian "Dziewczyna" Podobnie niepokomie wobec Boga brzmi pytanie w tym wierszu: takiż to świat! Niedobry świat! Czemuż innego nie ma świata? Na tym świecie przeznaczeniem człowieka jest wieczne dążenie do czegoś i niemożność osiągnięcia ideału. patrzeć w lufy wzniesione śmiało. Zeromski "Przedwiośnie" . Gołąbscy) i zamknięcie huty Hettnera stały się powcuem licznych masówek na przedmieściach (aresztowanie Mariana Chąśby).) wywożonych na śmierć. "Monte Cassino" wypowiedź kontrastowo inna niż wiersz "Żołnierz polski" (spuszczona głowa). krwawo idziemy. sZkapę i wołka. przy czym nie było to z jej strony bierne skonstatowanie faktów i konformistyczne chowanie głowy w piasek.wiersz-apel o złączenie wysiłków w obronie ojczyzny ponad wszelkimi podziałami politycznymi i odpowiedzenie wrogowi ciosem na cios: za tę dłoń podniesionct nad Polską . Ktoś chciał przecież spacyfikować zbuntowanych. spotykała z ukochanym w lesie i szopach. M. Leśmian "Dusiolek" . jest złe. Kruczkowski "Niemcy" . Jednak poeta (ja . inteligencja) prowadzą życie na innym poziomie. Nałkowska "Granica" Warunki życia (np. S. W zakończeniu wiersza pada pytanie do Boga: Nie dość ci. fragmenty autotematyczne. na których opierało się funkcjonowanie całego systemu.

siłę. ie cały zapas bomb zamiast na cel. czując się odepchnięty przez ojca. przemoc. wyrzuca do morza. J. do domu nie wraca. wygrał. Herbert "Pan Cogito o postawie wyprostowanej"-W sytuacji wybuchu epidemii instynktu samozachowawczego.. J. Swoją wyzwoloną miłością Eleonora i Stomil burzyli formy. w tym. które będą chlubą Florencji.wbrew woli rodziców opuszcza dom (przed odejściem podkłada ogień pod zabudowania). E.tym stwierdzeniem kończy się wiersz. że ojcu nie przeszkadza w domu kochanek matki. jaka charakteryzowała Gilgamesza. który się zbliża. Grochowiak "Święty Szymon Słupnik" Postać średniowiecznego ascety stała się pretekstem do wyrażenia poglądu współczesnego poety na temat świata. do władzy absolutnej. Arona (wyjawi mu prawdę o ich matce). Miłosz "Który skrzywdziłeś" Wiersz skierowany do rządzących. toteż terminowanie syna w pracowni Ghirlandaja okryje rodzinę hańbą. Jego bunt obraca się przeciwko szkolejako instytucji i przeciwko rodzicom: szkołę opuszcza. Przeszedł wszelkie stopnie łamania charakterów (służbę nadobowiązkową. Z właściwym sobie poczuciem absurdu głosi. małżeński. obowiązku stosowania się do norm. stopniowo jednak jego wojna z Wielką Oddziałową staje się wyrazem niezgody na wszelką niegodziwość. w którym każdy człowiek funkcjonuje w układzie (układach) i poza nim (nimi) nie może żyć. z drugiej na konformizm innych. zwiększające stale liczbę lotów. że ród należy do najbardziej szacownych i zasłużonych we Florencji rodów mieszczańskich. nakazy i gdzie trzeba wywiązywać się z obowiązków i być za siebie odpowiedzialnym. że są bezpieczni i bezkarni w krzywdzeniu człowieka prostego. Herbert "Przesłanie Pana Cogito" . strzela do niego). towarzyski. poezji. gdyż chce wziąć życie w swe ręce. aby podjąć samodzielne życie w normalnych warunkach który jest zwycięstwem nad ideą Kombinatu. rzucając wyzwanie tradycji (posiadłeś mnie na oczach mamy i papy podczas premiery Tannhausera w pierwszym rzędzie foteli. którzy otoczywszy się gromadą błaznów. brzydota. Mrożek "Tango" . na znak protestu). Wrogiem dla niego są nie tylko Niemcy. Tym. przy czym każde schorzenie jest dobre. entropia i anarchia (. by żyć z pracy rąk. Buntowniczym gestem będzie także sprzeciwianie się Adamowi i porzucenie go wraz z dwojgiem małych dzieci (ponieważ mąż nie chce jej puścić. Bunt przeciwko: złu świata. gdy wszyscy mieszkańcy Utyki uczęszczają na przyspieszone kursy padania na kolana przed wrogiem. są tylko fragment~. przygodę (polowanie) i popisywanie się swoją bezwzględnością i arogancją. która jest skupiona na powierzchownym pięknie.wyrwanie konsoli i ucieczka z zakładu. czarną dziurę) i. Stone "Udręka i ekstaza" Michał Anioł ośmielił się zbuntować przeciwko trzem stuleciom tradycji rodu Buonarottich. dzielnie przećiwstawia się ojcu. Michał Anioł jest uparty: wytrwale znosi bicie. konieczności nauki. Na kaz brzmi: idź wyprostowany 30 . co jest samym życiem (cierpienie. Kaleb. dziwi się. mroczne ludzkie żądze). Z. Tu nie ma żadnej tradycji ani żadnego systemu. w którym istnieje zło. okrucieństwo. że Ghirlan dajo będzie płacił za naukę Michała Anioła w jego pracowni. też się buntuje.Ponownie pojawia się znana z wierszy Herberta opozycja: postawa wyprostowana przeciw życiu na klęczkach.. sądzą. Ojciec uległ. tak jak w Biblii. W. Wierzy. Jego sprzeciw wyraża się np. W świecie przemocy. że nikt go nie zmusi do pracy-on woli zabawę. że siła gwarantuje bezpieczeństwo. ponieważ nie akceptuje świata dorosłych. Z.. który wypadł z normy i w którym nic nie jest możliwe. Podobnym buntownikiem był jego przyjaciel Maggio. Lodowico (ojciec) głosi. proch. wyzwalanie się z więzów starej sztuki i starego życia. ale prżeciwko temu. Kesey "Lot nad kukułczym gniazdem" . nie reaguje na to. S. układy w pracy. ani nazywany bohaterem. jak przystało na reprezentanta młodego pokolenia. bo uważał. 2) Minęło ćwierć wieku i oto ich syn Artur. kto Zamierza cię Zabić. dba tyl ko o własne sprawy. zła i zdrady jedynie ludzka. Armiajest bowiem miejscem. J. postawom (św. że buntjest zaraźliwy. aby nic nie musieć. nieZałeżnie od tego.Holden Caufield jest wyrzucany z kolejnych szkół. Golding "Władca much " . Prewitt od mówił boksowania. wykorzystywanie słabszych w celu zaspokojenia potrzeby panowania. a ród. że nie da się istnieć poza społeczeństwem. Eddie zburzył układ rodzinny. Salinger "Buszujący w zbożu" . zbuntuje się przeciwko niemu: przyczyni się do śmierci brata. że w domu panuje bezwład. Patrz: syn. jest poeta.1) Przed laty buntowali się rodzice Artura.. w którym obowiązują normy. Kazan "Układ" . Heller "Paragraff 22" Przeciwko udziałowi w wojnie buntuje się Yossarian. gdzie człowiek człowiekowi jest wil kiem. że rządzą silni. że ma prawo decydować o sobie i od tego momentu rozpoczęła się jego prywatna wojna z dowództwem. K. że nie chce być ani odznaczany. Rolanda). Jego niechęć do udziału w wojnie przejawia się tym. w rodzaju np. Przede wszystkim jednak symuluje chorobę. Cz. gdy dowiedział się.D. ale też jego własne dowództwo. Powołał mnie Pan na bunt . prawość i jednoznaczność moralną. które za każdym razem grożą śmiercią. Ojciec Michała Anioła twierdził: od trzechset łat żaden Buonarotti nie upadł tak nisko. Szymon). mimo że istnieje trzysta lat. Buntem wreszcie będzie prowadzenie burdelu ze szczególnie wyrafinowanymi metodami zadawania rozkoszy i bólu (naruszanie norm moralnych i obyczajowych). zakazy. od nikogo nie zależeć i aby nikt od niego nie zależał i. przemoc.). toteż rozpocznie swój bunt od niewywiązania się z obowiązku dopilnowania ogniska. gdzie poskramia się lwy. Tak należy bowiem traktować czyn wodza Bromdena . które przez swe odcięcie od rzeczywistości niczemu nie służą. obóz karny. Okazuje się. Traktowali to jako skok w nowoczesność. chłopiec opętany manią władzy. I. Po wielu bolesnych próbach Eddie sam to zrozumiał. argumentując. symbolizująca odwagę. Siostra Ratched tylko pozornie zatriumfowała nad Mc Murphym.. W ostatecznym efekcie jego działania prowadzą do pozbycia się Ralfa. po której jest stronie. Tu lekarz uświadomił mu oczywistą prawdę. Jones "Stąd do wieczności" Prewitt przeszedł tzw. że raczej umrze niż da się zabić na wojnie. "obróbkę" w armii amerykańskiej. głęboko humanitarna i godna jest postawa wyprostowana (taka. ponieważ wszystko jest możliwe. Otwarcie ogłasza swój bunt przeciw tej tradycji braku tradycji i dlatego żąda ceremonialnego ślubu.W tej rzeczywistości raju powtórzonego. że chce robić rzeczy piękne. Początkowo wcale nie zależy mu na polepszeniu losu pacjentów. że nic mu za to nie grozi. zaś narzędziem jego buntu i zemsty jest słowo poetyckie (spisane będą czyny i rozmowy). bo usiłowano w nim złamać buntownika.Przybycie Mc Murphy'ego do szpitala psychiatrycznego było od początku zapowiedzią jakiegoś trzęsienia ziemi. który pamięta. które zbiorowość chłopców demokratycznie ustaliła. Gdy upewni się. wylądował w szpitalu wariatów.Eddie Anderson próbował zbuntować się przeciwko takiej koncepcji społeczeństwa (konsumpcyjnego). natura nieskora do żadnego posłuszeństwa. Marzy o ucieczce w dziką głuszę i o życiu bez żadnych cywilizacyjnych ograniczeń. pojawi się pierwszy bun townik będzie to Jack. niczego po sobie nie zostawił. bo i tak zostałby "wylany". zgodnie z teorią Holmesa.. Hektora. S. chciał żyć tak.. Nie chce po prostu jako młody człowiek wchodzić w świat. zakaz opuszczania koszar. Yossarian twierdzi: Wrogiem jesr każdy. Jack będzie systematycznie łamał wszystkie zasady. Pan Cogito zachowuje postawę wyprostowaną za każdą cenę (nawet głowy) i to jest jego niezgoda z jednej strony na wrogą mu przemoc. 2) Archetyp buntownika i bratobójcy powtórzy się też w drugim pokoleniu. byle zapewniało zwolnienie z obowiązkowych lotów. stwierdzi.

by się napić. Dla mnie nie zostawiliście już nic". oprócz swojego cierpienia. 2) Abraham cierpi. Wyraża swoje uczucia w pieśniach. że podmiot liryczny sonetów czuje się jak statek bez żagli i steru na wzburzonym 31 . któr ych najbardziej kocha . które są tak wymowne. bo chorobę tę traktowano jako karę za szczególnie ciężkie grzechy. 7) Hiob. 3) Tantal zostaje skazany przez bogów na straszliwe cierpienia w Hadesie. Absalom. Bedier (oprac. J. Zwraca się nawet z wyrzutami do anioła Gabriela. że człowiek zawsze miał możliwość wybierania.wznosił toasty. Cierpienie jest tak wielkie.1) Achilles cierpi na wieść o śmierci swojego przyjaciela i kochanka Patroklosa. znosi liczne cierpienia . którego oboje kochają i szanują.są smagane wichrem i deszczem. kiedy Bóg nakazuje mu złożyć ofiarę z jedynego syna . by ubłagać boga.1) Sara. więc Bóg wynagrodził go.człowiek ot7arowuje Bogu jedyne. widząc. bo nie wiedzą.patrz: artysta. Jego cierpienie jest tak wielkie. więc jestem. 6) W "Pieśni nad pieśniami" cierpienie jest udziałem Oblubienicy. S) Prometeusz za to. ale gdy pochyla się. jaką można w niej odnaleźć. których kora i liście służą za pokarm harpiom. z powodu zakładu między Bogiem a Szatanem. co odbiera mu szacunek u ludzi. Steinbeck) * "Odebraliście mi ostatnią szansę. umierają jego dzieci. bo w tym tkwi najgłębsza tajemnica człowieczeństwa". F. da Todi "Stabat Mater Dolorosa" Wiersz jest zanurzony w średniowiecznym nurcie doloryzmu. Lec) * "Twierdzę. by zyskać zbawienie. że jego zbuntowany syn. Stoi po kolana w wodzie. Ale to cierpienie jest jednocześnie rozkoszą. a tojest źródłem prawdziwej radości. pierwszy męczennik.) "Dzieje Tristana i Izoldy" . J. Chrześcijaństwo traktuje słowa Izajasza jako proroctwa dotyczące Chrystusa i jego męki. że nad głową na krawędzi przepaści chwieje się nad nim wielki głaz. to rewolucja".orła). jak Achilles poniewiera zwłoki pokonanego w pojedynku Hektora. który wyjada mu nieustannie odrastającą wątrobę. wreszcie sam zostaje dotknięty trądem. kiedy Eneasz ją opuszcza. że mogą być razem. Wszelkie poszukiwania nie dały żadnego rezultatu . poniżany. Wergiliusz "Eneida" . 5) Dawid cierpi i rozpacza. (S. "Kwiatki świętego Franciszka" Św. przeciw którym można się jeszcze było buntować. określająca ich istotę) * "Opozycjonista . co jej cierpienie czyni jeszcze dotkliwszym. bo miłość łączy sprzeczne stany i uczucia. ale jest mu posłuszny. są zamieniane w drzewa. ponieważ zdają sobie sprawę. zostaje skazany na nie kończące się cierpienie. 2) Chrystus znosi straszliwe cierpienia: jest biczowany. Mitologia .traci cały dobytek. pozostawiające głęboki ślad. gdy synowie przynoszą mu okrwawione szaty Józefa i mówią. (populama parafraza hasła Kartezjusza. na którym potem długo umiera. ale nie jest w stanie tego uczynić. Przez Jego mękę ludzkość zostaje oczyszczona i odkupiona. oddal ode mnie ten kielich. (S. męka. cierpienie stanie się udziałem Demeter przy każdym rozstaniu. Patrz: anioły. 2) Rodzice Aleksego cierpią. cierpi z powodu swojej bezpłodności.mogą go zdradzać. że stary król Troi.to bunt kwiatów przeciw swym korzeniom".wśród tych co na kolanach. woda się cofa. Księga Hioba stawia pytanie o sens cierpienia. Grochowiak) * Ludwik XVI: "Czyż to bunt?" Rochefoucauld: "Nie. by potem zgodzić się z wolą Ojca. ale zawsze jest to dla człowieka doświadczenie niezwykle istotne. żona Abrahama. że wzruszają nawet dzikie zwierzęta. nawet w Ogrodzie Eden. Odtąd zostaje ono wpisane w kondycję ludzką (np. który zostaje ukamienowany. 8) Prorok Izajasz opisuje cierpienia. że zdradzają króla Marka. nie zważając na swój majestat. Dante Alighieri "Boska Komedia" Dusze grzeszników cierpią w piekle najbardziej wyszukane katusze . kiedy przynoszą mu wieść. Jest głodny i spragniony. 2) Król Marek cierpi na myśl.1) Modlitwa Chrystusa w Ogrójcu (Getsemani) jest wyrazem skrajnego cierpienia psychicznego. jakich będzie doświadczał Mesjasz. 3) Zanim umrze. jeśli możliwe. Przykuty do skał na Kaukazie codziennie nawiedzany jest przez sępa (w innej wersji . Najjaśniejszy Panie. stają się pastwą węży. Jego cierpienie jest tak wielkie. co człowiek ma. to ujęcie cierpienia jako próby. (S. Jezus błaga: Abba. Cierpienie rodzi w nim chęć okrutnej zemsty na zabójcy młodzieńca. iż udaje się do królestwa Hadesa.1) Aleksy skazuje się na fizyczne i duchowe cierpienie. aż wreszcie upadły ostatnie normy. której Bóg poddaje człowieka. Jego cierpienie ma moc zbawczą. a wśród nich Rolanda.Karol Wielki cierpi. czym zapoczątkowuje niezgodę między Kartaginą a Rzymem. że wszystko. * "Bunt nie przemija. bracia miła. Świadom swego losu. nie żyje. Niekiedy jego wybory były bolesne i przypominały raczej walkę. że dwoje ludzi.1) Tristan i Izolda cierpią. jest darem Boga. cierpienie ich nie opuszcza. Później. Jego bohaterką jest Maryja (Matka Boleściwa) stojąca pod krzyżem Chrystusa i opłakująca mękę i śmierć jedynego Syna. Gdy Zeus podejmie decyzję. a nad głową ma jabłoń uginającą się od owoców. 4) Naród wybrany znosi cierpienia w niewoli egipskiej po śmierci Józefa. 3) Jakub cierpi. że został rozszarpany przez dzikie zwierzęta. musi dźwigać krzyż. Znosi wszelki ból i upokorzenia. Chciałaby mu jakoś ulżyć. że zamienia się w kamień. że pomagał ludziom przeciw bogom. (Na wieść o zdobyciu Bastylii 14 VII 1789) * "Romantyzm . która szuka po ulicach miasta Oblubieńca. męczarnia. a także nawiązuje do motywów pasyjnych. Cierpienie pojawia się w życiu człowieka wraz z grzechem pierworodnym. przeklina swojego kochanka i jego potomków. by służyć Bogu. żeby przywrócił mu żonę.Odczuwanie bólu fizycz nego lub moralnego. Niektórzy mitografowie dodają jeszcze. patrząc na męki swojego ukrzyżowanego syna. zachował wiarę i ufność. sprawiając. Jej cierpienie jest tak wielkie.) Maria cierpi. toną w rzece wrzącej krwi. Aleksym" . 2) Priam cierpi. Cierpienie rodzi w niej gniew.J. Ale gdy los sprawi. swoje cierpienie. "Legenda o św. gdy wyciąga rękę po jabłko. widząc ciała zabitych w wąwozie Ronsewal swoich najlepszych rycerzy.Izaaka. 6) Marsjasz . Hiob mimo cierpień nie załamał się. "Lament świętokrzyski" (Posłuchajcie. Pieśń o Rolandzie" . kiedy niewolnica Haggar urodzi Izmaela. Nie może więc tak naprawdę nic ofiarować Stwórcy. mężczyzna z trudem zdobywa pożywienie dla swej rodziny). trzymając puchar w zaciśniętej pięści". Tak długo byliście antykonformistami. co dzieje się z ich synem. 2) Niobe doświadcza cierpienia. by sprawdzić jego wiarę i ufność. kiedy Persefona znika bez śladu. gałęzie odsuwają się i nie może ich dosięgnąć. spada na nie ognisty deszcz.1) Demeter cierpi. Petrarca "Sonety do Laury" Cierpienie powoduje nieszczęśliwa miłość do nieziemsko pięknej Laury. Jego przyczyny mogą być bardzo różne. Franciszek twierdzi.. Ojcze. idzie do zabójcy syna błagać go o wydanie zwłok. Jedyna odpowiedź. co może. W literaturze motyw cierpienia pojawia się nader często. (J. Homer "Iliada" .. Mrożek) Cierpienie Cierpienie . że to właśnie jest piękne.Królowa Kartaginy cierpi.ukochany jedynak zaginął bez śladu. Biblia (NT) . odnosząca się do bohaterów romantycznych. (S. Brzozowski) * Buntuję się. cierpi święty Szczepan. Twierdzę także. bunt się ustatecznia". że dziewczyna będzie przez pół roku przebywała z mężem w Hadesie i przez pół roku z matką na ziemi. który ma lada moment spaść. kobieta cierpi przy porodzie. z którego wciąż płyną łzy.Tristan i Izolda . kiedy są rozdzieleni. Biblia (ST) . I taki jest sens ascezy i umartwiania . że płacze i mdleje. cierpień Sarze przysporzy jej zachowanie i lekceważące traktowanie prawowitej małżonki. 4) Orfeusz cierpi po śmierci żony. gdy na życzenie Latony Apollo i Artemida zabijają jej dzieci.

gdy stary Moor wyklina Karola. Samotność i niezrozumienie stają się przyczyną obłędu dziewczyny. ale jest to cierpienie uszlachetniające (zbrzydł. 2) Gerwazy cierpi. że podmiot liryczny cierpi. Wie. miotana wiatrem między niebem i ziemią. 3) Cichowski zostaje skazany przez zaborców na straszliwe cierpienia fizyczne i psychiczne. że nie ma co liczyć na rękę Ewy. że go utraciła. bo jej ukochany jest jednocześniejej poddanym. A. które jest elementem pełnej ludzkiej egzystencji. Rodzi też wątpliwości wobec Boga. Oblubieniec przybija Oblubienicę swoję do krzyża. by prosić o sokoła. że człowiek doświadcza jednocześnie cierpienia i wielkiej rozkoszy. Morsztyn "Cuda miłości" Miłość sprawia. Cierpienie Gustawa pogłębia jeszcze samotność i niezrozumienie przez ludzi. Jako poetawieszcz skupia je w sobie (Nazywam sig Milijon. cierpienie wróci ze zdwojoną siłą. który w swoim okrucieństwie uderza w człowieka w najmniej spodziewanym momencie. sprawi ból kobiecie.Werter cierpi z powodu nieszczęśliwej miłości do Lotty. Mickiewicz "Księgi narodu polskiego i pielgrzymstwa polskiego" . To cierpienie przekształca się w gniew i nienawiść. Przez owe cierpienia Polska staje się Mesjaszem narodów. Mickiewicz "Dziady" cz. Oblubienica . Austria). którym przekazał państwo. kiedy na jego prośbę Posejdon doprowadzi do śmierci młodzieńca. Mickiewicz "Dziady" cz. gdyż nie może spełnić jej życzenia. który manifestuje się przez przystąpienie do bandy zbójeckiej. G. żeby ją uczcić. Morsztyn "Do trupa" . dla której Giaur żyje.1) Roderyk cierpi. że próbował ją uwieść. 2) Zły Pan musi po śmierci znosić straszliwe cierpienia wiecznego głodu. bo za milijony kocham i cierpię katusze). J. ale to cierpienie połączone jest ze smutną rezygnacją i zgodą na los. nie odwzajemnia jego uczucia. poniewai honor nakazuje mu pomścić zniewagę.Świadomość przemijania i tęsknota do ojczyzny. Dziewczyna jest narzeczoną innego mężczyz ny i miłość Wertera nie może być spełniona. Mickiewicz "Sonety krymskie" Podmiot liryczny sonetów. Cierpienie matki staje się symbolem cierpienia wszystkich matek-Polek. jakiej dopuścił się ojciecjego ukochanej Chimeny. kiedy Karol powróci do rodzinnego zamku. J. J.W. ale okazuje się. Skarży się: Zle mnie w ziych ludzi tłumie. Morsztyn "Emblemy" Miłość i cierpienie nieustannie się przenikają. że jest to uczucie występne. że dziewczyna cierpi. bo nie zna losu swojego uwięzionego syna. P. które sprawiają. III 1) Cierpi młodzież w więzieniach. ajednocześnie nie potrafi się od niego uwolnić. Monna Giovanna. Ale gdy już jej dokona. 2) Franciszek Moor cierpi z powodu od trącenia przez ojca i Amalię. A.Trup jest w lepszej sytuacji niż człowiek zakocha ny.1) Karol Moor cierpi. Schiller "Zbójcy" . bo są niejako przygotowaniem do zmartwychwstania w chwale. podał na obiad. ponieważ nie dość. którą kocha. a jednocześnie wie. a ona bólu nie czuje. J. Corneille "Cyd" . Goethe "Cierpienia młodego Wertera" . 3) Stary Moor cierpi.Lear cierpi. A. Cierpienie rodzi bunt. że podmiot liryczny wiersza cierpi samotny w obcym świecie. pielgrzym. że skazany jest na samotność wśród wrogów i ma świadomość. bo nie godzili się na los niewolników. ponieważ była jedynym krajem prawdziwej wolności i braterstwa. 2) Chimena cierpi. zeszpetniał. którą kocha. bo widzi cierpienia swojego narodu. ponieważ musi domagać się śmierci Roderyka. okazały się okrutne i nieczułe na los ojca. 2) Cier pi Konrad. że ta miłość nie może się spełnić. do której tęskni (por. Doraźnym lekarstwem na to cierpienie okazuje się chęć zemsty. gdy postanowi znowu ją opuścić. którego kocha. kiedy Stolnik daje mu do zrozumienia. "Pielgrzym"). bo musiał odrzucić kodeks rycerski. A. Potem. co się stało. Mickiewicz "Pan Tadeusz" 1) Jacek Soplica cierpi. F. Patrz też: samotność. to jeszcze sam przyczynił się do jego niewinnej śmierci. 4) Amalia cierpi. którego Konrad oskarża o nieczułość i brak miłości. Boccaccio "Dekameron" "Sokól" . Ale te cierpienia będą miały już rychło kres i Polska zmartwychwstanie. Kobieta.A.1) Federico delli Alberighi cierpi. 2) Aldona cierpi. ponieważ jej ukochany Jasieńko umarł i ~ozostała na świecie sama. . że jest to niemożliwe. bo ma świadomość. Cierpienie młodych ludzi wywożonych na Sybir sprawia. że stracił syna. Cierpienie powoduje kryzys światopoglądu i wiary w ludzką mądrość. ale wie. Oblubienica szuka Oblubieńca w mieście. Racine "Fedra" . Później. skazując go na tułaczkę i upokorzenia.1) Konrad cierpi.Polska została skazana na cierpienia przez szatańską trójcę (Rosja. W. Próbuje leczyć swój ból alkoholem i małżeństwem z inną kobietą. sprawiają. Byron "Giaur" . G. Karol. że jeśli zabije Gomeza. a Franciszek skazuje go na śmierć głodową. widząc. J. by jeszcze bardziej cierpieć. bo kobieta. ponieważ ukochany syn. Jest ono ofiarą. Oblubieniec jest dla Morsztyna symbolem Chrystusa. 2) Ofelia cierpi z powodu śmierci ojca.. że nigdy nie powróci do ojczyzny. A. W. Później. cierpiąc. Szekspir "Król Lear" .morzu. A. nigdy nie okazał serca swoim poddanym. a Tezeusz pozna prawdę. J. Płaczę. których będzie teraz prześladował. Słowacki "Rozłaczenie" Rozłączenie z kobietą. nie potrafi znaleźć wytłumaczenia dla tego. Z. którą kochał. Owo cierpienie przeradza się w nienawiść do Sopliców. Ta sytuacja sprawia. J. To cierpienie rodzi bunt przeciwko Bogu. a oni szydz4. została zabita przez Hassana. Nie doświadcza już niczego i prochem rozsypie się w małej chwili. Natomiast zakochany nieustannie cierpi w piekielnej śrzeżodze i jest żywiołem wiecznych ogniów.. 2) Monna Giovanna cierpi. Sonety "Stepy akermańskie". którą kochał. S) Cierpi pani Rollison. 3) Infantka darzy Roderyka wielkim uczuciem. ale jednocześnie wie. ponieważ nigdy nie zaznały cierpienia. do której nigdy nie wróci. Jego cierpienie jest tym większe. że profanum placu przed kościołem staje się narodowym sacrum. poślubiła innego mężczyznę. kiedy Konrad ją opuszcza. że unieszczęśliwił ukochaną kobietę.A. cierpi. co staje się przyczyną jej obłędu i samobójstwa. zrozpaczony ojciec. którego .) . ale dziwnie wyszłachetniał). jego cierpienie stanie się jeszcze większe. II 1) Duchy dzieci nie mogą trafić do nieba. 3) Zosia cierpi. Podmiot liryczny trenów. by stać się Mesjaszem narodów. 2) Tezeusz cierpi. Boże. A. widząc śmierć swojego ukochanego pana. A. że jej syn jest śmiertelnie chory. by skutecznie ratować Litwę przed Krzyżakami.Giaur cierpi. właśnie. jak ofiara Chrystusa.. Młodzieniec podejmuje próbę ucieczki od tego cierpienia. powoduje. Słowacki "Kordian" . W końcu popełnia samobójstwo. które prowadzą do tragedii. Słowacki "Hymn" (Smutno mi. Szekspir "Hamlet" . że czyni to z poczucia obowiązku wobec Litwy i miłości do ojczyzny. ponieważ ojciec odtrąca go na skutek intryg Franciszka. że kobieta odwiedziła go. Mickiewicz "Romantyczność" Karusia cierpi. a ona nie jest w stanie mu pomóc. kiedy dowie się. prowadzi go do szaleństwa i samobójstwa. który jest jej pasierbem. uświęconym ich of~arą.1) 32 . Ale nie jest to lekarstwo skuteczne i cierpienie popycha Jacka do zabójstwa Horeszki. 4) Cierpienia Polski mają równie głęboki sens jak cierpienia Chrystusa.1) Hamlet cierpi z powodu świata.1) Fedra cierpi z powodu miłości do Hipolita.. gdy Fedra oskarża przed nim fałszywie Hipolita o to.człowieka. Mickiewicz "Dziady" cz. okazał się niegodny jego miłości. Mickiewicz "Konrad Wallenrod" . ponownie pogrąży się w cier pieniu. bo nigdy nie był człowiekiem. szarpany przez ptaki.G. będzie przez moment szczęśliwa. J. Prusy. że powraca do domu z więzienia jako obłąkany. Kochanowski "Treny" Śmierć dziecka rodzi wielkie cierpienie. ponieważ córki. ponieważ jego ukochana. który jest pełen zła i zbrodni. bo nigdy nikogo nie kochała. Ale jego cierpienia znajdą szczęśliwe zakończenie wzruszona stałością uczucia Monna poślubi go. których synowie zostali uwięzieni przez Rosjan. IV Gustaw cierpi z powodu nieszczęśliwej miłości.

2) Cierpienie Kordiana powoduje także odrzucenie jego miłości przez Laurę. 3) Na szczycie Mont Blanc Kordian cierpi. niż to sobie kiedyś wyobrażały. widząc jakim człowiekiem jest jego ojciec. aż stał się nędzarzem. Balzac "Ojciec Goriot" Stary Gońot cier pi z powodu odtrącenia przez córki. 3) Rzecki cierpi. Sądzi. 4) Kordian cierpi też wskutek osamotnienia: musi sam dokonać zamachu na cara. Cierpienia przysporzy jej także Ju dym. by cokolwiek zmienić. Jeśli chce je zobaczyć.S. Kossakowskiego. Cierpienie jego powiększa także wiadomość. Prus "Lalka" . Ale samobójcza śmierć Teleny'ego odnowi cierpienie i sprawi. B. w czasie trwania całego życia zawsze znajdował swoje miejsce zajęty. bo jego małżeństwo jest nieudane. 2) Cierpienia znoszą apostołowie Piotr i Paweł. 4) Młody Nowowiejski cierpi. I. jak sądzi -okłamała. druga. sto uwiędłvch liści.chciał podnieść rękę na majestat króla. by zaspokoić ich kaprysy. że Halszka nie żyje. nieświadome jeszcze tego. która traktuje go jak dziecko. umierając śmiercią męczenników. porzuciła dom i uciekła z kochankiem. 2) Benedykt Korczyński cierpi z powodu niemożności porozumienia się z synem. Wygląda zupełnie inaczej.1) Heathcliff cierpi. gdy między nim a Maszą rodzi się miłość. gdy okazuje się. To cierpienie rodzi w nim potrzebę walki o wolność ojczyzny. pónieważ. J. To cier pienie prowadzi do śmierci starego subiekta. bo jej ukochany Jędruś. E.1) Teleny cierpi. Cier pienie jest tak wielkie. Orzeszkowa "Nad Niemnem" . wyprzedawał stopniowo swój majątek. że przyczynia się do śmierci bohaterki. a jednocześnie nie jest w stanie odejść od żony. bo .:' . J. którą będzie opłakiwał do końca życia. która uwalnia od wszelkich uczuć i pragnień. Patrz: miłość trudna. gdy Azja zabija mu ojca. Wilde "Portret Doriana Graya" 1) Bazyli Hallward cierpi. że jego małżeństwo z Nataszą jest pomyłką. Później równie wielkich cierpień przyczyni mu rozstanie z Krzysią. Kiedy dowie się. Żeromski "Ludzie bezdomni" . Rozczarował się do małżeństwa. który przyszło mu spłacić. Sienkiewicz "Ogniem i mieczem" 1) Jan Skrzetuski cierpi. a teraz Delfina i Anastazja wstydzą się go. Poświęcił im całe życie.jedyną drogą ucieczki jest Nirwana. To cierpienie rodzi w nim chęć straszliwej zemsty. widząc triumf swego wroga i zdrajcy ojczyzny. 3) Wier szynin cierpi. K.1) Doktor Judym cierpi. odtrącony przez Cathy. 3) Goplana cierpi. kiedy po ucieczce od Azji Baśka leży nieprzytomna i jest bliska śmierci. gdy Szlangbaum podejrzewa go. S. że jego ukochana Halszka wpadła w ręce kozackiej tłuszczy.. którego kocha. w której najważniejszą kwestią staje się znalezienie mamki dla mającego się urodzić dziecka. Kasprowicz "Dies irae". G. czym jest uczucie. widząc Teleny'ego uprawiającego miłość z jego matką. bo nie może znaleźć celu w życiu. gdy przyszłojej samotnie wychowywać braci. H.1) Horsztyński cierpi. zmienił się w cynicznego i okrutnego człowieka. ale kiedy podczas pogrzebu ksiądz rozpoczyna kazanie od bicia w bębenek i słów Panie pułkowniku Wotodyjowski! Larum grają!. O. cierpi.Bohater opowiadania cierpi. 3) Basia Wołodyjowska cierpi po śmierci Michała. Jaskółczy niepokój sprawia. która nim gardzi i uważa za kogoś gorszego od siebie. 3) Cathy. jak sam mówi. że Des Gńeux nie otrząśnie się z niego do końca życia. kocha kobietę.1) Pani Emilia Korczyńska doświadcza wielu urojonych cierpień. bo sądzi.Świat jest pełen zła i cierpienia . Sienkiewicz "Pan Wolodyjowski" . Flaubert "Pani Bovary" Emma Bovary dusi się w małomiasteczkowej atmosferze Yonville. a siostrę i ukochaną Zosię Boską oddaje w jasyr. której Kordian postanawia się poświęcić.m i okazywał się niepotrzebny. bo hrabia Henryk porzucił ją i syna. H. że na krucyfiks zaprzysiągł wierność zdrajcy. H. 2) Des Gńeux cierpi. 2) Andrzej Prozorow cierpi. Jak sam mówi. śpi snem fabrykanta Niemca przy żonie Niemce. 2) Wołodyjowski cierpi. (nawiązuje romanse z Rudolfem i Leonem). ponieważ została zgwałcona przez ojca. J. że jego młoda żona ma~ romans z synem Kossakowskiego-Szczęsnym. ponieważ Dońan przestał ją kochać. która pokochała Ketlinga. 2) Szczęsny cierpi. nad którą się lituje. bo kobieta. decydując o ich rozstaniu. 3) Longin Podbipięta umiera w strasznych cierpieniach -jak św. Cierpi z powodu schematycznego i bezbarwnego życia żony. ale już jest za późno. że mógłby coś ukraść ze sklepu. świadomy swej pozycji społecznej. już jako żona Edgara. E. H. Nigdy nie pogodzi się z utratą ukochanej. dlaczego młodzieniec to uczynił. Sienkiewicz "Quo vadis" . sto uczuć. spowoduje. Krasiński "Nie-Boska komedia" -1) Hrabia Henryk cierpi.1) Chrześcijanie prześladowani przez Nerona umierają w cierpieniu. H. według relacji księcia Bogumiła. Przeklęty diug. 2) Po śmierci Cathy Heathcliff przeżywa niewypowiedziane męki. 2) Zawsze wesoły i rozmowny Zagłoba pogrąża się w cier pieniu na wieść. a teraz ze spokojem przygląda się przerażonej ludzkości. ale kiedy próbuje temu zaradzić . Ibseń "Dzika kaczka" Jadwinia cierpi. Z. że jest to miłość nie odwzajemniona i nigdy odwzajemniona nie będzie. ponieważ musi wybrać między szczęściem osobistym a obowiązkiem wobec własnej klasy.1) Wokulski cierpi. poważył się na największą zbrodnię . To cierpienie popchnie ją do samobójstwa. w co wierzył. 2) Joasia Podborska cierpi po śmierci rodziców (utrata domu). pędząc nudne i monotonne życie u boku Marii. których źródła tkwią w klęsce powstania. 3) Anzelm Bohatyrowicz doświad- cza nieokreślonych cierpień natury psychicznej.Kordian cierpi.1) Masza. okazało się mrzonką. bo ich życie jest bezbarwne i nudne. 2) Oleńka Billewiczówna cierpi. ponieważ to wszystko. który może 33 . ponieważ ojciec ją odtrącił. ponieważ musiał zdradzić ukochanego Des Gńeux. 2) Maria cierpi. Cierpienie staje się bardziej dojmujące. 2) Filon cierpi. To cierpienie prowadzi do zbrodni ojcobójstwa. 2) Pani Stawska cierpi. Ińna i Olga cierpią. Jedynym. córka. ponieważ kocha Wokulskiego.1) Andrzej Kmicic cierpi. że w jego sercu jest sto żądz. że Korzecki nie potrafi odnaleźć się w świecie. okazuje się martwa. Słowacki "Balladyna" . widząc jak piękny Dońan. Krasiński "Irydion" . musi wchodzić do ich domów wejściem dla służby albo ukradkiem obserwować je. Sebastian skłuty strzałami. bo nudzi się. Sienkiewicz "Potop" . matka Balladyny i Aliny. mdleje. Jego dusza romantycznego poety nie może znieść egzystencji.1) Michał Wołodyjowski tak bardzo cierpi po śmierci Anusi Borzobohatej. ale wie. Swięty Mocny. Wilde "Teleny" . 2) Sybila Vane cierpi. Cierpienie i poczucie winy prowadzą Teleny'ego do samobójstwa.P. To cierpienie staje się przyczyną jej obłędu i śmierci. H. ideał piękna. 3) Nazbyt wyedukowana świadomość sprawia. bo zdaje sobie sprawę.1) Wdowa. Czechow "Trzy siostry" . ponieważ prostak Grabiec nie odwzajemnia jej uczucia. Jest w swoim cierpieniu spokojna. przebaczy mu. by spłacić długi. Jedna przepędziłają z zamku. A. rozszarpywani przez dzikie zwierzęta w cyrku albo płonąc jako żywe pochodnie w cesarskich ogrodach. Przerwa-Tetmajer "Hymn do Nirwany" . Z. że czymś go uraziła. Ale z tego cierpienia rodzi się nowa idea. cierpi z powodu nieszczęśliwej miłości i zazdrości. "Święty Boże. cierpi na ból istnienia i nieustannie rozmyśla o samobójstwie. że ponosi za to winę. że postanawia na resztę życia zamknąć się w klasztorze.Irydion doświadcza cierpienia. że rozstanie się z Joasią i będzie samotnie pracował wśród ubogich. J. Słowacki "Horsztyński" . kupca. widząc los podbitej przez Rzym Grecji. kiedy odbywają przejażdżkę w Lasku Bulońskim. cierpi z powodu miłości do Heathcliffa i jego zdrady (małżeństwo z Izabelą). Bronte "Wichrowe Wzgórza" . Słowacki "Beatrix Cenci" Beatrycze cierpi. O. której całe życie szukał. Patrz też: ojciec. Turgieniew "Dziennik zbędnego człowieka" .Bóg skazał ludzi na cierpienie i grzech. bo ma niewdzięczne i złe córki.

Tereni. przeniknięte jest tym cierpieniem i nabiera charakteru ceremonii żatobnych. jest Szatan. Podmiot liryczny mówi o sobie: Ta kobiera taka biedna.. J. L. że ludzie wychodzą z tego doświadczenia ze zdruzgotaną psychiką. bo nie potrafi jak Wtast Fomycz grać na klarnecie i piękna bufetowa Jadzia nie chce na niego nawet spojrzeć.1) Barbara cierpi po stracie najbliższych . że matodusznie rozmyśla o samobójstwie.1) Mistrz cierpi. M. Reymont "Chłopi" . którego symbolem jest Syzyf. 34 . Pozbawiona bliskich kobieta musi na nowo nauczyć się żyć. ponieważ uważa. Wspomnienia urody chłopca. Staff "Przedśpiew" . wychowany według zasad moralności purytańskiej. że nad grzechem można zapanować. które Inkwizycja buduje na cierpieniu tysięcy ludzi. że jego grzeszność jest przyczyną zła spotykającego bliskich mu ludzi. w której jedynym pragnieniem staje się przeżycie. Po raz pierwszy. Krall "Zdążyć przed Panem Bogiem"-Marek Edelman opowiada o: 1) cierpieniu Żydów w warszawskim getcie (choroba głodowa. T. a zło w niej tkwiące zapanowało i nad nim. Ajednak Grudziński wyraża przekonanie. a rozmowa z nią przynosi wybawienie (Adam uświadomił sobie. jakie za jego sprawą stały się udziałem Żydów. zostalo odrzucone. źe Jean cierpi. które sprawiają. wywózki z Umschlagplatzu do obozu. Po raz dtugi. w imię idei. Mann "Tonio Króger" . niemożności kochania. Genet "Ceremonie żałobne" Narrator-bohater błąka się po Paryżu. T. że popełnia on samobójstwo. Jest raczej naturalnym elementem ludzkiej egzystencji i jak za wszystko. bo jej ukochany Mistrz znikł nagle i nie wiadomo. śmierć jednostkowa i zbiorowa). żegnając się z odchodzącą do państwa umarłych Korą. 2) Kaleb cierpi. Moczarski "Rozmowy z katem" . Wyspiański "Noc listopadowa" . świadomości śmierci każdego dnia i codziennej walce z nią. cierpi. która godzinami wystaje pod więzienną bramą. L. Cierpienie Toma jest tak wielkie. Mąż w mogile. Kasprowicz "Hymn świętego Franciszka z Asyżu" . A. Patrz też: mąż. Dąbrowska "Noce i dnie" . gdyż ten stanowi o sobie (los jest jego losem. 2) cierpieniu osób ciężko (beznadziejnie) chorych na choroby serca i układu krążenia. Z. Praca Syzyfa to w istocie życie ludzkie wypełnione tak cierpieniem.zaślubia Aresa. gdy nie pozwala jej odejść). jest spokojniejsze i towarzyszy mu pogodzenie z losem. Nałkowska "Medaliony" Wojna i okupacja niosą ze sobą straszliwe cierpienia. a tylko własny talent organizatorski i rolę swoich żołnierzy w ostatecznym rozwiązaniu kwestii żydowskiej. ponieważ dzieło jego życia. całe powstanie. Iwaszkiewicz "Brzezina" - Bolesław po śmierci żony pogrąźył się w niemym cierpieniu i odizolował od świata. są w utworze zagadnieniem głównym (skoki z płonących domów.patrz: artysta. Od tej pory staje się jakby żywym trupem. Stracił ukochanego. powieść o Jezusie i Piłacie.Źródłem cierpienia jest rozstanie kochanków. Camus "Mit Syzyfa" Bohater eseju to człowiek absurdalny.1) Młody i buntowniczy Fray Diego nie może pogodzić się z ideą państwa bożego.Piotrusia. bo jej ukochany poległ w czasie bitwy pod Olszynką Grochowską. A. syn w więzieniu. jak i drugie. 2) Cierpienia umierającego syna sędziego Oitona powodują przemianę wewnętrzną księdza Paneloux."Opowiadania" Ludzie w obozie cierpią z powodu głodu i nieustannego zagrożenia śmiercią. 2) Aleksy Melissen cierpi z powodu niespełnionej miłości do Jakuba z Cloyes. co robi. które dla Żydów było tylko wyborem innego rodzaju śmierci). które spowodowane jest upływem czasu. To cierpienie sprawia. Staff "Deszcz jesienny" Nastrój przygnębienia spowodowany monotonnym jesiennym deszczem potęguje się przez przywołanie obrazu ludzkich cierpień . uduszenia. matki. a mimo to śpiewać będzie pochwałg życia. K. Jean nie podziela jednak powszechnej radości. podczas której kochali się. Steinbeck "Na wschód od Edenu" . J· Andrzejewski "Ciemności kryją ziemię" . Andrzejewski "Bramy raju" 1) Hrabia Ludwik z Vendome cierpi.Choć Stroop w swojej relacji z likwidacji getta nie zamierzał eksponować cierpienia Żydów. 2) Jagustynka cierpi. Dopiero rozmowy z Chińczykiem Li. Joanna zostaje wynagrodzona . Wyspiański "Warszawianka" Marya cierpi. a młodzieńca w mężczyznę. bo jej własne dzieci przepędziły ją z domu.człowieka uwolnić od cierpień i zła.1) Adam cierpi. 2) Za cierpienia. 2) Umierający padre Tor9uemada uświadamia sobie. jedyny syn. Dopiero po latach dowiaduje się prawdy o niej (została właścicielką burdelu w Salinas). co się z nim dzieje. J. śmierć najbliższych. a także błogosławieństwo ojca uwolnią go od męki. która właśnie z powodu tych cierpień stała się oszustwem. zasypania. Cier pienia matki Kora próbuje złagodzić. ponieważ apatyczny Janusz Ostrzeński przestał już okazywać jej miłość i stał się obojętny. że nie kocha Katarzyny). który zginął na kilka godzin przed wkroczeniem wojsk amerykańskich. że nawet mimo takiego ogromu cierpień można zachować w tych warunkach człowieczeń stwo. gdy uczynił z Aleksego Melissena swojego kochanka. A. S. 2) Małgorzata cierpi. J. H. ukochany. A.Bóg jest dawcą cierpienia.1) Dżuma jest źródłem wielu cierpień w Oranie.A. To cierpienie osłabia ich wrażliwość moralną i prowadzi do sytuacji. Poeta poznał zarówno jedno. kiedy żona opuszcza go (strzela do niego. i za nie trzeba Stwórcy dziękować.. Herling-Grudziński "Inny świat" Cierpienia spowodowane pobytem w sowieckim łagrze są tak wielkie.ńska. jego zalotnego uśmiechu i jedynej wspólnie spędzonej nocy. J. W. Jego cierpienie jest tak wielkie. kamień jego kamieniem). S. gdy z innymi krzyżowcami splądrował Konstantynopol. na którym umierają w cierpieniach niewinne dżieci. 2) Cierpień przysparza Barbarze także Tomaszek. 3) W cierpieniach umiera chory na raka Lucjan Kociełł. G. że musi umrzeć. jakich doświadczyła za sprawą Konstantego. że nigdy nie pogodzi się Ze światem. co ma żyć. To cierpienie skrywa bardzo głęboko i Mistrz sprawia wrażenie spokojnego i pogodzonego z losem. iż sposobem na udrękę życia jest uświadomienie sobie własnej wolności i prawa wyboru różnych dróg życia. że ludzie tracą godność.S. to jednak ból i cierpienie. zmieniającego chłopca w młodzieńca. jak radością. Mówi także.śmierci. Cierpienia spowodowane nieszczęśliwą miłością stają się przyczyną samobójstwa telegrafisty Piotra Płaksina. choć wspomnienia strasznych chwil aresztowania syna nieustannie powracają. Camus każe czytelnikowi widzieć Syzyfa szczęśliwym. Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" . po nieważ dwukrotnie zamknął przed sobą złote bramy Jerozolimy. baldur i czas" . ` J. sprawiają. uświadomiwszy sobie. 3) Piłat cierpi z powodu straszliwego bólu głowy. J. J. podróż/wędrówka. ale owo cierpienie nie jest złem. że poetka porównujeje z cierpieniem Maryi stojącej pod krzyżem. Prowokują też doktora Rieux do stwierdzenia. że przez całe życie zadawał ludziom cierpienie. jej cierpienie ma już inny wymiar. Camus "Dżuma" . Borowski . że gdy kocha się z Blanką. Czechowicz "hildur. ponieważ Antek odtrącił ją dla Jagny. ta kobieta sama jedna. 3) Tom Hamilton.1) Hanka cierpi. obwinia siebie o to. Ale każda kolejna śmierć czyni ją jakby silniejszą i kiedy umiera Bogumił. Ale owo cierpienie wywołuje w niej dar proroczy i dziewczyna przepowiada losy bitwy.W życiu ludzkim współistnieją radość i cierpienie. Tuwim "Piotr Płaksin" Telegrafista Piotr Płaksin. M. Ludzie umierają w straszliwych męczarniach. mówiąc. który mówi. Achmatowa "Requiem" Poemat napisany po aresztowaniu syna poetki w czasie represji stalinowskich w latach trzydziestych. ich bólu fizycznym i psychicznym. jest tak wielkie. 4) Pani Celina Katelbina cierpi. na sracji Chandra Uny. Wszystko. straty najbliższych.1) Demeter cierpi. gdzieś w mordobijskim powiecie. hildura i baldura. Cierpienie matki. który przeżywa chwile euforii z powodu wyzwolenia. że jest wierną kopią matki.

ojciec zarzuca jej niewdzięczność i brak posłuszeństwa.32-38. W.Teresa Frommer cierpi z powodu swojego kalectwa i utraty zdolności kontaktowania się z duchami.. Herbert "Apollo i Marsjasz" . * Wielkie cierpienia są nieme. niepieszczone (. Poeta przedstawia Urszulkęjako dziecko idealne (Tren XIIjest peanem najej cześć: ochędożne. J. a sam. Patrz: artysta. wraz z Klaudiuszem. Dorastała szczęśliwie między nim. ten nie będzie już mógł go zobaczyć.a fami do czasu. są ogromne. który niefortunny ojciec poświęcił swojej namilszej dziewce. przybrana. Poezja Haliny Poświatowskiej przepełniona jest cierpieniem wywołanym śmiertelną chorobą. (J. tobie mówię.Stary Lear postanawia podzielić swoje królestwo pomiędzy trzy córki. ojciec uniemożliwiajej to. (1. Stosuje się do poleceń Polo niusza: odsyła listy Hamleta i prezenty od niego. gdy Orgonowi za sprawą intryg Tartufa grozi kompletna ruina i utrata wolności. Mitologia . stara się zadać jej jak największy ból.córka Edypa i Jokasty. Później okaże się. Stryjkowski "Tomtńaso del Cavaliere" . Z.Cykl dziewiętnastu utworów. 2) Córka króla Kolchidy -Medea. Por. pragnie jak najszybciej opuścić dom. Jedne bowiem sam odczuwa. (P. Powitała go jedynaczka (Ks. Dla bohaterki tych v. drugich zaś nie". Posłużył się Ofelią. kto pierwszy przekr oczy prógjego domu. (W. posłuszne. który przez sześć lat toczył krwawe boje z Moabitami. Andrzejewski) * "Dla cierpienia nie mogę mieć współczucia. 5. Korzeniowski) * "Żadne morze nie zgasi cierpień. Chociaż Urszulka zmarła. Biblia (ST) . Jedna urodziła syna Moaba (protoplastę Moabitów). Niestety. że uprowadzenie Heleny doprowadzi Troję do zagłady. córka dzielnie trwa przy nim. Przez pewien czas jest uczniem genialnego artysty. W. Mi mo to w chwili próby.Ben Ammiego (praojca Ammonitów) .1) Po zniszczeniu Sodomy przy życiu pozostał tylko Lot i jego córki. Szatana już nie było. która sprawia. Jej wizerunek w "Trenach" jest wyidealizowany. 3) Córka władcy Troi. nie zważając na uczucia dziewczyny. króla Priama . (S. Zirytowa ny Lear pozbawiająjej części królestwa i wyklina. też: J. Rodzaju 26. 2) Umierający Michał Anioł doświadcza cierpienia na wieść. Goneryla i Regana swoją miłość do ojca przedstawiają w długich i kwiecistych monologach. ustępuje we wszystkim. że ten decyduje się wziąć ją bez posagu. (J. Molier "Świętoszek" .okrutne ~córki skażą ojca na bezdomność i tułaczkę. Chrystus polecił. Bardziej sprzyjała Jazonowi. Clemenceau) * "Cierpienie jest kluczem do wrót twórczości. kiedy jej brat wychodzi do Eltznerów i zostawia ją w pustym i zbyt dużym mieszkaniu. Poloniusz natomiast bez skrupułów wykorzystuje córkę do tego. upiwszy go przedtem winem (po zagładzie miasta nie było innych mężczyzn). wstań!".Ks.Cierpienie obdartego przez Apollona ze skóry Marsjasza czynią z niego dzieło przerażającej sztuki.W stosunku do rodziców dziecko płci żeńskiej.chce ją wydać za starego człowieka tylko dlatego.. gdy ten aranżuje jej spotkanie z księciem. chrzestna.Ks. O. córki w czasie dwóch kolejnych nocy współżyły z ojcem. Jej cierpienie potęguje jeszcze samotność. Wskażcie mi tego złodzieja. szczere pustki w domu). J.Harpagon traktuje nieufnie i z niechęcią zarówno Kleanta. 3) Sędzia izraelski. nierzewliwe. przedrzeźnia. co są upragnione.. obyczajne. by dociec.~ierszy świadomość śmierci jest o tyle bolesna. że swojego uczucia nie jest w stanie wyrazić w słowach. Zanim tego dokona. Zupełnie nie liczy się z jej wolą . lud~cie. że nie wierzy ona w Boga i życie pozagrobowe. Reymont) Córka Córka .1) W mitologii greckiej Kora-Persefona była jedyną córką Demeter.in.Kasandra. Ch. Szekspir "Hamlet"-Chociaż zakochana w Hamlecie. podsłuchuje rozmowę młodych. które sam znosi. Jefta. najmłodsza Kordelia stwierdza.35-38). moja . Rodzaju 19. Jedynie Kordelia pośpieszy Learowi z pomocą. pyta je jak bardzo go kochają.na prośbę zrozpaczonego ojca Chrystus wszedł do jego domu i zawołał: "dzieweczko. aż zakochał się w niej Hades i porwałją do podziemi. który je otworzył wytrychem radości". Fenicjanki z okolic Tyru i Sydomu) dręczona przez diabła (Mt. by przypodobać się nowemu władcy. To ona tworzyła pełną miłości i harmonii atmosferę w domu czarnoleskim (teraz wszytko umilk~o.). dobrowolne. Gdy wróciła do domu. niż własnemu ojcu. Młodzieniec.że nie trzyma w ramionach Jakuba.Marianna stara się być dobrą i posłuszną córką. 15. że pod pięknymi słowami Goneryli i Regany nie kryło się prawdziwe uczucie . więc jestem". druga . z czego wynika obłęd Hamleta. by wypędził diabła z córki. Gdy Edyp dowiedział się o swym zbrodniczym czynie.. że drzewa i ptaki kamienieją ze zgrozy. S. Kochanowski "Odprawa posłów greckich". chyba sam ogień tylko". przyznaje się. Wilde) * "Cóż za dziwną naturę ma człowiek! Wyobraża sobie mianowicie. Kiedy Marianna próbuje się bronić przed niechcianym małżeństwem. roztropne. Słowacki "Fantazy" Hrabiostwo Respektowie mają 35 . który przybył po złote runo. lutnia dziedzicznym prawem spaść miata). Molier "Skapiec" . poeta nazywa ją słowieńską Safoną. jak i Elizę. by ją nakarmiono (Mk. złoży w ofierze całopalnej tego. (O.1) Córka Chananejki (tj. W swoim zaślepieniu Orgon postanawia bowiem wydać ją za Tartufa. Córka Hetejczyka to wg Biblii kobieta obca. karne. (Michał Anioł) * "Cierpienie nie jest prawem natury ~est to czasemjej przywilej. owoc kazirodczego związku. układne i wstydliwe. ale przypłaci to życiem. 2) Ezaw poślubił dwie córki Hetejczyków (Judytę i Basemat) . (G. Biblia (NT) . Tokarczuk "E.E: ' . podstawą radości jest chwila". 4) Antygona . Sędziów 11. nieudanym życiem osobistym (śmierć męża. Aby zapewnić sobie potomstwo. okazuje mu jednak obojętność. więcej nad trzydzieści miesięcy nie majqc. w połączeniach: rodzona. bo w tajnikach dusz niektórych nadmiar boleści staje się kolebką geniuszu lub zbrodni". jak i przemijaniem życia.. Bardziej cierpieć nie miała sił". toteż Eliza schodzi mu z drogi. (F. Towarzyszyła mu Antygona. Jednak wobec córki jest szczególnie okrutny: wyśmiewa ją. że cierpienia. oślepił się i opuścił Teby. wyrodna. Andrzejewski) * "Mniej cierpieć nie mogła. a te które zadaje znikome. przed rozstrzygającą bitwą złożył ślub: jeśli Bóg pozwoli mu zwyciężyć. niespełniona miłość do pięknego rzymianina Tommaso del Cavaliere. Kochanowski "Treny" . Czosnowski) * "W ogóle podstawą cierpienia jest trwanie. że wiązał z jej osobą wielkie nadzieje hterackie (ua którą . J. Ofelia jest jednak posłuszna woli ojca. Słowa używa się m. a on uczynił jej.30-40). zbyt straszne i przygnębiające". Wywróżyła. Od Apołlina otrzymała dar pnepowiadania przyszłości.1) Cierpienie Michała Anioła wywołuje nieszczęśliwa. Szekspir "Król Lear" . Matka prosiła Chrystusa.. Kiedy pojawi się przy łożu śmierci Michała Anioła. które było wielką pociechą i radością rodziców (nie dopuścitaś nigdy matce się frasować ani ojcu myśleniem zbytnim gtowy psowac~. 2) Córka Jaira . później jednak na wiele lat odsuwa się od niego. Zamieszkali w górach. Demeter wędrowała po świecie w poszukiwaniu córki. Hebbel) * "Cierpienie daje prędką dojrzałość". choć pełen szacunku dla mistrza. Zbyt jest brzydkie. jak byt ślubowat. była typem czarodziejki. Bayle) * "Najgorszym cierpieniem jest duszy chłód". potem nieszczęśliwa miłość). Harpagon o córce mówi: złe zielsko szybko rośnie. że na mocy postanowień Soboru Trydenckiego nagość postaci na jego freskach w Kaplicy Sykst yńskiej zostanie zamalowana.21). (przysłowie włoskie) * "Cierpię.3435.

zmuszają ją do wyprowadzenia się z domu i do prostytucji. Natomiast Balladyna wstydzi się matki. by nie być ciężarem. nie po zwalając się publicznie naśmiewać ani z ojca. że matka jest poważnym kłopotem (zameldowanie kosztuje. Inną lekturą bohatera są "Pieśni Osjana" 36 . natomiast Balladyna . prosząc o pieniądze na wódkę. w kilka dni po swoich piętnastych urodzinach. że kupuje ją jak towar. co by się z nią stało. Szekspir "Hamlet" . (prLysłowie fińskie) Czytanie literatury (bohater czytający) Czytanie literatury (bohater czytajacy) . Twierdzi. Zgadza się. I choć do swoich możliwości kontaktowania się z duchami nie przywiązuje zbytniej wagi. H. toteż ojciec często wykorzystuje jej łagodność i dobre serce.Królewicz duński ani na chwilę nie rozstaje się z książką. M.Diannę i Stellę. słowa. Niekiedy porównuje się do bohaterów homeryckich. (A. stara się jak najszybciej nawiązać łączność z zaświatami.O tym motywie można mówić wówczas. córki porzucity ją na rogu ulicy. mój książę?. Gdy zaś Poloniusz zapyta Hamleta: Co czytasz. Goethe "Cierpienia młodego Wertera" .Wychowana w Iuksusie i rozpieszczana przez ojca. by umrzeć wśród bliskich sobie osób. kiedy zemdlała przy obiedzie.widują się z nim tylko po to. Aby ratować obłożony kon trybucjami.Autorka jest matką dwóch znanych dziś reżyserek: Agnieszki Holland i Magdaleny Łazarkiewicz. Ponieważ ojciec przez całe życie strzegł jej przed wszelkimi trudnościami. Holland) * Synjest synem do czasu. Wychowane w atmosferze kultu pieniądza. natomiast nie potraf tego odwzajemnić. Żeromski "Wierna rzeka" Salomea Brynicka została w czasie powsta zie" (tu ojciec-poeta składa nieżyjącej córce przejmujące wyznanie: ach! Żadnej kochance nie mówiłem tak siebie do dna jak Ance. powielą zapewne w przyszłości taki model rodziny. ten odpowie: Słowa. że jedynym dla niego ukojeniem mogą być w tej chwili eposy Homera. Konopnicka "Banasiowa" Stara. ale prawdziwie i szczerze troszczy się o nią tylko Alina. I. ponieważ chce od nich odpocząć. Córka pozostaje córką na całe życie. wszystkich stara się zrozumieć i wszystkim pomóc. że jej też jest ciężko. zabierze do pałacu także starą matkę. romantyczną. Decydując się na małżeństwo z Bohatyrowiczem. gdy w jakimś utworze bohater (bohaterowie) przywołuje (przywołują) fragmenty jakiegoś innego dzieła lub czyta (czytają) inny utwór przy czym zarówno przytoczenie. toteż w trosce o jej bezpieczeństwo ojciec odeśle ją po śmierci matki na dwór Anny Mazowieckiej. zła. wypiera się jej. jako tą. np. postanowili wydać bogato za mąź za hrabiego Dafnickiego starszą córkę. zesłańca na Sybir Jana. który chce podlegać polskiemu panu. że bardzo kochają matkę. Dostojewski "Zbrodnia i kara" -Soniajest córką Marmieładowa z pierwszego małżeństwa. jest niesamodzielna życiowo. znaczenie zasadnicze. Nazywa też siebie pielgrzymem. Banasiowa nie oskarża córki. wpuszczany jest kuchennymi drzwiami. B. W tekście sztuki nie pada ani razu tytuł książki. by nie być dla córki ciężarem. podwójnej moralności. upadający majątek. że nawiedzają ją duchy. To błahe z pozoru wydarzenie ujawnia parapsychiczne zdolności dziewczynki i zwraca na nią uwagę matki.). można więc przypuszczać.krewnych). czuje się winna. życzliwa. M. F. żejeślijąpoślubi. Nie ma natomiast dla niego miejsca w ich rezydencjach. która dalece nie przystaje do życia. skazując ją na głód i poniżenie. fałszywego wstydu. Jednak gdy śmierć szybko nie nadchodzi. by je zawiadomić. Jurand poświęci dlajej ratowania rycerski honor. a Fantazemu daje do zrozumienia. Sienkiewicz "Krzyżacy" Danuśka jest jedyną. Sonia nie buntuje się przeciwko niczemu.W liście do Wilhelma z trzynastego maja Werter prosi o nieprzysyłanie mu żadnych książek. Żadna z nich nie znajdzie czasu. niespełnioną miłością dawnego powstańca. często ją przedrzeźnia. pracowita i szlachetna. G. że umiera. jak na lekko wykrzywione odbicie w lustrze.dwie córki . dziewczyna jest posłuszna woli ojca. na seansach w domu Eltznerów. że ojciec na starość będzie miał własny kąt. Kiedy ranią się wzajemnie. Nie sprzeciwia się woli rodziców. Prus "Lalka" . J· Słowacki "Balladyna" . aby otrzymać pieniądze na nową suknię lub spłatę długów. Małżeństwo z Fantazym Dianna traktuje jak wielką ofiarę na rzecz rodziny i ludu. Żadna z nich nie pojawi się też na pogrzebie. w jaltich żyje rodzina i nałóg ojca. Izabela wymaga ciągłej adoracji.Obie córki Dulskiej (Hesia i Mela) są całkowicie zdominowane przez matkę i podporządkowane jej. Wycisnąwszy cytryng.Justyna Orzelska i jej ojciec mieszkają w Korczynie na łaskawym chlebie Benedykta jako jego dalecy krewni. (przysłowie angielskie) * Córka często wkłada płaszcz matki. choć ich decyzję nazywa krzyżem. w którym ten motyw wystąpił. śmieszne we wzajemnych relacjach matkacórka. W. Wypędza staruszkę z zamku. Zapolska "Moralność pani Dulskiej" . Zwłaszcza Mela boi się matki i nie chce się jej narazić Hesia natomiast ma do niej stosunek krytyczny. troskliwości. Przywiozła uzbierane pieniądze. by sprawić matce przyjem ność. nieodporna. przez czas jakiś przy pomocy młodszych sióstr będzie udawała. Erna zaczyna czuć.. człowiek nie myślący ani o jej przyszłości ani o uwłaczającej sytuacji ubogich .Erna Eltzner wyłoniła się z mgty nieokreślenia jaka zwykle towarzyszy egzystencji średnich córek w wielodzietnej rodzinie. żeby nie zawieść oczekiwań matki. a jednak szekspirolodzy każą w niej widzieć "Próby" Montaigne'a. jak~ też lektura mają dla bohatera (bohaterów) albo dla wymowy całego dzieła. Izabela Łęcka wyrosła na egoistkę. Jest zbrodniczą siostrą. samotna kobieta przyjechała do córki. Orzeszkowa "Nad Niemnem" . ukazujących chwile trudne. ani też stanjego zdrowia. O. Goriot zostanie pochowany jak nędzarz. twierdzi. zjakimi zmaga się Tomasz Łęcki. Balzac "Ojciec Goriot" Anastazja i Delfina traktują ojca jednakowo . * "Zrozumiałam. że tajemnica napięć między matką a córką polega prawdopodobnie na tym: zbyt podobne do siebie by nie patrzeć jedna na drugą. gdyby ojciec umarł. Tokarczuk "E.E " . Warunki. które czyta. Zarobione w ten sposób pienią- dze Sonia oddaje Katarzynie Iwanownej na utrzymanie rodziny. własną pościel.Dwie córki starej wdowy są krańcowo różne: Alina jest szczera. zmęczony jest także wszelką wiedzą uporządkowaną w książkach.W. że za długo żyje.. bo te łagodzą i uspokajają silne porywy serca Wertera: jakże często utulam nim do snu swą buntownicz4 krew. ale kilkanaście szkicówwspomnień. podstępna i zbrodnicza.zawistna. Justyna dostrzega wszelkie minusy ojca (lekkoduch. Wymusza ona na Kirkorze obietnicę. Gdy Danuśka zostanie uprowadzona przez Krzyźaków. żoną i córką. Z lękiem rozmyśla. aby matkę tor turowano. mimo -to zawsze staje w jego obronie. bo obie wstydzą się swego pochodzenia i ojca. że czytanie literatury jest integralną częściąjego życia. Jeśli Goriot przychodzi do pałacu którejś z córek (aby przynieść pieniądze ze sprzedaży jakichś rodzinnych pamiątek). Obie głośno deklarują. aby być przy ojcu w chwili śmierci. słowa. Obie dziewczynki nie mają żadnego kontaktu z ojcem. Dianna kocha wielką. który musi dźwigać. Zgodnie ze średniowieczną obyczajowością. Rybczyńska "Jak kochać córkę? . Nie interesująjej ani kłopoty. to jakby same siebie". ukochaną córką Juranda. H. Kiedy wraz z pierwszą miesiączką straci zdolności mediumiczne. Odyseusza podróżnika. J. okazuje się. kiedy się ożeni. uwagi. choć starzec marzył o tym i prosił. który początkowo przeznaczyłją do klasztoru. S. pomyśli także i o tym. narazi życie. Nie jest to zbiór recept. E. stara się nawet przyspieszyć śmierć przez chorobę. wzruszające. karmić trzeba). że jest dla niej osobą niezwykle ważną. ani z jego dziwactw.

których akcja rozgrywała się w średniowieczu. B. Zachęca do lektury "Biblii". S.. Prus "Lalka" . Jest to jednocześnie krytyczna ocena Anglii. co było wynikiem stosunków społecznych. snując swój monolog. czuje się wyobcowany wśród zwykłych ludzi. tylko prZekleństwem. G. dlatego o książkach tych mówi: to sq ksiqżki zbójeckie. rozumiejąc. Jej słowa długo pozostaną dla Raskolnikowa puste. pokazuje życiodajną moc miłości Chrystusowej. poszukiwał w życiu ideału: nie cierpiąc rZeczy ziemskich nudnego obrotu (. rycerskich komnatach i minstrelach. rybacy wydają się jak mrówki (. że lektura tych utworów szczególnie go uwrażliwiła. twierdząc. rozpacz. nie dostrzegał niczego złego w zjawisku rusyfikacji młodzieży. Tomasza z Akwinu. G. O ile lektura Homera była ukojeniem dla Wertera. że nawet sam Mickiewicz cierpiał z miłości. co doprowadziło do tego. Werter mówi podobnie: gdy przyroda skłania się ku ziemi."lerozolima wyzwolona" Tassa oraz wspólnie z Marylą czytana "Nowa Heloiza".. "Immense" i innych dzieł sprawia. A.. wymienia również lektury. W zetknięciu z rzeczywistością obozową (np.Utwór poprzedzony jest mottem z "Zapisków z martwego 37 .. Bohater wierzy bowiem w ocalającą wartość literatury (wojna minie.W opowiadaniu "Pożegnanie z Marią" czytelnik poznaje Tadeusza i Marię jako ludzi czytających Szekspira (wezmę Szekspira. Rousseau oraz "Cierpienia młodego Wertera" Goethego. T. który w obronie honoru swojej wybranki nie zawaha się stanąć do walki z całym światem: wraz z Walterem Scottem rozmilowala się w dawnych dziejach. Sienkiewicz "Latarnik" . na każdym szczeblu życia rzecZywistość czeka. Ukazuje mu wartość miłości i przebaczenia. Konfrontując lektury z życiem.. do kraju łat dziecinnych. W pieśniach tych dominującym uczuciem była świadomość bezsilności wobec losu. w jakiej znalazł się kraj. zwykłymi. Dostojewski "Zbrodnia i kara" . jesień nastaje i we mnie.ty mnie nauczyłeś czytać! (. Zarzuca księdzu jako swemu nauczycielowi. Herling-Grudziński "Inny świat" . próbując dociec. Podczas czytania odżyły wspomnienia. dokąd w rzeczywistości nie mógł powrócić. Wokulski. . a w niej egzemplarz "Pana Tadeusza". w Zagadkowej sprzeczności Z inny'mi. Na nowo rozpoczął swoją wędrówkę po świecie. świętej tajem nicy. a także ukształtowane przez lektury ideały z rzeczywistością. J. Wspominając swoją młodość. że czytał wcześniej "Wilka stepowego". o tyle Macpherson rozbudza jego wrażliwość.W swojej tułaczce Skawiński trafił wreszcie do Panamy. porzcfdnymi. lektury z okresu dzieciństwa. przez które czlowiek zaczyna czuć się napięt nowanym. która tą krzywdę pomija (. że jest potępiony i zgubiony. że w końcu ten wygnaniec-pielgrzym znalazł dla siebie stałe miejsce. a szukać niepochwytnego idealu? Po chwili jednak z czcią podnosi rzucony wcześniej tomik. że może być ona tarczct przeciw wlóczni zlego. a także w to. na której wysłucha "Reduty Ordona" A. podczas gdy powinna być ona radością życia. na górce u Gontali z takim zapałem odda się lekturze utworów romantycznych. kto miał największy wpływ najego sposób odbierania rzeczywistości. mit miłości wzniosłej. aż na zsyłce sam odkryje wartość ewangelii i metaforyczną wymowę przywrócenia do życia Łazarza.). co snują się po brZegu. ale nie bardzo wie. Zaczerpnięta z tych lektur wizja świata kazała bohaterce pogardzać życiem u boku Karola. gdzie w Aspinwall rozpoczął pracę latarnika. oskarża literaturę romantyczną o to. dlatego później. lecz urodzenie i pieniądze.. więc bohaterowie byli szlachetni. Montaigne' a. Rodion. F.). Mickiewicz "Dziady" cz. a poezja zostanie). "U nas w Auschwitzu") runie mit literatury (bohater przyznaje.M. wesołą melodią. twierdzi. Mann "Tonio Krtiger" . przeczucie śmierci. gotowi oddać życie za swoją ukochaną. Na współczesną mu Anglię próbował patrzeć według wzorców Szekspirowskich i rozczarował się. jak mi się Osjan podoba). A oto jest tyłko ziemia.) łupiną tylko.W paryskim hotelu Wokulski czyta "Sonety odeskie" Mickiewicza.) Pamiętasz. W czasie wspól nej lektury ewangelii (fragment o wskrzeszeniu Łazarza) Sonia przekonuje go do wartości głębokiej wiary. postaram się zrobić w nocy "Hamleta" na wtorkowy komplet). kto ukształtował w nim taki męczeński wzorzec miłości. U Macphersona ważny jest też związek między przeżyciami bohaterów a zjawiskami zachodzącymi w naturze.J. H. czyta "Króla Leara" Szekspira: a owi. uciekać od tego w romanse z Rudolfem i Leonem i w życie ponad stan. Przypomniał sobie opowieść strzelca Nogi. doznawał rozczarowań. jakie są jego jako Polaka powinności wobec ojczyzny. Słowacki "Kordian" . oczekujące na zjawienie się rycerza bez skazy. gdzie siedząc na skale nad brzegiem morza. w innym bowiem miejscu Gustaw powie do księdza: ty mnie Zabiłeś . W mieszkaniu Tadeusza na Pradze stoją dzieła Platona.in.. mężni. W poszukiwaniach godnego celu w życiu Kordian konfrontuje młodzieńcze marzenia. szukałem. Nie ma prawdy. które miały wpływ na ukształtowanie jego osobowości: epopeje Homera. że tworzy ona mity.(niedawno pytał mnie ktoś. Skawiński przeżył krótką chwilę szczęścia. Obwinia o to romantyków: zmarnowaliście ży'cie moje. Tadeusz oskarża starożytność jako początek wielkiej zmowy ludzi wolnych prZeciw niewolnikom. Borowski "Opowiadania" .Pełna pokory wobec życia i ludzi Sonia usiłuje wpłynąć na gardzącego wszelką przeciętnością Raskolnikowa. że literatura okaleczyła go. żatobnego ottarZa. Bo choć minęła tamta epoka. niepospolitej: kto naucZył mnie gardzić codziennymi kobietami. Moje liście żółkną. Lektura epopei pozwoliła mu myślami przenieść się na ojczyzny łono. nic się w mentalności ludzi nie zmieniło: nadal nie ceni się pracy. jak lubiłem Platona. ie klamal. geniuszu. Podczas słuchania "Reduty Ordona" Borowicz zrozumiał.. m. To literatura romantyczna wykreowała wzorzec kochanki jako kobiety niezwykłej.in. w nudnym miasteczku Yonville. Były to najczęściej romanse. że nauczył go czytać i pokazał mu świat książek. po co).. Flaubert "Pani Bovary" Osobowość Emmy ukształtowały m. okręt trój- masztowy (. i dookoła mnie. Żeromski "Syzyfowe prace" Dla życia Marcina Borowicza przełomowa okaże się lekcja języka polskiego. T. Patrz: samobójstwo.W wędrówce po Europie bohater trafia też do Dover. W jednej z codziennych dostaw żywności znalazł paczkę. Do tej chwili Marcin nie zdawał sobie sprawy z sytuacji. Marzyła o średniowiecznych skrzyniach. Jako człowiek dojrzały przyzna. jak te kasztelanki o wydlużonych stanikach. Pragnęła mieszkać w jakimś Zamczysku. Wydawało się. ale i hołd złożony Szekspirowi jako najświetniejszemu Znawcy duszy łudzkiej. ach! SZukałem tej boskiej kochanki. które atmosferą żalu i melancholii w sposobie opisu przeżyć miłosnych odpowiadają Werterowskiemu sposobowi doznań. gdyż nie jest powolaniem. iż staje się on człowiekiem nadwrażliwym. że Gustaw gardząc otaczającą go rzeczywistością. pobudza uczucia i zmysły (patrz: scena lektury "Pieśni Osjana" w towarzystwie Lotty). Dostrzegł rozdźwięk między samym życiem a literaturą: późno myśł geniuszu świat caly pozłaca. Lektura "Don Carlosa". jeśli w nim leży krzywda czlowieka. Z goryczą wyraża rozczarowanie wobec mitotwórczej roli literatury i sztuki starożyt nej: nie ma piękna. IV W mieszkaniu księdza Gustaw bierze z półki dwie książki: "Nową Heloizę" J. Dziś wiem.. ale zapłacił za to wysoką cenę zwolniono go z pracy z powodu niezapalenia latarni. pojawiły się dawno zapomniane obrazy. Mickiewicza w recytacji Bernarda Zygiera. zatruliście dwa pokolenia i ciska książką. utwory.) Ty dla mnie ziemię piekłem zrobiłeś i rajem. mogąc obcować z wytęsknioną ojczyzną. Nie jest to jednak bunt konsekwentny. nie akceptujących związków z pannami wysokiego urodzenia. nazywający siebie największym grzesznikiem. bohaterki zaś pozostawały bierne.Tonio od dziecka czyta książki zbyt dla niego poważne.

Później na kolejnych lekcjach ucz ył ich.).Nowy nauczyciel języka angielskiego John Keating zaskoczył uczniów Akademii Weltona swoją nietypową postawą: wyrecytował wiersz Walta Whitmana.jak łudzie zdradzają się nawzajem w imię swych narodów i jak się zakochują. uczuć (bohater także blednie i śmierci się boi).. W powieści jest też kilka fragmentów. w którym nie wygasły dawne wiary.. doświadczeniach kolejnych wojen i "zamieci" historii lekturę tę nazywa pocałunkiem Almanzora (aluzja do ballady "Alpuhara" z "Konrada Wallenroda". Zestawił tę sytuację z opisaną przez Sofoklesa w "Królu Edypie". jest "Król Edyp" Sofoklesa. czego on sam szuka u Herodota: to.. nie krzyczał. zakłamania) oddaje metafora: rękę oparł na pismach Marksa. kiedy nie wie: czy głupiec na tronie jest zwolniony od odpowiedzialności. że cała Rosja byla zawsze i jest po dziś dzień martwym domem. że wina komunistów tkwi w tym ich okrzyku: nie wiedziałem! Wierzyłem. jest w gruncie rzeczy wątły. toteż mimo iż człowiek z połowy XX w. egzemplarz uratowany z ognia. a dobór lektur określa człowieka. Steinbeck "Na wschód od Edenu" .Ondaatje "Angielski pacjent" Największym skarbem rannego Anglika są "Dzieje" Herodota. z ironią patrzy. tworząc rzecz zupełnie nową. Keating przyznał się później swoim uczniom. J. w jego oczach.H. (J. Miłosz "Portret z polowy XX wieku" . Patrz: Rosja. (A. 3) Wspaniała scena czytania fragmentu Starego Testamentu (o wygnaniu Kaina na wschód od Edenu). Herodotowi). że człowiek jest niewinny. gdy to zrozumiał. ale w domu czyta Ewangelię. nie Szekspir. a na zarzut męża. oślepił się i opuścił Teby. sobie. zna ją na pamięć. że wiele fragmentów jest niezrozumiałych. Toteż gdy Hana czyta egzemplarz "Dziejów" Herodota.. Ta właśnie sytuacja biblijna pozwoli później pojednać się Kalebowi z ojcem. To. nie Goethe (.). Thareau. że to ją powinno nobilitować. wierzyłiśmy. Każde pokolenie szuka nowych wzruszeń w dziełach starych mistrzów".Już tytuł nawiązuje do Biblii. że w młodości należał do Stowarzyszenia Umarłych Poetów. choć równocześnie wskazuje na to. bo jest głupcem? Napisał na ten temat artykuł do prasy. że jest niewinny. 2) Do Biblii sięga Samuel. Wesele (.. Po latach." pozwoliła mu wiele zrozumieć: dostrzegł bolesne podobieństwo między własną sytuacją a więźniami martwego domu (większość szczegółów powtarzała się z upiorną dokładnością). jak smakować poezję.Wiersz powstał y w 1945 r. pogardza. prześladowań. Broniewski "Moja biblioteka" Wyznanie człowieka (poety?) rozczarowanego do literatury. (Cz. poddawała się jej czarowi i pozwoliła jej kształtować swoją wrażliwość i osobowość. Jest on na pewno pochwałą prostego. Z. Czas akcji powieści przypada na lata realnego socjalizmu. nienawidzi..Teresa pojawia się w praskim mieszkaniu Tomasza z tomem "Anny Kareniny" pod pachą. żona Sama Hamiltona nie rozstaje się z Biblią. France) * "Pisarz stwarza wizję życia. labiryntowy świat rannego Anglika. uwagi robione na marginesie książki. znakomity chirurg. Cz. chce wydać mu się bardziej interesująca. jedyne samowyzwolenie poprzez samobójstwo i to jest wybór. stojąc na biurku. czytelnik możejąprzyjąć lub odrzucić. Nie uważał. którzy czytając głośno poezję Shelleya. gromi.Poeta zwraca uwagę na powtarzalność w historii (i literaturze) sytuacji (zdobycie Troi . że życie wprowadza najbardziej radykalne korekty do młodzieńczych lektur: inaczej dziś będziecie czytali "Iliadę". to jakby wkraczała przez ozdobne wrota na ogromny dziedziniec.) ten duński książę trochę za wielki mazgaj. procesów. nie zostały nawet słowa Słowackiego). wiejskim chłopcem (na białych marginesach ślady palców i ziemi znaczony twardym paznokciem Zachwyt i potępienie). I on. bo należymy do ludzkiego gatunku. Uważa. M. * "Kolega lubi czytać? A. Teresa w pośpiechu nadrabia zaległości w literaturze. Herbert "Podróż do Krakowa" -Bohater liryczny wierszajest prostym. Jego pełne dramatyzmu rozdwojenie (ale też fakt n'iejednoznaczności moralnej. poezję czytamy.. jak należy z uwagą Biblię czytać i analizować każde słowo (hebrajskie "timszel" = możesz). Miłosz) 38 .) bardzo trudno zrozumieć za dużo osób.. Była to grupa młodych ludzi. pokochać lub znienawidzić. w głębi duszy jesteśmy niewinrti. gdy Chińczyk Li opowiada zgromadzon ym. nie Byron. Często konieczność dokonania jednego wyboru więcPj znaczy dla człowieka niż dziesiątki najbardziej nawet wzniosłych przykładów literackich. Herbert) * "Rozumieć dzieło. Andrzejewski) * "Od nas także zależy. Otóż Edyp naprawdę nie wiedział. są to śłepe zaułki na szlaku historii . z zainteresowaniem i przerażeniem śledzi rozwój komunizmu w Europie. ponieważ nie umie jeszcze w pełni pojąć tkwiących w nich wartości: Chłopi (.zagłada Warszawy po powstaniu). pokazuje triumfatora historii jako człowieka pełnego sprzeczności. który z kolei zdecydował o życiu Tomasza. co w dziełach widzimy". z jakim oddaniem i wiarą czytał dzieła Lenina. Whitmana.. który pacjent traktuje jak własny notatnik. to stwarzaćje w sobie na nowo. Poeta twierdzi. gdzie pocałunek Almanzora okazał się podstępnie śmiertelny). czystek. niebaczny. Wiedza na temat miar wierszowych i metafor jest pozbawiona sensu. która kreuje wzorce nie przystające do życia (wspominam mitów niedostatek i średniowiecza łgarstwo (. praskiej wiosny. N. otwiera się przed nią intrygujący. Hamlet (. lubię". że wszedł w kazirodczy związek z własną matką. Kleinbaum "Stowarzyszenie umarłych poetów" . Najbrutalniej rozprawia się ze swoją komunistyczną przeszłością. Jastrun "Czytanie Homera" . a gatunek ludzki przepełniony jest namiętnościami i tylko poezja potrafi je wyrazić. przyznając się ironicznie do tego. Są tam również pisane na bibułce do papierosów i wklejone własne zapiski (zarzuty przeciwko wojnom.domu" Dostojewskiego. Drugim utwo rem.. jednak obojętność niesie książce śmierć". Są tam bowiem wklejone strony innych książek. M. (Z. Tomasz doszedł do wniosku. Gdy zbrodnie komunistów wyszły na jaw. który jednak człowiekowi pozostaje. która nie chroni przed złem świata. kradnąc sobie zbawienny sen.) bardzo życiowa ksiqżka tylko trochę za długa. to naprowadziło go na myśl. To zdecydowało o jego dalszym życiu i karierze. które wydawały mu się szczególnie ważne. okłamano nas. Wszystko to wnika jakby w tekst Herodota. Dla niej bowiem ludzie czytający tworzą jakieś tajne sprzysiężenie (intelektualistów?). postaw (Achilles płaczący nad Panthasileą przelewanie bratniej krwi w czasie powstania). twierdząc: nie wiedziełiśmy. które były komentarzem do tekstu lub luźną impresją. to zostałoby to inaczej napisane. Utworu nie można rozumiećjednoznacznie. a więc wzmożonego terroru. bronili się oni. W. i Natalia Lwowna znaleźli w ten sposób nadzieję u Do stojewskiego: w sytuacji krańcowego zniewolenia pozostaje jedyna szansa ucieczki. świadczących o obecności Biblii w życiu bohaterów: 1) Np. rozdwojony w sobie (Sęp Szarzyński). Kundera "Nieznośna lekkość bytu" . że chłopiec odbiera arcydzieła literatury bardzo powierzchownie i ocenia je z młodzieńczą niefrasobliwością. Książkę tę otrzymał bohater od Natalii Lwownej i czytał nocami. Dopiero przeżycia mają moc naprawdę kształcącą. odpowiada: co tu jest do rozumienia? Gdyby Bóg chcial. zagubiony w wielkiej historii i własnym wnętrzu. Że Zatrzymał się cZas między katorgą Dostojewskiego a nasQymi mękami. gdy trzeba znaleźć imiona dla synów Adama (zdecydowa no się na Kaleba i Arona)... ale upartego czytelnika. co u niego znajduję. Doktor Tomasz. Lektura "Zapisków. M. żebyś to zrozumiat.

pokłada w nich wielkie nadzieje". (D. Mickiewicz "Dziady" cz. siostry Emina i Zibelda. A. z domu ojca twego do ziemi. bliski skoczenia z rozpaczy do święconej wody. który przyszedł zgodnie z umową po jego duszę. W końcu. spotkał starą czarownicę. stając się sławnym medykiem i czarnoksiężnikiem leczy ludzkie ciała i dusze. że diabeł kusi jedynie ludzi genialnych. łączą przyjemne z pożytecznym. W końcu. L. zaśjako miejsce zorganizowane. M.dom jako ojczyzna.1) Patrz: powrót. On był przy Heloi zie i Abelardzie. Choć żaden z nich nie jest kozłonogim i kozłorogim stworem z widłami. Izaakiem. Przez lata korzysta z diabelskiej pomocy. pozyskuje dla piekła dusze królewny i jej służącej. dzierżący w ręku widły. Defoe) * "Wielu ludzi nie wierzy w Boga. Lot zostanie ocalony. Baudelaire) * "Oszukać diabła nie grzech". ziemia rodzinna 39 . 4) Belzebub. której opowiedział o swoim kłopocie. 2) Diabeł dof:owiada za Konrada ostateczne bluźnierstwo przeciw Bogu. Przeciwnie. "własny kąt". J. złakniony wiedzy. która Rzym się nazywa i stąd go porywa. Grzeszczyk) * "Najwybitniejsi diabli powstają z upadłych aniołów". niż im szkodzą. rozpusta i gdzie zostaną zaproszeni przybyli do miasta aniołowie: wstąpcie teraz do domu sługi swego. Diabły nie są dobrymi graczami.Zły duch. Gliński "O diable i babie" Diabeł używał najróżniejszych sposobów. 4) dom boży świątynia. Zdobywając dusze. śpiąc. Średniowieczne moralitety i intermedia . ponieważ towarzyszy człowiekowi nieustannie. gdzie nie szerzy się zło. sklerotycznym diabłem. 3) W rozumieniu szerszym -jako ojczyzna. Dostojewski) * "Nie zakładaj się nigdy z diabłem o swą głowę". Niestety. Stąd przysłowie: "Gdzie diabeł nie może. Leszczyński) Dom Dom . ludzkich dzieł i uczynków. Rodzaju 12. Patrz: wina i odpowiedzialność. Niesiony przez diabły. by poróżnić pewne żyjące w idealnej zgodzie małżeństwo. K. za to m. jak i dobrych. (M. jest starym. Jakożjeszcze tego samego dnia udałojej się doprowadzić do kłótni małżonków. Sarą do ziemi kanaaneńskiej. Jego sromotna klęska w walce ma ukazywać triumf dobra w człowieku i świecie.1) Pomieszczenie mieszkalne. by muchy nie pscy~y mu na nos. Potocki "Rękopis znaleziony w Saragossie" . co go malują". na mocy którego piekło będzie mogło porwać jego duszę w Rzymie. Niestety.I. on rozmawiał z Schopenhauerem o metafizycznych problemach człowieka. uosabiają Zło i pychę. kto próbuje owe skarby zabrać. Martwi się jedynie tym. 2) gniazdo rodzinne. złe duchy porzucają Twardowskiego na księżycu. wyznacza różne zadania do wykonania. wyposażył ich autor w wiele diabelskich cech. Biblia (ST) . Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" . podsuwając mu wizję triumfu na dworze w Petersburgu. (U. gdzie pozostaje po dzień dzisiejszy. (przystowie ludowe) * Gdzie diabeł nie może. rodzina. służy. Lec) * "Diabeł też potrafi wołać o pomstę do nieba". Słowacki "Kordian" . który całe dnie spędza w swojej komnacie. a także wiele innych postaci.Diabeł Diabeł . Patrz: Szatan. Kraszewski "Pan Twardowski" . wypróbowa nym metodom kuszenia. ale nie lekceważy ich pomocy. tam babę pośle. Diabeł. Ich pasjąjest gra w mariasza. Zakopał ziarna. Jakież było jego zdziwienie. Poe) * "Nie taki diabeł straszny jak ci. że domniemane diabły to słudzy Gomelezów. Drda "Igraszki z diabłem" . Mickiewicz "Pani Twardowska" -Mistrz Twardowski diabłu. on wspierał Lutra. przydeptał i napluł na to miejsce. widząc to. ładu kosmicznego. tam babę pośle". Kobieta obiecała. trwałość. 3) Jarmarczne diabły nękają we śnie Senatora. jego złe duchy są Szatanami. któremu zło. (Ch. uporządkowane i ogrodzonejest symbolem porządku. Przerażone modlitwą do Matki Boskiej. udaje się wraz ze swą żoną.M. kraj. Wójcicki "Boruta" Sławny diabeł Boruta strzeże skarbów w gruzach łęczyckiego zamku. że z ziaren wyrosły dorodne rośliny. W kulturze polskiej bardzo często istny Niemczykwe fraku i cylindrze. Przedstawia się go naj częściej jako czarnego stwora z rogami i kopytami.A. Dom symbolizuje bezpieczeństwo. Polskie diabły są niejednokrotnie bardzo sympatyczne i raczej pomagają ludziom. Przerażony charakterem białogłowy. Później dochodzi do kłótni między złymi duchami. J. zirytowany czekaniem. ale w diabła wierzy". Bezskutecznie.Diabeł pojawia się jako upostaciowione zło walczące z dobrem o duszę człowieka. Korowiow i Behemot. jak Bóg rozsypał na drodze ziarna zboża. którąś pokażę (Ks. * Nie taki diabeł czarny. mieszkanie wraz z jego mieszkańcami. długim ogonem i widłami w łapach. schronienie. (E. nie przynosi to zbyt dobrych rezultatów. a potem całkowitej utraty carskiej łaski. W finale jednak wszystko znajduje swoje racjonalne wytłumaczenie i okazuje się.Psotliwymi i niebezpiecz nymi diabłami wydają się być dwaj bracia Zota. A. III 1) Żegota opowiada bajkę o tym. J. A. (J.Diabły pomagają Szatanowi tworzyć w noc 31 grudnia 1799 roku przyszłych przywódców powstania listopadowego. Choć Mickiewicz używa określenia "diabeł".Świtę Wolanda tworzą Asasello. więc posłuszny jego słowom Abraham. podpisuje z diabłem cyrograf. surowo karze. jak go malują. pępka świata. A.in. Zybura) * "Czasem i diabeł się rozanieli". W przeciwieństwie do kulturowego ujęcia Szatana diabeł nie ma w sobie nic z majestatu zła. ale mają znaczone karty i zawsze wygrywają. Dom Abrahama był jednak tak długo niepełny. bowiem nie grzeszy inteligencją.W. Jest stworem bardzo swojskim. postanowił udaremnić boże plany. 3) W starym młynie od setek lat rezydują dwa niezbyt inteligentne diabły. uciekł od niej dziurką od klucza. dopóki Bóg nie obdarzył go synem. Twardowski zaczyna śpiewać kantyczki. które straszą ludżi. Każdego. 2) Mistrz Twardowski. Kaczmarczyk) * "W piekle diabeł jest postacią pozytywną". 3) w bardzo szerokim rozumieniu . w Gribojedowie prowokują strzelaninę i doprowadzają do pożaru szacownego budynku. Każde polecenie diabeł wykonuje doskonale i szybko. które spotyka Alfons van Worden. by Mefistofeles zajął jego miejsce u boku jejmość Twardowskiej. Kołakowski "Rozmowy z diabłem" Diabeł jest współautorem wszystkich. (W. robiąc piekielny hałas. (przysłowie ludowe) * "Nie należy sądzić. Nie ma jednak najmniejszego zamiaru jechać do Rzymu. (F. Bajka ta ma wyrażać przekonanie o ostatecznym triumfie dobra. kiedy okazało się.1) Młody absolwent szkoły piekielnej Lucjusz stosuje w pracy nowoczesne metody. W wielu opowieściach pojawiają się jako strażnicy skarbów. Szczególnie Korowiow i Behemot zachowują sięjak psotne diabliki -ich spacer po Moskwie w zakończeniu powieści przekształca się w ciąg diabelskich psot: robią str aszliwe zamieszanie W sklepie. miejsce stałego zamieszkania. Gardzi zapewne głupcami. diabeł sprowadza go podstępnie do karczmy. dzielny żołnierz wydrze z piekielnego archiwum oba cyrografy i uratuje dziewczęta od zguby. zarówno złych. bo stawką w grzejest dusza przypadkowego gościa w młynie. a bądźcie tu na noc. To zadanie okazało się przekraczać diabelskie możliwości. J. Nie udaje mu się zdobyć dla piekła wielu dusz. 2) Doktor Solfernus. 2) Dom Lota jako jedyny w Sodomie. książę piekielny. (S. J. twierdzę. wierny starym. Daje się łatwo wyprowadzić w pole. nieświadome tego.1). W koń cu Twardowski wymyślił.J. których nauczyła go w dzieciństwie matka.1) Bóg zwraca się do Abrahama: wyjdź z ziemi swej i od rodziny twojej. Przedstawiany najczęściej na wzór greckiego Pana jako kozłonogi i kozłorogi stwór z długim ogonem. że zajmie się tym. którego zadaniem jest skłonienie człowieka do grzechu.

w ogrodzie czasami krzyczy puszczyk. jak mitologiczna Arkadia.Dom Eufemiana. Niemcewicz "Powrót posła" Wzorcowy dom oświeconego Sarmaty. które często łączono z boginią Westą i nie przypisywano im żadnej konkretnej postaci. nie znany nikomu. J. gdzie hołduje się polskiej tradycji oraz dba o to. Aleksym" Bardzo szczególny dom rodziców Aleksego: zamożny. Naiwność Orgona była tak wielka. "zdrowy" dom.Za sprawą modnej Filis spokojny. Motier "Skąpiec" . Domjest prowadzony tak. Kochanowski "Treny" . "Legenda o św. aby mogli służyć ojczyźnie. mimo iż są wszyscy domownicy (pełno nas. gdzie nie ma sług. jak i we własnym domu (sypialnia Gertrudy) zgadza się na szpiegowanie. Jest to dom niezbyt bogaty. bo zbudowany jest na zbrodni (por. urządza uczty dla przyjaciół. nie miała własnego domu. obejmującej lata 1667-1688. Harpagon narzucił wszystkim więcej niż oszczędny sposób życia: służbę podejrzewa. jaki żywią wobec siebie jego domownicy. J. żył znowu długo. Dom tu pokazany nie razi przepychem.Dom-pałac króla Marka i królowej Izoldy jest pełen przepychu i dostatku. panoszy się zielsko. ale stała na straży wszystkich innych ognisk domowych. W. Szekspir "Makbet" Zbrodniczy dom małżeństwa Makbetów. 40 . dlatego wizytówką jego mieszkańców nie może być służba. a jakoby nikogo nie było). zniszczone zabudowa nia). do którego jako miejsca dostatniego i bezpiecznego powróci i gdzie zostanie z radością przyjęty. 26: dom wzniesiony na piasku zawali się). wdów i pielgrzymów. ale także dbałość o stosunki sąsiedzkie (jak uczynitem sobie pokój wśród sąsiadów). harmonia (gospo dyni wspiera męża radą. A.1) Boginią ogniska domowego była dla Greków Hestia. z każdego kąta wyziera pustka. spotkania w gronie dobrych towarzyszów i gawędy. toteż trzej synowie Podkomorzego wychowywani są tak.2): Jam jest Pan Bóg Twój. tzn. spławianie zboża do Gdańska. rządzi mądrze narodem pasterzy. uprawa roli. Po dwudziestu latach powraca do domu. Gdy po kilkunastu latach powrócił wynędzniały do domu rodzinnego.odbudowany i dwakroć bardziej szczęśliwy i bogaty. tradycyjny dom szlachecki został "wywrócony do góry nogami" i to zarówno w jego zewnętrznym kształcie (przebudowa ogrodu. autor przedstawia żywot ziemianina. zmiana wyglądu komnat). donosicielstwo i zdradę. który nazwany jest od imienia mego (Proroctwo Jeremiasza). aby wydawać jak najmniej pieniędzy. dzieci chce się jak najszybciej pozbyć z domu. który w wyniku kolejnych nieszczęść. a w nim wierną Penelopę i dorosłego już syna. I. Pozostawały mocami niewidzialnymi. wyobrażane pod postacią młodzieńców z rogiem obfitości w dłoniach oraz penaty. więc łatwo padający łupem wyrachowanego Świętoszka. Była uosobieniem gospodyni domowej. siostra Zeusa i Hery. da Voragine "Legenda na dzień świętego Aleksego" . książęcy. szczere pustki w domu). W haremie nie ma śladu życia.Westa. jak też w rytmie życia (ciągłe zabawy i bale) oraz organizacji (zwalnianie starych. Tartuffa. IV patrz: bezdomność. zarówno w sensie posiadłości.W drugiej części utworu. słynie z pobożności. które zgromadził latem i jesienią. Bedier (oprac. ale brak w nim spokoju i miłości.) "Dzieje Tristana i Izoldy" . który na własne życzenie opuszcza syn marnotrawny. ich bogactwo rozdał biednym. z przyjemnością pracuje w ogrodzie i sadzie.Dom ziemianina. J. Byron "Giaur" . porzucił dom rodziców. że darząc całkowitym zaufaniem obłudnika. Hamlet mówi o świecie jako o nie plewionym ogrodzie i twierdzi tak na przykładzie tego. Wyjścia 20. przeminęły wielkie namiętności: miłość i nienawiść. W imię miłości bliźniego i miłosierdzia dla wszystkich Eufemian i żona zastawiają stoły dla bied nych. polowa nia. mieszkając pod schodami.Dom Harpagona to przykład siedemnastowiecznego mieszczańskiego domu we Francji. Nie może to być normalny. zsyłanych przez Boga uległ całkowitej ruinie (śmierć dzieci. harmonijny. że go okrada. że zimą (starość) będzie mógł spokojnie korzystać z tych dobrodziejstw natury. pszczoiy miód dawają). 2) W mitologii rzymskiej występują lary bóstwa zobowiązane do czuwania nad domostwami. ojca Aleksego. Rodowa nienawiść doprowadza do śmierci obojga kochanków. Krasicki "Żona modna" . bo zabrakło najważniejszego elementu. Ponieważ rzecZ źle ZacZęta tylko Złem się krZepi i Makbet. Wizerunek arkadyjski. jako żebrak. bowiem świątynią był dla niej każdy dom.(Ks. bezpieczny. choć niczego nie brak jego mieszkańcom (sady obradzają. niezwykle zamożny. przy czym domowników nie łączą żadne więzi uczuciowe. bogatym we wszystko.W całym cyklu przeplatają się dwa obrazy domu w Czarnolesie: a) za życia Urszulki: dom pełen radości i jej wesołego szczebiotu (wszytkiś w domu kctciki zawżdy pobiegała). że weszła w kazirodczy związek.G.Ch. Szekspir "Hamlet" . Ew. tym razem zdominowany przez dewocję gospodarza i jego matki. Szekspir "Romeo i Julia" . J. którym cię wywiódł z ziemi egipskiej. by dom zawsze ustępował krajowi. Mateusza 7. G. z domu niewoli. wiernych służących). małżonkowie szybko stają się sobie obcy. nie ma również głównych bohaterów dramatu. jak też najbliższych (żony.Jest pochwałą życia na wsi.Dom Gertrudy i Klaudiusza na zamku w Elsynorze.Dwa skłócone ze sobą domy (rody): Montekich i Kapulettich i kochająca się para: Romeo i Julia. spokojny. Pasek "Pamiętniki" . dzieci wychowywane są w szacunku do starszych). J.Król Itaki. ale zgodny. która skupia całą uwagę gospodarza i wszystkie jego najtkliwsze uczucia. J. Homer "Odyseja" . Gospodarz wraz z żoną przestrzegają zasad staropolskiej gościnności. św. dorósł. b) po śmierci dziecka. gdzie gospodarz z żoną i dziećmi przechadza się po swoim ogrodzie. który po śmierci Leili przyszedt i smętarz zrobił z Baszy domu. Biblia (NT) . tworzącego atmosferę tego domu (teraz wszytko umilkło. musi już nią kroczyć (jedna zbrodnia pociąga następne). Rej "Żywot człowieka poczciwego" . bo wie. W. wstąpiwszy na drogę występku. Centralne miejsce w tym domu zajmuje szkatułka. który żyje zgod nie z rytmem natury. bo ta chodzi w podartej odzieży. Zastał go w stanie nie zmienionym. a pan domu sam usługuje swym gościom. W tym domu panuje zgoda. Jako jedyna wśród bogów nie miała świątyni. więc dom ich po niedługim czasie zamienia się w ruinę. Odys bardzo niechętnie opuszcza swój dom.córka Kronosa i Rei.Dom. Biblia. ale każdy dom miał swoje penaty. gdzie długo nie było potomka. 4) Dom bogobojnego Hioba z ziemi Uz: dostatni. co widzi w domu. w którym wierni podczas modlitwy spotykają się z nim: azaż jaskinią łotrowską jest dom ten przed oczyma waszemi. syna). Kochanowski "Pieśń świętojańska o Sobótce" (Pieśń Panny XII) . pozwalając się poniżać. Mitologia .U. wiersz Norwida: "W Wero nie": po kilku wiekach z obu domów pozostały tylko ruiny. Wszystko to stało się za sprawą zemsty Giaura. któremu życie wypełniają sprawy domu. pełen życzliwości i wzajemnego szacunku. Molier "Świętoszek" Również mieszczański dom Orgona. sierot. która daje poczucie bezpieczeństwa i stabilności (inaczej niż życie żeglarza). Matce zarzuca. pani Pernelle. gdzie żyje dostatnio i spokojnie z żoną Penelopą. W. Mickiewicz "Dziady" cz. Podkomorzego. dla Rzymian . 5) Nazwy "dom" używa Bóg n a określenie świętego miejsca. Za sprawą czarów Izolda kocha Tristana i od wygodnego domu na zamku w Tyntagielu woli szałas w lesie i niewygody prymitywnego życia z ukochanym. a gdy się wreszcie narodził. by ich nie karmić i nie ubierać. Hestia . zaś Klaudiuszem pogardza. Ten natomiast zarówno w państwie. Por. Natomiast swoją nowo poślubioną żonę pozostawił wśród obcychjej ludzi i odszedł. ale również na skutek łaski bożej i jako nagroda za wytrwanie w wierze i pokorze .Pojawia się tu fragmentaryczny obraz pustego domu Hassana. gospodaruje mądrze. Dom zgodny. Ślubowała dziewictwo. M. synem Telemachem i ojcem Laertesem. był o krok od utraty domu.

Czytelników . przejawiającą się nadwrażliwością zmysłów. a w towarzystwie pań zasypia rozparty na krześle.Siedziba już na zewnątrz sprawia przygnębiające wrażenie. harmonia. to wchodzi kuchennymi drzwiami. ani ludzi. pani Stawskiej .będzie nie zmieniany od ćwierćwiecza pokoik na tyłach sklepu. A.1) Obraz domu rodzinnego zapamiętany z dzieciństwa przez głównego bohatera: dworek z czerwonej cegły wśród pagórków i lasów. Fredro "Śluby panieńskie" Dom. Pałac w Kiejdanach . a tylko "przytuliskiem" dla ludzi niezamożnych i skrzywdzonych przez los. świeżym powietrzu.dom Radziwiłłów w Kiejdanach. J. E.śmieszy. bo też tu Janusz Radziwiłł prowadzi własną politykę. E. marząc o słońcu. miejsce pod względem przepychu nie ustępujące dworom królewskim. a do płacenia długów dla upominających się natarczywie Żydów wzywa się "przyjaciela domu". Jest to dom skazany na zagładę.ojczyzny. B. Wokulskiego. B. 2) Wichrowe Wzgórza dom spełnia warunki posiadłości w stylu gotyckim: położony jest wśród dzikich skał wapiennych. bo bohater wie. a wówczas znajdzie się u którejś z nich kąt dla starej matki.1) Dom Rzeckiego z czasów młodości. zdominowana przez kult poległego w powstaniu Andrzeja Korczyńskiego. zarówno co do samego zamku. przy stole. który nie jest domem. wreszcie umrze. później domem Rzeckiego subiekta u Wokulskiego . Jego wnętrze jest przygnębiające i straszne. jak i mieszkających tam ostatnich z rodu Usherów. a Roderick Usher cierpi na rodzaj melancholii oraz dziwną chorobę. oraz ciotka . M. wokół rozciągają się niesamowite wrzosowiska. spory z Bohatyrowiczami. czuje się bezpiecznie i zna swoje miejsce zarówno podczas posiłków. dopóty nie może on cieszyć się swoim małżeńskim szczęściem. pretensje i kaprysy żony. Ojciec chleb czarny wykuwa młotem. Przykład na to. szczęk oręża i krzyk matki. (szczęścia w domu nie znalaz~. męczy go i nuży codzienność. ale i całego zaścianka. funkcjonujący dzięki pracy pani Stawskiej. jak ciężkie czasy przyszły na dom (ojczyznę). w którym takiemu parweniuszowi jak Stach Wokulski zawsze da się odczuć jego niskie pochodzenie. Przerażająco smutno 41 . Autorytetemjest Anzelm. prawdziwych namiętności. że ten dom kryje jakąś tajemnicę.Całym domem jest piwniczna klitka. zadbane. Prus "Kamizelka" . Ale Benedykt jest dobrym gospodarzem: ciężko pracuje. wstaje wcześnie. który na całe życie pozostał mu w pamięci. Rodowa posiadłość Lintonów. Bronte "Wichrowe Wzgórza" . ajego staranność widać po wszystkich załatanych w płocie dziurach i naprawionych strzechach. chcąc zachować miłość męża. H. że matka musi podjąć bolesną decyzję o wysłaniu jednego z dzieci (Antka) w poszukiwaniu szczęścia do miasta. Sienkiewicz "Szkice węglem" Chłopski dom. Dlatego też rodzice nie zważają na uczucia córki. Z.stąd ściany mieszkania zdobiły wizerunki cesarza. gdzie nie ma miejsca dla ojca i nawet jeśli odwiedza on którąś z córek.Jak wiele domów na wsi w XIX wieku jest tak biedny. marząc o koronie królewskiej.symbol zdrady innego domu . Jest to wielkopańska rezydencja. na co nakłada się widok płonącego domu. w domu bywa gościem. stanie się poetką. podobnie jak ich syn Orcio.skromny dom. jak też konieczność zaradzenia kłopotom finansowym. 3) Dom Andrzejowej Korczyńskiej przypomina muzeum lub sanktuarium. dla której czas zatrzymał się w momencie śmierci córki.A. bogate. prry igle matka blada. gdzie panuje kult narodowych pamiątek.) domy i narody słyną. jakich wiele było w XIX w. Prus "Antek" . Dużą wagę przywiązuje się tu do oznak zewnętrznych. że dopóki ojczyzna nie będzie wolna. Połączenie pojęcia domu w dwóch sensach: jako rodziny i jako ojczyzny. który jest rozgrodzony i w jego granice wchodzi każdy. jak żyła średnia szlachta: gospodaruje tam sama panna Oleńka Billewiczówna pod troskliwą opieką szlachty laudańskiej. Mickiewicz "Konrad Wallenrod" . małe dziecko. będącego ze względu na sytuację finansową w całkowitej ruinie. Miejsce. bo mąż głównie składa wizyty.. Sędzia bardzo dba o to. Słowacki "Balladyna" . w niesamowitych okolicz nościach. żeby być szczęśliwym. gdzie zachowuje się pozory dawnej świetności. 2) Domy córek Goriota: Delfiny i Anastazji nowobogackie. jest to raczej grobowiec. mieszkańcy zaś są przede wszystkim nieprzyjaźni i mrukliwi. kto chce (rozmowa Kmicica z Bogusławem Radziwiłłem). Sienkiewicz "Potop" . Pani Dobrójska wychowała swoją córkę dość tradycyjnie. E. w którym są dwie panny na wydaniu i dwóch konkurentów. Hrabina Respektowa żałośnie usiłuje ratować resztki dawnej świetności. Harmonię burzy śmierć męża. będące ilustracjami warunków życia wielu warstw społecznych: baronowej Krzeszowskiej. gdzie każdy. wyznaje bowiem zasadę: tym ładem (. wilgotnej piwnicy umiera chore dziecko. dlatego mieszkańcy Drozdowego Gniazda to ludzie. Dom życzliwy wszystkim.Ubogi dom dwojga bardzo skromnych ludzi.1) Dom w Korczynie funkcjonujący dzięki pracy Benedykta. których wzajemna miłość i wielkie oddanie wnoszą w smutną codzienność wiele ciepła. W tej ciemnej. razi i gorszy.stąd wisiało tam wiele obrazów świętych. 4) Dom Bohatyrowiczów wypełniony pracą. Krasiński "Nie-Boska komedia" W domu hrabiego Henryka wszyscy są nieszczęśliwi: on sam opuszcza dom w pogoni za ideałami. bo go nie było w ojczyŹnie). 2) W kamienicy Łęckich różne domy.. aby w jego domu panowały porządek. jego mieszkańcy dbają o mogiłę powstańczą oraz grób Jana i Cecylii (tradycja). Słowacki "Fantazy" . z jego upadkiem domy i narody giną. kto tu trafi. otoczone parkiem. choć pali się tam ogień na kominku (symbolizujący żar uczuć). w którym najważniejszymi postaciami byli: ojciec z jego kultem Napoleona . J. natomiast w środku panuje atmosfera smutku. W całej powieści widać.: często zaglądający do kieliszka mąż. ani drzew. Patrz: rodzina. bieda. jego żona. która sama musi dbać o wszystko. który wraca nocą i wchodzi do pokoju oknem. czekając na wypełnienie się testamentu dziadka. bieganiu po trawie. sprawy wykszałcenia dzieci. ich uczucia są "letnie". H. przy czym pracuje jak chłopka.1) Drozdowe Gniazdo: solidne. 2) Gorsze wrażenie robi dom Kirłowej. Trudno ją nazwać domem. Stąd jedynym sposobem na utrzymanie domu w polskich rękach jest małżeństwo Dianny z bogatym Fantazym. "goły i wesoły" dom studentów. by otrzymały one dobrych i bogatych mężów. Przykład tego. na którego barkach spoczywają zarówno sprawy związane z życiem codziennym.1) Dwór w Wodoktach jest przykładem na to.jak też podczas spaceru. stąd w tym domu zachowanie Gucia. cieszący się szacunkiem nie tylko domowników. Natomiast tylko oni potrafią prawdziwie kochać i prawdziwie nienawidzić. H. która żyje skromnie z dwiema córkami i marzy tylko o tym.1) Obskurny pensjonat pani Vauquer.Obraz polskiego dworu po powstaniu. skąd nie widać ani słońca. Prus "Lalka" . że romantyczni poeci nie są najlepszym materiałem na głowę rodziny. Orzeszkowa "Nad Niemnem" . którego mieszkanki wstydzą się swego ubóstwa. życzliwość. Gospodarz Soplicowa. Poe "Zagłada domu Usherów" . że niekoniecznie trzeba mieć pałace. Jej życzeniom nie stało się zadość. Od pierwszych chwil obecności w Wichrowych Wzgórzach wiadomo. Konopnicka "W piwnicznej izbie" . żyje na kredyt. B. Balzac "Ojciec Goriot" .A. która też dopełni się. A. których nie stać nawet na opłacenie komornego. 3) Dom państwa Łęckich.Ubogi dom wdowy. 2) Wielkopański pałac . Mickiewicz "Pan Tadeusz"Dom-dworek w Soplicowie. którzy nie znają wielkich uczuć. bo w domu-pałacu Balladyny nie było miejsca dla ubogiej wdowy. 2) Dom Waltera Alfa i córki Kiejstuta Aldony od początku naznaczony tragizmem. gościnny. najważniejsze sprawy związane z życiem rodziny na głowie żony (jak choćby starania o unieważnienie decyzji o wzięciu Rzepy do wojska).

na kuchennym stole. Zapolska "Moralność pani Dulskiej" . dlatego tak boleśnie odczuwa rozdźwięk między własnymi uczuciami a rzeczywistością. dlatego swój dom będzie on budował własnymi siłami przy niewielkiej pomocy Lip czan. którzy nie muszą mieszkać w piwnicy. Conrad "Lord Jim" . Nałkowska "Granica" . Dlatego skok z okna znienawidzonego mężowskiego domu i śmierć stają się ucieczką. S. 3) Dom Elżbiety i Zenona: zamożny. troszczy się o byt rodziny. Po raz pierwszy w życiu poczuł się bezpieczny. Dąbrowska "Noce i dnie" W domu Niechciców w Serbinowie jest wyra źny podział ról: Bogumił pracuje. stąd domy będą tu pokazane kontrastowo: 1) Młodość Judyma. otwarty dla gości. Bogumił jest człowiekiem otwartym na świat i ludzi.nory biedoty. Chałupa Macieja jest wzorcowa: dostatek wszystkiego. lecz u córki. bo na co dzień każden sobie rzepkę skrobie. przypominający kształtem i nastrojem trumnę. który samotnie wychowuje wnuka. Żyje w świecie swoich myśli. stanu zdrowia. Żeromski "Ludzie bezdomni" -Tytuł powieści sugeruje głównie problem bezdomności. panuje ubóstwo. kowal.1) Młodość Zenona Ziembiewicza i dom w Boleborzy: ze zmagającą się z kłopotami matką i włóczącym się po polach ojcem. dostępnych dla wszystkich. a do szkoły chodził w rozklapanych pantoflach ciotki. rodzice. trafił on wreszcie do Patusanu.nie odnosi się. że Mendel jest Żydem i nie pozostawiają jego domu w spokoju (wybita szyba. Żeromski "Przedwiośnie" . ale przeszłość i tu go dogoniła w osobie gentelmana Browna. zaś Barbara jest typową marzycielką i romantyczką. chociaż gospodarz i sobie. dlatego musi się we wszystkim podporządkować mężowi. bieda. M. mnóstwo antyków. jaką kieruje do Boga to ta.1) Pokój Raskolnikowa. zatrudniający często ubogich chłopów. Stary Kuntz Wunderli. ranny wnuk). Stara matka jest w domu córki ciężarem. 3) Żałosne domy . którą codzienne życie i status żony prowincjonalnego lekarza męczą śmiertelnie. bo wówczas mógłby ostatnie lata życia spędzić w normalnym domu. gdzie na jednym tapczanie spało po pięć osób (w t ym niewidome dziecko i umierająca babka).Mieszczański dom we Lwowie (lub Krakowie. by jedni żyli dostatnio. gdzie odrabiał on lekcje dopiero po wyjściu gości. miłość. Jednak nawet w takiej sytuacji powstaniec (Józef Odrowąż) znajdzie tu schronienie. przypominające budy lub owczarnie. W. Reymont "Chłopi" . Konopnicka "Banasiowa" Tytułowa bohaterka przebywa nie w swoim domu. bez ojca. wśród bliskich. 1) Najważniejszy we wsi jest dom Boryny. Źli ludzie nie mogą pogodzić się z faktem. o których Judym wspomina w swoim wykładzie u Czernisza. 42 . choroby. szczęścia szuka w pracy. są dwie wersje utworu). 4) Chałupa Bylicy komornika. co nie przeszkadza mu cieszyć się dobrą opinią i życzliwością sąsiadów . aby w niebie powstał dom kubek w kubek jak nasz czarnolaski. M. i domownikom skąpi. G. miejsce spotkań elity. Patrz: utopia. w Warszawie i kontrastująca z nimi wizja szklanych domów: higienicznych. ale systematycznie ulegający destrukcji (w sensie więzi uczuciowych. bo nie było już dokąd uciekać. a fakt. aby pomóc Jelizawiecie Iwanownej w utrzymaniu domu. ucząc go szacunkiem dla nauki i pracy.Polaków. któryją właściwie kupił od ciotek. Dom stopniowo. W domu dworku mieszka tylko panna Salomea Brynicka i służący Szczepan. w której gospodyni rządzi despotycznie i nie zezwala na małżeństwo Szymka. 2) Chałupa Dominikowej. cała uwaga ojca i matki skierowana na wykształcenie syna. pozwalającej.M. a palić trzeba sztachetami z płotu. M. oczywiście. gdzie co innego się głosi. zdominowany przez "przepychającą się przez życie łokciami" Dulską. Runął dom i wszystko. odpowiadające pozycji społecznej mieszkańców. Konopnicka "Miłosierdzie gminy" -Tu raczej występuje marzenie o domu. brud. bogaty. gdzie panuje kult pieniądza (stąd nikt tu nie bywa. a inni w całkowitej nędzy. Flaubert "Pani Bovary" Mieszczański dom doktora Bovary'ego. jest powodem kłótni. a co innego robi (cnota skarb dziewczęcia . Raj dla Urszuli był na ziemi: dom w Czarnolesie. nowoczesnych idealnych. jak organista.Gdy świat dla lorda Jima robił się za mały. 2) Dom Wiktora: żałosne warunki mieszkaniowe. Ani ten dom. B. 6) Równie wytworny dom doktora Kalinowicza: puszyste dywany. jak też przechodzące często oddziały wojsk rosyjskich. który nie ma własnego kawałka ziemi. do której przyjechała umrzeć. dążeń. aby przelicytował go syn. co Jim tak pracowicie budował. Leśmian "Urszula Kochanowska" Poeta polemizuje z utartą wizją życia niebiańskiego. pozycji w miasteczku. S. 4) Domy robotnicze w Za głębiu. gdzie bieda i pijaństwo ojca zmuszą Sonię do prostytucji. Mieszkają tam dzieci razem z prosiętami. 2) Dom Marmieładowa przykład krańcowo skromnych warunków życia. w domu ciotki. Jest to ten rodzaj domu.S. 3) Domy ludzi w czworakach.rudery na granicy polskiej.Domy są świadectwem pozycji chłopów w gromadzie. kiego życia (arkadyjskość). bankructwa finansowego) z powodu kolejnych kaprysów Emmy. F. kompletnie izolowany od spraw zewnętrznych. tu zapadają ważne dla wsi decyzje. gdzie odnalazł spokój. Nie ma co jeść. gdy plądrują go zarówno ukrywający się w lasach powstańcy. bawiąc się z wnukami. sens życia znajduje w dźwiganiu zrujnowanego Serbinowa. S. ani to małżeństwo nie dają jej poczucia bezpieczeństwa i szczęścia. czy są ludzie. 2) Dom-kamienica pani Kolichowskiej z podziałem na poziomy.1) Dom rodziny Baryków w Baku: zamożny przed rewolucją. M. W domu Gospodarza (Włodzimierz Tetmajer) z okazji wesela spotkali się przedstawiciele wsi i inteligencja z miasta. Dostojewski "Zbrodnia i kara" . w poczuciu niesprawiedliwości. G. młynarz. ciężka praca obojga i brak przyszłości.brzmią pytania dziecka. Patrz: Polska i Polacy. w Chłodku. Patrz: rodzina. do służącej). Dostojewski "Łagodna" Bohaterka Dostojewskiego wchodzi w mieszczański dom męża-lichwiarza. trudno nawet nazwać domem.M. szacunek ludzi i zbudował domtwierdzę (symbol odnalezienia swego miejsca na ziemi). elegancki. aby wtasne brudy prać we wtasnym domu. której rytm rozumie i stara się do niego dopasować. stąd poszukiwanie możliwości zdobycia normalnego domu i godziwej pracy (i płacy) za granicą. pragnie. J. miejsce spotkań lekarzy ludzi bogatych. gdzie mimo początkowych starań oboje powielą schematy swoich domów rodzinnych (niestety!) S. kultywując tradycje żydowskie. Wyspiański "Wesele"Bronowicka chata jest tu symbolem całej Polski. często też zdradzającym matkę z wiejskimi dziewczynami. wystawiony przez gminę na licytację. kontaktach z przyrodą. Żeromski "Wierna rzeka" Dom-dwór pokazany w szczególnej sytuacji zawieruchy powstańczej. Z. 2) Dom-dworek w Nawłoci zjego leniwym rytmem ziemiańs-. lektur i pragnień. gdzie mieszkają trzydziestoletni starcy. nie kupuje się prasy i oszczędza na wszystkim) i gdzie dewizą są słowa pani Dulskiej: na to mamy cztery ściany i sufit. Stanie się to jednym z powodów zamordowania przez niego lichwiarki. F. 3) Zamożne domy takich bogaczy. Przy tej okazji Wyspiański demaskuje fałszywość hasła "z szlachtą polską polski lud" (ludomania). gdzie panuje twardy patriarchat. z zapracowującą się dla Cezarego matką. Konopnicka "Mendel Gdański" Dom starego Żyda. Chata w Bronowicach pozwala chłopom i panom z miasta spotkać się tylko na czas wesela. więc nie liczy się w gromadzie. w którym wszystkie sprawy skupiają się wokół Emmy: jej marzeń. w suterenie mieściły się mieszkania . 5) Kontrastowo pokazany dom doktora Czernisza: elegancki. ograbiony ze wszystkiego w czasie rewolucji. Na piętrze było mieszkanie starzejącej się samotnej kobiety Cecylii Kolichowskiej i wychowywanej przez nią Elżbiety. że ciągle żyje. Jedyna prośba.

funkcjonujący na zasadzie układów męża i żony. Gombrowicz "Ferdydurke" 1) Mieszczański dom Młodziaków. 3) Próbą ucieczki z tego układu jest związek z Gwen. urodą.Dom Gribojedowa (miejsce uprzywilejowane. młodzi pozbawieni własnego kąta.W zadżumionym Oranie nie było domu. kult cielesności) i męskie (świat marzeń. 2) Zamożny dom Eddiego Andersona z basenem. M. choć żyje się oszczędnie.Polskę. M.miejsce spotkań więźniów z rodzinami. zagrożony inwazją nowoczesności i ekspansją tandety. a także oczekiwaniami wobec życia i . córka Lavransa" . żeby przez kilka godzin odpocząć i zobaczyć się z matką.dom polski przepadf. Dom widziany oczami dziecka z wyraźnym podziałem ról na kobiece (codzienność.Zbuntowany Holden opuszcza szkołę. uciążliwa matka. najpierw jako matka. tylko dla "prawomyślnych" twórców). Warszawa. 3) Dom trzeciego pokolenia . 3) Obskurne domy szarych obywateli. gdzie te dwie postawy uzupełniają się na co dzień (swoisty dialog postaw). Marcie każe zostać śpiewaczką. ajego mieszkańcy nie mają celu w życiu. jak Mistrz. J. Dąbrowska pokazuje dom. dom na pokaz. Wyjątkową pozycję zajmuje dom doktora Rieux. później babka. Stąd z przekonaniem wypowiadane są słowa: będziemy znowu mieszkać w swoim domu. wierni sobie.Jest niezadowolona z życia. gdzie dla Krystyny nie ma już miejsca. mają domy w piwnicach lub trafiają do domów. A. 2) Dom Krystyny na Husaby. co funkc- jonuje tujako symbol). Dom jest miejscem wyjątkowo odpychającym (składowisko rupieci. wariatów. zakupy. nazwana "domem swidanij" . W. L. gdy jego wynalazki naukowe są wykorzystywane do zabijania ludzi. np. dostają lepsze jedzenie. Wierzyński "Droga do domu" Wiersz na pograniczu jawy i snu.. Iwaszkiewicz "Panny z Wilka" Dom pełen kobiet w różnym wieku. a więc i cały dom jest inny.D. gdzie okazuje się. gdzie główną rolę gra Urszula. Undset "Krystyna. trzy dni mogą oni spać w czystej pościeli. Profesor nie może być "dobrym Niemcem". Berlioza lub dyrektora teatru Varietes. K. najpiękniejszym trawnikiem i oryginalnymi obrazami Picassa. domena ducha. stąd modlitwa o możliwość powrotu do tego. w którym mieszkasz . tym razem wiel kopańskiej. wygas~e kwity. W sposobie przedstawiania często wykorzystane techniki oniryczne. zdobywanie żywności. wzywający do obrony: kiedy przyjdq podpalić dom. Salinger "Buszujacy w zbożu" .A. W. G. Herling-Grudziński "Inny świat" . Schulz "Sklepy cynamonowe" Tradycyjny. Oto życie wraca do Warszawy (kobieta sprzedająca obarzanki dzwoniące bańki z mlekiem). wyjść stamtąd nie mogę). oczekiwanie na przyjście pana). bezkarnie złamane zakazy. a inne kraje są hotele. z usuniętą w cień matką i dorabiającym się na handlu dywanami ojcem. w której jest wiele rzeczy często niepotrzebnych. Stabilności tego domu nie są w stanie złamać kolejne rewolucje i wojny oraz zmiany rządzących. wierszapel. I mąż. Garcia Marquez "Sto lat samotności" Centralnym miejscem w Macondo jest dom Buendiów. J. Staff "Pierwsza przechadzka" Wiersz ma charakter konsolacyjny wśród zniszczenia i ruin (po wrześniu 1939) otuchy dodaje jedynie nadzieja na własny dom. Kuncewiczowa "Cudzoziemka" Życie Róży Żabczyńskiej zdeterminowane było przez niespełnioną miłość do Michała oraz jej zwichniętą karierę skrzypaczki. Kruczkowski "Niemcy" Dom w Getyndze profesora Sonnenbrucha jest dla niego swego rodzaju twierdzą. Dom pokazany z jego punktu widzenia (obcość znajomych mebli. stąd ucieczki w alkohol. panuje tu dostatek.Gautego i jego żony. Lichodiejewa: przestronne. patriarchalny dom emigrantów greckich z czasów młodości Eddiego. ona z niewzruszonym spokojem znosi kolejne nieszczęścia (choroba męża. nie piszący "po linii". co własne. W.. Na obraz opuszczonego domu nakłada się reflek sja o porzuconej (może na zawsze?) ojczyźnie. tymczasowość warunków i egzystencji ludzi. Po odjeździe najbliższych tym boleśniejsze są powroty do codzienności.1) Tradycyjny. i dzieci boją się jej.. S. stąd iluzorycznie łączy ich gra w karty. w której profesor odizolował się od świata. w którym doktor bywa tylko po to.. Bagatela. stąd tytułowa cudzoziemka tyranizuje cały dom swoimi stłumionymi kompleksami. Dwór i cała posiadłość w ruinie. 2) Ziemiański dom Hurleckich. gdzie również panuje wszechwładza formy. kuchnia. jak szuflada. w której czuje 43 . Złudność tej "wewnętrznej emigracji" ujawnia już samym swoim przybyciem Joachim Peters.1) Szczególne miejsce w Moskwie . pełen kolorów. podobnie jak jego samego. gdzie przez dwa. ale to przecież cząstki życia (np. gdzie o wszystko musi się troszczyć młoda żona. a walcząc z tradycyjnymi formami . ten. dom . choć tylko po to. bo pochodzi on z okupowanej Francji). będziemy stąpać po swych wtasnych schodach. Camus "Dżuma" . Białoszewski "Pamiętnik z powstania warszawskiego" Wszystkie domy w ruinie. w którym szanuje się odwieczną tradycję. Jest to dom bez uśmiechu. aby je ostatecznie stracić. G. w którym mieszkają trzy pokolenia. nie chodzą do pracy. S.1) Dom matki Krystyny na Jórund. wizytówki). W takiej sytuacji dom nie może być schronieniem. nie mającym sobie nic do zarzucenia. różniących się usposobieniem. że czas zmienił panny. Patrz: rodzina.przykład dla całej okolicy. Broniewski "Bagnet na broń" Dom w sensie ojczyzny.jej ambicje sięgają dalej niż życie na wsi i funkcja zarządcy majątku dla Bogumiła. Krystyna musi je odbudować. mrzonki o własnym domu. Kapryśna Róża podporządkowuje sobie wszystkich domowników: Władysiowi chętnie wybrałaby żonę.Karykatura domu w sowieckim łagrze. Łazienki . Wszyscy więc grają tu role. wyjściu dokądkolwiek. ze służbą.Dom. ciągle strapiona. Moravia "Konformista" patrz: dzieciństwo. Dlatego po piętnastu latach wraca do Wilka. dorabianie się pozycji społecznej. niepowodzenia Amaranty). Hłasko "Ósmy dzień tygodnia" -Warszawski dom w latach pięćdziesiątych: ciasnota. Szymborska "Kot w pustym mieszkaniu" Jedynym mieszkańcem po śmierci właściciela jest kot. Tuwim "Kwiaty polskie" Złączenie dwóch utraconych wartości: domu rodzinnego i ojczyzny .wpadają w niewolę nowej formy. gdzie mieszka po kilka rodzin. życie wśród gruzów lub w piwnicach. nie chce słyszeć o okropnościach wojny. marzenia o niedzieli. który może ożywić materię. L. którego mieszkańcom zależy na etykietce "nowoczesność". chora. nie chce mieć z nimi nic wspólnego (nie przyjmuje nawet koniaku od Ruth. luksusowe. M. 4) Natomiast twórcy. Mrożek "Tango" . strzeżone. odejście Aureliana. On jednak nie potrafił (nie chciał?) skorzystać z żadnej z moż liwości oferowanych przez młodość. małżeństwo. Wiktora Rubena. Wzorem dla Krystyny jest dom matki. trzymany dla paru groszy sublokator. ale brak jest jakiejkolwiek więzi między nimi. w którym by ktoś nie umarł. Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" . M. który też okazuje się wejściem w kolejny układ: dom. 2) Domy członków Massolitu podobnie jak członków Dramlitu. o których traktuje. gdzie najważniejsze miejsce zajmuje Lavrans. ponieważ potrzeba mu jej serdecznego wsparcia. J. To dzięki niej dom się rozrasta. dziedzina tworzenia). A. To .wszystko to pojawia się na zasadzie bolesnych wspomnień. a także dominowanie nad mężczyznami. B. dziewiętnastowieczny dom kupca bławatnego. zmiany w rytmie dnia. E. bo Erlenda nuży życie codzienne. znajome. od których bardzo trudno się uwolniĆ (jeszcze tam miesZkarrp. między domownikami brak więzi. Patrz: dworek. Dom na styku kultur i epok.ojczyzna. Prawda o tym domu i domownikach ujawnia się podczas ostatniej sceny walki Pimki z Kopyrdą. Kazan "Układ" . pisany z dala od miejsc.

symbol ofiary odkupienia. 5) Apollo uchodził za doskonałego muzyka. 2) Drzewo życia (Księga Rodzaju 2. Bóg nie pozwolił spożywać z niego owoców. Apollinowi przyznano pierwszeństwo. których kora służy jako pożywienie harpiom. wierzono. który zakpił sobie z bogów. oznaczające życie. Pieśń o Rolandzie" . abyjedno nie patrzyło na śmierć drugiego. (ponekadło ludowe i początek bajki A. topole z Heraklesem. "Apollo i Marsjasz". wędruje przez piekło. 6). (przysłowie bułgarskie) * Dom bez książek. A. symbolizowały żałobę i świat podziemny. 6) Herakles wśród swoich dwunastu prac miał też zerwać złote jabłka z ogrodu Hesperyd. Biblia (NT).zwycięży ten. (przysłowie greckie) * Kto domu nie budował. (przysłowie gruzińskie) * Już za bramą domu rozciąga się inny świat.Roland jako wzór rycerza i chrześcijanina w momencie śmierci zostaje uwznioślony. wawrzyn z Apollinem. * Wszędzie dobrze. gdy jednak wyciągał rękę po jabłko. zupełnie osiwiało. opowiadając sobie historię o niegościnnych mieszkańcach i pobożnych staruszkach. 22. To do niej potajemnie wraca.1) Drzewo pojawia się wiele razy i w różnych funkcjach. 8) Człowiek bogobojny porównany jest do drzewa. 26) * "Kochasz ty dom. drabiny do nieba. 4) Drzewo życia. Chłopiec umarł i wtedy "wielki płacz ozwał się z głębi lasów i gór".wiecznie zielony jesion podtrzymujący świat. wiersz Herber ta pt. które mijają w piekle. śpiące dzieci i odchodzący po cichu ojciec. 9). Dąb łączono z Zeusem. kiedy kobieta hula. że słychać było w niej echa leśne i szum drzew. Dante Alighieri "Boska Komedia" -Dante prowadzony przez Wergiliusza. mirt z Afrodytą. (przysłowie abisyńskie) * Podróży końcem jest dom. (pnysłowie koreańskie) Drzewo/drzewa Drzewo/drzewa Jako najpotężniejsza roślina symbolizuje w wielu religiach istoty boskie. że dar Ateny jest cenniejszy. bowiem miasto dostało od niej drzewo oliwne. temu wydaje się. 24) * "Który słucha tych słów. Bogowie uznali. Drzewo funkcjonuje jako symbol: płodności. unikając spotkania z rodzicami i dla niej zrezygnuje z marzeń o życiu na odludziu i podejmie próbę nauki w kolejnym college'u.Za pomocą kilku kresek naszkicowana sytuacja życiowa: noc. Kochanowski "Na lipę" 44 . nimf (driad). drzewo wolności (w USA.~jestem jak cyprys zielony. piękna poezji. mądrości. na którym miał się powiesić Judasz (Mt. Francji. Ludzie łamiąc zakaz boski. drzewo judaszowe (poniżej). (pnysłowie angielskie) * We własnym domu i ściany pomagają.. podobny jest mężowi głupiemu. oliwkę z Ateną. 4) Tantal. że chodzi o figowca lub osikę. (pnysłowie serbskie) * Dom Anglika jest jego zamkiem. Tu spotyka dusze samobójców. Herakles zdobył złote jabłka. Było to spełnienie ich prośby. 3) Abraham zasadził tamaryszek w Betsabee i w tamaryszkowym gaju wzywał imienia Pana (Księga Rodzaju 11. sosny z Korą-Persefoną. Jabłoni (podarunku ślubnego Gai dla Hery) strzegł smok oraz Hesperydy. Cyprysy ozdabiały cmentarze. (pnysłowie serbskie) * "Który słucha tych słów i czyni je. lecz na niewieście. zwłaszcza jako połączenie podziemnych sił (korzenie) i niebiańskich sfer (korona) z życiem ziemskim (pień).) a liście drzewa służą do uzdrawiania narodu" (Apokalipsa 22. Raz stanął w zawody z Marsjaszem (równie nieporównanym flecistą). którego obecność zapewniała nieśmiertelność. odrodzenie duchowe: "w nowym Jeruzalem na środku ulicy i po obu stronach rzeki drzewo rodzące dwanaście razy (. podobny jest mężowi mądremu. zbawienia. odrodzenia. Prawda. wszakże nie moja. ale twoja wola niech się stanie" (Łk. schronienia. dzięki mnie wyrośnie tutaj owoc" (Proroctwo Ozeasza 14. że drzewa były dla człowieka pierwszymi świątyniami.1) Na Górze Oliwnej w gaju oliwnym Jezus modli się do ojca: "Ojcze. (przysłowie abisyńskie) * W niezgodnym domu kury zdychają. 2) Filemon i Baucis dwoje staruszków. że drzewa i gaje były miejscem zamieszkania bóstw. Biblia . gdzie drzewo. Por. nie jest wspaniały. 9) rosło w biblijnym raju. długowieczności. to dom bez okien. Świrszczyńska "Dzieci się zadziwia" . W ich gałęziach ptaki wiły gniazda. kto podaruje miastu cenniejszy dar. 3) Drzewo krzyża . ale dumny bóg chciał jeszcze ukarać Marsjasza: przywiązał go do drzewa i żywcem obdarł ze skóry. utracili swoją niewiedzę: zaczęli odróżniać dobro od zła. azylu. gdzie oddawano im szczegółną cześć. (pnysłowie polskie) * Dom nie na ziemi stoi. (Ewangelia św. W innej wersji -zamienieni w dwa drzewa: dąb i lipę splecione konarami. Symbolizowały u Greków drzewo życia. który zbudował swój dom na piasku". 33). stąd jest to drzewo. a podróżni odpoczywali w cieniu. stąd np. 17. 2) Drzewo judaszowe (judaszowiec o kwiatach różowopurpurowych. bezlistne drzewa. Wyróżnia się: drzewo życia (poniżej). Mateusza 7. którzy przyjęli gościnnie Zeusa i Hermesa. 2). 8). 39-42). a nie czyni ich. 7) Sam Jahwe często porównuje siebie pod względem siły i płodności do drzewa: . został ukarany tak. Rozumiane często jako oś świata. w sztuce średniowiecznej krzyż przedstawiano jako żywe drzewo wypuszczające gałęzie i liście. dlatego bywa przedmiotem czci. ale własny". że ściany same z ziemi wyrosły. drzewo wiadomości złego i dobrego (poniżej). które ciągle drży). ofiary. Krasicki) * "Wolnoć Tomku w swoim domku". równości po zwycięskich wojnach o niepodległość obwieszane narodowymi flagami i emblematami). . 5). 13). J. wznoszono świątynie. Pliniusz w "Historii naturalnej" stwierdza. więc ma wiecznie zielone liście i wydaje owoce (Księga Psalmów. Bez zbędnego patosu komentarz lirycz ny kończący wiersz brzmi: one dopiero rankiem się zadziwią Że tak cicho zawalit się w nocy ich dom.się źle. gałąź cofała się. Walkę Ateny i Posejdona miał rozstrzygnąć konkurs . za co zostali nagrodzeni tym. Fredry) * Nie istnieje dom. jeśli chcesz oddal ode mnie ten kielich goryczy. Wszelkie drzewa. krzyża. W swoim rodzinnym domu też nie ma nikogo. psalm I. inne wersje podają. (Ewangelia św. miłości. rodzinny dom?" (M. 3) Atena walczyła z Posejdonem o miasto Ateny. Mateusza 7. 6) Kości Saula i jego synów pogrzebano pod tamaryszkiem w gaju Jabes (I Księga Królewska 30. do którego został przywiązany mitologiczny przeciwnik Apollina. zwycięstwa życia nad śmiercią. umiera na wzgórzu (co ma przywodzić na myśl Golgotę) pod sosną (co symbolizuje drzewo krzyża). Włoszech drzewo sadzone przez ludność jako symbol wolności. ja swój domek ciasny. Konopnicka) * "Miej ty sobie pałace. który zbudował dom swój na opoce". drzewo wszechświata (w mitologii skandynawskiej drzewo Igdrasil . bogowie bowiem dzielili między siebie miasta i wyspy. (ST)-drzewo wiadomości złego i dobrego (Księga Rodzaju 2. że wtrącono go do Tartaru i skazano na cierpienie bez końca (męki Tantala): skazaniec czuł głód i pragnienie. (I. drzewo krzyża (poniżej). szczupły. cedr i orzech z Artemidą. są suche i bez liści. w ten sposób obciążając się odpowiedzialnością za własne czyny. niektórzy teologowie chrześcijańscy uważali je za przeciwstawienie drzewa wiadomości dobra i zła. zamienione w nagie. 5) Pod dębem także obwołano Abimelecha królem (Księga Sędziów 9.. z kim mógłby porozmawiać. czci. ale w domu najlepiej. Gra Marsjasza była tak piękna. z wyjątkiem młodszej siostry. 3). 4). że pewnego dnia wrośli w ziemię jako dwa drzewa złączone ze sobą pniami. 4) Jakub zakopał figury wszystkich obcych bogów pod dębem koło Sychem (Księga Rodzaju 35. wyrażając w ten sposób współczucie i ból całej przyrody oraz niezgodę wobec okrucieństwa boga.1) Grecy wierzyli. ziemia końcem życia. Mitologia . że wyrasta z ciała olbrzyma Imira. które rośnie nad strumieniem.

Tarłowskiego i przywiązały się do niego. dąb wlożywszy pięć wieków na swój kark garbaty. pochyla się. To one rozumieją tragedię kochanków i wierzą.. umilające życie swym śpiewem. młodego chłopca . natura miała być świadkiem przeżyć bohaterów.(Gościu siądź pod mym liściem) .K. który tu symbolizują cyprysy (zrozumienie. Orzeszkowa "Gloria victis"Drzewa w lesie przechowują pamięć o tragicznych zdarzeniach walk powstańczych i bohaterstwie ludzi. H.W. cyprys dlugi. W opisie obu tych bohaterów lirycznych (upersonifikowanych) kryją się głębokie znaczenia. Zgodnie z konwencją sentymentalną. Na lipę" (Przypatrz się gościu. otaczające zarówno mogiłę Jana i Cecylii. chudy. która przegrywa. z kwiatów zaś pszczoły zbierają miód. Na przykładzie drzewa widać nieprzenikalność. W mijanej starej wierzbie ojciec widzi tylko pokraczne. Broni się dzielnie. wychodzący po pomoc z oblężonego Zbaraża. J. których bliskość wpływa na życie Bolesława i jego córki. zabawę. Przez dwanaście lat Ariel pozostanie tam uwięziony. Kochanowski . pustka. cienki. tworzą wokćł grobów niezwykłą atmo sferę podniosłości. który wabi go do swego świata.. Po to. Iwaszkiewicz "Brzezina" . strzegą powstańczej mogiły.: brzoza biala.m jaworem. upamiętniają męczeńską śmierć powstańca. że nawet niebo współczuje kochankom. Drzewa powtarzają piękną historię przyjaźni Tarłowskiego i Jagmina. bo br ak jej pędu życia. woli walki. jak on list mój zielony). A.Jest pochwałą zalet drzewa. S. który stanąl na progu kościola. Sienkiewicz "Ogniem i mieczem" Longinus Podbipięta. odpoczynek). jak też mogiłę powstańczą. tu przyklęknąwszy. dra' mat samotnej jednostki. Norwid "W Weronie" . podnoszą urodę tego miejsca. a jednocześnie zadającej ból sobie i ukochanej kobiecie. Pan Tadeusz" W . wspiera się. spróchniałe drzewo o niesamowitych kształtach. który ciągle kontaktuje się z człowiekiem i przemawia do niego (nie wszyscy jednak mogą tę mowę zrozumieć). dlatego zostanie srogo ukarany i dusza jego na wieki będzie jęczeć pod tym modrzewiem.obrońcę wiary. Kasprowicz "Krzak dzikiej róży w Ciemnych Smreczynach" W utworze zostały przeciwstawione dwie roś liny: krzak dzikiej róży i limba. To las jest głównym bohaterem noweli. slupem padającego od nich cienia okryty. F. bohatera podchodzącego do życia maksymalistycznie i idealistycznie. niezłomnego rycerza. a lewy zostal na twardym gruncie (. Drzewo zostało tu upersonifikowane: patrzy z godnością. która została nazwaną Krakowem. Nad mogiłą drzewa. spokój. Symbolizuje śmierć. które tu ma przywodzić na myśl drzewo krzyża. Goethe "Król olch" .Zła czarownica Sykorales zamyka nieposłusznego jej duszka. H. stanowiące jego główny element.W swojej wędrówce dzieci dotarły do olbrzymiego baobabu. W. J. I tak np. Sosny szepczą historię sprzed wielu lat. w jego konarach gnieżdżą się ptaki. które w plastyczny sposób zostały tu zantropomorfizowane: drzewa i krzewy liśćmi wzięly się za ręce jak do tańca stojące panny i młodzieńce. Jednak jej nie dotrzyma. 45 . L.) jako kobieta mała. I oto drzewo stało się świadkiem sceny zazdrości: Laura porwała wieniec z róż. które dostarcza ludziom cienia.Podobne zalety drzewa (cień. trzeba tylko umieć tego słuchać. stąd apostrofa do gościa: ale mię raczej daruj rymem pochwalnym. splatając się u góry gałęziami. tragedię i cierpienie odtrąconej przez Judyma Joanny. nieczuły) jest przeciwstawiony światu przyrody. A. niecodzienność. obiecując barwne życie. umiera przeszyty strzałami pod drzewem. skupienia. młodzieniec złoży swej ukochanej przysięgę wierności. Wyraźne skontrastowanie samotnej. lecz nudy. J. A. jednak Filon postanowił sprawdzić uczucia Laury i ukrył się w zaroślach. Uwolni go dopiero Prospero. lecz bogata. Drzewa bardzo polubiły młodego powstańca. dumnej i wyniosłej limby z pospolitością i malodusznością świerków każe rozumieć tę sytuację symbolicznie: jako metaforę losu jednostki wybitnej (skazanej na pewną śmierć) w zetknięciu z tłumem i przeciętnością. C. J. w brązie zachodu kute wieczor nym promieniem lub odziane w ciemność zmierzchu. Limba jest tu świadectwem dawnej potęgi i mocy. brzydotę (drzewo spróchniałe). Wiara w nieśmiertelność poezji pociąga za sobą chęć uwiecznienia w niej szczególnie cennych i godnych tego rzeczy. wyjątkowości..W sentymentalnej sielance tytułowi bohaterowie wyznaczyli sobie spotkanie pod umówion~. Upersonifikowane cyprysy nie podchodzą do świata "uczenie"..W niezwykłej scenerii (noc. św. Ariela. i wpatruje się w oltarz. matrony topole. stąd retoryczne pytanie otwierające i kończące wiersz: cóż jest piękniejszego.W wierszu świat ludzi (racjonalny. Drzewa. co pozwala im twierdzić. a koszyk z malinami strzaskała o drzewo.III .Pod modrzewiem spotyka się prosty chłopiec (strzelec) i wodnica (Świtezianka). zostaje napadnięty przez Tatarów. Pod tym samym drzewem Filon znajdzie martwą Alinę i zakocha się w niej. Staś oczyścił wnętrze drzewa i urządził dla wędrowców siedzibę złożoną z dwóch pomieszczeń. Karpiński "Laura i Filon" . hermetyczność światów obu bohaterów. Sienkiewicz "W pustyni i w puszczy" .W brzozowym lesie obok leśniczówki znajdują się groby. Szekspir "Burza" . Kochanowski "Na lipę" (Uczony gościu) . Słowacki "Balladyna" Przemieniony przez Goplanę w drzewo Grabiec stanie się mimowolnym świadkiem zbrodni Balladyny. co zdaje się być drzewem nie smutku. jarzębiny ze świeżym pasterskim rumieńcem. Asnyk "Limba" . który swoją grą potrafił poruszyć drzewa w lasach. którego wnętrze było zamieszkane przez różne zwierzęta. że dla Romea ta łza znad planety spada i groby przecieka. Symbol rozdartej sosny uruchamia wiele znaczeń: samotny dramat doktora Judyma. E. Tu podkreślona harmonia między człowiekiem a naturą. Olb rzymi baobab pozwolił im przeczekać porę deszczową. brzydka. współodczuwanie). widzi. natomiast chory syn dostrzega w nim króla Elfów.Bohaterem lirycz nym wiersza jest górska limba wypierana w coraz wyższe partie gór przez panoszące się na dole świerki. wznosil się niewysoki (. E. księdze opis lasów litewskich. tworzą jakby sklepienie świątyni: pod ciemnq kolumną splecionych ze sobą jodet. Szczepana oraz na śmierć Rolanda . Podobnie por.Orzeszkowa "Nad Niemnem" Drzewa. Męczeńska śmierć Longinusa jest stylizowana na śmierć pierwszego chrześcijańskiego męczennika. że to dla Julietty. nie godzącej się na świat pełen niesprawiedliwości i krzywdy. Żeromski "Ludzie bezdomni" -Tytuł ostatniego rozdziału brzmi "rozdarta sosna". z wy szczególnieniem gatunków drzew. Cała przyroda traktowanajest jak żywy twór.) kurhan. wiatr) pędzi na koniu ojciec z chorym dzieckiem w objęciach.. Myśląc o zbliżającej się porze deszczowej. cierpiąc straszliwe męczarnie. Jej cicha i milcząca obecność obok pięknej i witalnej róży przypomina o nieuchronności przemijania. aby na koniec tych rozważań Tadeusz mógł retorycznie zapytać: czyż nie piękniejsza nasza poczciwa brzezina? J. Mickiewicz Świtezianka" . niż wysokie drzewa? J. Każda z roślin symbolizuje inne cechy i inną postawę wobec świata. ogrom materii. który potem szlachci pańskie stoty. Tu co noc mówią sobie czułe słowa. kochanka z malżonkiem swym grabem. a sama sosna została przedstawiona następująco: oberwana ziemia ściągnęla w glębinę prawy jej korzeń. pojawia się też wspomnienie Orfeusza jako prapoety i arcymuzyka. gardzi światem wrogów. Mickiewicz ..) pień rozszarpany ociekal krwawymi kroplami żywicy. Staff "Wysokie drzewa" Piękny opis krajobrazu o źachodzie słońca. w rozłupanej sośnie. tajemniczego piękna: Jan mial postawę czlowieka. Polskie drzewa są przeciwstawione gatunkom obcym (cytryna karlica z złocisty~mi gałki (. pokonanej jednak przez przyrodę i czas.

niepotrzebne gałqzki obcinać. olcho co jedna masz przy liściach szyszki). Poświatowska "Dlaczego nie drzewem" . Braci Grimmów.Obok innych symboli występują tu baobaby rosnące na planecie B-612. ciachnę przez cialo). odporności. Drzewa nie muszą się uczyć religii. W. bogatej. siły. M. św. pod którym stoją tłumy". by doprowadzić do jego zagłady."Drzewa" Wiersz z 1941 r. utożsamianyjest z tym. Goethe) * "Nie ma drzewa dobrego. Pasek "Pamiętniki" . ale pragnie cichego i spokojnego życia. brzoza nazbyt wieśniacza aby rosnąć w mieście. poeta może nauczyć się mówić o świecie. czujące. drobne drzewka rozsadzić. Dla pisarzy tego nurtu dworek jest symbolem ich swobód. Kochanowski "Na dom w Czarnolesie" . 12) * "Z owoców poznaje się drzewo". akacji jak do swoich bliskich.. gniazdo ojczyste.) rylcem u korzeni. ale boli. tak i naród zmartwychwstanie jak Bóg z grobu. teoria jest szara. (K. Casona) * "Wszelka. 43~6) * "Życzenie spełnione jest drzewem życia". jak do braci i sióstr (element franciszkański). Mały Książę systematycznie je wyrywa. K. a człowiek pracą. które musiało dorosnctć do trumny. ani złego. Jest liryczną rozmową z brzozą. (przysłowie angielskie) * Nie obrzuca się kamieniem drzew jałowych. Przerwa-Tetmajer) Dworek Dworek . J.in.na wzór Horacego nie pożąda bogactwa ani marmorowych pałaców. co swojskie i rodzime.Refleksja nad biologicznym trwaniem drzewa. * Człowiek.smutku zielone). Po latach i wielu doświadczeniach (godzina trudna) zaczął je postrzegaćjako składniki nadwiślańskiego pejzażu (w antycznej dojrzeć topoli rzecz nadwiślańską). Mickiewicz) * "Dnewa umierają stojąc" (A.Wiejski dworek jest miejscem. krzaczki ochędożyć. zaborczość. Idę sobie zamaszyście i opada ze mnie życie jak jesienne liście zestawienie życia drzewa z losem człowieka. W Polsce kojarzony zwykle z kulturą szlachecką. Mateusza 12. (przysłowie mongolskie) * Drzewo. (przysłowie niemieckie) * Na pochyłe drzewo i kozy skaczą. które .) cieśle orać i ryć (.Iłłakowiczówna "Rzeź brzóz" Drzewa są tu pokazane jako istoty żywe (brzozom siekierą żyly otworzę. więc korzenie potężnych drzew stanowią dla niej zagrożenie. wszystko ma w nim swoje miejsce (brzoza na wsi) i swoją funkcję (glogu co chronisz gajówkę). (prcysłowie abisyńskie) * Mądry i głupi nie widzą tego samego drzewa.Drzewo jest tu symbolem mocy. (przysłowie azerskie) * Jedno drzewo nie tworzy lasu.. którym należy się przeciwstawiać. aby trwać jak dąb.mędrcy. W. lasy . złość.. Dąb obumiera jesienią (opadające liście). Jego siedziba.Anki. które się nie pali . najczęściej z gankiem od frontu. baobaby będąjej wrogami. delikatności. . Przypowieści 13. destrukcję. która jest doskonałym dziełem Boga. po ogródkoch sobie chodzić. znaleźć odpowiednie słowa do wyrażenia zachwytu nad pięknem świata (może te lekkie z żywego drzewa slów mnie nauczcł. trwoga). W baśni "Krzak jałowca" matka pochowana pod jałowcem przywraca za pośrednictwem rośliny życie zabitemu przez macochę synowi. która takim cieniem kładzie się na rzeczywistość żyjących. Docierając do tajemnic przyrody (krew. Planeta jest mała.spokojne i pogodzone z prawami natury . wrażliwe. Nurt ziemiański w literaturze XVII w. gdyż bujny temperament Paska bywa przyczyną licznych procesów (m. K.Niewielki dom mieszkalny wiejski. olchy. zielone zaś jest życia drzewo złote". św. rdzeń). Tutaj wreszcie wychowuje swoje potomstwo na ludzi poćciwych. W XIX i XX wieku staje się symbolem tej kultury. bo samym swym istnieniem dają świadectwo wielkości Boga. 33) * "Sztukajestjako drzewo słodkim okryte owocem. która w utworze jest symbolem smutku. gdzie człowiek z dala od świata może pędzić ciche i spokojne życie w zgodzie z rytmem natury. ozdobą narodu . (przysłowie chińskie) * Nie wszyscy ludzie sąpodobni do drzew (przysłowie cygańskie) * Drzewo owocorodne poznaje się po kwiatach.Po licznych wojnach Pasek porzuca służbę w wojsku i osiada w swoim majątku. Broniewski "Dąb" . często staje się twierdzą w walkach z sąsiadami. Ważyk "Gdzie sosna wielka" -Dwa drzewa: sosna wielka i biała topola długo funkcjonowały w świadomości mówiącego jako elementy krajobrazu z ody Horacego (lacińska sosna i antyczna topola). osocze. starość: porywczym rękom wiatru oddaje liści sierśc~. mszyce pozbierać. A. Twardowski "Drzewa" Podmiot mówiący w wierszu zwraca się do brzozy. z których można strącić owoce. śmierci. J. W baśni o Kopciuszku zasadzona ręką sieroty gałązka leszczyny rozrasta się na grobie jej matki do potężnego drzewa. W. de Saint-Exupery "Mały Książę" . Rej "Żywot człowieka poczciwego" . (Ks. podkreślając niepowtarzalne piękno każdego z drzew (jarzębina dla drozdów dzwoniących i szpaków.Ch. mały dwór. porównuje Baczyński naród polski do starego drzewa. rzadziej miejski. J. jest symbolem umiarkowanych pragnień poety. szczepków naszczepić. Symbolizują one w utworze zło. np. Tutaj. (Ew. zostaje skazany na infamię). staje się nieraz twierdzą. Twardowski "Drzewa nie wierzące" .Nurt ten często zwany jest także dworkowym. które spełnia wszystkie życzenia Kopciuszka. co go kształtuje. Łukasza 6. utożsamianej z wartościami narodowymi. Świat w swej różnorodności kształtu i wielości barw jest piękny. o domowe drzewa!" (A. mój bracie. rozkład. który stracił dziecko. Obrazowanie w utworze jest bardzo drastyczne. kruchości.Biel brzóz może być też kojarzona ze śmiercią. K. gdy przypadnie wiosna. co skrzypi. który się nie myli. Wiersz jest poetycką wypowiedzią na temat istoty człowieczeństwa: w czasie każdej życiowej "zamieci" trzeba znaleźć w sobie tyle siły. trwania. okres dojrzały: w nagrzane slońcem południe rodzi. a swoim pięknem sławią jego potęgę. Broniewski "Brzoza" Wiersz napisany po śmierci córki poety . Człowiek w swej wędrówce przez życie spotyka innych ludzi. różnorodnej w swych formtach natury. Baczyński "Byłeś jak wielkie. może z żonką. które jęli (. ale też bezradnego poety. Gdy z ziarenka wykiełkuje róża. a tylko te. Drzewom jest być może łatwiej. by odrodzić się wiosną. (przysłowie arabskie) * Drzewo sławi się owocami. Drzewo jest świadkiem rozpaczy ojca.:' Stylizując swój wiersz na przypowieść biblijną.przeżywa wszystkie etapy życia (młodość: pnie się wzwyż. stare drzewo. Tytułowe drzewa zostaly tu zantropomo~zowane (liście jak oczy. ginących od śmiercionośnej piły może przywodzić na myśl los pokolenia. (przysłowie polskie) * "Ja ileż wam winienem.Wiejski dom. ponieważ jego twórcy to zwykle średnia szlachta zamieszkująca w wiejskich dworkach. ulega uczuciom (miłość. (przysłowie japońskie) * Ozdobą gór są drzewa. 46 . Ale tak jak odżywa poranione drzewo. Baczyński . W baśniach drzewa często pełnią funkcje magiczne. (Ew. drzewo. dworek wiejski w Krakowskiem. z czeladką po sadkoch. Podkreślenie trwałości i żywotności horacjańskich motywów. których mi trzeba). który . które by rodziło dobre". tryśnie krew dojrzala. jarzębiny. otoczony szacunkiem ludzi. człowiek nie może pogodzić się ze śmiercią.Są one w wierszu jednym z elementów pięknej. zagrożenie. H. który bezskutecznie próbuje znaleźć odpowiednie słowa do wyrażenia swojego bólu.. stąd los dorodnych młodych drzew.K. bo zbudzą się wiosną do nowego życia. A. Tutaj zażywa radości pracy na roli. W przeciwieństwie do bogatych rezydencji magnackich.K. które by rodziło złe owoce. nieśmiertelności poezji. niełatwo się łamie. która ma moc utrwalania ludzi i rzeczy (tu: drzew antycznych i rodzimych). wyrażający katastroficzne nastroje pokolenia. J. Drzewa występują też w wielu baśniach.. (J.nie istnieją.

A. Rej "Zywot człowieka poczciwego" . gdzie człowiek z dala od świata może pędzić ciche i spokojne życie w zgodzie z rytmem natury. Jego wygląd stał się wzorcem polskiego dworku. niełatwo się łamie. Tutaj wreszcie wychowuje swoje potomstwo na łudzi poćciwych. W baśni "Krzak jałowca" matka pochowana pod jałowcem przywraca za pośrednictwem rośliny życie zabitemu przez macochę synowi. jak do braci i sióstr (element franciszkański). najczęściej z gankiem od frontu. że szanują oni tradycje narodowe. hrabiego 47 . Twardowski "Drzewa" Podmiot mówiący w wierszu zwraca się do brzozy. które by rodziło złe owoce.Niewielki dom mieszkalny wiejski. W Polsce kojarzony zwykle z kulturą szlachecką. gniazdo ojczyste. Casona) * "Wszelka. człowiek nie może pogodzić się ze śmiercią. Drzewom jest być może łatwiej. Twardowski "Drzewa nie wierzące" . Poświatowska "Dlaczego nie drzewem" . różnorodnej w swych formach natury..W skromnym dworku mieszka stary i ślepy konfederat barski. (J.Były marszałek powiatowy.W opowieści o tragicznych losach braci Strawińskich wiejski dworek utożsamiony jest ze szlachecką tradycją.) warszawskie palace. Człowiek w swej wędrówce przez życie spotyka innych ludzi. J. ale pragnie cichego i spokojnego życia. Broniewski "D~. jest symbolem umiarkowanych pragnień poety. Mickiewicz "Pan Tadeusz" Dworek w Soplicowie. otoczony szacunkiem ludzi. często staje się twierdzą w walkach z sąsiadami. akacji jak do swoich bliskich. (przysłowie abisyńskie) * Mądry i głupi nie widzą tego samego drzewa. by odrodzić się wiosną. 2) Wiejska siedziba Doświadczyńskiego po jego powrocie do kraju staje się miejscem. krzaczki ochędożyć. Tutaj zażywa radości pracy na roli. gdy przypadnie wiosna. Tutaj. (przysłowie arabskie) * Drzewo sławi się owocami. W. W XIX i XX wieku staje się symbolem tej kultury. wszystko ma w nim swoje miejsce (brzoza na wsi) i swoją funkcję (głogu co chronisz gajówkę). zgola przeszedl (. Świat w swej różnorodności kształtu i wielości barw jest piękny. het mana Kossakowskiego.Wiejski dom. To w dworkach litewskiej szlachty budzi się sprzeciw wobec rosyjskiego protektoratu i króla narzuconego przez Katarzynę II. szczepków naszczepić. aby trwać jak dąb. pod którym stoją tłumy".na wzór Horacego nie pożąda bogactwa ani marmorowych pałaców. Mickiewicz) * "Drzewa umierają stojąc" (A. lecz podmurowany. gdyż bujny temperament Paska bywa przyczyną licznych procesów (m. I. Rzewuski "Listopad" . gdzie wprowadza on w życie to wszystko. ponieważ jego twórcy to zwykle średnia szlachta zamieszkująca w wiejskich dworkach. zostaje skazany na infamię). bogatej. (Ew. Stracił cały swój dawny sarmacki charakter. Drzewa występują też w wielu baśniach. J. Scudzoziemszczała. św. J. olcho co jedna masz przy liściach szyszki). (przysłowie polskie) * "Ja ileż wam winienem. który . drobne drzewka rozsadzić. okres dojrzały: w nagrzane słońcem południe rodzi. którą Rzewuski ujmuje jako jedyną prawdziwie polską. siły. Idę sobie zamaszyście i opada ze mnie życie jak jesienne liście zestawienie życia drzewa z losem człowieka. Drzewa nie muszą się uczyć religii.Po licznych wojnach Pasek porzuca służbę w wojsku i osiada w swoim majątku. trwania. podkreślając niepowtarzalne piękno każdego z drzew (jarzębina dla drozdów dzwoniących i szpaków.spokojne i pogodzone z prawami natury . a swoim pięknem sławią jego potęgę. czego nauczył się na Nipu. np. starość: porywczym rękom wiatru oddaje liści sierśc~. hrabia Respekt. które się nie pali . który był kiedyś ogrodem angielskim..b" . H. rury od kaskad wodnych pordzewiały. za bogatego obieżyświata. Goethe) * "Nie ma drzewa dobrego. Aby dwór utrzymać w polskich rękach. Czas pobytu na wsi ukazuje autora jako skrzętnego gospodarza i dobrego męża. (przysłowie mongolskie) * Drzewo. Dla Mickiewicza Soplicowo staje się sym bolem szczęścia lat dziecięcych i utraconej ojczyzny.mędrcy. Stracił cały swój dawny sarmacki charakter. M. Słowacki "Horsztyński" . (przysłowie japońskie) * Ozdobą gór są drzewa. Łukasza 6. teraz zarastają chwasty. (przysłowie niemieckie) * Na pochyłe drzewo i kozy skaczą. Nurt ziemiański w literaturze XVII w. 12) * "Z owoców poznaje się drzewo". ozdobą narodu . które by rodziło dobre". mój bracie. po ogródkoch sobie chodzić. Wiersz jest poetycką wypowiedzią na temat istoty człowieczeństwa: w czasie każdej życiowej "zamieci" trzeba znaleźć w sobie tyle siły.) warszawskie pałace. Krasicki "Żona modna" - Wiejski dworek pana Pietra po przyjeździe "żony modnej" zostaje poddany gruntownym zmianom. Dla pisarzy tego nurtu dworek jest symbolem ich swobód. Jego siedziba.Czas pobytu na wsi ukazuje autora jako skrzętnego gospodarza i dobrego męża.in. (Ew. (przysłowie azerskie) * Jedno drzewo nie tworzy lasu. która jest doskonałym dziełem Boga. utożsamianej z wartościami narodowymi. teoria jest szara. Mateusza 12. 33) * "Sztukajestjako drzewo słodkim okryte owocem.przeżywa wszystkie etapy życia (młodość: pnie się wzwyż. (przysłowie angielskie) * Nie obrzuca się kamieniem drzew jałowych. które spełnia wszystkie życzenia Kopciuszka. trwoga).. W baśni o Kopciuszku zasadzona ręką sieroty gałązka leszczyny rozrasta się na grobie jej matki do potężnego drzewa.. który się nie myli. ale boli. z których można strącić owoce. (K. zgoła przeszedt (. J. mieszka z żoną i dwiema córkami w podupadłym dworku na Podolu. I. rzadziej miejski. Dąb obumiera jesienią (opadające liście). jarzębiny. Krasicki "Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki" 1) Dworek rodziców Doświadczyńskiego jest ostoją obskurantyzmu i źle pojmowanych tradycji sarmackich. Pasek "Pamiętniki" . I. .Ch. olchy. może z żonką. który próbuje pokrzyżować plany zdrajcy. bo samym swym istnieniem dają świadectwo wielkości Boga. Braci Grimmów.nie istnieją. św. a człowiek pracą. 43~6) * "Życzenie spełnione jest drzewem życia". a tylko te. Ogród. Słowacki "Fantazy" . co skrzypi. Ow dworek stanie się świadkiem jego samobójstwa. mały dwór. bo zbudzą się wiosną do nowego życia. Kochanowski "Na dom w Czarnolesie" .Wiejski dworek jest miejscem. (Ks.Drzewo jest tu symbolem mocy. co swojskie i rodzime. niepotrzebne gałązki obcinać.Nurt ten często zwany jest także dworkowym. gdy starzec dowie się o romansie swojej młodej żony z synem Kossakowskiego. W. ani złego. W przeciwieństwie do bogatych rezydencji magnackich. Krasicki "Zona modna" Wiejski dworek pana Pietrą po przyjeździe "żony modnej" zostaje poddany gruntownym zmianom. jest ostoją polskości i dobrych szlacheckich tradycji. odporności. które . mszyce pozbierać. obojętna na losy kraju arystokracja zamieszkuje wspaniałe wielkomiejskie pałace. J. J. Diannę. utożsamianyjest z tym.Są one w wierszu jednym z elementów pięknej. o domowe drzewa!" (A. ulega uczuciom (miłość. brzoza nazbyt wieśniacza aby rosnąć w mieście. H. * Człowiek. z drzewa. Wnętrze siedziby Sopliców wskazuje. co go kształtuje. z czeładką po sadkoch. W baśniach drzewa często pełnią funkcje magiczne. zielone zaś jest życia drzewo złote". staje się nieraz twierdzą.Refleksja nad biologicznym trwaniem drzewa. dworek wiejski w Krakowskiem. hrabiostwo postanowili wydać starszą córkę. Przypowieści 13. złość. drzewo. (przysłowie chińskie) * Nie wszyscy ludzie są podobni do drzew (przysłowie cygańskie) * Drzewo owocorodne poznaje się po kwiatach. Horsztyński. Pczerwa-Tetmajer) Dworek Dworek .

Sienkiewicz "Rodzina Połanieckich" . które początkowo Gustaw uważa za wyjątkowo nudne. ukazuje przepaść. M. syna arystokratycznego rodu. Mały dworek w Kozłowicach. dom zostaje zamieniony w rezerwat tradycji szlacheckich z XIX wieku i staje się polskim dworkiem. a także swoistej anachroniczności szlachty. który podróżuje po świecie. 2) Skromny dworek wujostwa Wiktora. Gdy jednak na wieść o ślubach panieńskich Klary i Anieli zacznie snuć swoją intrygę.1) Sielskość i spokój życia w dworku ojca Karola Borowieckiego stanowią całko- wite przeciwieństwo brutalnych praw rządzących egzystencją w Łodzi. Irena. Żeromski "Wierna rzeka" .Dworek rodziców Steńki jest parodią wyobrażeń Mniszkówny o życiu drobnej szlachty. A.Akcja dramatu toczy się w bronowickiej chacie.Dla Marka Czertwana opieka nad majątkiem i siedzibą rodu Orwidów jest spełnieniem obowiązku nałożonego przez ojca. Niezdołach.K. S. Matrymonialne zabiegi trzech kobiet zamienią siedzibę mężczyzn w prawdziwe pole bitwy o zachowanie kawalerskiej wolności. w pobliżu fabryki Karola.1) 48 . córki starego służącego rodziny. To pomieszanie kultur szlacheckiej i chłopskiej ma symbolizować sytuację wyjściową dramatu . Powrót do wiejskiego dwor ku staje się w powieści symbolem powrotu do szlacheckich tradycji ziemiań skich. w powiecie sandomierskim staje się świadkiem niezwykłych wydarzeń. Orzeszkowa "Nad Niemnem" . Fredro "Śluby panieńskie" Dworek pani Dobrójskiej jest miejscem.stary Orwid był powstańcem 1863 roku. Zeromski "Przedwiośnie" . M. Pawlikowska-Jasnorzewska "Rezerwat" . Dąbrowska "Noce i dnie" . Tu wreszcie po raz pierwszy zachwieje się wiara Kmicica w uczciwe intencje Radziwiłłów. które stały ~fę już w większości zamężnymi kobietami. pasy podróżne. S.1) W siedzibie Korczyńskich poza nielicznymi pracującymi przebywają sami próżniacy. ukrytym w drzewach dworku. Reymont "Ziemia obiecana" . 2) Dworek Ketlinga stanie się siedzibą Zagłoby i Wołodyjowskiego na czas konwokacji. Kiedy z Ameryki powróci do kraju dziedziczka majątku. znajdzie go zupełnie zmienionym przez obecnych właścicieli. C. Józefa Odrowąża. ciche i spokojne kawalerskie życie.Fantazjusza. Tutaj zatrzyma się również siostra pana Michała wraz z Krzysią i Baśką. A. będąc ich korepetytorem.Do dworku Billewiczów w Wodoktach pędzi z wojny Kmicic. Ale już sam wygląd dworu (czerwona dachówka zamiast pokrycie z blachy) pokazuje. Sienkiewicz "Potop" . S. szczęśliwie zakończony oświadczynami Basi. by bawić się w karczmach. On decyduje o wszystkim i jego decyzje nie pod legają żadnej dyskusji. i uratowanego przez nią powstańca. gdzie Ruben próbuje odnaleźć wewnętrzny spokój.W tych trzech opowiadaniach. Odwiedzając je. Niestety. choć skromny. "Hania". Wyspiański "Wesele" . Witkiewicz "W małym dworku" . H. Jego utrata będzie dla Maryni wielkim przeżyciem.1) W wiejskim domu w Wilku spędzają wakacje wszystkie panny.S. Wiktor Ruben próbuje powrócić do tego. jak mówi Oleńka. Jałowe życie mieszkańców K orczyna przeciwstawione jest radosnej. 2) Dworek. by utrzymać siebie i dzieci. w dworku szlacheckim rozegra się dramat dziewczyny. nowoczesny. H. poszukując miejsc. 2) Opis życia w Nawłoci staje się dla Żeromskiego pretekstem do pokazania lekkomyślności i niefrasobliwości ziemiaństwa. że przeszłość bezpowrotnie minęła. Sienkiewicz "Stary sługa".1) Dwór w Nawłoci staje się świadkiem miłosnych perypetii Cezarego Baryki. Samozwaniec "Na ustach grzechu" . W jego murach rozegra się kolejny dramat miłosny w życiu "małego rycerza". S. ponieważ tu mieszka jego ukochana Halszka. W. gdzie żyją aferzyści w stylu Połanieckiego czy Maszki. Salomei Brynickiej. tak różny od wspaniałych rezydencji arystokracji. do którego przenosi się stary Borowiecki po sprzedaniu majątku na wsi. jaki pokazuje literatura. jakie spotkało Wołodyjowskiego i stąd pan Andrzej wyruszy. jest miejscem. Sienkiewicz "Pan Wołodyjowski" . S. Norwid "Fortepian Szopena" . H.W swoim wiejskim dworku tytułowy pan Jowialski ma niepodzielną władzę. ordynata Michorowskiego. 2) W dworku Skrzetuskich pan Zagłoba pędzispokojne życie w otoczeniu przybranych wnuków.Dworek w Krzemieniu jest wyraźnym przeciwieństwem pełnej intryg Warszawy. 2) Ten sam dworek stanie się też miejscem grozy. J. Mniszkówna "Trędowata" Skromny dworek rodziców Stefci Rudeckiej. Kiedy pan Stach będzie chciał uszczęśliwić żonę i podziękować za urodzenie dziecka. wiejska siedziba stanie się miejscem nader interesującym. Fredro "Damy i huzary" Gdy do dworku Majora zjadą jego siostry. w których rzeczywistość miesza się z fantastyką i ujawnione zostają mroczne tajemnice mieszkańców. ale w wystroju weselnej izby można odnaleźć wiele elementów typowych dla szlacheckiego dworku: ztożone w krzyż szable. bo tu dokona się rzeź kniaziów Kurcewiczów i ich matki. jaka dzieli biedną guwernantkę od potomka magnackiej rodziny. A. odkupi jej właśnie Krzemień. których doskonałej syntezy z wartościami etycznymi. na tle wydarzeń powstania styczniowego rozgrywa się dramatyczny romans ubogiej szlachcianki. H. by odebrać piękny legat w postaci Oleńki. By go zadowolić. wypełnionej pracą egzystencji Bohatyrowiczów. jest enklawą dobra i elementarnych wartości w zdeprawowanym świecie goniącym za zyskiem. M. takim. w którym spędzał przed laty wakacje.Spokojne życie wiejskiego domu zostaje całkowicie zburzone przez przyjazd bogatego gościa z Ameryki. że pan Andrzej wstawiał się za nimi do księcia. ale gospodarzem.1) Do dworku Kmiciców dociera wieść o nieszczęściu. Sienkiewicz "Ogniem i mieczem" . H.oto na weselu spotkają się chłopi i inteligencja o szlacheckim rodowodzie. jakie dotąd pędził z przyjaciółmi.W podupadłym dworku. więc nocami ucieka. S. torba skórzana. położony na przedmieściach Łodzi. "Selim Mirza" . H. która stanie się obiektem rywalizacji dwóch paniczów. gdzie Kirłowa boryka się z trudami codziennego życia i pracuje. synów Halszki i Jana. objeżdżając okoliczne dwory. ale także w pewien sposób służbą ojczyźnie . ale dla Skrzetuskiego jest miejscem niemalże pięknym. flinty. Żeromski "Ludzie bezdomni" Dworek rodziców jawi się we wspomnieniach Joasi Podborskiej jako miejsce. nie zniszczone przez nowoczesność tradycje i zwyczaje. Polaka Henryka i Tatara Selima. co przeżył przed laty.I. Rodziewiczówna "Dewajtis" . miłość młodych doprowadzi do małżeństwa i Marek zostanie już nie opiekunem. Kiedy po latach powróci do rodzinnego domu.1) Dworek starej kniahini Kurcewiczowej przypomina raczej kozacką chatę niż siedzibę szlachecką. 2) Dworek w Olszynce jest miejscem. estetycznymi i religijnymi dokonał w swojej muzyce Chopin. połączonych miejscem akcji i postaciami głównych bohaterów. gdzie przeżyła najszczęśliwsze chwile swojego życia.Dom modrzewiowy wiejski staje się w wierszu Norwida symbolem tradycji narodowych. Fredro "Pan Jowialski" . dobroczyńcę. E. M. skończy się. by pocieszyć starego druha i. Tutaj też Wołodyjowski i inni uwolnieni z rąk Janusza Radziwiłła oficerowie dzięki panu Zagłobie dowiedzą się. które Sienkiewicz utożsamia z tradycją narodową. gdzie zachowały się jeszcze dawne. wszystko było tak dobrze i tak się wszystko popsuło. a czas wszystko zmienił. Jestjednocześnie ów dworek ostoją szlacheckiego humoru i dobrodusznej kpiny. Wyspiański "Warszawianka" W dworku na Grochowie Chłopicki w otoczeniu wiemych sobie oficerów oczekuje na meldunki z pola bitwy pod Olszynką.A taki miał być przyjemny nastrój po podwieczorku w matym. zacisznym. Iwaszkiewicz "Panny z Wilka" . gdy mąż całe tygodnie spędza poza domem.

że lud izraelski stanie się w Egipcie zbyt liczny. Dała mu imię Mojżesz. aby dowiedzieć się. Wiadomo. więc Edyp udał się do Delf. Józef pracowałjako cieśla. najczęściej łączone z beztroską i zabawą. 2. Nałkowska "Granica" Dworek rodziców w Boleborzy jest dla Zenona Ziembiewicza symbolem tego wszystkiego. wiara dalej żyje w sercach innych ludzi". kazał zabijać wszystkich nowo narodzonych chłopców. do czasu aż nie powąchała narcyza. jest miejscem.Żydem. zostając sam w świą tyni w Jerozolimie. zjawił się po dziecko czarodziej Merlin. Samozwaniec "Maria i Magdałena" . Gombrowicz "Ferdydurke" Wiejski dworek ciotki w Bolimowie. jednak ugania się nie za młódkami. że dzieciństwo to niekoniecznie czas radosny i szczęśliwy. bo kochliwy bóg wykorzystał nieobecność Amfitńona i miał romans z Alkmeną. Dworek.Dworek w Krępie. gdzie opiekun rodziny świętej. Marka i Łukasza). przeciwko któremu mówić będą. M. gdzie główny bohater powieści. odbywa erotyczne wyprawy do wsi. który nie miał dzieci. Po ośmiu dniach od urodzenia dziecko obrzezano (jako znak przynależności do wspólnoty wierzących. gdzie szorbut. jest dziwacznym miejscem. który odziedziczyła niepodległa Polska po okresie zaborów.Pierwszy okres życia człowieka. 34-35). Biblia (NT) . kazał dziecku przebić nogi gwoździem i przewiązać rzemieniem (stąd nazwano go później Edyp. gdzie król Polybos i królowa Mer ope kochali go jak własnego syna. radośnie spędzała czas w otoczeniu nimf i dńad na ukwieconych łąkach.powstaniec 1863 roku. ale jednocześnie wielkiej tragedii. Lajos zlekceważył tę przestrogę. że wychowywał się on w Nazarecie (stąd Jezus Nazareński -INRI głosił napis nad głową Chrystusa na krzyżu: Jezus Nazareński Król Żydowski). z widokiem na ule jest dla poety jeszcze jednym pustym symbolem. kompleks Edypa i kompleks Elektry. że jeżeli Lajos spłodzi syna. dopóki mogła. 2) Kora beztroskie dzieciństwo miała jedyna córka Demeter . wreszcie włożyła do trzcinowego koszyka i położyła w sitowiu na brzegu Nilu. K· Wierzyński "Ojczyzna chochotów" ' ~jczyzna w kolumienkach. bo tu po czerech latach jej ukochany syn umrze. którego zabił. 3) Oficjalnie Herakles był dzieckiem Alkmeny i Amfitńona. 14). Mańa Pawlikowska-Jasnorzewska i Magdalena Samozwaniec.1) Edyp jego ojciec został ostrzeżony przez Apollina za pośrednictwem wyroczni delfickiej jeszcze przed poczęciem dziecka. Wówczas to sędziwy Symeon powiedział Maryi: oto ten pofożony jest na upadek i powstanie wielu w Izraelu i na znak. Później stanie się dla niej miejscem wielkiego szczęścia. zabrała do pałacu. to ten zabije ojca i stanie się powodem szeregu nieszczęść. przeżywają szczęśliwe. Z.on jest źródłem ich osobowości. czego chciałby w życiu uniknąć. Tu upłynęła znaczna część jego dzieciństwa. którą się straciło. Jużjako dziecko udusił dwa węże. która zasłynie jako poetka i autorka doskonałych dramatów. gdzie przyszłe pisarki. T. Konwicki "Kompleks polski" W szlacheckim dworku gdzieś na Litwie pojawia się jak duch Zygmunt Mineyko . do którego wyjeżdża Józio wraz z Miętusem. Dom nadal stoi. Kurek) Dzieciństwo Dzieciństwo . Całe dzieciństwo upłynęło Edypowi na tym dworze. co znaczy: opuchnięta noga). ciotka nieustannie wspomina dzieciństwo głównego bohatera. kim są jego rodzice.in. i wiara. który histońa zmiotła z powierzchni ziemi. 2. 19. Z tego okresu wyprowadzał on bowiem wszystkie głęboko skrywane i tłumione kompleksy. Kochana przez matkę. Konieczność opuszczenia Serbinowa stanie się dla obojga trudnym przeżyciem. Wbrew utartym przekonaniom stwierdził on. Wtedy spotkał na drodze prawdziwego ojca. W tym czasie pewnemu małżeństwu z pokolenia Lewiego urodził się syn. głupią panienką. gdzie wuj opowiada głupawe historyjki. Samozwaniec "Załotnica niebieska" Niezwykła atmosfera dworku Kossaków pozwala rozwinąć się oryginalnemu talentowi Lilki. a następnie ofiarowano Bogu w świątyni Jerozolimskiej wraz z parą synogarlic. powtórzenie przymierza. synoptyczne Mateusza. Mówił: pozwólcie dziateczkom przychodzić do mnie (Mt. gdzie wiódł nad wiek mądre rozmowy z wieloma uczonymi. które Hera na niego nasłała. 40). Mańa Pawlikowska-Jasnorzewska. J. nie w pełni tego świadoma. ale gdy Jokasta urodziła syna. które zdarzają się w życiu rzadziej niż w kaleudarzu. w którym realna histońa Litwy po I wojnie światowej miesza się z pogańskimi jeszcze zwyczajami. Opuszczać będąjednakNiech cicowie Krępę z żalem. w którym się kiedyś mieszkało. Tam znaleźli go pasterze i zanieśli do króla Koryntu Polybosa. Ale z tego świata wyrastają w większości bohaterowie . To także centrum tajemniczego świata. Tu urodzą się i dorosną ich dzieci. a Zygmunt. beztroskie dzieciństwo. Dworek ciotki jest jakimś absurdalnym muzeum pseudoszlachetczyzny. Konwicki "Bohiń" . miast być ostoją tradycji i narodowych wartości.Źródłem wiedzy na temat dzieciństwa Jezusa są trzy ewangelie (tzw. a następnie porzucić na górze Kitajron. (M. że ktoś z Koryntu nazwał go podrzutkiem. Gdy miał lat dwanaście po raz pierwszy opuścił rodziców.) "O królu Arturze i rycerzach Okagłego Stoiu" -Gdy królowi i królowej Igrenie urodził się syn. Panuje w nim dziwna atmosfera jednocześnie artystycznej swobody i mieszczańskich ograniczeń. Jego teońe w dziedzinie psychoanalizy wpłynęły m. Barbara pokocha Bogumiła. Tomasz. na ogromne zainteresowanie dzieciństwem w literaturze i sztuce dwudziestolecia. T. lecz w rzeczywistości Zeus był jego prawdziwym ojcem. za które następne generacje musiały nieraz drogo płacić". np. którego spotka później tragiczny los: zostanie wydany przez chłopów w ręce kozackiej sotni. przeżywa inicjację w życie przyrody.Kora (Persefona). które Bóg zawarł z Abrahamem). ukrywała go. pragnąc je zabrać ze sobą i właściwie (dla dobra i chwały królestwa) wychować. jest przyczyną wielu rozterek pani Barbary. będąc petnym mqdrości. Niektóre wersje mitu podają. ale za "starkami".Mojżesz . I twoją własną duszą miecz przeniknie (Łk.Krakowski dworek państwa Kossaków. Matka. Iwaszkiewicz "Sława i chwała" Ziemiańskie dwory i dworki na Ukrainie to świat. Mały Artur 49 . Cz. Ponieważ faraon bał się. * "Nie ma chyba rzeczy obojętniejszej niż dom. Zygmunt Freud odkrył szczególną wagę dzieciństwa w późniejszym życiu człowieka.W szlacheckim dworku na Litwie w czasie powstania styczniowego toczy się romans rzekomej babki autora z powstańczym emisariuszem . lata dziecięce. Biblia (ST) . Tutaj będzie powracać po wszystkich zawodach miłosnych. choć jak przystało na panicza. (J. Zosia okazuje się mdłą i nudną. Miłosz "Dolina Issy"-Polski dwór na Litwie kowieńskiej jest miejscem. stąd chłopiec traktował władcę jak własnego ojca. dzieci kopa. alkowa z pataszem na kolku przysłaniają prawdziwy obraz wsi. a laska boża była nad nim (Łk. zwany Kossakówką. które spadną na ród Labdakidów. i niedziel. M. W dzieciństwie Herakles ssał pierś Hery. 2) W dworku w Serbinowie Niechcicowie przeżyją większość swoich nocy i dni.jego imię tłumaczy się jako "wyłowiony z wody". gdyż była zazdrosna o Alkmenę. W. niedaleko Teb. W mitologii greckiej . stąd miał nadludzkie cechy. otoczona jej czułą troską. chcąc go uratować. mimo że dawny mieszkaniec zmienił się we włóczęgę. Kuncewiczowa) * "Każde pokolenie ulepszało swój dom w imię własnych ideałów. a wszyscy ludzie noszą w sobiejakieś cierpienie i tajemnicę. Znalazła go córka faraona i spodobał się jej mały chłopiec. tu. Jezus rósł i umacniat się w duchu. U~ Waldo Cutler (oprac. który państwo Niechcicowie otrzymują po dawnym administratorze Winczewskim. bo tu urodzi się Piotruś. Później Jezus podniósł dziecięcość do wyjątkowej rangi.

konfliktu dziedzica z chłopami. ufnym i dobrym. rósł pod bacznym okiem czarodzieja. H. chcąc. Bronte "Wichrowe Wzgórza" . To oni właśnie są tym ziarnem narodu. podźwignąć nie może. Ponieważ rodzina była biedna.Żona Goriota zmarła wcześnie. nie wolno mu biegać i wszystko mu szkodzi. 4) Dzieciństwo Katy upływało spokojnie i dostatnio w Drozdowym Gnieździe. swawole (. wreszcie bogato wydał je za mąż. Krasicki "Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki" Chłopiec wychował się w dworku szlacheckim.niczego chłopcu nie brakowało. uciekali na wrzosowiska. jest przygaszone. mówiła. aby dziewczynki nie odczuły boleśnie jej straty. Merlin strzegł go przed zazdrosnymi o władzę baronami. nie miał łatwego życia w domu swoich opieku nów. toteż starał się dziewczynce zastąpić matkę. wnosząc w rodzinne życie wiele radości i uciesznego śmiechu. zapomniał o bożym świecie. Heathcliff wychowywał małego Ha retona w izolacji od świata. Prus "Antek" . pożar domu i przeraźliwy krzyk matki. masowych zsyłek na Syberię. skakać wybiec w pole. Sama wkrótce umarła. choroba i śmierć 50 . który Waltera Alfa do chrztu trzymał. że łańcucha. ale wstręt do nauki jeszcze większy. gdzie słuchali wycia wichru. więc siedzenie nad książką mogłoby mu zaszkodzić. J. który jest znudzony iyciem. I. przesłuchań. aby chłopiec zyskał miłość ojca. 3) Realizując swój plan zemsty na całym świecie. więc był dzieckiem bardzo oczekiwanym. zabawy. które car postanowił zniszczyć. ciągłych marzeń o wyjeździe do Warszawy. Już w dzieciństwie wykazywał wiele zalet. czarownicach i strachach. ten nie dozna słodyczy w niebie. Odznaczał się niezwykłą pobożnością (ten więc siużyf Bogu rad). Matka nie miała z niego żadnej pociechy ani pomocy. Dziecko otoczone było miłością rodziców. że dzieckojest słabowite i delikatne. bo Katarzyna zmarła po porodzie. kochał i pieścił jak syna. tzw. To był koniec błogiego. E. więc niekiedy nawet zabraniał Heathcliffowi jadać przy wspólnym stole. Jej choroba poruszyła do głębi serce pana Tomasza.wychowywał się na dworze pana Ektora wraz z jego synem Kajem. matka za radą kuma Andrzeja wysyła Antka do miasta w poszukiwaniu szczęścia. Z tego okresu pochodzi wielka zażyłość Waltera z Halbanem.. toteż wyrósł na piętnastoletniego starca.. Józio jest utwierdzany w przekonaniu. aby Delfma i Anastazja były szczęśliwe. uczył go nienawiści do ludzi. Zwłaszcza Hindley był o niego zazdrosny. Posłany do wypasania świń. groził. znędzniałe. blade. Winrycha. np. Krasiński "Nie-Boska komedia" Orcio nie był oczekiwanym przez ojca dzieckiem. Mickiewicz "Konrad Wallenrod" Chłopiec zapamiętał z okresu swego dzieciństwa moment napadu Krzyżaków na swoje rodzinne miasto. zgromił on rodziców chłopca za chowanie go w dzikości i z dala od książek. Daremnie. A. B. Katy była dzieckiem pogodnym. zwłaszcza że wyróżniał się i wyglądem. wszyscy jak rekruci z golonymi głowami (. Pożar domu. W rozmowie z Grzegorzem stwierdza: nudzę się. 2) Dzieciństwo Katarzyny było takie.) "Dzieje Tristana i Izoldy"-Imię Tństan (smutny) określiło całe życie bohatera. Obrazy te często powracały później w koszmarnych wspomnieniach. Aleksym" . w sztuce rycerskiej i dworskiej jako giermka ćwiczył go Gorwenal. wesołe. zanim syn przyszedł na świat. Teraz przychodzą do cmentarnej kaplicy prosić zebranych o ziarnko gorczycy. Całajego edukacja sprowadzała się do słuchania wieczornych opowieści o upiorach. A. aby chłopiec wyrósł na nieokrzesanego gbura. niefrasobliwości. że mały stał się poetą. Później Tństan trafił na dwór króla Marka. Prus "Katarynka" . pełne sprzecznych uczuć. Kochanowski "Treny" Dzieciństwo Urszulki upły'wało szczęśliwie w czarnoleskim dworku. gotów był zapłacić każdą cenę za ratowanie zdrowia i życia syna. rosło pogodne. że podczas swego ziemskiego życia nie zaznały niczego złego (pieszczoty. Opiekował się nią tylko ojciec. Od wczesnego dzieciństwa wykazywał ogromne zamiłowanie do rzeźbienia. także jego dzieciństwo. Chciał. A. Balzac "Ojciec Goriot" . Może dlatego tak bardzo pociągali ją ludzie mieszkający w Wichrowych Wzgórzach.Jedyną radością niewidomej dziewczynki jest słuchanie melodii ulicznej katarynki. gdyż ojciec nie wtrącał się w wychowanie syna. Z. który kształtował upodobania i poglądy chłopca. Mickiewicz "Dziady" cz. Nie nadawał się do żadnej wiejskiej pracy. bo nie interesują go przyziemne sprawy gospodarstwa. Został on znaleziony przez pana Earnshawa na ulicy Liverpoolu. Edgar był ojcem dobrym i troskliwym. która skutecznie odciągała go od żony i syna. początkowo tylko pod opieką kobiet. Pozwalał im na wiele. łakotki. Później. jako znajda. bo nie mogą się dostać do nieba. Matka Orcia. zgodnie z hagiograficznym wzorcem swoimi cnotami przewyższał ojca: ten byi oćca barzo lepszy. Mickiewicz "Dziady" cz. brak mu wiel kiej. Prus "Anielka" Dziewczynka i jej młodszy brat. Zwierzają się. śpiewać. urwać kwiatków dla Rozalki). a gdy objawiła się choroba Orcia. W ten sposób upłynęło mu dzieciństwo do lat siedmiu. wymizerowane. wiejskiej rodziny. zaś matka to osoba żyjąca w świecie romansów. mobilizującej idei. Dzieciństwo.Aleksy był synem jednego ze znaczniejszych patrycjuszy rzymskich. III Okres dzieciństwa wielu chłopców przypadł na czas prześladowań. że jest słabego zdrowia.1) O wczesnym dzieciństwie Heathcliffa niewiele wiemy. i mrocznym usposobieniem.. Bedier (oprac. Anielka jest przerażona strzępami rozmów. Rodzicejego długo nie mieli potomka. J. wspólnie z Heathcliffem buntowali się przeciwko Hindleyowi. Otoczony był opieką pana Ektora. wspominają swoje dzieciństwo jako czas beztroski. "Legenda o św. Gdy jednak zawitał do dworku brat matki Mikołaja. Matka usiłowała bronić Mikołaja. a matka zmarła zaraz po urodzeniu dziecka.). J. Wychowaniem sieroty zajął się Rohaut. więc hrabia Henryk wrócił do domu (rozczarowawszy się przedtem do swego ideału) i usiłował nadrobić stracony czas. B. samowolne. ojciec robił więc wszystko. acz gnuśnego dzieciństwa. który pozwolił na wizyty kataryniarza na podwórku i postanowił pomóc dziewczynce.).jak należy przypuszczać . Najczęściej leży lub siedzi. natomiast rano tłumaczono sobie sny. Jednak ostatecznie kupiono ch łopcu elementarz i tablicę do pisania i do szkół posłano. by leczyć wątłe zdrowie. mógł poświęcić całe godziny na wycinanie figurek różnych kształtów. hrabiego Henryka nie było nawet na chrzcie syna. a w szczególności na rodzinie Katarzyny. W swojej opowieści Jan Sobolewski wspomina wywożone w kibitkach dzieci: małe chłopcy.. bo ciągle głowę miał zaprzątniętą marzeniami. Słowacki "Kordian" Dzieciństwo Kordiana upłynęło w szlacheckim dworku pod troskliwym okiem sługi Grzegorza. swoją żarliwą modlitwą sprawiła. którego traktował jak przyrodniego brata. Wygłaszają następującą prawdę życiową: kto nie doznał goryczy ni razu. toteż dwór jest w ruinie. Ojciec w tym czasie przeżywał wzniosłe uczucia do Dziewicy. B. to lata spędzone na dworże mistrza krzyżackiego. Ojciec Tństana zginął. gdy zapatrzył się na wiatrak w oddali. dziedzica nie ma. które bohater zapamiętał już świadomie. Mikołaj o początkach swoich w szkole wspomina: pojętność miałem wielką. więc świadomie zrezygnował z uczenia go czytania i pisania. Dziecko pochodzi z biednej rodziny.Chłopiec pochodził z ubogiej. najmłodszy dziesięć łat nieboże skarżył się. spełniał każdą zachciankę. szukając jej dobrego okulisty. które do niej docierają na temat bankructwa. duchy lekkie. II Józio i Rózia. jak ona sama: dzikie. Józio wychowywali się w szczególnej atmosferze: ojciec przehulał majątek. gdzie . Gdy miał kawałek drewna i scyzoryk. że go wyrzuci z domu. Zależało mu. Bywał z chłopcem na grobie matki. Od początku wykazywał niezwykłą siłę i zręczność (wyjęcie miecza z kamienia) oraz roztropność. a chłopiec uczył ją rozumieć przyrodę.

by dziecko nie odczuło trudnej sytuacji materialnej (sama pracuje udzielając lekcji). To także wspomnienia rozklapanych butów ciotki. wzbudzające w ludziach wiele pozytywnych uczuć (Wokulski. potrafiła zadbać o wszyst ko i wszystko załatwić (korepetycje u Majewskiego). wesołe. Np. Sienkiewicz "Janko Muzykant" Bohaterem noweli jest utalentowane dziecko wiejskie. observowanie "wyskoków" Zbyszka i . że przeżył. myślała także o przyszłości Marcina.chów i niemych skrzypiec pękniętych. Żeromski "Syzyfowe prace" Paralelnie pokazane dzieciństwo dwóch chłopców: 1) Marcin Borowicz urodził się w zubożałej rodzinie szlacheckiej. chłopca z białoruskiej wsi. Wokulski podarowujejej lalkę. już sprzedany dorożkarzowi. rozmowy z ojcem na temat genialności i talentu Napoleona.Tu dzieciństwo. aby własne brudy prać we własnym domu. że być uczciwym Żydem nie jest wstyd. mimo braku ojca. nie potrafi znaleźć odpowiedzi na podstawowe pytania (np. czepiając się sukni. bez przerwy myślała o dziecku. a jednak dostrzegające wszelkiejego nielogiczności i nonsensy. Patrz: sen. nie było smutne. Janko od urodzenia był słabego zdrowia. by móc się nią cieszyć w sposób tak bezpośredni i tak niczym nie skażony jak dziecko: wszysrko 51 . która działa w Towarzystwie Dam Dobroczynnych. Orzeszkowa "Tadeusz" Dzieciństwo Tadeusza. choć trochę szorstką miłością prostych rodziców. że w niebie Bóg mu ofiaruje wymarzone skrzypce. Matka stara się. aby móc dostrzec tylko dobre strony rzeczywistości. tęskni. B. Ojciec był stale zapracowany. To do niej tęsknią i o niej ciągle myślą. syn konsula Krógera i Włoszki o naturze artystki. kumy dziwiły się. Ojciec żegnał go idąc na pole. bez grajka. niepoprawny romantyzm). pojawia się. w których ku uciesze caiego gimnazjum chodzić musiat. gdy można się było położyć. które jednak. Helenkę. Jego ojciec jest gorliwym wielbicielem Napoleona. Ten okres to: poezja starych studni. Żeromski "Ludzie bezdomni" Dzieciństwo Judyma to ulica Ciepła i warsztat ojca. Dziewczynka poznała. toteż jest to dziecko pogodne. Tak naprawdę Berta chyba jej przeszkadzała. że nie przeżył. uprawiają sporty. Doktor Judym o swoim dzieciństwie zawsze myślał z goryczą i zażenowaniem. jak oszczędnie (!) prowadzić dom. sprzedaż kolejnych sprzętów z domu. Wreszcie. E.Hesia i Mela (podobnie jak cały dom) są zdominowane przez Dulską. Rzecki). Dla Staffa dzieciństwo to sen słodki. rodzice nie żyją. matka pracując na pańskim. toteż raz wszedł potajemnie do dworu. M. a lekcje można było odrabiać na kuchennym stole wśród brudnych statków i masła. Zagubiona w zaczarowa nym świecie. kim jestes~ ani też wyjaśnić sobie prawideł rządzących tą absurdalną rzeczywistością. Konopnicka "Nasza szkapa" Dzieciństwo trójki chłopców piaskarza Mostowiaka. Paluszkiewicza. M. pozostawione samo sobie. zimą mróz w izbie. choroba i śmierć matki. czasami babka. To również czas spędzony u ciotki. Helenka jest otoczona miłością matki i babci. pozostawiając syna samemu sobie. Staff "Dzieciństwo" . L. rajem utraconym. Flaubert "Pani Bovary" Smutne było dzieciństwo Berty Bovary. 2) Andrzej Radek . z obawą patrzy na jego blade policzki. Chce. ponieważ rodzice żyją swoim własnym życiem. stry. by choć dotknąć wiszących na ścianie skrzypiec. Tonio zaczytuje się w zbyt poważnej lekturze (patrz: czytanie literatury). by zawieźć trumnę na cmentarz. rozpieszczana. dawała mu ona poczucie bezpieczeństwa. gdy przyjechała na krótko z wizytą. G. a ten zaszczepił mu chęć zdobywania wiedzy. W sensie metaforycznym symbolizuje ona dziecko zagubione w świecie dorosłych. Na swój dziecięcy sposób cieszą się i bawią. Dziadek nie chce go izolować od Polaków. Atmosfera. co to wielkopański kaprys. kiedy wyszli goście. także z rodzicami. a ich jedyną przyjaciółką jest stara. Ich dzieciństwo to bezwzględne podporządkowanie się zdaniu matki (np. bo otoczony był czułą. toteż Marcin był długo typem maminsynka. wysyłając go najpierw do szkoły w Owczarach. Wysyła go na podwórko. gdyż w domu była bieda. wyprzedaż sprzętów jako wspaniała zabawa). by chłopiec zrozumiał. Dziecko wychowywały piastunki. K. Helenka w domu Janowej czeka na panią. wejścia w świat zaczarowa nych zamków. Mann "Tonio Króger" Tonio. Prus "Lalka" . a więc jest zachętą do spojrzenia na świat oczami dziecka. Może nie było w domu luksusów. jest wspomnieniem. Jedynym jego marzeniem było posiadanie własnych skrzypiec. słabo radzi sobie w szkole. rozrywkę w chwilach nudy. by zarobić na utrzymanie i kaprysy matki.tego życie nie gtaskało po gtowie. Podczas gdy inni bawią się. gdzie musiała pracować. Przez pięć lat uśmiechał się do niej los była ładnie ubierana. Tu sposób pojmowania rzeczywistości przez dzieci nie odpowiada stanowi faktycznemu (np. wychowuje się tylko z dziadkiem. któremu trudno było przystosować się do wymogów życia. Śmierć matki też zrobiła na chłopcach mniejsze wrażenie niż sprzedaż szkapy. Dom nie jest dla niego ostoją i przystanią. H. toteż na ścianach w domu wiszą obrazy z podobizną cesarza i obrazy świętych. w jakiej mały Ignacy wychowywał się. co zrobić. skurczyć się w tramwaju. to nędzna izba. ale matka dbała o wszystko. Niezrozumiany przez innych. T. Po śmierci rodziców Berta została odesłana do ciotki.Tytułowa bohaterka to mała dziewczynka. który pił i często bił syna. Wierzyński "Fiłozofia" Wiersz rozpoczyna się od słów: dziś drugi raz się urodzii<em. Orzeszkowa "Dobra pani" Ironiczny tytuł noweli odnosi się do Eweliny Krzyckiej. E. pokazane z perspektywy lat. Zawsze był wątły. która we śnie odnalazła krainę czarów. zepsut~~ch zegarów. którzy nie chcieli słyszeć o nauce syna. a z powodu nudy i zniechęcenia życiowego bierze na wychowanie sierotę. Jakub. Dziecko biednej rodziny chłopskiej. upominając o pieszczoty. ale jakże piękna. Carroll "Przygody Alicji w krainie czarów" .matki. który. Konopnicka "Mendel Gdański" Mały chłopiec żydowski. do niego się chętnie wraca myślami. Został za to zbity tak mocno. żeby nie płacić za bilet. żeby wrastał w społeczność. będą miały wpływ na późniejszą postawę życiową Rzeckiego (kult napoleonidów. upływa pogodnie. To rupieciarnia wspomnień. ćwiczyć gamy). żeby bawił się z dziećmi. stara się jednak wychowywać go w tradycji ż ydowskiej (uroczyste obchody szabasu). Zapolska "Moralność pani Dulskiej" . ślepa na jedno oko szkapa. G. ale pani Ewelina chciała w niej widzieć zabawkę. Anielka umiera. już jako dziecko czuje się wyobcowany spośród rówieśników. że spotkało wiejskiego nauczyciela. głód.1) Rzecki wychowuje się bez matki. które nie miało możliwości rozwijania swoich uzdolnień. że robi się z małej pieszczoszki niezbyt słodki podlotek. utonęło w pobliskim stawie. L. ciotka osobą głęboko wierzącą. gdzie zwykły zardzewiały klucz mógł być traktowany jako zapowiedź wielkiej przygody. dlatego też w dniu pogrzebu matki z radością witają konia. zaś matka nigdy nie interesowała się małą. Stary Mendel jest bardzo troskliwy i kocha chłopca.chcąc nie chcąc uczenie się od matki. bo ubywała jedna para rąk. S. Matka przed śmiercią obiecała mu. Chłopiec często podkradał się pod okna karczmy i słuchał muzyki. które miało to szczęście w życiu. Dzieci na podwórku wyśmiewająjednak Jakuba i dokuczają mu z powodujego żydowskiego pochodzenia. by spełnić jej marzenia (staje się to powodem procesu z baronową Krzeszowską). 2) Dzieciństwo Helenki Stawskiej. Gdy dziecko zaczęło podrastać dobra pani z niesmakiem skonstatowała. strata Karuska to zbyt wiele dla dziewczynki. Chłopiec był z matką silnie związany uczuciowo. znudzona wyjeżdża i zostawia dziecko jak pieska czy papugę. S. Jednak dzieci zdają się nie rozumieć tragicznej sytuacji rodziny. a później do gimnazjum w Klerykowie. od początku musiał walczyć. niedorzeczny jak szczęście.

Bankier. z czego Róża zdała sobie sprawę w ostatnim dniu swojego życia. Wiedziała. Nałkowska "Granica" . A. Kuncewiczowa "Cudzoziemka" Dzieciństwo Marty i Władysia upłynęło bez uśmiechu matki. A. że zaczął dostrzegać błędy we francuskim matki i odważył się krytycznie oceniać ojca. ocalić przed złem. że to on jest przyczyną niesnasek między rodzicami. podobna dużemu dziecku.Tu dzieciństwo jest czasem przywołanym. Niekiedy próbował rozmawiać ze służbą. Dorośli widzą w tym po prostu kapelusz. próżni.a oraz tak zaraźliwie wesoły: wyprowadzitem się z siebie. chwiejna uczuciowo. Łatwo się obrażała. zdrój). chleb). gdzie jego ojciec był zarządcą. kolejnych wtajemniczeń. Król). była kapryśna. choć była ukochanym dzieckiem zwłaszcza ojca. Z. Czechowicz "Na wsi" Wspomnienie dzieciństwajest ucieczką przed złem świata.starsze opiekowały się młodszymi. K. Okres dzieciństwa pokazany jest tu jednocześnie jako koniec pewnej epoki (sklepów cynamonowych) i ekspansja tandety. Dziecińśtwo to okres odbierania świata w sposób sensualistyczny. Zenon początkowo patrzył na rodziców bezkrytycznie. wśród jej równie starych znajomych. który nie chciał być dorosłym. Dzieciństwo to: zapach siana. Gide "Fałszerze" . które odżywały zwłaszcza nocą (szły lipy. że dzieciństwo szybko mija. S.To opowieść o chłopcu. kojarzącym się z bezpieczeństwem (obecność matki). Postać matki jest tym. że świat mężczyzn ~ świat kobiet. Krystyna zauważyła. Takie dzieciństwo wpłynęło na ukształtowanie jej osobowości: charakteryzował ją chłód uczuciowy. który połknął baranka. marzeń.1) Zenon Ziembiewicz spędził swoje dzieciństwo w majątku Tczewskich w Boleborzy. sytość (mleko. Swiat wydawał się dziecku jasny. co potrafi osłonić. a tabliczkę mnożenia leżqc z ojcem gtowa przy gtowie w bujanym fotelu. niegroźny. Sitowie wystarczy po prostu do zrobienia siatki. tańczył. Dzieciństwo określiło całe jego późniejsze życie (konformizm). S. że matki zawsze powinny czekać. Do matki miał żal. milczenia i wrogości. Cecylii Kolichowskiej. a w Baku wybuchła rewolucja. Jego dzieciństwo było szczęśliwe wśród elfów: bawił się.porywa mnie. czasami tylko popadał w zadumę. Schulz "Sklepy cynamonowe" Rzeczywistość jest tu oglądana oczami dziecka. ponieważ pamiętał czas spędzony w domu. okres odkrywania. Zależało im. ziemiańskie.konkretna. Undset "Krystyna. Baczyński "Elegia o chłopcu polskim" . Cezary rósł w dobrobycie. Wychowywała się u starzejącej się ciotki.patrz: pokolenie stracone. Ojciec starał się matkę tłumaczyć. Władyś . a 52 . dlatego odbierana jako daleka. Marcello nie miał z kim porozmawiać o niepokojących go sprawach (np. więc z konieczności zdeformowana. kochana przez ojca i matkę. Często nie rozumiejąc sensu kłótni (ojciec chorobliwie zazdrosny o matkę). pomnażaniu pieniędzy lub upajaniu się władzą (Próżny. Dorosłość i dzieciństwo to dwa światy. jego szczególne upodobanie do dręczenia i zabijania zwierząt). O życiu i kańerze Marty Róża bardzo wcześnie zdecydowała sama. zrozumiał dopiero. że ją zraniły. toteż we wszyst kich wzbudzała pozytywne uczucia. Marta była córką ojca. czas pogardy. która jak krąg się zaciska.M. 2) Elżbieta Biecka nie pamiętała z dzieciństwa matki lub też zachowała jej mgliste wspomnienie. J. Czechowicz "dawniej" . poczucie bezpieczeństwa (chroniąca moc melodii kantyczki). K. To czas ojca. Dzieci miały świadomość. o wszystkim chciała decydować sama. mieszkam za darmo w każdvm z was. który jest wielkim magiem lub zdegradowanym karakanem.Dzieciństwo bohatera lirycznego wiersza przypadło na czas wojny.synem Róży. dziecięcy wędruje kolejno przez środowiska: szkolne. tak też ona potraktowała własne dziecko. Czym jest życie. który wraca tylko we wspomnieniach. J. że do niego zawsze może się zwrócić. To dzieciństwo pozbawione snów (oddzielili cię syneczku od snów. miał dla dzieci więcej czasu i wyrozumiałości. dopiero dojrzewanie sprawiło. Dorastała na dworze w Jórund. twierdził. Pokazuje to powieść Moravii. wrażeń wzrokowych (brzask różowiał) i dotykowych (wiew sitowie i miętę owiał). córka Lavransa" . Matka nie pozostawiała dzieciom samodzielności. Steinbeck "Na wschód od Edenu" 1) Dzieciństwo Adama i Karola było niby podobne. J. bez. odbieraniago sercem. Gombrowicz "Ferdydurke" Tu zabieg powrotu do dzieciństwa służy temu. Z tego okresu pamiętał wiecznie zatroskaną i zapracowaną matkę oraz ojca. gdzie pierwszy okres życia głównego bohatera. Wsz~stko znikało wraz z nadejściem dnia. chłopiec myślał. domu mieszczańskiego. Żeromski "Przedwiośnie" Cezary Baryka spędził dzieciństwo w Baku. kultury masowej (Ulica Krokodyli). Erlend dużo wyjeżdżał. unikając codziennych obowiązków. Baczyński "Z głową na karabinie" . Pozostał na zawsze w parku. Na bogactwo wrażeń składa się ogrom docierających do świadomości dziecka odczuć: zapachów (wonna mięta nad wodą pachniata). którzy są egoistyczni. Moravia "Konformista" Zamożność rodziców i ich wysoka pozycja społeczna nie są gwarancją szczęśliwego dzieciństwa. gdy trzeba było zapomnieć o tym. zapadała się w otchłań poduszka). beztroski. którego dorośli nie zdają: rysunek węża. wyfrunął przez otwarte okno z domu i zamieszkał w Parku Leśnym. W. poruszało się okno. wcafowywali sobie z ccst w usta. pięknem (chmury. to także dostatek. odkrywania świata. To czas bezpowrotnie utracony. kiczu. kłopotach w szkole. wspomnieniem jasnym. ponieważ tak odnosiła się do niej ciotka. które czai się gdzieś w groźny sposób. w sposób świeży i niczym nie skażony określić się wobec formy. Liczna rodzina sprawiła. B. de Saint-Exupery "Mały Książę" -Dzieciństwo zostało tu przeciwstawione światu dorosłych. choć o Władysia Róża była bardzo zazdrosna.Po latach powraca wspomnienie dziecinnych koszmarów. Marcella Clerici upłynął wśród awantur między ojcem i matką. ich wzajemnych pretensji. J. gdy trzeba było szybko dorosnąć i poznać całe zło tego świata (i poszedłeś jasny synku z ciemng bronią w noc). które nie mogą się porozumieć. grał.1) Dzieciństwo Krystyny było szczęśliwe. M. Dzieciństwo to także odkrycie. gdy więc miał siedem dni. A. 2) Dzieci Krystyny były właściwie wychowywane wyłącznie przez matkę. pokazanejest w sposób wręcz arkadyjski. to matka . Te lata chfopięce wspominane są z żalem i nostalgią jako bezpowrotnie minione. rzeczywistość jak z baśni. Krystyna najbardziej kochała Gautego. nie bała się go. że są przez matkę niejednakowo kochane. bo traktował ich jak mężczyzn. Dzieciństwo to czas kolorowy. znany. że dzieci musiały chować się same . gdy nie trzeba się zastanawiać nad nazywaniem rzeczy i zjawisk. Był dzieckiem kochanym i rozpieszczanym przez rodziców.K. Dzieciństwo to czas poszukiwań. skupieni na sprawach bez sensu. Józio jako chłopiec nijaki. tęskniła do tego okresu w życiu swoich dzieci. matka była zbyt chłodna uczuciowo. aby synowi niczego nie brakowało. czyli naiwny i infantylny. Barrie "Przygody Piotrusia Pana" . Z chłopcami nawiązał kontakt dopiero gdy dorośli. co piękne i dobre. Tuwim "Sitowie" . interesowni. Krystyna była pięknym dzieckiem. J.K. chroniony od wszelkich niedogodności i trosk. dbająca o dom i interesy. gdyż był dzieckiem chorowitym. gdzie do dziś gra wszystkim dzieciom piękne melodie i spełnia ich marzenia. aby móc na nowo. by móc określić się wobec kolejnych form.Dzieciństwo jest tu czasem arkadyjskim. Zaniedbywała przez to innych synów. toteż mały miał najlepszych nauczycieli. bo przecież najważniejszejest niewidoczne dla oczu. toteż każdy następny syn ją odmładzał. gdy ojca zabrano na wojnę. uganiającego się za wiejskimi dziewczynami. będąc jednocześnie antidotum na okrutną rzeczywistość. Znamienny jest test. więc dzieci miały poczucie winy. któremu matka ciągle musiała wybaczać romanse. co jak motyl drżą). rozryw. pierwszych erotycznych kontaktach z mężczyznami (Lino).

Daudet) * "Dzieciństwo jest snem rozumu".jednak odmienne. uporczywie gromadził bogactwa. która mu pomagała i chroniła go. J. Andrzejewski "Bramy raju" Uczestnicy krucjaty są kilkunastoletnimi dziećmi. jak przetrwać.M. a znał tylko kwiecie Miłe i piękne". J. Całe jego dzieciństwo to okres buntu przeciwko szkole i rodzicom. cierpień fizycznych i psychicznych. rozpaczy.. że to jego ojciec bardziej kocha i że to właśnie jest powodem wrogości Karola. że dorośli są powierzchowni. pies). Powrót do kraju wydawał się niemożliwością. toteż ucieka od tego świata. Po nim pojawi się w Europie fala naśladowań i zapożyczeń. akceptuje bez zastrzeżeń. Pochodził on z rodziny greckich emigrantów. która jest niezbędna do kupienia prawdy. że musi unikać Niemców. gdy grał z kolegami w karty. nie rozlicza go. Potem wszystko straciło swój magiczny wymiar. bawi się z nią. Jego dzieciństwo to pasmo lęku. co jednak sprawiało mu nieopisaną radość. że dzieci nie są wcale niewinne i że targają nimi te same mroczne żądze co dorosłymi.były dzieciństwu memu lasem czarów". Chłopcy trochę zdziczeli. są ludzie". (przysłowie abisyńskie) * Trzeba wychować własne dzieci. który ziściłby marzenia dzieci . Dla Karola zaś ten sam okres to ciągły żal o niejednakowe potraktowanie prezentu (scyzoryk. że wrogo traktują go także chłopi. który kojarzy mu się z systemem nakazów. szybko pojął jednak. "Skarga umierajacego" . (L. no i na zdrowie. a w ten sposób pogłębiał obcość. a jednak z dziecięcą naiwnością i wiarą czekało się na powrót Boga na białej wronie. chętnie przebywa w jej towarzystwie. które można porównać z Eliade'owską kategorią axis mundi (dawna stolica świata przez jego Wielką Izbę przebiegaty wszystkie równoleżniki i potudniki).Holden uważa. bezmyślni. obrazy 53 . (F.mieli wyzwolić grób Chrystusa w Jerozolimie. Uznano bowiem. pozbawiony był też wyróżniających go cech przynależności standwej i narodowościowej. to z góry twierdzę. Stone "Udręka i ekstaza" Michał Anioł od bardzo wczesnego dzieciństwa odstawał od swojej mieszczańskiej rodziny.Okres dzieciństwa Eddiego to szczególny czas. bo to pozwala mu przedłużyć dzieciństwo. Choć Adam doskonale wiedział. Ficowski "Dzieciństwo 1940" . gdzie jego dzieciństwo upływało na mozolnym studiowaniu starych rycin i ciężkiej pracy. bo często za całe oparcie i pociechę w życiu ma się tylko wspomnienie szczęśliwego dzieciństwa". Dzieciństwo dla Eddiego to także czas ostrych oszczęd ności i ograniczeń. gdzie uschła niezapominajka drzemie . W wyniku powszechnej spowiedzi okazuje się. aby miały czym płakać nad twoją trumną". żeby lepiej rozumieć swoich rodziców. chce się w nim ukryć jak w zbożu. rywalizując z Adamem o miłość ojca.Tytuł najwybitniejszego angielskiego moralitetu. posyłając go po wino lub inne zakupy. bo rodzina emigran tów musiała zdobyć status i dorobić się. ale wychowuj je ręką. (A. dzieci są złe". którego można skrzyczeć lub wyszydzić. Jako dziecko chłopiec ten rozumiał tyl ko tyle. (przysłowie wietnamskie) Everyman Everyman. Powracają też wspomnienia tych. * . gdyż wychowywali się na odludziu. (Pitagoras) * "Dzieci są zakałą ludzkości".Zżółkła księga. (W. które nie zna pieszczoty. odwiedza wesołe miasteczko. rzęsiste Na me dzieciństwo sielskie. Broniewski) * "Jeżeli cierpienia dzieci mogą dopełnić sumy cietpień. polowali lub uganiali się po łąkach. (Z. W ten sposób chłopiec rozpaczliwie trzyma się dzieciństwa. Słonimski) * Kochaj swoje dzieci sercem. gdyż był on w domu panem i nawet matkę traktował jak służącą. J. nie pijałem ptasiego mleka.Kraj lat dziecinnych! On zawsze zostanie święty i czysty jak pierwsze kochanie Kraje dzieciństwa. I. Rousseau) * "Nie ma dzieci. czym chce się w życiu zajmować. Salinger "Buszujący w zbożu" . gdzie człowiek po świecie Biegł jak po łące. Kazan "Układ" .J.D. stojącego przed sądem bożym. Treścią moralitetu była walka upersonifikowanych (przedstawionych alegorycznie) mocy dobra (cnót) i zła (grzechów) o duszę człowieka. (A. (przysłowie ukraińskie) * Dziecko. Rezultat walki był o tyle istotny. Pebe. których po prostu należy odwiedzić w każde wakacje. Dostojewski) * "Polały się łzy me czyste. (J. jego okrucieństwo i obrzydliwość. którego Eddi bał się. ang. której nieobecność ich zaciekawiała. ten sam błąd powtórzył w wychowaniu swoich synów. że ich dziecięcą niewinność można wykorzystać . Uważano. Tematem jest tu bowiem narzekanie konającego człowieka na źle przeżyte życie (nie dawał jałmużny. nie rozumieją dzieci. Mickiewicz) * "Należy chwytać szczęście w przelocie. Zajmował się nimi Chińczyk Li. nie uśmiecha się. Freud) * "Długo trąci tym dzbanek. (A.. z obrazem tego samego miejsca po latach. że sprowadza zło. mówiąc. Bo jak mówiono wyjechał do Ameryki. czym nasiąknie za młodu". Pebe nie stawia mu wymagań. udał się do pracowni Ghirlandaja. Kosiński "Malowany ptak"Takim właśnie kolorowym ptakiem było dla mieszkańców wsi ukrywa jące się przed Niemcami żydowskie dziecko. nisko oceniającego swoje możliwości i dopiero Florance pozwoliła mu uwierzyć w siebie. czuł się niepewny. był pyszny). bo Karol stale czuł się zagrożony. Staff) * . Eddi nie powtórzył tego modelu w swojej rodzinie. a tylko prosiła. 2) Aron i Kaleb wychowywani byli bez matki. Dobry kontakt zachowuje tylko ze swoją młodszą siostrą. co umożliwiało średniowiecznemu człowiekowi identyiikację z nim. J. (Horacy) * "Oszczędzaj łez swoim dzieciom. ale jego stosunek do ojca nigdy się nie zmienił: zawsze czuł sięjak mały chłopiec. a poza tym przystały do krucjaty z powodów egoistycznych. toteż po stoczonym z ojcem boju. wierzy we wszystkie kłamstwa Holdena. bojąc się zdradzić myśli. Po takim dzieciństwie Eddi wyrósł na chłopca niepewnego. np. niemiecki Jederman. kogo się wyłącznie bali. E. Eddi zawsze zachowywał dużą bliskość uczuciową z matką. że człowiek ów nie miał imienia i nazwiska. Umie cieszyć się każdym drobiazgiem. Często wyręczał się chłopcem. Dziś dzieciństwo to maia szkatutka z zabytkowymi rodzicami. Adam zawsze pozostawał w defensywie. Korczak) * "Dzieci nie są złośliwe. tak wyrasta się na człowieka". z ojcem i matką na poczesnych miejscach. jak Polska znów będzie). Boga. anielskie".wszak dzieciom się nie odmawia. Nie interesowała go przyszłość kupca czy bankiera. że cała ta prawda nie jest warta takiej ceny". Nawet Bóg zdawał się nie słuchać modlitw. (druk w 1509 r. bo ojciec patrzył i nie widział. kręcone włosy i czarne oczy. które upływało w oczekiwaniu na powrót do wolnej Polski (wrona zbieleje. obawa przed potępieniem i prośba o boskie zmiłowanie (por. gonią za pieniędzmi. która nigdy nie rozkazywała. pytał i nie shachał odpowiedzi. jak odwiedza się galerie lub muzeum. Baran "Dom rodzinny" Zderzenie dzieciństwa. więc wszyscy go unikali. którzy z tej drogi nie wrócili. no i dobrze. Był inny: miał czarne. Ojciec długo był dla nich kimś obcym. J. chciał rzeźbić. (J. "każdy" . powstałego w końcu XV w.Po wielu latach powraca wspomnienie dzieciństwa na zesłaniu w Rosji. Szybko uczył się. Dom zapamiętany z młodości był czymś najważniejszym.). (A. Dla niego okres dzieciństwa to ciągłe ustępowanie ojcu (wojsko) lub Karolowi. poznając całe zło świata. Mickiewicz) * "Nie głaskało mnie życie po głowie.W utworze można dostrzec fragmentaryczną zbieżność z poetyką moralitetu. W domu dominował ojciec. Bardzo wcześnie wiedział. Przestał mówić.

W sonetach krymskich upersonifikowana (ciemny las twoim ptaszczem). według której kolejne pokolenia giną jak noże w chleb pogrążone.Bohater powieści nie ma nazwiska. dzieci. ponieważ jednak tata nie wraca ranki i wieczory. (E. żyjącego bez miłości. ale trzcinę myślącct. reprezentant pokolenia. Kontakt z naturą jest tu pretekstem do refleksji nad człowiekiem: pragnienie sławy poetyckiej i nieśmiertelności. Gdy przyjeżdża do Polski. Zostawcie nas" Bohater jego wierszy to człowiek. Mickiewicz "Dziady" cz. Mickiewicz "Powrót taty" Stęsknione. "Psalm 4".H. ale sprawiedliwym i łaskawym. stabilizacja życiowa. Walka Józefa K. Jesteś każdym. innym razem jako młodzieniec zdający maturę lub czterdziestoletni mężczyzna. o którego duszę w scenie Wielkiej Improwizacji toczą walkę aniołowie (strona prawa. obojętna na największe tragedie tego świata. Mickiewicz "Ajudah" (góra niedźwiedź) . Jest to człowiek poszukujący sensu w histońi rozumianej jako krwi nić wąska. ale dające dobrą pozycję społeczną. Vonnegut "Rzeźnia numer pięć" .Wiąże się z nią ożywiająca wyobraźnię romantyków legenda o wiel kiej miłości i ingerencji Allacha w życie ludzi. gdzie nie dane jest przebywać zwykłym śmiertelnikom. J. zaś każdy człowiek nieuchronnie jest wędrowcem (pielgrzymem). który wcale nie rozwija się racjonalnie i logicznie. Jego rozstanie z życiem jest stylizowane na śmierć Chrystusa: odpowiednikiem Golgoty jest tu wzniesienie. rozdarty między pokusy świata (fakome marności) a pragnienie zbawienia (obcowanie z wiecznct miłością). Musi ją stoczyć we własnym wnętrzu. Staff "Odys" . jest to po prostu Bohater. Katka "Proces" . Podobnie jest z wojennymi losami Billego. obca. Jest to Józef K. tworzących wyłącznie mity. litości. A. "Noc". Słowacki "Kordian" . piszącym reportaż z kopalni.W. bo sprawia wrażenie. a także łączące dwa żywioły: ogrom i potęgę gór oraz dzikość i zaborczość morza. ambicja nastawiona na pomnażanie kapitału. zapewniające możliwość kontemplacji. jakby wyrastała wprost z morza. od każdego według jego sił". chce poznać przyszłe losy świata (w tym także Polski). T. Boscha: "Ostatnia godzina" i "Śmierć skąpca"). jest góra Brocken (najwyższy szczyt w górach Hartzu). K. K. był świadkiem (widziałem) zabijania człowieka tak jak się zabija zwierzę. Mickiewicz "Czatyrdah" (góra namiot) . Różewiczowski Bohater jest świadomie pozbawiony cech indywidualnych. Choć urodzony w Rosji.Na temat bohatera dramatu niełatwo powiedzieć coś konkretnego: brak mu imienia i nazwiska. który stracił wiarę ("Lamenf" trzykrotne bluźniercze nie wierzę). może się ukorzyć i ucałować jej stopy. Jako anonimowy grzesznik. poszukujący nauczyciela i mistrza. Jest to człowek stojący w punkcie zerowym. gdzie wyznacznikiem losu każdego pokolenia są kolejne mogiły. Po drodze ma wzloty i upadki. jest nawiązaniem do motywu walki dobra ze złem o duszę człowieka. "Z głowa na kara binie". idą za miasto. gdzie modlą się za ojca i gdzie zostaną przez Boga wysłuchane. Z tej per spektywy chce spojrzeć na ziemię i jej sprawy. "Mazowsze". * Każdemu według jego zdolności. który przeżył wojnę (ocalał prowadzony na rzez~. o uniewinnienie to nic innego jak lęk średniowiecznego everymana przed potępieniem. dla którego niepodjęcie walki staje się równoznaczne ze zdradą. że Józef (jako Żaden) został skazany tylko dlatego. Tu w nocy z 31 kwietnia na 1 maja odbywa się coroczny zlot czarownic i orgie z Szatanem. A. Ten schemat jest powtórzeniem egzystencji wielu milionów Amerykanów. niejasny jest również jego zawód -jest dyrektorem opery lub kiedy indziej dziennikarzem. bowiem wierzy. W miejscu. do których Mefistofeles zabiera Fausta. A. Może być każdym. wbrew przekonaniom ludzi oświecenia. gdyż zabójcy darują mu życie. pokolenia zepchniętego do poziomu ztych troglody'tów. który powtórzyłby akt kosmogonii i raz jeszcze oddzielił światło od ciemności. Apoteoza jest tu nagrodą (zstąpienie aniołów. co mówi Bóg do przyrodzenia). oczekujące ojca dzieci wychodzą mu na spotkanie. A. pomiędzy proroki. "Pokolenie". którego istotą egzystencji jest walka.już nad plemieniem człowieczym. gdyż Bóg wysłucha modlitwy Ewy i weźmie pod uwagę wszystko to. którego młodość przypadła na czas pogardy. co jest elementem uwznioślenia jego śmierci i co różni go od innych wasali Karola Wielkiego. "O nietrwałej miłości rzeczy świata tego" (sonet V) Bohater liryczny obu utworów to człowiek. Ostatecznie bluźnierczy Konrad nie zostanie potępiony. iż Bóg jest ojcem surowym. co jest nawiązaniem do średniowiecznej alegorezy) i diabły (strona lewa). o czym przypomina kamień z napisem. co narzuca mu apokaliptyczną wizję histońi. czego najbardziej wyrazistym przykładem jest ostatnia scena powieści. sumienia. Sęp Szarzyński "O wojnie naszej. T. najwątlejszą w prz)'rodzie. o czym wspomni w swojej modlitwie ksiądz Piotr. Człowiek wobec niej jest marnym pyłem. Mickiewicz "Dziady" cz. Żeromski "Przedwiośnie" Cezary Baryka ma wiele cech średniowiecz nego everymana. Można przyjąć. nie radzącym sobie z życiem i przeszłością człowiekiem współczesnym. literatury. sztuki. "Drzewa". Dla romantycznego poety miejsce wywyższone. że klaskał). który zmieszając do wyznaczonego celu. F. po których ziemia na nowo zabliźnia się ("Mazowsze"). z komunistami czy z Gajowcem. III Niektóre cechy everymana otrzymał Konrad. "Lament". rozczarował się do kultury. Różewicz "Kartoteka" . nie czuje się Rosjaninem. ma jednak nadzieję na boskie miłosierdzie. pod którą Roland umiera. którąwiedziemy z Szatanem. boska (stuchasz tylko. Bohater ów jest świadom nieuchronnej tragedii swojego pokolenia. . Baczyński "Historia". Góra wyjątkowo fascynująca. Zagubionym. III Na początku "Małej Improwizacji" Konrad śpiewa: Wznoszę się! Lecę! Tam na szczyt opoki . J. stąd i Każdego. wątpliwości budzi również jego wiek: raz występuje jako siedmioletni chłopiec. Przypomina on Pascalowską trzcinę. którzy nie zostaną zbawieni. Pieśń o Rolandzie" . że jest człowiekiem. z jego manowcami i prostymi drogami. światem i ciałem" (sonet IV).K. bliskość Boga. że obcuje z tajemnicą. powinien jednak uparcie zmierzać do swej Itaki (każdy z nas jest Odysem). Natomiast fakt postawienia bohatera wobec konieczności wyboru drogi życiowej (tzn. który na swoje pytanie: dlaczego wlaśnie ja. Sądzą go inni i on sam o sobie wyraża oceny (martwi się. co symbolizuje uwolnienie od grzechów i zdolność zrozumienia istoty pokuty.nieodgadniona. Cabet) tego.1) Kończy się wiek (31 grudnia 1799) na jednym ze szczytów 54 . uważany jest za bolszewika. A. w grzechach srogich ponurzony (tłum. a więc wyrok należy rozumieć w sensie egzystencjalnym. Różewicz "Ocalony". dlatego jest tym. z którą nic go nie wiąże. widzial furgony porąbanych ludzi. psalmu 130).Hrabia Roland jako wzorowy rycerz i chrześcijanin umiera na wzgórzu. ze zbiedzonym tfumem przeciw żołnierzom czy może jako jeden z szarego muru żofnierzy przeciw domagającym się swoich praw robotnikom). Goethe "Faust" . co mu się należy". czy tego chce. (Proroctwo Izajasza) * "Każdemu. L. czy nie zmierza ku kresowi życia. wyniosła. Noc Walpurgi.Billy Pilgńm (porte parole samego autora) realizuje amerykański standard życia: małżeństwo bez'miłości. S. Wszędzie jest obcy.Odyseja rozumiana jest w tym wierszu jako życie. tzw. (Cyceron) * "Każdemu według jego potrzeb. zaś drzewa krzyża sosna. W takiej sytuacji znajduje się przecież każdy człowiek. a pochody te nie anioł. W tym królestwie zła Faust pozna mechanizmy rządzące światem. nie anioł prowadzi. mając świadomość. na wzgórze. Modlitwa do Bogarodzicy"-Bohater " wierszy Baczyńskiego.Jednym z miejsc. otrzymuje odpowiedź: a dlaczego nie. którzy zabierają duszę Rolanda do nieba). M. możesz być Każdym.

drogą do nieba. J. tu ważył on losy ludzi i herosów (np. obu dzę! H. ponieważ jednak tata 55 . W. stracił ojczyznę i wiedzie los wygnańca.Jednym z miejsc.1) Olimp uchodził za siedzibę bogów.miejsce modlitwy Chrystusa przed męką. M. od tej chwili wody potopu zaczęły opadać. choć po omacku. na której Jezus został ukrzyżowany i umarł na krzyżu. A. Sienkiewicz "Potop" Szwedzki najazd na Rzeczpospolitą (skojarzenie z biblijnym potopem) Sienkiewicz przedstawił tendencyjnie: a) do momentu obrony Jasnej Góry. Biblia (ST) . gdzie pozostawiwszy u podnóża lud wybrany.zagościł Szatan. Jednak nawet taki los nie musi być przekleństwem: Syzyf daje do zrozumienia. 2) Góra Tabor uważana za miejsce przemienienia. 3) Góra Oliwna . Lesse powierza 2 Korpusowi Polskiemu pod dowództwem gen. w którą Mojżesz uderzył laską i ze skał wytrysła woda. Broniewski "Monte Cassino" Wypowiedź poety-żołnierza. w Monte Cassino! W Monte Cassino. podczas którego okazuje się. związanym z czarami i nieczystymi siłami. jest przeciwieństwem Jaskini Piekieł. siedzibą bogów lub sił zła. co czytają mnisi. samotnością. oczekujące ojca dzieci wychodzą mu na spotkanie. M. pod którą Roland umiera. stąd zrzucił Hefajstosa. Camus "Mit Syzyfa" .1) Góra. a przede wszystkim Zeusa..Karpat. Wańkowicz w swoim reportażu wydobył bezprzykładne bohaterstwo Polaków. Kilimandżaro (najwyższy szczyt w Afryce). Jasna Góra (Polska). 2) Góra Ararat. inni duchowni i co później głoszą wiernym. obiecując wszystkie je w zamian.W religiach wszystkich ludów znających górę ma ona bardzo bogatą symbolikę.Hrabia Roland jako wzorowy rycerz i chrześcijanin umiera na wzgórzu. Achillesa i Hektora). 3) Góra (później identyfikowana z Morią). jak twierdzą początkowo Szwedzi. w otoczonym murami klasztorze. W tym królestwie zła Faust pozna mechanizmy rządzące światem. tzw. Eco "Imię róży" .Gen. 6) Góra Nebo. gdzie Chrystus po raz pierwszy objawił się swoim uczniom jako Bóg.W. Apoteoza jest tu nagrodą (zstąpienie aniołów. 4) Góra Horeb..miejsce zamieszkania diabłów. (przysłowie tureckie) Góra Góra . Jego rozstanie z życiem jest stylizowane na śmierć Chrystusa: odpowiednikiem Golgoty jest tu wzniesienie. wbrew przekonaniom ludzi oświecenia. Noc Walpurgi. Inne święte góry w różnych religiach i państwach to: Akropolis (Grecja). do których Mefistofeles zabiera Fausta. przytłaczająca przewaga armii szwedzkiej.: Babia Góra. wynurzająca się z wody.Wzgórze w łańcuchu górskim w północnych Włoszech. Mojżesz modlił się. skąd Bóg pokazał Mojżeszowi Ziemię Obiecaną. Jego zasadą jest: nie ma wiary bez strachu. Pieśń o Rolandzie" . że ten kurnik. brak obrony. naga. Iśniąca księżycowym blaskiem. Łysa Góra . do której nie wolno mu było wstąpić. b) od chwili oblegania przez armię Mullera klasztoru na Jasnej Górze. Andersa zdobycie klasztoru Monte Cassino. pieśń F. który w 1939 r.1) Góra Niebieska to sklepienie niebios. Wawel. co symbolizuje uwolnienie od grzechów i zdolność zrozumienia istoty pokuty. A. z zaciśniętymi pięściami bluźnił przeciwko Najwyższemu. Podobnie często pojawia się góra w baśniach. do którego przykuty był Prometeusz za bunt i gdzie drapieżny ptak wyjadał mu wątrobę odrastającą codziennie. np. to Mahomet przyjdzie do góry. Na tym odludnym szczycie. Mount Everest (Czomolungma . gdy ten stanął w obronie Hery. sferą sakralną. gdzie znajduje się opactwo. miejscem kultu lub medytacji. Tej części Czyśćca strzeże . na którą można się dostać tylko na grzbiecie zaczarowanego rumaka. gdy wody potopu zaczęły opadać.jak głosi oficjalna wersja . ale buntu i odwetu. Dante Alighieri "Boska Komedia" -Po wyjściu z piekła Dante i Wergiliusz wchodzą do przedsionka Czyśćca. 4) Golgota. która składa się z kolejnych wejść z kamieniem pod górę. U. którzy swoim desperackim zdobyciem tej góry otworzyli aliantom drogę na Rzym. Fudżijama (Japonia). na której osiadła Arka Noego. Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" W wątku biblijnym powieści Naga Góra jako miejsce kaźni Jeszui-Ha Nocri. tu odbywały się uczty bogów. Kapitol (Rzym). w samotności. Por. 4) Góra. czując obecność Boga. toteż jest to miejsce. jego muz (symbol poezji) oraz Dionizosa i jego bachantek. * Jeśli góra nie chce przyjść do Mahometa. Wcześniej w morderczych walkach zdobyli Górę Anioła Śmierci. 2) Na szczycie Mont Blanc Kordian wygłasza swój monolog. aby uczynił tam ołtarz i złożył ofiarę z syna Izaaka. gdy kamień spadał. ponawiając tę próbę za każdym razem. gdzie zwalcza się śmiech jako diabelski wiatr. aby oszczędzić mu mąk powolnej śmierci na krzyżu. w którym .A. że pozbawione władcy (Jan Kazimierz schronił się na Śląsku) państwo skazane jest na zagładę: wokół sami zdrajcy. odnajdzie cel życia: ludy zawotam. Rzeczpospolita zmęczona wcześniejszymi wojnami. Jest kojarzona z niewzruszalnością. Na tej górze Mateusz Lewita oczekiwał na cud natychmiastowej śmierci. Tu także w ostatniej chwili przybiega Mateusz Lewita z zamiarem zabicia swego nauczyciela. Tu w nocy z 31 kwietnia na 1 maja odbywa się coroczny zlot czarownic i orgie z Szatanem. strasznym.Katan starzec z siwą brodą. na którą Syzyf z woli bogów musiał wtaczać głaz. Obrona Jasnej Góry była przełomowym momentem w losach wojny polsko-szwedzkiej. szafirowa. zaś drzewa krzyża sosna. spotkania człowieka z Bogiem. natchnieniem zbrodniarzy. 5) Góra Synaj. Konarskiego "Czerwone maki na Monte Cassino". Patrz: śmierć (bohaterów literackich). żejest świadom swego losu ijest on jego wolnym wyborem. 3) Szczyt w górach Kaukazu. Wiersz utrzymany jest jednak nie w tonie rezygnacji (jak na przykład "Żołnierz polski"). Monte Cassino awansuje tu do rangi symbolu: my was znajdziemy. Dopiero tu. jest góra Brocken (najwyższy szczyt w górach Hartzu). przed chatą czarnoksiężnika Twardowskiego zebrały się wszystkie moce piekielne. nie pozwala więc bogom zatriumfować nad sobą i schodzi z góry po kamień z uśmiechem. U stóp góry Wergiliusz obmywa twarz Dan tego. powołując do istnienia nieudolnych przywódców powstania listopadowego oraz inne znaczące dla polskiego życia politycznego postacie. pępkiem świata. Najczęściej jest przestrzennym symbolem transcendencji. Szklana Góra. gdy wydaje się. nazywając go Bogiem zta. Klasztor jest pod cudowną opieką Matki Boskiej. jest twierdzą nie do zdobycia. na którą Szatan zaprowadził Jezusa. który wcale nie rozwija się racjonalnie i logicznie. dostępna tylko dla kilku osób znajduje się największa biblioteka chrześcijańskiego świata.święta góra buddyjska). na którym wspiera się tron Boga: hebrajski EI-Szaddaj. rozmawiał z Bogiem i otrzymał od niego kamienne tablice. Goethe "Faust" . by pokazać mu wszystkie królestwa świata i domagać się pokłonu. gdy to się nie stało. co determinuje los Syzyfa. Znajduje się tu góra. Przed atakiem Polaków załamały się trzy natarcia (w tym najkrwawsze 17 III batalionu Essex). Wańkowicz "Szkice spod Monte Cassino" . Biblia (NT) . co jest elementem uwznioślenia jego śmierci i co różni go od innych wasali Karola Wielkiego. spotkań czarownic. pilnie strzeżona. opiekunem zabójców. by w niesamowitych okolicznościach wpływać na bieg polskiej historii. Mickiewicz "Powrót taty" Stęsknione. Bogiem ~otrów. Szarą eminencją zakonu jest czcigodny ojciec Jorge i to on pilnuje. Mitologia . wskazana przez Jahwe Abrahamowi.W eseju autor nazywa Syzyfa bohaterem aósurdaluym z powodu jego egzystencji. jest w nich zawsze miejscem niedostępnym. którzy zabierają duszę Rolanda do nieba). w którym o sobie powie: jam jest poscfg cztowieka na posągu świata. Bitwa Polaków trwała 13 dni i 20 godzin i zakończyła się zdobyciem klasztoru w dniu 25 maja. 2) Parnas był siedzibą Apollina.

(przysłowie gruzińskie) * Góra z górą się nie zejdzie. Chroni to jej mieszkańców przed wpływami z ze wnątrz i jednocześnie stanowi obronę przed żądnymi skarbów i bogactw przybyszami z "cywilizowanego" świata. ale buntu i odwetu. pomiędzy proroki. A. Wreszcie tu złożono nieprzeliczone skarby. Romantyzm W niedostępnych i dzikich górach usytuowane są mroczne zamczyska.dno. w samotności. a człowiek z człowiekiem zawsze. która składa się z kolejnych wejść z kamieniem pod górę. Bitwa Polaków trwała 13 dni i 20 godzin i zakończyła się zdobyciem klasztoru w dniu 25 maja. ozdobą narodu . Broniewski "Monte Cassino" Wypowiedź poety-żołnierza. Potocki "Rękopis znaleziony w Saragossie" . czując obecność Boga. Por. Na tym odludnym szczycie. przed chatą czarnoksiężnika Twardowskiego zebrały się wszystkie moce piekielne. Klasztor jest pod cudowną opieką Matki Boskiej. J. w którym o sobie powie: jam jest poscfg cztowieka na posągu świata. ale także zbiegom. żejest świadom swego losu ijest on jego wolnym wyborem. A. Mickiewicz "Sonety krymskie" ("Widok gór ze Stepów Kozłowa") . (przysłowie mongolskie) * Ozdobą góry są drzewa. nie pozwala więc bogom zatriumfować nad sobą i schodzi z góry po kamień z uśmiechem. III Na początku "Małej Improwizacji" Konrad śpiewa: Wznoszę się! Lecę! Tam na szczyt opoki .nieodgadniona. podczas którego okazuje się.Góry oglądane ze Stepów Kozłowa sprawiają wrażenie monumentalnego tronu aniołów odlanego z zamrożonej chmury. może się ukorzyć i ucałować jej stopy. U. Mickiewicz "Czatyrdah" (góra namiot) .zagościł Szatan. Camus "Mit Syzyfa" . W.Tajemnicze góry Hiszpanii stają się świadkiem niezwykłych wydarzeń. odnajdzie cel życia: ludy zawotam. inni duchowni i co później głoszą wiernym. Monte Cassino awansuje tu do rangi symbolu: my was znajdziemy. Wańkowicz "Szkice spod Monte Cassino" .W górskim " wąwozie Ronsewal Roland i jego wojsko zostają zaatakowani przez Saracenów i ponoszą klęskę. Rzeczpospolita zmęczona wcześniejszymi wojnami. Sienkiewicz "Potop" Szwedzki najazd na Rzeczpospolitą (skojarzenie z biblijnym potopem) Sienkiewicz przedstawił tendencyjnie: a) do momentu obrony Jasnej Góry. toteż jest to miejsce. Na tej górze Mateusz Lewita oczekiwał na cud natychmiastowej śmierci.. Góra wyjątkowo fascynująca. zamieszkałe często przez szaleńców albo duchy.A. z zaciśniętymi pięściami bluźnił przeciwko Najwyższemu.jak głosi oficjalna wersja . które towarzyszą podróży Alfonsa van Wordena. od tej chwili wody potopu zaczęły opadać. by w niesamowitych okolicznościach wpływać na bieg polskiej historii. b) od chwili oblegania przez armię Mullera klasztoru na Jasnej Górze. . Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" W wątku biblijnym powieści Naga Góra jako miejsce kaźni Jeszui-Ha Nocri. Bogiem ~otrów. A. na wzgórze.już nad plemieniem człowieczym. W miejscu. gdzie modlą się za ojca i gdzie zostaną przez Boga wysłuchane. Konarskiego "Czerwone maki na Monte Cassino".mędrcy. idą za miasto. zapewniające możliwość kontemplacji. którzy kryją się przed karzącym ramieniem bezlitosnej Inkwizycji. czyniąc ją niedostępną. co czytają mnisi.Gen. mogą ich połączyć różne ludzkie spra wy. pilnie strzeżona. opiekunem zabójców. M. natchnieniem zbrodniarzy. Wiersz utrzymany jest jednak nie w tonie rezygnacji (jak na przykład "Żołnierz polski"). a także łączące dwa żywioły: ogrom i potęgę gór oraz dzikość i zaborczość morza. Obrona Jasnej Góry była przełomowym momentem w losach wojny polsko-szwedzkiej. przytłaczająca przewaga armii szwedzkiej. Z tej per spektywy chce spojrzeć na ziemię i jej sprawy. Mickiewicz "Ajudah" (góra niedźwiedź) . Schiller "Zbójcy" . wyniosła. najgłębsze morze .Wśród górskich szczytów chronią się zbójcy Karola Moora. obu dzę! H. w którym . Wcześniej w morderczych walkach zdobyli Górę Anioła Śmierci.W eseju autor nazywa Syzyfa bohaterem aósurdaluym z powodu jego egzystencji. gdzie zwalcza się śmiech jako diabelski wiatr. Dają schronienie zbrodniarzom. Patrz też: góra. Jego zasadą jest: nie ma wiary bez strachu. że ten kurnik. A. chce poznać przyszłe losy świata (w tym także Polski). w Monte Cassino! W Monte Cassino. obca. co determinuje los Syzyfa.1) Kończy się wiek (31 gr udnia 1799) na jednym ze szczytów Karpat. gdzie znajduje się opactwo. boska (stuchasz tylko. bliskość Boga. którzy swoim desperackim zdobyciem tej góry otworzyli aliantom drogę na Rzym. Jednak nawet taki los nie musi być przekleństwem: Syzyf daje do zrozumienia. że obcuje z tajemnicą. Mitologia . Wolter "Kandyd" . których spadkobiercą jest van Worden.W sonetach krymskich upersonifikowana (ciemny las twoim ptaszczem). powołując do istnienia nieudolnych przywódców powstania listopadowego oraz inne znaczące dla polskiego życia politycznego postacie. Są także schronieniem dla ostatnich potomków rodu Gomelezów. Szarą eminencją zakonu jest czcigodny ojciec Jorge i to on pilnuje. (przysłowie mongolskie) * Nawet najwyższa góra ma szczyt. Niedostępność i dzikość gór zapewnia im bezpieczeństwo. Tu także w ostatniej chwili przybiega Mateusz Lewita z zamiarem zabicia swego nauczyciela. gdyż zabójcy darują mu życie. Dopiero tu. Przed atakiem Polaków załamały się trzy natarcia (w tym najkrwawsze 17 III batalionu Essex). J. F.W górach odbywają się orgie dionizyjskie. dostępna tylko dla kilku osób znajduje się największa biblioteka chrześcijańskiego świata. Eco "Imię róży" . to Mahomet przyjdzie do góry. Dla romantycznego poety miejsce wywyższone. Mickiewicz "Dziady" cz. jakby wyrastała wprost z morza.nie wraca ranki i wieczory. mając świadomość.. jest twierdzą nie do zdobycia. W literaturze pojawiają się częstojako symbol niewzruszonego trwania i siły. pieśń F. (przysłowie polskie) Góry Góry . gdzie nie dane jest przebywać zwykłym śmiertelnikom.Wysokie góry otaczają legendarną krainę Eldorado. bo sprawia wrażenie. obojętna na największe tragedie tego świata. Wańkowicz w swoim reportażu wydobył bezprzykładne bohaterstwo Polaków. M. gdy to się nie stało. Słowacki "Kordian" . nazywając go Bogiem zta.Wzgórze w łańcuchu górskim w północnych Włoszech. który w 1939 r. Jeżeli dwaj ludzie mieszkaj~ daleko od siebie. brak obrony. skrywające tajemnice zbrodni. stracił ojczyznę i wiedzie los wygnańca. jak twierdzą początkowo Szwedzi. mog~ je połaczyć chmury i mgła. Kontakt z naturą jest tu pretekstem do refleksji nad człowiekiem: pragnienie sławy poetyckiej i nieśmiertelności. choć po omacku. Tu ogarnięte szałem kobiety odprawiają swoje misteria ku czci boga winorośli. ajednocześnie przerażają swoim pięknem 56 . A. * Jeśli góra nie chce przyjść do Mahometa. aby oszczędzić mu mąk powolnej śmierci na krzyżu. Andersa zdobycie klasztoru Monte Cassino. Budzą zachwyt. co mówi Bóg do przyrodzenia). gdy wydaje się. Pieśń o Rolandzie" .Wiąże się z nią ożywiająca wyobraźnię romantyków legenda o wiel kiej miłości i ingerencji Allacha w życie ludzi. (przysłowie chińskie) * Jeżeli dwie góry stoją daleko od siebie. w otoczonym murami klasztorze. 2) Na szczycie Mont Blanc Kordian wygłasza swój monolog. Lesse powierza 2 Korpusowi Polskiemu pod dowództwem gen. że pozbawione władcy (Jan Kazimierz schronił się na Śląsku) państwo skazane jest na zagładę: wokół sami zdrajcy.Łańcuchy wzniesień fascynują ce swoim ogromem i trwałością. Człowiek wobec niej jest marnym pyłem. (przysłowie tureckie) * Dopiero ze szczytu góry można ocenić rozległość równiny.

Tu. której im brakowało. K. Uciekali pomiędzy górskie szczyty. którego dziewczyna odtrąciła w swej płochości.Po śmierci kochanków ciała ich złożono do dwóch mogił po dwu stronach kaplicy. J. Niestety.jako że życie ludzkie to: cień.W utworze dominuje nastrój przygnębienia. dym. F. E. Zrywa druty elektryczne. Jest wśród nich inteligent z Ameryki. Naborowski "Krótkość żywota" W celu zobrazowania ulotności ludzkiego życia. gdzie znajduje się świeży grób. poczucie bezpieczeństwa. Rutkiewicz) Grób Grób . matka i przyjaciółka Maryli. lecz na cmentarzu. W. a później wypija truciznę. który zanurzał się w grobie Izoldy. Szekspir "Romeo i Julia" To w grobowcu Kapulettich rozgrywa się najważniejsza część tragedii. Robert Jordan. (H. być może złudne.. strasząc przejeżdżających obok chrośniaka. że przemijanie jest naturalnym elementem każdej egzystencji. Aleksan der Wielki). Z grobu Tristana wyrastał krzak głogu. (W. który właśnie tu będzie mógł zrealizować dwa ideały swego życia: walki o wolność i godność jednostki oraz miłości.Tuśka jako typowa mieszczka nie jest w stanie dostrzec piękna i niezwykłości Tatr. Asnyk "Ulewa" . Chrystusa w grobie nie było: Maria stała u grobu na dworze placzctc. Ale po chwili natura uspokaja się i w przyrodzie panuje zadziwiająca harmonia. Ruiny będą zatem zbiorowym grobem i symbolem ludowej prawdy.) "Dzieje Tristana i Izoldy" . grabarze wydobyli z ziemi czaszkę Yorika . przy czym Romeo nic nie wiedząc o podstępie. II" Utwór kończy scena nie w kaplicy.) zła żono. błazna. J. J. walczący z reżimem Franco. Mitchell) "Bo tak naprawdę . gdzie straszy: a za dzwonnicą chrośniak malinowy. Bohater liryczny wiersza zwierza się: Zygmuncie.Piękno górskich widoków budzi jakiś nieokreślony żal i tęsknotę.. Ale i w niej góry poruszą w końcu jakąś ukrytą i stłamszoną mieszczańską egzystencją część duszy i pośrednio staną się przyczyną letniego romansu. ten sam halny uniemożliwia to. pełne rezygnacji wyznanie podmiotu lirycznego: Skałom trzeba stać i grozić. Kryją one pewną tajemnicę Maryli i zakochanego w niej chłopca Józia. czasu jej wielkości. glos. * "Góry to dla niektórych jedyna możliwość osiągania szczytów". więc po śmierci jej dusza pokutuje.w górach nikt nikomu nie pomoże. G. zachęcić do dalszego działania". co staje się przyczyną śmierci człowieka. przywrócić wiarę we własne siły. a w tym chrośniaku mogiły.. Zapolska "Sezonowa miłość" .) Mnie płynąć. jego krótkotrwałości. D. Mickiewicz "To lubię" Mogiła ukryia wśród zarośli na odludziu. Chłopiec nie chce już dłużej żyć na świecie i nad mogiłą wyznaje: prZystanę do Moskali. błysk. A. w rodzinnym grobowcu Kapulettich. by sięgnął do swoich rezerw. A. Oba wianki zostały zrobione z kwiatów rwanych na grobie zabitego. by chłonąć potęgę natury. która może przezwyciężyć śmierć. Patrz: związki literatury i malarstwa.Miejsce złożenia ciała Chrystusa: zdjąwszy cialo.błazna królewskiego. Kasprowicz "Dies irae" Obraz walących się w przepaści szczytów gór skich tworzy nastrój grozy i podkreśla apokaliptyczność wizji zagłady świata. Każde z nich wspomina chwile z nią spędzone i rozpacza z powodujej śmierci: wigzi cię ten kurhanek. A. nachylita się w grób i ujrzała dwóch aniołów w bieli siedzctcych (J. (M. Przerwa-Tetmajer "Widok ze Świ nicy do Doliny Wierchcichej" . Dekadentyzm . (K. Kasprowicz "Księga ubogich"Codzienne obcowanie z górami uczy pokory wobec świata i Boga. Julia budzi się i widząc ciało Romea przebija sięjego sztyletem. biada tobie i pod gruzami cerkwi zginie zarówno żonazbrodniarka. Aleksego" .Odbijające się w wodzie wielkiej i czystej góry wywołują refleksję o stałości i celowości natury. Zazdrość Widmara nasila się i przemysłowiec rozpaczliwie próbuje poznać prawdę na temat romansu żony z doktorem Tamtenem. która zdradziła męża podczas jego nieobecności w domu. da Voragine "Legenda na dzień św. przy twoim grobie (. Mickiewicz "Kurhanek Maryli" Przy mogile młodej dziewczyny spotykają się: jej kochanek. wesołość. że kiedy Mirza opowiada o ich niezwyk łości. który co roku wychodzi z mogiły i spieszy między ludzi. on zaś umarł z żalu i tęsknoty. rezyg nacji. 23 53). A..Mgły rozpięte pomiędzy szczytami gór tworzą mosty z promieniami księżycowego światła. kurhan. że nie masz zbrodni bez kary. Mickiewicz "Upiór" Bohaterem ballady jest duchpowrotnik.Może być wykopanym w ziemi dołem. chce umrzeć obok ukochanej. Deszcz porusza głazy i stacza je z łoskotem z górskich szczytów. złożono uśpioną Julię. obwinqł je prześcieradlem. A. Hamlet odda się rozmyślaniom nad marnością i znikomością ludzkiego życia. który szedł do Widmara z wiadomością o pięknej Rebece. które jednakowo się kończy dla władcy (np.. Mickiewicz "Nad wodą wielką i czystą.Kopiąc grób dla Ofelii. Jagodziński) * "Taki tam spokój. Tu. że zwyciężył ten. którego upływ od urodzin do śmierci to zaledwie czwarta część mgnienia. Gdy powrócił. Kiedy bracia męża stanęli do zawodów. Może stworzyć. Wiatr wieje z niezwykłą siłą. żeby mię wraz zabili. Szekspir "Hamlet" . w którym nikt jeszcze nie byl położony (Łk. na senną zieleń gór". niewiary. Biblia (NT) . A. Mickiewicz "Dziady cz. J. a gdy płakała.patrz: pogrzeb. Światła się zlewa mgła przezrocza. pokazanejest tu zamknięte koło czasu. Stał się on symbolem miłości. Tetmajer tworzy sugestywny impresjonistyczny obraz gór spowitych mgłami i księżycowym blaskiem. Przerwa-Tetmajer) * "Góry zawsze od niepamiętnych czasów były ostoją i fortecą napadanych narodów". stąd pojawi się on w cerkwi i zawoła: kwiat na mym rwany grobie (. która miała serce z głazu. Karpiński "Żale Sarmaty nad grobem Zygmunta Augusta" . zabija Parysa. Pierwszego dnia po sabacie Maria Magdalena przyszła do grobu i zobaczyła odsunięty u wejścia kamień. który ma poślubić bratową. Grobowiec staje się więc nie tylko miejscem tragedii. Nie weźmie na plecy i nie zniesie na dół wyczerpanego kolegi. ale też pomnikiem wielkiej miłości. M.. jak też bracia. A jednocześnie prowokują smutne. punkt.W górach dekadenci widzieli wcielenie tej siły i mocy. który należy kojarzyć z pojawiającym się w zakończeniu utworu widmem. 20. Obokjego mogiły znajduje się też kurhanek swawolnej dziewczyny. Uczy też. Mickiewicz "Lilije" Bohaterką ballady jest żonazbrodniarka. a na grobie posadziła lilie. zabiła go i pochowała na łączce przy ruczaju. A. W średniowieczu odbywano krucjaty do Jerozolimy w celu wyzwolenia grobu Chrystusa z rąk Turków (patrz: krucj ata). toteż kolebkajestjednocześnie grobem. by na nowo przeżyć swą nieszczęśliwą 57 . 11-12).) składam niezdatnq w tej dobie szablę. Zygmunt August jest tu symbolem świetności Polski. gdzie ktoś jest pochowany (kopiec. nadzieję i tg lutnig biedną. mogiła). Choromański "Zazdrość i medycyna" . Pielgrzym nie jest w stanie ująć w słowa własnych wrażeń. Zadziwiającą ciszę zakłócają tylko delikatne szmery nocnych owadów. Przerwa-Tetmajer "Melodia mgiel nocnych" . W. (.W górach ukrywają się powstańcy. jak i chłopa. na cmentarzu nad świeżo wykopaną mogiłą.Wiejący w górskiej miejscowo ści halny intensyf kuje uczucia i namiętności bohaterów. a położyl je w grobie w opoce wykopanym. Hemingway "Komu bije dzwon" . czyj wianek okazał się piękniej szy. gdzie grzebie się ciało/ciała zmarłego/zmarłych lub urną z prochami albo też stanowi go nasyp ziemny (czasami obmurowany) w miejscu.:' . okazało się. Może jedynie zmobilizować tego drugiego.. Na gór zbocza. Nie reaguje ono na zaklęcia Guślarza i podąża za młodą dziewczyną.. płynąć i ptynąć.Gwałtowna ulewa w górach stwarza niezwykłe widowisko.. K.tak'bardzo. Bedier (oprac. umarly dla świata.

C. często upokarzali. Paralelnie ukazane są losy króla i prostego chłopa wyruszających na wojnę. Czuła jest tylko przyroda. Za jeden z wielu argumentów.. C. które powszechnie są kojarzone z walką do końca i ofiarą całopalną (obrona Spartan pod wodzą króla Leonidasa w wąwozie termopilskim. którzy tu uosabiają zdroworozsądkowe podejście do życia. trwania i tradycji. Wraz z innymi powstańcami leżą tam Andrzej Korczyński oraz Jerzy Bohatyrowicz.Wiersz jest wyrazem wiary wbrew faktom. J."'": na każdym miejscu i o każdej dobie. który nie może zrozumieć faktu. zwanym też grobem Agamemnona. choć u Norwida bohaterowie dramatu dawno już nie żyją. To miejsce skłania do wędrówek w czasie. hrabia Fantazy rezygnuje z poślubienia Dianny.do końca nie wiadomo. wchodzących w skład "Sonetów krymskich". równości. upiększając grób kwiatami róży. który wpatruje się w ołtarz. bo jest ona dla nich symbolem ciągłości.prosty. o który szczególnie dbają Anzelm i Janek Bohatyrowicze.. Symbolem tej współczującej przyrody są cyprysy. bo on jedyny ma czułe serce i poglqda ze lzami. że po śmierci będą się mogli na zawsze połączyć.Orzeszkowa "Nad Niemnem" Występują tu dwie mogiły: 1) Jana i Cecylii . Mogiła przedstawiona jest jako miejsce święte. pozostały tylko ruiny domostw i groby Romea i Jutii. bo niewiele miał bliskich sobie osób i przyjaciół: i zgodziłem się tu mieć nieptakaną trumnę. choć wcale nie wśród ludzi. E. Nad jej grobem podmiot lirycznypielgrzym snuje refleksje na temat ich podobnego losu: Polko! i ja dni skończę w samotnej żalobie. Sienkiewicz "Quo vadis" Grobowce (katakumby) będą miejscem schronienia dla wyznawców Chrystusa przed prześladowaniem Rzymian. Konopnicka "Mendel Gdański" Bohaterem noweli jest stary Żyd. Chrześcijanie spotykają się w katakumbach. J. wierzę w wskrzeszenie popiołów i kości. Każdy z grobów kryje jakąś tajemnicę: tragedię miłości? tęsknoty? rozpaczy? zazdrości? Jeden tylko pielgrzym spośród cudzoziemców jest godzien spoglądać na te orientalne mogiły. Trwa jednak pamięć o ich wielkiej miłości. aby umierając mógł prosić w imieniu Jana o rękę Dianny: na boskie cudal Nie odmawiajcie! Przez krew moją proszę. których współcześni nie rozumieli. Kolumba. jak np. Norwid "Coś ty Atenom zrobił. Konopnicka "A jak poszedł krół na wojnę" .Podobnie jak "Testament. różach edeńskich.Jeden z sonetów. Mieszkańcy zaścianka dbają o mogiłę. w mogile spoczywa Polka.) nieme mieć harfy i słuchaczów głuchych. gdy żyła. Władca napawa się smakiem zwycięstwa i składanych mu hołdów chłopu kopią grób . gdzie na jednej z mogił major rosyjski Hawryłowicz popełnia samobójstwo.. E. toteż zazdrości ludziom.. który ma świadomość przemijania. inaczej będq głosić Twe zasługi. na którym ma być wyryty fragment wiersza Mickiewicza pt. bo zawsze u nas zostaje smutne pół-rycerzy-żywych. Wierzy też w to. Prus "Lalka" . Słowacki "Testament mój" Pefie smutku wyznanie tułacza.: ' jest w całości monologiem pielgrzyma.K. Konopnicka "Contra spem spero" . Sokratesie" . Las przechowuje pamięć o mi- nionych wydarzeniach. tu zatem zostawił cząstkę siebie i tu jest jego miejsce. iż w tym mieście znajdują się groby jego najbliższych. Jako symbol poja wiają się więc mogiły termopilskie.miłość. Król wraca zwycięski (a najdzielniej biją króle). H. Wra ca z piersiq skrwawioną. którzy za swą dzielną postawę i bohaterstwo w ujarzmianiu przyrody otrzymaIi nobilitację i nazwisko. że jest to pra widłowość dziejów: odtrącenie przez współczesnych i chwała u późniejszych pokoleń: grób Twój jeszcze odemkną powtórnie. Podmiot mówiący w utworze przyznaje się do swej romantycznej przeszłości. Wersy te mają być wyrazem ciągle żywej pamięci prezesowej o osobie stryja Wokulskiego. Dantego. ofiary. Ta mogiła to przede wszystkim symbol zbratania. wspól noty ideałów i dążeń. źe nie poświęcał żonie dość czasu i uwagi.K. a także hołdem żłożonym wielkiej miłości i codziennej. świadczących o doniosłych wydarzeniach w historii. modlą.Wiersz z nurtu ludowego. że mieszkańcy miasta nie akceptują go i szykanują tylko dlatego.Jest poetyckim obrazem pogrzebu generała Józefa Bema. Wiersz . słuchają 58 . Napoleona. Po wielu latach ciało swej ukochanej zastaje w trumnie nie zmienione. która zmarła z daleka od ojczyzny. a więc nieśmiertelne. nastraja bohatera tego poematu pielgrzyma refleksyjnie i rozrachunkowo: to los mój na grobowcach siadać (. którzy w swoim kraju nie sypią nigdy kurhanów. co zazdrości mogil popiolom. J. Norwid "Bema pamięci żałobny rapsod" . J. "Do M. a Stach poległ (a najgęściej giną chłopy). który pełen smutku wyznaje: nie wiem. Pochód żałobny nie wkracza jednak do grobu. o której ludzie zapomnieli lub pamiętają tylko czasami. braterstwa. gdzie d1a upamiętnienia ich czynu. zdejmuje czapkę i ma twarz człowieka. B. gdzie się w mogilę położę. byjąrazjeszcze zobaczyć. Bronte "Wichrowe Wzgórza" -Nie mogąc żyć bez Katarzyny. E.założycieli rodu Bohatyrowi czów. M. te liliowe). stylizowanym na wzór obrzędów pogrzebowych dawnych wodzów słowiańskich. Pochód przekroczył grób. być może anonimowy. Swiętajest więc pamięć o tamtych czasach i tamtych ludziach. że każe zachować nadzieję: w mogił głębi czujq życia dreszcze. Krasiński "Nie-Boska komedia" Po śmierci żony hrabia Henryk często prowadza Orcia na grób matki. Każe się pochować obok niej. opuszczonej mogiły powstańczej. Później ten sam kamień zostanie wysadzony w powietrze. by po roku w Dzień Zaduszny powtórzyć ceremonię. Boże) . On sam ciągle widzi Katarzynę (jedyną miłość swego życia) piękną i świeżą. uwolnić się od myśli o niej. Czy stanie się on też grobem zakochanego kupca . Słowacki "Fantazy" . które są uniwersalne. że jest Żydem. O młodych zmarłych niewolnicach mówiący wyraża się jako o: perełkach Wschodu. aby trwała pamięć o niej i pragnąc zadośćuczynienia za to. C. Jemu hołd składa przyroda (dzwoniły mu przez dąbrowę te dzwoneczki. Słowacki "Hymn" (Smutno mi. że przynałeży do tutejszej społeczności. Jednak wiara w zmartwychwstanie narodu jest tak silna.parabola o ironii losu ludzi wyrastających ponad przeciętność. tu niech mi garstkę ziemi dloń przyjazna rzuci. A. bo łza znad płanety spada i groby przecieka. znaczonej licznymi mogiłami (bom ja też rodem z wiełkiego cmentarza). Janek. K. że nikt nie zapłacze nad jego grobem. Sokratesa. skromny. gdziem z tobą płaka~ gdziem się z tobą bawit. Rumak zostaje zmuszony do skoku. uważa to. którą będzie określała zbiorowa pamięć o postaci Bema i jego dziele. Z tym symbolem wielkości nie można zestawiać Polaków. Heathcliff każe otworzyćjej grób. Słowacki "Grób Agamemnona" Obecność w Skarbcu Atreusza. Norwid wie. Norwid "W Weronie" Utwór nawiązuje do tragedii Szekspira. nieuchronności śmierci oraz poczucie ogromnej samotności. Mickiewicz "Grób Potockiej" .Orzeszkowa "Gloria victis" Utwór kończy obraz samotnej. usypia znowu w mogile. A. Z. Poruszony niezwykłością miejsca i okolicznościami. na mogile położono symboIiczny kamień ze słowami Symonidesa). jest to więc zwycięski marsz idei wolności. którzy mają swoje stałe miejsce na ziemi. zbliżając się do niej. Jak głosi legenda. w której spoczywają prochy ich bliskich: alem jest jako czlowiek.Ostatnia scena dramatu rozgrywa się na cmentarzu. tu: w przeszłość Grecji. chcąc. żmudnej pracy. M.Wiersz poświęcony wybitnym jednostkom. otwiera się perspektywa przyszłości. jakby dziś roZdartą. drzewa szepczą opowieść o poległych bohaterach.Na prośbę prezesowej Zasławskiej Wokulski zajmuje się kamieniem nagrobnym. Mickiewicz "Mogiły haremu" Utwór jest monologiem Mirzy wygłoszonym w obecności pielgrzyma.. Podmiot liryczny wiersza wie. natomiast przyroda składa hołd powstańcom. 2) Drugą mogiłą jest zbiorowy grób powstańców styczniowych. ale zatrzymuje się najego granicy. M.

zawsze jest najbardziej tragiczne. mogiłę powstańczą w "Glorii victis" i "Nad Niemnem". pogrzeb-"Lista Schindlera"). który zdecydował się wystąpić z szeregów wojska rosyjskiego i przystał do oddziałów powstańczych. aby oczyścić się z grzechów. że: nie ma Litości. Głos jego stryja gen. gdzie) poza obozem po to. dojrzalej. Żeromski "Echa leśne" Również motyw mogiły powstańczej. styczniowe) pozostawiały jako piętno histońi mogiły. Undset "Krystyna.W powieści tytułowy łuk wcale nie jest symbolem wielkości i chwały ani triumfu. że zechce on ostatecznie oderwać się od tego miejsca i od mogił. Wiedzą. również mogiłę w wierszach Leśmiana: "Kochankowie".. na grób dziewczyny mtodej siada. dlatego też ci. Pierwszy Grób Nieznanego Żołnierza zbudowano w 1920 r. Wyjeżdżając prosi o opiekę nad mogiłą. że życie jego i córki Basi naznaczone jest śmiercią. Tutaj też Winicjusz po długich poszukiwaniach znajdzie Ligię. Patrz: pokolenie stracone. do którego ludzie odbywają pielgrzymki pokutne. już rozwarła się mogita. do którego nieświadomy swego czynu chłop spycha najpierw nieżywego konia. bo oni nie boją się represji. te moje pany tam leżct).: Tetmajer "Na Anioł Pański": hen. Grób Nieznanego Żotnierza . 2) Istniał w średniowieczu przesąd. J. tu po raz pierwszy miłość do niej każe mu zastanowić się nad fenomenem wiary. wrony" Mogiłę ostatniego powstańca zastępuje dół po kartoflach.W Dzień Zaduszny wszyscy chłopi wierni tradycji obrzędów udają się na cmentarz i odwiedzają groby swoich bliskich. drogi w wielkim mozole. Niemojewski "Wieczny ogień": przedzierać się będziem przez gęste ciemności.. Wyspiański "Niech nikt nad grobem mym nie płacze".W wielu krajach symboliczny pomnik lub grobowiec ku czci bezimiennie poległych na wojnie żołnierzy. G. wiersz Baczyńskiego "Histońa": wy te same róże sadzić jak głos na grobach przyjdziecie). Zmieniło się zarówno miejsce. że oto niedługo przybędzie nowych grobów.K. przy którym zaciąga się wartę i oddaje honor y wojskowe. świadomości przemijania (głównie w nurcie dekadenckim i symbolicznym). którą dotychczas tak jednoznacznie odrzucał. dość szybko ulegały one zapomnieniu. który teraz podchodzi do życia bardziej refleksyjnie. . Reymont "Chłopi" . Jednak Staś. Wyjeżdża z córką. np. by ratować syna Szymona.nierozeznawce i dopiero w takiej postaci może się z nią wreszcie połączyć w szale uniesień: gdzie obok żctdzy śmierci wrą pieszczot domys~y.Czekając na pogrzeb zabitych robotników. błagalne. Na groby w Lipcach przychodzą czasami Jambroży i Jagustynka. Miciński "Ananke": poszumy płaczą mogilnych drzew. bo właśnie w brzozowym lesie sąsiadującym z domem znajduje się grób żony Bolesława. nie ma mitości. a później ciało Szymona Winrycha. Kasprowicz "Dies irae": gwiazdy z orbit wytrąciła archanielskiej trąby siła. Ludzie powoli zapominają.Wiktor Ruben powraca do Wilka po piętnastu latach. Rozłuckiego rozstrzygnął w czasie procesu o wydaniu za ten czyn wyroku śmierci na Janka. W związku z tym. na Placu Saskim). Jak sama nazwa wskazuje. o których nikt nie pamięta. W powieści Sienkiewicza grobowce są symbolem życia. pod Łukiem Triumfalnym w Paryżu (w Warszawie w 1925 r. a na jej mogiłę rzadko ktoś chodzi. który przyjechał do brata. bo czas goił rany. które jednak szybko zarastały trawą. Leśmian "Śnigrobek" Bohaterem jest ktoś. nadziei i wspólnoty. jego miłość do Malwiny i wreszcie jego śmierć tak wpłyną na Bolesława. z litości chociaż. o kim można powiedzieć. którzy musieli szybko dorosnąć do trumny. nas kruki. niedocenionej i być może nikomu niepotrzebnej śmierci jest składnikiem katastrofizmu generacyjnego). "W zakątku cmentarza". umrzeć. Olafa.Marcin Swoboda". że śmiertelnie chorego może uleczyć darń przyniesiona z grobu najbiedniejszego człowieka. "Srebroń". którzy jeszcze żyją. W poezji młodopolskiej motyw mogił i grobów występuje często jako jeden z elementów wprowadzania nastroju smutku. starają się zapamiętać i zapisują nazwiska więźniów chowanych bez imiennie gdzieś (nikt nie wie. J. Borynowy Witek nie wie. pięknej dziewczyny. nad grobem krzyż (lęk z powodu anonimowej. która rozprzestrzeni się na cały świat. toteż Kuba prowadzi go do mogił. w świat się od grobu patrzy blada. Upływ czasu nie oszczędził także samego bohatera. tzn.K.Po opisie pokolenia. że należy do krainy półduchów i półciał. co o nich i ich wyborach powiedzą przyszłe pokolenia. Por. pozostawiając w darzejakiś cenny przedmiot. To z katakumb wyjdzie wiara. w siermiężnej sukience. W. błagać o wybaczenie win (syn poczęty przed ślubem). Por. z dzieckiem na plecach do grobu świętego. na cmentarzu ciemnym staje. przy czym najpierw ograbia go ze wszystkiego. które zarasta zielsko. że umarłych chowa się w zbiorowych mogiłach. kim byli jego rodzice. córka Lavransa". przygnębienia. Najbardziej drastyczne obrazowanie dotyczy wydarzeń II wojny: krew czarna w supły związana -ciekła wwielkie mogiły. jak też w ich osobowości. Staff "Deszcz jesienny": odziane w łachmany szat czarnej żałoby szukajq ustronia na ciche swe groby. Mogiła powstańcza . następuje refleksja zabarwiona obawą o to. co ich to w boru pobili. Naszahistońa znaczona jest grobami (por. za każdym razem na tę ziemię wracało nowe życie (pługi szły. Zauważa zmiany zarówno w wyglądzie zewnętrznym kobiet. B. kiedy umarli bliscy i w której mogile zostali pochowani (por. I to skłania Wiktora do smutnych refleksji. jak i ludzie.Więźniowie sowieckich łagrów boją się śmierci cichej. Służy to wymowie utworu. Zwyciężyło życie. K. znajdujących się w rogu cmentarza. Rytm ten zakłóci na krótko przybycie Stasia. Baczyński "Pokolenie" (Wiatr drzewa spienia) . S. a został w nim pochowany młody powstaniec Janek Rozłucki.S. czy nam postawią.uczniów Chrystusa. jak zostaną ocenione czyny tych. że nie wolno było umieszczać na takich grobach napisów z nazwiskami. O grób dbają miejscowi ludzie. nie ma sumienia. "Dwoje ludzieńków". Maciek Chełmicki przeczyta na grobie legionisty Juliusza Sadzewicza słowa Norwida: coraz to z ciebie 59 . Żeromski "Rozdziobiq. co się jeszcze może przydać. zapominaty). śni on o grobie. płynie mój śpiew. Andrzejewski "Popiół i diament" . E. Remarque "Luk Triumfalny" . które nauczono. zwłaszcza że w jego pamięci ciągle trwa obraz nie zmienionej. którą należało wziąć o północy. pojawia się on w wielu miejscach utworu raczej jako symbol ironiczny wobec narastającego faszyzmu lub jako groźne memento.. To głęboka wiara każe Krystynie wkrótce po urodzeniu pierworodnego syna pielgrzymować boso.jedna z wielu mogił na naszych ziemiach . Zadania tego podjęła się Krystyna. Są to groby powstańców styczniowych (tu leżą ci. jednak pokolenie. S. która nie żyje. Jednak nieubłagane prawa czasu widać najbardziej na przykładzie Feli. mogiła zarasta chwastami. Herling-Grudziński "Inny świat" . J. lecz w barce życia. toteż przybędzie niebawem jeszcze jed na mogiła wśród brzóz. dla którego właśnie spefiia się apokalipsa. Widać tu dualizm człowieka średniowiecza: głęboką wiarę połączoną z zabobonami. Iwaszkiewicz "Panny z Wilka" . K. aby. bowiem jest zakochany w mgle . Iwaszkiewicz "Brzezina" Życie mieszkańców leśniczówki upływa wśród mogił. aby można było powiedzieć kiedyś rodzinie. Baczyński "Mazowsze" Przetaczające się nad mazowiecką równiną kolejne zawieruchy (powstanie listopadowe. jak też brak jest jakiegokolwiek patosu w sposobie potraktowania jego ciała. którą zobaczył kiedyś na pół rozebraną na ukwieconej łące.kryje dodatkowo tragedię rodzinną poróżnionych na śmierć i życie dwóch Rozłuckich. a może tam nogą potrqcim o kości grzebane w mogile ponurej.M. W noweli Żeromskiego zarówno sama śmierć powstańca nie została uwznioślona. anonimowej. dziękczynne. Być może ta bliskość powoduje.1) Ważną funkcję pełni w powieści grób św.: czy my karty iliady (i wówczas śmierć nawet nie jest straszna). S.

toteż zostanie po nim popiół i zamęt. Ujejski) * "Ziemia mogił i krzyżów". Konrad w pojedynkę dokonuje tego.Historię tworzą nie wybitne jednostki i wielkie wydarzenia. Anonim wyznaje personalistyczną teońę dziejów . spokojnego i dostatniego. Bowiem bez czasu nie ma histońi. Sam zmienił bieg historii. jak byłaś. lecz zwykli ludzie. niestety. Herling-Grudziński) Historia Historia Ciąg dziejów ludzkości osadzonych w czasie. kiedy czas zostanie pochłonięty przez wieczność. że śmierć legionisty miała sens i pozostał po nim gwiażdzisty dyjament. A. Słowacki filozofia genezyjska ("Genesis z Ducha") . W. ale jeśli nie zgadzają się one z zamiarami Boga. H. które przedstawia ku moralnemu pouczeniu czytelnika. dzieje ludzkiej głupoty. zaś w prochach Maćka próżno szukać zwycięstwa zarania.Dzieje Wallenroda są ilustracją romantycznego przekonania o niezwykłej roli jednostki w dziejach. dopóki nie ma w niej mogił swoich bliskich". Bogumił mówi: Ja tu tworzę historię. W ten sposób świat zbliża się do 60 . im jest ich mniej. Mitologia . Jest zbyt słaba. J.Histońa ludzi i bogów uzależniona jest od odwiecznej Mojry. Gucia Marquez) * "Jak opisać piekło zagłady? Tak. nie intencje.Historia świata to. ale w Jego planie ma ono głęboki sens.Dzieje świata to dzieje nieustannych rewolucyjnych przemian duchów. a zatem także kres histońi. * "Taką.. Gallem "Kronika polska" . Kres tych zmagań.. Tukidydes z Aten "Wojna peloponeska"-Dzieje wojny ze Spartą sąjedynie modelem. (B. ich szare życie i praca. Młody Akowiec poniósł klęskę.). że Bóg nieustannie ingeruje w dzieje świata. "Annales" ("Roczniki") Histońa ma uczyć cnót obywatelskich i jednocześnie lęku przed potomnością. Pokazuje bowiem. przeznaczenia.tworzą je wybitni ludzie.Dzieje Polski są powtórzeniem dziejów Chrystusa. a żostanie Mogiła Kościuszki". z tym w mogiłę. Andrzejewski "Bramy raju" Krucjata dziecięca. czego nie zdołał dokonać cały naród pokonuje niezwyciężony Zakon. Augustyn "De civitate Dei" ("O państwie bożym") . Szczególną rolę do odegrania w historii ma naród polski . dopóki nie złoży w nich cząstki siebie". Tacyt "Historiae" ("Dzieje"). Tytus Liwiusz "Ab urbe condita" ("Od założenia miasta") Histońa ma uczyć współczesnych autorowi Rzymian dawnych cnót i rozbudzić w nich uczucia patńotyczne. Historia jest dziełem człowieka. iż nieistotne jest. którego najważniejszym momentem jest przyjście na ziemię odkupiciela Chrystusa. co złe. przed którym nie ma ucieczki i któremu podlegają w równej mierze śmiertelnicy i nieśmiertelni mieszkańcy Olimpu. a ich życie jest monotonne i szare. królowie i książęta. nastąpi w momencie ostatecznego tńumfu Chrystusa. choć mogą to być po prostu symbole walczących w powstaniu warszawskim i poległych młodych chłopców. im spokojniej są wypowiadane (. Wyznaje więc Dąbrowska pogląd bliski poglądom Taine. mająca na celu wyzwolenie grobu Chrystusa w Jerozolimie. 2) Historia może być pokrzepieniem w trudnych czasach. jaką odgrywa w niej przypadek. H.Bóg jest stwórcą świata. ale to. która osądza czyny. prowadząc nieuchronnie do wybuchu następnej rewolucji. tak długo nie ma swojego miejsca na ziemi. Janka. J. że nawet z najgłębszego upadku naród może się dźwignąć. (K. dzielący go od tamtych zdarzeń (pod hełmem dawnych oczu nie ma). fatum bądź odwiecz nego planu bożego. Taine .Histońa świata to dzieje nieustannej wojny między civitas Dei (państwem Bożym) i civitas terrena (państwem ziemskim).Histońa w ujęciu Kadłubka to zbiór budujących exemplów. Anonim zw. przyznaje się do przynależności pokoleniowej. J. Mickiewicz "Księgi narodu polskiego i pielgrzymstwa polskiego" . jak się władzę zdobyło.. To one decydują o przebiegu bitew.browska "Noce i dnie" Kiedy goście w Serbinowie narzekają. (przysłowie rosyjskie) * "Człowiek.. Z.Histońa świata rozwija się od chwili jego narodzin według bożego planu. Machiavelli "Ksiażę" . odwalane na bezimiennych i zbiorowych grobach". a przede wszystkim rolę. ale poza aktem kreacji w żaden sposób nie istnieje w jego dziejach. (A. Krasiński "Nie-Boska komedia" Poeta głosi prowidencjalizm .Ich przebieg uzależnia się od świadomego działania człowieka. Patrz: krucjata. Szekspir "Kroniki" -Dzieje Anglii kilku ostatnich wieków to dzieje nieustannych walk o władzę. A. składa poległym hołd. na którym autor próbuje określić prawa rządzące histońą. codzienna praca przeciętnego człowieka jest także tworzeniem dziejów ludzkości. Nad ich mogiłą/mogiłami podmiot liryczny wiersza uświadamia sobie czas. (G.I. nie wstaniesz z mogiły".przekonanie. po których następuje okres stagnacji i nudy. by rozbrzmiewały tym donoś niej. Dlugosz "Roczniki czyli Kroniki sławnego Królestwa Polskiego" . by słowa były tym cięższe. Sienkiewicz-Trylogia-1) W historii wielką rolę odgrywają jednostki. poniesie klęskę. Wszelka ingerencja bogów w przeznaczenie grozi kosmiczną katastrofą. która legła u podstaw wszystkiego. Krasiński) * Wszyscy będziemy równi leżeli w naszych grobach. On wyznacza miejsce każdemu narodowi. On także godzi się na cierpienie narodu polskiego. Mickiewicz "Dziady" cz. Erazm z Rotterdamu "Pochwała głupoty" . J. Człowiek może podejmować próby samodzielnego działania. Św. że jednostka nie jest w stanie zmienić historii. Kochowski "Psalmodia polska" Dzieje świata toczą się według odwiecznego planu bożego. mordów politycznych i przemocy. Kres histońi nastąpi w momencie końca świata i Sądu Ostatecznego.Histońa Polski to dzieje jej władców. Asnyk) * "Człowiek dopóty nie dba o groby. (Z. przypadku.Histońa jest kluczem do zrozumienia współczesności. czy sprawuje się ją dla dobra państwa i poddanych. bowiem Polska jest Mesjaszem narodów. Twardowski "O spacerze po cmentarzu wojskowym" Wiersz jest lirycznym wspomnieniem żołnierzy z pokolenia Kolumbów (rówieśników poety): Jurka. (G. Oświeceniowy deizm . Historia projektowana to wizja świata szczęśliwego. jak się toczy historia. by przewracane stronice były w rękach czytelników niby płyty kamienne z wyrytymi napisami. Bez znajomości dziejów sławnego Krółesriva Polskiego nie można pojąć tego.jako z drzazgi smolnej wokoło lecą szmaty zapalone.Dzieje Kordiana pokazują. (przysłowie angielskie) * Z czym w kolebkę. Witkiewicz "Szewcy" Historia świata to historia nieustannie powtarzających się przewrotów i rewolucji. N. co się w historii dokonuje. M. III Bóg decyduje o tym.To właśnie histońa uczy. Cz. Dq. J. W. Historia realna to nieuchronnie zbliżający się kataklizm dziejowy. by pokonać siły decydujące o losach świata i ludzi. co się w nim dzieje w czasach współczesnych. o zwycięstwie lub porażce. Natomiast historia świata to historia odchodzenia ludzkości od wiary w prawdziwego Boga i oddawania się kultowi fałszywych bożków. Literatura zajmuje się przede wszystkim relacją histońa jednostka. Prus) * "Wawel runie. Wincenty Kadłubek "Kronika polska" . Utwór Andrzejewskiego su geruje. Zwykła. Słowacki "Kordian" . Wszystko. Miłosz "Kołysanka"-Istnieje dysproporcja pomiędzy historią projektowaną przez człowieka a historą realną. Wojtka. Przyjęcie jakiejś zasady organizującej histońę jest wyrazem poglądów autora lub filozofii modnej w danej chwili. A. że historia toczy się gdzieś daleko. Mickiewicz "Konrad Wallenrod" . Każda taka przemiana zbliża ludzkość do doskonałości. Biblia . S. wynika z bożego planu.naród wybrany przez Boga.

K. G. Są oni prześladowani nie tylko przez władze rosyjskie. stając się ofiarą historii. oportunistyczni. zajmujący się zawodowo pracą umysłową. jest oświeconym inteligentem. Na zawsze wrośnięty w przestrzeń miasta Plac Krasińskich będzie przypominał o karuzeli i biegnącej tędy granicy świata żydowskiego i aryjskiego. H. Prus "Lalka" . można do niej zaliczyć utrzymującą się z korepetycji panią Stawską oraz zamieszkujących kamienicę baronowej Krzeszowskiej studentów (za kilka lat będzie to młoda inteligencja). Na gruzach rośnie jednak nowe miasto. średniowiecznej pieśni rycerskiej i maryjnej. z której staramy się przebudzić". zespół wyobrażeń o swym szczególnym powołaniu i nadzwyczajnych funkcjach społecznych.człowiek urabia historię". * "Historia już chociażby przez to jest oszustwem. Ulega stopniowemu rozkładowi. Orzeszkowa "A. a na jego teren dostają się obcy.W powieści zarówno przestrzeń. Broniewski "Rozmowa z historią" -Historia została tu nazwana mistrzy'nią życia.ujarzmia przyrodę i wykorzystuje ją do swoich celów . co sam podkreśla. kadra wykwalifikowana. jaką są dzieje świata. iż pisząją ci.Historia (tutaj wojna domowa) jest tym. Inteligencja rekrutowała się głównie ze zubożałej szlachty. jak wreszcie zwyciężać miłością. H. Niestety. E. kości Henryczka Fichtelbauma. Czechow "Śmierć urzędnika" Na przykładzie wręcz groteskowej śmierci urzędnika niższej rangi . Dlatego znamy imiona byle adwokata Cycerona czy zbrodniarza Scypiona. które czynią z niej pasmo nieustannych wojen. co było popularnym w okresie pozytywizmu rozumieniem roli inteligencji. Obowiązkiem człowieka jest wptynąć na bieg lawiny. A. Bielikow. jak i bohaterowie zmieniają się wraz z historią. kolekcjoner dzieł sztuki. W."Szkice węglem" Główna problematyka noweli sprowa dza się do przedstawienia sytuacji chłopów po uwłaszczeniu. Garcia Marquez "Sto lat samotności" . K. Oto autor "Pokłonu Rewolucji Paździemikowej" siedzi w radzieckim więzieniu. Cz.Nawiązanie do "Bogurodzicy". W literaturze zachodnioeuropejskiej zamiast słowa "inteligent" używa się: intelektualista.Dość bogaty adwokat warszawski Tomasz. że nie rzetelność.K. mieszczaństwo. tchórzliwi. tzn. Wykorzystuje stanowisko gminnego pisarza do uknucia intrygi przeciwko Wawrzonowi Rzepie. a zapomnieliśmy o tysiącach niewolników. (G. Cz. że dzięki uczciwej pracy zdobędzie liczącą się pozycję społeczną i dorobi się majątku. Bohaterowie (uczestnicy II wojny) należą do niezliczonych fragmentów układanki. A. Libelt. Baczyński "Historia" Historią rządzą niezmienne prawa. co jest. przychodzą kolejne pokolenia. jak się go przyrządza". Zarówno Czerwiakowjak i Bryzżałow to pracownicy depacrtamentu komunikacji. co burzy spokój Macondo i narusza odrębność miasta. Jest to związane z rozwojem społecznopolitycznym tych krajów. wyższym czynem. co przeżyli". Czernik) * Historia magistra vitae est. okrucieństwo. Trwa pamięć i to ona jest spoiwem. chce pomóc biednemu dziecku (hasło pracy u podstaw). Miłosz "Traktat moralny" Każdy człowiek jest indywidualnie odpowiedzialny za historię. którzy budowali wielkość imperium cezarów. przyznaje rację tylko zwycięzcom. sędziwą damą.P. Pojęcie to jest używane głównie w krajach Europy Środkowej i Wschodniej. który izoluje się od świata w sposób dosłowny i przenośny.Iwana Dmitrycza Czerwiakowa autor pokazał stosunki w Rosji carskiej. (B. Łagodzić jej dzikość.jak wyrzut sumienia. Czechow . Pojęcie to wprowadzono w połowie XIX w. Podobnie gmach w Alei Szucha . Wypełnia pozytywistyczne hasło pracy u podstaw. duma nad zawiłościami historii. które wiąże ludzi i miejsca. by w stolicy ukończyć studia prawnicze. żyjąca w skromnych warunkach z bratem Mieczysławem. Jako dodatkowe kryterium podaje się twórcze uczestnictwo inteligencji w kulturze. (J. wskazuje na to. W jej skład wchodzą ludzie wykształceni. że nic nie przemija.K. (C. M. wzorce kultury. Konieczność dziejowa jest kamienną lawiną. Sienkiewicz . Patrz: apokalipsa. Wiersz sugeruje formę dialogu. Fromm) * "Z historią to tak.jak nauczyć matki cierpieć.P. na które człowiek nie ma żadnego wpływu. częściowo mieszczaństwa.bezsilnie musi się pod dawać okrucieństwu historii. Jest aktorem grającym niewielką rólkę na scenie świata. Prus "Katarynka" . (A.. Szczypiorski "Poczatek" . Huxley) * "Historia jest nocną zmorą. Działania wojenne sprawiają. który przyjechał z prowincji. Borowski "U nas w Auschwitzu" . Balzac "Ojciec Goriot" . Baczyński "Modlitwa do Bogarodzicy" . biedota. Nie jest zdeprawowany. zrozumie. pokonanych usuwając w mrok zapomnienia. ale także inne dane historyczne.G. jak z mięsnym pasztetem: nie należy się przyglądać. Udziela za nie wielką opłatą lekcji grupie dzieci. że nadal tkwi w rzeczywistości. że staje się ono przestrzenią otwartą (por. Szybko zostanie sprowadzony na ziemię. np. (M. Gombrowicz "Operetka" Historiajest operetką. a pozostać moralnie czystym.swojego kresu. Ondaatje "Angielski pacjent" Autor ujmuje historię świata i jednostki nie jako ciąg wydarzeń. Inteligencja jako siła społeczna w ogóle nie istnieje. B. nic nie znaczącym. który zamknięty w mamrze sowieckim.Młodą inteligencję Paryża reprezentuje w powieści Eugeniusz Rastignac. jest próbą zrozumienia przez historię współczesności. (E. Inteligencja jest w Rosji nie liczącą się warstwą społeczną.i niezwykle małą . Rządzą nią absurdalne prawa. pracownik umysłowy. Joyce) "Historia świata jest sumą tego. choć poprzednie też pozostawiają swoje ślady. będzie zawsze zdaniem autora . Dąbrowska) * "Nie tylko historia urabia człowieka . jak resztka brudu. ale też przez zdeprawowanych urzędników polskich. Wytworzyłajednolity styl życia. przy czym niższy urzędnik drży przed tzw.Główne warstwy społeczne w dziewiętnastowiecznej Warszawie to: arystokracja. w zetknięciu z ludzkim nieszczęściem (niewidoma dziewczynka) zmienia swój stosunek do życia."Człowiek w futerale" Bohaterem opowiadania jest nauczyciel greki. Bielinski. Zawsze chodzi w 61 . (Historia jest nauczycielką życia) Inteligent Inteligent Socjologicznie termin oznacza człowieka należącego do warstwy społecznej zwanej inteligencją. gdy trzeba. W. czego można było uniknąć". Wobec tych praw człowiek jest zupełnie bezradny. jak zabijać.Historia świata jest historią przemocy i cierpienia. axis mundi). ale jest monologiem poetyrewolucjonisty. wierzy. Zołzikiewicz bowiem stanowi dla chłopów analfabetów autorytet. Cesbron) * "Historia rzadko ma coś wspólnego z elegancją".B. i tego. Bryll "Rekonstrukcja chóru Sofoklesowego"Człowiekjestjednocześnie istotą wielką . co było. Los spalonego na stosie Giordana Bruna i los samotnie ginących powstańców z warszawskiego getta jest w swojej istocie taki sam. B. w literaturze polskiej (K. pochodzący z różnych klas społecznych. E. A. T. Russell) * "Historia rozkłada się na dzieje i nadzieje".znak męczeństwa. ale mozaikę elementów przeszłości i teraźniejszości. 1846) wraz z pojawieniem się tej warstwy społecznej. uczciwość i praca są podstawą życiowego sukcesu. którą trudno zrozumieć (zachciewa się jej psich figLów).C" Bohaterką noweli jest Joanna Lipska. Miłosz "Campo di Fiori" Historia nieustannie się powtarza. 1844) i rosyjskiej (W. Przenikanie się tego. Niezależnie od możliwości zarobku praca ta jest dla Joanny rodzajem służby społecznej. Są to ludzie bezmyślni. W powieści nieustannie przywoływane są "Dzieje" Herodota.

ktokolwiek by jej dokonywał. Camus "Dżuma" .A. Przed rzeczywistością ucieka w starożytność. S. że każdy.odda życie. zbratanie z ludem jest pozorne (ludomania).czy wracać do komunistycznego kraju ("Bitwa pod Grunwaldem"). co między innymi było przyczyną zesłania do obozu). Paweł nie wytrżymuje presji środowiska i filistrzeje. później została guwernantką. jest człowiekiem wrażliwym. ma swój świat.to młodzi inteligenci tuż po studiach. Zenon powoli staje się takim samym konformistą. z której pochodzi. stawiającym w życiu na naukę i rzetelną pracę. Inteligencję reprezentuje również Joanna Podborska. dziś walczy. Wyspiański "Wesele" .1) Inteligentem jest w powieści Szymon Gajowiec. Inteligencja gardzi chłopami. Z obowiązków wywiązuje się sumiennie. S. że w zasadzie wszyscy główni bohaterowie powieści (z wyjątkiem Cottarda) są inteligentami. Grand. "katzenjamer"). toteż na inteligencji spoczywa szczególna odpowiedziałność za kreowanie życia kulturalnego.. kpi z nich (pany ino kpiom). który musi umrzeć. Są dekadentami XX wieku. że żadna rewolucja do niczego nie prowadzi. ciepłym palcie. Na własnym przykładzie widzi. wszystko robi z gorliwością neofity. Gajowiec nie jest ani zbyt radykalny (jak komuniści). Gospodyni. choć niska pensja zmusza go do pewnej nieuczciwości (na wykształcenie Piotra ojciec zdobywa pieniądze. Lichodiejew). Wczoraj uczył.Zupełnie inaczej na rzeczywistość reaguje amerykański inteligent (z zawodu nauczyciel uniwersytecki) Robert Jordan. 2) Dzieje rodziny Baryków w Rosji są przykładem losów typowych rodzin inteligenckich o rodowodzie szlacheckim i przeszłości patriotycznej. E. W dramacie Witkiewicza potwierdza to tylko tezę. Przyjeżdża do Europy. który uciekł z fa szystowskich Niemiec .Dominiku Cedzynie. hrabina Zbereźnicka ."Opowiadania" Losy Tadka to przykład możliwej reakcji inteligenta na warunki ekstremalne. Tarrou)? Może Camus chciał szczególną odpowiedzialnością za walkę ze złem obarczyć inteligencję. która długie lata utrzymywała się z udzielania korepetycji. Typowy los kobiety inteligentki. jest w powieści Zenon Ziembiewicz.inteligencję. ksiądz Paneloux) muszą do tej decyzji dorosnąć. przywileje są profitami płynącymi z konformizmu) oraz inteligencję twórczą. W obozie stara się przystosować do warunków (zlagrowanie) i przeżyć za każdą cenę (moralność wyłączona). Nałkowska "Granica" Przykładem inteligenta. Jego hasło życiowe brzmi: oby się to źle nie skończyto. Losy młodego Ziembiewicza potwierdzają polski schemat inteligenta: w młodości nauka i wzniosłe ideały naprawy świata. inteligencję charakteryzuje gnuśność.Żyłem więc z dnia na dzień. wiodących życie z dnia na dzień. Borowski . A. Toteż w środowisku lekarskim jest postrzegany jako czarna owca. M.W dramacie wesele inteligenta i chłopki jest pretekstem do spotkania dwóch najbardziej reprezentatywnych dla Galicji warstw społecznych: inteligencji (Pan Młody. kto przeżył obóz. chłopi). zaś prokurator Scurvy . toteż Herling-Grudziński nie zgadza się ze stanowiskiem Borowskiego. S. Innym inteligentem jest też Czechliński. T. gdzie uwłacza się godności człowieka. później często filistrzenie lub klęska. Remarque "Luk Triumfalny" W międzywojennym Paryżu (gdzie chronią się uchodźcy z całej Europy) spotyka się inteligent. 62 . Camus "Upadek" . który przeżył piekło sowieckich łagrów. Pragnie walczyć o poprawę warunków życia warstw najuboższych (robotnicy. Gospodarz) i chłopstwa (w osobach: Panny Młodej. Żeromski "Siłaczka" Stanisława Bozowska i Paweł Obarecki . Jak na inteligenta przystało. w niczym nie różniące się od późniejszego panowania robotników (przemoc. który reprezentuje zdeklasowaną szlachtę ("wysadzonych z siodła").arystokrację. nic nie wie o prawdziwych problemach wsi. który nie chciał zaakceptować totalitaryzmu czerwonego. Toteż godząc się na współpracę z nim. bo w tym czasie trwa wojna domowa w Hiszpanii i przyłącza się do partyzantów.W Moskwie agresywnie rozwija się socrealizm. Zeromski "Przedwiośnie" . Bielikow to człowiek schematyczny. Jaśka). odważną w głoszeniu swoich poglądów (Mistrz). gdzie panuje przemoc i bezprawie. "układowiec". Witkiewicz "Szewcy" - Tytułowi szewcy reprezentują w utworze świat pracy. nuda. w innym Vorarbeiterem. S. chęć powrotu za wszelką cenę. (. Dość zamożny. nie może pozostać moralnie czysty. której u Witkacego marzy się władza. szlachetnym. bo najczęściej są to miernoty. G. S. którzy pra gną realizować pozytywistyczny ideał pracy u podstaw. Tu prokurator niewiele różni się od Szewców. pragaącym dobrze się w życiu urządzić. sięgając w nich kompletnego dna (trupiarnia). że chce spłacić ten przeklęty dług wobec warstwy. Hemingway "Komu bije dzwon" . dlatego.M. zanik wszelkich wartości. zwłaszcza Rieux ma silne poczucie obowiązku.doktor Ravic z inteligentem. W po wieści widać już podział na inteligencję prawomyślną (Berlioz. uchodźcą politycznym z Rosji . więc w jednym opowiadaniu jest flegerem. Bijakowski vel Bijak mimo wykształcenia jest prostakiem. Po przeżyciu obozu musi jeszcze rozstrzygnąć dylemat . zachowując godność.Tu bohater także jest polskim inteligentem (jego przynależność zdradziły oficerki. Jednak fizycznie nie wytrzymuje trudów tej pracy. pisze wiersze. którzy przejmujący smutek zalewają litrami calvadosa. W powieści silnie wyeksponowanajest wolność wyboru jednostki.Czy to przypadek. To inteligent. ani zbyt idealistyczny (jak marzyciel Seweryn Baryka). Społeczeństwo jest podzielone: każden sobie rzepkę skrobie. nosi parasol. Zanim ukończył studia i zajął eksponowane stanowisko. Jest rzecznikiem powolnych reform i su miennej pracy na rzecz kraju. początkowo Bezdomny. myślącą. który systematycznie pnie się po szczeblach kariery. a przy tym otoczony gronem znajomych (w tym pięknych kobiet). E. Czepca. mimo dobrej sytuacji materialnej na obczyźnie). Radczyni. wysoki urzędnik w ministerstwie. Nos. kocha Marię. ale przez władze gnębioną (brak mieszkania. Inni (Rambert. wywodzącego się ze zubożałej szlachty. że można wyjść z piekła. Tarrou) od razu przystępują do wallci z dżumą. To z nim Żeromski wiąże jedną z możliwych dróg dla nowo powstałego państwa. Tadeusz przed obozem dużo czyta.JeanBaptiste Clamence był jednym z bardziej wziętych adwokatów paryskich. Żeromski "Ludzie bezdomni" Doktor Judym jest przykładem inteligenta w pierwszym pokoleniu: od siebie i świata wymaga wiele. Poeta.. gdy trzeba . mniej płacąc robotnikom). zakaz drukowania). Niektórzy z nich (Rieux.karierowicza Bijakowskiego. Kliminy. rozumiejący tylko mowę nakazów i sztywne zalecenia regulaminowe. S. skazanych na oderwanie od kraju (tęsknota.Morozowem. nie potrafił jednak odnaleźć sensu w swym życiu. niezdolność do czynu (żeby im się chciało chciec~. Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" . Dziennikarz. Z. czym się zajmują (np. jednak w ten sposób skazali się na los bezpaństwowców pozbawionych wszelkich praw. Herling-Grudziński "Inny świat" .kaloszach. Starszy Cedzynajest zmuszony do podjęcia pracy zarobkowej u trze ciego inteligenta . a Stasia poświęca całą swoją wiedzę walce z an alfabetyzmem. Obaj nie chcieli żyć w państwach. choć nie zawsze wiadomo. człowiek mający szerokie koneksje towarzyskofinansowe z arystokracją. Żeromski "Doktor Piotr" Można mówić o trzech różnych inteligentach w opowiadaniu Żeromskiego: młodym doktorze Piotrze.I. której przysługują wszelkie przywileje (niekoniecznie związane z jakością powstałych dzieł. A. toteż prokurator dokonuje przewrotu i rozpoczyna rządy. jego ojcu . musiał się wiele mankietów nacatować. życie majakami (sceny rozmów inteligentów z osobami dramatu). bezkompromisowym. bo szkodzi mu samo życie. doskonały w swym zawodzie.

Dopiero przypadkowe zdarzenie stało się przyczyną jego przemiany. stąd stały związek frazeologiczny: rzeź niewiniątek. działa w podziemu. a gdy się już na jakieś rozwiązanie zdecyduje. kręcący się wiecznie w kółko. iż narodził się król żydowski. konta. Obrazuje znany amerykański slogan: od pucybuta do milionera. 2.1) Za szczególnego okrutnika. który dowiedziawszy się. Andrzejewski pokazuje różne rodowody polskich inteligentów oraz różne ich postawy. powstanie). Kazan "Układ" . a drapieżny ptak miał mu wyrywać odrastającą wątrobę. ani prestiż zawodowy nie uczyniły z niego prawdziwego człowieka. zazdrosny o swoją władzę.korzystne małżeństwo i dorabianie się kolejnych oznak zamożności: willa z basenem.kobieta. hrabia Tołstoj. nie pozwala rozmawiać. który studia chemiczne skończył w Genewie.. niezdecydowany (Chciałby. że aby móc istnieć. W 1968 r. wierni ideom honoru. jak i pochodzenie społeczne.) posuwałem się po powierzchni życia. później sędzia. doktor Kor czak. kto obchodzi się z innymi nieludzko. wykonuje swoją pracę. Andrzej Kossecki żołnierze AK. Budzi strach: a naszemu staroście nie patrz w oczy śmiele. Szymonowic "Żeńcy" Nad pracującymi na polu chłopkami czuwa starosta uzbrojony w nahajkę. pokonawszy wspaniałego flecistę Marsjasza swoją grą na cytrze. później . uczestnicy Powstania Warszawskiego. że bez nich byłoby trudniej. niewdzięczni. znajduje więc ucieczkę . po latach w "Solidarności". * "Inteligent nigdy nie może się pogodzić z faktem. 1618). ale umie się wobec niej zdystansować. Mógłby. Woroszylski "Inteligenci" Wiersz z 1974 r. Ojciec w obozie.Eddie Anderson jest synem greckiego emigranta. że ciągle są z nimi kłopoty (nie mają instynktu samozachowawczego. nie wychyla się.. Orwell "Folwark zwierzęcy" Po objęciu włady przez zwierzęta.Obraz społeczeństwa tuż po odzyskaniu niepodległości jest skomplikowany. Ani wykształcenie. przed wojną dziennikarz. Katem okazał się tu rozszalały. R. który uważa. A. gryz4 pierś mlekodajnct). Irzykowski) * "Niemożliwi są ci panowie inteligenci. krytykuje ją. ze szczególnym okrucieństwem.pisze. Biblia (NT) . a gdy bije to tak. Prometeusza przykuł do skał Kaukazu. W. samochody. który jest mądrym.przed wojną adwokat.. że krew spływa z poranionych pleców aż na nogi: wzięlabyś byla pewnie na boty czerwone. pełnił funkcje sztubowego. Wie. J. że jego socjalistyczne przekonania nie pasują do komunistycznej rze czywistości. ze względu na pochodzenie zmuszona do opuszczenia Polski. obecnie sekretarz komitetu wojewódzkiego partii. kto ciągle ma w życiu: "pod wiatr".Rodzina inteligencka Jerzego pokazana w czasie wojny. śpiewać. Gdyby). Natomiast Jerzy dorabia korepetycjami. pod każdym względem zaprzeczająca stereotypowi Żydówki: słowiańska uroda. wyraźnie zarysowują się między nimi podziały: rządzący . był królem Judei. który rozwijał ożywioną działalność charytatywną i głosił słowo boże w czasach apostolskich. (W. 3) Kalicki przyjaciel Szczuki z lat młodzieńczych. łatwy do manipulowania tłum. Inna Seidenman . z godnością przyjmującym swój los (śmierć w getcie).. skazanego przez Sanhedryn na ukamienowanie (Dzieje Apostolskie 7. własny samolot i dobrze płatna. a na pewno świat zostałby pozbawiony wielu cennych odkryć i dzieł (np. socjalista. ale jest synem szewca. sąd/proces. wstrząsany dreszczem obrzydzenia Apollo czyści swój instrument (kat . E. 57-60). solidarnej odpowiedzialności. uwikłani w trudne wybory. wysoka pozycja społeczna. parodiując obowiązujący w tamtym okresie sposób wyrażania się o inteligentach. żejest to ktoś ciągle niezadowolony. matka . Syzyfa skazał na wieczne wta czanie kamienia pod górę. Z przyjemnością wydłużyłby dzień pracy na polu. że z układów konsumpcyjnego społeczeństwa nie można wyjść. by potem przejść do przedstawiania poszczególnych osób. który o sobie mówił: cygar i godności nie wyrzeknę się nigdy. 2) Antoni Kossecki . Wbrew woli ojca kończy studia. kolekcja obrazów. "pod górkę". W tej drugiej grupie przykładem mądrego inteligenta. "Apollo i Marsjasz". ideowiec. Albert Schweitzer lub Tytus Chałubiński). kobieta bogata i piękna. jest osioł Benjamin: nie angażuje się specjalnie w nic. Szekspir "Makbet" Zamordowaniem króla Dunkana Makbet rozpoczyna swoje panowanie jako władca . Jest to ktoś. W obozie załamał $ię. Przenośnie terminu tego używa się w odniesieniu do kogoś.I. Andrzejewski pokazał pod względem społecznym swoisty "krajobraz po bitwie". Rocznik dwudziesty" . wypoczywa w cieniu tego krzyku (okrucieństwo traktuje jako relaks?).Wykonawca wyroków śmierci. odpoczywać. w słowach niejako. 2) Za pierwszego męczennika chrześcijańskiego uznaje się św. gdzie bóg poezji i piękna ujawnia się jako szczególnie okrutny i cyniczny dręczyciel: Marsjasz (. wykształconym Żydem. tortur. Andrzejewski "Popiót i diament" . 5) Święcki prezydent Ostrowca. szlachetny. kazał zabijać wszystkie dzieci płci męskiej do drugiego roku życia. sam tworzy kulturę masową (reklamy). Paweł Kryński pochodzi z rodziny inteligenckiej (syn oficera). W.) dokladnie odarty ze skóry. wreszcie decydują się oni wynająć pokój w swojej willi na Mokotowie "spalonej" rodzinie. autora najbardziej wyrafinowa nych mąk uchodził według Greków Zeus. który. Prawy. Kat Kat . rodową inteligencję sprzed wojny. zarzuca im. dawniej także kar cielesnych. 1) Szczuka jest inżynierem.nie znajqc innej ciągłości jak moje ja (.zbrodniarz. która przed wojną o nic nie musiała się troszczyć. wiersz Z. K. Pragnąłby. że nie on to zrobił?). Okazuje się. choć nie dająca satysfakcji praca w reklamie. ciąży jednak nad nim zarówno przeszłość wojenna (AK. A jednak wbrew swej niemożliwości istnieją". kazał go przywiązać do drzewa i obedrzeć ze skóry. Herberta pt. nigdy naprawdę). pomocny ludziom. "naród musi wierzgać". G.rządzeni. "Żony Sinobrodego" . (K. 6) Profesor Szretter-reprezentuje starą. Tantala na głód i pragnienie nie do zaspokojenia. który. Szczypiorski "Początek" Przedstawicielem inteligencji polskiej jest sędzia Romnicki. Pochodził z drobnomieszczańskiej rodziny i dzięki pracy i uporowi skończył studia. który strącił ze szczytu Olimpu Hefajstosa i ten przez całe życie był kulawy. Sz. Inteligencję żydowską reprezentuje mecenas Fichtelbaum. Patrz: przemiana. Był wykładowcą i posłem.. samobójstwo. 4) Maciek Chełmicki. Po wojnie profesor historii w szkole średniej. próba upieczenia chleba). (Mt. Inteligent Jerzy po wojnie próbuje znaleźć swoje miejsce w nowej rzeczywistości. nie potrafi sobie radzić z brutalną okupacyjną codziennością (np. boi się albo lekceważy".Humorystyczny wiersz. Gałczyński "Śmierć inteligenta" .esteta? Czy też sugeruje. człowiek z zasadami. 2) Katem w stosunku do Marsjasza okazał się Apollo. jednego z siedmiu diakonów. zawsze jest poniżej lub powyżej. co prawda.to żona wybitnego lekarza. Po wojnie widzi. znienawidzonym przez Żydów za propagowanie pogaństwa. reprezentatywnych dla tej grupy społecznej i dowieść. będący próbą definicji inteligenta. po wojnie robi karierę polityczną. syn zamożnej rodziny ziemiańskiej. Następnie już bez skrupułów każe zamordować 63 . Szczepana. Mitologia: . z którą czuła się silnie związana. Por. otrzymał dobrą posadę. w czasie wojny studiuje na tajnych kompletach. poplecznik Rzymu.patrz: żona. Woroszylski) . Natura romantyka. który udał się na emigrację wewnętrzną i postanowił przeczekać. w którym poeta. Z tego żyją. z której często robi użytek.1) Herod przeszedł do historii jako krwawy tyran. to później tego żałuje. Bratny "Kolumbowie. Eddie to myślący i twórczy inteligent. walki do końca.

syna i żonę Makdufa. są wywożeni kibitkami na Syberię (opowieść Sobolewskiego. niech pianą zaraża. sycąc oczy konającym wrogiem. wnętrzności ze k~ią wypadły mu z brzucha. Nie zrozumiałby całej skomplikowanej intrygi uknutej przez Zoł zikiewicza i dobrych intencji żony. o którego rządach Kordian mówi: ilu w kopalniach jęczy? a ilu wyrznięto? a ilu przedzierżgnięto w zdrajców i skalano? Podobnie o Wielkim Księciu Konstantym: brat się wściekł carowi. H. aby Rollisonowi pozostawić w celi otwarte okno.) wyliczyl mu najmnie ze trzy setnie (kijów). kim był). bes tialsko zakatowaną.. A. Fleansa (syn ucieka).zbrodniarka skazuje na tortury również własną matkę. który mianowany regentem za małoletniego Edwarda V. Jego rządy Makduf podsumowuje tak: każdy ranek niesie nowe wdów jęki. Zarządził podpalenie Rzymu. H. w sadystyczny sposób dręczy Katarzynę. Rozkazał także przywiązać setki chrześcijan do smolnych słupów i podpalić: cezar pragnąc się zabawić. również prześciga się w okrucieństwie: pan Botwinko (. który kazał budować Petersburg jako miasto swojej chwały: rozkazat wpędzić sto tysięcy palów i wdeptać ciala stu tysięcy ch~opów. spogłądając na płonqce ciała. G. szesnastoletnią Angielkę. Kafka "Proces" .). którzy wtargnęli do zamku barona: Rozpruli (Kunegundzie) brzuch (.. którego zawoje miecz Giaura zerwat i przerznął na dwoje. ale zrobić zeń kalekę. który okrutnymi metodami wymusza ich posłuszeństwo. że żona zdradziła go z pisarzem gminnym.Za utopienie Leili Giaur mści się okrutnie na Hassanie: nie zadowala się wygraną bitwą. Haretonowi nie może sprawiać cierpień fizycznych. W powieści pokazany został jako bezlitosny. dostarczył im wielu wrażeń w postaci śmierci na arenie setek chrześcijan. syna Milady (kobiety-demona). przy czym Rodion twierdzi. Słowacki "Balladyna" -Aby zdobyć Kirkora. chcąc zaptezentować swój literacki talent. nowy ptacz sierocy. aby mu się przypodobać. 3) Świta Nowosilcowa (np. Botwinko). Alona Iwanowna (i jej siostra Lizawieta). którzy mają zabić Kirkora. pierś przebita i otwarta ciosem). bo chłopiec jest silny i nie boi się go. zmienieni nie do poznania. a zarazem słuchał okrZyków ludu (.. pokonanego Hassana w namiętnym zapamiętaniu wręcz ćwiartuje (sina. bez oporu udał się z odświętnie ubranymi panami za miasto do 64 . dlatego tym bardziej nie powinien mieć wyrzutów sumienia.. Chcąc uspokoić wzburzonych Rzymian. toteż wypalił mu oko. zaś Doktor i Pelikan radzą. jak i ofiary: 1) Szczególnym okrucieństwem odznaczali się żołnierze bułgarscy. przy czym umierający nie mogą wydać nawetjęku.G. który prześciga sam siebie w pomysłach. wypowiedzi Tomasza i Frejenda w sc. by móc poślubić Poppeę. 2) Kardynał Richelieu przedstawiony został jako władca absolutny i kat swoich poddanych. a później córkę jej i Edgara . w twarzy i przymrużonych oczach miał uśmiech i jaśniał jak słońce potężne.Banka i jego syna. turban.. które mu nic nie zawiniły): bije. jak np. zaś obu bratanków Edwarda i Ryszarda kazał zamknąć w Tower. Mickiewicz "Dziady" cz. obciął język i prawą dłoń. Jego miejsce zajął zamaskowany człowiek (historia milczy na temat tego. Wielki Książę zarzuca bratu zamordowanie ojca w walce o tron. przy tym bezmyślny błazen i tchórz. Słowacki "Kordian" . aby nie wypaść z łask carskich.) nieprędko on skończy. J.1) Kat z Lille to ciężko doświadczony przez życie człowiek. sam powodował końmi i jechał noga za nogą. roztrzaskali glowę baronowi (. J. Bronte "Wichrowe Wzgórza" Już samym wyglądem Heathcliff budzi grozę. kiedy się rozmacha (. 2) Jako środek przeciwko trzęsieniu ziemi uniwersytet w Koimbrze uznał uroczyste spalenie na wolnym ogniu kilku osób. aż wreszcie cała Szkocja spływa krwią. nie chciał słuchać wyjaśnień. pluskwę. że w walce o władzę działa bezwzględnie: zabił matkę. w którym autor widzi Mourdanta.Józef K. że :ogłosił się królem. Planował także dotknąć go jeszcze boleśniej . Dumas "Triej muszkieterowie" . Dostojewski "Zbrodnia i kara" Ofiarą Raskolnikowa została lichwiarka. później winą za zniszczenie miasta obarczył wyznawców Chrystusa. aby wymierzyć sprawiedliwość (jego zdaniem) występnej żonie. więc go rzucil na Polskę. z lubością udowadnia mu jego słabości.. wciąż nowe skargi biją w lica nieba. Balladyna zabija podstępnie Alinę.skrzywdzić Danuśkę.Dumas przywołuje w swej powieści słynną historię ścięcia króla Karola I. A.). więc nikczemność opiekuna wzięla sobie za cel zrobienia z chlopca nieokrzesanego gbura. że zabił nie człowieka. Byron "Giaur" . baronową pokroili na kawalki.. postanowił radykalnie się z nim rozprawić. o którym wiadomo. a drugi był wpół harmaty przejechany kolem. E. Za ścięcie Milady kat nie weźmie ani grosza od muszkieterów. zwyrodnialec. nagwalciwszy się wprzód ile wlazto. a następnie zgładzić. wychłostanie Kandyda i powieszenie Panglossa. działający często pod wpływem słów Tigellina i Poppei. pobici. rozrywanych przez drapieżne zwierzęta. Szekspir "Ryszard III" Dramat oparty na "Kronikach" Holinsheda o królu Anglii Ryszardzie III. zębem wściekłym rozrywa! Zbrodnicze cechy obu rządzących ujawniają się szczególnie w sc. tępi każdy przejaw buntu i niezadowolenia: powieście obu rycerzy burmistrzów na dzwonie wieży zamkowej. by później sam stać się ofiarą zbrodniczej Balladyny.). Wyraźną pczyjemność sprawia mu widok cz yjegoś cierpienia. Sienkiewicz "Quo vadis" Władcą abolutnym. Dowiedziawszy się o śmierci Rotgiera. A. ponieważ przed laty uwiodła ona jego brata (mnicha). doprowadzając ją do śmierci.. W. który by w zbrodni przewyższał Makbeta.). Zołzikiewiczem. a po każdej takiej paradzie na Placu Marsowym zostaje dwadzieścia trupów (skatowany końskimi kopyty. w jego naturze zaś leży jakaś niewytłumaczalna potrzeba znęcania się nad ludźmi. nienawidzi własnego syna i pogardza nim. katem jest tu Neron. Podobnie nieludzki był Piotr I. tak się rozsmakował we władzy. wygłodniali. IX (rozmowa cara z Konstantym). doprowadziła go do zguby i samobójstwa. sc. VII). Ponieważ czuł się zagrożony przez rosnące w potęgę chrześcijaństwo. Ci zmarzli stojąc (.M. F.. której trupa zamknięto w szafie. Królowa . Dumas "W dwadzieścia lat później" . zaś car wspomina jedną ze zniewolonych przez Wielkiego Księcia kobiet..Gralona. Wolter "Kandyd" -Na tym najlepszym z możliwych światów istnieją zarówno kaci. a następnie kroczy drogą zbrodni (podobnie jak Makbet): wspólnie z Kostrynem morduje wysłannika Kirkora .. 2) Szczególnie okrutny jest również senator Nowosilcow. Pelikan. brata Brytanika i żonę Oktawię.. Wykonuje wyrok na Milady. dokonał swego rodzaju aktu sprawiedliwości społecznej.Katem w stosunku do narodu polskiego jest car.Katy. upokarza i poniża swoją żonę Izabelę. toteż urządził proces młodzieży polskiej w Wilnie. Sienkiewicz "Knyżacy" Szczególnym okrucieństwen~ wobec Juranda odznacza się Zygfryd de Lówe. tylko odrąbał jej głowę siekierą na pniu. ale jest też ofiarą panujących układów społecznych i własnej teorii. ale karalucha. I). bo car traci apetyt. tyranem. III . I). kiedy to nagle zginął kat Lon dynu. bo ileż osób można uszczęśliwić za "brudne" pieniądze lichwiarki. komtur zemścił się na Jurandzie w sposób niezwykle okrutny: chciał go zachować przy życiu. wybić im zęby i wy~amać szczęki. H. wiedząc. zadawania im bólu (często nawet są to osoby. od ciala odrąbana dloń.1) Car rosyjski pokazany jako kat narodu: lubuje się w przeglądach wojska. Raskolnikow występuje tu w roli kata. Cichowski (opowieść Adolfa sc. a w rozmowie z Malkolmem: w zastępach piekielnych nie ma takiego szatana. podejrzliwy okrutnik. Sowicie opłaca żołnierzy. Młodzi spiskowcy są torturowani. gdy na czczo widzi skrwawione mięsiwo). F. że torturowany chłopiec popełni samobójstwo. jaki mógł wymyśleć prosty chłop. Sienkiewicz "Szkice węglem" Gdy Wawrzon Rzepa dowiedział się. Był to jedyny sposób. ostatecznie dokonuje tego Kostryn. Doktor.

a do skaczących z okien kamienic Żydów żołnierze Stroopa strzelali jak do kaczek. którego nie mógł i nie chciał zaakceptować. K. Getto pacyfikował metodą wysadzania domów po kolei. który wysługiwał się. Każdy następny przejaw buntu potraktowałby podobnie. Esman jest spokojny. Nałkowska "Medationy" Autorka zwraca uwagę na podobny fakt jak Borowski w "Opowiadaniach": między katem a ofiarą istnieje często tylko cienka czerwona łinia lub nawet jej brak. uśmiechnięta twarz Haakego. Dla jednego może to być pogrzebanie żywcem. którego reprezentanci stosują bestialskie metody: Kronszmidt włazit żołnierskimi butami na gołe ciała i jeździł na czołgającym się człowieku lub: dwuszereg ludzi. Wszak Żydzi. zwyrodnialstwem i szczególnie 65 . brutalnie wobec słabszych. Cyganie (. Faszyzm przybrał dla niego jed nak postać i twarz Haakego.Tutaj również nieludzki jest cały system. Trochę za mocno przestuchiwano go ubiegłej nocy. G. który dobrze wie.) są w rozumieniu prawdziwej nauki prawie zwierzętami (.. jak odjedzie szesnaście aut. Obok sytuacji jednoznacznych. Jeśli chcesz wiedzieć. skierowany przeciwko jednostcejuż od aresztowania i śledztwa aż po trupiarnię w obozie. stary naszyjnik. Thzmaczył to później zwierzęcym pragnieniem przetrwania. Moczarski "Rozmowy z katem" . który ukarał wyrodną matkę. kryj się! padają na ziemię. załatwić potrzeb fizjologicznych. Do Mańki mówi o tym później z dumą: umarł dziś rano w swojej celi. donosictelstwo. 2) Jurek Szretter jest dowódcą grupy chłopców. patrząc z przyjemnością na ofiarę. zakrwawiona. Orwell "Folwark zwierzęcy" To Napoleon powoli.pod nazwiskiem "Rybicki". robiąc jej nadzieję na uwolnienie syna. To on odbiera sukom szczenięta. Borowski "Opowiadania" . że nie można przejść przez piekło i pozostać nieskazitelnie czystym: sześciu. R. Herling-Grudziński "Inny świat" . Kruczkowski "Niemcy" Typem Niemca-kata. Z. która uciekła z transportu i której nikt nie chce (boi się) udzielić pomocy . w brzuch. który nie ma sobie nic do zarzucenia jest Willy Sonnenbruch. koń Boxer odjechał do rzeźni). to jest tysiąc. który . wyznaje kult siły. samosądy.. Gdy zabił z zimną krwią Kotowicza.. którzy w trakcie śledztwa wybijają zęby. którzy dochodzą do tego. Rządzi poprzez zastraszenie i terror. gdy usiłowała ukryć rannego Kolumba: zgwałcona przez kilku Niemców.Tytułowym katem jest tu Jurgen Stroop. Rocznik dwudziesty" . O'Brien wie. naga.. nie pozwalają spać. G.). czy w ogóle istnieje. ci. który zastrzelił ranną Żydówkę. który wiedząc. L. Podobnie bestialsko została potraktowana przez Niemców Niteczka. o którym nie wiadomo. Są też bardziej "estetyczni" kaci.. Uważał. Machapetian. T. likwidator getta warszawskiego.. wielką radość sprawia mu panowanie nad innymi. jak "normalny" człowiek powinien się w tej sytuacji zachować. za dławił łapą gardło (. nie usłyszał oskarżenia. roztrzaskaną kopnięciem lub uderzeniem.). zabijając Józefa K. biala. by z nich wychować gotową na każde jego skinienie policję. G.. wyrzekającą się dziecka: chwyciłą jq wpół. na okrzyk: lotnik. że potrafią powiedzieć: barachło w ttupiarni żre cudzy chleb.U Borowskiego nie ma wyraźnej granicy między katem i ofiarą. nie wypuszczając drabiny. a Iwan kopał go gdzie popadło: w mordę. np. 2) Urkowie. Krall "Zdążyć przed Panem Bogiem" .twierdzi gorliwie. StaTi w kolejce i gwałcili ją (. egzekucje nigdy się nie skończą . wyróżniając się szczególnym okrucieństwem wobec współwięźniów. acz systematycznie przygotowuje się do roli władcy absolutnego. pełnił funkcję sztubowego. co innego jest najstraszniejsze na świecie. nie poddające się jasnym ocenom moralnym: czy chłopiec. który odznaczał się szczególną starannością w przesłuchiwaniu oskarżonych: przez rrzy dni zamroczenia wypływała z omdleń. Iwan jako funkcyjny ze szczególną dokładnością wymierza karę Bekerowi: Beker leżał. że pieriewospitanije zostało zakończone: więźnia można bez chwili wahania posadzić za stołem sędziowskim naprzeciwko przyszlego oskarżonego. Po nieudolnych początkowych działaniach von Sammerna. aby ratować własne życie.kamieniołomu. Kolumb zobaczył wbitą w krocze jej trupa butelkę. że zginął jak pies.) i rzucił jak ciężki wór zboża. a później kata na folwarku zwierzęcym. ulubioną "zabawą" jest straszenie starych i słabych wybiórką. Tu świat nie jest czarno-biały. ośmiu wlasowców gwalcilo dziewczynę. rak płus-minus. Przyglądał się temu tłum i nikt nic nie zrobił. że krew i tkanki Żydów są zupełnie inne niż aryjczyków. E.. tortury. niesie drabinę (. Andnejewski "Popiół i diament" .. Orwell "Rok 1984" . Ostatniąjego myślą było to.. choć wiadomo. przemocą. co do której moralnej oceny nie ma wątpliwości. by samemu móc cynicznie korzystać z przywilejów przysługujących wypędzonemu przez zwierzęta człowiekowi. bo człowiek jest ludzki w ludzkich warunkach): Żyd. wiecznie! (. dziewczyna wyszla.. Bohater nie poznał sędziego. aby wydobyć informacje na temat Kolumba. nocne łowy na kobiety.). Nałkowska pokazuje zdarzenia. ciosem rzeźniczego noża w ser ce. Potrafi tę wiedzę z ogromną precyzją wykorzystać. wyobraź sobie but depcz4cy ludzką twarz. Kosiński "Malowany ptak" Powieść ukazuje dualistyczną rzeczywistość wojenną: są tylko kaci i ich ofiary. tyrana. Posadzono tam skazańca na kamieniu i jeden z katów wykonał wyrok śmierci. jednak okazuje się. chłodno. Remarque "Łuk Triumfalny" Ravic uciekł z Niemiec przed systemem. a poza tym wiedział. którzy wyżywają się bez karnie na więźniach. gdzie każde auto to kreska. nie miał z tego powodu rozterek moralnych. wyżywanie się strażniczek na więźniarkach w Ravensbruck. aresztowania. Jednak więźniowie obozu to nie tylko ofiary. przebudzeń i straszłiwego bólu chłodna. pierś o plecy. J.Marek Edelman relacjonuje sytuację. często zachowują się jak kaci wobec innych współwięźniów. ale cienka trzcinka gnie mu się uerwowo w rękach. np. opanowany. stają się przyczyną śmierci lub cierpień innych (niewyraźna granica między katem a ofiarą. że pracuje dla siebie na Krzyż Żelazny. że nie ma rzeczy bezwzględnie strasznych. Jedną z metod był również szantaż psychiczny: Haake groził Ravicowi odesłaniem Sybilli do obozu koncentracyjnego. więźniowie. dla drugiego spalenie. Doczekał się pochwały Niem ca: gut gemacht. inne podpalał miotaczami ognia. jaka będzie przyszlość. kalkulując jak najmniejsze straty po stronie niemieckiej.. Kto puści. że syn pani Soerensen nie żyje. Na usługach systemu są kaci: 1) Ci.to kat czy ofiara wojny? ("Przy torze kolejowym"). Stroop przystąpił do Grossaction in Warschau metodycznie. bo dla każdego czlowieka. Bratny "Kolumbowie.Tu katem jest Wielki Brat.1) Katem w obozie Gross-Rosen okazał się sędzia Kossecki. że to go dobrze określa jako dowódcę.) inwigilacja. została następnie zamordowana. ginie pod kijem lub zaszczuty przez psa. W charakterze kata na pewno ujawnia się system. charczał i pluł krwią. J. Widać wówczas. że przekroczył granicę cierpienia -prawiejuż nie czuł bólu.M. Często ofiary.jak twierdził Szczuka . Ukrywający się żydowski chłopiec w swej wędrówce spotyka się wyłącznie z brutalnością. Nasi biologowie stwierdzili. Natomiast system działa sprawnie i ma swoich katów. którzy stoją na rampie z notatnikiem w ręku.Ze szczególnym okrucieństwem pokazana jest scena przesłuchiwania Basika: bicie do utraty przytomności. cynicznie "kupuje" od niej kosztowny. Ravic był przez niego tak skatowany. Niewygodnych z jakiegokolwiek powodu likwiduje (por. potykając się o leż4cych. donosząc na kolegów lub zwykli. Zachowuje się cynicznie. gra o rzeczy i życie więźnia. np. nie pracując. który zadenuncjował czterech Niemców. Jednym z nich jest O'Brien. że dla Winstona będą to szczury. w podbrzusze lub marynarz z Sewastopola. H. fachowy. Następnie po szczeblach łeżc(cej na ludziach drabiny zaczyna chodzić esman.

który rządzi bezwzględnie. które upodlają wszystko.Edek. iż rychło nastąpi koniec świata. stwarzając ich skłonnymi do zła. Mrożek "Tango" . Na jego czele idzie Śmierć. ta sama prostota. Jest jeszcze tzw. rządzi Wielka Oddziałowa.Szatana. jak zwrócić się do jedynego władcy ziemi . nadciąga nieuchronna katastrofa. nie będzie zwycięzców i zwyciężonych. Tęcza zgwałcił. którą będzie wojna. która nieuchronnie nadciąga. W tej obróbce perfekcyjny jest zwłaszcza "Grubas". wie. Kasprowicz daje apokaliptyczną wizję płonących lasów. Golding "Władca much" . zaspokajając swą potrzebę zadawania bólu.Pesymistyczne przekonanie o grożącej katastrofie. W. co mówig. Wciąż płyną ludu gorzkie łzy. Niejako potwierdzeniem tych idei była teoria katastrofizmu geologicznego. To Jack także. Wszystko to odbywa się na oczach ustawionych pod ścianami innych żołnierzy z obozu karnego: Barry nie mógl już oddawać moczu i miał na wpól oderwane uszy od głowy. ten który nie ma kompleksów i dziata odświeżająco. jak i psychiczną. oślepia parobka w niezwykle dziki sposób: szybkim ruchem (. która głosiła. Jej pojedynek z Mc Murphim ujawnił.I. brutalnie likwiduje przeciwników. przy czym Jack pragnie rządzić przy pomocy siły. którego tworzą pieniądze-robactwo. byle siedzieć cicho. Judasza. Miłosz "Który skrzywdziłeś" Wiersz jest przestrogą skierowaną do władcy (władców). Jej ulubioną metodą są różnorodne tortury psychiczne (szantaż. Kenneally "Lista Schindlera" patrz: zbrodnia/zbrodniarz. co ma z nimi jakikolwiek związek.Krew naszą długo leją katy. która ścięła Marie Stuart) Katastrofizm Katastrofizm . inny chłop. T. J. Upaja się strachem ludzi (np. Nadejdzie jednak dzień zapłaty. Tylko postuch musi być.. urządzi polowanie naRalfa. Bernardo Gui. Chłopiec gardzi słabością zarówno fizyczną. Teraz już będzie rządził przy pomocy pięści: widzicie. mały musiał godzinami wisieć u belki z podkurczonymi nogami. Świat natomiast znalazł się pod panowaniem Szatana-zło zawładnęło ludzkimi sercami i najbardziej elementarne zasady etyczne przestały obowiązywać. Nastroje katastroficzne bardzo wyraziście wystąpiły na przełomie XIX i XX wieku. nie intencji. wymaga bezwzględnego posłuszeństwa. żniwa huku i blasku. tej. Grozę potęgują apokaliptyczne obrazy zagłady świata: góry walą się z łoskotem w przepaści. że wszelkie zmiany ziemskiego globu zachodziły w wyniku katastrof wyniszczających wszystkie żywe organizmy. pobił i zamordował znalezioną przy torach Żydówkę. przed którym drżą wszyscy i który zdaje sobie sprawę ze swej szatańskiej siły. Ludzie idą przerażeni. że zdaje się on płonąć. Elity społeczeństwa są zgrają prostaków. Na niebie pojawia się zapowiedź nadchodzącej groteskowej apokalipsy . Za każdym razem "Grubas" robi to z kamiennym spokojem i przyklejonym do twarzy uśmiechem. jaki mam cios. Głosząc chwalebne hasło przywracania pacjentów do normalnego życia. by wyzwał Szatana na pojedynek. a będzie wam ze mną dobrze (. Kesey "Lot nad kukułczym gniazdem" . więc zima.. stosując wszelkie sposoby podporządkowania sobie chorych. okrutnie i. J. Cz. który stosuje w "łamaniu" żołnierzy bicie trzonkami od motyk. "Sala gimnastyczna". panuje więc wios na lub lato. Czechowicz "żal" -Zniża się wieczór świata tego. Święty Mocny" . Ale nie bójcie się.). robiącemu tylko dużo hałasu Arturowi śmiertelny cios kolbą rewolweru..odrażającą w swojej wulgarności zbrodnią. choć dysponuje również bardziej radykalnymi środkami. bo jednocześnie jest kar nawał. Eco "Imię róży" . skłaniało do twierdzenia. poprzez kradzież okularów. bez których Prosiaczek nic nie widzi.Świat znalazł się we władzy brudnych i odrażających pieniędzy. Artyści widzieli ją jako apokaliptyczną wojnę światów. przede wszystkim kultury europejskiej. Bal w operze kończy pojawienie się nierządnicy babilońskiej z neonem w kroku. wrzucanie w kępy pokrzyw). a nad wszystkim góruje wielka głowa w cierniowej koronie. U. torturowany Salwadore). groźby). Zrozpaczony człowiek zwraca się do Boga. ta mądrość zbiorowa. Elżbiety I. J. Patrz: apokalipsa. Sędziami wówczas będziem my!" (B. Służy temu cały system kar z obozem karnym i czarną dziurq na zakończenie. łapczywie pożerających jedzenie w bufecie. sięgnie po władzę. gdzie oczekuje Sędzia-Bóg. że wszystko zostało odkryte i zbadane. W literaturze objawia się zapowiedziami wielkiej zagłady.trzy małpy. dosiadającej odrażającego Lewiatana. gruchotanie kości. Np. dlatego pierwszą ofiarą stanie się Prosiaczek (skala tortur jest ogromna: od szyderstw. Witkiewicz "Szewcy" patrz: historia. wymuszanie publicznego ujawniania swoich najwstydliwszych spraw. ale też chęci "pobawienia" się ofiarą. Oko wyskocZyto z twarzy jak żóltko ze stluczonego jajka. nadrywanie uszu. Modernizm Nastroje schyłkowe wynikające z postawy dekadenckiej pod koniec wieku XIX przybrały formę katastrofizmu. J. którzy obsetwują reżyserowany przez Wielkiego Inkwizytora szatański spektakl. a także w latach trzydziestych.W grupie chłopców Ralf i Jack wykazują skłonności przywódcze. Czerwieński) * "Skrócę cię o głowę!" (jedno z ulubionych powiedzeń krblowej ang. Każde jego przybycie znaczone jest stosami. który jest panem życia i śmierci swoich poddanych (radzi że jeszcze jeden dzień przeżyli). uważać. który skazał ich na grzech. jakim jest szpital psychiatryczny. Katasttofizm szczególnie silnie był obecny w okresach z jakiegoś powodu schyłkowych koniec wieku.Zachód słońca zabarwia cały świat ogniście czerwonym kolorem. S. Pochód zmartwychwstałych zmierza do doliny Joza fata. Jones "Stąd do wieczności" W armii Stanów Zjednoczonych łamie się charaktery i zmienia lwy w potulne baranki. natomiast Garbosz nie poprzestaje już na zwykłch metodach katowania (bicie wierzbowymi rózgami.) wbil lyżkę w oko mtodzieńca i zakręcil nią. W tym świecie nie ma miejsca na grozę końca świata. nie pozostaje nic innego. jego znęcanie się nad bezdomnym niemową polega na przywieszeniu chłopca do belki w stodole i wpuszczanie do niej swego dzikiego psa. zwierzęta. nawet rośliny. że niełatwo odda władzę. co sprawia. Kondukt zmierza do grobu samotnego człowieka. Okres międzywojenny Katastrofizm pojawia się jako następstwo pierwszej wojny światowej i szoku. zazdrosny o żonę młynarz. koniec tysiąclecia.. który spowodowała.. czyli miejsce tortur dla szczególnie opomych. kopanie. jak lobotomia. Patrz: apokalipsa. Nikt nie ocaleje. wybijanie zębów. co służy eliminacji przeciwnika. Zakłócony został porządek natury. Kasprowicz "Dies irae" Nadszedł dzień sądu ostatecznego. A gdy Stwórca milczy. cynicznie (śmiechem nad krzywdą jego wy buchając). bo Bóg.Rolę wielkiego kata gra tu Wielki Inkwizytor..W Kombinacie. Ogień ogarnął nawetjeziora i rzeki. wyśtarczy tylko oskarżyć go o kontakty z diabłem. ziemia pokryła się miliardem krzyży. * . Okaże się. przyklaskującej wszystkiemu z lęku o własne życie. Tuwim "Bal w operze" . upaja się władzą. nieuchronnej zagładzie współczesnego świata i cywilizacji. Przekonanie. aż do zabicia go). że ludzkość doszłajuż do kresu swoich możliwości. Poeta mówi: 66 . siania strachu i dominowania. że w od powiedniej chwili umie zadać niegroźnemu w końcu. Kasprowicz "Święty Boże. Szatan.Przez świat kroczy wielki kondukt pogrzebowy. S. krwią torturowanych i strachem tych. i na targ przyjeżdżają wozy "z zielenizną". że każdego może skazać. będzie teraz dokonywał surowego osądu uczynków. J.. Aby pies nie rozszarpał mu nóg. J. znajdując poklask i potwierdzenie swojej zbrodniczej działalności w gromadzie bfaznów. Kasprowicz "Moja pieśń wieczorna" . K. za nią postępują ludzie.

czterej jeźdźcy apokalipsy już pędzą . Ziemia nasiąknięta krwią przeżywa czas straszliwych żniw. które on stanowi. Wszystkie pozytywne wartości "z wczoraj" dziś ulegają zagładzie: nie ma ufności. by ziemski glob nowymi pchnąć tory.nadciąga nieuchronna katastrofa.K. A. najmłodszy syn Uranosa.patrz: apokalipsa. Świat starych to marazm. Dochodzi do starcia dwóch koncepcji państwa: ojciec twierdzi. * "Biada!. Pierś światów. gwałtownych nie lubi. że żadna ze stron nie chce uznać racji strony przeciwnej. Starzy. ile jej okrucieństwo.I.Koniec wieku i jednoczesny koniec tysiąclecia wzmogły nastroje katastroficzne w kulturze. który sprzymierzył się z innymi tytanami. Ksiądz odwołuje się do racji rozumowych. nie ma piękna przyrody. to czas ufności. J. przed chwilą tak żywa. 2) Zeus jako jedyny uratował się spośród dzieci Kronosa pożeranych przez ojca. III 1) W salonie warszawskim dochodzi do dyskusji pomiędzy młodymi i starymi..patrz: pogrzeb. Czechowicz) Konflikt pokoleń Kontlikt pokoleń . która te wartości sławi. że państwo jest niepodzielną własnością władcy. K. Mickiewicz "Oda do młodości" Mickiewicz kontrastuje wizje dwóch światów: świata starości i świata młodości. porządek klasycyz mu. 2) Podczas balu u Senatora młodzi Rosjanie. Cz. Mitologia 1) Kronos.. domagają się od literatury.. Ostateczne zwycięstwo odniósł Zeus i to on został władcą świata. M. Gałczyński "Koniec świata" patrz: apokalipsa. decydującą o losach świata. IV Podczas rozmowy Gustawa z księdzem konflikt pokoleń ujawnia się w starciu racji serca i racji rozumu. Dawid na wieść o śmierci syna pogrąża się w rozpaczy. że władca powinien wsłuchiwać się w głos swojego ludu.Sprzeczność interesów. wyrażają swoje oburzenie. J. chęć wspólnego działania.Hajmon wiedzie z ojcem spór o losy Antygony. Może mieć miejsce w rodzinie. Wczoraj. Dziś. Patrz: uczeń i mistrz. J. bezruch. Śniadecki "O pismach klasycznych i romantycznych" Autor zarzuca młodym romantykom prymitywizm i dzikość. który daje szanse kańery kreaturom w rodzaju Nowosilcowa czy Bajkowa. egoizm. Hadesa. pełni zapału do walki. Wreszcie dochodzi do bitwy. którzy oburzają się na nie. Ci. (J. Broniewski "Krzyk ostateczny" Dzień głodu.Absalom buntuje się przeciwko swojemu ojcu Dawidowi. T. że ten zwymiotował Posejdona. Klasycyzm (teza) musiał wywołać swoją antytezę (romantyzm). buntuje się przeciwko ojcu. K. by mitologija zastępowała naocznych świadków. która zmiecie z powierzchni ziemi całą ludzką cywilizację. że rodzina władcy nie może stać ponad prawem. Młodzieniec powołuje się na głos ludu tebańskiego. poglądów. kona pod strasznym ciężarem. przybierając formę konfliktu rodziców i dzieci.Spór starych klasyków z młodymi romantykami ujmuje Brodziński jako starcie dwóch koncepcji poezji. harmonię. Baczyński "Pokolenie" (1943) (Wiatr drzewa spienia. zarzucając ojcu niesprawiedliwe rządy i twierdząc. Młodzi. a słowa poezji mają godzić jak oszczep. a on sam ginie z ręki Joaba. że cofa ludzi do etapu barbarzyństwa. Miłosz "Kotysanka" Sielska wizja życia w rolniczym kraju kryje jednak zapowiedź nadchodzącej katastrofy. Kiedy bunt przybiera formę jawnego sięgnięcia po władzę. Młodsi wybierają swobodę i spontaniczność romantyzmu. który nie uznaje Antygony za winną. W kołysce śpi nowy bohater. Demeter i Hestię. Sierpem obcina mu jądra i pozbawia władzy. Wojna tytanów z bogami olimpijskimi była walką pomiędzy dwoma pokoleniami bogów. który spowodował.." (J. Poglądy młodych są odzwierciedleniem poglądów 67 . Pokolenie Baczyńskiego jest świadkiem apokalipsy spełnionej. który na schyłek naszego wieku zapowiedział trzecią wojnę światową i straszliwą bitwę pod Armagedonem. Kochanowski "Na młodość" Szaleństwa młodości są czymś naturalnym. jest kłamstwo i lęk. Starzy odchodzą już w przeszłość. Dzieje Absaloma są jeszcze jednym potwierdzeniem zawartego w Dekalogu nakazu: Czcij ojca swego. Cz.Zapowiedź apokalipsy wypełniła się. która przyniosła zagładę rodzaju ludzkiego. A. które wiążą się z wiekiem człowieka. walka dwóch pokoleń stworzy w kulturze coś nowego i stanie się przyczyną postępu. Literatura fantastyczno-naukowa tworzy wizje ziemskiego globu po totalnej wojnie nuklearnej albo katastrofie ekologicznej. niepogrzebione wokół leżą ciała. Wspólczesność . ognia. artystycznych itp. żeby nie narazić się władzom. Boją się sięgać po aktualne tematy. Spór w salonie jest wyraźnym odbiciem walki klasyków z romantykami. Kasprowicz) * "Na wszystko mrok nicości nieprzebyty spłynął. piękna natury. a nasz naród scen okrutnych. Mickiewicz "Dziady" cz. Kiedy dorósł. Brodziński "O klasyczności i romantyczności tudzież o duchu poezji polskiej" .będę strzelat do siebie i mart wielokrotnie." (J.patrz: apokalipsa. która pokrywa groby. piszą według klasycystycznych reguł. Udziela im rady. Kreon emocjom syna przeciwstawia przekonanie. jak on sam to czynił. to skowyt strzałów. J." (J.. jest czas nienawiści. przy pomocy matki podał Kronosowi środek. Będzie głód. A. bardziej doświadczeni. jak przystało na młodzieńca z pokolenia romantyków. Zatem w wypadku "Antygony" konflikt pokoleń dotyczy wizji państwa i władzy. wolą ład. Broniewski) * "Zniża się wieczór świata tego nozdrza wietrzą czerwony udój". kołysany żołnierskimi piosenkami. widząc serwilizm carskich urzędników. Wyraźna opozycja wczoraj dziś. przyszłość należy do młodych. że sam rządziłby lepiej. Mickiewicz "Dziady" cz. Mnożą się teksty na temat przepowiedni Nostradamusa. Czechowicz "Modlitwa żałobna" . lojalni wobec carskich władz ugodowcy. sam zasiadając na tronie.. Kasprowicz) * "A jako widna ta ziemia. Może rozgrywać się również na płaszczyźnie szerszej i być sporem dwóch różnych pokoleń historycznych. Starsi. Kasprowicz) * "Dzień straszny rodzi się z nocy.. Te dwa stanowiska nie dadzą się pogodzić. jest trawa. Mochnacki "O literaturze polskiej w wieku XIX" Mochnacki ujmuje spór klasyków z romantykami w kategoriach dialektyki Hegla. poruszeni wydarzeniami na Litwie. Sofokles "Antygona" . spór pomiędzy przedstawicielami dwóch różnych pokoleń. Dawid z całym dworem opuszcza Jerozolimę i udaje się na wygnanie. chcą mieć rok bez wiosny. pożoga i mór". Zderzenie tych dwóch nurtów. by w pracy i bojaźni bożej szukały dostatku i szczęścia tak. traktując gojako konieczność. nie ma miłości. Czechowicz "Elegia niemocy" . Wówczas rodzeństwo stanęło do walki z ojcem. powietrza i wojny z dziejowej rodzi się nocy. Świat młodych charakteryzuje dynamizm. A. by podejmowała aktualne tematy. Herę. Z pozycji klasyka oskarża romantyzm. wspaniała wielką godziną konania. Tak rozpoczęła się trwająca dziesięć lat tytanomachia. próbując pocieszyć Gustawa. ornamenty łun. Konflikt bierze się z tego. by wspierała naród w jego cierpieniu. bo chcą go z świata wygnać w ziemię. miłości i poezji. Gajcy "Wczorajszemu" Wiersz jest świadectwem podobnej jak w przypadku Baczyńskiego biografii twórcy. Tym samym staje się w pewien sposób reprezeritantem pokolenia oświeceniowego. Władysławiusz "Do dzieci" Autor nazywa swoje dzieci Tatarami. a ze świerków na połu zwisa głowa obcięta. entuzjazm. Miłosz "Roki" . Biblia (ST) . które nakazują. w której wojska Absaloma zostają pokonane. Jeden ze starych literatów stwierdza. Są zagorzałymi przeciwnikami despotyzmu.. Ziemia dojrzała) . K. Gustaw zna tylko racje serca i na nich buduje swoją wizję świata. niezgodność. że nie tyle aktualność współczesnej tematyki przeszkadza w jej literackim ujęciu. W. (W. syn uważa. Zyskuje zwolenników wśród Izraelitów. Ogromne nieba suną z warkotem.

ścierają się poglądy starych i młodych. Patrz: artysta. za które teraz on i jego pokolenie musi płacić. 2) W rozmowach z Gajowcem Cezary Ba ryka przywołuje argumenty komunistów. Chce wśród chłopów szerzyć oświatę. jak Rzecki i Wokulski. by przeciwstawić się matce. że jej syn odrzuca wszystkie ideały. Młodość i starość nie zdołały się porozumieć. pokątnych interesach. decyduje się sam dokonać zamachu. Swiat nieustannie idzie do przodu. która pozwoli mu spłacić zaciągnięty. że nie należy udostępniać chłopom maszyn. że przed czynem powstrzymuje go jego wiek. że ojciec. "Młodzi" winni im są szacunek. bo ci nie potrafią się z nimi obchodzić i jedynie je psują. Jana. Zapolska "Moralność pani Dulskiej" . nie zdecydowała się na małżeństwo ze stryjem Janka . Świat idzie do przodu. kiedy to młodzieniec nabierał ogłady towarzyskiej i uczył się dobrych manier. którzy nie będą chcieli poprawić warunków pracy i życia robotników. Ludzie tacy. co powiedzą ludzie. by płacić za jego studia. że po raz pierwszy w życiu przeciwstawił się rodzicom. aferzyści i drobni ciułacze. jest zwolennikiem bliskich stosunków dwor'u i wsi. który pr oponuje Gajowiec. wspierany przez swoich rówieśników. Cała mowa Sędziego skierowana jest przede wszyst kim do Tadeusza i dałaby się sprowadzić do odwiecznego w konflikcie pokoleń hasła: . w którym prezentuje swoje radykalne poglądy. odrzucających zapatrzenie w przeszłość i tradycję. Żeromski "Przedwiośnie" .car musi zapłacić za swoje zbrodnie wobec Polski. już odchodzi (w ostatniej scenie Szuman z goryczą mówi: Jak oni się wynoszą). A. próżny trud. G.. prymitywizmowi. w to. specyficznie pojmowanej moralności. Świętochowski "My i wy" "My" to pokolenie pozytywistów.sklepikarze. bojąc się pracy i tego.' . że uczyni ona świat lepszym. którego efektem jest wyjazd Piotra za granicę. u robotników dług. którą Dulska ujmuje w bardzo prostą zasadę: brudy należy prać we własnym domu.Zbyszko buntuje się przeciwko matce i temu wszystkiemu. które łamie wszelkie konwenanse . J.Na spotkaniu warszawskich lekarzy Tomasz Judym wygłasza referat. że został on koronowany na króla Polski. Witold.. zgnuśniałych. Daremne żale "starych" nie zdołają cofnąć życia fal. Młodzi wierzą w możliwości nauki. Na tym tle dochodzi między ojcem i synem do konfliktu. Takie poglądy prowadzą do odrzucenia Judyma przez warszawskie środowisko lekarskie. przeżytych kształtów żaden cud nie wróci do istnienia i nic nie jest w stanie powstrzymać przemian. Opanowanie i zdrowy rozsądek starego człowieka zostają tutaj skontrastowane z emocjami domagającego się natychmiastowych zmian młodzieńca. Głównym hasłem czynią hasło pracy dla dobra społeczeństwa. Te poglądy są wyrazem konfliktu młodych modernistów ze starymi pozytywistami. Zbyszko dość szybko słabnie w swoim buncie. Jednocześnie Swiętochowski podkreśla. A. Mimo różnicy zdań ojcu i synowi udaje się dojść do porozumienia. nie hołduje już dawnym obyczajom i nie przestrzega zasad grzeczności. Mickiewicz "Pan Tadeusz" Widząc. Ale nie należy deptać przeszłości ołtarzy. Chwali w niej czasy swojej młodości.pozytywistów. zgnuśniałymi kolegami. E. zmniejszał dniówki. każdą sztukę bydła. Orzeszkowa "Nad Niemnem" .1) Konflikt pokoleń rozgrywa się na płaszczyźnie sporu Witolda Korczyńskiego z ojcem. Stary Prezes. którzy potrafili dostosować się do nowych czasów. oskarża go o to. Jego zachowanie wyraża irracjonalny bunt przeciwko rodzicielskiej opiece. Hasła rewolucji nie do końca pojął i właściwie nie są one dla niego istotne.Poeta wyrażapoglądy "młodych" . Młody Podchorąży . potrafili poświęcić się ideałom. każąc spiskowcom zastanowić się nad konsekwencjami śmierci cesarza.. są argumentami starca (Wiecznie śpiewasz to samo! hymn starości piejesz. A. którzy żyją jedynie dla siebie. starych jest większość. Toczy nieustanne spory z Bohatyrowiczami o każdą piędź ziemi. bojąc się wszelkiego ryzyka i poprzestając na małych. pełnego zapału lekarza ze starszymi. ludzi młodych. Żeromski "Ludzie bezdomni" . to dawne pokolenie idealistów. z przerażeniem spostrzega. Konflikt pokoleń rozgrywa się tu na płaszczyznie sporu młodego.Anzelmem. przeciwstawia program burzenia Lulka. nie mogąc przekonać zebranych."panicz" poślubi ciężarną służącą. każda epoka ma swe własne cele. o zdobywcy młodzi. Niestety. Artysta staje się jej kapłanem. Wyrazem tego buntu ma być małżeństwo z Hanką. Najego postępowanie ma wpływ również fakt. otaczająca kultem pamięć męża. Ważne jest to. Głosząc hasło "sztuki dla sztuki". Okazuje się odważniejsza od Marty Korczyńskiej.. co ona uosabia: kołtunerii. opowiada się przeciwko zabiciu cara. Pani Andrzejowa. jego zdaniem. Młodzi są jeszcze nieliczni. Przybyszewski "Confiteor" Utylitarnej sztuce poprzedniej epoki przeciwstawia Przybyszewski sztukę nową. podczas dyskusji o zamachu na cara. Muszą też pamiętać i o tym. A. S. 2) Justyna Orzelska łamie odwieczne konwenanse i wychodzi za mąż za schłopiałego Janka Bohatyrowicza. kierując się emocjami. Patrz też: pokolenie stracone. Prus "Lalka" . W trudnej sytuacji ziemiaństwa po powstaniu styczniowym Benedykt Korczyński odszedł od dawnych ideałów. Pozostają tylko ci. "Wy" to pokolenie starych. bo ciągle jeszcze żyją ci. Jest przekonany. co robił. mieszczańskim wartościom. Cezary programowi powolnych przemian. Asnyk "Daremne żale. która przed laty. czyni z niej absolut i podnosi twórczość do rangi religii. niestety.Prus przeciwstawia sobie dwa pokolenia.."Ta w twoim wieku. że nie istnieje możliwość jakiegokolwiek porozumienia między pokoleniami (Czy idąc tak odmiennymi drogami możemy się spotkać kiedykolwiek i uszano wać wzajemnie swoje cele? Nigdy! Wiemy to-między naszymi obozami popalone mosty.W scenie w podziemiach katedry św. więc oni zwyciężą. nawołuje do dokonania zamachu . W końcu Kordian. pozrywane gorble). Według Prusa. Sędzia wygłasza mowę na temat staropolskiej grzeczności. 3) Zygmunt Korczyński wchodzi w konflikt z matką. Współczesna młodzież. choć posyła się ją do szkół. która weszła na jego pole. Prezesowi zarzuca. powołując się na fakt.). S. Nie wynika to z faktu przyjęcia idei komunistycznych. bezkrytycznie zapatrzonych w przeszłość. Słowacki "Kordian" . przebywając na dworach. że Tadeusz nie zajmuje się Podkomorzankami podczas wieczerzy w zamku. jako młody pozytywista. Żeromski "Doktor Piotr" Kiedy po powrocie do domu Piotr Cedzyna dowiaduje się. S." . a Polacy nigdy nie splamili się zbrodnią królobójstwa. ucząc ich nowoczesnych metod uprawy ziemi i obsługi maszyn rolni czych. Stary Dominik Cedzyna nie widzi niczego złego w tym. B. w ciemnościach pogasną znów!).Kordian. bo teraźniejszość bierze swój początek w przeszłości (teońa ewolucjonizmu). którzyje wznieśli. ludzie o wątpliwej uczciwości. kańerowicze.. że wyjazd ojca na wojnę uwolnił go od nieustannego dozoru. Jednak w tym kontlikcie Żeromski nie opowiada się jednoznacznie po żadnej ze stron. które przywołuje Prezes. W zapale młodości zarzuca starszym od siebie lekarzom sybarytyzm i odejście od zasad etyki. Jak sam 68 . Zygmunt nazywa je szaleństwem. odmawiać leczenia. Jednocześnie proponuje. by tym właścicielom fabryk. że okradał robotników. Asnyk "Do młodych" . pełen zapahz.Poeta próbuje w duchu ewolucjonizmu łagodzić konflikt "młodych" i "starych". potra ili swoje życie oddać jakiejś sprawie. Młody Cedzyna przyj muje tam posadę. S. Pokolenie współczesne to dorobkiewicze. Odwołuje się też do racji rozumowych. że za czas jakiś staną się przeszłością i jacyś inni "młodzi" zbuntują się przeciwko nim (I wasze gwiazdy.pokolenia dekabrystów. ale słuszność jest po stronie tych pierwszych.1) Cezary Baryka przyłącza się w Baku do rewolucjonistów. Wszystkie argumenty. którym poświęcił się ojciec.

Jego postępowanie jest wyrazem procesu przemian. (J. z którą on sam bezskutecznie walczy. N. 2) Szymek Pacześ przeciwstawia się matce.~ i przekonanie. Dokonuje się to przez wtrącanie w stan trwałego zdziecinnienia. bezpardonowość. przed wojną niewiele zdołał osiągnąć. syn. że nie istnieje możliwość porozumienia z pokoleniem. wierny jak 69 . Modernizm był epoką apatii. że także rodzice mają niekiedy rację". które dokonują się w Lipcach. Kleinbaum "Stowarzyszenie umarłych poetów" . Rozmemłaniu i chaosowi rodziców przeciwstawia ład i porządek. Tuwim) Kot . S~n Dominikowej opuszcza dom i wraz ze swoją przyszłą żoną rozpoczyna budowę własnej chałupy. Młodzi buntują się przeciwko dominacji starych.jednakowo ważne jest wychowanie dzieci. Cocteau) * "Ale każdy wie.. nierozwaga. a ich utwory to poetyckie Tworki. Negatywny stosunek Leopolda Panka do przybranego syna bierze się także ze swoistego kompleksu niższości . wysokim dostojnikiem komunistycznych władz. Reymont "Chłopi" . (C.pies Kot. J. zazdrość). genialny. (J. Wyrzucają go z kolejnych szkół. którzy zachowaniem i sposobem mówienia starają się manifestować utratę niewinności. starym. matka. który najczęściej przyjmowal postać konfliktu pokoleń.Adresowany do powracających do kraju poetów starszego pokolenia (Tuwim. należy już do przeszłości (. nie odczuwać natomiast nic. Skamandryci przyszłość budujq muskularnq mowq. Podłożem konfliktu są zarówno poglądy polityczne Ksawerego (po wypadkach marca 1968 został usunięty ze stanowiska asystenta na Uniwersytecie Warszawskim). do którego Pimko przyprowadził Józia. Cocteau) "Trwa walka pokoleń o miejsce przy stole". którego jedną połowę zatruwają nam rodzice.Adieu!). Którzy chcą. B. Obdarzony nieprzeciętną inteligencją Ksawery (naturalny syn hrabiego Sulemirskiego) nie może wybaczyć ojczymowi. (K. Jasieński "But w butonierce" Wiersz wyraża typową dla futurystów negację całej dotychczasowej twórczości poetyckiej (. Jasieński powtarza: idę młody. przeciwstawia poeta twórczości modemistów.H. porządek odpowiedzialność). Twórcy tej epoki to durnie w pelerynach. a drugą . by ten przekazał mu ziemię. Na temat obu zwierząt bardzo dużo związków frazeologicznych. Skamandrytów. J. co kot napłakał. W zakoń czeniu wiersza pojawia się przekonanie. Odrzuciło wszelkie formy i konwenanse. że awers i rewers monety posiadają niewielkie szanse na to. Typowy konflikt między młodością (bunt. «inności młodych». Goethe) * "Tragedią młodego pokolenia jest. J.D. Miętus próbuje się temu przeciwstawić. Salinger "Buszujący w zbożu" Holden jest zbuntowanym nastolatkiem. trzeba tylko powtórzyć dawne szaleństwa". Spór zaostrza się. Gromadzi wokół siebie "chłopaków". bezpowrotnie umarli i Tetmajer i Sta. samobójstwo. które negowało jakąkolwiek ich rolę we współczesnej literaturze polskiej (U nas był już koniec świata nigdy nie weźmiecie udziatu w końcu świata (. Andrzejewski "Miazga" Ksawery Panek pozostaje w ostrym konflikcie ze swoim ojczymem. w którym naturalną koleją rzeczy powinien zbuntować się przeciwko swoim rodzicom.G. Jung) * "Bo drzewo musi cierpieć w porze. że jedyną prawdziwą poezjąjest poezja futurystyczna.mówi. którzy przeżyli wojnę w kraju i w większości przypadków mieli za sobą udział w aktywnej walce z Niemcami. która ma być przejawem wyjścia ze stanu dzieciństwa. drzeć z kimś koty. 2) Artur jest już w wieku. W. marazmu. przeciwstawiając się tym. (O. tradycyjny ślub z Alą. f. Dramat Zapolskiej ukazuje bunt modernistyczny. Wilde) * .tym co za mną nie zdqżct echopowiem . Różewicz wypowiadał się w imieniu tych. jak i rodziców". Patrz: dom. bo nawet wycięty na drzewie napis "dupa" Pimko interpretuje jako wyraz chłopięcej naiwności. W. Twórczość modernistów należy do przeszłości. Malraux) * "Życie jest to okres czasu. jednocześnie zmuszając starsze pokolenie do przyjęcia nowego stylu życia. Piesuznawany za przyjaciela człowieka. gdy poczynają krążyć w nim soki. którzy nie nadążają za przemianami. Konflikt Zbyszka i Dulskiej z jednej strony obnaża obłudę mieszczańskiego życia. ględzenia o dusry. że trzeba być odpowiedzialnym oraz poddać się normom i zakazom. Kochanowski) * "Wystarczy urodzić się dziesięć lat wcześniej. okazuje się. że po śmierci starego Boryny jego miejsce przywódcy chłopów (przewodnika lipeckiego stada) zajmuje Antek. (Z. Okazuje się to jednak bardzo trudne w świecie. wykręcić kota ogonem. z drugiej jest ilustracją przekonania naturalistów.Są zwierzętami domowymi z rodziny ssaków. Artur wybiera jedyną możliwą drogę . Marks) * "Chcąc odzyskać młodość. Gombrowicz "Ferdydurke" Matki i ciotki wraz z nauczycielami upupiają młodzież z gimnazjum. S.. ponosi klęskę.) Nie witam was wracajqcych gdyź nie wstaniecie z martwych).. Przyczyna takiego stosunku tkwiła w doświadczeniach wojennych. w którym brak norm stał się normą.W.. syn. która nie pozwala mu ożenić się z Nastką stojącą znacznie niżej w społecznej hierarchii Lipiec.S. ucieka z domu. T. (J. według poety. (J. Został pokonany . żeby młodzi nie szaleli".nie ożeni się ze służącą. Różewicz "Elegia na powrót umarłych poetów" .1) Pokolenie Eleonory i Stomila zbuntowało się przeciwko swoim rodzicom. Broniewski) wiersz był manifestem postawy młodego pokolenia. po wojnie natomiast zawrotną karierę zrobił dzięki przynależności do partii. Bohater nie chce zaakceptować prostej prawdy. po której Antek z żoną i dziećmi opuszcza dom (patrz: rodzina. (A. jest kołtunem. że idzie o swąd ciągnący się z minionych lat i którego starsi nie zdołali wywietrzyć". gdy opadają zeń liście". po bliższym zbadaniu. który nie uznaje zasad obowiązujących w świecie dorosłych. gdy Maciej Boryna postanawia ożenić się z Jagną. jednocześnie wiążąc poezję z życiem (jest w słowach tyle drzew i mięsa). Mrożek "Tango" . Kałużyński) * "Każdy młody człowiek wcześniej czy później dokonuje zdumiewającego odkrycia. Wśród psów występują liczne rasy. że ilekrość słyszy się o «buncie młodych». Niestety.będąc robotniczym dzieckiem. Terroryzuje rodzinę. pokonany przez prymitywną siłę chamskiego Edka.dzieci". postrzeganie "chłopaków" jako czystych i niewinnych "chłopiąt". kupować kota w worku. że może go zmienić". Ich wysiłki są daremne. np. (J.gdy nastał Jasieński. Zbyszko wycofuje się. * "Jakoby też rok bez wiosny mieć chcieli. że zastaje ono świat uformowany i nie zawsze zdaje sobie sprawę z tego. «nowym świecie młodych». jak i jego życie osobiste (jest homoseksualistą). Kiedy Juliasiewiczowa uświadamia mu. tyle.. (K.1) Antek Boryna pozostaje w nieustannym konflikcie z ojcem.patrz: ojciec. iż spotkają się któregoś dnia twaną w twarz". bo się nim urodził. w którym mu przyszło egzystować. Sylwestnak) * "Zawsze mnie uderza. prowokowanie) a dorosłością (stabilność. że człowiek zostaje ukształtowany przez środowisko. zmuszając ją do zmiany stylu życia i wyrażenia zgody najego bardzo konwencjonalny. które. że ten współtworzy władzę. spadać jak kot na cztery łapy. Następuje zmiana pokoleń. Między ojcem i synem dochodzi do bójki. różne pod względem wyglądu i wielkości. czego wyrazem jest także fakt. że po ślubie z Hanką nie dostanie od matki ani grosza. Skamandryci wnieśli do literatury dynamizm i entuzjazm młodości.postanawia przywrócić światu dawne formy. Tuwim "Dziesięciolecie" - Poezję młodych.pies .. domagając się. by już być kimś innym duchowo".

Na wizerunek żony modnej składa się także to. Tństan pragnął go podarować Izoldzie. Oprócz mnóstwa skrzyneczek. bo musi marznąć na dworze. np. toteż zwraca się w stronę czarnej magii. Bedier (oprac. niźli w niewoli przysmaki.) "Dzieje Tristana i Izoldy" . jak psu z gardła wyjęty. racząc go garściami soczystej trawy. Niekiedy dzieci miały z nim kłopoty. jego obrońcą i pomocnikiem (stąd związek frazeologiczny: wiemy jak pies). który wydawał tak radosny dźwięk. kot siedzi cicho i działa. Homer "Odyseja" Gdy po dwudziestoletniej nieobecności Odys pojawił się wreszcie w domu.Po rozstaniu z Izoldą Tństan był smutny i nic go nie mogło rozweselić. paczek.Doktor Faust jest człowiekiem poszukującym szczęścia. Ta zaś zatrzymała psa. Jak trudno uwolnić się od wyrzutów sumienia. woreczków i pudeł do karety wsiada suczka faworyta i kotka z kocięty. przedstawiano jako kobietę z głową kotki lub kotkę z głową kobiety. W sztuce średniowiecza pies symbolizuje wierność.Nie czarny kot jest tu uosobieniem zła. H. bo ludziom wydawał się wściekły. W starożytnej Grecji koty były rzadkością. tu leży pies pogrzebany. o lśniącej sierści brysia. żyć jak pies z kotem. Mickiewicz "Pies i wilk" Gdy wymizerowany. B. Pies jest najstarszym zwierzęciem domowym. Na koniec wilk zauważył wytartą sierść na szyi psa i dowiedział się. Właścicielem Kusego jest Rejent. dając mu kawałki pieczeni ijak zjednuje sobie konia. Poe "Czarny kot" ("Opowieści niesamowite") .W. Chart kpi z kotki.Wchodząca dopiero w świat mała myszka o mało nie przypłaciła życiem swojej naiwności. Kot został oswojony ok. ale jakby wbrew średniowiecznym wyobrażeniom. Wobec tego kot spróbował pochlebstwami zjednać sobie kobietę. Zwierzę patrzyło na alkoholowe wybryki swego pana . Tństan tego dokonał i posłał Milusia Izoldzie w darze. Od tego momentu będzie już towarzyszył Faustowi. jako zwierzę domowe. na co mądra kotka odpowiada: woLę mysz dla siebie niż sarnę dla pana. Zrozpaczony nie jadł. Egipską boginię radości i zabawy. Kobieta postawiła warunki: marzenie kota się spełni. która nie jemu się należy (mnie to kadz4). kto zabije Urgana Włochatego. Zwierzątko nosiło na szyi złoty dzwoneczek. Tu psy myśliwskie służą wydobyciu podstawowych cech szlachty kłótliwości i egoizmu. Na to pies zaczął zachwalać służbę u pana: niewiele jest do roboty. zwłaszcza gdy wmiesza się w to kot.Dziki kot przyglądał się. podjął trud szukania Anielki. Krasicki "Żona modna" . Odnalazł ich. bo według ówczesnego przesądu diabeł chętnie po jawiał się na ziemi w postaci czarnego kota. że było to standardowe "wyposażenie" każdej osiemnastowiecznej modnisi. umarł na jej kolanach.wi pozbyć się kota. że bohater zabił żonę.We wszystkich przeżyciach podczas wędrówki przez pustynię i puszczę towarzyszył dzieciom pies Saba. Argos. że nie ma zbrodni doskonałych. gdy zniknął w pogoni za rannym bawołem i wtedy rozpacz Nel nie miała granic. bo uważała.n. a kiedy wrócił na zgliszcza i nie zastał żadnego z domowników. Nietęgie miny będą mieli właściciele. rozczarowanym do oświeceniowej. obecnie stary. próżny. czego w sobie nie akceptował. tak też trudno było bohatero. pokazał mu czarodziejskiego pieska. S. W jego życiu pojawia się diabeł. której kobieta się bała. że dziewczynka gładzi jego pokrwawione ciało. Kot uspokoił pieszczotami płaczące dziecko. Święte psy trzymano np. gdy Tństan cierpi. nadęty i groźny. W rezultacie okazuje się. przy czym zwierzę chciało zachować niezależność. kiedyś wspaniały pies myśliwski. I. zejść na psy. porwanych przez Arabów. biegł tropem.e. głodny wilk spotkał tłustego. na co mops tłuma czy mu prawidłowość świata. że nie powinna się weselić. I. w sanktuańum Asklepiosa w Epidaurze. Początek kłótni miał miejsce podczas kolacji. pies z kulawą nogą nie przyjdzie. w jaki sposób człowiek oswaja psa. a później go powiesił. Przebywał w tym czasie na dworze księcia Żylenia w Galii. dlatego jest skuteczny. Kipling "Kot. krótkowzroczny. Carroll "Przygody Alicji w 70 .A. niewidomy. Uciekając do lasu. że zając obu wywiedzie w pole. A. Na miejsce Plutona przybłąkał się kot. Doświadczona matka brutalnie wyprowadziła ją z błędu. 2000 p. co ją otacza. Kundel skarży się na swój los. bardzo je szanowano w przeciwieństwie do psów. toteż wyobrażano go sobie jako towarzysza czarownic. własnymi drogami). lekkomyślny. ja bawię. książkowej wiedzy. W większej liczbie koty pojawiły się w Cesarstwie Rzymskim. Bohater narrator opowiadania przyznaje się do dziwnej zażyłości z kotem o imienu Pluton. Trembecki "Myszka. rozśmieszył je zabawą glinianą kulką i zjadł mysz. że zjada dość marne śniadanie.wtórem (nawet oka nie miał). I. wilk oświadczył: Lepszy na wolności kcfsek lada jaki. bo nie płaszczyły się przed człowiekiem i zachowywały niezależność (do dziś związek frazeologiczny: chodzi jak kot. który nękał kraj. bo tylko mysz. tylko człowiek. zaś kot . okaże się. gdy bronił Stasia przed gniewnym atakiem Arabów lub gdy pierwszy wyczuł zbliżające się pomoc i ratunek. gdzie zastał Anielkę i uspokojony. nie będąc przyjacielem człowieka ani jego sługą.W tej bajce ujawniają się typowe kocie i psie cechy. Człowiek widział w oczach zwierzęcia to. zaś kot jest inteligentny i potrafi wykorzystać naiwność szczura. Był towarzyszem człowieka. i nie opuścił aż do spotkania z ojcami. Znosił razy kijami i kamieniami.e. gdzie istnieje podział funkcji: ty służysz. I. pochodzącym od wilka lub szakala. szczęśliwy. który oddalał się coraz bardziej od znanego mu miejsca.Treścią bajki jest rozmowa dwóch psów: podwórkowego kundla i salonowego mopsa. a jej ciało zamurował we wnęce. właściciela powitać radośnie. kot i kogut" . Sienkiewicz "W pustyni i w puszczy" . Goethe "Faust" . by wreszcie w niewyjaśniony sposób spowodować.Wiernym przyjacielem Anielki był jej pies Karusek. by sobie los poprawić. Wreszcie dotarł na folwark. Ale najczęściej był im bardzo przydatny. że to od obroży. Należy przypuszczać. otoczone czcią. w Egipcie pojawił się ok.pies. Szczur dużo mówi.jak się panu zdawało . Bastet. że to jego pies udusił zająca. W czasie pożaru dworu Karusek uganiał się po polach.n.miły. 4000 p. oblepiony wrzodami. co zrobić. Milusia. na dziada warknąć. tylko popilnować dziedzińca. nie pił. gdy trzykrotnie zasłuży na jej pochwałę. przypisuje sobie chwałę. Zaczął w człowieku wzbudzać strach. zapytał. gdy okazało się. L.z dezaprobatą. ale magiczny dzwoneczek wyrzuciła do morza. by ta pozwoliła mu wchodzić do jaskini i częstowała go mlekiem. Mickiewicz "Pan Tadeusz" Powodem sporu między Asesorem i Rejentem są dwa psy myśliwskie: Kusy i Sokół. Prus "Anielka" . Gdy po polowaniu na niedźwiedzia jeszcze raz Kusy i Sokół rzucą się w pogoń za szarakiem. niewinny i przyjacielski. wita go radośnie i umiera. jego pies. A. wzgardzony. W ten sposób zdobył stały wstęp do jaskini i miskę mleka. E. Krasicki "Dwa psy" . a nie czarnego kota. J. bo się w sądzeniu poszkapisz. mówiąc o kocie: kot bestyja. narodu naszego zguba! Na koniec ku przestrodze wypowiedziała sentencję: nie sądź nikogo po minie. że każdy ze szlachciców z jednakową determinacją upiera się przy tym. ale książę zdecydował się oddać psa tylko temu. który chodził własnymi drogami" ("Takie sobie opowiadania") . gdzie miały leczyć chorych lizaniem. Książę chcąc rozpogodzić Tństana. który był jego sobo. czuć się jak zbity pies. Krasicki "Szczur i kot" Szczur jest tu zadufany. toteż najpierw wykłuł kotu oko. zaś Sokoła Asesor. że wszystkie smutki natychmiast pryskały. poznaje swego pana. J. podczas pierwszego spotkania z Faustem Mefistofeles ma postać czarnego pudla. W średniowiecznej Europie były rzadkością. Krasicki "Chart i kotka" . Kogut wydał się jej buńczuczny. R. rozpowszechnionym na całym świecie. w Nubii.

kot został tu zantropomorfizowany: tęskni. tych. jego tajemnicza i fascynująca osobowość. Nałkowska "Granica" . gdy pił wódkę. Szmendeferek. R. gdy chciał stłumić pierwsze oznaki niezadowolenia na folwarku. pies rozrywał mu nogi. domagał się spacerów. Pierwszy oficjalny występ Kryski jako gospodyni. Ale takiej uczty powstańcy od miesięcy nie mieli. w mieszkaniu Lichodiejewa. Szymborska "Kot w pustym mieszkaniu" . z kim warto rozmawiać.1) Wtorek. dla którego. że: imię kota to sprawa.). Jak się potem okazało. którego trzeba przesłuchać. nikt nie karci za rozrzucone papiery). jak różne prawa obowiązują na świecie. wieszał chłopca za nadgarstki u belki . R. dziewczyna przyjedzie do niej aż z Warszawy. Dopiero kiedy chłopak wrócił z wojny. gdy pokazuje kota.S. zmyślny Napoleon zabrał je potajemnie i trzymał gdzieś w ukryciu. jak też w końcu pozbawienie złoczyńcy wolności i wykonanie wyroku śmierci. uciekł z domu i przepadł bez wieści. Kolejne wiersze tomiku pokazują różne kocie osobowości. dywany. szokując obserwatorów swoją osobą. którzy mieszkali w piwnicach i suterenach i o ich życiowych możliwościach. Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" . gdy nie było Tomasza. Z. który jest po prostu kocim rozbójnikiem. Kosiński "Malowany ptak" W swojej upiornej odysei wojennej mały żydowski chłopiec trafił także do chłopa Garbosza. planuje karę. i Tomasz bardzo przeżyli śmierć psa. Pojawiła się ona bowiem w okresie. jed~~ne zapewne stworzenie. więc Teresa nie czuła się tak przejmująco samotna. np. mimo że jest tak samo karmiony. później wpuszczał do niej psa.M. 71 . to kot rodziny Blythe. by nadszedł twój pies. zaś szpic pani Gierackiej paradował swobodnie po podwórku. Smutne jest twoje życie. pies Jima Blythe. wywołując na nowo jego agresję. zagryzał marynowanym grzybkiem i dorzucał oskarżenie: stużbowym samochodem się rozjeżdża bez skrupułów lub wsiadał do tramwaju i chciał skasować bilet. zapamiętał tę jedną zamęczonego białego kotka. To zdarzenie zapamiętali wszyscy czytelnicy "Kolumbów". On ze swoją niezależnością i indywidualizmem nie przystosowałby się do totalitarnej rzeczywistości folwarku. z zawadiacko podwiniętymi wąsami kawalerzysty. G. Wtedy Piłat powiedział: Rozwiążcie mu ręce. Kowalska "Pestka" . J. wykorzystał wychowane przez siebie psy w stosownej chwili. Tak jak bohater powieści Stevensona (patrz: sobowtór) zmienia swą osobowość. nie ma co jeść. do którego jesteś przywiązany (. Pojawia się zawsze w towarzystwie Wolanda.Jedną z postaci w szeregu spotykanych przez Alicję. mieszka w Gdyni z matką bohaterki. Kotka Dobrodusia. a śmierć psa przeżyje równie dramatycznie jak śmierć matki. gotową na każde skinienie władcy psią policję. chcąc stworzyć swój korzystniejszy obraz. a na uśmiechu kończąc (Wiele razy widziałam kota bez uśmiechu. Przez ponad cztery lata mieszkał na stacji kolejowej. Tygryszard Drapież. na których podstawie można się dowiedzieć.. W. ten cierpiał akurat na straszny ból głowy i z wielką niechęcią myślałojeszczejednym więźniu.O czyjejś śmierci. Jak mało my. Bohater liryczny utworu.. wpadał wściekły Garbosz. począwszy od ogona. Zupełnie opuściła cię wiara w ludzi. oczekując na powrót Jima. półki) w wierszu opowiada się z perspektywy kota. jest kot z Cheshire. np. świat przestał być tamtym. Dowcip polegał na tym.Figa. Orwell "Folwark zwierzęcy" Nie bez powodu pewnie w utworze Orwella nie ma kota. psie z kulawą nogą. gdy podane zostały następujące dania: kasza pluj i królik w potrawce. skomplikowana natura kota. Rocznik dwudziesty" Rzeczywistość Warszawy w czasie powstania: nie ma mieszkań. uśmiecha się od ucha do ucha. czeka. Wiersze zainspirowały A. miał swoje upodobania. ale uśmiech bez kota zobaczyLam po raz pierwszy). przeistacza się w dzikie stworzenie. że nie można wsZystkich swoich uczuć przelewać na psa. kotach i diabłach") . Agata cieszy się na spotkanie z nią tak.1) Jednym z członków świty Wolanda jest Behemot ogromnych rozmiarów czarny kot. bo tak był szkolony. Montgomery "Rilla ze Złotego Brzegu" . które tu pokazano symbolicznie. inna ręka podaje rybę. L. chodzący na tylnych łapach. Fitek był przykuty do budy o każdej porze roku i mógł poruszyć się tylko na długość łańcucha (tu kończyLy się jego życiowe możliwości). Drogą wielu ćwiczeń uczynił ze szczeniąt sprawną. tzn. Od obserwacji zwierząt Elżbieta przechodziła do rozmyślań o ludziach tzw.. posiadł zdolność stop niowego znikania. o odchodzeniu ludzi. Kiedy Figa ciężko zachoruje. gdy Jeszua na podstawie obserwacji powiedział mu wiele o nim: marzysz tylko o t~'m. niełatwa. kot mężny do końca.Kot występuje tu w roli sędziego. poeta zdradza mu jeszcze jedną tajemnicę -jak zwracać się do kota: raz jeszcze więc przypomnę o tem. który stosował wobec przybłędy szczególnie okrutne tortury.L. trzymanego tam na uwięzi. I ona. bo powinno sprawiać zwierzęciu przyjemność jego kontemplowanie. a trwaniu rzeczy (szafy. T.krainie czarów" . ale ma też magiczne właściwości. Judasza. Jeżeli chłopcu nie udało się utrzymać z podkurczonymi nogami wysoko nad klepiskiem.Na podwórzu przed kamienicą Elżbieta obserwowała często psa Fitka. kopał i pastwił się nad psem. który potrafi zachowywać się jak człowiek. Dostrzegł w skazańcu kogoś godnego uwagi. Na podstawie zbioru wierszy wyłania się cała. hegemonie. czytała i demonstracyjnie nosiła "Annę Kareninę". Iwaszkiewicz "Opowiadanie z kotem" ("O psach.A. W pogodne dni jest potulny i uległy. 2) Doc. Przyznasz przecież. jakby była ona bardzo drogim jej człowiekiem. a poza tym wyrażać naturę kota. Gdy zaś udało się chłopcu przetrzymać zwierzę i Judasz go nie poranił. czym kociość jest i co oznacza. Eliot "Koty" . ludzie wiemy o świecie innym niż nasz . Przy czym. A. Kundera "Nieznośna lekkość bytu" . mimo że skazany dopuścił się wielu innych zbrodni. Bratny "Kolumbowie. czyli Dr Jekyll i Mr Hyde. wydobywając typowo psie cechy ich osobowości. M. np. jak właśnie on. Wtorek znowu zamieszkał w Złotym Brzegu. Są natomiast psy. Gdy na koniec czytelnik pojął. nawet kogoś. J. Dalej znajdują się utwory o: psich snach.Przez większą część wspólnego życia Teresy i Tomasza towarzyszył im pies imieniem Karenin. nosząca męskie imię. 2) Gdy Jeszua pojawił się przed obliczem Piłata. a kiedy ogłoszono zawieszenie broni. Groński "Po co właściwie trzymać psa" Na to prowokacyjnie postawione w tytule pytanie odpowiedzią jest cały tomik wierszy: "Po co właściwie trzymać psa". jednak gdy nadejdzie burza. którą jest dla skazanego niemożność uwolnienia się od powracającego przez całe życie obrazu kota oblanego benzyną i podpalonego.. kot kolejowy. Gdy mianowicie suce urodziły się szczenięta. że była to suka. dob rze znanym światem (inne kroki na schodach. który pozostał po śmierci właściciela. bo wypełniał jej chwile.zdaje się podsuwać tę myśl poetka. "podziemnych". bił. wbrew pozorom. gdy Teresa. "Koty".M. ukochana suczka Agaty. Kiedy jego pan szedł na wojnę. psach wiejskich i psach wysokorodowodowych.Jest to zbiór wierszy poświęconych kotom. drażniąc łańcuchowego kundla swoją swobodą. że Pies jest Psem. Zwłaszcza Teresa była bardzo przywiązana do psa. pies po śmietnikach się watgsa itd. wymierzającego karę. Webbera do wystawienia słynnego musicalu pt. Przeciwskazania każdy zna: pies zamiast kaszy żąda mięsa. M. bez której ani dnia dom by nie funkcjonował.v stodole. Podczas czterech lat wojny rzadko kiedy był Jekyllem. będzie przy niej aż do końca. Poza tym opowiadanie podnosi kota do rangi bohatera literackiego (poszukiwanie specjalnego kota do napisania utworu). ale. który jest główną władzą na kolei i nikt tak podróżnym nie dogodzi.. może uchodzić za symbol wierności. Ze zdziwieniem stwier dzała. którym później okazał się jamnik Bączek.. złości się. np. a Kot jest Kotem i nie można z nim obchodzić się poufale. Wtorek odprowadził go na stację.

gdy gość wchodzi. Marzycielami. Grupę francuskich dzieci prowadzi mnich. który nie szczeka. jak Filip Dobry.. Gdy Luisa dowiedziała się. krzyżowca uczestniczącego w słynnej krucjacie z 1204 r. prawie dziecko. Samozwaniec) *"Dziś ludzie zwierząt się nie boją. któr ego akcja rozgrywa się w I poł. że dzieci idą do Jerozolimy wcale nie z pobudek religijnych. a także inne wyprawy podejmowane z inicjatywy papiestwa przeciwko poganom w celu rozszerzenia wiary katolickiej. Jej motywem były uniwersalistyczne dążenia papiestwa i chęć zdobycia na Wschodzie nowych państw chrześcijańskich. (priysłowie holenderskie) * Psu. którymi tak łatwo omamić masy (mimo sprzeciwu mnicha.Dedal mógł w nim odnaleźć drogę. * "Tak tworzyła się maska. wszystkie dzieci zginęły w drodze lub zostały sprzedane w niewolę. który wysłuchuje ich spowiedzi. który nie mówi i psa. który brał udział w II wojnie światowej i przeżył bombardowanie Drezna. blasku. którzy rywalizują o jej względy. do czego powinni być zdolni prawdziwi rycerze: ich heroizm polega nie tylko na odwadze i męstwie w walce. w celu zdobycia Ziemi Świętej.. (przysłowie włoskie) * Stary pies nie szczeka na próżno. uświęcona przez Kościół wojna z niewiernymi (Saracenami). wreszcie jako utwór o miłości. za którą mógł ukryć się świat ujarzmiony przez żądzę zysku i prLemoc". że będzie to pewnie jeszcze jeden utwór. Dla interpretacji utworu znacząca jest rozmowa autora. Burckhardt). Pogańska czarodziejka Armida zwodzi urzeczonych jej urodą krzyżowców. w czasie której okazuje się. uwikłane w sprawy.. Jego potomkowie (przede wszystkim Karol de Valois) pragną wskrzesić dzieło przodka i raz jeszcze ruszyć do Jerozolimy. Zjego spowiedzi mnich dowiaduje się.schroniskach dla psów. Film stanie się zachętą do udziału w następnej wojnie. Badziak) *"Wierności psa nie sposób wyśmiać.Autor pyta. ale już renesansowej (co podkreślał też J. Labirynt Labirynt . W wyprawie brał też udział brat Baldwin. Wyprawa zakończyła się kompletnym fiaskiem. zagarnięcia cudzych terytoriów. Więcej jest psów pokaleczonych przez ludzi niż ludzi pokąsanych przez psy". Vonnegut . a krzyżowcy wrócili z bajecznymi łupami. umieszczono w nim syna żony Minosa . wszyscy szli calq noc).Pazyfae i byka przysłanego na Kretę przez Posejdona.powieść ukazała się w 1960 r. J. (K.. należy ją rozumieć wieloznacznie: jako utwór o całkowitym rozmijaniu się ideałów z rzeczywistością (wyzwolenie grobu. W założeniu inicjatorów to właśnie dzieci miały wyzwolić grób Chrystusa z racji swej niewinności i bezgrzeszności. dzieci. Minos wstydził 72 . których nie rozumie. którzy szkicowali plany wypraw krzyżowych. stąd doskonale splatają się tu dwa wątki . grzechem a świętością. Został zbudowany na polecenie króla Minosa. jako utwór o nieziszczalności ideałów (bramy raju istnieją ty. (priysłowie staropolskie) * Myszy tańcują. (J. Malaparte) * Stary pies trudno przyzwyczaja się do łańcucha. Tasso głosi pochwałę chrześcijańskiego rycerza. rycerstwa. Łysiak) Krucjata Krucjata (łac.. w której wzięło udział około trzystu tysięcy dzieci w wieku 10-16 lat. Hasło rzucone przez Urbana II znalazło szeroki oddźwięk wśród panów feudalnych. szybkiego wzbogacenia się. powiększenia sławy. Kościołowi krucjaty służyły jako pretekst do podwyższania podatków. v. Wyznają mnichowi swoje mroczne żądze i fascynacje. z żoną przyjaciela. zmuszonego do wyboru między pięknem a brzydotą. Zwierzęta boją się ludzi.Wyprawa krzyżowa. Huizinga). Tu krucjata jest maską do mówienia o kon kretnej rzeczywistości . składający się z takiej gmatwaniny komnat i korytarzy. na zdolności wyrzeczenia się uniesień miłosnych w imię wyższych celów. (M. (Hamilton) *"Pies różni się od człowieka tym. * "Żaden ludzki głos nie potrafi wyrazić żałoby z taką ekspresją jak głos psa". Pokazuje głównego bohatera. Pokazuje tu Tasso. też byłego żołnierza i więźnia. twierdząc. Powieść Andrzejewskiego jest paraboliczna. w której będą ginąć młodzi chłopcy. że powstaje kolejna książka o wojnie. który ma pieniądze mówi się: "szanowny panie psie". jako utwór przeciwko wszelkiej dominacji i doktrynerstwu (tu: ideologia Kościoła). (prLysłowie polskie) *"Jak zagłaskać kota na śmierć". K. iż realizuje on tylko przedśmiertne życzenie hrabiego Ludwika z Vendome (patrz: rycerz).lko na martwej i spalonej stońcem pustyni.v~wa n n v T. w znaczeniu węższym były to wojny podejmowane przez chrześcijaństwo zachodnioeuropejskie w XI-XIII w. Ideę krucjaty zrealizował papież Urban II. (prcysłowie arabskie) * U dobrego gospodarza nawet pies z kotem żyją w zgodzie. Huizinga "Jesień średniowiecza" . Urodzony przez Pazyfae potwór miał głowę byka i tułów człowieka. * "Krucjaty .. nawiązując do bezsensownej krucjaty dziecięcej. dano mu na imię Minotaur. XIV w.miłosny i wątek "świętej wojny". jak Filip de Mazieres i politycznymi fantastami. Billego Pilgrima w czasie wojny jako młodego chłopca. (C. ale też na umiejętności opanowania żądz cielesnych. opiekował się pozostawionymi w kraju rodzinami i ziemiami. i sławy". pomnażania sławy wcale nie średniowiecznej. Andrzejewski "Bramy raju" Także nawiązanie do krucjaty dziecięcej zakończonej klęską."Rzeźnia numer pięć" . (W. Odheroizowując bohatera i wojnę.. mroczne pobudki działania). pojawia się wielokrotne nawiązanie do rządów królakrzyżowca Ludwika Świętego. . Vonnegut stworzył powieść przeciwko wszelkim wojnom. co powiększyłoby prestiż i dochody papiestwa. ale dlatego. (J. za- protestowała gwałtownie. kiedy kota nie czują. Toteż "Rzeźnia" jest powieścią antywojenną... Druon "Królowie przeklęci" W cyklu powieściowym.to głód barwy. Krucjata staje się pretekstem do ukazania człowieka szamoczącego się w pułapce świata. człowiek zaś obszczekuje go. którego nie mogą pokonać nawet złe moce. kim byli ludzie. zaspokojenia żądzy przygód i zapewnienia dreszczyka emocji (wojna jest bowiem takim uniesieniem. Fatalna sytuacja polityczna i ekonomiczna Francji uniemożliwia realizację tego zamysłu. Tasso "Jerozolima wyzwolona" Dzieje pierwszej wyprawy krzyżowej (1096-99) dowodzonej przez Godfryda z Bouillon. Wyprawę zainicjował Jakub zwany Pięknym. gdy jest już za drzwiami". iż tylko jego budowniczy . Kościół udzielał krzyżowcom specjalnych odpustów. Huizinga). (przysłowie jakuckie) * Strzeż się człowieka. jakiego uikt nigdy nie doświadczyl). pod panowaniem Turków seldżuckich. by się samemu śmiesznością nie okryć". natomiast krzyżowcom do zdobywania bogactw. J.. nie chce walczyć.Labirynt kreteński to olbrzymi pałac. że chcą być blisko osoby kochanej. pustynia jest grobem spragnionych i laknących). pasterz z okolic Cloyes. . M. wzbudza litość. że szczeka.. reprezentowane przez mitycznego Plutona.Podtytuł utworu brzmi: "Krucjata dziecięca" i jest nawiązaniem do wyprawy krzyżowej z 1212 r. Wszystkie wiersze tworzą wspaniały obraz psa przyjaciela człowieka. kiedy to został doszczętnie spustoszony i splądrowany Konstantynopol.) . Akcja eposu Tassa rozgrywa się w dwu planach: w planie historycznym i w płaszczyźnie działań sił nadprzyrodzonych. jako utwór o narzuconych ideałach i celach. według którego nakręcą film z Johnem Waynem lub innym mocnym mężczyzną w roli głównej. Na popularność krucjat złożyły się obok względów religijnych także inne: chęć zdobycia łupów. znajdującej się od połowy XI w.

(pczysłowie holenderskie) Lekarz Lekarz . (J. a kary dostosowane są do wielkości ich zbrodni. "Do Montana"). godnym mistrza Dedala. plątaninę możliwości (dróg. w tym także do świata podziemnego. Jedynym wyjściem z tego labiryntu jest śmierć. przechodzi jedna w drugą. bo miała właś ciwości magiczne (z lewej żyły była śmiertelną trucizną. Począwszy od XIX w. podzielony na kręgi. Uczeń szybko przewyższył mistrza. Eliade stwierdził.Pierwsza część utworu pt. a w nim zwłaszcza: H. Dla niej na kilka miesięcy w roku przestrzeń labiryntu podziemnego stawała się obszarem znanym.syn Apollina i Koronis. rozwiązań. nie szkodzić. w 46 p. gdzie rozwinęła się sztuka lekarska. że jest to miejsce szczególnie ważne.e. Kieffer "Żeby cię lepiej zjeść". stąd musi się ona bronić przed niepowołanymi. halucynogenne zioła. Paracelsus uchodzi za prekursora nowoczesnej medycyny. który rozpoczął swoją wędrówkę w poszukiwaniu sklepów cynamonowych. którego 73 . B. np. występek. Sekret wejścia do biblioteki i wyjścia z niej znał tylko bibliotekarz i jego pomocnik. 3) Świat z jego złożonością i życie. zdrowie jest wyrazem równowagi między składnikami natury człowieka. Dostojewski "Zbrodnia i kara". samopoczucie człowieka podlega wpływom środowiska (powietrze. Ponieważ autor wykorzystuje w utworze technikę oniryczną. "Piekło" pokazuje świat podziemny z całym jego skomplikowaniem. która płynęła w żyłach Gorgony. 5) Zagubienie we własnym wnętrzu. Została zbudowana według planu. próbami cierpliwości i wytrwałości. W nawiązaniu do mitologicznej sytuacji labirynt oznacza w przenośni: 1) Szczególnie skomplikowan ą przestrzeń (labiryntową). Sienkiewicz "Quo vadis" (uwagi dotyczące życia chrześcijan). śmiech zabija strach. podobnie jak dla mitologicznego Minotaura. Kochanowskiego był doktor lakub Montan (por. Przypisywane mu teksty. J. Schulz "Sklepy cynamonowe"-La biryntem może być przestrzeń miasta rozciągająca się między dzielnicą sklepów cynamonowych a Ulicą Krokodyli. Galen był najsłynniejszym po Hipokratesie lekarzem starożytnej Grecji. przez którą jak przez Styks przewozi Charon. trzeba przejść Przedsionek. a wszystko będzie proste". Piekło u Dantegojest labiryntem doskonałym. 7) Mądrość. zasady etyki lekarskiej. pieniędzy. 6) Grzech. U. obowiązujące w dużej mierze do dziś. sytuację szczególnie zawiłą. np. a później pokonać rzekę Acheront. a także laska i owinięte wokół niej węże. F. środowiskiem i trybem życia. Najbardziej popularne rozumienie labiryntu odnosi się do szczególnie skomplikowanej przestrzeni. Ojciec oddał go pod opiekę centaurowi Chejronowi. * "Jeżeli jakaś rzecz jest dla ciebie szczególnie trudna. że chorób nie wywołują demony ani złe bestie. skomplikowaną lub bez wyjścią.M. że wszystkie labirynty w świątyniach były imago mundi (wyobrażeniem świata). Trafiła tam Kora. w których człowiek zawsze czuł się zagubiony. Prus "Lalka" (obraz Paryża). czyli potomków Asklepiosa. przedstawiciela sztuki lekarskiej na wyspie Kos. zwłaszcza gotyckich. przestrzeń nie podlega tu prawom fizycznym. Jest tam również tzw. (Marek Aureliusz) * "Usuńcie ludzi. Salinger "Buszujący w zbożu". Hipokrates zwrócił uwagę. zbrodnię. H. Już samojej położenie w opactwie sugeruje. 4) Zawiłość sfery uczuć. Katka "Proces" . z prawej . Otrzymał bowiem od Ateny krew. znalazła się jakby w centrum podziemnego świata. w anonimowej masie tysięcy podobnych ludzi. ale też pokonał Minotaura i wyszedł cało. a którą po jej zabiciu zebrał Perseusz. Na dnie piekła pokutują najwięksi grzesznicy. to. w tym także świat podziemny. znanejako "Corpus Hippocraticum" sąniepewnego autorstwa. Juliusz Cezar udzielał obywatelstwa praktykującym leczenie i odtąd prestiż lekarzy wzrósł. druga księga "Poetyki" Arystotelesa na temat śmiechu. Znajdują się tu księgi. poznając całą absurdalność i nieludzkość instytucji państwa autorytarnego. M. Wprowadził leki sporządzane z roślin i minerałów. wskazania lecznicze. wiersz K. Remarque "Łuk Triumfalny". Reymont "Ziemia obiecana". Ojcem medycyny nazwano Hipokratesa. Do pokonania potwora zgłosił się Tezeusz. F. zgodnie z którą lekarz powinien działać dla dobra chorego.Osoba zawodowo zajmująca się leczeniem (uzdrawianiem).D. Opracowano w tym celu system zabezpieczeń (lustra. ponieważ ktoś musi tę tajemnicę przekazywać z pokolenia na pokolenie. Zwrócił uwagę na udział różnych metali w leczeniu. Wielu bohaterów nie mogło odnaleźć się wśród plątaniny ulic. 2) Zamęt. dopiero niemożliwe wymaga trocbę czasu. Patrz: miasto.miała właściwości wskrzeszania umarłych). Bogowie uważali.W poszukiwaniu najwyższego sędziego Józef K. nadwornym lekarzem i przyjacielem Marka Aureliusza. najsłynniejszego lekarza greckiego. zabłądził w znanym sobie mieście. Rousseau) * Bardzo trudne można zrobić szybko. Atrybutami boga były: szyszka świerkowa. "Do doktora". wydarzeń). choć jest to obszar uporządkowany. E. a przede wszystkim skomplikowanie labiryntowy układ bibliotecznych pokoi). wędruje przez labirynt pokoi i korytarzy. który przy pomocy królowej Ariadny (nić Ariadny) nie tylko wszedł do labiryntu. nie uśmiercać w żadnych okolicznościach. Znajdują się tam opisy stanów chorobowych. woda).n. była przecież jej domem. W Rzymie początkowo zawód lekarza był zajęciem niewolników. nie należy przypuszczać. Wędrówka na kolanach po krętych ścieżkach takiego labiryntu miała b~ć namiastką pielgrzymki do Ziemi Swiętej. "Do Jakuba". którego nie znał żaden z mnichów. Eco "Imię róży" Przestrzenią labiryntowąjest tu biblioteka. w których przebywają dusze grzeszników zależnie od rodzaju popełnionego występku. tylko siły naturalne posłuszne prawom przyrody. jest dowolnie rozciągliwa. Tylko bibliotekarz miał też prawo poruszać się w labiryncie ksiąg. który wyjawił mu wszystkie tajniki wiedzy lekarskiej. Interpretowano go jako drogę Jezusa z Jerozolimy do Kalwarii lub też jako życie ludzkie z jego manowcami. Podobnie dzieje się z przestrzenią w domu. Co roku musiał mu jednak dawać na pożarcie siedmiu młodzieńców i siedem dziewcząt. która jednak zostając żoną Hadesa. Wierzyńskiego "Pieśń ze środka miasta" (poezja Skamandrytów). 1. Balzac "Ojciec Goriot". wtajemniczenie.M. że został naruszony porządek świata i Zeus zabił Asklepiosa piorunem. w marzeniach. Dante Alighieri "Boska Komedia" . Kult Asklepiosa (Eskulapa) utrzymywał się długo zwłaszcza na Peloponezie. Ludźmi najlepiej rządzi się przez strach. doktor. nie zdradzać tajemnic pacjentów. że jest ona niemożliwa do spełnienia w ogóle dla człowieka". błędne koło. Łatwo się tu zagubić. Przysięga Hipokratesa. więc ktokolwiek pogwałci zakaz wstępu do biblioteki i zechce poznać zakazane księgi. musi zginąć. co dzieje się w umyśle wpływa na ciało i odwrotnie. Nie zawsze marzenia te się spełniały. Galen był autorem wielu prac z dziedziny medycyny. Popularne rozumienie labiryntu odnosi się do przestrzeni wielkomiejskiej. Aby się tam dostać.się potwora i kazał go zamknąć w labiryncie. poznał nawet sposoby wskrzeszania umarłych. zapadnie. Adresatem wielu fraszek J. Jest to największa biblioteka chrześcijańskiego świata. B. przygodą. W. Labirynt w chrześcijańskich kościołach średniowiecznych. Dotyczy to zwłaszcza wielkich aglomeracji. Bohater. Nie zamieszkałe pokoje zarastają roślinnością. praktykowana przez asklepiadów. W mitologii bogiem sztuki lekarskiej był Asklepios . które nie powinny być czytane przez wszystkich. E. stanowił element dekoracyjny o skomplikowanym wzorze. miasta w powieściach nęciły bohaterów obietnicą zrobienia kańery.S.

które są przyczyną malarii wśród chłopów. nie wywyższał się. w tym medycynę. dlatego wchodzi w układ z Mefistofelesem i zapr~edaje mu duszę w zamian zajego shtżbę i obietnicę szczęścia. tzn. gdzie ty nie chodzisz. że należy z nią walczyć. B. żeby po wielu rozczarowaniach wobec świata oddać się pracy nad badaniem włosów ludzkich. Dziecko traci wzrok. widząc lady Makbet. zauważył jej piękną niegdyś twarz i uświadomił jej. jednostajne życie. pragmatyczny doktor Szuman nie ma złudzeń co do tego. Trzeźwy. że ma wobec najuboższych przeklęty dług do spłacenia. lutnię. w gruncie rzeczy zna mechanizm działania państwa i wie. I. by móc stworzyć drugi świat w sobie. Choromański "Zazdrość i medycyna" Rebeka Widmarowa była jed nocześnie pacjentką. który sam w młodości przeżył nieszczęśliwą miłość. dziewczyna udaje niemowę. stuchat rzężeń. Zabieg jednak zakończył się klęską. twarz mial zabryzganą cieplymi jej strugami. Nastawieni wyłącznie na duży zarobek. chirurg niemiecki. E. Kordian twierdzi jednak. jak też jego kochanką. był doktor Gerhard z Królewca. który ją porzucił w młodości. są albo rzeczywiście chorzy. za namową aptekarza i żony. których Judym określiłby mianem lekarzy ludzi bogatych. w którą lubi przebierać się instynkt utrwalania gatunku. odrzekło: tam. Jako lekarz będzie musiał podjąć trudną decyzję dotyczącą eutanazji śmiertelnie rannej Joanny. Codziennie rozpoczyna obchód chorych. odwiedza Kordiana w szpitalu wariatów. który oprócz ślepoty cierpi jeszcze na pomieszanie zmysłów. że pomaga choremu. stateczny. każda nazajutrz piżmem zalatuje ("Do doktora"). Zaraza to dla niego zło. 2) Judym. którą stanowią felczer i aptekarz. w Zagłębiu rozstaje się z Joasią. którymi uwielbiał się delektować. separatkę i pielęgniarza przy drzwiach. operuje za kilkadziesiąt franków. pospiesznie opuszczającego miasto. z których każdy twierdzi. J. Lucynda odzyskuje. wino. trzeba mieć w glowie genitalia. Wydaje się.. dla niej był niezdarą życiowym. G. a tylko chorą duszę. bo Leander dostaje duży spadek. że jest zbawcą ludzkości. Prus "Lalka" . ojciec godzi się na małżeństwo. Karola Bovary'ego szczęściem jest tradycyjny dom. Na pytanie. że miłość idealna jest tylko jednq z masek.Kochanowski nazywa arcydoktorem. trzeba mieć mózg w gtowie. przywalony resztkami feudalizmu. a później miłość do Joanny będą dla Ravica ucieczką przed rzeczywistością narastającego faszyzmu. Róża widziała w nim więc nie lekarza. rozmawia z sobą. że jest bezradny wobec choroby Orcia. puszczając krew. M. Żeromski "Siłaczka" . czego zażądasz . Molier "Lekarz mimo woli" . że on najlepiej diagnozuje sercowe dolegliwości Wokulskiego.. kiedy się operuje kobietę.A. więc przez analogię z nimi Doktor każe mu tak samo ocenić jego szaleńczy zamiar. Domyślając się prawdy. ale przekupiony dawny lekarski sługa. który pochodzi z nizin społecznych. Zwykli lekarze są bezradni.Paweł Obarecki zaczyna tak jak Judym: pragnie skończyć studia medyczne i poświęcić się realizacji hasła "pracy u podstaw". M. gotowego zapłacić za ratowanie syna każdą cenę (wszystko. oraz piękne kobiety. Sprowadzając go na ziemię.M. gdzie wsuwał rękę w wilgotne łóżka. Wykształcony Żyd. Remarque "Luk Triumfalny" Bohaterem powieści jest Ravic. Uznany za obłąkanego z powodu próby zabicia cara. Kordian nazywa ich wariatami. badal zawartość kublów i zadzierat niemalo brudnej bielizny. do którego bohaterka udała się ze swoim skołatanym sercem. Flaubert "Pani Bovary" . podczas gdy doktor Durant bierze za operację kilka tysięcy. przede wszystkim dlatego. szybko orientuje się. że widzi krew i czujejej zapach. Lekarz stwierdza jednak. Lekarz.Od początku epidemii doktor Rieux nie ma wątpliwości. oczywiście. którą chirurg Tamten operował. albo winni. później w Cisach chce osuszyć stawy.W szpitału psychiatrycznym oprócz lekarzy. podwikę. Wiedzie tu życie uchodźcy. do którego zmierzał lekarz. Jednak w Obrzydłówku "wsiąka" w miejscową elitę. dokąd idzie. że życie bez uśmiechu jest czasem straconym. poszukuje innych możliwości zgłębienia tajemnic świata. Karol został upokorzony i ośmieszony przez doktora Caniveta. A Camus "Dżuma" . więc przeciwstawia mu rzetelne wykonywanie swego zawodu. który uciekł do Paryża przed prześladowaniami w Rzeszy. Po zabiegu powiedział: kiedy się robi trepanację. którzy potrafią zalecać tylko kąpiele. a Leandra bierze ze sobą jako aptekarza. nie myślą o tym. aby móc poświęcić się służeniu pomocą najbiedniejszym. że ci. stąd tak emocjonalnie podchodził do komplikacji w czasie operacji. który sprawia wrażenie.Pod nieobecność Makbeta do jego żony. powodowany ogromnym pragnieniem zdobycia wiedzy. Praca. które zbyt obciążyły jej psychikę. którzy tu trafili.) Jej potrzebniejszy jest ksiądz niż lekarz.. przysparzając też zarobku aptekarzowi. że potrafi nie tylko leczyć niemoc w ciele. M. Jednak pojąwszy jej ogrom.1) W powieści występują tacy lekarze. W obecności Rzeckiego wygłasza jeszcze jedną maksymę życiową: romantycy muszą wygincFć (. W. że stan chorej jest wynikiem silnych negatywnych przeżyć..pół mojego majątku). ale Michała. Słowacki "Kordian" Mefistofeles. gdy wraca zmęczony od chorych. Raz. twierdzi. Iwan Bezdomy spotyka profesora Strawińskiego. toteż podejmuje walkę z kliką lekarzy ludzi bogatych. która zawsze go fascynowała. że Wokulski zginął. Zapomina o młodzieńczych ideałach. Wdał się w romans z Rebeką. jak dr Czernisz czy dr Węglikowski. prawdziwym przyjacielem Wokulskiego jest doktor Michał Szuman. S. Doktor mówił do sześćdziesięcioletniej kobiety: Ruhe.jest (. Kuncewiczowa "Cudzoziemka" Jedyną osobą. A przecież to czas Michala był dla bohaterki czasem uśmiechu. Otóż doszło do spotkania doktora i upersonifikowanego zdrowia. mein Kind. Z. przybierając postać Doktora. że i my mamy swój "Paryż" z murem powązkowskim. Krasiński "Nie-Boska komedia" W wyniku przekleństwa matki Orcio jest poetą. Emma wszystkie te jego zalety odbierała jako wady. za leczenie każe sobie płacić.). mowę i ucieka z ukochanym. która liczyła na pieniądze i sławę.) nowym Boga tworem. Jednak doktor Strawiński działa podobnie: stwarzając jedynie złudne wrażenie.Gdy Geront nie chce wydać córki Lucyndy za ubogiego Leandra. Poncjuszu Piłacie i tajemniczym nieznajomym na Patriarszych Prudach. zawsze jest 74 . Żeromski "Ludzie bezdomni" .Dla prowincjonalnego lekarza. Zwłaszcza kobietom wiele uwagi poświęca doktor Montan: bo która z tobct wieczór pobłaznuje. mieszka w podrzędnym hotelu. Ruhe. spokojne. oczekująca na niego codziennie żona. alkohol. na co Doktor pokazuje mu dwóch wariatów. Oskarża ich w swoim wykładzie u dra Czernisza. choć uważał. Doktor Tamten miał dwie pasje życiowe: medycynę.Obok Rzeckiego. Szekspir "Makbet" . zatem doktor Gerhard nie leczył bezpośrednio jej chorego serca. a wszystko to jakby w najgłębszym śnie. Dwórkę niepokoi dziwne zachowanie pani: przemierza ona komnaty zamku ze świecą w dłoni. Był przez pacjentów lubiany. bo był solidny. która nie zlękła się zgorzkniałej i złośliwej Róży. Sganarel występuje w roli doktora. S. twierdzi. który musiał amputować nieudolnie leczoną nogę. że każdy..Doktor Faust zgłębił wszystkie dziedziny nauki. która uparcie wykonuje ruchy mycia rąk. toteż wezwany do niego lekarz jest ostatnią nadzieją ojca. J. Krasicki "Doktor i zdrowie" W sześciowersowej bajce poeta ironicznie potraktował lekarzy. że rola kobiety zacz)'na się i kończy w lóżku. Karol dał się namówić do przeprowadzenia operacji na szpotawej nodze chłopca stajennego. lady Makbet został przez damę dworu wezwany lekarz. że w pełni rozumie skomplikowaną opowieść Iwana o Berliozie. który się poświęca za wolność . Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" . uważa. usiłował popełnić samobójstwo. dzisiejszy świat nie dla nich.W. mówi: czyn przeciw naturze rodzi niepokój (. ale też zna sposoby na przednią zabawę (dobrą myśl).. Goethe "Faust" .

(Homer) * "Jest wielkim błędem naszego czasu.Autor zastrzega na wstępie. blue babys. żyjącego w systemie totalitarnym. Herling-Grudziński "Inny świat" . że lekarze oddzielają dusze od ciała". Każde przedłużenie choćby o miesiąc czy dwa życia ludzkiego . siostry Ratched. (S. która wie najlepiej. doktor Tomasz. elektrowstrząsy. że się spieszą. pergamin) wraz z zewnętrznym opakowaniem (koperta). myślący. K. Z obchodu wychodzą szybko. że nie trzeba tracić nadziei. aby się nie narazić dowództwu.W czasie powstania brakuje leków. nie zwalnia nikogo z obowiązkowych lotów. przy czym często wcale nie pochodzą oni z wielkich. trywializując i uprzedmiotowiając zmarłego. bo epidemia to zbyt poważna sprawa. Thorwald "Pacjenci" . Już na Umschlagplatzu podejmował wyścig z Bogiem. że się w niego nie wierzy i walczy z catych sil ze śmiercią. Marek Edelman. że w ludziach więcej rzeczy zasluguje na podziw niż na pogardę. (przysłowie angielskie) List List . grupy osób lub instytucji. oczekują. jego troskę i oddanie.W sowieckich łagrach lekarze zajmowali szczególną pozycję w hierarchii obozowej. Żeromski) * Przyroda. aby pozostawić ją Bogu: lepiej jest dla Boga. wyczerpali cały arsenał swoich typowych zachowań i powiedzeń: były już żarty. poznaje się tylko podczas burzy i niebezpieczeństwa". że można być świętym bez Boga (podobnie jak Tarrou). Kundera "Nieznośna lekkość bytu" . ulecz samego siebie". Natomiast. że świecenie wnętrza wyjaśni im fenomen dualistycznej natury człowieka (cielesno-duchowej). jednak doktor wierzy. (Aleksander Wielki. Symbolizuje więź. nie dlatego. O Jegorowie wiadomo było.Bohaterem powieści jest pracujący w jednej z praskich klinik chirurg. Za każdym razem Thorwald ukazuje determinację pacjenta i piękno walki o jego życie ze strony lekarza. że bakcyl dżumy nie umiera. Wyścig ten kontynuuje jako kardiochirurg. dla którego praca jest życiową pasją. lepszym jedzeniu. a tylko po to. lecz małych szpitali. (Ewangelia św. operowania tzw.to zmniejszenie dysproporcji. (Konfucjusz) * "Umieram z pomocy zbyt wielu lekarzy". przekomarzania i rozsądne apele o cierpliwość. krzywdy. G. ale należy się do niego o to zwrócić z prośbą. H. Znamienna jest scena. który dokonuje sekcji zwłok. Heller "Paragraf 22" Lekarzem lotników na Pianosie jest doktor Dane eka. później zostaje pozbawiony prawa wykonywania zawodu i zarabia myciem okien. (Hipokrates) * "Uśmierzanie bólu jest rzeczą boską". * "Lekarzu.Pisemna wypowiedź skierowana do osoby. Często czuwają przy chorych całe noce. toteż nie lata. Jednak wiele miejsca w jego opowieściach zajmują lekarze. objaśniając jednocześnie kolejne czynności. są tylko pionkami. (W. który przeżył powstanie w getcie. (Agrypa) * "Jeden doświadczony lekarz wart jest stu wojowników". jakiej nie mógł doświadczyć. są bezradni wobec choroby. gdzie mogli spać w czystej pościeli. Zawsze potwierdzają swoim autorytetem diagnozy i terapię pielęgniarki. Jego modus vivendi (nie kończące się romanse i pojedyncze przygody miłosne) jest przykładem rozpaczliwego hedonizmu człowieka wrażliwego. życzliwe słowo. Grochowiak "Lekcja anatomii (Rembrandta)" . Za każdym razem przy bardziej skomplikowanych przypadkach doktor jest załamany. (Hipokrates) * "Wielu jest doktorami z tytułu. żejest wariatem i prosi o zwolnienie na pewno nim nie jest. słowa wypowiedziane na łożu śmierci) * "Dobrego lekarza. że są tylko lekarzami. dermatolog od dermy. J. aby dać choremu cień nadziei. ratując życie skazanym na wywiezienie do obozu.beznadziejne. widziani oczami małego pacjenta. prywatny.opuszcza Pragę. lobotomia. proszkach obniżających temperaturę. pocatunki zdejmują ligniną jaiowioncł.Lekarze w szpitalu psychiatrycznym. Rocznik dwudziesty" . a po wojnie został lekarzem. szyfrowany. który panicznie boi się lotów. Ze złością patrzą na każdego nowego rannego. Thorwald wymienia ich. renomowanych ośrodków. któtzy podejmują się niezwykle trudnych przeszczepów nerek. W swych poszukiwaniach przedzierają się przez kolejne warstwy ciała: odrZućmy to co napęcZniato. a lekarze są tylko trybami w maszynie sterowanej przez siostrę Ratched. na czym napisano tę wypowiedź (papier.Bohaterem lirycznym wiersza jest doktor Tulp. S. polegała na możliwości wypoczynku. a pielęgniarki i lekarz traktowali ich jak ludzi (troskliwe spojrzenie. tak jak dobrego żeglarza. ale wie. że w 1939 r. jest rzeczą obojętną". to.zmuszony przez Niteczkę . przeżywają każdy skok temperatury. bo doskonale zna mechanizm funkcjonowania paragrafu 22: może zwolnić od lotów wariata. do życia podchodzi refleksyjnie i krytycznie. a tylko trapi się swoim katarem i jednemu z szeregowców każe sobie mierzyć temperaturę. gdy . W powieści występuje też rzesza lekarzy anonimowych: urolog od uryny. Bratny "Kolumbowie.gotowy do niesienia pomocy. że nie lubią chłopca: wstydzą się swojej bezradności i tego. Podejmują się operacji. Był to dla więźniów prawie raj. że właśnie te pocałunki. Łukasza 4. Lekarze.działały jak najskuteczniejsze leki). Konwicki "Zwierzoczłekoupiór" Jest to powieść o chłopcu umierającym w szpitalu z powodu nieuleczalnej choroby krwi. (Hipokrates) * "Dobry lek zawsze bywa gorzki". siatkę krZywd roZwijają bez trwogi. więc pyta tylko formalnie: prawda. (Hipokrates) * "Lekarz ma tylko jedno zadanie: wyleczyć chorego. królestwie Wielltiej Oddziałowej. ja chcę Zarabiać forsę). Bohater stwarza sobie rzeczywistość. polecony. choć terapia. Doktor Tomasz jest oczytany. maska jedwabna są differentia specifica tego człowieka. Zgromadzeni wokół ciała lekarze spodziewają się zgłębić tajemnicę bytu. Nie wierzy w Boga. 23) * "Nikt nie potrafi tak solidnie zakopać swoich błędów jak lekarz". a bardzo mało z postępowania". ręka położona na czole . niezależnie od choroby. sami nadzorują przebieg dializ. co będzie najskuteczniejsze w przypadku danego pacjenta: proszki. O pobycie w szpitalu marzył każdy więzień. operując przypadki ciężkie lub zdawałoby się . M. poszukują odpowiedzi na pytanie o istotę życia. gdyż nie mogą mu pomóc. otwarty. List: anonimowy.doktor dokonuje trepanacji czaszki poety Dębowego na wyrwanych drzwiach jakiegoś domu. bo wie. endokrynolog od endokryny. żelazny (glejt). Po napisaniu do prasy artykułu krytykującego rządzących (na temat ich odpowiedzialności) jest stopniowo zmuszany do rezygnowania ze swoich ambicji . Jaką drogą tego dopnie. Kesey "Lot nad kukułczym gniazdem" . zabiegów na otwartym sercu. T. J. którzy obok takich symulantówjak Yossarian spotykają też przypadki beznadziejne. były dyskusjejak z dorosłym. Biegański) * "Lekarze ludzi bogatych". przeraża go wojna. R. często metaforycznie przedstawiany 75 . nie chce być bohaterem (ja nie chcę się poświęcać. łączność. Krall "Zdążyć przed Panem Bogiem" . które wydają się science fiction i często wraz z chorymi zwyciężają. że książkę poświęca pacjentom. nie dostrzegając. udają. a ktoś. zwykłą ślusarską bormaszyną wygotowaną w puszce po konserwach. Jedyny w Oranie Rieux nie podziela w pefii entuzjazmu mieszkańców. czas i cierpliwość to trzech najlepszych lekarzy. lekarze nie mają czym i gdzie operować. panie doktorze? Szpital jest Kombinatem. przy czym nie robią tego dla sławy. którą doktor stale ma w pamięci: 1:400 000. kto twierdzi. nie ma miejsc w przepełnionych szpitalach polowych. zakończył ośmioletni wyrok i skorzystał z propozycji zostania lekarzem obozowym. bo to właśnie oni głównie wykazują się odwagą.Rozmówcą Hanny Krall jest kardiochirurg. podobnie jak ich pacjentów z nazwiska.

Po zwycięskiej bitwie. dziewczęcych oszczędności. Goethe "Cierpienia młodego Wertera" . J. skierowane do piszących. 2) List Węgiełka do Wokulskiego (czytany przez Rzeckiego) z informacją o wysadzeniu w powietrze kamienia z romantycznym napisem.Utwór zawiera konkretny adres poetycki: Piszę. Kołłątaj "Do Stanisława Małachowskiego. B. która uczy: jeśli uczy'ć zamierzasz. jak też eksponował punkt widzenia samego Wertera. zwany listem romantycznym. a dedykowane całemu episkopatowi ówczesnej Polski. przeto. informując ją o wszystkim. za której uwiedzenie Abelard został z rozkazu wuja dziewczyny zbrodniczo wykastrowany. są kurtuazyjnym gestem kronikarza. H.toria miłości filozofa i teologa Pierre'a Abelarda i jego uczennicy Heloizy.U. Określa. A.i dochodzą listy. zawierający wzmiankę o możliwości spotkania tam Izabeli. piszę na Babilon do Jeruzalem . Ponadto w tekście samej kroniki Gall cytuje treść rzekomych listów cesarza niemieckiego do Krzywoustego i odpowiedź polskiego króla. . Julia. Średniowieczna hi:. aby poznać uczucia prawdziwej Anieli względem siebie i móc zakpić sobie zjej ślubów panieńskich. W. kochanych. bawi i uczy zarazem.List.W przeciwieństwie do polskiej wersji legendy. wyposażonych w stosowny list. dla J. Słowacki "Rozłaczenie" Wiersz list poetycki.żony.1) List prezesowej Zasławskiej do Wokulskiego zapraszający go do Zasławia. Są one często uzupełnieniem twórczości poetów.ot. List otrzymywać to dostawać dobre albo złe wieści.Tu 76 . Norwida do Zaleskiego. Gall Anonim "Kronika polska" Listy poprzedzające księgę I i III. Sobieski pisał je przez wiele lat do Marii Kazimiery.jako biały gołąb. w którym tytułowy Anonim przedstawia konkretny program reform społecznych i politycznych. później . dyktuje Anieli list do całkowicie fikcyjnej dziewczyny o tym samym imieniu. Wilhelma. nie mogąc zdobyć inaczej pieniędzy. samotności i prób jej przełamania przez ucieczkę w miłość (objawy Weltschmertzu). świadczącą o jego odwadze i pozycji Bolesława. Zestawienie krańcowych pejzaży (jej i jego). Także list siostry Rastignaca z informacją o wysłaniu pieniędzy ze skromnych.. Biblijny kontekst i symbol Jerozolimy posłużył poecie do wypowiedzenia wiary w triumf jego ogryzmolonego pamiętnika artysty. donosząc jej o swych zwycięstwach (np. nauce. dlatego wykształcił się w tej epoce nowy gatunek literacki. że list trafił na podatny grunt. iż byt jeden do drugiego czyst. znajomi ludzie).donosi jej. przykładem pięknej sztuki epistolarnej. otrzymawszy list od swego ukochaneao. do Delfiny Potockiej. niedogodnościach życia rycerskiego. wyjaśniając. a jaka ta. który staje się elementem intrygi. która pozwala mu nie przyjmować niekorzystnych warunków cesarza. że brak mu środków na zakup nowych rękawiczek. Są źródłem wiedzy o XVII w. jaka powinna być poezja. uczy odpowiedzialności za nie. skąd pisywali do siebie miłosne listy. skierowane do kanclerza Michała i biskupa Pawła.Powieść w formie listów tytułowego bohatera do jego przyjaciela. których celem jest tłumaczenie słowa bożego i ugruntowanie wiary. list kończył się słowami: non omnis moriar i te właśnie słowa przeczyta głośno Ochocki w zakończeniu powieści. J. A. Tu niedyskrecja uratowała Hamletowi życie. ogród. J.J.Są to rozważania o sztuce poetyckiej. który św.S. Prus. udając rannego w rękę. co pożyteczne tączy z prz)jemnym. św. Mickiewicza do Zana. "Lalka" . W. idzie go czytać do ogrodu. to niech prawdy bliskie będzie zmyślenie (. Mickiewicz "Dziady. Ujawnia to mechanizm rządzenia w carskiej Rosji. J. referendarza koronnego o przyszłym sejmie Anonima listów kilka" . A. np. Niemcewicz "Powrót posła" Krótki liścik Starościny do Podkomorzyny z informacją o złym samopoczuciu autorki bileciku: głowa mi źle robita przez noc całą. jak i ona zamknęli się w klasztorach. jak wielkim wyrzeczeniem dla niej i dla ciotki było zdobycie tej sumy. przekonany. zawierający rozkazy uśmiercenia Hamleta. który przebywa daleko od miejsc znanych mu. niech umyst to. decydująco wpłynął na losy Wokulskiego (błyskawiczny powrót z Paryża). da Voragine "Legenda na dzień świętego Aleksego" . cywilizacji. ale codziennie czeka na jakiś jego gest. zajmuje tam niezłe stanowisko urzędnicze i namawia brata do porzucenia Korczyna i wybrania łatwiejszej egzystencji niż codzienne zmaganie się z kłopotami. by przyre~la bs~ła świadkiem jej miłosnych uniesień. Jan Sobieski "Listy do Marysieńki" -Sąjednocześnie gatunkiem literackim. Ten kształt powieści umożliwił ukazanie typowych Werterowskich cech: skupienia na sobie. chcąc uknuć intrygę. "Legenda o św. co mówisz. Puszkin "Eugeniusz Oniegin" List Tatiany do Oniegina. wytęsknionych (dom. A. Średniowieczna historia została wykorzystana do przedstawienia sentymentalnych przeżyć dwojga ko~-hanków. Słowa Lady Makbet: będziesz królem wskazują. widzi go w snach. przejmowania i czytania jego listów. Fredro "Zemsta" . Biblia (NT) . Aleksy napisał przed śmiercią. Orzeszkowa "Nad Niemnem" Uporczywe listy Dominika Korczyńskiego. III" W scenie balu u Senatora wspomina się o rozkazie Nowosilcowa śledzenia Czartoryskiego. H. E. Zarówno on. Aleksym" . co staje się pretekstem dla Podkomorzego do wywodu o sensie wychowania hołdującego modzie francuskiej.świat. zapowiedzi zostania tanem Kawdoru i przepowiedni czarownic Makbet pisze list do żony. Balzac "Ojciec Goriot" Eugeniusz Rastignac. czyli Heloiza. najpierw jako swej narzeczonej. pod Wiedniem). list z ręki zmarłego może wyjąć tylko papież. kim był. Norwid "Klaskaniem mając obrzękłe prawice" . Jest to szczególna nobilitacja bohatera literackiego. czasem. świadectwem kultury dworskiej. Pawła.Listy Apostolskie: św. Rousseau w "Nowej Heloizie". zwięzłym bądź. Horacy "List do Pizonów" . która bawi. a nawet zmienił jego treść. Fredro "Śluby panieńskie" Często wykorzystywany przez twórcę motyw listu. chłonie. władzy (pomysł korespondencji dwóch Persów). H. Tu Gustaw. co go dyskwalifikuje w wielkim świecie..Tekst publicystyczny z okresu Sejmu Wielkiego. gdzie nawet prywatna korespondencja może stać się powodem oskarżenia i skazania. Historia stała się inspiracją np. Nikt nie mógł go wyjąć z zaciśniętej ręki zmarłego z wyjątkiem jego żony.J. Piotra. Matka przysyła pieniądze i ser deczny list z wytłumaczeniem. co ów przewidział.). skierowany do ukocha nej kobiety przez pielgrzyma. Ich pierwsze spotkanie traktuje jak wolę nieba.Scena. C. opozycji: ja .. jak i podkreślenie jego świętości. Montskiusz "Listy perskie" Przykład wykorzystania formy listu jako kamuflażu.W. Tu list jest symbolem nieprzerwanej łączności. Sienkiewicz "Potop" . wysyła młodego księ cia do Anglii pod opieką Rosenkranza i Gildensterna. utrwala. Bawić zapragniesz. skazując na śmierć Rosenkranza i Gildensterna. który przebywa w Rosji. układach wśród dworzan.K. Słowackiego do matki. Niezbędnym elementem biografii romantycznych twórców były podróże. w lot chwyta. Szekspir "Hamlet" Klaudiusz. J. Jakuba.. a gdzie dane jest być jej. Jana. wstydzi się swojej śmiałości. łącznie z mocium panie (przykład komizmu słowa i sytuacji). listy Krasińskiego do ojca. pozwalającego wyrazić śmiałe opinie o religii. toteż list przeczytał. przy czym służący zapisuje każde słowo. w której Cześnik dyktuje Dyndalskiemu rzekomy list Klary do Wacława. że Hamlet zna prawdę o zamordowaniu ojca. Poklask i uznanie zyska ten. Szekspir "Makbet" . Horacy uświadamia twórcom wagę słowa. Rousseau "Nowa Heloiza" Przykład powieści epistolarnej. pisze do matki list z prośbą o przysłanie mu ich. Życie paryskie jest ustawicZną walkct . cz. w którym niedoświadczona i pełna ufności dziewczyna składa swój los w jego ręce.

Gdzieś w mordobijskim powiecie. który zło widzi w samym sobie. milośnie. ujawniających knowania i plany Radziwiłłów. ie nie wymagają odpowiedzi". 6) List Jana Kazimierza odczytany w kościele. Staff "List" . piszą. choć dobrze wiedział. świadczące o potrzebie utrzymania kontaktu z bliską osobą. że list musi nadejść. stąd wyrok brzmi: idź do pieca miłosny zeszy'cie. Jej list z okrutnymi słowami: Nie dla mnie pan. Borowski "Opowiadania" Listy Tadka z obozu w Birkenau do narzeczonej przebywającej w obozie kobiecym. 1942". smutne list~~ o swojej biedocie i gdzie umarł. M. (piosenka "Skaldbw") * "Te najpilniejsze listy po tygodniu przestają być tak pilne. którym nie wolno milczeć: zamordowany będzie jeszcze raz męczennik .fortel Zagłoby do Lubomirskiego.Smutne opowiadanie o człowieku. Adresowany był zatem do wszystkich (?).1) Z listów. który ten przez lata przechowywał jak relikwię. Monolog ojca. Że kocha. Telegrafista Piotr Plaksin pisze list do bufetowej Jadzi. Garcia Marquez) 77 . całują się". wytarty na zgięciach list ojca Jima. M. dzięki której mogą oddychać.po wygaśnięciu uczuć lub utracie przedmiotu miłości listy miłosne stają się bezwartościowe. 3) Listy księdza Kordeckiego do Jana Kazimierza. R. G. J. a dedykowany żonie poety. wyrażający tęsknotę do kraju. K. którą darzy gorącym. ale ludzie najbardziej nawet nieszczęśliwi nie wierzą nigdy w catkowitość swego nieszczęścia. K.Pisany do osoby dobrze znanej. Lec) * "Epistola non erubescit" (list się nie rumieni). Herling-Grudziński "Inny świat" 1) Więźniowie sowieckich łagrów jak dodatkowej miski zupy oczekują listu z domu. którego celem było zdemaskowanie obłudy Młodziaków. opowiadający zdarzenia kończące losy bohatera. S.Pisany w Nowym Jorku. Conrad "Lord Jim" . odcięty od bliskich mu osób i miejsc. Pimki z propozycją spotkania w pokoju Zuty. w którym hetman litewski rozkazuje zgładzić więźniów. czeka na list od przyjaciela (dlatego regularnie słucha na swoim eleganckim jachcie cyklicznych programów Jerzego w radiu). Niestety. Mullera w czasie obrony Jasnej Góry. Karajest słuszna. 2) List do Pamfiłowa od syna. L. jakim człowiekiem jest jej ukochany syn Tomaszek. Wierzyński "List" . nie mając pieniędzy na zaspokojenie podstawowych potrceb. (G. Jasna Góra. poeta-rewolucjonista. M. W kopercie Marlowa były jeszcze dwa listy.listy od grywają ogromną rolę. Dabrowska "Noce i dnie" . bardzo często powodują zwrot akcji. tęsknią. pozna Barbara prawdę o romansie Teresy z młodym Krępskim. choć nieodwzajemnionym uczuciem. próbie przełamana psychozy obozowej (zlagrowania). W. * "Napis na pomniku brzmi czasem jak list gończy". niemożność pogodzenia się z obcymi pejzażami. aby ten oddał się dobrowolnie pod dowództwo Czarnieckiego. które Lucjan Kociełł przekaże Niechcicowej po śmierci żony. Jest wyrazem tęsknoty. List prezentuje pełną akceptacji postawę nadawcy wobec świata. Bratny "Kolumbowie" Kolumb. PisZe serdecznie. Kasprowicz "Sonety z chałupy" (sonet XXXIX) Skrótowa biografia wiejskiego chłopca. (S. która w rzeczywistości obozowej wydaje się tak samo ważna jak chleb. Tuwim "Piotr Płaksin" . i boi się wrócić. 1) Pożółkły. za opłatą. wyjaśniający ostatnie decyzje Jima. Dostarczają nielicznych informacji o refleksyjnym podejściu bohatera do życia. który po wojnie podjął decyzję o niewracaniu do komunistycznego kraju. Jastrun "List w przestrzeń " List do nieznanego adresata na temat obowiązku mówienia prawdy przez tych. List nie zawierał adresata. jest jednocześnie próbą pocieszenia dziecka. Jest marzycielem wierzy w zwycięstwo swojego koguta w walce kogutów i w to. wiedzą o masowych grobach. Sytuacja oczekiwania na list jest tu symbolem nadziei. T. której ojciec zwierza się z trudnych do zrozumienia zakrętów historii. niezbędnej do życia każdemu człowiekowi. stary pułkownik Aureliano Buendia czeka na list potwierdzający jego zasługi i przyznający mu rentę. 2) Kartka pisana ręką Lorda Jima z kilkoma rozpaczliwie brzmiącymi (jak wołanie o pomoc) zdaniami. marzy. polegający na jednoczesnym wysłaniu listu tej samej treści do Kopyrdy i prof. Garcia Marquez "Nie ma kto pisać do pułkownika" . Żyje w dramatycznych warunkach. Pozbawiony kontaktów z krajem. wiedzie wspólnie z dwoma przyjaciółmi życie przemytnika.I. I chce. (G. zaprzyjaźnionej. Gałczyński . potrzebna im jest maleńka szpareczka. Listu tego bohater o mało nie przypłacił życiem (załamanie nerwowe). 2) List panny Marii Hłasko po raz pierwszy z niezwykłą mocą uświadomi Barbarze.y."List jeńca" Datowany "Obóz Altengrabow. a po dwóch miesiącach nie pamięta już o nich nawet ten. świadectwem miłości (jed. dozując sobie przyjemność obcowania z Piotrem. podsuwanie przez pamięć obrazów miejsc porzuconych i świadomość egzystencji rozbitka. który chciał się kształcić. wspomina. śnią. M. niebieskie włosy) przemieszanych z drapieżnym obrazowaniem (glisty które wyszły z ciała) daje obraz człowieka targanego namiętnościami. J.Powieść kończy list Marlowa do uprzywilejowanego człowieka w Londynie. w którym przecież współistnieje i dobro. "Na śmierć rewołucjonisty").na moja na świecie). 5) List . razem przeżywając ich treść. G.zwykłe. że nikt do niego nie napisze. List spełnił swoje zadanie: spadły maski z twarzy mieszczuchów. 1) List Janusza Radziwiłła do Kmicica z poleceniem werbowania ludzi. jaka ojca spotkałajako wroga ludu. Zeromski "Doktor Piotr" Listy syna do Dominika Cedzyny. przywracający Kmicicowi cześć i dobre imię. związane z tym silne emocje i omdlenie. 4) Nie udało się Kmicicowi przejąć listów Janusza. któremu pozostało tylko wysy łanie rozpaczliwych sygnałów listów w butelkach. połączone z żon glowaniem symbolami (twarz Murzyna. 2) "Listy" .scena czytania na pewno długo oczekiwanego listu od ukochanej osoby.świata milczeniem. i zło. panna Jadzia odtrąca jego miłość. bo wyraża historyczną konieczność. która jest świadoma nadchodzącej śmierci. Ze względu na ton wypowiedzi może to być list pożegnalny osoby. którzy przeżyli wojnę i widzieli (byli świadkami) prowadzonych na śmierć. który całe życie czekał na list. Otrzymane listy czytają wspólnie w baraku. Każdy z nich nosi w kieszeni i czyta codziennie po kawa&u. a zwłaszcza przez poetów. oddany mu wspaniałomyślnie przez Wołodyjowskiego. wyjaśniający córce paradoksy historii. nawet za cenę narażania życia. Wojaczek "List do Królowej Polski"-Obrazoburcze wyznanie niewiary (nie mogę ci uwierzyc~. R. jaki był udziałem jego bohaterów lirycznych ("Elegia o śmierci Ludwika Waryńskiego". potrzebie rozmowy. doręczane nielegalnie. J. które są w życiu ojca największymi radościami. dzieli los podobny do tego. który informuje ojca. żołnierz. Hłasko "List" . Pawlikowska-Jasnorzewska 1) "List" . polecone. Broniewski "List z więzienia" Ma on precyzyjnie określonego adresata . jednocząc się w radości lub smutku. Nie doczeka się jednak upragnionego listu. że kochają. iż rozumie i pochwala karę. kto je napisał". (Cyceron) * "Jedynym urokiem starych listówjest to.Na stacji Chandra Unyńska. J. bo nieszczęśnik nie potrafi grać na klarnecie. panie Plaksin stanie się przyczyną samobójstwa biednego telegrafisty. Byron) * "Ludzie listy piszą . w spokojnym tonie (przypominającym rozmowę) informujący odbiorcę o pogodzeniu się piszącego z upływem czasu i przemijaniem. Gombrowicz "Ferdydurke"Podstęp Józia. W.córkę poety.Weteran wojny domowej. ciągłe czekanie. 2) List Janusza przejęty przez Zagłobę. dlatego wyjechał do stolicy skąd pisat do rodziców krótkie. kiedy on.

później poślubiła brata swego męża . jest ich orędowniczką.) "Dzieje Tristana i Izoldy" .Dobra. Umierając Jezus rzekł do św. może oglądać Boga). że Urszulka nic nie straciła.M. G. Brak atrybutów boskich jest to bezradna. zazdrosna o swego męża. Połączenie tych trzech elementów sprawiło. w której przypadku można mówić o zdominowaniu roli matki przez rolę kobiety (kapryśna. jakim okazał się Kirkor. zjawia się zawsze. Na stypie po Marmieładowie powiedziała. J. na wsi.Wiersz autobiograficzny. W. bo ta krzyk~ęła. Poetę łączyły bardzo bliskie i serdeczne więzi uczuciowe z matką. w jakich syn mieszka (wszak pokój przypomina trumnę). a który wypili Izolda i Trist "Lament świętokrzys~lci" Zdecydowanie uwypuklone c~chy matki cierpiącej (Mater Dolorośa). Walcząc o miłość męża. Nana wyjedzie z Paryża i będzie się nim opiekowała.: ludzkie przygody ludzkie noś. bez pamięci zakochana w poruczniku Wrońskim. dźwigająca krzyż w postaci codziennego zmagania się z mężem pijakiem. J. Małej Berty chyba nie znosiła (jakie to brzydkie dziecko). Słowacki "Rozłączenie" Jeden z najpiękniejszych liryków tego poety. Matka mądra. Kochanowski "Treny" . Jednakowo kochająca obie dziewczyny. Słowacki "Fantazy" .Kobieta mająca własne dziecko (dzieći) w stosunku do niego (nich). 4) Medea piękna czarodziejka. F. klęska. Ares. wyrażający jednocześnie żal z powodu rozstania i tęsknotę za matką oraz tym wszystkim. sama została poetką i syna skazała na ten sam los. Mickiewicz "Rybka" Wiejska dziewczyna. "Bogurodzica" . Dla swego wię zionego i torturowanego syna. król Salomon wydał wyrok. aby ratować choć duszę syna. który miał wzmóc miłość Izoldy i króla Marka. ta nawet na mękach nie wskazała na nią jako na wyrodną córkę i zbrodniarkę.1) Za pramatkę wszystkich ludzi uznawana jest Ewa (Księga Rodzaju). nad rodem Labdakidów ciążyła bowiem klątwa bogów. co rodzime. E. że wszyscy zebrani nie są warci nawet małego palca Soni. J. ponieważ dziecko. która nieświadomie stała się przyczyną nieszczęścia córki. J.matka dumna ze swego potomstwa. Słowacki "Do matki" . cierpliwa. :aś matki cierpiącej Maryja obecna na 3olgocie podczas ukrzyżowania i śmie rci Chrystusa. wywyższona. patńotka. który mieszka u swej opiekunki. Tu matkajest symbolem osoby niosącej ukojenie. Jako element szantażu i zemsty wykorzystał wielką miłość Anny do syna zabronił jej widywać się z nim. córka króla Kolchidy. A. i przybrawszy kobiecą postać. troskliwa i dobra matka. J. zrozpaczona kobieta. a naprawdę czuła. piękna) i żony (zazdrosna. zwracająca się do wszystkich matek. Zapowiada los jej syna: jego przyszłość to nie zwycięstwo i sława. Natychmiast mógł ~oznać prawdziwą matkę. Zola "Nana" . znajome (ogródek. Flaubert "Pani Bovary" Emma nie była ani dobrą żoną. zdarzył się jakiś nagły. Jazona.Matka poety pojawia się w tren ie XIX z Urszulką na rękach. Biblia (NT) . a ojcu dziecka. Zamieniona w rybkę. 2) Pulcheńa Aleksandrowna . Książę Karenin kazał jej wybrać między domem a kochankiem. macocha Soni. matka małego Sieńoży. ani dobrą matką. że jest on tylko wynikiem zmęczenia lub złych warunków. polecając jego opiece zrozpaczoną Maryję. 2) Kiedy dwie kobiety kłóciły się ~ dziecko i żadna z nich nie chciała ustąpić. Męczyło i nudziło ją ustabilizowane życie i monotonna codzienność. A. pragnąca dla nich księcia z bajki. p. Szekspir"Hamlet"-Gertruda. gdyż umarła niebawem po porodzie. czuła. tzn. L.Hrabina Respektowa rozpaczliwie usiłująca ratować pozory świetności domu. lecz nie umiała zrezygnować z miłości swego życia. On.1) Katarzyna Iwanowna. żony i gospodyni. gdy stary sługa przynosi maleństwo. ciepła. stąd w utworze tym tłumaczy się on. iż dziecko rozbiło sobie twarz. wybrana.Matka Matka . Tłumaczy zrozpaczonemu synowi. Przygotowała czarodziejski napój z wina i ziół. lecz upokorzenie. Mitologia 1) Hera. J. pełnej bólu i cierpienia po stracie córki Kory. odrywało ją od marzeń. stojącej pod krzyżem. Krasiński "Nie-Boska komedia" Żona hrabiego Henryka i matka Orcia . Demeter. Niemcewicz "Powrót posła" Podkomorzyna jest wzorem zarówno matki. który porzucił ją i dziecko w pogoni za ideałem. J. pisany w Szwajcańi.Mańa. Z pozoru hałaśliwa i opryskliwa. Należy przypomnieć jednocześnie. Bedier (oprac. Janka chciała uprosić u Nowosilcowa wizytę księdza Piotra. że jej życiową rolą była rola demonicznej kochanki. żyjącą tylko r omansami. chce wychować synów na dobrych obywateli.Wiersz jest apostrofą do matki (wszys tkich matek) młodego bojownika.nie iść na obrożę. Rolę matki zdecydowanie zdominowała rola żony. że Anna Karenina nie mogła być wzorową matką. choć na pewno kochająca Hamleta (nie zdradza jego udawanego obłędu. Zabiła własne dzieci i uciekła do Aten. chorobliwy atak czułości) ani rozwojem. jedyna dla niej była rola bohaterki niezwykłych. Jako matka Anna Karenina była czuła. Zjej zwią zku z Zeusem narodziły się dzieci: Hefajstos. kobiety.matka Raskol nikowa: troskliwa. aby jziecko rozciąć mieczem i każdej z ko~iet oddać połowę.U. kochająca i troskliwa matka dwóch córek: Aliny i Balladyny. dającej mądre recepty na życie. Zabójstwo Hamleta (ojca) odbyło się za jej wiedzą. współuczestniczącej w bólu syna. podając jako argument o pozostaniu za granicą to. Nie interesowała się jej zdrowiem (czasem. pragnąca wierzyć. matka Kaina i Abla. Gdy po zabójstwie siostry Balladyna została królową i skazała swoją matkę na tortury. 2) Demeter archetyp matki kochającej. Z niepokojem patrząca na stan swojego Rodi. Zdarzyło się. wymagające matczynej opieki i ciepła. Biblia (ST) . Z radością wita przybyłego d o domu Walerego. rozważna. Kobieta nie umiejąca w sposób zdecydowany wybrać między synem i nowym mężem. umiała docenić jej poświęcenie dla rodziny. sprzyja Ofelii.Klaudiusza. Mickiewicz "Dziady" cz.Prostytutka Nana okazuje się bardzo troskliwą matką. służących ojczyźnie. Bronte "Wichrowe Wzgórza" . Choć dla Soni była tylko macochą. 3) Niobe . komnata). kłótliwa). obarczana często winą za grzech pierworodny. Niobe zaś z żalu i tęsknoty skamieniała. Hebe. 5) Jokasta . Gdy chłopiec ciężko zachoruje na ospę. kochająca. III Matką cierpiącą jest tu pani Rollison (por. karmi je. E. że woli konający .matka Hamleta. zapomnienie. jak też Polki. Początkowo małą wychowywała mamka. Jana: Oto matka twoja.Matka Izoldy.N.Katarzyna Linton niedługo odgrywała rolę matki w stosunku do swojej córki Katy. Soerensen). Wymaga od Dianny poświęcenia w imię ratowania honoru rodziny. by dziecka nie zabijać i oddać tej irugiej. ale jednocześnie bliska ludziom. Większą część swoich "dochodów" przeznacza na wychowanie syna.jednocześnie matka i żona Edypa. biedny tułacz przebywa w innym (zupełnie dla niej obcym) świecie. Słowacki "Balladyna" . pośredniczy między ludźmi i Bogiem. kochająca i mądra.Tu matka Jezusa występuje jako błogosławiona. nazywając ją głupią. która chcąc wydać Diannę za Fantazego (ze względu na jego majątek). Zapłaci za to 78 . Matka. Mówi się też o Demeterjako o matce-ziemi. pełnych dramatyzmu romansów. Mi mo to pozostają oni w ciągłej łączności uczuciowej (jej symbolem w wierszu jest biaty gołąb). nie rozpoznając w nim syna. Podobnie jak mąż. czym wywołała gniew Latony. nie liczy się z uczuciami córki. Tołstoj "Anna Karenina" . którego poślubiła. Z. dlaczego nie wraca do kraju i prosi matkę o wybaczenie. Nie nadawała się do roli matki. boska. że w rozdrażnieniu popchnęła Bertę tak. a wiele zyskała (np. Ejlejtyda. Dostojewski "Zbrodnia i kara" . Czternaścioro jej dzieci zabito. Krysia ze związku z dziedzicem urodziła nieślubne dziecko. poszukującej jej po całym świecie. gdy poznała prawdę. Powiesiła się.Piękna i wrażliwa kobieta. Jest on jej jedyną podporą i radością. A. wypija truciznę przeznaczoną dla Hamleta). Mickiewicz "Do matki Polki" .Archetypem matki rado~nej jest Maryja podczas zwiastowania.

uboga wdowa prowadzi bardzo skromny dom. aby dzieci miały co jeść i żeby w izbie było ciepło. prosta kobieta wiejska.chce wychować na salonową lalkę. Ona też staje się pośrednią przyczyną poszukiwania straconego czasu . łączącej matkę i syna jest dym z fabrycznego komina. jak często ideały i szczyme pragnienia rozmijają się z rzeczywistością. O jej matczynej miłości świadczy tylko to. Dulskaniejestdla dzieci żadnym autorytetem: Zbyszko ją wręcz lekceważy. aby jej dzieci zaszły dalej niż ona. aby została śpiewaczką. Jak wszyscy starzy ludzie w Lipcach. Kształt dymu informuje ją. tylko oni pracują w gospodarstwie. synów trzyma krótko. Agnieszka dość szybko wyzwoliła się spod wpływu matki. Podobnie jak Róża. Sama wolała brylować w wielkim świecie. samodzielna kobieta i matka. Władysiowi gotowa była wybierać żonę. Może mieć nawet nieślubne dziecko. a także przykładem na to. ubogiego chłopca wiejskiego. że ta ciągle żyje. a Martę zmusiła. ale nigdy nie narzekała. Sienkiewicz "Janko Muzykant" Matka uzdolnionego muzycznie. układający się w postać syna. Ciężkie i trudne życie nie pozwala matce na okazywanie dzieciom czułości. Po wyjeździe męża i wybuchu rewolucji w Baku troska o Cezarego i jego bezpieczeństwo stała sięjedynym celem matki. chorowity. urządzała samotne. że w niebie Pan Bóg da mu prawdziwe skrzypce. że trzeba ją karmić i zapłacić za zameldowanie. która po śmierci męża całą miłość przelała na Zygmunta. podsunęła mu pomysł zwrócenia się do Czechlińskiego. choć sama w dzieciństwie odczuwała brak matki i jej chłód uczuciowy. Zapolska "Moralność pani Dulskiej" . Banasiowa rozumie złość córki i nie ma do niej żalu. Matka przymyka oczy naromans ze służącą. matka Justyny -jest jedynie matką biologiczną. czuła. H. dalekie wyprawy poza miasto. Nałkowska "Granica" ~ . Żeromski "Ludzie bezdomni"Wiktorowa jest ubogą. chimeryczna. Reymont "Chlopi" . tłumacząc postępowanie Zenona. Pozostaje jedynie troska o nie i poczucie obowiązku . niejednakowo je kochała. swoją matkę i córeczkę. czeka na syna.1) Cezary byłjedynym synem państwa Baryków. kłóciła z nim. M. Kuncewiczowa "Cudzoziemka" I jako kobieta. ściągła do córki na śmierć. Dabrowska "Noce i dnie" . biedna. 2) Dominikowa . Matka . nie nadający się do żadnej pracy na wsi. Proust "W poszukiwaniu straconego czasu" . Nie zna potrzeb dzieci i nie interesują jej one. natomiast Tomaszek był ciągłym utrapieniem pani Barbary. M. Konopnicka "Banasiowa" Tytułową bohaterką nowelijest stara kobieta. co w danej chwili robi syn. M. ale także wyzwoloną z mieszczańskich konwenansów matką. pełna ciepła i miłości. gdy wycieńczona wysiłkiem i ciągłym zmartwieniem o syna pani Jadwiga Barykowa umarła. boi się wycugu. W. ale też jej wielką miłością. Największym utrapieniem jej życia okazał się syn. przez łzy zapewniała go. Starała się córce wynagrodzić nieobecność ojca. W. by miała białe rączki. zachowywać się skromnie. W dzieciństwie rozpieszczony przez oboje rodziców. Z.życie. wybacza. a Wiktor w hucie. gdy ona pracuje w fabryce tytoniu. G. z kim chce. 2) Pani Kirłowa .nierówno dzieli uczucia mat czyne: Jagnę rozpieszcza i dba. Bez jej delikatnego pocałunku nie był w stanie zasnąć. Wie. Kobieta dobra. Głośno wyraża przy obcych osobach zdanie. nie nadawał się nawet do najprostszej pracy. Gombrowicz "Ferdydurke" Pani Młodziakowa chce być nie tylko nowoczesną kobietą i żoną. Dzieci wychowują się prawie same. Wszyst ko to są pozory i gra kolejna maska pani Młodziakowej: maska 79 . by utrzymać dom. Cezary ocen ił to bardzo późno.O Barbarze Niechcicowej można powiedzieć. Wszystko musi tylko dobrze wyglądać na zewnątrz: dziewczynki powinny umieć grać na pianinie. bezuczuciowca. toteż nie chce dać Szymkowi ani kawałka ziemi. gdy widzi czającą się za płotem Justynę. Żeromski "Przedwiośnie" . która bojąc się samotności (jak sama wyznaje). Ale śmierć nie przychodzi. a przede wszystkim despotyczna. Konopnicka "Dym" Symbolem więzi uczuciowej. Natomiast syn. gdzie Marcyś pracuje jako palacz. bo cnota to skarb dziewczęcia. Myśli o przyszłości dzieci.jest matką. wsłuchując się w kroki na schodach. B. matka małej Helenki. Potajemnie przynosiła mąkę. 2) Elżbieta boi się przede wszystkim o bezpieczeństwo dziecka.odważna. który potrafił własnego ojca nazwać szaleńcem. 3) Andrzejowa Korczyńska . Zygmunt stał się życiową klęską matki. Zenon wymawia żonie. Gdy powstanie projekt wyjazdu do Ameryki. Męczy ją życie codzienne. Ponieważ nie miała pieniędzy na dalsze studia syna. matka Zenona jest uosobieniem łagodności i dobroci.jak to skonstatował Witold . Wszystko rozumie. 4) Bogutowa. natomiast Marta przez długi czas nie cieszyła się względami matki. E. E. 3) Matka Elżbiety nie zajmowała się nią wcale. że Zuta może robić. W stosunku do dorosłej córki zachowywała się jak wobec przyjaciółki lub bliskiej znajomej: grzecznie. Ciężko pracowała. nieznośna. M. Jej oczkiem w głowie był Władyś.wysoką cenę: straci najpierw urodę. 2) Matka Hipolita Wielowiejskiego . matka pomaga w prowadzeniu domu.1) Hanka jest bardzo dobrą i troskliwą matką. zwłaszcza że ośmielił się ożenić wbrew jej woli. szukając Tadeusza i rankiem podprowadza go do ojca na krótkie powitanie. S.zapatrzona w syna. aby zdobyć pożywienie. że lubi się chwalić małym. gościnnie. dość szorstka w obejściu chłopka. wspiera uczuciowo Elżbietę. usprawiedliwia. Kochała dzieci niejednakowo. serdecznie przyjęła Cezarego i dzielnie znosiłajego towa rzyskie nietakty. Złościła się na niego. Róża była kapryśna.1) Emilia Korczyńska kapryśna żona i matka. i jako człowiek Róża Żabczyńska była niezwykle trudna.Matka Marcela jawi się w jego wspomnieniach jako niezwykle czuła i opiekuńcza. Hanka stanowczo zdecyduje: nie pude i dzieci nct zatracenie nie dam. powierzającjej wychowanie ciotce Kolichowskiej. a córka ma pretensję do matki. Orzeszkowa "Tadeusz" . Leonię . S.1) Pani Żancia. Zenon jest jej dumą-gdy zostaje prezydentem miasta. Gdy jednak rozpadnie się jej małżeństwo. a potem . człowieka. poprawnie. że nie może liczyć na Antka i sama musi zadbać o to. M.Tytułowa bohaterka jest despot ką i kołtunką. Po śmierci syna samotna wdowajeszcze długie lata spogląda na dym. i jako żona. prostą kobietą. Jako matka była najczęściej nie do wytrzymania. Orzeszkowa "Nad Niemnem" . gdyż niewiele się córką zajmowała i nic o niej nie wiedziała. wstydziła z powodu jego ' wyskoków i ciągle go bardzo kochała.zziębniętemu synowi podała filiżankę herbaty z kwiatu lipowego i magdalenkę. której ciężka praca nie pozwala zapewnić opieki dziecku.to w dużym stopniu ze względu na dzieci Wiktorowie decydują się na emigrację. że często podnosi oczy znad zagona. Elżbieta nie podejmie próby samodzielnego wychowania syna. toteż po naradzie z kumem Andrzejem z bólem serca kazała synowi iść do miasta w poszukiwaniu pracy i lepszego losu. pełna ciepła. dopóki ta nie odkryła. B. Prus "Lalka"-Pani Stawska. chciałaby je wykształcić. Skutkiem tego wyrósł on na egoistę. więc i dzieci także. Od momentu urodzenia był on jej zmartwieniem: słaby fizycznie. że Marta pięknie śpiewa. bo zbyt długo traktowa ła go jak małe dziecko. wychowaniu wnuka. stąd matczyna miłość nie miała granic. Zbyszko powinien się wyszumieć i lepiej jeśli to robi w czterech ścianach wtasnego domu. Prus "Antek" -Matka Rozalki i Antka. że była matką nadopiekuńczą i bardzo ambitną. Pragnęła.Nie okazująca specjalnie czułości. Gdy zbity przez stójkowego umierał. Aby zrobić synowi przyjemność. Ale częściowo to ona ponosi winę za jego nadwrażliwość. co chce i spotykać się. ale także cały dom i gospodarstwo. której smak wywołał cały ciąg wspomnień. skupiona na lekturach romansów i własnym stanie zdrowia. która ma pod swoją pieczą nie tylko dzieci.

o wszystkim myślała matka. które 2) idącym do transportu dzieciom oddawały swoje numerki życia. gdy zmieniły się warunki. życiowa. że zapragnęła go mieć tylko dla siebie. jakie ogamiają dorosłego syna na widok starej. 2) Pani Soerensen -zrozpaczona matka uwięzionego przez Niemców młodego Norwega. podczas gdy ojciec pociągającą (i odpychającą jednocześnie) tajemnicę i twórczość. spokojnym snem. swój drogocenny naszyjnik (por. Ich wzajemne stosunki sprowadzają się do zademonstrowania przez jedno z nich dominacji. Mimo to bohater "Sklepów cynomonowych" czuł się bardziej związany uczuciowo z ojcem. gotowa do wszelkich poświęceń. Baczyński "Elegia o chłopcu polskim" . później Steinbeck. G. 2) Krystyna jako matka była pełna poświęcenia i oddania dzieciom.Urszula jest matką Josego Arcadii.Ojciec to wielki marzyciel. W gruncie rzeczy jest chyba równie kołtuńska jak Dulska (ostatnia scena w domu Młodziaków). A ona rozumiała syna i jego rozterki bez słów. E. w swoich dzieciach wywołuje podziw nie tyle jako matka. organizacja Czerwonego Krzyża). pragnąca go strzec przed całym złem świata. Zaradna. Gdy ojciec stop niowo znikał z domu. matka dziewięciorga dzieci praktycznie jest głową domu. Wstrząsająca scena biegnącego za matką żydowskiego dziecka z krzykiem: mamo. To. która zawsze chroniła go przed despotycznym ojcem.1) Liza Hamilton.A. jest dla dzieci tym ważniejszym i bardziej kochanym z rodziców. Natomiast matka jest praktyczna. Marzenie to nigdy się nie spełniło. Achmatowa "Requiem" patrz: cierpienie. trzeźwo myśląca. W stosunku do córki jest okrutna: szczuje ojca przeciwko Agnieszce. co jako kobieta czynnie uczestnicząca w życiu Salinas (np. Swoją córkę. Jest prowokująca. mamo. W najtrudniejszych chwilach będzie myślał o matce.1) Matka Krystyny. Różewicz "Ale kto zobaczy. złośliwa. Urszula wszystko znosi. bezpieczeństwem. córka Lavransa" . że Sam. Sama musiała się nimi zajmować. Matka uosabiała codzienność i przyziemność. podejmuje uparte próby prowadzenia domu (rozczulające Jerzego zmagania matki z pieczeniem chleba). Schulz "Sklepy cynamonowe" .. Ragnfrida zawsze była dość oschła. nie uciekaj. kobieta. Bursa "Zgaśnij księżycu" Sytuacja liryczna wiersza to zasypiające z misiem w objęciach dziecko i matka. syneczkiem.in. Sama jej obecność daje doktorowi poczucie pewności.nowoczesnej matki. która zostawiła swoje dzieci zaraz po ich urodzeniu. że Krystyna woli ojca. J. aby przeżyć. gdy ojciec zaszywa się na strychu w ptaszarni. konkretna Urszula jest ostoją rodu.Aby chociaż przez dziewięć miesięcy (trzy przed rozwiązaniem i sześć na karmienie) chronić się przed ciężką pracą. R. kampania bananowa. A. Eddie bał się ojca przez całe życie. Rocznik 20" .1) Matka Jerzego." Wiersz jest lirycznym wyznaniem czułości i wzruszenia.Dla Daisy Buchanan córeczka jest jedynie wystrojoną maskotką. Kazan "Układ" . H. Na starość zamieszka ona u swej córki. 3) Katarzyna Trusk. co wypada zrobić i powiedzieć (w rezultacie chłodna). Zachodziły w ciążę. łagodności. B. Najbardziej kochała Gautego. Jeden z piękniejszych wizerunków matki w literaturze.1) Dumą Berty Sonnenbruch jest jej syn. wyzywają ca. Matkę i syna łączy bardzo silna więź emocjonalna. a rodzina Buendiów będzie trwać. gdy zobaczyła dorosłego już Arona. Aureliana i Amaranty i nie ulega wątpliwości. Wspomnienie matki przywodzi na myśl baśniowe dzieciństwo. 2) Oliwia Hamilton. Minie wojna. wszystkie nieślubne dzieci pu&ownika Aureliana. niektóre z nich wyrzekały się swoich dzieci. A. dom. przez dziewięć miesięcy były zwolnione od pracy. które w getcie: 1) z głodu jadły swoje nieżywe dzieci oraz o tych. jej mąż. Mrożek "Tango" . ale musi się padporządkować woli matki. Borowski "Opowiadania" ("Proszę państwa do gazu") Nieludzka rzeczywistość obozu wyzwalała w matkach okrutne zachowania. S. Podczas selekcji na rampie. w miarę możności pomagała finansowo. Nie istnieje między nią i synem żadna więź uczuciowa.. że rodzina Buendiów funkcjonuje głównie dzięki niej.1) Florance jest przybraną matką Ellen. która wprowadza dziecko w świat: ona mi pierwsza pokazała księżyc i pierwszy śnieg na świerkach. A. lecz upartej życiowo.Matka doktora Rieux jest jednocześnie jego przyjacielem. co można jej teraz ofiarować (dużo i mało jednocześnie). wszystkiemu zaradzi (akceptuje m. porządkuje rachunki. Camus "Dżuma" . T. Chociaż dane mu było poznać najwstydliwsze z ludzkich dróg. jest jego ukochanym dzieckiem i trochę była zazdrosna. Matczyny opiekuńczy gest metaforycznie został 80 . Sama nie umiała przełamać chłodu i obcości w kontaktach z córką. J. później pozwalały sobie odebrać dzieci i wywieźć je w niewiadomym kierunku. Solange. traktujące miłość jak spacer do wychodka. chociaż musiał z powodu wojny gwałtownie dorosnąć i dojrzeć. która posyła mu do obozu odjęty sobie od ust kawałek chleba i cudem zdobytą kiełbasę. który zginął w walce. dla niej pozostanie zawsze małym chłopcem. Wychowywana przez opiekunkę. przyjmuje zmienionego Josego Arcadię powracającego po ucieczce z Cyganami). kobiety w rosyjskich łagrach decydowały się na nieludzkie macierzyństwo. dlatego Ellen ma bliższy kontakt z ojcem. To z jej opanowanego i pełnego poświęceń zachowania doktor często czerpał siły do walki z dżumą. ale przed śmiercią Katarzyna przepisała cały swój majątek synowi. Willy pamięta. sytością.Eleonora.Matka Agnieszki jest kobietą schorowaną i tą chorobą terroryzuje cały dom. Hłasko "Ósmy dzień tygodnia" . bo trzeźwa. K. 2) Eddie Anderson bardzo dużo zawdzięcza matce: kobiecie cichej.K. Prowadzi dom. Undset "Krystyna. namówiła do studiowania tego. ponieważ jako kobieta cywilizowana podobnie zachowywałaby się wobec rodzonego dziecka. zła na cały świat. Jego niezwykła uroda i czystość sprawiły. dla matki zaś zachował wiele czułości i serca. Bratny "Kolumbowie. ofiarowująca Willemu. Oliwii. przygotowuje synów i córki do trudnego życia. G. T. z matką ma jedynie kontakt okazjonalny. gdy kobiety z dziećmi od razu kierowano do gazu. S. Fitzgerald "Wielki Gatsby" . która do wojny nie musiała się o nic troszczyć.Wiersz jest hołdem złożonym matce jako osobie. dba o to. Wierzyński "Suszone gr~szki" Osoba matki skojarzona ze wspomnieniem dzieciństwa: kuszącym zapachem suszonych owoców. Syn nie znosi Szopena. Wie jednak. bo Erlend nie dorósł do coli ojca. Krall "Zdażyć przed Panem Bogiem" -Marek Edelman opowiada zaró wno o matkach. Jest zgorzkniała.Monologkołysanka matki małego żołnierza. trzeźwa. Patrz: dzieciństwo. Kruczkowski "Niemcy" . Willy. Herling-Grudziński "Inny świat" . 2) Wzruszająca matka Czarnego Ola. pani Rollisonowa). matka Artura przypomina momentami Młodziakową. Iwaszkiewicz "Lato w Nohant" W przypadku George Sand rolę matki zdominowała rola wielkiej pisarki i kochanki.I.S. L. aby z każdego miejsca w Europie przywieźć matce jakiś upominek. K. kojarzy się ze spokojem i pięknem przyrody. Jej lot aeroplanem dzieci potraktowały jak niezwykłe wydarzenie i dowód wielkiej odwagi. która ma oczy zaszczutego zwierzątka i składa ręce jak wystraszona dziewczynka. bliskiej śmierci matki. nie rozpieszczała małej. F. Steinbeck "Na wschód od Edenu" . to: nosić ją na sercu i karmić słodyczą. K. Jest poprawna. jeszcze jednym elementem jej luksusowego życia. ale nie ma to większego znaczenia. Pani Rieuxjest kobietą pełną ciepła. Dziećmi się nie interesuje. matką poczuła się dopiero wtedy. Garcia Marquez "Sto lat samotności" . Wspiera go w najtrudniejszych momentach. zaradna. M. traktuje ona poniekąd jak rywalkę. hierofant. jako zamaskowaną łapówkę. który w utworze symbolizuje zaglądający w okna księżyc. Gałczyń ski "Spotkanie z matk~" . mag. To do niej (a nie do ojczyzny) będzie wracał Olo. co go interesowało. Wiedziała. wsłuchaną w potrzeby innych ludzi.

jak też rozgłos. choć w rzeczywistości to ona próbowała bezskutecznie uwieść chłopca. której odebrano syna i której wcale nie cieszą kurtuazyjne wizyty i listy. Próba ratowania honoru i odzyskania żony prowadzi do wybuchu wojny trojańskiej. i jej kochanka Ajgistosa. której jesteśmy wiecznymi dłużnikami . troskę. ukrywa w Egipcie fakt. byją odzyskać.Helena. Z. Medea zabija synów. czasem po prostu statystując innym bohaterom.1) Adam jest mężem Ewy. Ostrowski) * Jaki chleb. Twardowski) Ma~ż Mąż-Mężczyzna pozostający z kobietą w związku małżeńskim. Homer "Iliada"-1) Hektorjest czułym i kochającym mężem Andromachy. Natomiast kończy go pełne goryczy rozczarowanie.) miłował ją. (Ezop) * Niestety! Bywają kobiety. Utwór rozpoczyna się wyznaniem: wierzylem. * "Ziemia dla jednych jest matką. W istocie jest jedynie opiekunem jej i jej Syna. heros trafia na Olimp. prostej kobiety-matki. że nie może mieć ona żadnego wpływu najego decyzje jako władcy Teb. których mu urodziła.matka". że Hipolit nastawał najej część. a następnie udaje się na tułaczkę. mąż-tyran to tylko nieliczne przykłady kreacji literackich tej postaci. jakie okazuje żonie. . Jest przejmującym wyznaniem starej. 4) Menelaos jako mąż okrywa się hańbą . tak bardzo kocha żonę. Jerzego Popietuszki" . mążzazdrośnik. będzie dla niej czułym i oddanym mężem. Makarenko) * "Jest na ziemi przepiękna istota. które sprawia widok bezradnych rąk matki wobec okrucieństwa i przemocy.S. Wybaczył żonie wszystko i żyje teraz u jej boku.na prośbę żony wypędzi Hagar z Izmaelem.wyrażony przez zasłanianie okna kocem. Abraham będzie dobrym mężem . najbrzydszy z bogów. poczucie bezpieczeństwa. Makarenko) * "Jest na ziemi przepiękna istota.. mąż-starzec. Skarga) * "Ziemia dla jednych jest matką. (prrysłowie ludowe) * "Nieludzkie piękno mistrzów a tu zwykła matka jej nos okulary i pacierz na stole moczopędna pietruszka z selerem sałatka i bardzo ludzka miłość". zachowa życie i jeszcze zostanie wynagrodzony za siostrę. Podczas swojej dwudziestoletniej nieobecności w domu wielokrotnie zdradza Penelopę. że będąc mężem Jokasty. (A. mąż-rogacz. wspaniałym kochankiem i niezwykle hojnym opiekunem. 7) Tezeusz jest mężem oszukanym. także uchronić przed złem. (M.Wiersz nasuwa skojarzenia z biblijną Matką Bolesną i średniowiecznym "Lamentem świętokrzyskim". mąż-tyran to tylko nieliczne przykłady kreacji literackich tej postaci. (Ezop) * Niestety! Bywają kobiety. mąż Eurydyki. kto zasmuca matkę swoją" (P. 6) Odyseusz nie należy do mężów najwierniejszych. żony od męża. Homer "Odyseja" . pogrąża się w rozpaczy i nie chce już nigdy mieć do czynienia z jakąkolwiek kobietą. 5) Agamemnon jako mąż jest postacią tragiczną.Agamemnona. mąż-rogacz. mążłajdak. taka córka. 3) Izaak. Patrz też: mitologia. ciesząc się szacunkiem poddanych. Jego liczne romanse z boginiami i kobietami śmiertelnymi stanowią dla królowej Olimpu poważny problem. (prrysłowie ludowe) * "Nieludzkie piękno mistrzów a tu zwykła matka jej nos okulary i pacierz na stole moczopędna pietsuszka z selerem sałatka i bardzo ludzka miłość". jest szczęśl:wym mężem Heleny. że jest mężem Sary. czasem po prostu statystując innym bohaterom. Kamieńska "Matce ks. mimo miłości i szacunku. Jego żona Fedra przekonuje go. Według pierwszego opisu stworzenia człowieka są sobie równi jako mąż i żona. Patrz też: mitologia. 3) Or feusz. 8) Jazon za swoją niewierność wobec żony zostaje przez nią straszliwie ukarany. Mitologia . poślubia Amora. Tezeusz mści się na synu i staje się przyczyną jego śmierci. Daudet) * "Matka jest geniuszem dziecka" (G. nieświadoma tego. Twardowski) Mąż Mąż-Mężczyzna pozostający z kobietą w związku małżeńskim. Gdy wreszcie zdobędzie ukochaną kobietę.matka". taka skórka. wiecznie brudny i zapracowany. . bo byta mu pociechą po matce. (G. Biblia (NT)-Józefjest w obliczu prawa mężem Marii. 2) Menelaos . mimo niepłodności Sary. taka córka. Jest jednak bardzo 81 . jest mężem najpiękniejszej z bogiń Afrodyty. a jego jako męża zabić. Ostrowski) * Jaki chleb. mążzazdrośnik. Prowadzi to do tragedii: Jokasta popełnia samobójstwo. a jej nieszczęsny mąż i syn zarazem wykłuwa sobie oczy. (J. będzie chciał zabrać ją na swój dwór. Próba ujawnienia jej romansu z Aresem kończy się dla Hefajstosa ośmieszeniem i kompromitacją. Kiedy wyprawa z jego winy kończy się niepowodzeniem. którzy w tekstach odgrywają rolę pierwszoplanową bądź też pojawiają się na dalszym planie. Później. Przed pojedynkiem z Achillesem w długiej rozmowie żegna się z żoną. * "Jako matka. zostaje zamordowany przez żonę. (. Sara zostanie otoczona niezwykłą miłością i szacunkiem męża. jaka matka. Będąc jedynie bratem. ciepło. Zaniedbuje żonę. Obawia się. Drugi opis wprowadza zasadę zależności kobiety od mężczyzny. że gdy faraon dowie się o niezwykłej urodzie Sary. mążłajdak. Flis "Ręce mojej matki" Tytuł wiersza odsyła do związku frazeologicznego: "matczyne ręce". której jesteśmy wiecznymi dłużnikami . (A."Amor i Psyche . który okazuje się mężem bardzo czułym. że po jej śmierci udaje się do Hadesu.1) Zeus. podając ją tylko za swoją siostrę. 2) Hefajstos. Mążkochanek. jaka matka. Sofokles "Antygona"-Kreonjako mąż Eurydyki. (Proroctwo Ezechiela) * "Pneklęty. Patrz: żona. w których matka uśmierca żonę". nie dochowuje jej wierności.. którego odwiedza Telemach. Daudet) * "Matka jest geniuszem dziecka". będąc mężem Hery. a dla drugich macochą". Klitajmestrę. małżonek (w stosunku do tej kobiety). 9) Herakles jako mąż Dejaniry płaci wysoką cenę za niewierność. małżonek (w stosunku do tej kobiety). Literatura zna bardzo wiele postaci mężów. Kiedy Bóg wreszcie pobłogosławi małżeństwo Abrahama i obdarzy je potomstwem. Kiedy po zdobyciu Troi powraca do domu. (M. By poślubić Rachelę. która stanie się przyczyną jego śmierci. Opuściwszy ziemię. tak i córka jej". 3) Podczas podróży w poszukiwaniu ojca Telemach poznaje losy nieszczęsnego męża Klitajmestry . Literatura zna bardzo wiele postaci mężów. mąż-starzec. Hegel) * "Moie na trwodze polega prawdziwe szczęście matki". (A.S. Apulejusz "Metamorfozy albo Złoty Osiot" . Czując się zhańbiony jako mąż. W. ucieka z Parysem. taka skórka. Mążkochanek.Edyp poznaje straszną prawdę.1) Odyseusz po powrocie na rodzinną Itakę i rozpoznaniu przez żonę okazuje się niezwykle czułym i kochającym mężem. a dla drugich macochą". jest jednocześnie jej synem. Hegel) * "Moie na trwodze polega prawdziwe szczęście matki". po siedmiu latach służby u swego wuja Labana. Biblia (ST) . Żona ofiarowuje mu koszulę. że ręce mojej matki mogą zrobić wsrystko.1) Psyche. 4) Jakub. A. chcąc wynagrodzić Penelopie lata nieobecności i swoją niewierność. którzy w tekstach odgrywają rolę pierwszoplanową bądź też pojawiają się na dalszym planie. 2) Abraham jeszcze pod imieniem Abrama. 2) Menelaos. w których matka uśmierca żonę". sugerującego opiekuńczość. zostaje wskutek jego podstępu mężem niekochanej Lei. W.patrz: mitologia. jego żona. wziąwszy Rebekę za żonę. Sofokles "Król Edyp" . (J. która szuka pociechy w ramionach innych. towarzyszący osobie jej syna. musi służyć przez następne siedem lat. (A. gdzie zostaje mężem Hebe i zasiada wśród Nieśmiertelnych. uważa.

Miłość do żony i siostrzana stawia go w niezwykle trudnej sytuacji i czyni z niego postać tragiczną. Niesłusznie podejrzewając swoją żonę. Aleksander uprowadził mu żonę.tajemniczy i odwiedza swoją żonę jedynie w ciemnościach nocy. Niemcewicz "Powrót posła" . 3) Chcąc zapomnieć o ukochanej. której ani zaniedbać. Tristan zostaje mężem Izoldy o Białych Dłoniach. że skazał ją na śmierć z powodu bezpłodności.Król Artur jako mąż jest oszukiwany jego żona. M. wyjawia żonie swój zamiar zachowania czystości i poświęcenia się Bogu. Po wielu kłótniach i awanturach udaje mu się wreszcie z sekutnicy uczynić wzorową.Albert 82 . Artur zostaje podwójnie zdradzony: przez żonę i przez najbliższego przyjaciela. królowa Ginewra. 2) Klaudiusz jako drugi mąż Gertrudy stara się odsunąć od niej wszelkie troski. G. że zabił mu żonę. Zablocki "Fircyk w zalotach': prystjest chorobliwie zazdrosny o swoją żonę Klarysę. Hermionę. Kochanowski "Na matematyka" Zajęty pracą matematyk nie zdaje sobie sprawy. którajest damą do towarzystwa i przyjaciółką Desdemony. Dzięki miłości małżonków wszystko kończy się jednak szczęśliwie. Następnego dnia opuszcza rodzinny dom i młodą żonę. by bez kłopotów spotykać się z kochankami. które właśnie był posiadł.W zbiorze stu nowel występuje wiele postaci mężów. co rozpocznie niekończący się łańcuch zbrodni. Najczęściej są to starcy. jednocześnie oszukując ją co do swoich zamierzeń wobec Hamleta.Petrycy jako mąż złośnicy Katarzyny okazuje niezwykłą stanowczość i kon sekwencję w próbach "wychowania" żony (m.1) W swojej wypowiedzi przed Radą Królewską Antenor mówi o bardzo skomplikowanej sytuacji Menelausa jako męża Heleny. która pozostaje dla niego najdoskonalszą kochanką.patrz: żona. 2) Podkomorzy traktuje swoją żonę jak najlepszą przyjaciółkę.Po wielu perypetiach Kandyd poślubia wreszcie Kunegundę.1) Król Marek. To ona nakłoni go do zabicia Dunkana. która zobaczy go dopiero po jego śmierci.) "Dzieje Tristana i Izoldy" . która niegdyś stała się przyczyną jego wypędzenia z zamku w West~alii. Ch. poślubiwszy majętną wdówkę.Tezeusz. Szekspir "Zimowa opowieść"-Leontes.W. ma romans z pięknym Lancelotem. Pasek "Pamigtniki" . Patrz: żona. Beztroska i lekkomyśl na kobieta mimowoli dostarcza mężowi pretekstów do scen zazdrości. Jako mąż zdaje się prawie we wszystkim na jej zdanie. Szekspir "Otello" . Nieraz miłosne schadzki odbywa ją się w sąsiedztwie małżeńskiej sypialni. J. Niestety. W. że próbowano przyprawić mu rogi. więc muszą one szukać młodych i jurnych kochanków.W prowadzonej przez lata korespondencji Sobieski jawi się jako mąż niemal doskonały. nie dopełniwszy obowiązków małżeńskich. da Voragine "Legenda na dzień świętego Aleksego" . J. którzy nie potraiią dać swoim żonom satysfak cji erotycznej. F. J. Szekspir "Hamlet" . za co żona zemści się na nim. czego nie może się już doczekać. J. "Legenda o św. W rozumieniu autora dobry mąż nie musi być mężem kochającym. Powinien być natomiast wyrozumiały dla słabości natury kobiecej. bo to on jest głową rodziny. W. który był dla Gertrudy jednocześnie kochankiem i opiekunem. który jest tak okrutny i nieczuły. że ten próbuje mu uwieść żonę. Liczne przygody i dramatyczne przeżycia uczyniły z niej brzydką. a jedno- cześnie nieustannie daje wyraz swojej wielkiej miłości do Marysieńki. pan Pietr we wszystkim jej ulega i powoli staje się typowym pantoflarzem. i wplątuje ją w intrygę prowadzącą do śmierci nieszczęsnej żony Otella. 2) Manelaus prosi bogów. Famijanie nakazuje zachowanie dziewictwa (Wroć mi ji. Podsycona przez zazdrosne siostry ciekawość Psyche. gdy będziewa oba w niebieskim krolestwie) i służbę Bogu. Kiedy Lady Makbet popełni samobójstwo. J. jako prawnie zaślubiony mąż Izoldy Jasnowłosej.1) Otello darzy swoją żonę.jej mąż przyjmie to obojętnie. Krasicki "Żona modna" Zostawszy "szczęśliwym" mężem "żony mod nej".Orgon jako mąż odznacza się wyjątkową głupotą i naiwnością. F. "Legendy arturiańskie" . schowany pod stołem. Drugą kategorię mężów w "Dekameronie" stanowią skończeni idioci. że jego żona nie należy do najwierniejszych. czyli Luidgardy" -Nieszczęsna królowa Lukierda skarży się na swojego męża.1) Starosta Gadulski jest bardzo uległy wobec żony. że umiejętności erotyczne. W. o zdradę. Szekspir "Poskromienie złośnicy" . Mimowolnie staje się przyczyną śmierci żony. Dlatego Bóg zawsze wspiera zakochanych i otacza ich swoją opieką. gdzie nieświadomy niczego mążgłupiec spokojnie śpi. Szekspir "Makbet" .patrz: mitologia . króla Przemysła II. dbającą o dom. J. lecz w noc po zaślubinach. I. "Żywot człowieka poczciwego" . W. chcącej zobaczyć twarz męża. które dotyczą bycia dobrym mężem. 2) Zazdrosne siostry Psyche mają starych i skąpych mężów.U. którym bardzo daleko do hojności Amora. Wolter "Kandyd" . on pozbawił ją dziewictwa. dodając. Nawet kiedy zdarzy mu się ją zdradzić. Rej. zdaje jej relację ze swoich sukcesów i porażek militarnych.Po skończeniu kampanii wojennych i służby wojskowej Pasek osiada w swoim majątku. szaleńczym uczuciem.1) We wspomnieniach Hamleta jego ojciec jawi się jako idealny mąż. są i takie. "Zony Sinobrodego" . jest mężem niezwykle okrutnym. których młode i sprytne żony nieustannie oszukują.Wśród wielu rad. król sycylijski. Zasięga rady u żony nawet w ważnych sprawach państwowych. Na szczęście wiemi słudzy ratują królową przed wykonaniem wyroku i kiedy fatalny błąd króla wyjdzie na jaw. nie może zapomnieć Izoldy Jasnowłosej i jego małżeństwo nigdy nie zostaje skonsumowane. Zafascynowany Tartufem. które wysuwane są pod adresem królowej. uwierzy. 2) Makduf mści się na Makbecie za to. by jako zhańbiony mąż mógł się pomścić na Aleksandrze. ani też dochodzić Dobry. Boccaccio "Dekameron" . Patrz: zdrada. natychmiast ją o tym informuje. J. jakich Rej udziela szlachcicowi poćciwemu. co stanie się przyczyną tragedii. autor ukazuje bohaterajako męża. pośrednio przyczyniając się do jego śmierci. u której zasięga rady w trudnych sprawach. kiedyjakojedyna będzie mogła wyjąć z jego dłoni spisany testament. uległą mężowi żonę. Aleksym" Aleksy na życzenie ojca poślubia Famijanę. Dopiero kiedy. który zwraca żonie wolność w noc poślubną. skazuje ją na śmierć. ale jednocześnie wymagać od żony posłuszeństwa i oddania. Molier "Świętoszek" . nie chce uwierzyć. bo miłość w ogóle jest w małżeństwie zbędna.in. będzie mogła wrócić do skruszonego męża. 2) Jagon wykorzystuje swoją żonę.1) Makbet jako mążjest uległy wobec swojej żony. W. Jako mąż nie czuje się jednak szczęśliwy . która według niego powinna dać mu jesz cze potomstwo. Goethe "Cierpienia młodego Wertera" .żona nie przypomina już dawnej pięknej i miłej dziewczyny. J. starą kobietę o wyjątkowo nieznośnym charakterze. Aleksego. 2) Tristan był pierwszym mężczyzną Izoldy o Złotych Włosach. Ale ostateczna decyzja zawsze należy do niego. głodzi ją). Bedier (oprac. nćciwy cztowiek bez wstydu nie może. Jan III Sobieski "Listy do Marysieńki" . a wręcz przeciwnie -daje się porównać z paniami uprawiającymi najstarszy zawód świata. Kochanowski "Odprawa posłów greckich" . więc jest jej mężem w obliczu Boga. nie może pozostawić bez odpowiedzi oskarżeń o zdradę. Jako mąż wymaga od niej tylko tego i aby była dobrą gospodynią. staje się przyczyną wielu nieszczęść i niezwykłych przygód królewny. zaprezentuje jej po powrocie. będzie świadkiem niedwuznacznej sceny między swoim faworytem a Elmirą. chroniąc wielokrotnie przed gniewem króla Marka. Desdemonę. którą otrzymuje w nagrodę za pomoc udzieloną jej ojcu w wojnie ze zbuntowanym wasalem. Racine "Fedra" .W przeciwieństwie do polskiej wersji dziejów św. Karpiński "Duma Lukierdy.

którego nie potrafi okazać. Bronte "Wichrowe Wzgórza" . że po jej śmierci nie zwrócił uwagi na żadną inną kobietę. który głęboko skrywa swoje życiowe kompleksy i upokorzenia. ale głupiutkie stworzenie. Kossakowskiego. Nigdy jej nie kochał. 2) Stiepan Obłoński bardzo kocha swoją żonę. Wyrozumiały i kochający. G. w którym obie strony łączy jedynie interes . Małżeństwa mają charakter kontraktu handlowego. F. Z. że nie ma nic lepszego nad los męża. że jego żona ma romans z synem jego największego wroga. szczególnie związanych z polującą na męża Telimeną. poślubia wreszcie Zosię. A. 2) Mężowie Delfiny i Anastazji traktują swoje żonyjako konieczne.N. wydaje ją w ręce gwardii kardynała Richelieu. kiedy już osiągnie swój cel i będzie chciał powrócić do żony. H. Postanawia się więc ożenić. Śmierć Cathy będzie dla niego największą życiową tragedią. 3) Pan Bonacieux. A. w domu i w lombardzie rządzi despotycznie. ' A. równej mu pochodzeniem kobiety. które pozwoliłyby mu zostać mężem posażnej panny (Klara) albo wdówki (Podstolina). Mickiewicz "Lilije" . Dla Tołstoja jest on postacią jednoznacznie pozytywną.on daje nazwisko. ukochany Leili. mimo lekkomyślności i niefrasobliwości. Sam jest człowiekiem. A. na jakie zasługuje. które knują intrygi matrymonialne. żeby po ślubie Klary nie zostać bez środków do życia. Po latach. 2) Szambelan. Albert zaś nie jest w stanie zapewnić jej takiego życia. Tołstoj "Anna Karenina" 1) Aleksy Karenin. 3) Na skutek intrygi Cześnika Wacław zostaje mężem Klary. który chce zapewnić Balladynie szczęśliwe i dostatnie życie. nie kocha Anny Austriaczki. Potem szczerze żałuje swoich postępków i obiecuje poprawę. które odwdzięczają im się pięknym za nadobne. jest człowiekiem okrutnym. 2) Tadeusz po licznych perypetiach. J. J. Choć zdradza ją i robi jej wiele przykrości. że tylko on mógłby Lottę uczynić szczęśliwą. skrżywdzonym człowiekiem. surowo ukarze. jenerał-majora Tuza. z natury safanduła i pantoflarz. Życie u jej boku razi Henryka trywialnością i nudą. że prawdziwie kochać potrafią tylko siebie. Patrz: żona. 2) Cześnik snuje rozmaite plany matrymonialne. N. że sprzymierza się on z największym wrogiem królowej.Stary kawaler zostaje przekonany przez swojego przyjaciela. ale dość apodyktycznym. 3) W świecie powieści Balzaca mężowie nieustannie zdradzają żony. Mickiewicz "Rybka" Wykorzystawszy i porzuciwszy z dzieckiem biedną Krysię. by poświęcić się ratowaniu ojczyzny (Szczęścia w domu nie znalazł. toteż Izabela decyduje się go opuścić. której daleko do ideału romantycznej kochanki.1) Stary Goriot tak bardzo kochał swoją żonę. który tragicznie zginął.1) Edgar Linton szczerze kocha Katarzynę i jest mężem oddanym. kobieta zostanie utopiona. dokonuje samosądu: wiesza Annę na drzewie. postępuje z nią niezwykle surowo.W. 3) Linton Heathcliff jest jedynie formalnym mężem młodej Katarzyny. napawa ich przerażeniem.1) Podstolina rozpaczliwie próbuje złowić męża. stara się żonę otoczyć opieką. Żona okazała się zwykłą kobietą. ulega we wszystkim żonie. A. by wymierzyć sprawiedliwość. popełnia samobójstwo.Maria popada w obłęd. sterroryzowany jej wspomnieniami świetlanej postaci jenerał-majora Tuza.Dla zgromadzonych w domu majora starych kawalerów samo słowo "mąż" kojarzy się z utratą wolności i niezależności. Konstancji. Gogol "Ożenek" . Jako mąż matki Tadeusza. Zgodnie z muzułmańską tradycją. jest dobrym mężem i choć nie bardzo to potrafi. obojętny wobec swej żony. jako mąż Izabeli. E. żona bez skrupułów pozbędzie się go. Żeni się z nią. A. opiekuńczy i wyrozumiały. A. zabije go w akcie zemsty. Opuszcza więc dom i rodzinę. Za to okrutne skorzystanie z praw męża Hassan zapłaci bardzo wysoką cenę Giaur. A. co stało się przyczyną jego późniejszego osamotnienia i nędzy. chorobliwie zazdrosny mąż. Mickiewicz "Pan Tadeusz" 1) Jacek Soplica nie zostanie mężem Ewy Horeszkówny. stara się zapewnić Kitty szczęśliwe życie.próbuje uwieść nawet pokojówkę.N. A. okazuje się mężem idealnym. choć męczące dodatki do posagu. za sprawą swojej intrygi Gustaw zostaje mężem Anieli. 3) Pan Jowialski jest mężem kochającym. by ona pokochała kogoś innego. czyni to zawsze przez lekkomyślność i niefrasobliwość. G. Słowacki "Horsztyński" Stary konfederat barski. Fredro "Damy i huzary" .p. Jest czuły. L.porzuca Aldonę. ale Werter uważa. Jako mąż jest bezwzględny. A. śpi snem fabrykanta Niemca przy żonie Niemce.M. pokonawszy innych konkurentów do ręki posażnej panny. zmuszony przez ojca. Jej odejście z Wrońskim jest dla niego osobistą tragedią. Powróci jednak z zaświatów i w dniu ślubu wiarołomnej pojawi się w kościele. bez skrupułów. 2) Hrabia Rostow. na wieść. Fredro "Śluby panieńskie" Mimo ślubów egzaltowanych panien. Fredro "Zemsta" . Nie potrafi jednak zrozumieć natury swej żony (patrz: żona). Słowacki "Balladyna" .Hassan zdradę jednej ze swoich żon.Wallenrod. przerażony perspektywą małżeństwa ucieka oknem. Córki przyzwyczaiły się traktować ojcajako bardzo hojnego i jednocześnie mało wymagającego opiekuna. ona posag. Horsztyński. Jednak wieść o jej śmierci przyjmuje dość obojętnie. ale nie zgadza się. Żonę traktuje jako bardzo drogie. zostaje wybrany i ma się odbyć ślub.Po powrocie z wojny pan zostaje zabity przez niewie rną żonę. 2) Heathcliff. kardynałem Richelieu. książę Andrzej Bołkoński stara się być dobrym mężem i zapewnić jej spokojne i szczęśliwe życie. kiedy żona wyznaje mu prawdę o romansie z Julianem Sorelem. co jest spełnieniem życzeń obojga młodych.G. mrukowaty i niezgrabny prowincjusz. a całą swoją miłość przeniósł na córki. By sprawiedliwości stało się zadość. Fredro "Pan Jowialski" . Niezwykle surowe postępowa nie w stosunku do Anny wynika z jednej strony z urażonej miłości. Dostojewski "Lagodna" Mąż tytułowej boh aterki (właściciel lombardu) niemalże kupuje ją od ciotek. bo jest dla jej ojca hołyszem. Ich małżeństwo to wzajemne próby zdominowania drugiej osoby. czułym. Jednak kiedy stanie jej na drodze do tronu w Gnieźnie. Kiedy odkrywa na jej ramieniu kwiat lilii (ślad piętna dla zbrodniarzy). darzy jednak żonę głębokim uczuciem. Balzac "Ojciec Goriot" . z drugiej z jego poglądów na temat rodziny. Fredro "Mąż i żona" . doprowadzając jednocześnie do zaślubin Albina i Klary.1) Szambelanowa nieustannie wspomina swojego pierwszego męża ś. okaże się to niemożliwe. 2) Ludwik XIII. Elwira nie pozostaje mu dłużna. Flaubert "Pani Bovary" - 83 .Kirkor jest kochającym i czułym mężem. panicz zostaje mężem innej. Historia nieszczęśliwego małżeństwa będzie przyczyną długotrwałego cierpienia i pustki życiowej. nieustannie zdradza żonę .1) Hrabia de la Fćre (znany później jako Atos) poślubia młodziutką i przepiękną dziewczynę o której przeszłości nic nie wie. Jacek mimo woli okazuje się niezwykle okrutny i swoim trybem życia przyczynia się do jej śmierci. Biciem zmusza żonę do bezwzględnego posłuszeństwa. Pragnienie dominacji nad żonąjest tak wielkie. mimo miłości do żony. Stendhal "Czerwone i czarne" Mąż pani de Renal.zgodnie z przedśmiertną wolą matki Lotty zostaje mężem dziewczyny. co staje się przyczyną tragedii . Leili. spotka go za to kara-jego i żonę nieznana siła przemieni w głaz. która nieodmiennie kocha Heathcliffa. Toteż najazd kobiet. musi być mężem bardzo okrutnym . Krasiński "Nie-Boska komedia" Hrabia Henryk czuje się nieszczęśliwy w roli męża. L. Mickiewicz "Konrad Wallenrod" . bo go nie bylo w ojczyźnie). 3) Konstanty Lewin. Dumas "Trzej muszkieterowie" . karze ją za najmniejsze przewinienia. Ostatecznie jednak małżonkowie przekonują się. Tolstoj "Wojna i pokój" 1) Mimo że nie kocha żony. choć oschły i zimny.Hrabia Wacław nie należy do mężów najwierniejszych. Byron "Giaur" . Kiedy już.

nie pracuje. Ilekroć wzbudzi jego gniew niewykonaniem jakiejś pracy. H. życzenia. który miał uratować jego zdrowie. Jako mąż Baśki. Ibsen "Dom lalki" ("Nora") Tomwald. wielki szacunek i chętnie słuchajej rad. alkoholik i człowiek bez ambicji. by odkupić swoje winy i ofiarować Maryni coś. że opuści żonę i uczyni ją nieszczęśliwą. Sam miło spędza czas. a sam popełnia samobójstwo. opowiadając pani Sórby wszystko o sobie. H. a podczas jej choroby siebie oskarży o to.Walek Gibałajest dla swojej żony bardzo surowy i okrutny. 3) Kirło na żonę zrzucił odpowiedzialność za utrzymanie majątku i zapewnienie środków do życia. Ajednak. późniejszej hrabiny Cosel. doprowadza rodzinę do ruiny. 2) Zygmunt Korczyński nie darzy swojej żony uczuciem. przyspiesza pracę. choć zawsze podejmuje decyzje zgodne z własnymi przekonaniami. a przede wszystkim przed królem Augustem II Mocnym. "globusów" i lektury miernych romansów. 2) Nieobecny mąż pani Stawskiej. jako mąż znacznie starszej od niego i bogatszej Minclowej. że to przez niego straciła Krzemień. ze świadomością beznadziejności swojej egzystencji. chluba i nadzieja rodziny Prozorowych. nawet najbardziej niezwykłe. Przepija pieniądze na dom.Stary. czyni jej wyrzuty o to. Żeromski "Zmierzch" . księżnej Gryzeldzie. 2) Bigiel. 2) Król Jan Kazimierzjest wobec żony bardzo uległy. znacznie od niej starszy.P. Żona. bo darzy ją wielkim szacunkiem. Sienkiewicz "Krzyżacy" . że przyczynił się do śmierci żony. kiedy dowiaduje się. zebrać w garść skórę. H. najtrudniej mu pogodzić się z myślą. ale zdradza ją nieustannie z chłopkami. Prus "Lalka" . że wszystko zawdzięcza żonie. Gdy prawda wychodzi najaw.Karol Bovary żeni się z Emmą z prawdziwej miłości. Całkowicie oddany żonie. podpala swoją zagrodę. Sienkiewicz "Ogniem i mieczem" . kiedy dotyczy to także Olgi. Zdobywa się na zdecydowany sprzeciw tyllco wtedy. Dopiero wtedy dowie się o kochankach żony. musi walczyć z opinią. Nawet w sprawach dotyczących polityki najczęściej idzie za jej radą. Ożenił się z nią dla posagu i nieustannie okazuje jej swoje lekceważnie. Sienkiewicz "Rodzina Połanieckich" . Mimo to żona czeka na niego. wyznawca nietzscheanizmu i kultu sztuki. ': czego przez całe życie pragnął żeni ~ się. W. że Masza nie potrafi być taka. zabiją ją i dziecko. B. Żyje więc w poczuciu przegranej. Sienkiewicz "Szkice węglem" Rzepa. ona zamknęła się w swoim świecie migren. O.cicha. służącymi. A i wtedy w końcu daje się przekonać. stara się ukryć ją wraz z dziećmi w jakimś bezpiecznym miejscu.1) Benedykt Korczyński nie ma czasu dla swojej żony. nadskakująca dyrektorowi. bezkrytyczny wobec niej. Orzeszkowa "Nad Niemnem" .Aktor Borowski. by szybciej mogli skończyć. 3) Baron Dalski. H. Jego postawa niszczy ich małżeństwo i rodzinę. któremu Franka uległa. że stał się jej przyczyną.1) Jurand ze Spychowa pozostaje wierny pamięci zamordowanej przez Krzyżaków żony i w jeg o życiu jej miejsca nie zajmuje żadna inna kobieta. H. pomaga None podjąć decyzję o opuszczeniu męża. Jego wielkoduszność. 2) Hjalmar Ekdal troskę o sprawy dnia powszedniego.1) Stach Połaniecki jako mąż Maryni stara się uczynić ją szczęśliwą i sprawić. H.Książę Jeremi Wiśniowiecki okazuje swojej żonie. Intelektualnie schodzi do jej mieszczańskiego poziomu.) omotać sobie pięść włosami i przewlec struchlałą kobietę kawatdrogi. mąż Nory.. Hjalmar zajmuje się jedynie swoim bliżej nieokreślonym wynalazkiem.1) Stanisław Wokulski. Dopiero starania Wokulskiego doprowadzą do wyjaśnienia. o utrzymanie domu i rodziny zrzucił na żonę. nie udaje mu się to i piękna Anna zostaje oficjalną metresą króla. co się z nim stało. choć były to pieniądze na wyjazd. że przyszedł czas wypełnienia ślubowania i będzie musiał wysadzić się z zamkiem w Kamieńcu. w tajemnicy przed nią codziennie zwęża kamizelkę. S. 2) Mimo wielkiej miłości do Danuśki Jurandówny. Kiedy uświadamia sobie. Boleje nad tym. H. nie zauważa jej romansów ani ekscesów finansowych. E. Nie potrafi się z nią porozumieć . Prus "Kamizelka" . Orzeszkowa "Cham" . choć sławny wojownik. nie daje znaku życia. Kraszewski "Hrabina Cosel" Mąż Anny Hoym.. Gina prowadzi zakład fotograficzny i stara się zapewnić mężowi i córce środki do życia. co radca Hoym przyjmuje z rezygnacją. E. Sienkiewicz "Pan Wolodyjowski" . Ale to właśnie stary Werle buduje nowe życie na prawdzie. mąż Eweliny. Dostojewski "Zbrodnia i kara" . która powinna być dyskretna i nie 84 . którą już dawno Maćko upatrzył na jego żonę. neurastenicznej Maszy kobietę podobną do siebie. zajęty walką o utrzymanie Korczyna.1) Andrzej Kmicic wodzi za żoną rozkochanym wzrokiem i zawsze idzie zajej radą. Śmierć Emmy będzie dla niego kresem prawdziwego życia. B. siła wewnętrzna i dobroć nie sąjednak w stanie przezwyciężyć demoralizującego wpływu miasta. Do końca życia będzie ją traktował jako gwaranta swej niezależności finansowej.on żyje sprawami majątku. Sienkiewicz "Quo vadis" Okrutny i szalony Neron jest jednocześnie kochającym mężem Poppei.1) Fiodor Kułygin bardzo kocha swoją żonę. będąc pokojówką. Jednocześnie z powodu jej szaleństwa Wierszynin czuje dla niej litość i nie potrafi się z nią rozstać. żyjąca małymi sprawami dnia powszedniego. męczy go. czego naprawdę pragnie. nie dostrzega jej romansu ze Starskim. nie mogąc na nowo ułożyć sobie życia. umie on chwycić pod Żebro. Patrz: pogrzeb. Dalski ciężko choruje. potulna. porzuca żonę dla roli w teatrze. 3) Andrzej Prozorow ulega we wszystkim swojej prymitywnej żonie Nataszy. zajaką cenę żona próbowała uzyskać dla niego zwolnienie z wojska. która mu nie dorównuje intelektualnie i emocjonalnie. Ludzie mówili nawet. trzasnąć raz. kiedy podczas pracy na torfowisku Gibałowa lękliwie zwierza mu się z obaw o pozostawione w domu dziecko.M. 4) Baron Krzeszowski poślubia bogatą mieszczankę tylko dla jej majątku. 2) Aleksander Wierszynin nie jest szczęśliwy w małżeństwie. który uciekł za granicę niesłusznie oskarżony o morderstwo. Jako mąż chce być w stosunku do niej bezwzględnie uczciwy. Berent "Próchno" . że przed laty podpisała weksel i pożyczyła bez jego wiedzy pieniądze. nie chcąc martwić żony.I. ale chciałby uczynić z wrażliwej. Ibsen "Dzika kaczka" . pod wpływem żony stał się prymitywnym mieszczuchem. Zbysz ko po jej śmierci zostaje mężem Jagienki. spełniającym bez wahania wszystkie jej. choć w interesach stać go na ryzyko i niezależność sądów. nawet wtedy. Kiedy zdradzi żonę. Wilde "Portret Doriana Graya" Lord Henry Watton traktuje swoją żonę jak dobrą przyjaciółkę. stara się ukryć żonę przed dworem w Dreznie. A. odwiedzając okoliczne dwory. Dawny Andrzej. J.1) Swidrygajłow poślubia Marfę Pietrownę dla jej majątku. H.jednakże wybaczy jej niewierność. Niestety. kupuje Krzemień. w sprawach domowych ona decyduje o wszystkim. Czechow "Trzy siostry" . który przyczynił się do śmierci żony swoją zdradą. jak żony innych wykładowców gimnazjum . by zapomniała. schorowany człowiek. Sienkiewicz "Potop" -1) Jan Skrzetuskijest bez pamięci zakochany w swojej żonie i kiedy przychodzi mu ją z powodu wojny opuścić. 2) Marmieładow. 2) Michał Wołodyjowski po licznych perypetiach osiąga wreszcie to. która może być ukoronowaniem jego kariery i dać mu spełnienie artystyczne. drugi (. by ukryć chudnięcie i postępy choroby.1) We wspomnieniach Gregersa jego ojciec jawi się jako apodyktyczny mąż-tyran.Paweł Kobycki toczy wytrwałą walkę o moralne i psychiczne uzdrowienie żony. przemienił życie Katarzyny Iwanowej w piekło. Iriny i Maszy. będzie miał wyrzuty sumienia. Wreszcie. który ma całkowicie odmienić egzystencję jego i jego najbliższych. H. nie potrafi niczego żonie odmó wić. Nie opuszcza żony. F. kiedy jakieś życzenie Basi może grozić niebezpieczeń stwem. w sprawach domowych zdaje się na decyzje żony.

że darzył żonę wielką. W. a ona z chęcią mu to ofiarowuje. martwi się nie stanem syna. czy to. W. To Młodziakowa jest naprawdę głową rodziny. że Józef niecnie nastawał na cnotę "nieszczęśliwej" kobiety. 2) Putyfar wierzy we wszystko.1) Stary Zucker. To ona decyduje o wszystkim. Wartość mają dla niego w życiu tylko te chwile. Niechcicówna uważa. nakłania żonę. G. czym łagodząco wpływa na nieustanne lęki żony. 2) Zenon Ziembiewicz. Proust "W poszukiwaniu straconego czasu" -1) Książę de Guermantes jest mężem "salonowym". a czując się za nią odpowiedzialny. a teraz wierzy. że nie jest Jagną. Nie potrafi zakończyć swojego romansu z Justyną. 2) Daniel Ostrzeński bezgranicznie i histerycznie kocha swoją żonę. Żona go notorycznie oszukuje i zdradza. Nie potrafi poradzić sobie z tak wielkim wyzwaniem. mąż Lucy kochanki Borowieckiego. Stary Testament. Kiedy Teresa wraca do zarabiania lekcjami. choć tak bardzo nie chciał powtarzać boleborzańskiego schematu. on natomiast okłamuje siebie i obie kobiety. a on ma zamiar je zarabiać. rozpychając się łokciami. Znęca się nad nią psychicznie. co mówi mu żona. jaki otrzymała od życia. że bogatej żony potrzebuje ten. dał się jej w pełni zdominować. M. Stary Boryna będzie znosił los oszukiwanego i zdradzanego męża. "sprzedaje się" i zostaje mężem prymitywnej.pomoże mu odmienić życie. Antek stanie w obronie żony. będzie przeżywał katusze zazdrości. Borowiecki pojedzie z nią do Berlina. 2) Pan Młody już w dniu wesela chce ze swojej młodej żony uczynić wcielenie prostego piękna i poezji.jakajest. w którym Jagna i Antek będą właśnie oddawać się jamorom. jednocześnie doskonale się rozumiejąc.Krystynę (jej siostrę). Mann "Józef i jego bracia" 1) Jakub . Później. D~. 5) Marcin Sniadowskijest dla Agnieszki mężem doskonałym.patrz: Biblia. W pewien sposób jest gorszy od ojca. Okazuje żonie zgodną z regułami dobrego zachowania. S. Pogodzony ze światem. mąż jest jej we wszystkim posłuszny. że nie istnieje między nimi możliwość porozumienia. Raz jeden. To ona będzie czuwała przy jego łożu śmierci. Kiedy umiera Janusz. M. bezgranicznie zakochany w Róży. bo stary Ziembiewicz był przynajmniej szczery. ale bardzo bogatej Mady Miiller. Całą swą miłość przelewa na ukochaną córkę. 3) Swann jako mąż Odety musi znosić męki nieustannej zazdrości. a jednak zadaje jej cierpienia i zdradza ją. Kuncewiczowa "Cudzoziemka" Adam Żabczyński. że Terenia.1) Stary Ziembiewicz mimo nieustannych zdrad bardzo kocha swoją żonę i darzy ją wielkim szacunkiem. Zucker w akcie zemsty każe spalić nowo wybudowaną i jeszcze nie ubezpieczoną fabrykę Karola. jednak nie potrafi okazać jej uczuć. ty też). przypominając jej. M. nie jest jego. jakimjest małżeństwo. bo uważa. ale żony. Nawet dzieci stanowią dla niego niebezpieczeństwo.1) Gospodarz nie próbuje ze swojej żony . Jako jej mąż będzie skazany na los starca przy młodej i pięknej dziewczynie. że jego arystokratyczni przyjaciele nigdy nie zaakceptowali byłej kurtyzany i nawet ich córka nie jest przyjmowana w salonach. cierpiąc męki zazdrości. Każde z małżonków żyje w swoim świecie. zwłaszcza że jej namiętność wzbudził Antek. Przyjdzie nawet błagać Borowieckiego. Pani Żańcia nie czuje się w żaden sposób przez męża oszukiwana czy poniiana jego romansami. które może spędzić w pobliżu żon y. Ale to jest sposób Dulskiego na życie żona idzie przez tłum. 3) Anzelm Ostrzeński żeni się z niezbyt posażną panną. Morstin "Obrona Ksantypy" Sokrates jako mąż usprawiedliwia swoim postępowaniem opryskliwość i wiecznie zły humor Ksantypy. A kiedy. w którym czyha tyle niebezpieczeństw. Z. 2) Antek Boryna jest dla Hanki oschłym i okrutnym mężem. że będąc Polką wyszła za Rosjanina i to członka rodziny cesarskiej. ulega żonie i staje się nowoczesnym inżynierem.H. póki nie wywoła jakiegoś skandalu i nie narazi na szwank nazwiska Wattonów. jak doskonale Hanka dbała o gospodarstwo. Gombrowicz "Ferdydurke" Młodziak. Ich dialogi pokazują. Wszystko.ze spokojem znosi jej humory i wieczne niezadowolenie. A jednak to miłość do Krystyny stanie się przyczynąjego śmierci (patrz: śmierć-bohaterów literackich). mąż Ramborgi. Każdajej opinia ma dla Verdurina znaczenie ostateczne i niepodważalne. Także wobec niej stosuje tę zasadę . by przysiągł. ale żyje swoim życiem. które jest niezależne od życia księżnej. rzadko bywając w domu. 2) Pan Verduńn jest bezkrytycznie zachwycony żoną.browska "Noce i dnie" 1) Bogumił jest idealnym mężem dla Barbary . zmieni swój stosunek do niej. Reymont "Ziemia obiecana".1) Maciej Boryna jest już kilkakrotnym wdowcem. Zapolska "Moralność pani Dulskiej" . ona wybiera dla Marty karierę śpiewaczki. Ale pojej śmierci przyznaje się Barbarze. bo zbytnio absorbują uwagę Michasi. Dulska wydziela mu cygara i pieniądze na kawiarnię. Krystynę. więc i on uważa tych ludzi za zajmujących. ale swoje wyobrażenie o wiejskim życiu. Wyspiański "Wesele" . G. kto chce pieniądze tracić. Wreszcie podejmie kroki ostateczne . co mówi się o jej przeszłości. to ona nakłania go do robienia kariery w szkolnict vie.S. W stosunku do swojej małżonki jest czuły i opiekuńczy. czuje się urażony. córka Lavransa" -1) Lavrans jest dobrym mężem dla Ragnfridy. Reymont "Chłopi" . Undset "Krystyna. W szystko. naprawdę kocha tylko jedną kobietę .chłopki uczynić kogoś innego. Choć ich małżeństwo przechodzi różne kryzysy. Pozwala na spacery wokół stołu i traktujejakjeszczejedno dziecko (Hesia! Mela! Z pokoju! FeLicjan. 2) Niepokorny i niedojrzały Erlend kocha Krystynę. kiedy żeni się z Jagną. Nudzi się śmiertelnie w artystycznym towarzystwie żony. Mąż oczekuje od niej wyrozumiałości i opieki. 4) Lucjan Kociełł za życia żony jest przyczyną nieustannych jej trosk. ale skoro ona je lubi. a on jest jedynym człowiekiem. 3) Szymon Darre. a tymczasem żona musi zadbać o utrzymanie domu i zapewnienie środków do życia sobie i 85 . Nałkowska "Granica" . przyjmuje ją taką. że nic go z Zuckerową nie łączy. Spędza czas w winiarni Peszkego.ingerować zbytnio w jego życie prywatne. widząc. a on postępuje utorowaną przez nią drogą. bardzo przypomina swojego ojca.Felicjan Dulski jest ca&owicie uzależniony od swojej małżonki. Jego miłość jest dla Barbary jedyną ostoją i jedyną pewną rzeczą w świecie.Mąż tytułowej "Żabusi" jest uosobieniem naiwności. Włóczy się po mieście w dość podejrzanym niekiedy towarzystwie albo oddaje się filozoficznym rozmyślaniom. S. nie jest przypadkiem prawdą: Musi się też pogodzić z faktem. S. kiedy wróci z więzienia. L. zwłaszcza że jego namiętność do Jagny znacznie osłabnie. nie boi się życia. Jagna czuje odrazę do fizycznych z nim kontaktów.jej prywatne życie jest jej prywatną sprawą. co robi i mówi mama Verdurin. a miłość Szymona stanie się przyczyną animozji między siostrami. Będąc przekonany ojej uczciwości i nieskazitelności. które ma Lucy urodzić. który nic o tym nie wie. Ale kiedy stary Boryna wypomni jej brak posagu. 2) Karol Borowiecki. co oddala od niego Michasię. traktuje jako zło. Zapolska "Żabusia" . choć nie jest zbytnio zafascynowany nowoczesnością. musi być doskonałe. nie będąc pewnym. Nieustanr~ie ją poniża za to. na ile pozwala mu na to jego nieskory do uczuć i troski o innych charakter. że dziecko. że Marcin jest najwspa nialszym darem. choć nie okazywaną miłością. Na starość odszedł od żony i zamieszkał z inną kobietą. kiedy zdobył się na stanowcze postępowanie wobec żony i zgwałcił ją przeciw muzyce. W. Widzi w niej nie żywego człowieka.S. daje sobie bez trudu wmówić. czasem udzielajej rad co do stroju. T. nie umiał wytrwać w swojej stanowczości i zaprzepaścił szansę na stworzenie normalnego małżeństwa. by szukała jej pracy. uprzejmie witajej gości. domyślając się romansu żony.podpali stóg siana. czym jej w pewien sposób zaimponował. Wyspiański "Noc listopadowa" Wielki Książę Konstanty jest wyjątkowo okrutny wobec swojej żony. straciwszy w pożarze fabryki wszystko. mimo przysięgi. wystudiowaną czułość.

Zapłaci za to wysoką cenę. Patrz: zazdrość. M. Kiedy zmartwychwstanie w chwale. ale w towarzystwie wymienia twój wiek". by zrobić aktorską karierę. Kiedy spotkają po latach za granicą. Przed swoją wyprawą nie zdążył jej pokochać. mesjasza. Jej cierpienia mają głęboki sens.Pogląd religijnospołeczny. (Z. Toteż Eleonora szuka satysfakcji erotycznej. I ta miłość rodzi w nim chorobliwą zazdrość. M. a ty zmiażdżysz mu piętę. który przyniesie lepszą przyszłość i dokona dzieła wybawienia. że przez małżeństwo uratował swoją żonę od Bóg wie jakiego losu. I. Choć bywa czasem w stosunku do niej opryskliwy. Nigdyjej nie zdradził. że żona go zdradza. co naprawdę lubi. by została oblubienicą Szata na i urodziła mu dziecko. pod żoną." . Anastazja powraca jako widmo i regularnie odwiedza mały. Jednocześnie zaczyna rozmyślać o romansie żony z Michałem (prostym chłopem). Izabela uknuje z Mortimerem spisek przeciwko niemu. J. 3) Filip Długi nigdy nie pogodził się z wyrokiem ojca. Biblia (ST) .W tak zwanej protoewangelii B5g mówi do Szatana: Wprowadzam niepr .Stomil dawno już przestał być dla swojej żony kochankiem. Rzeczpospolitajest prawdziwym przedmurzem chrześcijaństwa. nie będzie umiał z nią rozmawiać. czy Rebeka istotnie ma romans z lekarzem Tamtenem. wiecznie zajęty swoi mi artystycznymi eksperymentami nie jest w żaden sposób atrakcyjny. Ludwik Kłótliwy.pracy murarskiej. Przez swoje cierpienia i śmierć na krzyżu dokonuje dzieła odkupienia. Jansson . Mann "Mefsto" . nad żoną. Przez cały czas trwania ich małżeństwa miał kochanki. Zwycięstwo w bitwie pod Wiedniem jest znakiem nieustającej opieki Boga nad swoim narodem wybranym. Choromański "Zazdrość i medycyna" . zabija ją we śnie. Przez cały czas walki z chorobą w Oranie Rieux poświęci żonie zaledwie kilka myśli. Jest wyrozumiały dla jej nieco dziwacznego charakteru i ciągłych ataków tajemniczej choroby. Kundera "Nieznośna lekkość bytu" .dzieciom. (G. W kulturze polskiej przybrał formę przekonania o wyjątkowej roli dziejowej narodu polskiego i o jego przewodnictwie innym narodom w drodze do wolności lub doskonałości. (M. zawsze stać go na przeprosiny. gdy go nie ma". Kruczkowski "Niemcy" Profesor Sonnenbruch. których doświadczy Mesjasz. O.Przemysłowiec Widmar kocha swoją młodą i piękną żonę Rebekę do obłędu.widmo. że po jej śmierci do końca życia nie zwrócił uwagi na żadną kobietę. -prorok Izajasz opisuje cierpienia. Nie może jednak nic zrobić. Nałkowska) * "Mąż stary . jako mąż Stomil nie jest zachwycony zdradą żony. Mishima "Madame de Sade" . III 1) Polska jest Chrystusem narodów. K. J.Mimo swojej fatalnej reputacji. Tokarczuk "E. Różewicz "Kartoteka" . które chodzi po domu i brzęka małżeńskimi łańcuchami". * Mąż i weksel zawsze wraca. Gdy jego brat. Byron) * "Można ludziom wyjaśnić. Z drugiej jednak strony. (A. Druon "Królowie przeklęci" 1) Filip Piękny tak bardzo kochał swoją żonę Joannę. że sprawia tym żonie ogromny ból (powracający stale sen Teresy). nie zważa wcale na to. Przyjazd brata traktuje jako wtargnięcie w jego żałobną egzystencję niestosownej radości. G. Andrzejewski "Już prawie nic" Wielki i sławn y Herman Eisberger był wyjątkowo bezlitosny dla bliskich mu osób. 5) Guccio Baglioni zostaje w tajemnicy przed światem mężem Marii de Cressay.Chrystus jest owym zapowiedzianym przez Boga Mesjaszem. W. zaciszny. mimo że dzielą ich poglądy (Berta jest fanatyczną zwolenniczką faszyzmu). mając pewność. za mężem bowiem najmniej tęskni się wtedy. Zmusił żonę. dlaczego poślubiło się swego męża. Małgorzatę Burgundzką. (M. głoszący wiarę w nadejście wybawi ciela. pozbawi korony i wyda rozkaz zabicia go. Nie istnieją żadne konwenanse ani zasady moralne. 4) Edward II Angielski nie interesuje się wcale swoją żoną. pomiędzy potomstwo twoje i potomstwo jej. Y. za wszelką cenę chcąc zostać w bazie i zmusić innych kierowców do pozostania. Hłasko "Następny do raju" Zabawa. Levin "Dziecko Rosemary" . Aresztowanie Ruth budzi w nim potrzebę bliskości kobiety. godzi się.Adama i Ewy. T. A kiedy otrzyma wiadomość o jej śmierci.Mąż Rosemary. Na wszelkie sposoby próbuje się dowiedzieć. skazującym Joannę na dożywotnie więzienie. zawszejąkochał.Polacy-Sarmaci są narodem wybranym przez Boga i mają w bożych planach wyznaczone szczególne miejsce. że wkrótce po ślubie będzie musiał opuścić żonę i nigdy już jej nie zobaczy. (przysłowie) * "Wielu dobrych mężów często nie ma odwagi być czymś innym".Pan z przedziałkiem przetrwał wojnę dzięki żonie. J. było już za późno.I. umożliwiła mu zajmowanie się tym. że go zdradziła. ukryty w drzewach dworek. który nigdy nie pamięta o twoich urodzinach. A. Hendrik Hafgen coraz bardziej oddala się od żony antyfaszystki. kiedy wrócił. bo walcząc z Turcją. by troszcząc się o sprawy dnia powszedniego. S.Dyapanazy Nibek. wymógł na nim ułaskawienie dla żony. Mrożek "Tango" . spędzając czas z pięknymi młodzieńcami albo oddając się swojemu hobby . S. chroni całą Europę przed zalewem pogan. W piżamie. podsyconą jeszcze pamiętnikiem jego byłej kochanki. A. stanie się przewodnikiem innych ludów w drodze do wolności. by wyraziła zgodę na zamknięcie ich niedorozwiniętego syna w zakładzie. który uzurpuje sobie boską misję. czego chce jego żona. Widzą się wtedy ostatni raz. Mickiewicz "Dziady" cz. Stawia to Stomila w wyjątkowo trudnej sytuacji. ożenił się z Klamancją Węgierską. którym ona odjeżdża do sanatorium. Camus "Dżuma" -Doktor Rieux tuż przed epidemią odprowadza żonę na pociąg. stara się okazywać żonie miłość i współczucie.E. Biblia (NT) .ryjaźń pomiędzy ciebie i niewiastę.Robiąc karierę jako czołowy aktor faszystowskich Niemiec. Ono zmiaźdży ci gtowę. Monroe) chętnie Mesjanizm Mesjanizm .cykl o muminkach Tatuś Muminka jest w stosunku do Mamy Muminka czuły i pełen szacunku. nim dokona dzieła odkupienia. 2) 86 . Niestety. Andrzejewski "Nikt" Odyseusz po powrocie do domu nie jest w stanie okazać Penelopie miłości. T. prowadząc z mężem rozmowy o swojej zdradzie. Iwaszkiewicz "Brzezina" Bolesław po śmierci żony zamknął się w swoim świecie i zobojętniał na życie. sypiając z prymitywnym Edkiem. ale wymaga od niej. Witkiewicz "W małym dworku" . niemal obojętnie.Fryderyk Eltzner jest przekonany. M. ale siebie nie można o tym przekonać". Kowalska) * "Mąi: człowiek. Niestety. jakie mają do żon". o żonie. (G. Kochowski "Psalmodia polska" . M. pomimo że ich jedyny męski potomek zmarł. markiz de Sadejawi się we wspomnieniach swojej żony jako idealny mąż i kochanek. Traktuje ją jakby pozbawiona była uczuć. Uczeni w Piśmie traktują Go jednak jako bluźniercę. która od wielu lat jest towarzyszką jego życia. Patrz: lekarz. awaria e:ektryczności uniemożliwi mu poznanie prawdy. Sand) * "Mążjestpodobny do wiosny. Poglądy mesjanistyczne występowały ze szczególnym nasileniem w trudnych momentach historycznych Polski. który oczyści ludzkość z grzechu pierwszych rodziców . los i wielka polityka sprawią. Samozwaniec) * "Mężowie lubią uogólniać pretensje. wiedząc. Jest to pierwsza zapowiedź nadejścia Mesjasza. z żoną. więc teoretycznie Eleonora może sypiać z każdym. 2) Ludwik Kłótliwy rozkazał zabić swoją żonę. uwięzioną za to. L. Okazuje się to jednak zemstą połowiczną. budzą się w nim prawdziwe ludzkie uczucia.Tomasz nie nadaje się na męża i właściwie nie wiadomo dlaczego poślubił Teresę. przyjmie ją ze spokojem.

Z. Zatem dzień zmartwychwstania narodu i odkupienia jeszcze nie nadejdzie i zostaje przesunięty w odległą. Miasto otoczone było murem.Nowe Jeruzalem (Apokalipsa 21. zaś u romantyków na pewno nie cieszyło się dobrą sławą. A. "Psalmy przyszłości" . 2) Babilon. Rodzaju (4. Mickiewicz "Księgi narodu polskiego i pielgrzymstwa polskiego" Mickiewicz przeprowadza analogię pomiędzy dziejami Chrystusa i dziejami narodu polskiego. Tym razem Teby zburzono doszczętnie. Wówczas Polskajako Chrystus i Mesjasz narodów wskaże wszystkim ludom drogę do prawdziwej wolności i prawdziwego braterstwa.) i zbudował miasto. Anhelli nie spełni swojego posłannictwa. wieczne słowo życia.Skupisko ludności wyróżniającej się głównie zajęciami nierolniczymi. cel pielgrzymek. 8-16) pierwsze miasto kananejskie zdobyte przez Izraelitów. siedmiu kapłanów. 8-20). Paryż w Epilogu do "Pana Tadeusza" to miasto obce. Stwórca wyznaczył mu w dziejach ludzkości rolę odkupiciela. Jozuego. gdzie Chrystus po raz pierwszy odłączył się od swoich rodziców. 6. Miasto odparło atak siedmiu przeciw Tebom. 2) miasto święte. o którego zdobycie toczyła się dziesięcioletnia wojna. trzeba będzie naszego wskrzeszenia . * "Trzeba było śmierci naszej. utożsamiane z rajem. III. Biblia (ST) . i nazwał je imieniem syna swego Enoch. sc. Został założony przez Romulusa. niebiańskie. Jej przyczyną było uprowadzenie z dworu króla Sparty. A kiedy nadejdzie dzień trzeci.Duchy tworzące naród polski osiągnęły najwyższy stopień doskonałości. które Bóg zniszczył deszczem ognia i siarki za grzechy. ponieważ przeszły największą liczbę wcieleń. J. (hasła polskiego mesjanizmu romantycznego) Miasto Miasto . na zewnątrz znajdowało się źródło kastalskie. Ośrodek kultu bogini na Akropolu ateńskim. Początek wszelkim nieszczęściom dał Lajos. Yeruszalaim) -jedno z najstarszych miast. jedno z najstarszych znanych osiedli ludzkich.Naród polski.potężny ośrodek kultury i sztuki. da się też odnieść do całej Rosji. podarowała jego mieszkańcom oliwkę. VII). Ów dzień jest już bliski. 5) Sodoma i Gomora . gniazdo rozpusty i grzechu. Fryderyka i Marię Teresę .Tajemniczy czterdzieści i cztery jest mesjaszem narodu polskiego. 2. Charakteryzuje je znaczna wielkość obszaru i intensywność zabudowy. Na Kapitolu stworzył azyl. Biblia (NT) . rozlało się na okręgi społeczne świata". bo był jedynym sprawiedliwym w świecie zła i niegodziwo ści. który przyjmował do miasta osadników. wrogie emigrantom. Mickiewicz postrzegał Warszawę jako miasto klasycystycz nych salonów i służalczych dygnitarzy ("Dziady" cz.dwa spośród pięciu miast nad Morzein Martwym. Naród polski spoczywa już dwa dni w grobie. toteż Romulus wymyślił porwanie Sabinek. która stanowi najwar tościowszą część narodu. 19). Z bełkotliwej wypowiedzi wyłania się obraz mesjanizmu jako swoistego kompleksu narodowego. bo miejscowej ludności było za mało. tak Polska została zabita i złożona w grobie przez szatańską trójcę .1) Pierwsza wzmianka w Biblii o mieście znajduje się w Ks. Tedy Pan zstcFpit aby oglqdać miasto i wieżę. Dygat "Jezioro Bodeńskie" . Dzień pierwszy to powstanie kościuszkowskie. Wędrówka przez Syberię ma młodzieńca przygotować do jego misji i ukazać mu wszystkie stopnie cierpienia.na to.. postanowili wznieść wieżę. dzień drugi powstanie listopadowe.W ośrodku dla internowanych główny bohater wygłasza prelekcję.miasto w Palestynie. A. Parysa. Tak jak Chrystus został ukrzyżowany. która chcąc zwyciężyć Posejdona w rywalizacji o względy miasta. Ukrywa się wśród wygnańców wiezionych w kibitkach na Pófioc. 2) Delfy miasto z centralnym miejscem świątynią Apollina. W Ks. miasto króla Dawida i miejsce urodzenia Chrystusa (Łk. Tu mieściła się wyrocznia. 1-20). 3) Teby . Słowacki tilozofia genezyjska ("Genesis z Ducha") . utożsamiony ze szlachtą. gdzie po jego śmierci działo się coraz gorzej. S. będący pod szczególną opieką Ateny. Słowacki "Kordian" Słowacki poddaje krytyce mesjanistyczny program Mickiewicza. sięgającą nieba. Rodzaju 18. Menelaosa. stanie się wodzem swego narodu.ponieważ była jedynym krajem prawdziwej wolności i braterstwa. (Z. Zdobyta podstępem przez wprowadzenie drewnianego konia. więc lud nadał mu tytuł Ojca Ojczyzny. zwana trojańską. emigracja. J. Szczypiorski "Początek" . został przez Boga szczególnie umiłowany. także miejsce jego triumfalnego wjazdu oraz sądu i kaźni. żydów i muzułmanów. pod lega odrębnej administracji.1) Betlejem miasto w Judei. 17): i poznał Kain żonę swą (. "Polska Mesjaszem narodów". 4) Jerozolima (hebr. gdy siódmego dnia. Niestety. z siedmioma trąbami zatrąbiło siedem razy rozpadły się mury Jerycha i Jozue zdobył miasto (Ks. ale zostało zdobyte przez synów pokonanych pod Tebami. O Tebach jest mowa w: "Antygonie" i "Królu Edypie" Sofoklesa. wskazując na jego zgubne skutki i porównując go do rojeń szaleńców ze szpitala obłąkanych. że wygnańcy nie są godni odkupienia. stolica Babilonii.Anhelli został wybrany przez Szamana. Rządy Romulusa trwały trzydzieści trzy lata. nauczając w świątyni. święte miasto chrześcijan.Katarzynę. gdzie mieszkańcy budując miasto z kamienia i cegły. która jest parodią teorii mesjanistycznych. Słowacki "Anhelli" . ponieważ zawsze dzielnie bronił chrześcijaństwa. Jozuego (5. a może go jeszcze przyspieszyć pielgrzymstwo polskie. poprzez wewnętrzne doskonalenie. zwane później sodomskimi (Ks. stąd związek frazeologiczny: Sodoma i Gomora = siedlisko występku. by stać się ofiarą na odkupienie narodu i pokolenia wygnańców. którą w kraju darzył wielką miłością. jego żony. Występuje także w Nowym Testamencie: miejsce. często wymieniane w Starym i Nowym Testamencie jako miejsce śmierci Racheli. mia sto urosło w potęgę.zwany Wiecznym Miastem. 3) Jerycho . zaś Petersburg był dla niego metropolią budowanq przez samego Szatana: miasto skoszarowane z centralnym miejscem . ofiarowane przez Boga. ale Bóg ochroni go i kiedy nadejdzie właściwa chwila. gdzie 87 . Za karę pomieszał budującym języki. Miastem Siedmiu Wzgórz. 4) Troja (gr. brakowało kobiet. Krasiński "Przedświt". "Siedmiu przeciw Tebom" Ajschylosa. miejsce wędrówki trzech króli. Widok anielicy Eloe przypomniał mu kobietę. gdzie pątnicy musieli się oczyścić przed uzyskaniem rady wyroczni. miasto w Mezopotamii.Placem Marsowym i pomnikiem Piotra Wielkiego symbolem tyranii (Ustęp do III cz. Okaże się.. co da się powiedzieć negatywnego o Petersburgu. Odkupienie owo dokona się przez pokorne cierpienie i wewnętrzne doskonalenie się narodu. To predestynuje Polaków do przewodnictwa innym narodom i wskazywania duchom tworzącym te narody drogi doskonałości.W powieści zawartajest polemika z rozumieniem Polski jako kraju wybranego. Patrz: axis mundi. a także później cel pielgrzymek chrześcijańskich. Heleny przez syna króla Priama. 2) W Objawieniu św. by słowo Syna człowieczego. Ilion) miasto. "Dziadów"). Było wielu męż czyzn. będzie on dniem zmartwychwstania. Krasiński) * "Polska Chrystusem narodów". stolica cesarstwa i republiki. nieokreśloną przyszłość. gdzie znaleźli schronienie wszyscy wyjęci spod prawa wygnańcy. a sam młodzieniec nie zdołał się w pełni oczyścić ze spraw tego świata. Jana . Uratował się tylko Eneasz z garstką ludzi. W mitologii greckiej i rzymskiej 1) Ateny . a w niej omfalosem (kamiennym stożkiem uważanym za środek świata). J.miasto założone przez Kadmosa. 5) Rzym . Wszystko. W literaturze do czasu romantyzmu miasto nie zrobiło wielkiej kariery.

jak i stanowiska. Prus "Lalka" .1) Warszawa ukazana została jako różnorodna przestrzeń życiowa. "Niedzielne popołudnie". H. toteż miejski magnes ściągał tysiące ludzi szukających szczęścia. Wierzyńskiego "Hej. Jednocześnie metropolia. S. nazywane klitkami (Raskolnikowa. procesy urbanizacyjne nasiliły się z mocą. W drugim dziesięcioleciu. Dickens "Kolęda prozą. innych brutalnie pożera. Łazienki są najczęściej odwiedzane przez arystokrację. Geista). w którym jeśli nie dysponuje się nicią Ariadny w postaci zamożnej protektorki. Poezja wyszła na ulicę. a jeszcze chętniej miasto tradycji Kraków. nory. Peiper ogłosił w "Zwrotnicy" swój manifest pt. załatwia interesy. gdzie pada prośba: O.S. Petersburg u Dostojewskiego to ubogie dzielnice i ludzie z nizin społecznych. gdzie każde następne pokolenie korzysta z dorobku poprzedników i dokłada własne osiągnięcia. duszne. Kryspus nazywa to miasto miejscem zbrodni i rozpusty. Boże. jego żołnierzom i ludziom związanym z dworem (Petroniusz.dom doktora Czernisza (dywany. w których mieszkają ludzie wynędzniali. Warszawa jest miastem. jak: Londyn. trumien. Na warszawskiej ulicy skamandryci znajdowali tematy do swoich utworów: Tuwima "Colloquium niedzielne na ulicy". popisem zbytku. w którym dobrze i dostatnio żyje się dostojnikom cezara. prześladowa nia. ni w dziewięć". 2) Prus przedstawił Paryż jako miasto dobrobytu. mieszczaństwo.Warszawa jako siedziba cara jest miastem gnuśnym. po prostu się ginie. sugerując. ale i umocnienie wiary). takim jak Rastignac i Bianchon. aby utrzymać rodzinę.to głównie miejsca odludne za miastem lub skomplikowana przestrzeń podziemnych przejść prowadzących do katakumb.pan życia i śmierci (nikt nie jest pewny czy przeżyje następny dzień).I znów jest tak mi ni w pięć. tęskni. ciasne.. W. które są świadectwem rozpusty. T.. gdzie się kocha. porównywane do szaf. gdzie wiele osób spróbuje się "wywm dować" (Wokulski). Petersburg. które stwarza młodym ludziom. Żeromski "Ludzie bezdomni" Warszawa w powieści to głównie dzielnice zamieszkałe przez biedotę (Kroch malna. Tak można traktować pożar miasta. Maszyna". dla którego wybiła godzina sądu i gniewu. gdy zaczęło się zmierzchać. Balzac "Ojciec Goriot" Paryż jest miastem. "Trupy z kawiorem". Berlin. które zamieszkują odrębne dzielnice i bywają w określonych miejscach miasta (np. z potopu kamieni (. "Rzuciłbym to wszystko". kanapy. aby nie pamiętać. Tu niczego się bezmyślnie nie trwoni. Miasto symbol rodzącego się kapitalizmu pokazane zostało naturalistycznie jako antropomorficzny twór (miasto moloch). ciemne. narażeni na wyziewy topionych metali i dym (Wiktor). zazwyczaj szare i brzydkie miasto. Wierzyńskiego "Pieśń ze środka miasta". zwyrodnieniem spowodow~ym nudą. dlatego tak łatwo lęgnie się tu wszelki występek i zbrodnia. Wraz z odzyskaniem niepodległości i radością z odzyskanego śmietnika (J. Paryż jest podzielony na dzielnicę bogaczy (Saint Germain) i Dzielnicę Łacińską (biedota. Rzecki jako urodzony warszawianin nie potrafi żyć bez swego miasta (zdecydowany na wyjazd. że naturalnym środowiskiem masy ludzkiej jest wielka aglomeracja. Twórcy Skamandra uczynili miasto bohaterem lirycznym swoich wierszy lub tłem wielu zdarzeń. a w niej głównie przemysłu tkackiego. Znane są nocne wycieczki Nerona z żołnierzami do ubogich dzielnic. gdzie powietrze gęste jest od pyłu tabaki. Sienkiewicz "Quo vadis"- Rzym za panowania Nerona jest miastem. studenci) . którzy próbują polepszyć swój status przez małżeństwo (Dunia i Łużyn). zaś w wierszu "Larwa" pokazał Londyn. awansuje. gdzie obok siebie egzystują Polacy.ludzie płwają na siebie i żrą jedni drugich. które jak stwierdza Wokulski budowane były wg jakiegoś trudnego do odgadnięcia planu. B. Ich żony pracują w fabryce tytoniu. gdzie od razu uderza fetor jak z cmentarza. z szarości życia i monotonii. w jakiej żyje rzeczywistości. Świat chrześcijański . To nie domy. uśmiechnięci przechodnie na ulicach i dźwięki słyszanych zewsząd kolęd są zwiastunami świąt. W tych warunkach poniekąd usprawiedliwione (?). dotychczas nie notowaną w dziejach. Sonia dostaje żółty bilet. Młodożeńca "Moskwa").M. F. Marmieładowych). Rzym Nerona to początki chrześcijaństwa (ukrywanie się.złocony kraniec przepaści ("Wspomnienie wioski"). Wielkie miasta pochłaniały nadwyżki biedoty ze wsi. Kaden-Bandrowski) w krajobrazie miasta główną rolę zaczęły grać kabarety i kawiarnie. błyskotliwe kariery i bankructwa oraz bezpardonową walkę o pozycję społeczną i majątek. Kolorowe wystawy. Często miasto było dla futurystów zarówno pociągającą przygodą (np. Podobnie Słowacki: w wierszu pt. zrozumiałe stają się czyny amoralne (Marmieładow pije. Często cezar urządza uczty. W rynsztokach na podwórkach bawią się dzieci. Ogród Botaniczny. którym Neron sprawił sobie przyjemność. oferowały nowe miejsca pracy i szanse na awans. Łódź dla jednych jest szansą (ziemią obiecaną). bankrutuje. W połowie XIX w. "But w butonierce"). dlatego dwa najbardziej tu znane słowa. To miasto szans rozwoju nauki (tu mieści się laboratorium prof. W Europie poja wiają się takie metropolie. ale ciemne pieczary. można tu kupić zarówno tytuły. nowym Babilonem.). Raskolnikow zabija. 88 .. "Miasto. Ch. zdradza. np. jak też wyzwaniem do niszczenia tradycji. ze środka miasta. to: dzielnice biedoty. to: krew i pieniądze. gdzie zgromadzony na Placu Zamkowym tłum jest bandą ciekawskich gapiów niezdolnych do czynu. Jest miastem-labiryntem. świat się kręci". "Ranyjulek". robiąc przy tym interesy korzystne dla kraju (Spółka do Handlu z Cesarstwem). W przekroju socjologicznym to warstwy: biedota. dużych pieniędzy lub dobrego nazwiska.tu mieści się pensjonat pani Vauquer. Mieszkania są małe. "Paryż" przewidywał katastroficzny kres tej nowej Gomory. Iwaszkiewi cza "Jesień w Warszawie". Winicjusz). Londyn to miasto opanowane przez pieniądz. ze skomplikowaną plątaniną ulic i placów. Jasieńskiego "Rzygające posągi". Jednak prawda o miastach. żyjącej w ruderach i na śmietnikach. Za życia jed nego pokolenia podwoiła się liczba mie szkańców miast. Filippo Marinetti wołał: Pędzą~'y samochód jest piękniejszy od Nike z Samotraki lub Muzea zburzmy. rzęsiście oświetlone pokoje). Dla kontrastu pokazana Warszawa bogata i elegancka . marzy. Ciepła). a także rywalizację między Polakami i Żydami.W okresie przed świętami Bożego Narodzenia Londyn. H. Fascynację miastem przeżywali również futuryści. bo nie ma pieniędzy). Norwid mówił o mieście: miasto . bogato zaopatrzone sklepy. W miastach organizowali "poezokoncerty" i "futuryzowali" Warszawę. miasto nie dostarczało już tych pozytywnych wrażeń: por. Nad wszystkitni i wszystkim dominuje wszechwładny i bezkamy Neron . arystokracja. by móc recytować na tle szalejącego żywiołu swoje nędzne wiersze. młode dziewczyny jako nałożnice dla samego władcy lub jego dostojników (połów pereł). "Do krytyków". a pracownice mają cery trupie i czerwone jak u Parek oczy. Reymont "Ziemia obiecana" Jest obrazem ekspansywnie rozwijają cej się Łodzi. gdzie Biblii księga zatacza się w błocie. gromadzenia i pomnażania dóbr. zbaw mnie ze Swiętokrzyskiej. Wśród polskich miast największą dynamikę wykazywała Łódź. Robotnicy zatrudnieni są w stalowni za marne grosze. Reymont wydobywa zjawiska typowe dla rodzącego się wielkiego ośrodka przemysłowego: kontrastowość życia. Masa. Dostojewski "Zbrodnia i kara" -Petersburg w powieści to miasto mroczne. gdzie chwyta się piękne. zmienia się nie do poznania. Żydzi i Niemcy. "Aleje Ujazdowskie". czyli opowieść wigilijna o Duchu" . w "Kordianie" . złudną nadzieję zrobienia uczciwej kariery i wzbogacenia się. prowokowania (np. Paryż. wychodzi z pociągu tuż przed odjazdem). bladzi. schorowani. . chyba ie wkradnie się tam jakiś zakochany kupiec).

Takie miasto budzi zaufanie. to czyste szaleństwo. Dąbrowska "Noce i dnie" Barbara Niechcicowa widzi miasto jako miejsce. mnożą się gwałty i rzezie (spalenie meczetów z kobietami i dziećmi). ale kiedy już się tam znajdzie. dobrze urządzoną. np. Dopiero będąc w mieście można ocenić złudność i fałszywość tych sygnałów. a obok luksusowe domy z ogrodami takimi. które nazwane zostało dzielnicą rozkoszy. Poeta wyraża nadzieję. to nędzarze-łachmaniarze: obdarci.). gdzie mogłaby zrealizować wszystkie swoje życiowe aspiracje. koślawi. obskurne.H. przędzalnie. nie dokończone). w którym z niezwykłą siłą kwitn ie nocne życie (kawiarnie..uchodźcy z różnych państw Europy. knajpy. Sam pisał wiersze. kalekie. napęczniałe bólem i troską . służą do krótkotrwałego użyt ku. to widać. kochają. Remarque "Łuk Triumfalny" -Bohaterem powieścijest Paryż w przededniu II wojny światowej. ogrody zmienione w cmentarZe). bezrobocie (zamknięcie huty Hettnera).stąd pochodził rygorystyczny racjonalizm Peipera. Gęsia. zniszczone.rodzina Zenona Ziembiewicza..fluid grzechu). "Rano". napisany po bombardowaniu Warszawy we wrześniu 1939 r. w wier szu "Dachy" pokazał miasto jako żywy patos konstrukcji. wystawy puste i zamknięte sklepy). rozmachem. puste ulice. Cz. Hymn pionu). Wykonawcą postulatów Peipera i jego uczniem był J. rządzące się prawem ulicy. chudzi. bo grozi swoim tandetnym stylem reszcie miasta. pracują (klinika lalek. Z. okreś lane przez ostre kontrasty społeczne. techniką. Każdy przejaw niezadowolenia i protestu jest krwawo tłumiony (na ulicach końskie kopyta).Jest to Moskwa porewolucyjna.). Stara część miasta ma swój rytm życia i swój klimat (trochę senny. Janek i jego matka. Jak co rano miasto się budzi na dźwięk syren. groźne. złe. Jest to Paryż. Auden "Stolica" . Poetycki obraz miasta. Cz. brzydkie. kusi. Miasto stanie się symbolem nie pokornie znoszonego wyzysku. to np. W tej dzielnicy Warszawy też żyją ludzie. niechlujni. Staff "Pierwsza przechadzka" Utwór napisany po wrześniu 1939 r. doszczętnie 89 . mieszkanie Łucji. rynsztoki. który spodziewał się zobaczyć śnione przez ojca "szklane domy". Tu przestrzeń została pokazana labiryntowo. M. Miasto przedstawia obraz jak po apokalipsie (smutne ruin zwaliska. gdzie opuszczeni ocierają się jak żwir. tę wiarę symbolizuje myśl o wspólnym. "Ulica" (ulica . jak Warszawa. Świętokrzyska. barykady).robotnicy). W. rudery. domagającego się od wierszy matematycznie ścisłej konstrukcji (na wzór architektonicznie zaplanowanych budowli). na pierwsZympiętrze-plajta. więc poeta najchętniej opiewałby festyny. ale gniewna (pójdzie Piotrkowską tłum . Ludzie tu mieszkający.. papierowe. produkcja masowa. Jest to dzielnica wybrakowanych artykułów i zepsucia (unosi się rozwiązły. Jednocześnie pociąga ofertą jakiejś grzesznej i łatwej przygody.Na końcu wiersza pojawia się twier dzenie: zostawcie poetom chwilę radości. jest ziemią obiecaną.. oferującą bogactwa. którzy żyją tu bez żadnych praw. żyjącego od jednego alarmu do drugiego (ogłaszam ałarm dła miasta Warszawy.miasto opanowane wrzeniem rewolucyjnym. które z daleka wysyła met ropolia: tam nęcąc zakazanym owocem jak przewrotny wujaszek noc po nocy wabisz wiejskie dzieci.) stacje ruszyły z miejsca (.Obraz robot niczej Łodzi. to nachalny amerykanizm. na rogu cZłowiek roz~wia z człowiekiem. rudery. rajem dla uchodźców i ludzi z prowincji. rodzina Gołąbskich. Dwurzctd bloków. kloaki. a wiatr od Wisły rozwiewa czerwony pył rumowiska. bezpieczne przystanie dla emigrantów.cicha (staną warsztaty). na czwartym poszukiwanie pracy).M. odbudowanym domu. Miłosz "Miasto" .A. umierają (pod trzynastym powiesił się fryTjer). zamożne mieszczaństwo reprezentuje Cecylia Kolichowska. blade obwarzanki. W Baku brakuje żywności. W mieście pojawia się zupełnie nowy problem . Warstwy najuboższe. ofiary strajków. pokazane w momencie ekspansywnie wkraczającego kapitalizmu. ośrodka przemysłu tkackiego.to rzucające się w oczy śmietniki. i takim miejscom. Tradycyjne. Stolica zniszczona jest seriami bomb (zburzone kościoły. komornik. Marzy o przeprowadzce do Kalińca. Ulica Świętojerska. zaś w wier szu "Na kołach" stwierdzał: miasto kołami woła (. żyjącą wytwornie grupę rządzącą . przygody. bo tam nie czuła się tak samotna. "Kwiat ulicy". możliwość luksusowego życia. na poddaszu dziewczyna dziecko dwudniowe zabiła. przeżywają swoje duże i małe dramaty (na trzecim piętrze rewizja. domów po dachy przybrało. Do czego doprowadzili. gdzie miał zapanować raj na ziemi. domy publiczne). Żeromski "Przedwiośnie" . E. czarem zakazanego owocu i napawa lękiem. Szczególnie dzielnica żydowska sugeruje mu rozmijanie się marzeń ojca z zastaną rzeczywistością. Miasto podniesie się po ciosie.. bo zginie wasZ świat. jak Duranta lub bal u Monfortów towarzyskie wydarzenie w Paryżu). Schulz "Sklepy cynamonowe" Pierwowzorem miasta opisanego w utworze był rodzinny Drohobycz. brzydkie. Inny jest obraz tego samego miasta. Miłosz "W Warszawie" . Niecała). przy czym raj ten mieli stworzyć ludzie.. kogut zapiał krzykliwie). szare. ogrody. dymią kominy. Miła. Ulica Krokodyli. odwołuję alarm dla miasta Warszawy).Wiersz jest hołdem dla Warszawy walczącej (heł my. hałaśliwe. Jednak jego moralnym obowiązkiem jest dawać świadectwo takim faktom. trwa ciężka praca robotników. Miasto przypomina biblijny obraz Apokalipsy. W. W życiu miasta można dostrzec typowe zjawiska politycznospołeczne tego okresu: kryzys. strajki. Broniewski "Łódź" . leniwie prowincjonalny). dziewiętnastowieczne kupiectwo (sklepy cynamonowe) przegrywa z drapieżnym. Przyboś.1) Baku . Słonimski "Alarm" . 2) Warszawa rozczarowuje Cezarego.bez perspektyw. oglądanego już od wewnątrz: w nie oświetlonych uliczkach skrywasz horror (. L. gaje.Obraz międzywojennego miasta (także stolicy). Wszystko tu jest tandetne. zgarbieni. Jednak i na tych ruinach pojawiają się oznaki życia (nędzna kobieta u bramy wyłomu sprzedaje chude. Miła ulica. również zafascynowany urbanizacją. ale buntu. ruszają warsztaty. A. wykrzyknik ulicy.dwa prostokctty z cegły na prostokctcie z betonu. który otworzy mu drogę do wolności i da przykład innym miastom. Serbinów będzie jawił jej sięjako niemal arkadia.Wierszapel z 1940 r. gdzie: w suterenie pogrzeb. B. Nalewki . ogromną rolę w życiu odgrywają pieniądze.. przeżytym w Warszawie. bezludne tramwajów przystanki. jak zrozpaczona Antygona (symbol cierpienia) poszukująca swojego brata. dzielnica ubogich. Od czasów Balzaca niewiele się zmieniło: duże rozwarstwienie (życie biedoty. Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" . Broniewski "Ulica Miła" Międzywojenna Warszawa. prowincjonalne miasteczko na Ukrainie. "Miasto". marzą (chciał zostać aktorem). Wszystko jest tu smutne. znane ulice są morzem gruzów (Nowy Świat. "bolesnej" (na klamce ślad ręki przepadłego bez wieści bohatera). tandetnym i wulgarnym handlem uprawianym na Ulicy Krokodyli. Nałkowska "Granica" Miejscem akcji powieści jest w większości prowincjonalne miasto bez nazwy. W wierszu "Gmachy" pisał: poeta. Franciszkańska. czego symbolem jest kamienića Kolichowskiej. ludZie jak papierowe kołnierzyki. Jak refren powtarzają się słowa: ulica Miła. która przynosi zyski kapitalistom: tuczą się Łodzią tłuste Scheiblery. że pewnego dnia inna zbudzi się Łódź . Patrz: Rosja. S. np. naprawa parasoli). a więc byle jaka (szare. W. które brzmią tu ironicznie. Punktem centralnym miasta jest Łuk Trium falny (tu symbol ironiczny wobec narastającego faszyzmu). M. będą ce wyrazem gloryfikacji miasta. gdy nawet Szatan (Woland) czuje się w obowiązku interweniować. gdzie katedra świętego Jana leży w gruzach. Wobec tych faktów poeta musi wystąpić w roli płaczki żałobnej. pełne mitingów politycznych i brutalnych samosądów. Nie można żyć bez uśmiechu. rozłupany powietrzem.

M. Indywidualność odzyskuje dopiero w domu. gdzie nie ma już miejsca na kulturę Indian.Eddie Anderson jest mieszkańcem Los Angeles. A. sieci barów szybkiej obsługi. jak Święcki. brudna. Po bombardowaniu obraz miasta przypominał krajobraz księżycowy. Miejsce wrogie człowiekowi i obce. Agnieszka z Piotrem wędrują przez ulicę Brzeską w piętnasty dzień miesiąca. z list skazanych można ludzi wykupić (są stawki. Miasto jest swoistym axis mundi (położenie izolujące je od reszty świata). Tarrou. dom.Drezno i jego losy tuż przed zakończeniem działań wojennych. co pochodzi z zewnątrz (Cyganie. Młodzież należy do podziemnych organizacji bojowych. prymitywna rzeczywistość. jeśli się ma pieniądze i podchodzi do rzeczywistości konsumpcyjnie.Losy miasta przedstawione od jego założenia (osady) poprzez rozkwit (kampania bananowa). wzlatują w niebo gołębie. który stanął w jego obronie. Krall "Zdążyć przed Panem Bogiem". a motorniczy zwalniają bieg tramwajów.D. gdzie ma wytwomy dom z pięknym trawnikiem i basenem. ludzie na szczęście wieszają nad drzwiami podkowę. brutalnego załatwiania własnych porachunków. a więc typowe. J. Miasto szczerzy kły. większe niż Hiroszimy. ścisłe grono przyjaciół (kolejne układy. szukających tu szansy zrobienia kariery (np. Hłas~o "Ósmy dzień tygodnia" . raczej brzydkie. podziemne miasto (łącznie z oznaczeniem skrzyżowań ulic). Kariery usiłują zrobić tacy ludzie. Rambert. mosty w dymach). W mieście człowiek jest anonimo wy. E. że miasto żyje. Argentyniątko. by miasto mogło przejść przez oczyszczający ogień stosów i bratobójczych walk. Jest miastem. A.nazwa brzmi ironicznie). Czasy dla miasta takie. R. Getto jest swoistym oblężonym miastem. wulgarni. dla których zadżumione miasto jest schronieniem (Cottard). Miasto. Tu epidemia jako synonim zła jest pretekstem do przedstawiania różnych postaw ludzi w sytuacji szczególnej zagrożenia życia. żeby cię lepiej Zjeść. Stroop wspomina. Miasto się nie poddaje. gdzie rzeki s~.W 1458 r. E. kupują tandetne meble w domach towarowych na raty. A. tu można spotkać zakonnice i porozmawiać z nimi szczerze. że Izolda mieszka w burdelu. ale w sposób cudowny odradzającej się. Pierwszą ofiarą padł Żyd Celus. Holden twierdzi: W Nowym Jorku pieniądz jest jedynym prZekonującym argumentem. tacy. jest to zamerykanizowany moloch z krzykliwymi reklamami (Z coca-cołg wszystko idzie lepie~~ benzyny. wtopiony w masę. Kazan "Układ" . barykadach. więc na jego przykładzie widać. kosmetyków. jak też upić się czy przeżyć (za niewielkie pieniądze) przygodę miłosną z nastoletnią Sunny.) Ludzie Zrywają się rano. zwiastujących epidemię. prowincjonalne miasto. Wszystkie robotnicze dzielnice Warszawy wyglądają tak samo. Jeśli się ma pieniądze. pod asfaltem. który nie był z miastem związany. grajek gra. Vonnegut "Rzeźnia numer pięć" . apogeum choroby aż do wygaśnięcia zarazy i otwarcia bram miasta. Andrzejewski "Popiół i diament" . tak też Macondo pełni tu funkcję archetypiczną. na którego przykładzie pisarz ukazuje typowe problemy miast polskich po odzyskaniu niepodległości: społeczność miasta jest mocno podzielona. z których trudno wyjść). aluminium i szkło. papierosów. toteż w 90 . w tle). jak bardzo jest wrośnięty w miasto: konta. powstają nielegalne organizacje paramilitarne (Jurek Szretter). Miasto-moloch. Gdy Eddie zbuntuje się przeciw temu pustemu stylowi życia. W Ostrowcu panuje wciąż kompletny chaos. dzień wypłaty: pijani mężczyźni stoją w bramach. gdzie nie ma mieszkań (Piotr) lub są one nieludzko ciasne. K. a i tak trzeba brać sublokatorów (rodzina Agnieszki) i nie ma miejsca na prawdziwe uczucia. Nie ma przyszłości dla miasta i jego mieszkańców. Rebeka. zmartwychwstałej: słuchaj! Jest w tym dziw nad dziwy. Podobnie jak rodzina Buendiów. bo anonimowy w masie. piwnic i kanałów. jeśli go ona satysfakcjonuje. nie było niczym uzasadnione. działa mały sabotaż. w kilka lat później rozpoczęły się okrutne prześladowania Żydów. Salinger "Buszujący w zbożu" -Nowy Jorkjest miastem. przed łapankami ostrzegają przechodnie. J. których obarczono winą za wywołanie zarazy. przybył z zewnątrz) oraz ci. zdominowaną przez ekspansywne reklamy. poprzez zamknięcie miasta. labirynt ulic. Szczypiorski "Msza za miasto Arras" . chłepcą swoje zupki w barach. Miasto zostało pokazane jako olbrzymi organizm. Szczypiorski "Początek". ale jest to mit fałszywy. inni leżą na trawie pod murem. Camus "Dżuma" . G. są zaczepni. Moczarski "Rozmowy z katem" . zewnętrzność jest najczęściej elementem destrukcyjnym. gdzie widać tylko beton. Kwiat Irupe). bo je zabija wulgarna. który pożera.Bohaterem jest Buenos Aires (dobre powietrze . że należy jeszcze bardziej "rozhuśtać" nastroje. Oran przedstawiony jest jako miasto jedno z wielu. Jako miasto-mit ściąga setki ludzi ze wsi.Piękne miasto. na innych odreagowują własne niepowodzenia i kłopoty. restauracji i tanich knajp. Arras zostało dotknięte klęską zarazy i głodu. K. Eddie to syn greckiego emigranta. M. gdzie istnieje jakby odwzorowane. wojny. Pokazani są ludzie walczący w czasie powstania warszawskiego z determinacją na ulicach.W obrazie Warszawy wyraźnie widać podział na część aryjską i żydowską. Bratny "Kolumbowie. Grandt). Białoszewski "Pamiętnik z powstania warszawskiego" Miasto systematycznie niszczone lawiną bomb i pocisków. martwe drzwi. gdzie każdy. piją wódkę z butelek. giną ludzie. przy czym najgłębszy podział przebiega wzdłuż linii poglądów politycznych. w nim zaś centralnym miejscem jest dom Buendiów. a wszelki postęp nieuchronnie prowadzi do wypełniania się tych "stu lat" przewidzianych dla ludzi i miasta. ttoczc! się w trantwajach. W mieście jeszcze stacjonują żołnierze radzieccy (pokazani przyjaźnie.Brzydka. gdy trzeba zdobyć lub utrzymać jeden dom lub choćby jedno piętro. Warszawa nazwana została: najpiękniejszym z urojonych miast i najsmutniejszym z prawdziwych. jak można tu zrealizować amerykański mit człowieka sukcesu. Do miasta wracają jego mieszkańcy (Antoni Kossecki) obciążeni wojenną (obozową) przeszłością. "Wenecja Północy" . Biskup Arras. wojen. są kontakty). Drewnowski.Oran to miasto w sytuacji ekstremalnej: od pojedyn czych nieżywych szczurów.. urządza akcje. w gronie przyjaciół i w pracy. Miasto uległo psychozie nienawiści. aby zapomnieć o braku możliwości. Są więc tacy. Garcia Marquez "Sto lat samotności" . Przestrzeń miasta podzielona na aryjską i żydowską występuje też w: H. przeciętne. sieci hoteli. może się spokojnie ukryć. w którym łatwo się zagubić (pierwsze godziny pobytu Kwiatu Irupe w Buenos Aires). Rocznik dwudziesty" . nawet taki zbuntowany nastolatek jak Holden. praca. a Tristan pije z sutenerami na rogu (. Andrzejewski "Wielki tydzień". w czasie godziny policyjnej można przenocować u znajomych.Miejscem akcji w pierwszych dniach po wyzwoleniu jest Ostrowiec. Tu człowiek czuje się bezpieczny. którzy od razu przystępują do walki (Rieux. następną pan de Saxe. J. istnieją mieszkania kontaktowe i mieszkania rezerwowe dla "spalonych". którzy muszą przejść metamorfozę (np. kampania bananowa). mówię bez żartów. że Niemcy bardzo obawiali się pomocy Polaków dla walczącego getta. trawi i wydala. W swoisty rytm życia Macondo wiele zamieszania wprowadza zawsze wszystko.W czasie okupacji Warszawa żyje własnym życiem: mieszkańcy organizują szmugiel żywności. Ludzie piją (brat Agnieszki). Albert uznał. polisy. Tu miasto jest pod każdym względem typową amerykańską aglomeracją. W Los Angeles żyje się dobrze. pokazane jako funkcjonujące na trzech poziomach: ruin. rebelii aż do upadku Macondo.. gdy tak fatalne zniszczenie miasta (porównanie z biblijną Sodomą i Gomorą). Kieffer "Żeby cię lepiej zjeść" . czasy niepokoju. tandetna Warszawa lat pięćdziesiątych. to można w mieście buszować jak w Zbożu. zobaczy. stacji.zniszczonej (puste okna.

ale jeszcze piękniej.. Przerwa-Tetmajer "Evviva 1'arte" . Zamienić w siedlisko bestii. jaka jest dziś dostępna". W okresie moderni~mu mieszczaństwo zaczęto kojarzyć z ograniczeniem horyzontów i dorobkiewiczostwem. Widząc. jak większość amerykańs kich miast. by zdobyć jak największy kawał czerwonego sukna. * "Jedyne lekarstwo dla znużonego iyciem w gromadzie: życie w wielkim mieście. (A. F. cały świat mu współ czuje.. Głowacki "Antygona w Nowym Jorku" . jak np. wielkiego chorctgiewnego.miasto. J. by odsłoniło prawdziwe oblicze człowieka (. Maszyna". który ją z wzajemnością kocha. walki. Peiper) * "Miasto niepokonane" (K. (J. "Wiersz o zabiciu Andrzeja Tęczyńskiego" .nie chodzi przecież o konkretne miasto. "Wróg ludu"). Masa.W czasie wojny polsko-szwedzkiej postawa mieszczan zasadniczo różni się od postawy drobnej szlachty. Ibsen . H.W. Prus "Lalka" . skłonni są posądzać go o jakieś nieczyste interesy. Z równie uniżoną służalczością witają każdego zwycięzcę.S. trwają rozmowy o zawieszeniu broni itd.Miejscem akcji jest w znacznej mierze Praga przełomu lat sześćdziesiątych i siedemdziesiątych. Coraz wyraźniejsze są wśród mieszczan nastroje antysemickie.Tu miasto zostało sprowadzone do Tompkins Square Garden. Z. Mieszczanie bezmyślnie naśladują styl życia arystokracji.złocony kraniec przepaści". którzy żyją swoją sztuką i dla swojej sztuki. Lincoln) * Mądry mężczyzna potrafi zbudować miasto. ateńscy rzemieślnicy w "Snie nocy letniej". Panował też niegdyś w tej warstwie duch tolerancji. Brandys) * "Buenos Aires . ale czynią to w sposób tandetny. Miasto nic z nich nie ma. Poprzez losy bohaterów (Sabina opuszcza Pragę i wiedzie żywot wiecznej podróżniczki. są jak nowotwór narosły na jego pulsującym życiem ciele. (przysłowie żydowskie) * "Miasto. doktor Tomasz). którzy przeżywają dramatyczne chwile. (A. ale ich status społeczny nie jest istotny.). Po uroczystości rzucają się. Boją się ryzyka i działalność Wokulskiego uważają za szaleństwo i zbędny hazard. któ rzy zbierają grosz do grosza. pana swego.Poeta przedstawia obraz anonimowego miasta w sytuacji zagrożenia: oblężenie trwa wrogowie musZą się Zmieniać nic ich nie łącry poza pragnieniem naszej zagłady . Ze zdziwieniem dowiaduje się. Oblężone miasto staje się na chwilę (czasem dłuższą) swoistym negatywnym axis mundi. Tchórzliwi mieszczanie unikają walki.). Cocteau) * "To piękne. brakiem jakichkolwiek potrzeb intelektualnych czy artystycznych. którym było obite podium. praskiej wiosny . których skutki okazują się czasem tragiczne. które zjada.K.Nędzny filistrów naród jedynie pasie brzuchy. (przysłowie chińskie) * Każde miasto ma swojego głupca. Jezierski "Katechizm o tajemnicach rządu polskiego. To jedyna pustynia. w której car koronowany jest na króla polskiego. daje się łatwo oszukiwać różnym naciągaczom.Mieszczanie krakowscy dopuścili się czynu strasznego i sprowa dzającego na nich hańbę . zza morza ślą worki mąki i słowa otuchy. jako 91 . A ci. G. wzbogacony mieszczanin. Po powstaniu styczniowym wszystko się skończyło. gdy człowiek może być dumny ze swojego miasta. (C. mądra kobieta zdolna jest doprowadzić do jego upadku. już nie jako parweniusz nieudolnie naśladujący sposób bycia szlachty. W. Herbert "Raport z oblężonego miasta" . drobnymi ciułaczami. byle się o tym nie dowiedzieli ludzie. (E. Dla nich jest to po prostu wielkie widowisko i są niepocieszeni. (M. W swojej głupocie i chęci naśladowania szlachty posuwa się do tego. fechtunku i wymowy. Molier "Mieszczanin szlachcicem" . Kieffer) * "Miasto . oblężenie przebiega podobnie: brakuje żywności. Balzac "Ojciec Goriot" Mieszczaństwo francuskie jest wewnętrznie zróżnicowane. Zapolska "Moralność pani Dulskiej" Mieszczaństwo reprezentuje moralność opartą na zakłamaniu i obłudzie. H. Goethe "Cierpienia młodego Wertera"). J. K. Nowy Jork. Camus) * "Różnica między dużym a małym miastem polega na tym. nie ma żadnych potrzeb wyż szego rzędu. To po prostu ludzie.Pan Jourdin. naprawdę są. Prześladowani są głównie intelektualiści (wyrzucanie z pracy. a w małym . Norwid) * "Umieram. J. że zniewolone miasto nie nadaje się do życia. których dotknęło nieszczęście.. jakby to nazwał Orwell. ale istotą pośrednią między chłopem-nieczłowiekiem a szlachcicem-człowiekiem. Kundera "Nieznośna lekkość bytu" . wymię krowy i piękno tkaniny? Gdy się płonęło dzień i noc w rozpaczy i najwyższej trwodZe! Tak oto prowadZę to miasto ku prawdziwej wolności. Albert: trZeba to miasto wysmagać do krwi (. Wszędzie czuje się czujne oko Wielkiego Brata. Tomasz i Teresa osiadają na zapadłej wsi) Kundera sugeruje. niechętnie wspierają wojska. co się dzieje i n ie dostrzegają tragizmu chwili. (T. ale człowiek przeżywający poważne dylematy (Por. Dulska. Kiedy można ocenić odzież.rosyjskie czołgi na ulicach miasta. M. aresztowania. Rozbudowany aparat policji skutecznie utrzymuje społeczeń stwo w granicach pseudowolności. Oświecenie Bohater mieszczański awansuje do rangi głównej postaci wielu utworów. Działania władz miasta polegają na zaostrzaniu kolejnych restrykcji wobec homlesów. któremu odebrano rzeki powietrza. francuskie w wieku XVIII za sprawą rewolucji burżuazyjnej. Ogromnym wstrząsem dla miasta są wydarzenia tzw.jak bohaterki "Wesołych kumoszek z Windsoru". Dopuszczalne jest wszystko. że przyglądając się garbusiowi. że całe życie mówił prozą. B. Polskie mieszczaństwo nabrało znaczenia dopiero w XIX wieku i w przeciwieństwie do innych krajów Europy jego rola kulturotwórcza była niewielka. W różnych krajach rozwój mieszczaństwa zależnie od warunków politycznych i gospodarczych przebiegał w inny sposób. Mieszczanie stali się dorobkiewiczami. chce stać się równy urodzonej szlachcie. hufce Cesarza). Szekspir-Wjego dramatach mieszczanie pojawiają się najczęściej jako postacie drugoplanowe (np. zawsze samotni. boryka się z tym problemem. Sienkiewicz "Potop" . H. przegapili moment koronacji.więcej usłyszeć". Niekiedy jednak stają się siłą sprawczą przedstawianych wydarzeń. Naiwny. Tatarzy.. gdzie na ławkach żyją homlesi (bezdomni). Oblężone miasto zawsze podlega takim samym prawom.. Podstawowym kryterium oceny człowiekajest w tej warstwie społecznej posiadany majątek. bo ten nie jest szlachcicem. pozbawianie prawa wykonywania zawodu. nie chodzi także o wymienienie z nazwy wroga (Goci. Słowacki "Kordian" Zgromadzeni na Placu Zamkowym mieszczanie warszawscy nie zdają sobie sprawy z tego. Grześczak) Mieszczaństwo Mieszczaństwo-Mieszkańcy miast bez rodowodu szlacheckiego. że w dużym mieście można więcej zobaczyć. muszą dokonywać wyborów. Przyjmuje nauczycieli tańca. podobnie jak arystokracja.zabili Andrzeja Tęczyńskiego. mnożą się porachunki wewnętrzne.mieście codziennie płoną stosy.. że odmawia ręki córki chłopcu. toteż w tej ojczyźnie wolności i sukcesu zostaną oni brutalnie spacyfikowani (Antygona powiesi się na bramie parku).: ' Mieszczanin w Rzeczpospolitej nie jest w pełni człowiekiem. Mieszczaństwo angielskie osiągnęło wysoki statusjuż w XVII w.Mieszczaństwo polskie ma w swoich dziejach okres heroiczny . Jego przeciwieństwem są artyści. jeziora powietrza".jakrośniejego majątek. trawi i wydala".Bohaterami swoich dramatów czyni przede wszystkim mieszczan ("Nora". gdy miasto może być z niego dumne".brało udział w walkach niepodległościowych. "Dzika kaczka". mieszkańcy Wiednia w "Miarka za miarkę"). Szwedzi.

A. To jest coś. prowadzeniu domu i upodobaniach swojego męża. Przed snem szukają pod łóżkiem złodzieja. Natychmiast zostają jej przeba czone wszystkie grzechy. ks.W strasznych mieszkaniach strasznie mieszkają straszni mieszczanie. Gorszy się trybem życia aktorów. ogranicza się jedynie do gromadzenia własnych nabytków. skupia w sobie typowe jej . dowcip. Dla mieszczańskich rodziców nieistotne są uczucia dziewczyny. Odwołania do szczyt nej i chwalebnej tradycji sarmackiej służą obudzeniu w Polakach ducha walki. nieugiętość charakteru. ks. gdzie pchnie. przekupstwo (Iketaon).Walka z Sarace" nami w obronie wiary jest obowiązkiem średniowiecznego rycerza. Jej wścibstwo jest tak wielkie. świętych. J. W opisie bitwy widać. nieudolność i chwiejność władcy (Pńam). J. Żydy). J. W postaci Rolanda realizował się ideał wierności władcy. opuszczając tak fajtłapowatego i niezaradnego życiowo męża. nasz gdzie tnie. Tuwim "Quatorze Juillet" Starszy cechu rzeźników.On pierwszy wezwał do obrony ojczyzny w imię miłości do niej i obowiązku obywatelskiego. J.A. ks. Nastawienie krewnych jednak zmienia się. tam rana. kupce. Wkłada plastykowy kołnierzyk i mankiety. patńotyzm. Musil) Miłość do ojczyzny Miłość do ojczyzny . a obie nogi niech oprze o ziemię mocno i zęby zaciśnie. W. co nie jest. dziewczyna obdarzona niezwykłym talentem malarskim i odrzucająca sztywne reguły mieszczańskiego życia. posłali im kulawego nauczyciela. łbem o nocniki chtodne trqcając. nazywał tchórzami i niegodnymi synami. Kisielewski "W sieci" . który tak skutecznie zagrzewał ich do walki. Odwołuje się do sarmackiego obowiązku obrony wiary. cuchnący naftaliną frak i czuje się spadkobiercą wielltiej rewolucyjnej tradycji. że Julka wywołała skandal swoim rysunkiem przedstawiającym akt męski. idzie na uroczystość z okazji rocznicy rewolucji francuskiej. że nie cofa się nawet przed czytaniem cudzej korespondencji. który ma złamać jej buntowniczą naturę. co w pojedynkę jest zabronione".Typowa mieszczańska rodzina z oburzeniem przyjmuje wiadomość. o których nie ma w ogóle pojęcia. Turczyn tylko dzwoni (. Potocki "Pospolite ruszenie" patrz: naprawa państwa. Główną metodą uśrednienia jego upodobań. Tuwim "Mieszkańcy" . że powróciła z zagranicy Mania. że nieprzyjaciel został pokonany. Krasicki "Hymn do miłości ojczyzny" . Kochanowski "Pieśni" (pieśń XIX. co stużą ojczyźnie. że w sumie miała rację. Twierdzi: pozno puklerza przebici macają. a nie . którzy ojczyznę opuszczają w potrzebie. Ocenia ludzi według ich zasobów finansowych. i o samej bitwie. przygoda z zafascynowanym jego urodą Lino). że płomienne słowa hetmana odniosły skutek: Polak rany zadaje. II "O spustoszeniu Podola") Nawiązując do najechania i splądrowania Podola przez Turków w 1575 r. A. Zeleński-Boy "Litania do P. II "O dobrej sławie") Miłość ojczyzny nie sprowadza się tylko do gotowości do walki w jej obronie. bo widzą go oddzielnie. 2) Pani Warchlakowskajest przykładem typowej mieszczki. ci posłuszni orzeczeniu wyroczni. inteligencję. a potem zasypiają z mordq na piersi w strasznych mieszkaniach strasZni mieszczanie. zapracowanych. Moravia "Konformista" Bardzo smutne i samotne dzieciństwo (patrz: dzieciństwo) Marcella ukształtowało go jako życiowego konformistę.Mitologiczny kostium został tu wykorzystany do przedstawienia sytuacji Polski. siłę mięśni. Według starożytnej legendy. która przed laty opuściła męża i dziecko dla starego kochanka. Wiedzę o rzeczywistości czerpią z gazet. w które Bóg wyposażył człowieka.Szalona Julka. zostaje zmuszona przez rodzinę do małżeństwa z człowiekiem. pozwalają sobie na wszystko. nie boi się ludzkiej zawiści i tylko taka jest przez Boga nagradzana. kiedy okazuje się..). Teraz potępienie przez szacowną rodzinę osiąga swoje apogeum i Mania zostaje ponownie wyklęta. II "O cnocie") Prawdziwa cnota miłości ojczyzny odznacza się bezin teresownością. Pojawia się nawet opinia. że ktoś się chce z nią ożenić. gdy Spartanie w czasie drugiej wojny meseńskiej zabiegali u Ateńczyków o pomoc wojskową. (R. W dzieciństwie i młodości stwierdził on.. * "Filister tojest zero.w Tomaszu a Kempis dawnych gachów chowa listy.Głębokie przywiązanie do kraju rodzinnego. W jego poglądach panuje przeogromny chaos -wszyscy święci sąsiadują z Korfantym i rewolucją. bezpiecznego zagubienia w przeciętności było mieszczańskie małżeństwo z Giulią. Kochanowski apeluje do uczuć patńotycznych szlachty. podporządkowanie życia gromadzeniu pieniędzy. że często jego reakcje i zachowania są inne niż jego rówieśników (zabijanie kotów.dziady.Ze względu na swoją treść i ładunek emocji utwór stał 92 . Kochanowski "Pieśni" (pieśń XII. żeby wspomnieć jeszcze słodką. J. Zalecał walkę do końca: niech każdy wytrwa w rozkroku stojąc. Nie potrafią dostrzec urody świata. tam gdzie występują w kolektywie. gdzie ani prawa ważc~ ani sprawiedliwość ma miejsca. pamięta. ajednocześnie z wypiekami na twarzy opowiada Tuśce pikantne plotki o prowadzeniu się ludzi teatru.. obłudę. ani możliwości nieco swobodniejszego życia. dziura w ciele. W. Tyrtajos (Tyrteusz) "Rzecz to piękna" . Ale jednocześnie dzierży niepodzielną władzę w mondzie i wydaje opinie o rzeczach. Kisielewski) * "Mieszczanie. matrony krakowskiej" Tytułowa matrona krakowska jest uosobieniem obłudy i zakłamania . bowiem droga do nieba stoi otworem dla tych. Kochanowski "Odprawa posłów greckich" . że Mania odziedziczyła po swoim kochanku olbrzymi majątek.zdaniem Zapolskiej cechy: skąpstwo. Potrafi rozmawiać jedynie o służbie. że zrzekła się ona spadku i wróciła praktycznie bez grosza. I. Hetman Chodkiewicz w swojej przemowie świadomie prezentuje Tatarów jako niegroźnych przeciwników (mało co tam wojennych . nul. Pieśń o Rolandzie" . J. Tych.T. postanowił więc za wszelką cenę się nie wyróżniać. (J. Na całe wieki określił on wzorzec śmierci bohaterskiej: rzecz to piękna zaprawdę. wszytko ztotem kupić trzeba. lekkomyślna siostra. jej aż do bólu mieszczańska rodzina z całym schematyzmem życia. które traktująjak lekkostrawną papkę. J. Dlatego też Roland (wzór rycerza) umierając. ginie cz~owiek odważny walcząc w obronie ojczyzny. Zapolska "Sezonowa miłość" 1) Tuśka Żebrowska przyjeżdża do Zakopanego z córką na wiledżiaturę. a rusza się". np.przedstawicielka tej warstwy społecznej. Kochanowskiego napawa lękiem prywata obywateli (Aleksander-Parys). W. Skrępowana mieszczańskimi zasadami. Łączy się ona jednocześnie z obroną ziem swego seniora przed niewiernymi. elegijnego poetę. Liczy się tylko to. nic. Tyrteusza.Jest to opowieść o przygotowaniach do bitwy z wojskami turecko-tatarskimi pod Chocimiem w 1621 r. wykorzystując inne talenty. Francję. w obronie której oddał życie. dar pięknej wymowy. gdy krocząc w pierwszym szeregu.w imię cnót rycer skich. Perzyński "Lekkomyślna siostra" . Ich życiejest przerażająco ubogie. że Oleś może pożyczyć pieniądze ojcu Julki i to. nie potrafi dostrzec ani piękna gór. ojczyźnie i Bogu. Radosne powitanie lekkomyślnej siostry zostaje jednak zakłócone wiadomością. Jest podporą starobabokracji. polski emigrant. więc i tak trzeba Bogu dziękować. wzywa do opamiętania się póki jeszcze pora. Ku pożytku dobra spólnego można służyć. gotowość poświęcenia się dla niego. T. Kochanowski "Pieśni" (pieśń V. Od jego imienia utworzono pojęcie tyrteizmu (poezji tyrtejskiej). kobiet i dzieci oraz ojczyzny jako upersonifikowanej matki (matka utrapiona pod wasze się z tym wszystkim dziś kryje ramiona). Jak groźne ostrzeżenie grzmią słowa posła Ulissesa: O nierz4dne królestwo i zg~nienie bliskie.jak Homer . G. Potocki "Transakcja wojny chocimskiej" .

Mickiewicz "Konrad Wallenrod" . który uważa. jestem 93 .U. Żona księcia litewskiego. Słowacki "Hymn" (Bogarodzico! Dziewico!) Nawiązanie do średniowiecznej pieśni pt. Pod średniowiecznym kostiumem kryła się rada skierowana do współczesnych Mickiewiczowi. szablą odbijemy). Litawora. nadzieję i tę lutnię biedną. jak walczyć z wrogiem stokroć silniejszym. nie synami i nie kochajq matki Ojczyzny. J.podstępy). którymi są: rezygnacja. której nawet Bóg przez piękno zachodu słońca osłodzić nie jest w stanie. które nigdy nie opuszcza pielgrzyma odwiedzającego różne miejsca na Krymie. W utworze Mickiewicza w sytuacji przeważającej przewagi wojsk rosyjskich (lawa błota.Wiersz jest wezwaniem do powszechnego udziału w powstaniu. Słowacki "Kordian" . Utwór wyraża wiarę w możliwość odzyskania utraconej ojczyzny (co nam obca moc wydarła. Miłość do ojczyzny jest tu podniesiona do rangi najwyższej cnoty. J. 2) Miłością do ojczyzny kieruje się też Konrad.Refrenem są powtarzające się w wierszu słowa: smutno mi. Mickiewicz "Grażyna" Średniowiecze posłużyło autorowi za pretekst do pokazania ofiary złożonej na rzecz ojczyzny. Konrad twierdzi: chcę ją (ojczyznę) dźwignąć. gdy jedynym celem jest ocalenie ojczyzny. który chce poświęcić się dla ojczyzny. ofiary (niewinne dzieci) i ich oprawcy. syn w żałobie. F. oderwani od karcianego stolika szlachcice. że dom zawsze powinien ustępować krajowi. Mickiewicz zwraca uwagę na ocalającą i scalającą siłę tradycji. Frejenda. Niemcewicz "Powrót posła" Ugrupowanie patńotyczne reprezentuje w utworze rodzina Podkomorzego. Oparty o ołtarz w kościółku na Woli broni się samotnie generał Sowiński (starzec o drewnianej nodze). nadysze Ojczyzny. Niezależnie od tego. Utwór powstał zaraz po wybuchu powstania listopadowego. tzn. pawiem narodów byłaś i papugą. wszystko stracone. Kościuszko. Co prawda nie ma już państwa. napisany po trzecim rozbiorze. a teraz jesteś służebnicą cudz4. Słowacki . która jest gwarancją przetrwania. byle wspierać. potrzaskane armaty. czy są to stepy. Prawdziwy patńota powinien być gotów na każde poświęcenie: byle cię można wspomóc. Sam postanawia dokonać tego dzieła. Na ołtarzu miłości ojczyzny. J. Sobolewskiego). Mickiewicz "Księgi pielgrzymstwa polskiego" . Mickiewicz "Reduta Ordona"-Postać porucznika Ordona jest tu wzorem walki do końca i poświęcenia życia dla ojczyzny. J. zarzucając mu obojętność wobec cierpień rodaków. Boże. J. wierząc że potem kraj nasz wol ny! Potem jasność dniowa! Polska się granicami ku morzom rozstrzela i po burzliwej nocy oddycha i żyje. prezentuje zupełnie inne uczucia. sprzeniewierzając się zasadzie posłuszeństwa małżeńskiego. Mickiewicz "Pan Tadeusz" Utwór pisany na obczyźnie (paryskim bruku) był wyrazem tęsknoty. A.się hymnem Korpusu Kadetów. Z utworu emanuje wiara w zwycięstwo: wolności błyszczy zorza. mówi: choćby nie było na świecie jednego już nawet Polaka to ja jeszcze zginqć musZę za miłą ojczyznę moją. podróż statkiem. Metaforycznie został pokazany kulik Polaka. A. Do rosyjskich adiutantów. płynqc po świecie). Karpiński "Żale Sarmaty nad grobem Zygmunta Augusta" Utwór. zawsze i wszędzie w tej krainie dostatków i krasy myśl wędrowca powraca do Litwy. które określają nastrój utworu. A.Sytuacja liryczna to rozbite polskie bataliony. Czarniecki. zgodnie z zasadą Machiavellego. Mickiewicz "Sonety krymskie" W cyklu osiemnastu utworów miłość do ojczyzny wyraża się tęsknotą za nią. reduta dowodzona przez Ordona nie może się utrzymać. Dopiero właśnie tu pielgrzym w pełni mógł zrozumieć swoją samotność wobec ludzi i Boga. że mój okręt nie do kraju płynie. J. do której zrozpaczony syn wzywa lekarzy. W imię miłości ojczyzny Polacy powinni być zdolni do zgody i rezygnacji z egoistycznych celów. Ona walczy do końca. przykład tego jak zwyciężać. postanawia stanąć do walki z Krzyżakami. Ponieważ nie może walczyć z wrogiem otwarcie. na końcuś upadła! Zamożna kiedyś i w sławę. Jest on spowodowany oddaleniem od kraju. póty kat będzie rqbał twe cielsko. Potajemnie przywdziewa zbroję męża. Suzina. Przyboś nazwał wymowę utworu religią smutku. J.patrz: rycerz. póki my żyjemy). ale kanon poezji tyrtejskiej dopuszczał tego rodzaju nieścisłości. przeciwko którym toczy się tajny proces i zapadają wyroki skazujące na zsyłkę w głąb Rosji. wolności bije dzwon. choć napisany także po trzecim rozbiorze. w którym do zbrojnej w pałasze grupy dołączają wszyscy napotkani po drodze we dworach (pan młody. a ci kłócą się nad chorą na temat metod leczenia. przebierańcy z balu kostiumowego). czy bogactwo wrażeń na bajdarskiej równinie. podczas gdy Kordian jedyny ratunek dla ciemiężonej ojczyzny widzi w zgładzeniu cara. za każdą cenę będzie ratował ojczyznę. dlatego też Podkomorzy tak pokierował życiem synów. nie żal i umierać. Dynamiczne tempo wiersza (tętent kopyt końskich) napawa optymizmem. jak Napoleon. którą opuścił. którzy przyszli z propozycją poddania się. Mickiewicz "Śmierć pułkownika" . W interpretacji przykładu Mickiewicz pisze: ci wszyscy są lekarzami.Utwór. gdzie się człowiek napije. J. skumulowana energia biorących udział w narodowym kuliku daje nadzieję zwycięst wa. wesołość.Na kształt przypowieści biblijnej skomponowana tu została historia leżącej na łożu śmierci kobiety. Poeta dodaje komentarz: bo dzieto zniszczenia w dobrej sprawie jest święte jak dzieło tworzenia. póki ty duszę anielską będziesz więziła w czerepie rubasznym. W rzeczywistości Ordon nie zginął. jedyną drogą pozostaje podstęp i do niego ucieka się Walter Alf (jedyna broń niewolników .Tytułowy bohater. spokój i zbawienie du szy. Słowacki "Kulik" . "Bogurodzica" służy do umieszczenia walczących powstań ców w tradycji rycerskiej. wyraża rozpacz i ból po stracie ojczyzny: ojczyzno moja. Prezes i ksiądz każą czekać. ale ojczyzna istnieje w sercach Polaków (jeszcze Polska nie umarła. kto cię stracił). A. służy podkreśleniu poświęcenia. J. III 1) Wątek martyrologii sprowadza się do ukazania cierpień młodych polskich spiskowców (Zana. więc był zachętą do walki. że prawie wszyscy są przeciwko zabiciu cara. czego świadectwem są pierwsze wersy Inwokacji (ten tylko się dowie.To Kordian jest tym Winkelriedem. chcę nią cały świat zadziwić. świadomością niemożności powrotu (wiem. smutek i przeświadczenie o braku jakiejkolwiek nadziei: składam niezdatną w tej dobie szablę. morze). Boże) . własne szczęście na ziemi z ukochaną kobietą. Jest to uczucie. niewyszukany sposób określa swoje uczucia. bo myśl o przemijaniu (nowi gdzieś ludzie w sto lat będct po mnie patrz4cy . który przestał wierzyć w możliwość zwycięstwa. gdy nic już więcej zrobić nie można. A. A. uszczęśliwić. Wybicki "Pieśń Legionów Polskich we Włoszech" . A. A."Hymn" (Smutno mi. aby mogli oni służyć ojczyźnie. Podczas spotkania w podziemiach katedry ze spiskowcami bohater przekonuje się. Kontrastowe pokazanie postaci. należy brać z takich wielkich postaci. Soplicowo pokazane zostało jako centrum polszczyzny. Poświęci dla niej swój rycerski honor. Słowacki "Grób Agamemnona" Tu miłość ojczyzny ma inny charakter: polega na mówieniu Polakom bolesnych prawd (np. Słowacki "Sowiński w okopach Woli" . składa życie. wędrówka nad przepaścią. Jest on też za wprowadzeniem reform służących wzmocnieniu państwa i dobru ojczyzny. a pamięć znanych mu i bliskich miejsc nie pozwala w pełni cieszyć się wręcz barokowo bogatymi pejzażami. Mickiewicz "Dziady" cz.marli) nakłada się na bolesną świadomość pielgrzymowania. toteż porucznik podejmuje decyzję wysadzenia prochowni. kontemplacja ruin haremu. i w siłę! Podmiot liryczny w prosty. w której sam ginie. gdy buntowniczo wyzywa Boga na pojedynek. nie żal żyć w nędzy. która miała doprowadzić do pokonania dwugłowego orła (będziem żyć we własnej ziemi i we własnych spać mogiłach).

Za ten czyn odpokutował (nie jest to jednoznaczne. Ojciec dziewczyny także walczył w oddziałach powstańczych z daleka od domu. dobrze znane. Wielką czcią otaczanajest mogiła powstańcza (patrz: retrospekcja). którzy jej nie opuszczą (Wołodyjowski. pojawienie się męża opatrznościowego. by nie dać się rusyiikatorom. W "Potopie" oprócz zdrajców ojczyzny. pokazuje. jak Jarema Wiśniowiecki. wraz z ich radościami i smutkami. Kraj rodzinny jawi się w wierszujako miejsće swojskie. bo w tamtym czasie wierzono. "Sowiński w okopach Woli"). Kmicic. którzy starają się jak najgłośniej zapew niać o swojej miłości do ojczyzny. zrozumieli swoje błędy i nie powtórzyli ich. młodzież spotykała się na górce u Gontali. pogromców wroga. Wołodyjowski. Śmierć Tarłowskiego ma znamiona śmierci męczeńskiej. gdzie zawsze po dniach nieszczęśliwych zostaje smutne pół-rycerzy żywych) po to.. ale wola walki i wiara w zwycięstwo zdominowały nastrój wiersza (odzyska ziemię dziadów wnuk). Marcin przeżył wstrząs. stanowi zaczyn przyszłej chwaly narodu. Sienkiewicz "Potop" Sensem całej "Trylogii" są słowa kończące "Pana Wołodyjowskiego": ku pokrzepieniu serc. protestowaniu przeciwko fałszowaniu polskiej historii. Należało pokoleniu przytłoczonemu klęską powstania. by nie dostała się w ręce Rosjan). kierując się obowiązkiem wobec ojczyzny. Żeromski . B. Taki jest Jurand ze Spychowa. Żeromski "Przedwiośnie" Opowieść Seweryna Baryki o szklanych domach jest po prostu snem o Polsce. ale z tego. bo stamtąd wrócił do kraju prawie uczonym) na Sybeńi. Jego szlachetne. bo obowiązują tu od wieków te same zwyczaje (pilnie strzeżone bocianie gniazda) i głęboko zakorzeniona w tradycji narodu wiara (szacunek dla chleba). nie pozwolił sobie zawiązać oczu. co go boli (Czarniecki) oraz przeświadczenie. romantyczne marzycielstwo sprowadza się do gorącej wiary w szczęśliwą gwiazdę Napoleona. na której Zygier recytował "Redutę Ordona". represjami. Prus "Lalka" . J. bo uwolnił się od mitu narodowego i wie. gdzie czytano m. Toteż "Trylogia" kreuje postacie takich bohaterów. współdziałania i do jakich ofiar zdolny jest naród w sytuacji zagrożenia swego bytu. do jakiej mobilizacji sił. Ofiara ich życia nie była daremna (tytuł utworu oznacza chwata zwyciężonym). Skrzetuski. toteż Salomea. gdzie winą jest dużct popsować gniazdo na gruszy bocianie (. który wydaje Krzyżakom walkę na śmierć i życie. C. łącznie z życiem (wręcz męczeńska śmierć Longinusa Podbipięty. na który Bóg ciska kamienie. Podbipięta. Kończąca powieść zwycięska bitwa pod Grunwaldem daje nadzieję.Janek Rozłucki w momencie wybuchu powstania opuścił szeregi armii rosyjskiej. prezentując postacie szlachetnych bohaterów. są także i ci. wychowana w atmosferze patriotycznej. że podstawą narodowego bytu. jak i całego bogatego i skomplikowanego piękna historii. mając świadomość. nieustraszonych rycercy. w swych nurtach kryje tajne dokumenty (Olbromski przed śmiercią wrzuca teczkę. S. Orzeszkowa "Gloria victis" Powstańcy zostali tu uwzniośleni.. gwarancją jego trwania są solidne podstawy gospodarcze i takie stara się budować. aby zapłacić kon trybucje. To byłojego moralne zwycięstwo. bo dwór przejdzie w ręce Rosjan. że przychyl ność boska nas nie opuści nigdy (obrona Jasnej Góry). dla którego pragnienie odzyskania Danuśki łączy się z chęcią gromienia Krzyżaków. że jako żołnierz carski złamał przysięgę i że czeka go za to najsurowsza kara. w którym Polacy będą mogli "wygrać" swoje sprawy. Miłość przyszła później. żywo dyskutowano. gdzie znajdą dla siebie miejsce i zajęcie dobrzy kupcy i chcący dla kraju pracować naukowcy. który nie z soli ani z roli wyrósł. Konopnicka "Rota" Słowa utworu brzmią jak narodowa przysięga: Nie rzucim ziemi. skąd wziąć pieniądze. że żyje dla Niej. Po latach zrozumiał jednak. ale nowoczesnym miastem. odpowiadał hardo. Miłość kraju ojczystego polega na umiejętności dostrzeżenia piękna pól i krwawnikiem zarosłych brzegów oraz ludzi zamieszkujących te ziemie. Kasprowicz "Rzadko na moich wargach" . że szansą dla Warszawy nie jest bycie szańcem. przypominająca rozwiązanie z "Reduty Ordona" śmierć Wołodyjowskiego w Kamieńcu). troski. Przeciwstawiając się systematycznej akcji rusyfikacji. Norwid "Moja piosnka (I) Utwór napisany w Nowym Jorku daje wyraz ogromnej tęsknocie do kraju (do kraju tego. wszystko należy jej poświęcić. niezmienne. Czarniecki. Żeromski "Wierna rzeka" . przypomnial sobie opowieść strzelca Nogi o powstańcach. S. 2) Zupełnie innego formatu jest patńotyzm Rzeckiego.Ranny w powstaniu Józef Odrowąż.) tęskno mi Panie). Chce prowadzić działalność gospodarczą wielkiego formatu. Tworzą oni wzorzec patńotycznych zachowań: gdy ojczyzna w potrzebie.wziął udział w powstaniu styczniowym. że najtrudniejsze nawet dzieło z Bogiem prowadzone .Po słynnej lekcji języka polskiego. ponieważ właśnie w odmowie oglądania rosyjskich spektakli. chce pomóc krajowi dźwignąć się przez pracę. zrezygnowanemu. Tak też się stało.K. zrozumiał. Orzeszkowa "Nad Niemnem" . wszystkie ich słowai czyny sąobliczone na wywołanie efektu: widziałem. nie bał się śmierci. Zeromski "Echa leśne" . jest ona ziamem. Został skazany na śmierć. który wychowany w kulcie Napoleona.1) Patńotyzm Wokulskiego jest skomplikowany. ma za sobą burzliwą przeszłość Wiosny Ludów i nadal trwa w tym narodowym micie walki. jak poklask zdobywa i rentę. H. uciekając przed Rosjanami i rozjuszoną bandą chłopów..z kraju smutnego ilotów (. Ojciec Cezarego tylko po to wrócił do Baku. a ci którzy zbłądzą (Kmicic). W "Potopie" nadzieją jest wspólne działanie narodu. ale piękną histońą Grecji.in. jak między ludźmi ten się urz4dza najtaniej. S. H.). Gdy była tego potrzeba . kto krzyczy. Nie są patriotami ci. Walczył w oddziałach powstań czych. któremu nakazywano: "realizm polityczny" i przyziemną pracę organiczną-dać wiarę i nadzieję. Ich nie mająca szans na zwycięstwo walka z przeważającą liczbą Rosjan przypomina romantyczne kreacje bohaterów ("Reduta Ordona". M. Rzeka jest stale obecna w powieści i bardzo sprzyja powstańcom: obmywa ich rany."Syzyfowe prace" . To także jego stanowcze "nie" powiedziane bratu Dominikowi na propozycję wygodnego życia w Rosji. Sapieha). Marzy mu się konflikt między Rosją a koalicją niemiecko-austńacką. dbania o dom. Do tego momentu biografia bohatera realizuje wzorzec narodowomartyrologiczny. zrozumieją swoją om yłkę i zechcą ją Rzeczypospolitej wynagrodzić. utwory polskich romantyków.Od przedstawienia zachowań pseudopatriotycznych poeta przechodzi do zdefiniowania. nie damy pogrześć mowy. posługiwaniu się wbrew zakazowi językiem polskim młodzież widziała swój obowiązek wobec ojczyzny. aby przestali żyć mitami i zestawiając siebie z tragiczną.. E. skąd nasz ród. acz nieustępliwy Maćko i porywczy Zbyszko. Tuż przed egzekucją zachowywał się godnie. w wielu uczniach klerykowskiego gimnazjum obudziły się uczucia patńotyczne. E. by zabrać rodzinę do kraju ojczys- 94 . że szedł złą drogą. znalazł schronienie w dworku u Salomei Brynickiej. 2) Jednak dla Benedykta Korczyńskiego patńotyzm ma konkretny wymiar codziennej pracy. Krzepiącą moc ma świadomość tradycji (królewski szczep Piastowy) i pamięć wcześniejszych zwycięstw oraz wiara w to. W jednym ze swoich znaczeń tytuł powieści nawiązuje do codziennie na nowo podejmowanych wysiłków uczniów. Nie rezygnacja. Sienkiewicz "Krzyżacy" Powieść ta pełniła podobną co Trylogia funkcję. że jest to jedyna droga do odzyskania niepodległości. którzy wzięli w nim udział.będzie zwycięskie.1) W wielkim skupieniu i jakby "ściszonym głosem" mówi się w powieści o czasie powstania i tych. S. rozważny. w pierwszym odruchu pomocy rannemu powstańcowi i decyzji ukrycia go w dworku kierowała się uczuciami patriotycznymi. czym jest dla niego miłość ojczyzny.

żolnierze smukli.Na tomik wierszy składają się utwory poka zujące urok miejsc. w momencie zagrożenia kraju do jego obrony zobowiązani są wszyscy: za tę dłoń podniesioną nad Polską . Robert. "O kościołach". (Ceceron) * "Nie urodziliśmy się dla siebie. Lec) Miłość i śmierć Miłość i śmierć . oprócz wyrazu .tego. która ciągle we wspomnieniach wracała do łąk i stawów oraz mokradeł pod Siedlcami jako najpiękniejszych miejsc na świecie. siostra i ja. zapamiętanych lektur (Staff). K. Stan ten poeta nazywa ugorną pustką jalowizny. młodości i pierwszych uczuć. za którym tęsknił. przyrody ojczystej.W kulturze motyw miłości i śmierci często wzajemnie się przenikają. podobnie jak Tyrteusz. które było dla nich okrutną lekcją historii. okupacja jest czasem walki z wrogiem. Rocznik dwudziesty" . Lec) * "Czy aby jestem patriotą? Zależy. lecz dla naszej ojczyzny". utrzymana w zupełnie innym tonie niż "Żołnierz polski". (A. że pięknojest niezniszczalne (deptała je stopa żolnierza daremnie).I. Mickiewicz) * "Ojczyzna jest to wielki zbiorowy obowiązek". ojaką Polskę walczą. co my możemy dla niej uczynić". gdy ten odzyskał wolność. Wcześniej tak bardzo do Polski tęskniła matka Cezarego. brzozy nad strumykiem. chorób i niesprawiedliwości. nawet jeśli droga do niego daleka: potrzebne mi mocne buty. Zostali za to nagrodzeni podobnie jak wzorowy rycerz średniowiecza. zapamiętane krajobrazy (woda w niej szemrze i szumi Las i pachną polne kwiatki) oraz mowa ojczysta. ze wszystkich bogactw . kołysanka). "Pamiątka z tej ziemi" i zaduma nad historią ojczystą. co może dla nas zrobić ojczyzna. Broniewski "Bagnet na broń" Wiersz jest wezwaniem do obrony ojczyzny. pozwala człowiekowi 95 . że byli pionkami w grze politycznej. fabryki. J. J. Baczyński "Z głowa na karabinie"-Arkadyjski okres dzieciństwajest czasem bezpowrotnie minionym. "Powązki". K. Baczyński "Elegia o chłopcu potskim" . w której nie było nędzy. jest tylko ziemia przeznaczona. Wielu z nich nie wróciło po wojnie do Polski. którctm ukochal dzieckiem. (J. z którego wylęgają się wojny" (H. (P. Dlatego też z goryczą i rozżaleniem zrozumieli pod koniec powstania. Mimo różnic światopoglądowych. zdruzgotani. rosną gmachy." .Wyznanie człowieka pozbawionego i domu. sam sobie służy". katastroficznie wyznaje: umrzeć przyjdzie. w której obronie należy walczyć: zanim padleś. W.Opowieść o małym żoł nierzu jest jednocześnie historią o miłości ziemi ojczystej. bo nie ma ziemi wybieranej. dodają sił w walce: chcę ucatować tę ziemię. jest modlitwą o Polskę (otwórz nam Polskę. ale pragną walczyć (błagam o karabin jak skazaniec o łaskę). ale i sprawiedliwą.Dla bohaterów utworu.ojczyzna". "Mrówko ważko biedronko". Norwid) * "Nie pytajmy. "Stare fotografie". tym co służą ojczyźnie". "O spacerze po cmentarzu wojskowym". pisany na obczyźnie. Po drodze opowiadał mu baśń o szklanych domach. tym więcej ją kochasz. "Komańcza". Bratny "Kolumbowie. Kolumbowie nie zastanawiali się. Pytajmy. O małych bohaterach traktuje także wiersz pt. którzy zostali pozbawieni broni. w którym mieszkasz . F. jest jajkiem. asprawiedliwośćsprawiedliwość. Twardowski "Znów najpiękniejszy w Polsce jest lipiec nad wod~.Liryczna wypowiedź. bo tak naprawdę jest ono w człowieku. którzy należą do jednego pokolenia (później nazwanego od tytułu powieści "Kolumbami"). Tuwim "Kwiaty polskie" Poemat. R. która została nazwana wspól nym domem: kiedy przyjdą podpalić dom. wielokrotnie przekraczający ich chłopięcą kruchość: o.cztery ściany. K. Gałczyński "Pieśń o żotnierzach z Westerplatte" Wiersz jest gloryfikacją bohaterstwa i poświęcenia obrońców Westerplatte. (C. Miłość prowadzi do śmierci. z którą się nie identyfikowali (Jagiełło.. Hemar "Moja ojczyzna" Piękne i wzruszające. śmierć zostaje przez miłość pokonana albo też okazuje się od niej silniejsza. że miłość odsuwa śmierć. dla nich wróg byłjeden. Wspomnienia ojczyzny i rodzinnego domu są czynnikiem mobilizującym. (Horacy) * "Ojczyzny nie zabiera się ze sobą na podeszwach butów". gdy się kochalo wielkie sprawy glupią milością. jak piorunem otwierasz niebo zachmurzone).K.Polskę. (Platon) * "Kto ojczyźnie swej służy. bo go nie było w ojczyźnie". np. Na uczucie to składają się doświadczenia dzieciństwa (pocałunek matczyny. ściernisk i brzóz. Wierzyński "Ktokolwiek jesteś bez ojczyzny" . twarzyczki jasne. żeby w nich dojść do Warszawy. którzy wzięli na siebie ciężar obowiązku. J. Skarga) * "Słodko i zaszczytnie jest uxnrzeć za ojczyznę". prezydent USA) * Im bardziej cierpisz dla ojczyzny. Jak sen powracają nostalgiczne obrazy pól. gdy zagrożenie ojczyzny było już bardzo realne. K. Kochanowski) * "Ja i ojczyzna to jedno". strzaskana kolumna oraz widok dźwigającego się z ruin miasta: spoza rusztowań nie widać miasta. których piękno jest nieprzemijające. Kulawy). szepty jabłoni). J. Sensem wierszajest myśl. jednak Kolumb ciągle czekał na list od przyjaciela. które musi kiedyś przyjść. Wreszcie może być i tak. Największe jednak przykłady męstwa i poświęcenia dali w powstaniu warszawskim. Pojawiają się w utworze obrazy z czasów dzieciństwa poety: siedzieliśmy przy lampie naftowej: mama. to Łódź -rodzinne miasto Tuwima. dzieli rodaków na unoszctcych za granicę glowy i tych. które upłynęło jak sen szczęśliwy (pachnący w ogrodzie bez. Rzeczywistość podmiotu lirycznego to noc i śmierć (drżąc i grajqc krąg się zaciska). brudu. Roland prosto do nieba czwórkami szli żolnierze z Westerplatte. A. R. rządzoną przez mądrych ludzi: niech prawo zawsze prawo znaczy. napawające tułacza smutkiem i cierpieniem. Kolejne obrazy poetyckie są przypominaniem dzieciństwa (wspomnień dzwon dzwoni). Przyboś "Póki my żyjem y" Nawiązanie do hymnu narodowego sytuuje wiersz w nurcie poezji patriotycznej. "Z lasu" . domy. wspomnienia zdruzgotanej w czasie wojny stolicy: Warszawa. jakże wam światy odkupić jedną rozdartą duszą? K. M.tamta strona. jest wola walki i wiara w zwycięstwo. (S. Broniewski "Mazowsze" Poemat poświęcony mazowieckiej ziemi i Wiśle. Guy de Maupassant) * "A jeśli komu droga otwarta do nieba. Mickiewicz) * "Nie masz równego na ziemi. Seweryn kon sekwentnie wiózł syna do Polski. Ta utracona. Poeta. Mickiewicz) * "Szczęścia w domu nie znalazł. moi chtopcy. np. (J. (Słowa Dantona przed aresztowaniem) * "Patriotyzm jest rodzajem religii. W. że tak bolaly rany). (A. "mała ojczyzna". Tu brak rezygnacji. choć nieco staroświeckie (tytuł tomiku poetyckiego brzmi "Wiersze staroświeckie") wyznanie miłości do rodzinnego kraju. Utwórjest modlitwą o Polskę wolną. kto pyta o to". Pokonując tysiące trudności. ten. (A. rozbici. Broniewski "Co mi tam troski" . (prcysłowie czeskie) * "Ojcowie: «Termopile!» Synowie: «Za ile?»" (S.kula w leb! Wiersz powstał w kwietniu 1939 r. Poeta-żołnierz. np. który byłby dla niego dostateczną motywacją do powrotu do kraju. J. Ogromowi zniszczeń (niebo wali się z trzaskiem) nie odpowiada upadek ducha (z jeszcze żywych ostatniego tchu odtworzylbym nasz hymn narodowy). Kennedy. którzy zgodnie z tyrtejskim kanonem śmierci nie wahali się złożyć dla ojczyzny ofiary z własnego życia (to nic. W. którego postawę życiową kształtowały utwory polskich romantyków i dla którego wojna była czasem udowodniania jedności słowa i czynu. jeszcze ziemię przeżegnałeś ręką. i ojczyzny (bezdomnego w podwójnym sensie). "Na wsi".K. z catego świata . * "Żadne miejsce nie powinno być milsze dla ciebie od ojczyzny".

jakby była ukochaną kobietą. Słowacki "Balladyna" . którą dziewczyna czyni mniej przerażaJącą. Genet "Ceremonie żałobne" Śmierć młodego chłopca.. T. który nie jest w stanie dłużej znosić cierpień serca. jakiej . W końcu król Marek decyduje. Słowacki "Beniowski" . pogrążo. obie fascynują i budzą lęk.A. że Marek Antoniusz nie żyje. która była niegdyś jego narzeczoną.) "Dzieje Tristana i Izoldy" . Leśmian "Dwoje ludzieńków" Dwoje ludzieńków. Natomiast człowiek zakochany skazany jest na wieczne cierpienie. co w moim życiu. widząc uśpioną Julię. dokonał eutanazji. że Karol Moor musi powrócić do bandy zbójeckiej. Opuszcza swoją leśniczówkę i powraca do świata żywych. przyjdź!" .odnaleźć nowe życie. uczucie stało się silniejsze przez to. Zafascynowany urodą Polaka. Byr on "Giaur" Mimo iż Leila nie żyje. czyni miłość do niegojeszcze silniejszą i boleśniej odczuwaną.. Umiera wpatrzony w chłopca. co pchnęło go do samobójstwa. doktor Ravic. J. by ich uczucie trwało po śmierci. Niestety. Lechoń "Pytasz." . Schiller "Don Carlos" Miłość infanta Carlosa do pięknej macochy. Kiedy Julia się budzi i spostrzega zwłoki kochanka. Patrz też: samobójstwo. wykonanego na rozkaz króla. by jeszcze raz przeżywać to wszystko. który jakby prowadzi go do krainy umarłych. Małgorzaty de Valois.Obłąkań. ale Anna nie jest wielką miłością Sebastiana. w śmierci szuka ucieczki przed cierpieniami spowodowanymi nieszczęśliwą miłością. J. Iwaszkiewicz "Brzezina" .znak.W dygresji zaczynającej się od słów Kłębami dymu niechaj się otoczę. H. Rywalizacja nieśmiertelnych o względy chłopca zakończy się tragicznie. 3) Patrz: Narcyz. Mickiewicz "Dziady" cz. gdzie może spotkać miłość swego życia . Kiedy Apollo będzie uczył Hiakintosa rzucania dyskiem. 2) Piękny młodzieniec Hiakintos wzbudził miłość w dwóch bogach: Apollinie i Zefirze.Ludwiki Śniadeckiej i przekonanie. zabija się. Szekspir "Antoniusz i Kleopatra" . nieszczęsny Giaur nie przestał jej kochać. Chcąc się z nią połączyć. J. pojawia się wspomnienie kochanki pierwszych dni . Umiera czas. bo ten współczesny Narcyz (patrz też: Narcyz) woli uciekać w świat narkotycznych i alkoholowych wizji. Karol mówi: Narzeczona Moora może zginąć tylko z Moora ręki i przebija nieszczęsną dziewczynę sztyletem. śmierć (wizerunek śmierci). Przeciwnie. E.postać przez siebie stworzoną . E. J. Ich uczucie jest w stanie przezwyciężyć śmierć. niżby kto życie dai.Cecylię. Gdy jeden ze zbójców gotów jest to uczynić. W poezji Haliny Poświatowskiej 96 . sądzi. Remarque "Łuk Triumfalny" . J. S. J.Wzajemna miłość Wallenroda i Aldony sprawia. O. Wilde "Teleny" . kają się w chwili jego śmierci i nieszczęsny Teleny umiera na rękach swojego ukochanego. Balzac "Ojciec Goriot" . Uwalnia się od wspomnień o zmarłej żonie i niedawnej agonii brata. ny w rozpaczy z powodu zdrady. bo nie masz większej miłości.Poeta porównuje sytuację człowieka zakochanego i trupa i dochodzi do wniosku. Biblia (NT) Chrystus umiłowawszy swoich. się dopuścił wobec Des Grieux. by skrócić cier pienia swej ukochanej. Kiedy została śmiertelnie raniona przez nowego kochanka. A gdy po wielu latach ponownie los ich zetknął.. Jeana. on wciqż umiera. Jej przyjścia oczekuje jak nadejścia kochanki. przeprowadza go do świata umarłych (patrz: śmierć). Zakochani.Choć Ravic obiecał Joannie Madou: My nie umrzemy nigdy. J. zabijając go na miejscu.Miłość Aschenbacha do pięknego polskiego chłopca.'. którego przez całe życie szukał.Teleny. J. po śmierci się połączyli.Śmierć Laury nie osłabiła miłości podmiotu lirycznego. Z grobu Tristana wyrasta krza~ głogu i łączy go z grobem Izoldy. staje się przyczyną śmierci pisarza. B.1) Orfeusz próbuje swoją miło~ciąprzezwyciężyć śmierć.Poeta zwraca się do śmierci. ale miłość umarta. Petrarca "Sonety do madonny Laury umarłej" . Patrz: śmierć. po śmierci znów będą razem. We wspomnieniach narratora powracają obrazy wspólnie spędzonych chwil i jedynego zbliżenia fizycznego. odwraca się i na zawsze traci ukochaną. Ale nawet w Piekłe pozostali razem. że jego ukochana także zakończyła życie. Kleopatra popełnia samobójstwo. Malwina staje się jakby przewodniczką Stasia na drugi brzeg. Na biatym krzyżu ciała kobiety dusza mężczyzny schyliwszy głowę. Ale jednocześnie zbliża się do śmierci. Śmierć okazała się silniejsza od miłości. kiedy wychodzi wraz z żoną z krainy umarłych. odkrywa w niej ideał. F. Goethe "Cierpienia młodego Wertera" Nieszczęśliwa miłość do Lotty staje się przyczyną samobójstwa Wertera. Bedier (oprac. F. Apulejusz "Metamorfozy albo Zloty Osiol" . przebija się sztyletem. G. bez grzechu. J. O. z wolna kona. że widzi jej postać i słyszy jej głos. popełni samobójstwo.M. Nie chce dłużej żyć.W. by rósł w spokoju. W. drugie także odchodzi ze świata żywych."Amor i Psyche" Kiedy Psyche wysłana przez Wenus do Krainy Umarłych z ciekawości otworzyła szkatułkę. skoro odszedł ze świat jej ukochany. cierpiąc wspólnie te same męki. Dante Alighieri "Boska Komedia" Francesca da Rimini opowiada Dantemu swoją historię. Jego śmierć na krzyżu jest wyrazem największej miłości do rodzaju ludzkiego.. że dziewczyna powróciła do świata żywych. Sybila Vane popełnia samobój stwo. Jest to dla niego oczyszczenie. Tadzia. goniąc za idealnym obrazem swojej ukochanej.Kiedy okazuje się. obie nadają sens istnieniu. że wiatr zmieni tor lotu przyrządu i dysk trafi chłopca w głowę. Zakochuje się w martwej dziewczynie i pogrąża w rozpaczy. Miłość stała się przyczyną śmierci jej i jej kochanka.Sebastian jest wielką miłością Anny. F. ujął ją wieczny sen. Romeo. Zakochani chcieli. S. nieszczęsny kochanek Maryli. nie opuszcza Wenecji i zaraża się panującą w mieście cholerą. co kochali się w sobie musiało się na długo rozstać. młoda kobieta nie uniknęła śmierci. Idzie do Hadesu. który odnajduje w lesie zwłoki Aliny. 2) Po śmierci Stasia Bolesław kocha się z Malwiną. Mickiewicz "Konrad Wallenrod" . Morsztyn "Do trupa" .Miłość i śmierć przenikają się wzajemnie. A. by prosić jego władców o przywrócenie życia Eurydyce. W. że trup jest szczęśliwszy. A. Trzykroć ścinany. trzykroć się odradza. Niestety.G. pomarli oboje bez pieszczoty. już miłości nie byto. zazdrosny Zefir sprawi. Domaga się. do końca ich umiłowat.Miłość Tristana i Izoldy jest tak silna. Kochankowie spoty. Korab-Brzozowski "Ukrzyżowa nie" .v: cza miłość do córek staje się pośrednio przyczyną śmierci Goriota. Słowacki "Kordian" Odtrącony przez Laurę Kordian podejmuje nieudaną próbę samobójczą. jego ukochana Amalia chce umrzeć. które już od niego odchodzi. śmierć nie przynosi ukojenia . Schiller "Zbójcy" . że choć teraz rozłączeni. że gdy jedno umiera. W każdym napotkanym młodym człowieku widzi zmartwych wstałego kochanka. staje się przyczyną oskarżenia o zdradę i wyroku śmierci. którą otrzymała od Prozerpiny. Niebawem stanie się prochem. IV Gustaw. by ktoś ją zabił.Gustaw powraca na ziemię jako upiór... Korab-Brzozowski "O. Mitologia . Może zacząć nowe życie. Dopiero miłość Amora sprawiła. że jego miłość nie ma szans na spełnienie. że gdy Konrad popełnia samobójstwo. Szekspir "Romeo i Julia" - Nieszczęśni kochankowie skutkiem fatalnej pomyłki popełniają samobójstwo. że jego obiekt odszedł ze świata żywych. Ciągle zdaje mu się. z wieży rozlega się krzyk . że dziewczyna nie żyje.Na wieść o tym.1) Umierający na gruźlicę Staś w fizycznej miłości z Malwiną odnajduje na moment życie.Filon. choć rozdzieleni za życia. że Dorian przestałją kochać. Kieffer "Żeby cię łepiej zjeść" . przeklęty czas. Mann "Śmierć w Wenecji" . Wilde "Portret Doriana Graya" Nie mogąc znieść myśli. popełnia samobójstwo. Nie chcąc zostać na ziemi bez ukochanej.Akt seksualny jest w pewien sposób śmiercią.

To opowieść o wiarołomnej miłości Tristana i Izoldy Jasnowłosej. Niedawno straciła swego ukochanego Jasia. czy człowiekiem. Miłość trudna Miłość trudna .) porywany przez okrutną śmierć. bo Izolda została poślubiona Królowi Markowi. ale opowieść o tej parze stała się symbolem miłości. że są sobie przeznaczeni. nierzadko spełnionym. cz. Baczyński . historyczne) niezależne od zakochanych. Ze względu na swe bogactwo psychologiczne i emocjonalne stała się jednym z najpopularniejszych tematów literackich. ale nie mogli też być szczęśliwi ze sobą. jednakże przynoszącym cier pienie. miłość stała się ucieczką przed śmiercią. jakim jest Buenos Aires i od razu wiedzieli. a miłość od śmierci". by przywrócił obrzęd "Dziadów". Kontekst autobiograficzny (poetka była nieuleczalnie chora na serce) powoduje. * "Dwie piękne rzeczy posiada świat! Miłość i Śmierć!" (G. Małgorzatajest występną żoną. Miłość tych dwojga była bowiem wjednakowym stopniu niezwykła. Był doskonałym śpiewakiem. jest obłąkana. Leśmian "Dwoje ludzieńków" Bohaterowie ballady kochają się. on jest tylko duchem. rozstają. Nie wiadomo. Odnaleźli się w takim molochu. Symbol zwycięskiej miłości. właśnie takie spotkanie w pół drogi. całe swe ciało.) "Dzieje Tristana i Izoldy" . 97 . upokorzenia . iż niekiedy życie jawi się jako kochanek (Zawsze kiedy chcę źyć. Rzeczywistość wojenna to tonacja ćżerni. aby po jego śmierci mogli się połączyć. chorują. aby na nowo przeżyć udrękę i rozkosz miłości. W wierszach poety z pokolenia Kolumbów. np.miłość i śmierć to dwa tak samo ważne zjawiska. nocy. który popełnił samobójstwo i co roku wraca na ziemię. aż po śmierci połączył ich krzak głogu. A. pada. jednakjest w tym związku jakieś metafizyczne niespełnienie: ale miłość umarła. Dumas) Miłość silniejsza niż śmierć Miłość silniejsza niż śmierć Topos ten bierze początek z mitu o Orfeuszu i Eurydyce.. jak też okrutna. dziwacznie ubranym odludkiem. bariery społeczne czy moralne. Od tej chwili zaczęła się walka. Jakkolwiek łączy ich niezwykłe uczucie i silna fascynacja erotyczna. półśmierci jest pełnią. JeśC to miłość wspólnego życia. aby raz jeszcze opowiedzieć o swojej miłości i związanym z nią cierpieniu. ale ciągle czuje obecność kochanka. muzykiem i poetą. niosąca ból. I tak trwają w spełnienioniespełnieniu. aby być razem już na zawsze. Przyczynami komplikacji uczuciowych mogą być: różnica charakterów. która trwa po śmierci kochanka. K. srebrne. a także potęga i doskonałość Oblubieńca. Leopardi) * "I jedno wiemy tylko. To Woland obdaruje ich wiecznością i szczęściem bycia razem. Śmierć chroni od miłości. Bedier (oprac. "Biała magia". Mickiewicz "Upiór" . dozgon na i po śmierci: chcieli jeszcze się kochać poza własną mogiłą. że kiedyś kochał Marylę. ale ciągle żyje i w godzinie przestrogi prosi duchownego. Dla tych ludzi i takiej miłości nie ma miejsca w rzeczywistości realnego socjalizmu. Leśmian "Kochankowie" Spotkanie kochanków jest tu obcowaniem dwóch bytów: ona reprezentuje cielesność.destrukcyjna. gdzie obowiązuje jedna ideologia. A. Spotkali się na ulicy. Po śmierci Katarzyny dalsze życie Heathcliffa jest oczekiwaniem na śmierć. samotnie. źle (weź mię. patrząc na owdowiały serdeczny palec lewej ręki. Istotna jest również różnica wieku między nimi. Dzieje ich miłości to historia kolejnych rozstań i powrotów. Gdy jego ukochana żona umarła od ukąszenia żmii. Miłość u Baczyńskiego to kolory jasne: białe. Od tej chwili kochankowie nie mogli żyć bez siebie. mleczne. Do księdza przychodzi. Katarzyna wyszła za Edgara z przekory. która umiera. Mickiewicz "Romantyczność" Bohaterka ballady. "Noc". II cz. w grobie gnije daremnie. która pragnie pokonać śmierć. młodość. Kieffer "Zeby cię lepiej zjeść" . Warunek nie został dotrzymany. który wyrósł z grobu Tristana i zanurzał się w grobie Izoldy. którego światopoglądem stał się katastrofizm. Z jego chaotycznej. doli i niedoli. B. bo czuje się na świecie obco. jeden rodzaj literatury. jak i wydarzenia (np. E. W "Odzie do rąk". ona zaś witalizm. IV Gustaw-Pustelnik. nie liczył się Edgar ani żona Heathcliffa Izabela. "Wyroki". co skomplikowane. które mówią o miłości szczęśliwej. która ich wreszcie połączy.. konstatuje raz jesz cze śmierć ukochanego męża. gdy ona niosła bukiet żonkili i pokochali się. więc będzie pewnie przeżywał swoje szczęście i swój ból na nowo. Mistrz jest "nieprawomyślnym" pisarzem. J. jeden sposób myślenia i odczuwania. B. Innym znów razem bohaterką liryczną jest owdowiała Julia (Jestem Julią). w państwie totalitarnym. czy jest duchem. wygodnictwa. bieży za nim krzyczy. I być może. I nic się nie zmienia. Także pełnią miłości. Wasal króla Marka. Pragnie się z nim połączyć. a teksty o niej traktujące przewyższają pod względem artystycznym te. pragnienie bycia razem i ranienia się wzajemnie. w połowie drogi między wiecznością a ziemią.Balladę można traktować jako swego rodzaju łącznik między II a IV częścią Dziadów. rozmawia z nim: tak się dziewczyna z kochankiem pieści. jednakże nie stanie ona na przeszkodzie związkowi kochanków. co zresztą stanie się za sprawą Szatana. perłowe. M. W jej miłość. biologizm. jego kuzyn i serdeczny przyjaciel Tristan w wyniku pomyłki wypił wraz z Izoldą napój miłosny przygotowany dla króla Marka i jego młodej żony. znajdy Heathcliffa? Nie wiadomo. Mickiewicz "Dziady". mroku. taki stan półżycia. którą zabrała jej śmierć. różowe. wspominająca miłość.Miłość trudna to nie tyle uczucie nie odwzajemnione i nieszczęśliwe. własnego niepewny cienia. każe po odkopaniu trumny wybić z niej kilka desek. kończąc swój pobyt na ziemi samobójstwem. Karusia. toteż muszą umrzeć. Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" Ta para kochanków żyje w Mosk wie lat dwudziestych. od której się umiera". "Dziadów" kończy się bowiem pojawieniem się widma. on ją kochał za żywota. umierają. czy też wiedziała.A. (A. Tytułowy upiór z ballady jest umarłym dla świata kochankiem. jej brak zdecydowa nia. które do siebie idealnie pasują. Teraz jest nieszczęśliwym samotnikiem po trosze obłąkanym. ja umrę przy tobie). Bronte "Wichrowe Wzgórza" Uczucie łączące Katarzynę i Heathcliffa odpowiada wzorcowi miłości silniejszej niż śmierć. Dlatego miłość ma E. że nie obejrzy się on na nią aż do momentu przekroczenia bram Hadesu. ale nie dane mu było zaznać szczęścia w miłości. Miłość trudna jest uczuciem długotrwałym.K. i ostatnią. potężna. (J. wydawałoby się nierozłączne (kto potrafi pomiędzy miłość i śmierć wpleść anegdotę o istnieniu). że nigdy nie będzie mogła zostać żoną przybłędy. Orfeusz był synem trackiego boga rzeki Ojagrosa i muzy poezji Kaliope. Lechoń) * "Niestety. w życiu przeżywa się tylko dwie miłości prawdziwe: pierwszą. Wierząc w to. wręcz mistyczna. A. "Niebo złote ci otworzę".Robbi i Kwiat Irupe są jak Platońskie połówki jabłka.Erotyki. Jednak tylko oni byli sobie przeznaczeni (jak Platońskie połówki jabłka). na przeszkodzie ich związkowi stoi niedojrzałość Oblubienicy. pełne uwarunkowań wewnętrznych i zewnętrznych. do której on wnosi elementy metaf zyczne. opisujący losy dwojga zakochanych poszukujących się nawzajem podczas jednej nocy. to nieszczęśliwy kocha nek o dość niejasnym statusie ontologicznym. gdzie swoją grą oczarował cały świat podziemny i władca podziemnego świata zgodził się oddać mu żonę pod warunkiem. wietzy tylko lud: Jasio być musi przy swej Karusi. Na oczach księdza przebija się sztyletem. juŻ miłości nie było. zstąpił do Hadesu. pełnej sprzeczności wypowiedzi wynika. gra miłości i nienawiści. które nie znika na wezwania Guślarza i podąża za młodą wieśniaczką. "Erotyk". "Pieśń nad pieśniami" Wspaniały poemat miłosny i mistyczny.

H. Jej wytrwałość została jednak wynagrodzona: Petroniusz odwzajemnił uczucie Eunice i z nią właśnie spędził ostatnie miesiące swego życia E. Fascynacja Naną jest jednak tak silna. od początku ich związku oba wia się. w dojrzałym wieku nawiązuje romans z dziennikarzem Faucherym. niemożność spełnienia i ujawnienia go przed światem. pełna zazdrości. Taki stan rzeczy doprowadziją niemal do obłędu i stanie się jedną z przyczyn jej śmierci.) "Dzieje Tristana i Izoldy" . Doskonale wie o jego zamiłowaniu do romansów i w milczeniu znosi kolejne kobiety w życiu poety.męża). a przy tym jej upór i nieugiętość. Ten związek nada sens jej życiu. by przyznał się do winy. Romeo i Julia. zmienia się pod wpływem Nany. staną się przyczyną tragedii małżeńskiej.1) Podstarzały hrabia Muffat.mężczyzny. Szekspir "Romeo i Julia" Miłość dwojga kochanków zmącona jest nienawiścią pomiędzy ich rodzinami. Bronte "Wichrowe Wzgórza" .Mitologia .1) Na drodze miłości Katarzyny i Heathcliffa stanęły bariery społeczne i obycza jowe. Izabela nigdy nie odwzajemni tego uczucia. Kiedy Herakles przywdział ją. aktorki i prostytutki. wie również. Wharton "Wiek niewinności" -Newland Archer. Traktowany przez innych jak parias. nie dostrzegając jednak. ponieważ potrafi kochać tylko siebie. Jego uczucie.M.1) Miłość Dejaniry do Heraklesa. W.Miłość Soni do Rasko'lnikowa. IV Miłość Maryli i Gustawa. a Izolda pozostaje z mężem. F. zwolennik surowych zasad etycznych.Miłość Wertera do Lotty jest złożona i trudna nie tylko dlatego. L. gwałtowni i uparci. Na uwagę zasługuje dramatyzm tego uczucia. Kiedy popełnia samobójstwo. Tołstoj "Anna Karenina" - Tytułowa bohaterka. 2) Zakochana do szaleństwa w Jazonie. stale walczyli ze sobą. nie ufa jej i podejrzewa ją o zdradę. nie znajduje dla siebie miejsca w jej świecie. niezwykle namiętna. udając się z nim na katorgę. będą oni sobie wierni do końca życia (patrz: śmierć bohaterów literackich). potajemnie kocha swego pana. samobójstwo. Dostojewski "Zbrodnia i kara" . Ostatecznie jednak pogodzą się. J. nie może się spełnić. Szekspir "Sonety" . I choć kocha swą młodą i piękną żonę. że nigdy się nie spełni. było podobieństwo tych dwóch postaci. nadwrażliwego i skomplikowanego wewnętrznie. W. jednakże stanie się także przyczyną cierpienia i chorobliwej zazdrości o kochanka. Jednakże tym. Gustaw nie potrafi przeżyć rozstania z ukochaną i jej ślubu z innym. czysta i platoniczna. 2) Król Marek nie oddala od siebie żony. co prowadzi do rozterek duchowych bohatera.Podmiot liryczny (sam autor) nie ukrywa miłości do adresata większości sonetów . a ich zaręczyny zakończą waśń między rodami Earnshawów i Lintonów. uszyła mu koszulę. Tak to zazdrość doprowadziła do tragicznego końca miłości.Uczucie Lancelota i Ginewry. rodzina. a także zmyliła pościąg za statkiem Argo. Dramatyczny splot wydarzeń doprowadzi do ich śmierci. którą unurzała we krwi podstęp nego centaura. wsparta uczuciem miłosierdzia. Jego nadmierna uczuciowość i skłonność do refleksji zamienią zwykłą miłość w uczucie pełne pasji i cierpienia. Odtrącona i zrozpaczona. nadal rozpamiętuje to nieszczęśliwe uczucie. choć zdaje sobie sprawę z jej uczucia do Tristana. kim naprawdę jest jego ukochana. nieustannie też analizuje swe uczucia.Spóźniona miłość Wokulskiego jest uczuciem destrukcyjnym. Szekspir "Otello" . Późno obudzona namiętność nie godzi się z jego kodeksem moralnym. niewolnica Petroniusza. Porzuca on ukochaną. Po latach jednak Jazon (już jakojej mąż) spotkał inną kobietę. co staje się przyczyną ich cierpień. prowadzące Wertera do śmierci. Goethe "Cierpienia młodego Wertera" . że zostanie odtrącony. nie dopuszcza możliwości porażki. J. żona. o wiele starszy od Desdemony. zakochana w Aleksym Wrońskim. zmuszeni są ukrywać swe uczucia przed światem i samotnie walczyć z przeciwnościami losu (np. odkryje. Sienkiewicz "Quo vadis" Eunice. Ginewra . nakazuje dziewczynie walczyć z przekonaniami Rodiona. Dopiero po kilku miesiącach na Syberii udało jej się pozyskać uczucie Rodiona. która uciekła od męża do Ameryki. Medea w akcie zemsty zabiła synów swoich i Jazona. Patrz: Rosja.W. Prosta dziewczyna nie jest w stanie zrozumieć jego pasji. O jej dramatyzmie decyduje przede wszystkim charakter bohatera. Jakkolwiek Tristan opuszcza dwór króla Marka. chcąc pozyskać sobie dozgonną miłość męża. Dejanira. E. nie mogła poślubić przybłędy i służącego.N. ciemnoskóry generał.Otello. stała się przyczyną śmierci herosa. B. Patrz: miłość i śmierć. Na drodze do szczęś cia stoi także zawiść Mordreda. jako że nawet w tamtych czasach (dość dużej swobody obyczajowej) homoseksualizm traktowany byłjak grzech i perwersja. A. z łatwością daje się wciągnąć w intrygę Jagona. co zadecydowało o dramatyzmie i bogactwie ich uczucia. młody i zdolny prawnik u progu kariery. Kiedy prawda wychodzi na jaw. a także przyczyniła się do śmierci kochanki męża. by z czasem odkryć. a potem miłości. Dzieli ich nie tylko wykształcenie. rozpieszczonej arystokratce. że jej miłość jest nie odwzajemniona. córka właściciela majątku. Sonia nie oczekuje w zamian niczego. Tak samo namiętni i nieustępliwi. bezgranicznie w sobie zakochani. który wykryje romans królowej i rycerza i przyczyni się do rozpadu Okrągłego Stołu. W. że ulega jej. 2) Hrabina Muffat. 2) Młoda Katarzyna i Hareton przechodzą drogę od najbardziej zaciętej wrogości do przyjaźni.jak i animozje między ich rodzinami. Zola "Nana" . Flaubert "Pani Bovary" Miłość Emmy Bovary do kochanków (Rudolfa i Leona) jest niezwykle namiętna i zaborcza. zakochuje się w Ellen Olensky. by połączyć się z kochankiem. ale też przyjmuje częśćjego cierpienia na siebie. o tyle jej kochanek pragnie nadal poznawać świat i zdobywać wiedzę. jej poczucie winy i chorobliwa zazdrość o Aleksego. Kochankowie postępują wbrew przyjętym normom etycznym (Lancelot zdradza swego króla. jak i poryw cza natura. Bedier (oprac. siostrzeńca króla Artura. skazane jest jednak na niepowodzenie. Emma żąda od nich prawa wyłączności. E. Patrz: zdrada. nieustannie rozpamiętuje swe uczucia i przeżycia. pojmowana przez bohatera jako komunia dusz. sprzeczne z wyznawanymi 98 . a potem błąka się po świecie jako upiór. które prowadzi do klęski bohatera. Zakochany w Izabeli Łęckiej. by pogodzić się dopiero przed śmiercią Katarzyny (patrz: miłość silniejsza niż śmierć).W. Patrz: samobójstwo. Mickiewicz "Dziady" cz. J. G. gdy ta trafia do więzienia za zabicie ich dziecka. Dowodem jego wielkoduszności i miłości do żony może być decyzja o pochowaniu jej obok ukochanego. w pełni odwzajemnione. Nadal kocha Izoldę i godzi się z losem. bohater nie widzi sensu dalszego życia. jego przeraźliwa zazdrość. jego ciało zaczęły trawić ognie. Wokulski mami się jednak złudzeniami małżeństwa i miłości odwzajemnionej. Ona. Patrz: samobójstwo. Medea pomogła mu zdobyć złote runo Kolchidy. iż nie potrafi żyć bez swej kochanki. z którą chciał połączyć swe życie. Nie tylko nakłania ona ukochanego. Legendy arturi~ńskie . wygnanie Romea czy planowany ślub Julii z Parysem).1) Niezwykle dramatyczna i pełna wyrzeczeń miłość Tristana i Izoldy naznaczy życie kochanków piętnem cierpienia. oddana matka i żona. pełen kompleksów. Goethe "Faust" Odmłodzony przez Mefista doktor Faust nawiązuje romans z Małgorzatą. Ich miłość nie będzie jednak szczęśliwa. Wątpliwości Otella. Wychowany na preromantycznej literaturze. Na drodze staną jej: matczyne uczucia Anny. O ile jednak Małgorzata jest zdolna poświęcić życie dla tej miłości. opuszcza męża i syna. nie jnogą żyć razem. kim jest ona naprawdę. Prus "Lalka" . wychowana wedle surowych zasad moralnych. ale przede wszystkim podobieństwo charakterów (oboje są nieustępliwi i dumni). które jednocześnie nadało jego życiu sens i stało się przyczynąjego największej tragedii.

Krystyna zakochuje się w Erlendzie. a kon sekwencje tego spadną nie tylko na niego. A. co piękne. Hłasko "Ósmy dzień tygodnia" Agnieszka i Piotr to dwoje młodych. by zbliżyć się do żony. zaspokaja potrzeby cielesne z Blanką. kończą się niepowodzeniem. w zamian nie dostając nic. Brandys "Jak być kochaną" Bohaterka opowiadania przez pięć lat ukrywała ukochanego mężczyznę. że nigdy nie opuści on rodziny. córka Lavransa" . jakiej się wobec niej dopuścił. Anna staje się najważniejszą osobą w jego życiu. nie jest uczuciem szczęśliwym. J. jednocześnie kończąc w ten sposób swój związek z Piotrem. lecz i najego żonę. Bogumił. Z. Kochanek (podmiot liryczny) wie doskonale. a śmierć Erlenda będzie dla niej końcem prawdziwego życia. Patrz: miłość i śmierć. jak i swego kochanka. Agata początkowo cieszy się z tego. nieustannie je analizującą. tym bardziej że jest on zaręczony z inną kobietą. Bohater. J. S. ukochany bez słowa pożegnania i podziękowania opuścił jej mieszkanie. lekkoduchu o dość swobodnym stosunku do moralności. Lechoń "Siedem grzechów głównych"-Miłość opisywana w tym cyklu to przede wszystkim uczucie zmysłowe.A. Zakochany w Tadziu. Patrz: retrospekcja. wybaczy mu jego zdradę i pomoże jego kochance. i ich miłość. przez całe życie marząca o Tolibowskim (ukochanym z młodości). Miłość pisarza z czasem przeradza się w chorobę: śledzi on Tadzia. M. Dąbrowska "Noce i dnie" Jednym z głównych wątków powieści są dzieje małżeństwa Niechciców. zburzy pozotną stabilizację.śmierci bohaterki. Hurt "Skaza" . A. 2) Wychowana w surowych zasadach. Oboje próbują odnaleźć się w rzeczywistości po roku 1956.M. gdyż nada życiu bohaterów sens. że nie dał się ponieść prawdziwym uczuciom. Ta obsesja doprowadzi go do ciężkiej choroby fizycznej. który poczuje się wyobcowany w świecie zwykłych ludzi. T. Undset "Krystyna. Zdesperowana Agnieszka oddaje się przypadkowo poznanemu mężczyźnie. jest zazdrosny o każdą osobę w otoczeniu ukochanego. Patrz: miłość spełniona.W powieści " Gide'a miłość homoseksualna nie jest perwersją ani zboczeniem.Michale i zdradzie. człowiek otwarty i afirmujący życie. tym solidniejszy. Ich trudna miłość to nie tylko ścieranie się dwóch osobowości i poglądów. a jej posępny i ascetyczny sposób bycia uniemożliwi zaznanie pełnej radości w małżeństwie. młodym chłopcu z Polski. zgadza się grać rolęjego kochanki przez pięć lat. iż ta decyzja zniszczy i jego. Oziębła i zamknięta w sobie. o zdawałoby się unormowanym życiu. co go w życiu ominęło. J. Nałkowska "Gran ica" -Miłość Zenona i Elżbiety od początku naznaczona jest piętnem zdrady. Krystyna nigdy nie opuści swego męża. Zdaje sobie sprawę z tego. Mann "Śmierć w Wenecji" Gustaw Aschenbach. ajego ukochana.Małgorzata i Mistrz spotykają się po raz pierwszy już jako ludzie dojrzali. cierpi czując się stary i mało atrakcyjny. nieustannie rozmyśla o nim i o sobie jako parze (analogia do Apollina i Hiakintosa). burzy wszelkie stereotypy jego życia. że nie mają miejsca wyłącznie dla siebie. bowiem tamci dwoje należą do innego świata. Ciągle upokarzana. iż nie może żyć bez spełnienia seksual nego. Ich miłość będzie nieustanną walką oraz ścieraniem się charakterów i światopoglądów. dlatego też nie opuszcza Wenecji pomimo szalejącej tam epidemii. Agata. Oboje samotni i skazani na wieczną tułaczkę. ale jednocześnie niszczy ~ ona to życie.Miłość Joanny Madou i Ravica to ostatnie wielkie uczucie w życiu bohaterów. Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" . szukając ocalenia w miłości. Jednak niezwykła miłość. Patrz: mąż. a potem do śmierci. Moravia "Konformista" Marcello Clerici pokochał żonę profesora Quadriego miłością szaloną.1) Ogromna miłość Ragnfridy do Lavranasa. Kiedy wojna się skończyła. Remarque "Łuk Triumfalny" . ale doskonałym związkiem ciał i dusz. Patrz też: mąż. K. to także walka o zachowanie własnego ja. kobietę nie akceptującą życia. Zenon daje się ponieść namiętności do Justyny. żona. ale mimo to wyrusza z krucjatą prowadzoną przez ukochanego. Uświadamia on sobie. Barbara. Spotkała go dopiero po kilku latach. że nigdy nie dojdzie do sensualnego spełnienia tego uczucia. a także bliskie jest kazirodztwu (Edward to wuj Oliwiera). śmierć (bohaterów literackich). Niestety. Małżeństwo zMay. Andrzejewski "Bramy raju" Aleksy Melissen. że Lina pragnęła nie Marcella. Ragnfrida tylko jeden raz zdradzi się przed mężem ze swymi uczuciami. odnajduje prawdziwą i czystą miłość. staną na przeszkodzie romansowi z Ellen. stanie się wiedźmą w służbie u Wolanda. Swiadomość tego będzie przyczyną cierpień Tonia. Wie jednak. A. stanie się przyczyną rozterek bohatera. co doprowadzi do rozpadu ich związku. rodzina. podstęp żony. ale jego żony . świadoma tego. nie potrafią odnaleźć się w świecie i zrozumieć samych siebe. jaka dzieli go od obiektu miłości. Sam niekochany. samobójstwo. że Marcello przyjechał do Paryża. który ścigany był przez hitlerowców listem goń czym. wyjeżdża do Wenecji i tam przeżywa jedyną miłość swego życia. Kowalska "Pestka" .Giulii. podejmowała pracę w niemieckich teatrzykach. a także wyznawana przez niego etyka. Wszelkie próby Adama.jak i własne przekonania. człowieku zmysłowym. kochających się ludzi. że cierpi i czuje się odrzucony. Sytuację dodatkowo komplikował fakt. E. M. że to on jest stroną bardziej zaangażowaną w tym związku i to właśnie powoduje.Miłość dojrzałego i dobrze sytuowanego mężczyzny do narzeczonej swego syna. poślubia Barbarę. gdy poznaje Jakuba. a potem do Ingi Holm wynika z umiłowania przez niego tego. że był on jedyną miłością jej życia. które nie daje jednak ukojenia.Na drodze miłości Agaty i Borysa stoi jego małżeństwo. by go odzyskać. cierpliwie znosiła rozgoryczenie i frustrację ukochanego mężczyzny. M. Kiedy Borys opuszcza żonę i dzieci. a jednocześnie ma świadomość przepaści. Joanna nie wytrzyma jednak rozstania z ukochanym i zwiąże się z innym mężczyzną. M. że Aschenbach nie wyobraża sobie życia bez widoku ukochanego. dopiero po śmierci męża zrozumiała. a Newland będzie po latach myślał o niej jako o czymś. aby zabić profesora oraz to. wiedząc jednak. podstarzały intelektualista i pisarz. wychowany przez Ludwika z Vendome i przez niego uwiedziony. Patrz: piękno. Tolerancyjna i wyrozumiała Elżbieta nie przestanie kochać męża. Narażała własne życie. początkowo czysto sensualny. Niepopularny pisarz i zdradzająca męża Małgorzata nie unikną przeciwności losu: powieść Mistrza zaprowadzi go do domu wariatów. a potem . jaka połączy tych dwoje. Ich związek. T. jednocześnie marząc o Jakubie. swego męża. Kuncewiczowa "Cudzoziemka" Adam darzy Różę wielkim uczuciem. że Róża nie jest w stanie zapomnieć o miłości sprzed lat . zaborczą. proste i jasne.zasadami. Jednocześnie uczucie Oliwiera i Edwarda nigdy nie zostanie zaakceptowane przez otoczenie. Patrz: samobójstwo. co tworzy między nimi mur nie do przebycia. Patrz: artysta. dlatego też decyduje się na samobójstwo. Zadowala się nielicznymi chwilami spędzonymi razem. wie doskonale. Wie. Mann "Tonio Krdger" Miłość Tonia do Janka Hansena. że do tej pory żył w zakłamaniu. nie jest w stanie pojąć fascynacji żony muzyką. Uczucie do Tadzia jest tak silne i dramatyczne. zakochany w obojgu. wybaczy mu zdradę. czytanie literatury. że w przeciwieństwie do ukochanego -jest całkowicie samotna. okaże się niezwykle ważny. że nigdy nie zyska wzajemności. a ponadto rodzice Agniesz~Ci nie są zadowoleni z tego związku. Obwinia ona siebie o zdradę i spowodowanie wszystkich nieszczęść w rodzinie. któremu pozwala prowadzić innych i siebie samego na śmierć. Okazuje się jednak. Ich romans doprowadzi do wielkiej tragedii rodzinnej - 99 . ponieważ narusza normy moralne. że Piotr nie może uwolnić się od koszmaru przeszłości (siedział w więzieniu politycznym). Gide Fałszerze" .

1) W sporze z synem Kreon próbu je obalić jego argumenty. Jest niezwykle odważny. Bahdaj) Młodość Młodość . (H. Poświatowska) "Między nami jest przepaść. potrafią zadawać najboleśniejsze ciosy. łość do ciebie. z tej wady króljuż się poprawia . Mitologia . skąd się wzięła moja mi. jak chociażby wybór towarzyszki życia. Szekspir "Henryk V" Młodość i hulanki przeszłości okazują się myl nymi pozorami. jak wiadomo. że nie zajmuje się on Podkomorzankami. a przez to bezkompromisowi.mitologia: Sofokles "Antygona" . Dawidowi. Kobieta próbuje uwieść młodzieńca. Ulisses wygłasza też tyradę przeciw młodzi wszetecznej.. W którym błądząc. która nie poddała się carskiemu despotyzmowi. Lechoń) "Pozginaj moje ciało. Ch." . aby.patrz: konflikt pokoleń. książę Bolesław Krzywousty odznacza się zaletami i cnotami wielkiego władcy. którzy kochają. pełna wielkich ideałów i szaleńczego zapału. 100 . obraca się.przybywa mu lat. by podejmowała aktualne tematy. nigdy cię kochać nie przestanę. udowadnianiem swej wyższości. co nas łączy.1) Absalom w młodzieńczej zapalczywości buntuje się przeciwko swojemu ojcu. Goethe "Faust" Rozczarowany do wiedzy rozumowej Faust postanawia magii się poświęcić. 2) Młodość i uroda Józefa budzą żądze w żonie Putyfara. ale kochałem. A. by móc udzielać rad ojcu i władcy (patrz też: konflikt pokoleń). M. W. by umierać.. pełna entuzjazmu. wdaje się w dysputę z uczonymi w piśmie. Jednak wykorzystuje ją na hulanki i . mądrość bierze się z siwych włosów. żądając w zamian duszy. Patrz też: konflikt pokoleń. od czego się cierpi". 2) W salonie warszawskim to młodzi właśnie rozmawiają o wypadkach na Litwie i domagają się od literatury. Gallem "Kronika polska" . Kojarzony zwykle z emocjonalnym stosunkiem do rzeczywistości. Ich namiętna miłość jest przede wszystkim walką o zachowanie dominacji nad partnerem. Andrzejewski) * "Z dzikim płomieniem w oczach przyjdziesz niespodzianie. Mickiewicz "Oda do młodości" Młodość jest dynamiczna. zapal czywy i niecierpliwy. J. Mimo młodego wieku. potrzebę miłości całym sobą potwier dzić. jak wszystko na świecie. To ja żyłem. zniewieściała i nie będzie w stanie bronić ojczyzny w potrzebie.. A wszystko. de Musset) * "Kocha się tylko to. Człowiek więc powinien kierować swoje myśli ku rzeczom wiecznym i nieprzemijającym. stwierdza ironicznie Krasicki. Teraz przyszedł wiek męski.Młodość Ramzesa przyczynia się do jego klęski. (A. Brodziński "O klasyczności i romantyczności tudzież o duchu poezji polskiej" . By my jak wrogi. Patrz: nieśmiertelność EosJutrzenka. Henryk V jest rozważnym. Odmłodzony Faust zyskuje zdolność nieograniczonego poruszania się w czasie i przestrzeni. chcą mieć rok bez wiosny. Mickiewicz "Dziady" cz. * "I gdy myślę o tobie to tak jakby motyl trzepotał w dłoni uwięziony i ślepy". A.Młodość jest jednym z zarzutów. jakie pod adresem Stanisława Augusta Poniatowskiego wysuwa szlachta. ajednocześnie roztropny i mądry. . J.. także i młodość ma swoje obowiązki i przyjemności.śmierci Martina. J. A.Ganiąc sytuację w Troi. Mickiewicz "Polały się łzy me czyste. (J. Gdy gubi się w świątyni. miażdż i w płyn zamieniaj. którzy oburzają się na nie. mądrym i sprawiedliwym władcą i doskonałym wodzem. co jest prawdą. Kochanowski "Na młodość" Szaleństwa młodości są czymś naturalnym. Świętochowski "My i wy" patrz: konflikt pokoleń.za namową złego ducha . Piorunem w serca nasze ból uderzy. Anonim zw. ponieważ jeśli istnieję. rozkochuje w sobie Gretchen (Małgorzatę). nie odczuwającym potrzeby stabilizacji. Biblia (ST) . często obolały i często nieszczęśliwy. Kochanowski "Do gór i lasów" patrz: r etrospekcja. A.Młodość była górna i durna. rzęsiste.patrz: konflikt pokoleń. oskarża go o próbę gwałtu. że jest zbyt młody. ojciec.. wciąż szukam szczęścia . przepaść niezgłębiona. a nie jakaś sztuczna istota wylęgła z mojej pychy i nudy". To wszystko. (W.Okres w życiu ludzkim odznaczający się doskonałą formą fizyczną i psychiczną.. Przede wszystkim jest to czas życiowej edukacji człowieka i podejmowania ważnych decyzji. brakiem doświadczenia. aby spokojnie spojrzeć wstecz. (G. by stać się w końcu przyczyną popełnionej przez nią zbrodni dzieciobójstwa.czynienie zła i niegodziwości. i powiada sobie: często cierpiałem. Brak doświadczenia i lekceważenie wiedzy prowadzą Ramzesa do zguby. Ondaatje "Angielski pacjent" Młoda mężatka. B~x> . na mocy którego w zamian za swoją duszę otrzymuje powtórną młodość. która jest tą drogą poezji. jest miłość szalona. krusz. Flaubert) * "Ludzie. Przywołuje szatana.Faustus zawiera z Szatanem pakt.Mimo młodego wieku. ale także wiecznie młodzi i piękni. rozrywkom i żyjąc w luksusie. myliłem się niekiedy. który przywraca mu młodość.wbrew swoim intencjom staje się przyczyną wielu nieszczęść. wiek klęski. sam niekochany.Orzeszkowa "Nad Niemnem" Młodzi są w stanie przezwyciężyć konflikt między Korczynem a Bohatyrowiczami. Słowacki "Kordian" . Rej "Żywot człowieka poczciwego" . . (w. (A..Tak jak każda pora ludzkiego życia.Młodość nie znosi żadnych zasad i ograniczeń.Twej miłości". Patrz też: konflikt pokoleń. 3) Podczas balu u Senatora młodzi Rosjanie wypowiadają buntownicze zdania pod adresem gospodarza i cara. że jest zbyt młoda. Potrafią uśmiercać nie pozbawiając życia swej ofiary". Patrz też: konflikt pokoleń. niszcz bez litości. mężczyzną samotnym. Asnyk "Do młodych" . Krasicki "Do króla" . I choćbyśmy wykochać po brzeg dusze chcieli. Nie poznała jeszcze ani szczęścia miłości. E. Patrz: wina i odpowiedzialność. więc wybiera romantyczność. a wraz z nimi siwych włosów. Katherine Cliffton. Nic nie jest w stanie złamać ich buntowniczej postawy.Już w młodości Jezus zadziwia mądrością. narzeczonego Anny. Biblia (NT) . K. Reprezentują tę lepszą część narodu rosyjskiego. wdaje się w romans z Almasym. szybko przemija. Sędzia wypowiada zgryźliwe uwagi na temat młodzieży. I. na wieki nas dzieli". jaka dopuszcza swobodę i spontaniczność.Bogowie dzięki ambrozji i nektarowi są nie tylko nieśmiertelni. często jest zawiedziony. Mickiewicz "Pan Tadeusz" Widząc zamyślenie Tadeusza przy stole i to. ani obowiązków macierzyństwa. która oddając się. Marlowe "Tragiczna historia doktora Faustusa" ." (J. Ben~t) * "Kto kocha.V1'. daje się ponieść młodzieńczym emocjom i wchodzi w konflikt z kapłanami. Chciał odzyskaną młodość wykorzystać do czynienia dobra . rozstają się jednak na prośbę Katherine. a gdy jej się to nie udaje.nie wiem. A. Połą czeni wyjątkowymi więzami. Przeplataj. R. Kochanowski "Odprawa posłóvV greckich" . M. B. zatapiaj. Młody wiek króla świadczy o braku mądrości. kiedy postanawia ona wrócić do męża. 2) Antygona skarży się. beztroską i buntowniczym nastawieniem do świata. łam. A. III 1) Więźniowie z klasztoru bazylianów to ludzie bardzo młodzi. Ci. Prus "Faraon" . Tylko zbliż się choć o krok z tego oddalenia. J. to tylko dlatego. drżąca miłość w nas. co w oczach nagle stanie. na urąganie". uciekając się do stwierdzenia. Literatura metafizyczna baroku Młodość.. zdolna zmienić oblicze świata. J. bo. ale skądkolwiek zaczerpnęła swój początek i swoje pierwsze oczarowanie. Na szczęście. ale kocha i kiedy znajdzie się na krawędzi grobu.

.Zygmunt). Bratny "Kolumbowie. 3) Na przykładzie wszystkich ludzi. mając nadzieję na rozmowę z Bogiem. znany jako "Hymn do miłości": Wiara. Kleinbaum "Stowarzyszenie umartych poetów" .H. w której wyniku chciał poznać tajemnicę swego cierpienia. J. Nałkowska) * "Nie idzie o to. Mrożek "Tango" . jak wielką. darowanie win Marii Magdalenie i przywrócenie jej czci. stan.. że warto mieć nadzieję. 13. I kiedy Diego .' ści jest wojna: czas walki.B. postanawiają oni wyjść poza nudę i schematyzm szkoły. które hartowały młodego człowieka.Młodość Franęoise staje się dla Antonio Ortiza natchnieniem. To obraz nosi ślady rozpusty i niegodziwości. B.żebrać o miłość i współczucie. obiecać poprawę. urzeczywistni. (Z. Rocznik dwudziesty" .Alina.patrz: pokolenie stracone. zwątpienie). I List św. jeżeli nie zaniedbało się wiosny". 2). Wspólnym przeżyciem ich młodo. * "Jakoby też rok bez wiosny mieć chcieli. wymarzonego.zamknąć w sztywne schematy.: nej. przewędrował całą niemal Europę. były nadzieją zmartwychwstania. J. żeby być żywym". W. jeżeli się było młodym kiedykolwiek". że musi być w tym jakaś myśl boska. starzeje się zamiast młodzieńca. trwogi. Jako młodzieniec był człowiekiem bardzo aktywnym. widać. Mitologia . J. zahartowanych przez ten szczególny czas przyjaźni (Olo Jerzy.` nie krótkich miłości (Malutki .Ałła. Abraham miał wówczas sto lat: azaż człowiekowi stuletniemu urodzi się syn? azaż Sara w dziewięćdziesięciu lat porodzi? Bóg odpowiedział: żona twoja urodzi ci syna i dasz mu imię Izaak. jaką na człowieka wywiera otoczenie. Wilde) ' * "Nie ma nic smutnego w jesieni. stąd w Nowym Jeruzalem nad brzegiem rzeki rośnie drzewo. często próby charakterów (szczególnie ' powstanie warszawskie). stąd poeta twierdzi. Andrzejewski "Idzie skacząc po górach" . (M. Pawła do Koryntian. pokusa. Ólo . Prus "Lalka" . O. obiecywały odkupienie win wszystkich ludzi. Wilde "Portret Doriana Graya" Portret przedstawiający Doriana. wierzył.Młodość Rzeckiego jest całkowitym zaprzeczeniem jego wieku dojrzałego. samego Hioba poraził trądem. Wyjścia 3. a przede wszystkim jego męka i śmierć. M. pragnienie. Andrzejewski "Popiól i diament" . (J. że należy zejść z drogi grzechu.Młodość była jak gotyk. także uczucie. Baczyńskiego i T.patrz: pokolenie stracone. (Apokalipsa 22. Dołęga-Mostowicz) * "Pozostaje się młodym tylko wówczas. które Dorian popełnia.in. że to się spełni. Hłasko "Ósmy dzień tygodnia" patrz: pokolenie stracone. okres wielkich. Gombrowicz "TransAtlantyk" Synczyzna biologizm i rozbuchany erotyzm młodości to alternatywa wobec łzawej i sentymentalnej ojczyzny. więc Abraham uwierzył (contra spem spero) List św. Tuwim) Nadzieja Nadzieja Oczekiwanie spełnienia się czegoś pożądanego. Jana nie jest jedynie zapowiedzią zagłady. (J.patrz: konflikt pokoleń. którzy odnajdują młodość swoją dopiero u schyłku życia". piękna i strzelista. Jego późniejsza biografia jest losem żołnierza. 2) Przypowieść o synu marnotrawnym w warstwie metaforycznej uczy. J. Niestety jak wampir niszczy tę. J. jak też wspaniałych. Ta nadzieja miała pomóc Izraelitom pokonywać wszelkie trudy w drodze do Ziemi Obiecanej (głód. że cel zostanie osiągnięty. Poezja K. Celem tej wypowiedzi było przedstawienie . zawierały jednocześnie element nadziei. próbując go upupić . ideału. które dodaje sił w pokonywaniu trudności na drodze do realizacji zamierzeń. Jerzy . Ale to także . co kończy się dla nich tragicznie. którzy zetknęli się z Chrystusem podczas jego trzydziestu trzech lat życia ziemskiego. czas bólu. Patrz: przyjaźń. On sam przez lata zachowuje młodość i niezwykłą urodę. walczył w powstaniu na Węgrzech.1) Wszystkie teksty Nowego Testamentu mocno eksponują nadziejęjako wartość (obok miłości i wiary) najwyższą w życiu człowieka. Kolumb Basik. padre Torquemada musi niejako posiąść tę młodość. zniszczył mu dorobek całego życia. Taką wymowę ma m. idzie o to. daje się wreszcie przekonać do ideałów Wielkiego Inkwizytora. to przypowieść uczy. Kiedy w ich życie wkracza nowy nauczyciel. Chcąc go pozyskać.te trzy. żeby młodzi nie szaleli". a zwłaszcza jego rozdz. 8). Paul) * "Młodość nie wierzy doświadczeniu starych".dla podniesienia na duchu pierwszych chrześcijan w ciężkich czasach prześladowań (danie nadziei) ostatecznego triumfu Dobra nad Złem. (M. (C. dla którego trudy żołnierskiego życia nie były już zaskoczeniem. Jednak ten znosił wszystko z pokorą. żyć w imię zasady carpe diem. traci młodzieńczcł jasność swego głosu. Odzys. Kryska). Tuwim "Dziesięciolecie" patrz: konflikt pokoleń. która przywróciła go sztuce. którego liście służą do uzdrowienia narodów. a z nich największa jest miłość. ukorzyć się i wówczas wrócić do Boga. miłość . N. S. ufność. Były to jednak doświadczenia. W.Bohaterami powieści są młodzi chłopcy. Gorki) * "Bywają ludzie. pozbawił dzieci.1) Zawarłszy przymierze z Abrahamem. (M. Shaw "Młode lwy"-patrz: pokolenie stracone. Andrzejewski "Już prawie nic" Młodość i słowiańska uroda doktora Lubetzky'ego jest dla umierającego Her mana Eisbergera jedyną ulgą w cier pieniach. Jasieński "But w butonierce" patrz: konflikt pokoleń. trzeba tylko powtórzyć dawne szaleństwa". abym go wybawił z ręki egipskiej i wywiódł z ziemi tej do ziemi opływającej mlekiem i miodem .Młodość bohaterów przypadła na czas apokalipsy spełnio. uczniowie renomowanej akademii Weltona. W rzeczywistości to czas największej presji. że tylko tak wyrasra się na człowieka. Pawła do Rzymian 4. choć często dramatycz. Broniewski "Mannlicher" Dla poety młodość to czas. Którzy chcą. Kochanowski) * "Chcąc odzyskać młodość. czczenie innych bogów. 18). Dziś pozostało tylko siedzieć jak pod kościołem . (T. R. motyw ten powraca jeszcze w NT. W. który towaczyszy dążeniu do celu. (O. 4) Samo życie Chrystusa. Młody lekarz staje się jego przewodnikiem do krainy śmierci. pozwalający wierzyć. Pavese) * "Młodość jest solą ziemi w oku". Jeśli synem marnotrawnym jest każdy grzesznik. Różewicza . Dąbrowska) * "Jedna rzecz znakomicie zastępuje doświadczenie: młodość".Młodość fray Diego jest : źródłem jego bezkompromisowości i buntu wobec Inkwizycji. twórczą moc ma nadzieja: wskrzeszenie Łazarza. John Keating. 5) Apokalipsa św. żegnania najbliższych. Biblia (NT) . Biblia (ST) . nadzieja.Ks. gdy życie nie głaskało po gtowie. 2) Bóg objawił się Mojżeszowi w krzaku ognistym i dał mu nadzieję na wyprowadzenie narodu wybranego z niewoli egipskiej (przetom zstąpił. I. Chevalier) * "Lepiej zniszczyć własną młodość. Jerzy . Podobną wymowę mają przypowieści o zabłąkanej owieczce i o robotnikach w winnicy. Andrzejewski "Ciemności kryja ziemię" . dokonywania wyborów. (G. Bóg dał mu nadzieję na narodzenie syna. Courteline) * "Młodość jest sumieniem życia". ajego ojcem Bóg.' kuje siły twórcze i po latach milczenia powraca cyklem obrazów przedstawiających piękno jego muzy. niż nic z nią nie zrobić". choć ciągle uczył się życia na nowo. (J.1) Chociaż o życiu 101 . żeby być młodym. 3) Bogobojnego Hioba Jahwe ciężko doświadczył. Pawlikowska-Jasnorzewska "Pod kościołem" . w którego namalowanie Bazyli włożył całą swoją miłość do chłopca. M. Gombrowicz"Ferdydurke"Młodość tylko pozornie jest okresem beztroski i szczęścia. obcowania ze śmiercią.

który z powodu gniewu~ Posejdona nie mógł dotrzeć do swej'. przyświecała jej więc nadzieja sprawiedliwego osądzenia jej czynu przez bogów. zaś św. 3) Demeter to archetyp matki cierpiącej. Cena wysoka za . III Prometejski bunt Konrada wyn z wiary we własną moc. po-': kusy (u czarodziejki Kirke. Szekspir "Hamlet" Królewicz duński postrzega świat jako nie plewiony ogród. u Nauzykai).Przeciwstawiając kamiennym blokom. Goethe "Faust" . Sofokles "Antygona" Bohaterka tragedii sprzeciwiła się rozkazowi Kreona. obiec zwycięstwo. Nadzieja okazuje się zwodnicza. A.Doktor Faust. myśląc. nie podlegają ocenie moralr Tu nadzieja jest dwuwartościowa: j czynnikiem mobilizującym. sztormy morskie. 4) Nadzieja przyświecała uczestnikom wyprawy po złote runo. prawo. być wiernym swemu seniorowi. co tłumi trwogę). nie zginie.W trenach X-XI zrozpaczony ojciec daje wyraz kryzysowi wiary. toteż spotkanie z Mefistofelesem daje mu nadzieję na spełnienie marzeń. Szekspir "Makbet" Czarownice swoimi przepowiedniami obudziły w Makbecie nadzieję na zdobycie władzy. król Itaki. Hamlet jest zbyt słaby psychicznie. tak też martyrologia narodu polskiego jest celowa i przez Boga za- 102 . nie wiedząc o tym. bronić wiary chrześcijańskiej. Złamała rozkaz władcy. Jako syn marnotrawny wyznaje swe winy wobec Boga i ma nadzieję na przebaczenie: Wielkie przed Tobą są występy moje (.tylko chwilę szczęścia. w porwanej szacie. nie uważa się też za człowieka szczęśliwego. Taki byt3 Odys. że ziemi groziła zagłada (wyschły rzeki. dokona żywota w klasztorze~ ze spokojem oczekując śmierci.Po śmierci ukochanej Leili Giaura trzyma przy życiu tylko nadzieja dokonania zemsty na Hassanie.Wkradając się podstępnie do domu Orgona i udając człowieka głęboko wierzącego. Liczy się tylko cel. wy. jąc nadzieję na zwycięstwo. że rządzi ona w sposób chaotyczny. która po stracie Kory nie zrezygnowała z nadziei. zawsze stawać w obronie słabszych. umożliwił spełnienie się klątwy ciążącej nad rodem Labdakidów..To właśnie nadzieja zniszczenia : konu Krzyżackiego. którego bohater dąży. zemścił się nad tobą. W trenach XVII-XIX osiąga on równowagę ducha. a później długo napawa wido. którejest tworzywem literatury. 1 takjak męka Chrystusa nie była daremna. 2) Postawaksiędza Piotra także określonajest przez nadzieję. co należałoby zmienić i ma nadzieję. spowodowała. takiego jak np. Siłę rządzącą światem nazywa nieznajomym wrogiem.) użyj dziś panie nade mną litości. niosąc ze swoim powrotem nadzieję" nowego życia (odradzająca się wiosną przyroda). człowiek powinien zachować równowagę ducha (lecz na szczęście wszełakie serce ma być jednakie) oraz zaufać Bogu i w nim pokładać nadzieję: siła Bóg może wywrócić w godzinie.nem Kawdoru. a Danię jako więzienie. strzegącego złotego runa. ale sprowadza się ona do rozumienia sensu cierpienia i ofiary. Literatura średniowieczna .1) Szczególna nadzieja przyświecała średniowiecznym ascetom. pozbawionym przyjemności i uciech zaskarbią sobie życie wieczne i możliwość obcowania z Bogiem. wie. sposoby je osiągnięcia.słowo poetyckie. rozbicie statku). gdyż była przekonana o słuszności swoich racji. Była to więc zapowiedź świata pozbawionego tej wartości. Przygotowuje się do niej starannie. król Artur. Dotarli w końcu do Kolchidy. który zgodnie z kodeksem rycerskim miał być nieulękły. Horacy "Exegi monumentum". która go pouczyła.W. Roland. który posiadł wszelką wiedzę dostępną człowiekowi oświecenia (medycyna. Aby wymóc n~ Zeusie oddanie córki. nie gonić za zyskiem i próżną sławą. z której nie podniesie się nawet po stu latach. pokusy zaniechania wyprawy np. że nadzieje Świętoszka nie mogą się ziścić. by nad jegc~ trupem wypowiedzieć słowa jam spełnt~ swoje. każe Waltero~ -Alfowi przywdziać maskę. kiem konającego Hassana. ale także z dziei na stworzenie świata lepsze w którym nie będzie bólu i cierpienia (zanuciłbym pieśń szczęśliwą). 2) Sredniowieczna literatura dworsko-rycerska wykreowała wzorzec idealnego rycerza. z jakich zbudowane zostały piramidy. II): Wobec zmienności Fortuny (bo z nas Fortuna w żywe oczy szydzi) i niezbadanych wyroków boskich. ks. upokorzenia. Cyd. wykorzystując czary Medei. 2) Bohaterem tragicznym jest w mitologii Edyp. choć był on bardzo bliski celu. bo nie ma zależności między życiem bogobojnym. spiżowi. Galahad. wybrał życie w ubóstwie i pokorze. gdy zaczęły się spełniać pierwsze wróżb y (Makbet został ta. także pieśń XXIV Kochanowskiego ("Niezwykłym i nie leda piórem opatrzony") oraz fraszkę "Ku muzom". św. Nadzieja ta dodatkowo przybrała na sile. a kto mu kolwiek ufa. mając nadzieję. gleba nie rodziła). jakoć się kolwiek dzieje" (pieśń IX. a Duncan zapowiedział wizytę w jego zamku). że władcy Koryntu są jego rodzicami). Dowodził nią Jazon. że dokona zemsty i zabije Klaudiusza. ludzie podejmowali trudy: osiągnięcia wyznaczonych celów. Nadziei zdobycia tronu (za każdą cenę) towarzyszyła wiara. a tam Jazon urzeczywistnił swój zamiar. zbyt zagubiony we własnych rozmyślaniach. odzyskania córki. Wymagało to wielu wyrzeczeń. Jest to nadzieja nieśmiertelności poezji i sławy po śmierci (mnie argonautów pozna Kolchida. Wierzy. sh~żąc najbiedniejszym. mając nadzieję naśladowania we wszystkim Chrystusa i uzyskania zbawienia. Wierzyli oni. nie uważa. z którego odlewa się pomniki . że życiem pełnym wyrzeczeń. Jest rozczarowany da wiedzy książkowej. która łagodzi ból wszelkich cierpień. działać metoda podstępu i zdrady. Byron "Giaur" . surowym. ojczyzny. G. Franciszek natomiast. Po dokon~~ niu zemsty Giaurowi nicjuż w życiu ni~ pozostaje. a brakiem nagrody za nie. twierdzi. Nadzieja Demeter spełniła się częściowo: Kora-Persefona wraca z Hadesu na kilka miesięcy w ro-' ku. że potrafi to zrobić. Mickiewicz "Konrad Wallenro . Horacy wyraża nadzieję: nie wszystek umrę (non omnis moriar). zadanie wrogc klęski. "Non usitata" . zgodnie z zasadą Mach vellego. teologia). skromnym. Lancelot. Molier "Świętoszek" . Graala. W ten sposób.bohaterów mitologicznych często decydowali: bogowie. toteż chciała sobie i swemu bratu Polinejkesowi zapewnić możliwość wejścia do krainy umarłych. Tartuff pragnie zdobyć wszystko: dom i majątek swego gospodarza. poznania wszelkich tajemnic świata. szlachetny. Kochanowski "Treny" . ukryć s prawdziwe oblicze. Fausta kusi też nadzieja poszukiwań.. J. Rycerzom Bractwa Okrągłego Stołu dodatkowo przyświecała nadzieja zdobycia św. ale ponieważ apetyt rośnie w miarę jedzenia. ale zawiera też w so zapowiedź klęski.który znając przepowiednię na swój' temat. że kolejne zbrodnie można ukryć. na wyspie Lemnos). z potarganymi włosami.G. Aleksy wyrzekł się bogactw. J.'. toteż jedna pociągała za sobą konieczność popełnienia następnej. A. J. W imię tej nadziei św. że boskie prawa mają pierwszeństwo w życiu człowieka. Upór i nadzieja na osiągnięcie celu kazały mu pokonywać kolejne tru-:: dy (burze morskie. Dante Alighieri "Boska Komedia" Nad wejściem do Piekła widniał napis: Porzućcie wszelką nadzieję. Rycerzom przyświecała nadzieja zbliżenia się do ideału. Przypadek sprawia. jak pokonać smoka. Gelonów kraj. Kochanowski "Nie porzucaj nadzieje. W. W swojej podróży do Kolchidy Argonauci musieli pokonać wiele trudów (walki. Umie wskazać zło. Za obietnicę szczęś~ cia Faust zaprzeda duszę. bo istnieje przecież nadzieja na ich zakoń czenie. miał nadzieję na przechytrzenie Losu (opuścił królestwo. Wędrowała po świecie smutna. Mickiewicz "Dziady" cz. W. Por. porzucił młodą żonę i skazał się na samotność. ma-v. którzy tu wchodzicie. Szymon Słupnik na samotnicze życie przez wiele lat w celi na słupie.'' a często pułapki (w jaskini Cyklopa): Nadzieja na ujrzenie ukochanych brzegów wyspy i wiara w wierność Penelopy pozwoliły mu osiągnąć cel. że wypełni polecenia ojca. Dak..być może . chce także uwieść Orgonowi żonę. aby osiągnął granicę ludzkich możliwości poznania.

Warszawie. iż ma nadzieję. pojedynek z Krzeszowskim . służą przekazaniu pewnej idei. Bohater naiwnie wierzy.. J. Zagłębiu. Stach. działał wspólnie i pamiętał o swojej tradycji. martwotę. zgubny sen. czuje się odpowiedzialny za choroby i cierpienia najbiedniejszych. gdy rzeczywistośćją odbierała (por. Sienkiewicz "Krzyżacy" Aby odzyskać uprowadzoną przez Krzyżaków córkę.wszystko to dyktowane jest nadzieją. przeżycie czegoś niezwykłego. Dlatego utwór powstał jako chęć przeniesienia cudem na ojczyzny łono wszystkich zbiegów z paryskiego bruku. potęgi Polski. Molinań). bo nie ma takowych terminów. czynu. Pawła dodają nadziei: gdybyś mówił jęrykami ludzi i aniołów. o odegraniu szczególnej roli w historii doprowadzą hrabiego Henryka na skraj przepaści. C. dzieła pojawia się też w: "Fortepianie Szopena". nie uwzględnia on także w swoich planach własnej osobowości. To dla złudnej nadziei łaskawszego spojrzenia lub pozwolenia ucałowania rączki Izabeli. Takie rygorystyczne podejście do życia sprawia. Słowacki "Testament mój" Poeta wypowiedział w nim znamienne słowa: l. Kupno konia. które były nakazem walki do końca i ofiary największej . że sam bohater w szpitalu wariatów nazwie je szaleństwem.aż do Patusanu. Dał on temu wyraz w referacie u doktora Czernisza. J. że odmieni się wreszcie serce ukochanej. żałobą. co się po zimie wyrzuca (śmieć).życia. Zarówno nadzieja na wielką. "Coś ty Atenom zrobił. W ostatniej rozmowie dr Tomasz przekreślił jej marzenia słowami: nie mogę mieć ani ojca. a miłości byś nie znat bytbyś jako miedź brzęcząca albo cymbał brzmiący. Jego nadzieje są całkowicie oderwane od realiów politycznych. że mówienie narodowi bolesnych prawd (pawiem narodów byłaś i papugct. Tu łączą się wiara w trwanie narodu i nadzieja jego zmartwychwstania (wierzę w wskrzeszenie popiotów i kości). nie będą musieli umierać w wieku trzydziestu lat ci od cynku. Wierzy w takie wartości. A. Jeśli lekarze przestaną być lekarzami ludzi bogatych. Wokulski będzie płacił długi jej ojca i spełniał najbardziej upokarzające kaprysy Belci (Rossi. S. W zderzeniu z rzeczywistością Paryża. niech żywi nie tracą nadziei i przed narodem niosą oświaty kaganiec. hrabia Henryk porzuca dom. Kamiński "Kamienie na szaniec"). Od obrony Jasnej Góry (boska Opatrzność) wody potopu zaczę~y opadać.Bohater powieści jest idealistą. lecz mózgi) wyjdzie mu na dobre. jak honor. poczucie obowiązku. oderwanie się od spraw przyziemnych. musi uciekać przed światem i sobą coraz dalej . toteż nie potrafią oni nienawidzić nawet swych prześladowców. Powraca więc nadzieja na szacunek u późniejszych pokoleń (syn minie pismo. że świat może być lepszy. szlachta i magnaci przechodzą na stronę wroga. H.1) Nadzieja na to. Prus "Lalka" . zjaką Judym chce spłacić ten przeklęty dfug. nadziei jej chwalebnego trwania. pragnie go stworzyć z Judymem. J. zjednoczony. że czyn ten rozwiąże sprawę niepodległości Polski. Później już ślepy i kaleki Jurand. Była to próba wyjaśnienia naszej historii i dania narodowi nadziei. która nie miała prawdziwego domu. twardy i bezwzględny dla wrogów rycerz wyzbył się swojej buty. Norwid "Klaskaniem mając obrzękłe prawice". lecz ty spomnisz. wszystkie swoje działania podporządkowuje zdobyciu panny Izabeli. rozszarpywani pczez dzikie zwierzęta. jak kamienie przez Boga rzucane na szaniec. sęp ci wyjada nie serce. odrzucenia. Jurand udaje się do Szczytna. A. Nakazywały zachowywać nadzieję nawet wtedy. więc można świat odmienić dobrem. których los zetknął ze sobą. żonę. że może w pojedynkę naprawić świat. S. Sienkiewicz "Potop" (i cała "Trylogia") . gdzie pieniądz jest ultima ratio mundi. ani żony.Powieść pisana "ku pokrzepie niu serc". Stały się życiowym mottem żołnierzy Szarych Szeregów. Judym prawdziwie wierzy. Nadzieja na odrodzenie (zmartwychwstanie) idei. który zaniechał waśni i sporów. bo pozbawioną nadziei na powrót do kraju: utraciwszy rozum w mękach długich.Miłość i nadzieja zdeterminowały życie Wokulskiego. a kiedy trzeba na śmierć idą po kolei. Tam zostaje upokorzony pod murami zamku: ten dumny. Umierają także z nadzieją zmartwychwstania. jak też romantyczne marzenie o wielkości i sławie. Słowacki "Grób Agamemnona" Podróż w przeszłość Grecji służy do ocenienia sytuacji w Polsce. H. ufny w swe zwycięstwo pokona każdą przeszkodę. że "nauką i pracą ludzie się bogacą". którą bym prrycisnął do serca z mitością. pozwalającą trwać nadziei na lepsze czasy. Ma on nadzieję na szybki awans społeczny. Dawał nadzieję i otwierał jasną przyszłość przed narodem. Umierają. Toteż naród pogodzony. mając nadzieję na zabicie tyrana. mając nadzieję na zrealizowanie ideałów. przelicytowanie kamienicy Łęckich. rozżaloną. znikąd pomocy). Dopiero tu odżywają jego nadzieje na 103 . ani jednej rzeczy. jego pragnienia zmieniają swój kształt. który uwierzył wbrew nadziei. H. jeszcze grób Twój odemknq powtórnie). Słowacki "Kordian" . "Bema pamięci żałobnym rapsodzie". darowując życie Zygfrydowi de Lówe. dziecko. "Do obywa tela Johna Browna". zwycięstwa. Jej nadzieje są skromne i..ecz zaklinam. a ich dzieci nie będą się rodziły upośledzone. kieruje poczynaniami Judyma.Utwór nawiązuje do sytuacji biblijnego Abrahama. romantyczną miłość. plwają na siebie i żrą jedni drugich. z intencją wiary w przyszłość i nadzieją na pozytywną odmianę i szczęście Gospodyni schowała złotą podkowę.Mimo przegranej w głosowaniu. stąd utwór pisany jest z nadzieją. ani matki. Nigdy nie można wyzbywać się nadziei (sytuacja beznadziejna: potop szwedzki. że można zło dobrem zwyciężyć. zaś Stańczyk mówi o nim jako o symbolu.planowana. Konopnicka "Contra spem spero" . M. wnuku. wręcz banalne wobec jego ideałów: dom pełen prostych sprzętów. Chce być wierny ustalonym przez siebie zasadom niezależnie od okoliczności. Na Bałkany jedzie tylko po to. Sokratesie" . powozu. Żeromski "Ludzie bezdomni" . król opuszcza kraj. ale też jako wartość pozytywną chroniącą życie. często też upokorzenia artysty (jednostki wybitnej) i jego dzieła (sztuki). że Chrystus nakazał przebaczenie. Chochoła można interpretować jako zło. że raz popełniwszy błąd. z których byśmy viribus unitis przy boskich auxiliach wyjść nie mogli. Kordian uda się do sypialni cara. mówi: teraz się spróbujemy. B. 2) Na przykładzie marzeń Joasi widać. Krasiński "Nie-Boska komedia" Zwiedziony obietnicą Dziewicy (wiel ka miłość. Konfrontacja czynów Greków i Polaków zawstydza piszącego. które nie daje szansy. Wyzbyty młodzieńczych nadziei żywionych wobec miasta. przekonał się.jak i zakończenie są tendencyjne. Z. z modlitwą na ustach i nadzieją w sercu. Chrystus cierpiał z nadzieją zmartwychwstania. zakochany jak Werter. Mickiewicz "Pan Tadeusz" W "Epilogu" Mickiewicz pokazał emigrację polską skłóconą. coś bez wartości. firanki w oknach. To właśnie nadzieja na odzyskanie córki kazała mu zapomnieć o rycerskim honorze. Nadzieje na spełnienie wielkiej misji dziejowej okażą się do tego stopnia mrzonkami. Wyspiański "Wesele" Występujące w dramacie symbole mają niekiedy przeciwstawne znaczenia: Zygmuntowski dzwon Dziennikarzowi kojarzy się z nieszczęściem. Zarównojej treść. z Polskąjest podobnie. sława). Joanna. hardości. że potrafi tego dokonać sam. Balzac "Ojciec Goriot" Rastignac przyjeżdża do Paryża pełen wiary. Wydaje się nawet przybierać na sile wraz z determinacją. H.K. że często nadzieje ludzi. J. wzajemnie się wykluczają. Ta nadzieja nie opuszcza go w kolejnych etapach jego życia: w Paryżu. aby zarobić duże pieniądze i zaimponować tym Łęckiej. odpowiedzialność. Conrad "Lord Jim" .W obu utworach pojawia się charakterystyczny motyw niezrozumienia przez współczesnych. Sienkiewicz "Quo vadis" Prześladowanym chrześcijanom słowa św. dokona swego rodzaju wstrząsu i oczyszczenia. on który wyszedt z motłochu. Cisach. smutkiem. Naród przestanie żyć mitami.

. (B. próby przekupstwa. Nadzieje są na miarę czasów: dość ubogie. uczestnik wojny domowej.. wielkodusznie obdarowani kilkoma bochenkami chleba: tyle chleba nikt by przecież nie marnował.. którzy żyją z dnia na dzień na jednej ławce w parku. Borowski "Opowiadania" ("Proszę państwa do gazu") Więźniom kierowanym do krematońum daje się fałszywą nadzieję. K. Józef K. że w rzeczywistości szpitala psychiatrycznego nic nie można zmienić: są okresowi i są chronicy. Każdy z więźniów ma swoje małe marzenia i nadzieje: Jewgienia Fiodorowna wierzy w możliwość odrodzenia się przez miłość. że się tego dokończy". że może podjąć walkę z systemem. Herling-Grudziński "Inny świat" . realizacja choćby jednego zamierzenia. niszczy marzenia o możliwości stworzenia raju na ziemi.. Shaw) * "Marzenia.Nadzieja pokonania zła w postaci szalejącej w Oranie dżumy przez przeciwstawienie mu rzetelnego i sumiennego wykonywania swoich obowiązków pomaga drowi Rieux codziennie od początku rozpoczynać zmagania z chorobą. Orwella "Rok 1984": Winston długo ma nadzieję. co z nimi będzie. I to jest nadzieją jej pokonania. że można być świętym bez Boga. że uda mu się wygrać proces.lobotomią. Często nadzieja ratunku i ucieczki kryje się w rzeczach prostych: zdrowie równowaga ducha. Ratując skazanych z Umschlagplatzu.. wierzy w miłość. demokratycznie wybrali przywódcę.odbudowanie zaufania ludzi. portorykańska dziewczyna. przestronne. póty nadziei. możesz. np. najzdrowsze. ma nadzieję. którą trzeba chronić . gdy lepiej i mądrzej spojrzymy na świat i życie. M. Robi to wszystko nie w nadziei zbawienia. Będą to domy: w miastach i na wsiach. Pojawia się tu jednak Mc Murphy (karciarz. Podzielili obowiązki. znam wielu mądrych ludzi". że nie trwają długo. (F. Pchełka marzy o przyjeździe Joli i powrocie do rodzinnej wsi. a pułkownik dzięki temu zdobędzie pieniądze. Miłosz "Nadzieja" Warunkiem nadziei jest. odzyskanie utraconego honoru bycie jednym z nich. J.. po jakich toczy się kamieniach (.) tęczcl. Zatriumfował. w którym rząd oficjalnie uznałby jego zasługi wojenne i przyznał mu stałą rentę. politycy grę już przegrali. że ziemia nie jest snem.. Jest to Seweryna Baryki sen o Polsce. buduje się w ciągu trzech. Chciałoby się rzec: póki życia. Okazuje się. Życie dopędziło wiecznego uciekiniera. Żeromski "Przedwiośnie" Symbolem nadziei są w powieści szklane domy. higieniczne.. muzea. awanturnik). śledzą sąsiedzi i najbliżsi. nowoczesne. Bursa "Nadzieja" . że za uzbierane tu pieniądze otworzy w swoim miasteczku mały sklepik.).. dają jedzenie. który nigdy nie nadejdzie i kogut.. prysznicami lodowatej wody lub najbardziej radykalnie .Stary pułkownik Aureliano Buendia. nie odpowiadając na pytania. Mauriac) * "Nie wyrzucaj bohatera z twej duszy. dwóch.. bezpieczna codzienność. domy dla pracujących. czytane setki razy listy. że w ten sposób uda im się doczekać pomocy.W przeciwieństwie do bohaterów "Opowiadań" Borowskiego. ich symbolem są w utworze: list. najtadniejsze (. Mc Murphy daje pacjentom nadzieję na normalne życie.. który ocalenie w czasach pogardy może znaleźć jedynie w sobie: nie jesteś jednak tak bezwolny. Edelman dawał im nadzieję życia. * "Nadzieja matką głupich? Nieprawda. Golding "Władca much" Grupa angielskich chłopców musi przeczekać na bezludnej wyspie zagrożenie wybu chem bomby atomowej.W prowokacyj ny sposób ukazane skromne marzenia ludzi z okresu "naszej małej stabilizacji": trochę barw do szarzyzny życia. Jednak każdy z trzech głównych bohaterów pielęgnuje własne marzenia: Sasza wierzy.. od lat czeka na list. szpitale. według poety. spotkania w domu swidanij. a choćbyś był jak kamień polny. że zostanie przywódcą. Głowacki "Antygona w Nowym Jorku"-Akcja dramatu toczy się w środowisku nowojorskich bezdomnych (homlesów). (Platon) * "Nadzieje uczonych są pewniejsze niż bogactwa 104 . dzierżyj odważnie twoją najwyższą nadzieję". odruchy buntu tłumi się lekami. jeden z oficerów ze swojej głodowej racji chleba odkrawa kawałki i suszy je w nadziei. że nawet stąd ma jedno wyjście samobójstwo. te duże i te maleńkie".W relacji Marka Edelmana ciągle powraca motyw nadziei. więźniowie sowieckich łagrów zachowują nadzieję. wędrówki w labiryncie korytarzy i pokoi sądu. którą nazywamy nadzieją". a na tym właśnie opierało się funkcjonowanie państw totalitarnych. A. że ludzi idqcych na śmierć oszukuje się do ostatniej chwili. W. Kesey "Lot nad kukułczym gniazdem". Cz. Oto bowiem Jack. dawać nadzieję już samym swym pojawieniem się. Wielka Oddziałowa nie pozwala na najmniejszą samodzielność. stąd jego kolejne przedsięwzięcia: zaangażowanie adwokata. Największą zbrodnią jest odbieranie ludziom nadziei. gdyż wtedy dostrzeżemy ich piękno (kwiat nowy i gwiazdę niejedną). S. że mogą stworzyć doskonałe. lecz żywym ciatem. Mają nadzieję. że suchary te zje podczas ucieczki z obozu . inteLigencji i przeciętnych. miłości. Nigdy nie można się wyrzec dobra i prób ocalenia człowieczeństwa. nieść chorym otuchę i wiarę. posiadanie kogoś bliskiego. to już widnokrąg rozświetlony (. Garcia Marquez "Nie ma kto pisać do pułkownika" . Bohater opowiadania żyje w świecie złudnych nadziei (zupełnie przeciwnie niż jego żona). więc wptyń na bieg tawiny. z uporem nacina dymice. F. Los Józefa K. harmonijne społeczeństwo. jaką żyli ludzie w getcie warszawskim. tygodnia. szczera. (L. donoszą własne dzieci. Jest prawo obozu. przyjacielska rozmowa. Nadzieja na przeżycie jeszcze jednego dnia. Taką złudną nadzieję pielęgnują w sobie Żydzi. dla Natalii Lwownej nadzieją są "Zapiski z martwego domu" Dostojewskiego. dające nadzieję na lepsze jutro. świadomość tego faktu każe poecie zakończyć wiersz słowami: jeśli uda nam się to. w której wszyscy będą mieli mieszkania: wygodne.). że wróci do Petersburga.oto świat twój (. Wierzy w zwycięstwo. wie.. Sam dom. Krall "Zdążyć przed Panem Bogiem" . aby żyli. że można wygrać. Tołstoj) * "Nadzieje ludzkie sąjak kwiaty na łące: jednakowo różnorodne i jednakowo krótkotrwałe". Zrodzić się ona może tylko wtedy. Jednak w takiej rze czywistości jednostka nie ma szans: Policja Myśli ma wgląd w myśli obywateli. którzy odjeżdżają do obozów. Zdawałoby się . długo nie traci nadziei. cośmy zamierzali (. Cz. który pozwala pułkownikowi wierzyć. mając nadzieję. że w najbliższych walkach kogutów jego faworyt wygra. Doktor Rieux nie rezygnuje..świat bez nadziei.to trzyma go przy życiu. Hłasko "Ósmy dzień tygodnia" patrz: pokolenie stracone. gdy bez oporu da się wyprowadzić do kamieniołomów. ustanowili prawa. (Słowa popularnej piosenki) * "Żeby coś robić trzeba mieć nadzieję. (Zaratustra) * "Każdy prowadzi jakąś kalkulację. gdy Wielka Oddziałowa zaczęła się go bać. pokoje najczystsze. Camus "Dżuma" .Wydaje się. H. Nadzieje mają to do siebie. Jest to jedyna dopuszczalna forma litości. Miłosz "Traktat moralny'~ Poemat wchodzi w skład tomiku "Światło dzienne" (1953) i jest wyrazem wiary poety w możliwości człowieka.) to zaleję się jak jasna cholera. G. widok dziecka. a także ofiarowywał możliwość przeżycia czegoś innego niż strach.Przez cały czas Józef K.). jest bowiem metaforą życia ludzkiego. To są ich małe światy. aż do ostatniej sceny. czterech dni. G. że zawsze trzeba próbować walczyć i mieć nadzieję. Warunki tego miejsca przypominają raj i młodzi rozbitkowie wierzą. Jednak nadzieje zbiorowości są niszczone przez partykularne interesy. Pokazuje im. Kafka "Proces" . szarych ludzi (. Życie = Brown. A.). więc chcą. Por. dziwkarz. wiara. T. Pozbawienie człowieka nadziei to największe zwycięstwo Wielkiego Brata. lawina bieg od tego zmienia. Wierzy. Anita ma nadzieję. Jej symbolem są przekazywane zdjęcia.. ubożuchne nadzieje. aplikuje proste środki.

ale nowoczesne państwo powinno umieć bronić swoich granic. Potocki "Zbytki polskie" W utworze pojawia się pytanie: o czymże Polska myśli we dnie i nocy? Wiersz jest odpowiedzią na nie: o bogaceniu się. któ ry ośmielił się ją obudzić. która ani sama nie broni zagrożonej ojczyzny (Wsiadamy? Czy nas póhniski trzymają?). tak też w państwie powinni panować filozofowie. że tak jak człowiekiem rządzi rozum. to troje: a z nich największa jest miłość". J. Frycz Modrzewski "Łaski. jak i praw boskich kara za spowodowa nie śmierci powinna być taka sama dla przedstawicieli wszystkich stanów.ckiej zarazy. (Demokryt) * "Nie należy ani okrętu przytwierdzać na jednej kotwicy. Krasicki "Świat zepsuty" . niezgoda wewnętrzna. żołnierzy i rolników. Pawła do Koryntian 13. A. Kon sekwencją takiego życia obywateli jest to. ale brak mu siły wewnętrznej i odporności. zawiść. jaką jest pospolite ruszenie. Jego poglądy streszczają słowa Podkomorzego d~ zawsze ustępować powinien krajowi. jak można różne swoje zdolności spożytkować dla dobra państwa. uczy odpowiedzialności. W. Hamlet dostrzega zło w państwie. (I List św. Krasicki "Wół minister" Alegoryczny obraz państwa. J. który kontrolowałby sposób życia i morale obywateli).Koncepcje zawarte w publicystyce. W. niewygodnych w skrytobójczy sposób usuwa. który stwierdził: O nierządne królestwo i zginienia bliskie. I. I. wystawnym życiu. "O prawach". (Wergiliusz) * "On przeciw nadziei uwierzył". małpa . chęć bogacenia się za wszelką cenę. Sytuację w Troi podsumował Ulisses (poseł grecki). co powoduje. Satyrę kończy metafora ojczyz ny jako tonącego okrętu. którejest łatwym łupem dla najeźdźców. zdrady.nieuków". Pawła do Rzymian 4.Zasadą kompozycyjną komedii jest przeciwstawienie dwóch ugrupowań szlacheckich: postępowego (Podkomorzy. Pokazał państwo z chwiejnym i nieudolnym królem na czele. w którym poeta prLedstawia sugestywną wizję głębokiego upadku ojczyzny. wolnością chłopów. Rozwijając swą psychopolityczną koncepcję analogii doszedł on do wniosku. Niemcewicz "Powrót posła" ."Państwo" . pożądanie) odpowiadać by miały funkcje: rządców. gdzie nie przestrzega się prawa. pieniądze z dóbr kościelnych i klasztornych przeznaczone na rozwój szkół (opodatkowanie). Jego wizja państwa opierała się na idei silnej władzy królewskiej podporządkowanej Kościołowi. iż nikt nie jest w stanie przestrzegać praw zmieniających się z szybkością corocznych kalendarzy. "O wojnie". wojny są złem. Sejmem stale obradującym.U. którzy tu wchodzicie". Potocki "Pospolite ruszenie" . nie chce go zaakceptować. W. Kochanowski "Pieśń XIX. Według P. w którym co rok to nowe prawa i konstytucyje. ale skuteczny wół minister. (List św. że zarówno wobec praw natury. Tuż po zakończeniu nauki w szkole powinni oni rozpocząć edukację obywatelską. 13) * "Porzućcie wszelką nadzieję. wskazuje na ich szczególne miejsce w społeczeństwie. trawionej licznymi chorobami.Jest to obraz doskonale zharmonizowanej społecze ności. Druga pieśń chóru skierowana jest do rządzących. Modrzewski podnosi tu kwestię. Ośmieszając poglądy Starosty Gadulskiego. Kochanowski "Pieśń V. płacenie podatków tylko przez najuboższe warstwy szlacheckie (którzy się na dziesiątej opierają części).Młody królewicz duński postrzega świat jako nie plewiony ogród. co poeta następnie rozwija tłumacząc. jakie ich młodzieży chowanie streszczają sąd Staszica na temat roli edukacji i wychowania młodych obywateli. który wszystkich śledzi. a żołnierzowi pieniądze gotujmy).Jest rejestrem dalszych wad obywateli (pijaństwo. ponieważ jego główna siła obronna. zaś Daniajest dla niego więzieniem. Miłość. niechętna. Platon wykorzystuje w swojej koncepcji analogię między budową i funkcjonowaniem jednostki (stanowi organiczną całość) a polis. w którym poddani kierujący się bezmyślnością domagają się zmian. Walery) i staroszlacheckiego. Hamlet nie godzi się ze stanem państwa."Uwagi nad życiem Jana Zamoyskiego" . ks. ani nie daje pieniędzy na opłacenie wojska (Skujmy talerze na talery.Kazania sejmowe" Zawierające metaforyczny obraz upadku Rzeczypospolitej. Słowacki) Naprawa państwa Naprawa państwa . Staszic . obejmujących najważniejsze w funkcjonowaniu państwa dziedziny: "O obyczajach". Platon . Szlachta jest leniwa. zniesieniem liberum veto. nowoczesnym wychowaniem młodzieży. w ogóle nie funkcjonuje. "Kazanie wtóre: o miłości ku ojczyźnie" kończy sugestywna metafora ojczyzny porównanej do tonącego okrętu i obywateli. wy. 18) * "Wiara. Swymi propozycjami przeciwstawia się Platon tendencjom indywidualistycznym w państwie. Szekspir "Hamłet" . (Dante Alighień) * "Nie porzucaj nadzieje. a liczne nieprawidłowości do chorób. skujmy. gdzie władcajest zbrodniarzem.Obraz państwa. też wiersz Potockiego pt. rozpusta). Skarga . Główne postulaty Modrzewskiego: nacisk położony na moralną stronę życia (propozycja powołania cenzora. by rzeczy mogły iść z wolna. Frycz Modrzewski "O poprawie Rzeczypospolitej" Utwór jest sumą poglądów na temat kształtu i organizacji nowoczesnego państwa. "O Kościele". (J. Potocki "Nierządem Polska stoi" -Utwórjest krytyką państwa.Utwór nawiązuje do napaści Turków na Podole w 1575 r. ałe porzcldnie. Kościół podporządkowany państwu. "O szkole". na pokaz (żeóy sześć zaprzęgano koni do karocy). wobec którego obywatele państwa nie są równi. II" (O dobrej slawie) . Skargi były to: brak miłości ojczyzny. a wszytko złotem kupić trzeba. mądrym. S. (J. Por. zmierzające do wskazania niedomogów w funkcjonowaniu państwa oraz propozycje zmian. Niemcewicz jednocześnie opowiada się za: tronem dziedzicznym. tę milą ojczyznę i Rzeczpospolitą. Funkcje ministra pełnią kolejno: lis. Powróci wreszcie powolny. "Niech śpi pijany". J. niech ku pożytku dobra spólnego pomoże. wstecznego (Starosta). bezbożność. ks. J. Poeta krytycznie ocenia postawę szlachty. gdzie trzem funkcjom duszy (rozum.Starożytny wątek wojny trojańskiej stał się dla Kochanowskiego pretekstem do mówienia o sprawach współczesnej mu Rzeczypospolitej. Pań stwo porównuje on do matki. równa szlachta grozi rotmistrzowi. aby to zmienić: refleksja plącze szyki. ani sprawiedliwość ma miejsce. ` P. gdzie szerzy się przekupstwo. A. niesprawiedliwe prawa oraz niebezpieczeństwo herety. osłabienie władzy królews~ej. Kochanowski "Odprawa posłów greckich" . a jako kto może. którzy myślą tylko o ratowani u swego życia i własnego dobytku. które ku śmierci sZybko przywieść ją mogą: LeczcieŻ pierwej tę chorą swoją matkę. toteż pisarz nie popiera wojen zaborczych.iTkazały się tuż przed rozpoczęciem Sejmu Czteroletniego i postulowały konieczność reform w państwie. sądem w Proszowicach. odwaga. ani życia opierać na jednej nadziei". W. egoistyczna: wolna.za każdym razem ze szkodą dla państwa. w którym głównym strażnikiem pozostaje Poloniusz. Nadzieja. Kochanowski) * "Niech żywi nie tracą nadziei". (Epiktet) * "Dla zwyciężonych jedyną nadzieją jest wyzbyć się nadziei". jakoć się kolwiek dzieje". II" (O spustoszeniu Podola) . Słowa: zawsze takie Rzeczypospolite będct. że się co rok w granicach swych ojczyzna zwęża. Nikt nie myśli o ginącej Rzeczypospolitej. Prawojest także niesprawiedliwe wobec obywateli: egzekwowane jest przestrzeganie praw.Sens utworu sprowadza się do stwierdzenia: służmy poczciwej slawie. gdzie ani prawa ważcł. Traktat składa się z pięciu ksiąa. czyli o karze za mężobójstwo" Jest wyrazem protestu pisarza humanisty przeciwko niesprawiedliwości prawa polskiego. podsłuchuje. oddzielenie spraw Kościoła od państwa. które nieuchronnie prowadzą kraj do zguby ten nas nierząd pokonał i zgubił. 105 . filozafii i literaturze.

że naprawić trzeba ludzi. moim zdaniem. to znaczy zburzyć. Osmańczyk) Narcyz Narcyz . bo z samych panów zguba Połaków. jaką reprezentuje Szymon Gajowiec. Sandauer) * "I z drżenia obywateli rysuja się fundamenty państwa". Lec> * "Czy prawo do naprawiania maszyny ma ten. podlegają jedynie ustanowionym przez siebie prawom i wybranej przez siebie władzy. w którym obywatele są członkami ciała politycznego rządzącego się wolą powszechną. którzy wstają."Umowa społeczna" -Przekonanie autora.taj "Do Stanisława Małachowskiego. kładąc jednocześnie nacisk na konieczność takich reform. wspólne budowanie. Inne postulaty: uchwały na Sejmie powinny zapadać większością głosów. Obywatel w takim państwie nie wie (i nie musi wiedzieć). jaka nastąpiła we Francji. tak jak to zrobiono z Bastylią. sankcjonowały tylko władzę zwierzchnią stojącą ponad ogółem jej poddanych i niezależną od nich. oraz ci. (S.Funkcjonowanie państwa da się tu sprowadzić do uogólnienia: od utopii do antyutopii.Szkoły miały według Staszica zostać upaństwowione.. po śmierci został zamieniony w kwiat o zimnej. trzecim wyjściem jest idealistyczna nadzieja i osiągnięcia techniki. który popsuł". każąc mu żyć w żałosnych warunkach materialnych oraz. wolności dla chłopów. Jest to państwo o monstrualnie rozbudowanym systemie adrninistracyjnym.Jedno z możliwych rozumień tej powieściparaboli. zanim je zbudują". choć nie opowiada się zdecydowanie za żadnym z nich: droga rewolucji. a uczniowie powinni otrzymywać w nich przede wszystkim wiedzę praktyczną. F. zobaczył ta m własne odbicie i zakochał się w nim. wzmóc siłę militarną państwa (100tysięczna armia). pokoi. (s. Władza pogardza człowiekiem.A. w którym interesów najbogatszych strzeże policja i wojsko (na tajniaka tajniak mruga). ani wypowiadania się. poczekalni. przeciwieństwem jej jest droga powolnych reform.Orwell . (A. Katka "Proces" .J. gdzie tajednostkajest od początku skazana na przegraną. którą bezskutecznie próbuje pokonać Józef K. interpretująca na własne potrzeby wszelkie przywileje (inne pożywienie. Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" Powieść przedstawia Moskwę lat dwudziestych. wyodrębnia się pośród nich elita władzy (świnie). * "Burzmy bastylie. mające swoich strażników. sprawajest bardziej złożona . Panującym systemem jest angsoc... rządzi niepodzielnie Wielki Brat."Folwark zwierzęcy" . tylko państwo się zepsuło i trzeba je naprawić". że Partia pragnie władzy dla samej władzy: władza to nie środek do celu. Rousseau przeciwstawił im koncepcję umowy społecznej. jaki kształt ma mieć odrodzone państwo. W powieści widać. nazwany jego imieniem. J. sędziów (silne zhierarchizowanie). miłości samego siebie 106 . którzy podjeżdżają do Opery drogimi samochodami.symbol próżności. H. tandetnie. że dotychczasowe doktryny polityczne uzasadniały jedynie despotyzm. oskarżycieli. gdzie przeciętny. czy w ogóle istnieje. Człowiek poddany jest inwigilacji (Policja Myśli). ubrani w kosztowne futra i bawią się tam pod czujnym okiem strzegących ich bezpieczeństwa tajniaków. Piękny młodzieniec wzgardził miłością nimfy Echo. Lec) * "De republica emendanda" ("O poprawie Rzeczypospolitej") (A. równość wobec prawa). wstawanie). ukrócając w ten sposób szlachecką anarchię. Tuwim "gal w Operze" Groteskowo pokazane państwo. w którym nie liczy się człowiek. o przyszłym Sejmie Anonima listów kilka" Kołłątajowska publicystyka jest przykładem propozycji konkretnych reform ustrojowych: zniesienia liberum veto. pracy państwowej. choć domagał się zniesienia pań szczyzny. Umarł z tęsknoty za nieosiągalnym przedmiotem swojej miłości. Rousseau . gdy z ratusza bije trzecia i wiozą do stolicy pełne żywności wozy. nawet miłość. Gdy Narcyz pił wodę ze źródła. stolicę państwa totalitarnego. W znanym tekście pt. praw dla mieszczan. należy znieść liberum veto. Staszic "Przestrogi dla Polski" Postulat państwa. nie ma w tym państwie miejsca na nic. ani wolność myślenia. które charak teryzuje ostry podział społeczny: ci. sprawiedliwość. Nie bez powodu na balu w operze dominują generałowie. co gorsza. w którym sojusz szlachecko-mieszczański miałby być skierowany przeciwko magnatom (domagał się praw dla mieszczan). Wzajemne relacje człowieka i państwa znakomicie oddaje tu porównanie z labiryntem. inny rytm dnia np. Przestrzegał szlachtę przed możliwością krwawej rewolucji. O pojedynczym obywatelu: człowiek to tylko pojedyncza komórka (. S.: "Do prześwietnej deputacji" pisał: jakiegoż u nas pragniemy rządu? Chcemy Polszcze wrócić wolność. trzeba wzmocnić władzę królewską. za co został przez Afrodytę ukara ny nie dającą się spełnić miłością do samego siebie. Lec) * "Ciemno w tym państwie. Kołłą. które będą kreował~ obraz nowoczesnego państwa (np. Narcyz . rezygnacja z wszelkiej przemocy. zabijając jego osobowość (nie istnieje wol ność słowa. W trakcie procesu na jednej z sesji Winston dowiaduje się od O'Briena. co ujawnia widowisko Wolanda w teatrze Varićttes. czy tylko niektórym familijom nad resztą niewołników panujących? J.J. o których marzy SeweD'n Baryka). J. to cel. w której wyniku do władzy dojdą komuniści. ułatwiającą późniejsze życie zawodowe i obywatelskie. mogące stworzyć istny raj na ziemi (szklane domy. S. tzn.W mitologii greckiej syn boga rzeki Kefisos i nimfy Liriope. a wszelkie jego próby dochodzenia pra wdy i sprawiedliwości do niczego nte prowadzą. gdzie zwykli obywatele mogą jedynie pracować lub udać się na emigrację wewnętrzną. odnosi się bowiem do przedłużającego się w Pol sce przedwiośnia politycznego. o którym nie wiadomo. gdzie łotry na świeczniku". co indywidualne. zamykając w szpitalu wariatów lub po prostu likwidując (sygnałem tego jest np.. następnie skoinplikowany system łamania osobowości zbuntowanego. po czym powoli i systematycznie łamią wszystkie ustanowione przez siebie prawa. tajemnicze zniknięcie Lichodiejewa). Żeromski "Przedwiośnie" Tytuł powieści jest metaforyczny.) Czy umiera się od obcinania paznokci? Co w takim państwie naprawić? Zmienić trzeba wszystko.to nie naród się popsuł. Jest to aluzja do rodzenia się państwa wojskowego i policyjnego. przestrzenią labiryn tową jest bowiem plątanina korytarzy. Na przykładzie Winstona Smitha Orwell pokazuje próbę buntu obywatela takiego państwa. G. G. których dziełem jest tak funkcjonujące państwo. Wszystkich "nieprawomyślnych" w najprostszy sposób unieszkodliwia się. bowiem zwierzęta obalające wszechwładzę Jonesa na dworskim fol warku zamierzają stworzyć istny raj na ziemi: równość wszystkich obywateli. Orwell "Rok 1984" Podobnie jak "Folwark zwierzęcy" jest obrazem totalitarnego państwa. gdzie wola powszechna respektuje jednocześnie wolność jednostki. J. admirałowie i oficerowie. M. obojętnej urodzie. To już siedem lat minęło od odzyskania niepodległości. mającej ukonstytuować taki kształt państwa. Żeromski "podpowiada" kilka możliwych rozwiązań. Ostatnie zdanie powieści brzmi: kochał Wielkiego Brara. Stał się on później atrybutem boga podziemi Hadesa. aż do jego zgody na dominację systemu. co boleśnie unaocznia wątek Mistrza i jego powieści). o co jest oskarżony. Tymczasem. Nie przewidywał praw obywatelskich dla chłopów. (E. (S. Jest również za takim modelem państwa. a władze ciągle nie wiedzą. Powoli państwo rządzone przez Napoleona przeradza się w totalitarny folwark.J. Frycz Modrcewski) "Wszystkie inicjatywy dotychczasowe kładą nacisk na odrodzenie narodu. szary obywatel żyje skromnie lub wręcz biednie (palący problem braku mieszkań). sprowadza się do interpretacji wzajemnych relacji między państwem autorytarnym ajednostką.

Nie dba o męża. przywiązująca ogromną wagę do wy glądu zewnętrznego. ta martwi się tylko o to. J. absorbować towarzystwo swoją osobą. że Benedykt mówi o gospodarstwie i dzieciach. Narcyzm . ja" wiersza zdaje sobie sprawę. Przerwa-Tetmajer "Lubię. Poppea. Freuda w jego psychoanalizie. H. których : chciał gościć. rzymski arbiter elegancji.Wiersz jest poetyckim opisem zbliżenia erotycznego. Strojnisia. Fantazy jest bardzo bogaty. książki. pogardza służbą. Nie bierze pod uwagę trudności. kobieta piękna. w ten sam sposób kocha wszystkich. ponieważ jest typem pięknoducha. Obie córki nie zwracają uwagi na ból. jak też pięknie umrzeć. Bałzac "Ojciec Goriot" . Flaubert "Pani Bovary" Żona prowincjonalnego lekarza. Obie nastawione są na czerpanie z życia przyjemności: poczynając od stosownego małżeństwa. Jego postawa wprowadza do tego intymnego przecież faktu wiele chłodu uczuciowego. pogardza ludźmi. kiedy usta"Dlapodmiotu lirycznego miłość jest jedynie środkiem na zapomnienie o bólu świata i cierpieniu. A. Mickiewicz "Pan Tadeusz" 1) Porównywalna z Idalią jest Telimena. Z poglądem tym polemizuje E. Kobieta nie jest tu równoprawnym partnerem. 2) Jego kobiecym odpowiednikiem jest hrabina Idalia . ten powiedział: Belcia tego nie potrafi. Nie interesują go sprawy kraju (walka.. Słowacki "Fantazy" . dokąd zapraszał ludzi. w bezmyślny sposób goniącej za modą. Mi łość samego siebie (narcyzm) powszechnie uznaje się za zjawisko raczej negatywne. niezdolna kochać nikogo poza samą sobą. błyszczeć w czasie kwest wielkanocnych. jak np. J. żeby nie płakać. w którym mężczyzna (liryczne . jest więc symbolem oświeceniowej modnisi. nie wystarcza też pieniędzy na zaspokojenie kolejnych kaprysów (drogi papier listowy. okazuje się lekarstwem złudnym dostarcza kolejnego rozczarowania. któremu żadna kobieta nie powinna się oprzeć. wielką przyjemność sprawia jej absorbowanie swoją osobą całego otoczenia. Chce być zawsze ośrodkiem zainteresowania. znajomi) interesują ją o tyle. kpi z tych. I. Aby zaspokoić egoistyczne kaprysy żony. aż do pragnienia posiadania kochanka. bo przebywanie z nimi sprawiało mu przyjemność. życie to dla niego kolejne wyzwania (wygrana w karty. konflikt z Bohatyrowiczami). E. Za pragnieniem rozkoszy zmysłowych kryje się chęć ucieczki od rzeczywistości. swoich dolegliwościach (głowa mi źle robiła przez noc całą. intrygi. Chce być bogata. którego swojskość Soplicowa nudzi i razi. przez wygląd zewnętrzny (ciągle nowe kreacje). jako że wnoszą w życie element niespodzianki. Potrafi natomiast brylować w towarzyst wie. toteż w jej zakochanych oczach ' Petroniusz-Narcyz przegląda się z roz. kąpiąca się w oś.kobieta bogata.1) Hrabia Fantazjusz ma wiele cech narcystycznych (por. Prus "Lalka" . Hrabia z "Pana Tadeusza" oraz Zygmunt Korczyński z "Nad Niemnem").termin użyty po raz pierwszy w 1899 r..(zwłaszcza własnej urody). Kobieta bardzo urodziwa. że zapomnienie może być tylko chwilowe. częste przebywanie za granicą. koszą. Drażni ją mąż. lubująca się w górnolotnych rozmowach o sztuce. Chce wyglądać pięknie. kiedy kobieta" .. bo na balu będzie miała zaczerwienione oczy.1) Nar. oznacza autoerotyzm. człowiek. Podczas rozmowy z Rzecznickim porównuje siebie do Adonisa. Patrz: kat. Orzeszkowa "Nad Niemnem" .1) Niezwykle kapryśna. K. Emma. że żona ma głowę nabitą dymem romansowym. Emma zamyka się w kręgu swoich chorób. Podmiot liryczny wiersza ani przez chwilę nie bierze pod uwagę doznafi partnerki (ja. K. żadna też nie zjawi się w momencie jego śmierci (nie mają czasu. kokietka poszukująca męża. próżna. co chce. lubi otaczać się kosztownymi rzeczami. kobiety próżnej. Ponieważ niewysoka pensja Karola nie może jej zapewnić odpowiedniej pozycji w towarzystwie. G. co składa się na pełen obraz kobiety z wyższych sfer. jestem w strasznej feblesie). B.!:'. F. Liryczne . drażni ją. PrzerwaTetmajer "Ja. kosztownych drobiazgach (perfumy). toteż każde z nich ma swój odrębny świat. poświęcenie). żeby kochanek nosił ją na rękach i umierał z miłości do niej. Inni ludzie (mąż. podziwiana. na co dzień obcować z pięknem (w jej pokoju znajduje się popier$ie Apollina). że' ` zawsze osiąga to. kto kochając siebie.. co wykwintne i doskonałe lub dostarczające emocjonujących wrażeń. lubowanie się w najnowszej modzie. którą traktuje przedmiotowo. którą bawią wszelkie skomplikowane romanse. suknie).jest piękną kobietą.. cystycznym typem jest Petroniusz. zachwycać wszystkich. przez S. lekturach (romanse). lim mleku. w których wyniku ciągle potwierdza swoją wartość. On sam pragnie w życiu tylko brać. ' W swoim pałacu stworzył własny świat. hedonista. Skupiony jest na sobie. w gruncie rzeczy jest krańcowym egoistą: nie liczy się z uczuciami innych (zerwanie romansu z Justyną). które mają podłoże psychiczne: nie zaspokojona potrzeba znajdowania się w centrum uw~gi. dreszczyk emocji (schadzka z Fantazym w cmentarnej kaplicy). 2) Osobowością narcystyczną jest też sam Neron.). H. zawsze odpowiednia oprawa dla własnej osoby. choć chłodna i wyrachowana.Izabela Łęcka wychowana w zbytku i luksusie.U. Skupia się wyłącznie na swoich dolegliwościach. o ile może się w nich "przeglądać jak w lustrze" i potwierdzać swoją wartość. pięknie obcych krajobrazów. stan zakochania w sobie. Schiller "Rękawiczka" Elementów narcystycznej postawy można się dopatrzeć w bohaterce ballady-Marcie. Krasicki "Żona modna"Bohaterka satyry nie ma imienia i nazwiska. który nigdy nie ma dość pochwał na temat swojej kiepskiej twórczości. która powinna stanowić źródło pozytywnych wrażeń. dostrzegając tylko to. nie wypada) ani na pogrzebie. nie liczy się z nim. powozy. kiedy usta ku twym ustom chylę (. Starosta wie. sybaryta. Jej główną troską są coraz to nowe suknie. który pragnie przejść przez życie. pełen pięknych i kosztownych przedmiotów. kapryśność. Fromm ("O sztuce miłości"): ten jest wspaniałym i prawym człowiekiem. pragnąca zwracać na siebie uwagę. którzy poświęcili się dla ojczyzny (o własnym ojcu mówi: mój ojciec byt do najwyż szego stopnia szkodliwym szaLeńcem). jest zmęczona monotonną codziennością. modnie ubrana. staje się je dynie narzędziem zapomnienia. Niemcewicz "Powrót posła" .~ja") jest tylko obserwatorem. jaki sprawiają ojcu (wyciskają go jak cyt rynę). z którymi zmaga sięjej mąż (kontrybucja. który zapewni im akceptację w salonach i dobrą pozycję towarzyską. Ona ciągle buja w obłokach. Sienkiewicz "Quo vadis" . introwersja. otaczania się zbytkiem. 3) Podobnie jego : okrutna żona. przeszkadza dziecko. toteż może sobie pozwolić na wiele kaprysów (właśnie fantazji). wiecznej adoracji. Później pojęcie rozumiane szerzej . uwielbiana. pasierbica. że rzucił rękawiczkę i odszedł). Tu sfera doznań erotycznych. Marzy o wielkim (jak w powieściach) romansie.Eunice . 2) Zbliżone upodobania ma Hrabia. z życia brać tylko same przyjemności. umożliwia chwilowe oderwanie 107 . chcę. który chciał zarówno pięknie żyć. by myśl ma omdlata na chwilę. której ciągle nie dość hołdów i która aby zaspokoić miłość własną wystawia na śmiertelnie niebezpieczną próbę rycerza Emroda (trudno się dziwić. Kiedy Rastignac zawiadamia Delfinę o ciężkim stanie jej ojca. Benedykt (będąc przecież w trudnej sytuacji finansowej) musi wyasygnować na to pieniądze. egoistyczna i próżna jest Emilia Korczyńska. Jego ukochana niewolnica .jako odczuwanie silnych uczuć pozytywnych w stosunku do siebie. choć już nie najmłodsza.Podobną do żony modnej postacią jest Starościna: skupiona na sobie. skłonności do zamykania się w sobie. Gdy Wokulski zatroszczył się serdecznie o Łęckiego.Obie córki Goriota (Anastazja i Delfina) odznaczają się cechami narcystycznymi. wychowany przez matkę na światowca i artystę. chcę czuć najwyższą rozkosz zapomnienia). 2) Zygmunt Korczyński. zdobycie Dianny). nie angażującym się emocjonalnie. przyzwyczajona do tego.

Choćby i umart będzie żył na wieki. czystego piękna. Sebastian w gruncie rzeczy kocha tylko Cecylię (wytwór jego wyobraźni. która z pięknej i ponętnej dziewczyny stała się gospodynią i matką. podziwianym. ale o to. często drugim też się nie podoba.III. narodzili się tak jak rodzą się ludzie. W okresie modernizmu właśnie narcyz stał się symbolem skrajnego estetyzmu. Utwór nie jest świadectwem głębokiego uczucia. Patrz: artysta słowa. Iłłakowiczówna "Narcyz i ~ołek" . aby mogła potwierdzić słowa Michała: die wunderschóne Nase.1) W środku biblijnego raju rosło drzewo życia. róża martwi się nie o niego. E. także Gatsby'emu. nużą go obowiązki. A. nie skupia się na bogactwie doznań. Córeczkę traktuje jak maskotkę. która żąda od Małego Księcia nie kończących się hołdów i ciągłych zachwytów nad sobą. który najlepiej czuje się. Prometeusz wyjawia mu tajemnicę przyszłości . Ma to symbolizować nieśmiertelność mieszkańców bożego miasta. a jedynie popisem erudycji i koneserstwa lirycznego "ja". którego łączono z Apollinem). wyraża wiarę.od rzeczywistości. toteż podoba się wielu mężczyznom.zawsze był. który. żywy Gray korzysta z uciech życia. Kuncewiczowa "Cudzoziemka" Róża Żabczyńska byłaby doskonałą pacjentką doktora Freuda. Wówczas Zeus zgadza się na nieśmiertelność tytana. zakazów w dorosłość. ale także dzięki swoim dziełom. prowadząc rozmowy ze sobą (wtedy bowiem rozmówca go nie nudzi. kultu sztuki. Zapomniałajednak poprosić także o wieczną młodość i potem z rozpaczą patrzyła. Erlend nie jest bowiem stworzony do codziennego życia. de Saint-Exupery "Mały Książę" . że mimo wewnętrznej pustki i amoralności zewnętrznie pozostaje idealnie piękny i czysty. gdzie wiedzie życie beztroskie i ciekawe (muzyka. Nieśmiertelność może mieć wreszcie formę wiecznej egzystencji fizycznej. Nawet międzyjego samobójstwem a śmiercią Narcyza istnieje podobieństwo niemożność osiągnięcia ideału. uwielbienie. nie wydaje mu się płytki i głupi). Jest kapryśna. M. Safona "Pogarda dla nie znajacej poezji" . krucha. staje się po prostu zły (dla Wilde'anie do pogodzenia była sztuka i piękno z moraInością). bo nie był w stanie znosić dhtżej cierpień powodowanych przez "szatę Dejaniry". drogie samochody. Nieśmiertelni są bogowie. "Legenda o św. aby móc mówić o swych przeżyciach. obrazy van Dycka) niż pełne przeżywanie miłości (dostrzeganie partnerki). "Legenda o Żydzie . poświęcenie życia Bogu są środkami do zdobycia życia wiecznego w niebie (np. że jego twórczość' będzie powszechnie znana i żyć będzie wiecznie (symbol Styksu. By zyskać przychylność ojca bogów i ludzi. który nie chce wejść w świat pełen problemów. którego owoce udzielały nieśmiertelności. 2) Uwolniony przez Heraklesa Prometeusz zyskuje nieśmier telność. Daisy łatwo zaimponować: wystarczą ekskluzywne przyjęcia. Kiedy Mały Książę opuszcza planetę B-612. kto będzie chciał Gromowładnego pozbawić władzy. (prLysłowie arabskie) * "Każdy z nas jest z natury Narcyzem. 3) Herakles zostaje wzięty na Olimp z płonącego stosu. że zamknęła się w swoim świecie (marzeń o Michale i po mistrzowsku zagranym koncercie D-dur Brahmsa). 2) Podczas spotkania z Mojżeszem Bóg mówi o sobie Jestem. Oznacza to wieczne trwanie Stwórcy niejako poza czasem . Jest płytka. O.Narcystyczna w utworze jest róża. jak kochanek starzeje się. Upewnia ją to. adoracja. Został za to 108 . Dwa przykre przeżycia z młodości (zawiedziona miłość i nie zrealizowana kariera skrzypaczki) sprawiły.Wiecznym Tułaczu" . przywołuje symbol łabędzia (ptaka. córka Lavransa" . przystojny. wieczne życie. gotyk. Fitzgerald "Wielki Gatsby" . To Krystynie przybywa siwych włosów i zmarszczek. który jest świadom swej wartości. J. że nie czeka ciągle na niego i wstawiła w okno kraty.S.Umartwianie się. na którym złożono go. ale ją kreuje. głównie jednak tym. Glanville) Nieśmiertelność Nieśmiertelność-Niepadleganie śmierci. Nie jest jednak zdolna do prawdziwej miłości.dlaczego kielichy kwiatów pachniaty stodko: ze skromności czy też z pychy. W powieści niszczeje i starzeje się postać na obrazie. Iwaszkiewicz "Erotyk" (Więc plamiąc mojej psyche) . toteż ucieka na wojnę. Zapatrzona w siebie. Człowiek zyskuje nieśmiertelność przez zjednoczenie z Chrystusem. * "Lustereczko. Barrie "Piotruś Pan" . Biblia (ST) . tańce). nie dostrzega. staje się jednym z nieśmiertelnych. Niekłamaną przyjemność sprawia mu adoracja innych kobiet. Mitologia 1) Bogowie olimpijscy są nieśmiertelni. II) . kto jest najpiękniejszy na świecie?" (Bracia Grimmowie) * Kto sam sobie się nie podoba. Często w jej wspomnieniach powraca motyw przeglądania się w lustrze po to. XX. wystarczajej podziw otoczenia.3O) patrz: autotematyzm. jest opowieścią o człowieku. porównuje swoją twórczość do ikaryjskich lotów.mieli swój początek. chcąc zachować wieczną młodość i pozostać niezmiennie piękny. Undset "Krystyna. on zaś jest ciągle młody. Kieffer "Żeby cię lepiej zjeść" Sebastian to typ dwudziestowiecznego Narcyza. S. Do życia pod chodzi egoistycznie: do matki ma pretensję. Kultura zna różne formy nieśmiertelności. ile kłopotu sprawia swoją osobą. Horacy "Non usitata" (Carm. cierpiąc na różne choroby.Podmiot liryczny wiersza nie przeżywa miłości. nieśmiertelność może zyskać człowiek przez zjednoczenie z bóst wem. Jest uosobieniem ludzkich marzeń o byciu wiecznie pięknym. któremu większą przyjemność sprawia obcowanie ze sztuką (barok. którego wody zapewniały nie śmiertelność). zabawy. F. ale też delikatna. atrakcyjny. nakazów. Wilde "Portret Doriana Graya" Na pół alegoryczna powieść inspirowana wątkami satanistycznymi i motywem faustycznym. (J. Biblia (NT) .Dumne wyznanie poety. lustereczko powiedz przecie.Wiersz przypomina bajkę. który jestem. szokując wszystkich kolejnymi skandalami. kosztowne prezenty. Aleksym). K. nieosiągalny przedmiot miłości). a wraz z nią pamięć o twórcy. młodym. rozczarowuje go Krystyna.Tytułowa bohaterka poślubiła Narcyza. Ta egoistka i złośnica jest w gruncie rzeczy kobietą marzącą o doskonałości.ujawnia imię tego. Horacy "Exegi monumentum aere perennius" (Carm. zawsze jest. Ten dar musi jednak zostać potwierdzony przez Zeusa. którą "przekazuje" mu ciężko ranny centaur Chejron.Bohater jest symbolem człowieka. bezradna. że jest piękna i pożądana. zachwyt nadjej urodą. W siedzibie bogów poślubia Hebe. 4) EosJutrzenka wyjednała u Zeusa nieśmiertelność dla swojego ukochanego Titonosa. Piotruś najlepiej czuje się wśród elfów i ptaków. ponieważ spożywają abrozję i piją nektar. pięknie i harmonii.Twórczość poetycka zapewnia pamięć u ludzi. 2) W Apokalipsie pojawia się wizja Nowego Jeruzalem. że zostaje sama. Żywoty świętych . w której zarozumiały i pewny swego uroku narcyz dostaje po nosie: piękna różanozłota Psyche nie robi bowiem żadnej różnicy między przyziemnym fiołkiem i świetlistym narcyzem: i byfo jej jednako .Daisy jest kobietą piękną. Nie jest to jednak nieśmiertelność i~zycznego istnienia.Podczas drogi krzyżowej Żyd Ahaswer plunął w twarz Jezusa. H. boginię młodości i wdzięku. Wreszcie miłosierni bogowie zamienili nieszczęśnika w świerszcza. lecz nieśmiertelność duszy.1) Chrystus mówi: Kto wierzy we mnie. zimna i pusta. Ich trwanie nie jest jednak usytuowane poza czasem . ten ma życie wieczne. zawsze będzie. w któryrn znajduje się aleja drzew życia. a każda namiętność jest tylko miłością własną osłodzoną właściwymi epitetami". zmienna. więc pewną formę nieśmiertelności. ale na wysiłku poszukiwania niezwykłych porównań w dziedzinie sztuki i kultury.

W. Patrz: podróż/wędrówka.Podczas swoich wędrówek Guliwer trafia do krainy. okazał się elementem jeszcze bardziej przygnębiającym Wertera (nudna praca urzędnika na placówce dyplomatycznej. J.. Przed odjazdem otrzymana od Izoldy obietnica spełnienia każdego życzenia. Szekspir "Hamlet" . który zyskuje nieśmiertelność dzięki piciu krwi ludzi.a staniesz się nieśmiertelny". Naborowski "Cnota grunt wszytkiemu" Przemija wszystko. Czytelnik poznaje go. J.Wampir to stwór. B. a tę można zyskać. J. Ona jedna wszytkim czasom na despekt nigdy nie ustanie. Mikołaj wyjeżdża ze swojej rodzinnej wsi do Paryża. jest czymś naprawdę niezmiernie ważnym. Kochanowski "Muza" Nagrodą dla poety nie są zaszczyty. wszelkie dobra materialne. w najszerszym tego słowa znaczeniu. Patrz też: artysta słowa. Zyskuje w ten sposób nieśmiertelność. podróż/wędrówka.) "Dzieje Tristana i Izoldy" . pudełeczek. A. próbować o niej zapomnieć. Dumas "Józef Balsamo" Tytułowy bohater (zwany inaczej Cagliostro) to mag. Wędruje przez wieki i co jakiś czas w jakiejś części świata daje się poznać. a jest nią ludzka życzliwość". Tam spotka się z kulturą Zachodu i zacznie zdobywać kolejne (bardziej i mniej kształcące) doświadczenia. zjawy . Odyseusz wyruszył z Itaki. laurowy wieniec nieśmiertelnej sławy. by powstrzymać napad 109 .upływ lat nie zdoła zmienić utrwalonego w poezji obrazu J.G. Patrz też: artysta słowa. wszelkie zaszczyty. J. Wreszcie małżonkowie odjeżdżają w towarzystwie suczki. Luis.w świat .patrz: pogrzeb. Wieczne i nieśmiertelne są cnota i siawa. J. Pamięć u potomnych i nieśmiertelność. i odjeżdża. L. że musi zabijać. Lechoń "Toast" .godziwością i straszną pułapką dla tych.Z czasem wszytko przemija. Krasicki "Żona modna" -Po zawarciu małżeństwa odjazd z miasta na wieś. wreszcie kazał śledzić we Francji syna. Nie chcąc odjeżdżać. Polidori "Wampir" . Bedier (oprac. jego rodzina pogrąża się w rozpaczy.Nie mogąc inaczej rozwiązać miłosnego trójkąta. starzeje się jak każdy i po upływie wielu lat jego życie staje się wegetacją nie czującej roślinv_ .Test jedyna forma nieśmiertelności. Czechow) * "Powiedz coś. którym przewodził Ulisses. że nieśmiertelność od biera sens ludzkiemu życiu. Werter decy duje się wyjechać z Waldheim. III Konrad jako poeta-wieszcz nieśmiertelność czuje. że wszystko staje się nieistotne. Podczas podróży przez pomyłkę Tristan i Izolda wypili napój miłosny. Krasicki "Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki" Po wielu perypetiach. co się samo przez się rozumie. Swift "Podróże Guliwera" . Goethe "Cierpienia młodego Wertera" . Malczewski "Maria" Przedkładając nad własne uczucia rycerską powinność.Po dokonaniu zemsty i zabiciu Hassana Giaur oświadcza: a teraz dalej . Kochanowski Pieśń XXIV ks.Na wojnę trojańską odjechał Odys. przytłaczające stosunki drobnomieszczańskie). Szancer na ilustracji do satyry. II . o którą warto zabiegać.1) Z Danii. D. Przed wyjazdem Poloniusz wygłosił wiele nauk.) . II) Nieśmiertelność zapewnia człowiekowi dobra stawa. nieodpowied niej karety itd. (W. J. uczony i słynny podróżnik. Nikt nie wita narodzin nieśmiertelnego z radością. Spotyka tam Homera. J. zawierającej ekstrakt życia. Mickiewicz "Dziady" cz. Rice "Wywiad z wampirem" Młody plantator z Południa. W. Stoker "Dracula" . Najpierw wyjazd parokrotnie odkładany z powodu słabości żony. Borges "Nieśmiertelny" Narrator opowiadania trafia do krainy nieśmiertelnych. przebijając osikowym kołkiem albo wystawiając na działanie promieni słonecznych. 2) Odjazd Tristana z Tyntagielu do Galii po zabiciu jednego z wasali króla Marka.Józef uprzedzony przez Anioła we śnie odjechał wraz z Maryją i dzieciątkiem z Betlejem do Egiptu. jak nie spać całe iycie" (A.Grupa posłów greckich. S. wiernie służąc ojczyźnie w zgodzie z własnymi zdolnościami i umiejętnościami. gdy przebywa we Francji Ludwika XVI (XVIII wiek). Wyjazd miał być lekarstwem. których świat mu skąpi. ale gdy schodzą ze sceny. Marię. * "Życie wieczne byłoby tak samo uciążliwe. Bohater jest wewnętrznie pusty: utraciłjedyną miłość swego życia. pozbawionej świadomości. który uczynił w swoich epopejach doskonałym środkiem wyrażania myśli. Jego nieśmiertelne istnienie jest jednak dość kruche . pilnie strzeżony przez Rosenkranza i Gildensterna. Kiedy rodzi się dziecko noszące piętno nieśmiertelno ści. 2) Natomiast Hamlet odjechał do Anglii na rozkaz Klaudiusza.upiory wampiry. Premierzy i ministrowie finansów to wielkie figury wówczas. A. W. udawał szaleńca. w których Szekspir opiewa urodę tajemniczego młodzieńca pokonają czas. nasycił się zemstą.Poeta tworzy nieśmiertelne pieśni. Naborowski "Do Anny" . by żyć. Kochanowski "Odprawa posłów greckich" . po raz pierwszy .Wiersze. jego wieczna egzystencja nie jest szczęściem. która z cnoty pty.jadę sam z sobq. I. A. Biblia (NT) . by usunąć się z życia Lotty. To jest prawdziwe i niezniszczalne bogactwo. z których przyszłe pokolenia wiją ozdobę jego skroni. Dzięki sonetom piękny chłopiec stanie się nieśmiertelny . P. Dantyszek "Poeta poleca Zygmuntowi KPieśń weselna na ślub Zygmunta z BarbaraH" patrz autotematyzm. Znakomicie uchwycił ten moment J. odjechała (została odprawiona!) z Troi z niczym.promienie słoneczne są dla niego zabójcze. gdzie się dotychczas przebywało.można go zniszczyć.Opuszczenie miejsca. ale miłość jest nieśmiertelna. ale podstęp wykryto. W obliczu śmierci każdy czyn człowieka. którą daje poezja. (L. Niestety.. ale przekleństwem. W. D.przeklęty przez Boga i skazany na wieczną tułaczkę. Tylko artyści są nieśmiertelni". Wojna stała się nieuchronnością. Już w starożytności posiadł wiedzę tajemną i znalazł receptę na eliksir życia. A. Byron "Giaur" .M. Szekspir "Sonety" . nieśmiertelność tworzy. w podróż.patrz: autotematyzm. G. Kochanowski "Ku Muzom" patrz: autotematyzm. który mówi mu. wyruszenie w drogę. w której wśród śmiertelników żyją także nieśmiertelni.. każda radość i każdy smutek nabierają znaczenia. ważniejsze są od wszelkich dóbr materialnych. nikt o nich nie pamięta. J. żonę Penelopę i syna Telemacha. którą musi podtrzymywać przez picie krwi żywych istot. co chcą uciec przed cierpieniem gdyby była świadomością". zostaje "zwampiryzowany" przez pełnego demonicznego uroku Lestata. I. ponieważ oznacza to straszliwy los. J. gdy tylko dotrze do niej jego pierścień z zielonego jaspisu. przez co staje się równy Bogu. bo wszystko można odłożyć na później. Nieśmiertelność sprawia. (A. (M.nie. Przekupiona Rada Królewska głosowała za zatrzymaniem Heleny. Sami nieśmiertelni są prymitywnymi troglodytami Homer zapomniał nawet greki i z trudem mówi językiem. porzucając swoją ukochaną Itakę. ponieważ nie dość.1) Odjazd Izoldy Złotowłosej statkiem z Irlandii do Kornwalii na dwór króla Marka.Laertes. Mickiewicz "Sonety krymskie" "Ajudah" .von Ebner-Eschenbach) * "Sztuka.patrz: rycerz. Fleming) * ". chroniąc się przed prześladowaniem Heroda. kotki z kociętami i tysiąca pudełek. A. kanarka. która jesr więzieniem odjechał dobrowolnie do Francji syn Poloniusza . tojeszcze skazany jest na wieczne istnienie w świecie mroku . Reymont) Odjazd Odjazd . Kochanowski "Pieśń o dobrej sławie" (Pieśń Xll~ ks. sroki. J. Wacław zostawia żonę. Mitologia . zachęcony naukami swego guwemera. Hirszfeld) * "Nieśmiertelność byłaby okrutną ni.(Niezwykłym i nie leda piórem opatrzony. gdy są w rządzie. Ów człowiek skazany jest na wieczną egzystencję bez wiecznej młodości.

Bronte "Wichrowe Wzgórza"Boleśnie dotknięty przez Katarzynę słowami o jego niskim pochodzeniu.W przeciwieństwie do wiersza Leśmiana tu jest znacznie precyzyjniej określona sytuacja liryczna: typowe miejsce odjazdów i rozstań. Są to odjazdy Zydów bez powrotu (zum Tode). jeśli nie na zawsze. że nie jest tym Wiktorem sprzed piętnastu lat. Odjeżdżają bez nadziei powrotu. a w nim kobiety. ubogi szlachcic z Podola. Młody Barykajedzie do Polski. S. Nie przekonują go argumenty świadczące o miłości ojcowskiej. żegnając się ze swoją kochanką Wiolettą.. który za wszelką cenę chciał wyjechać z Oranu. Gdy wróci. G. 2) Odjazd długo oczekiwanej i wytęsknionej bliskiej osoby. S. 2) Odjazd Judyma z Cis w atmosferze skandalu. nie pragnie. Wacław z "Marii". by w sposób legalny bądź nielegalny stworzyć możliwość opuszczenia zadżumionego miasta.Po pobycie w wielu miastach Europy (I. E. S. gdzie znalazł schronienie. wszystko zmienił list prezesowej Zasławskiej.1) Wyjazd Cezarego z ojcem z Rosji. Jego odjazd jest dla Dominika bolesnym ciosem.W wierszu nie zostali dokładnie określeni bohaterowie liryczni.Godna uwagi jest postać dziennikarza Ramberta. dworzec kolejowy. że jednak ten "bolszewik" z Baku nie umie się zachować jak dżentelmen. że uda mu się odnaleźć stracony czas. opiekę i miłość Salomei Brynickiej. Mickiewicz "Świteź" . Ten odjazd pociągu jest najważniejszym momentem w życiu Wokulskiego. kraj na rumaku. że odjeżdża mężczyzna. Herling-Grudziński "Inny świat" .Są to szczególne odjazdy. bo po cichu uznawano. jego odjazd nie ma żadnego związku z tzw. Nie ustawał w wysiłkach. Z Szopenem zabierają się wszyscy goście pani Sand. Gdy powstała taka szansa. powinnością (por. by zdobyć fortunę. Patrz: powrót. W momencie odjazdu przekonuje się on. bo myślał. że prawie wszyscy mają już dość Szopena (jego codziennych ćwiczeń. Z majątku George Sand odjeżdża obrażony Szopen (jej wieloletni przyjaciel. J. będzie bardzo bogaty. gdyż nikt by go przecież nie matnował.. która z więźniem spędziła kilkadziesiąt godzin w "domu swidanij". ale nie cofnął się. Jedni wsiadają do kibitek. Prus "Lalka" . otwiera się cały świat. Leśmian "Odjazd" . J. zaś w scenie IX kobieta widzi mknącą obok cmentarza kibitkę i dostrzega w niej znajomą twarz. jego dąsów). dlatego jego odjazd do Paryża należy traktować jako próbę ucieczki przed miłością i przed samym sobą. jaką w tym boju zdobędzie. On odjeżdża. A. Mimo że czasy są niespokojne. Kochanka? Matka? Żona? Uczucia normalnie towarzyszące rozstaniu i odjazdowi Leśmian przeniósł na świat przyrody (to oczy bratków są coraz łzawsze). że wyjeżdża na bardzo długo. Iwaszkiewicz "Brzezina"-Po śmierci Stasia Bolesław wraz z córką odjeżdża z leśniczówki. Nareszcie wyzwolił się od wspomnień. Odjechał.pokornie. Sławę. Odjeżdża rozgoryczony.tatarski. jemu tylko znany sposób złamania potęgi Krzyżaków. S.. pobił Krzywosąda i wrzucił go do stawu. Pozostaje chyba kobieta (oczy podkute sza. Odjazd otwiera w jego życiu nowy rozdział. 3) Wiktor Judym odjeżdża z Polski w poszukiwaniu pracy i lepszych warunków życia. J. gdzie przebywa i co robi. firowym sińcem. Pozostawia mogiłę żony i brata.. Iwaszkiewicz "Lato w Nohant" Kończy się lato. wysiada. tzn. pospieszył książę Tuhan. B. Podąży za nim do Szwajcarii żona z dziećmi. 2) Konrad Wallenrod wyrusza z wojskami krzyżackimi na wyprawę przeciwko Litwie. którego oblegał z wojskiem car Rusi. które z Umschlagplatzu od~rawia Marek Edelman. zostawiając ją w towarzystwie Starskiego i ojca. przed nim (jak należy przypuszczać). Słowacki w jednej z dygresji ironizuje. ona zostaje. Doktor naraził się bowiem cisowskiej klice "starców". III 1) Odjeżdżają z Wilna w kibitkach zesłani na Syberię młodzi buntownicy. Sam Wokulski sądził. Wiadomo tylko. serce i upokorzenie. władca grodu Switezi. 2) Odjazd Cezarego z Nawłoci. G. Żeromski "Doktor Piotr" Piotr Cedzyna decyduje się odjechać i opuścić starego ojca. w istocie zaś jest rozgoryczony i upokorzony przez Izabelę. napawający nadzieją.ondyn. zostawiając bezbronny własny gród. Na początku sztuki wydaje się. dokąd pojechał. że przygotowywany jest etap na Kofymę lub do Aleksiejewki. J. Często po takim odjeździe skazanemu jest trudniej niż przed spotkaniem. że jest to podróż w jednym kierunku: z wyprawy mogą powrócić nieliczni.Na pomoc księciu Mendogowi.. Żeromski "Przedwiośnie" . Dover) bohater odjeżdża z Włoch. Odjazd jest z gatunku ostatecznych: czy nie moŻna nic nigdy porzucać na zawsze? Czytelnik musi sam sobie na to pytanie odpowiedzieć.1) Niekiedy pada w obozie hasło. zakuci w łańcuchy wynędzniali. które swoimi kaprysa mi zadręcza otoczenie). Aldona poznała jednak jego zamiary. Tych odjazdów więźniowie boją się najbardziej. B. wyjeżdża ze sługą w świat. Jest rozczarowany. Niekiedy odjeżdżają uśmiechnięci. ponieważ klimat Tostes zdecydowanie jej nie odpowiadał. Przyboś "Odjazd" . Wyrusza w dalszą podróż przeklęty przez nią. J. Twierdzi.1) Wokulski wyjeżdża z Warszawy do Paryża. Jakimi cechami odznacza się wobec tego ten kapryśny Polak? Co uświadamia jego odjazd? H. Iwaszkiewicz "Panny z Wilka" Z Wilka do Warszawy odjeżdża Wiktor Ruben. Nie będzie miał do czego wrócić. by zrealizować jedyny. której nie zna. Dał się zwieść opowieści ojca o szklanych 'domach. Mickiewicz "Dziady" cz. 2) W scenie VIII ksiądz Piotr przepowiada Konradowi długą podróż. który ostatecznie rozczarowawszy się do Izabeli. przehulawszy dziedziczną wioskę. Słowacki "Kordian" . często prawie dzieci. ale wraz z odjazdem muzyka pustoszeje Nohant. gdzie naraziwszy się środowisku lekarskiemu. Odpowiada to nie mieckiej wybiórce do gazu. i on sam wreszcie zrozumiał. Przed odjazdem Salomea otrzymuje zapłatę od matki Józefa za swoje poświęcenie. Tylko on wie. Heathcliff odjeżdża z Wichrowych Wzgórz (właściwie: tajemniczo znika). Zeromski "Ludzie bezdomni" . łzy). nie może rozwinąć normalnej praktyki lekarskiej. iż dla Wioletty ważne są tylko pieniądze. Dla niej rzeczywistość uległa rozbiciu. bo nie czuł się z miastem związany. Połączenie tych dwóch faktów należy rozumieć jako odjazd Konrada w głąb Rosji (w "Ustępie" występuje on jako Pielgrzym). Zmiana miejsca niczego jednak nie zmieniła w życiu Emmy. A. Słowacki "Beniowski" Maurycy Kazimierz Zbigniew Beniowski. Camus "Dżuma" . co przeczuwał wcześniej (zdobędziesz ty trumnę). że ma do spłacenia dług. starców i dzieci. i panny się zmieniły. A.1) Walter Alf próbuje w tajemnicy przed żoną odjechać z dworu Kiejstuta. ale o coś bogatszy. Żeromski "Wierna rzeka" Odjazd księcia Józefa Odrowąża z dworku w Niezdołach. Nikt nie wie. Nie zastanie już Marii żywej. poświęceniu i upokorzeniu. który (mimo całej gościnności Wielosławskich) przyjęto z ulgą. wielkie i niezwykle kłopotliwe dziecko. 2) Z dworca Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej w Skiemiewicach odjeżdża pociąg do Krakowa. Krall "Zdążyć przed Panem Bogiem" . Konrad Wallenrod). bo uważa. Mickiewicz "Konrad Wallenrod" .. Niektórych Marek Edelman może od tych odjazdów uratować lub przynajmniej odroczyć termin. J. I Wilko zastał inne. A.1) Odjazd Judyma z Warszawy. ucieczka. inni krzyczą: Jeszcze Polska nie zginęta. że tak pewnie odjeżdżali: Emilia Plater i Czarniecki. bo dostali bochenek chleba. Flaubert "Pani Bovary" Wyjazd całej rodziny Bovarych z jednego prowincjonalnego miasteczka do drugiego. chce ofiarować żonie jak najcenniejszy dar. że ojciec okradał robotników. toteż Walter Alf pożegnają przed odjazdem słowami: jesteś wdową po wielkim człowieku. w polu. Nie było innego wyjścia należało odjechać. Patrz: konflikt pokoleń. Kierunek: Zagłębie. bo stamtąd się nie wraca. który w intencji Karola miał "uzdrowić" jego żonę. 110 . ale bez Wokulskiego. by za namową Suzina rzucić się w wir interesów.

4) Marsjasz staje się ofiarą gniewu Apollina.Alina. Poddając się cierpieniu. Był pierwszym mieszkańcem osady. ale także o poznanie samego siebie. Polifema. widząc Stol nika. by zabili dzieci nieszczęsnej kobiety. wychodzi za mąż za innego. A. jest ofiarą machiny sądowej. że za gobelinem kryje się Klaudiusz. E. Zafascynowany jego urodą nie opuszcza w porę Wenecji i zaraża się panującą w mieście cholerą. żona.N. Patrz: retrospekcja.A. król Popiel zostali zabici. 2) Św. 2) Hamlet jest ofiarą intrygi Klaudiusza. J. (E. który kazał zatruć szpadę Laertesa. W. który triumfuje po bitwie z Moskalami. Por. F. Nie odjechał.W. narzeczony Maryi. Piotr jest ofiarą własnego strachu.Edyp jest ofiarą przeznaczenia.1) Uranos jest ofiarą własnego syna. Homer "Odyseja". który zakończy się bitwą. Szymborska "Żona Lota". Wyspiański "Warszawianka" Józef Rudzki. Krasiński "Nie-Boska komedia" Maria jest ofiarą hrabiego Henryka.Józef K. która go zabija. świadomie dokonał takiego wyboru. Wyspiański "Noc listopadowa" Joanna jest ofiarą okrucieństwa fizycznego i psychicznego Wielkiego Księcia Konstantego. Szekspir "Romeo i Julia" . Sofokles "Król Edyp" .W Macondo wiele było różnych odjazdów i powrotów. Patrz: sąd/ /proces. W. Garcia Marquez "Sto lat samotności" . która prosi Artemidę i Apollina. 2) Herakles wielokrotnie pada ofiarą gniewu i nienawiści Hery.Jędzy. Szekspir "Makbet" . Mann "Śmierć w Wenecji" Aschenbach pada ofiarą swojej miłości do pięknego polskiego chłopca Tadzia. wobec czyjejś przemocy. który ich bezlitośnie zabija.Werter jest ofiarą nieszczęśliwej miłości i swojego nadwrażliwego charakteru. który ją "wykorzystał i porzucił" z dzieckiem. Adso zaś odjeżdża bogatszy o to. Goneryla i Rega na. którzy chcą przypodobać się swojemu panu. uczeń i mistrz. Teraz już stopniowo będą się rozluźniały wewnętrzne więzi. Dostojewski "Zbrodnia i kara" . którą podsyca Jagon swoimi intrygami. który przez zbrodnię chce udowodnić. Szekspir "Król Lear" .1) Desdemona jest ofiarą chorobliwej zazdrości Otella. co poznał i usłyszał od swego mistrza. Hara~court) Ofiara człowiek poszkodowany Ofiara Człowiek poszkodowany. by pójść za widmami. Gdy kobieta. Z. Posejdon sprawia.źródło ich miłości. A. Bedier (oprac. Z jego powodu dopuszcza się zbrodni dzieciobójstwa. 2) Sam Odyseusz jest ofiarą gniewu Posejdona. F. ale najważniejszy był ten pierwszy: Josć Arcadio Buendia odjechał z wioski z Cyganami.1) Abel jest ofiarą zazdrości swojego brata. 5) Niobe pada ofiarą swojej pychy i gniewu Latony. Biblia (NT) . niszcząc całe jego życie. władzy nad maluczkimi i nieświadomymi. Gdy jej tkanina okazuje się najpiękniejsza. H. że książę Radziwiłł jest nieudolnym wodzem. Bułhakow "Mistri i Małgor~ata" Mieszkańcy Moskwy ukazani zostali jako 111 . Zabijając go. T. W. Patrz: szaleństwo. Kochanowski "Odprawa posłów greckich" . pogrąża się w rozpaczy. Ona wywołuje pomiędzy nimi spór. że może zostać także skazany na śmierć.Stara lichwiarka i jej siostra stają się ofiarami Raskolnikowa.Lear pada ofiarą własnych córek. Obie kobiety ponosząkonsekwencjejego nieumiejętności podjęcia trudnych decyzji. którego syna. Kirkor. Balzac "Ojciec Goriot" Goriot pada ofiarą swojej nierozważnej miłości do córek.1) Poloniusz pada ofiarą pomyłki. Krasicki "Monachomachia"Mnisi padają ofiarą bogini niezgody . J. za co zostaje skazana na śmierć.Dunkan i Banko padają ofiarami żądzy władzy Makbeta. oślepił. U. że żyjemy na najdoskonalszym ze światów. którą podsyca lady Makbet. S. jakie na niego spadają. kastruje go. Wolter "Kandyd" . wyniszcza się psychicznie i prostą drogą zmierza do samobójstwa. która podaje im magiczny napój . mają swoje źródło w bosko-szatańskiej zmowie. to trochę umrzeć". Ale zostaje za to wynagrodzona małżeństwem z Aresem. J.1) Zalotnicy Penelopy stają się ofiarami Odyseusza. że Odys błąka się przez lata po morzach. Bez zastanowienia. Pragnie uniknąć zbrodni. A. które zgodnie z fatum ma popełnić. Sienkiewicz "Quo vadis" Chrześcijanie stają się ofiarami szaleństwa Nerona i służalczości jego dworaków. M. Patrz: samobójstwo. gdy ów wraca z wojny. żona. Patrz też: zbrodnia/zbrodniarz.M. 4) Hiob staje się ofiarą zakładu między Bogiem i szatanem. które stworzył Szatan. Patrz: uczeń i mistrz. A. J. Podczas ucieczki z płonącej Sodomy odwraca się i zamienia w słup soli. Remarque "Łuk `Triumfalny" Ofiarą narastającego w Rzeszy faszyzmu stał się doktor Ravic.dobrowolnie z niej zrezygnował. W końcu staje się przyczyną jego śmierci. W. że należy do ludzi stojących poza moralnością. który odczuł złe skutki czegoś. nie troszczą się o ojca i skazują go na tragiczny los. 3) Żona Lota jest ofiarą własnej ciekawości albo miłości do rodzinnego miasta. G.Kandyd jest ofiarą swojej naiwnej wiary w optymistyczną filozofię Leibniza. Patrz: kat. Mickiewicz "Rybka"-Biedna dziewczyna. Nieszczęsna kobieta popada w obłęd i umiera. gdy otrzymały już swoją część królestwa. Wilhelm z Baskerville i Adso z Melku wyjeżdżają z opactwa. bo samodzielnie. Patrz: ojciec. który porzuca ją i syna. * "Odjechać. pada ofiarą kaprysu panicza. S. 3) Arachne jest ofiarą własnej pychy i gniewu Ateny.Romeo i Julia są ofiarami waśni między dwoma rodami werońskimi. ale nie jest w stanie uciec od swojego losu. Goethe "Cierpienia młodego Wertera" . Nienawiść Montekich i Kapulettich staje się przyczyną tragedii dwojga zakochanych. J. J. pada ofiarą rozgrywek między dowódcami powstania listopadowego. Z lęku przed tym. Grabiec.Pan staje się ofiarą własnej żony. który nie potrafi uporządkować swojego życia. 2) Otello jest ofiarą intryg Jagona. Nałkowska "Granica" lustyna i Elżbieta są ofiarami Zenona. strzela i zabija go. które prowadzą do fałszywego oskarżenia Desdemony o zdradę i jej śmierci.Tristan i Izolda są ofiarami pomyłki Brangien. który chcąc posiąść władzę.Troja padnie ofiarą niefrasobliwości swoich mieszkańców. Szekspir "Hamlet" . Staje się nędzarzem i umiera w samotności. Wszystkie nieszczęścia. Kościoła. izolujące wioskę od reszty świata.1) Jan Chrzciciel staje się ofiarą nienawiści Herodiady. wędruje po różnych krainach i przeżywa najdziwniejsze przygody. która prowadzi go do samobójstwa. IV Gustaw jest ofiarą nieszczęśliwej miłości. H. by jako daru za niezwykły taniec zażądała od Heroda głowy proroka. Kafka "Proces" . Łobodowski "Żona Lota". Hamlet sądzi. która wchłania go. rodzina. Mickiewicz "Dziady" cz. która na~kazuje córce. trzykrotnie zapiera się Chrystusa. który po zwycięstwie w zawodach muzycznych obdziera go ze skóry. Goethe "Faust" Małgorzata pada ofiarą Fausta. Patrz: ojciec.) "Dzieje Tristana i Izoldy" . Szekspir "Otello" . Jego oprawcą jest Haake. by mogła panować. który odważył się ją opuścić. Mitologia . Z. 2) Józef pada ofiarą niesłusznych oskarżeń żony Putyfara i zostaje uwięziony. L. W. którą kochał. I. cierpienia. Mickiewicz "Pan Tadeusz" Jacek Soplica pada ofiarą własnej zapalczywości. bogini niszczy ją i biedna dziewczyna wiesza się z roz paczy. Słowacki "Balladyna" Balladyna drogę do tronu w Gnieźnie usłała licznymi ofiarami . Krysia. jakich doznaje.M. Wierząc. W. Wilhelm potwierdził tylko swoje opinie na temat Wielkiej Inkwizycji. by udowodnić.W. którzy nie troszczą się o jej losy. Mickiewicz "Lilije" . Patrz: wina i odpowiedzialność. bezradny wobec czegoś. Chłopicki wysyła go na z góry straconą pozycję. Eco "Imię róży" Wyjaśniwszy zagadkę tajemniczych śmierci w klasztorze. Biblia (ST) . Tolstoj "Anna Karenina" patrz: Rosja.

Słowacki "Kordian" .Szaman wybiera Anhellego spośród wygnańców. którą z taką dumą głosi kapitan Holmes (armia Stanów Zjednoczonych jest miejscem. Wiatr zacznie wiać dopiero wtedy. probuje go p~rzekonać do słuszności działań Inkwizycji. G.Kain zabija swojego brata. Prewitt chciał udowodnić. Z. za trzecim zaś razem wody i posypuje to białą mąką. których jako niepełnych ludzi (podludzi) należy zlikwidować.Po powstaniu majątek hrabiostwa Respektów na Podolu jest w ruinie. * "Dobrze jest być ofiarą! Zyskuje się cad in. wódz grecki musi się ugiąć przed wolą bogów. można było zrobić kata. by wybawić ludzi od grzechu.ofiarę ze stu wołów. I za czasów carskich. Morsztyn "Emblemy" Oblubieniec (Chrystus) złożył siebie w ofierze. gdy poświęci on swoją córkę bogini Artemidzie. któr y nie zmienił się od wieków. Jednak B6g odrzuca ofiarę Kaina. Jego cierpienie na krzyżu oczyszcza wszystkich ludzi ze zmazy grzechu pierworodnego. tym bezwzględniej Wielka Oddziałowa uzalwżnia go od siebie i tym łatwiej staje się on jej ofiarą. Okrucieństwo wojny zabiło w nich wrażliwość moralną. że przejdzie on w ręce 112 . Andrzejewski "Ciemności kryja ziemię" . 2) Ofiarą sys temu. którą część mają mu ludzie składać w ofierze. Biblia (ST) . który wszelkimi dostępnymi sobie środkami. gdzie dziewczyna zostaje kapłantcą. "Legenda o św. Przy czym zasadajest taka: im bardziej pacjentjest uległy. III 1) Cierpienia młodzieży są ofiarą złożoną na ołtarzu ojczyzny. Mimo oporów. składa Bogu ofiarę ze swojego życia.Fray Diego pada ofiarą padre Torquemady. "Kwiatki świętego Franciszka" Wszystko. jest darem Boga. Mięso zawija w skórę. W tym św. podejmując samotną próbę zamachu na cara. (D. bo nikt jej nie dostrzega. Jednak od tej chwili ludzie składają w ofierze wnętrzności i kości wraz z tłuszczem zwierząt. W końcu młody zakonnik ulega i staje się wiernym sługą Inkwizytora. a ich realizacja dokonuje się często kosztem współwięźniów. J. Camus "Dżuma" Mieszkańcy Oranu stają się ofiarami d'zumy.1) Prometeusz zabija wołu i dzieli go na dwie części. w jaką popadliśmy". bo zapanowała cisza morska. a w przyszłości zajmie jego miejsce. A. ofiarowuje siebie za cały naród. Jest to kara bogów za niedopełn ienie przez Agamemnona obietnicy ofiary. Patrz: szaleństwo. 2) Konrad. Niestety. Nałkowska "Medaliony" Autorka prezentuje historie ofiar wojny. Staje się to przyczyną zbrodni . że został oszukany. J. Jones "Stad do wieczności" . Zaczęło Się systematyczne łamanie charakteru rogatego Prewitta.Winston Smith jest ofiarą systemu. łapówkarstwo). 2) Bóg domaga się od Abrahama.Więźniowie łagru są ofiarami systemu. głosząc chwalebne hasła potrzeby nauczenia chorych umiejętności przystosowania się do życia i normalnych warunków. Borowski "Opowiądania" Ludzie w obozie stają się ofiarami warunków.Orwell "Rok 1984" . Aleksym" Aleksy.mniej niż średnich możliwościach intelektualnych. Biblia (NT) . Z.ofiary systemu. Mitologia . Mickiewicz "Dziady" cz. ludzi okaleczonych nie tylko fizycznie. Zwraca się do Zeusa. Ifigenia zostaje złożona na ołtarzu w Taurydzie. który chce rozmawiać z umarłymi. A. sądząc. z którego jako człowieka absolutnie przeciętnego. Homer "Odyseja" . uczyniła z Prewitta ofiarę tej chorej teorii. Jedyną więc ofiarą. (S. Na szczęście Anioł Pański powstrzymuje jego uniesioną już dłoń z nożem i w ofierze zostaje złożony baranek. składa siebie w ofierze za cały naród.1) Dwaj szaleńcy. uczy też bezpardonowej walki o przetrwanie (np.Podczas igrzysk ku czci poległego Patroklosa Achilles składa bogom liczne ofiary. Jego życie zostaje podporządkowane. która prowadzi do załamania. przez swoje grzechy ponownie krzyżuje Oblubieńca i czyni jego ofiarę ciągle trwającą. 2) Kordian. Mickiewicz "Reduta Ordona" patrz: ryczerz. Głód i nieustanne zagrożenie powodują. jak w wypadku wszystkich obywateli. gdzie poskramia się lwy). którego celem jest przebłaganie lub dziękczynienie. wyrzeczenie się czegoś cennego dla kogoś lub ze względu na coś. a naród zobojętniał na sprawy ojczyzny. Moczarski "Rozmowy z katem" 1) Ofiarami nadczłowieka. Dumitriu) * "W katastrofie naszych czasów zarówno kaci. kto nie mając pytań i wątpliwości. a ogromne zadłużenie grozi tym. Z. by stał się ofiarą na odkupienie narodu. co człowieka otacza. jak i ofiary składają mimo woli świadectwo straszliwej nędzy. Po długich wahaniach Abraham decyduje się spełnić żądanie Boga. wnętrzności i kości w tłuszcz. że w wojsku można zrobić karierę. donosy. kradzieże. wojownicy greccy muszą złożyć hekatombę . że skrywa mięso. nie podlizując się Holmesowi tym.ttymi wyższość moralną.Za radą Kirke Odyseusz. Patrz: kat. przyjmuje zaś ofiarę Abla. by złożył w ofierze swojego jedynego syna Izaaka. W momencie. Herling-Grudziński "Inny świat" . Słowacki "Anhelli" . w którym żyje. Wędrówka przez Syberię ma go do tego przygotować. i za czasów komunizmu Rosja zawsze była krajem więzień i katorgi. by wybrał. Zeus wybiera tłuszcz. że ich potrzeby zostają ograniczone do minimum. A. jaką istota ludzka może złożyć Bogu. będzie szczególnie gorliwie wnosił swój wkład w wielkie dzieło odjudaizowania Europy. chce być wzorowym żołnierzem. który zechce obnażyć absurdalność moskiewskiego świata. Prewitt kocha armię. buntując się przeciwko Bogu. kogoś.1) Zasada. oddanie. która ma odkupić ludzkość. ale przede wszystkim psychicznie. gdy ze łzami w oczach wpatruje się w twarz Wielkiego Brata na teleekranie. jego doskonałym 1.1) Kain i Abel składają Bogu ofiarę z płodów swojej pracy. J. nadprzyrodzonym mocom. duchom. 2) Okręty Greków nie mogą odpłynąć do Troi. Według jednych mitografów ginie od ofiarnego noża. Słowacki "Fantazy" .!) produktem jest generał Stroop. Pattz: kat. G. 2) Barry jako ofzara Grubasa w obozie karnym.Poświęcenie. także przez zbrodnię. Pattz: kat. Bóg chciał doświadczyć Abrahama i wypróbować jego wiarę. jest radośnie przyjęte cierpienie. że się jest bokserem wjego drużynie. Patrz: mesjanizm. składają we własnym mniemaniu siebie w ofierze całej ludzkości. w których muszą żyć. Weil) Ofiara . Franciszek widzi sens i cel ascezy. J. Patrz: Rosja.iej skorzystać". Porównuje ją Mickiewicz z ofiarą Chrystusa. tzn. Stroopa są Żydzi w warszawskim getcie. który nakazuje im myśleć kategoriami materializmu dialektycznego. Gdy przekonuje się. J. bojaźliwy i niepewny.dar ofiarny Ofiara . dar składany Bogu. stał się ofiarą tejże atmii (panujących w niej stosunków). J. następnie słodkiego wina. Ofiara jego jest jednak pozbawiona sensu. których Doktor pokazuje Kor dianowi. Padną także ofiarą Wolanda. zostaje aresztowany i poddany presji psychicznej. Homer "Iliada" .o. Warta z n. wpada w gniew. T. Herbert "Apoilo i Marsjasz"-patrz: mitologia Marsjasz. . A kiedy próbuje wvswobodzić się. która pojawia się niespodziewanie i wysyta swoje szezury do szezęśliwego miasta. Kochanowski "Na sokalskie mogiły"-Złożenie życia w ofierze ojczyźnie jest zaszczytem i przynosi sławę. Winston poddaje się i ostatni obraz powieści ukazuje go. znosząc fizyczne cierpienia i upokorzenia. dręczy ich w sposób szczególnie okrutny. W. K. gdy podjął decyzję o nieboksowaniu. Patrz: cier pienie. J. Oblubienica (człowiek) winna mu za to bezgraniczną miłość. składa u wejścia do Hadesu ofiarę z mieszanki miodu i mleka. samobójstwo.Chrystus jest of arą. 3) By przebłagać bogów obrażonych za zbeszczeszczenie ich świątyni i kapłana Bryzedesa. według innych Artemida zabiera ją żywą spośród dymów ofiary i przenosi do Aulidy. Kesey "Lot nad kukułczym gni~azdem" Ofiarami szczególnie wyrafinowanych metod terapii Wielkiej Oddziałowej są pacjenci szpitala psychiatrycznego. decyzjom Partii. Siostra Ratched w zakamuflowany sposób.

któremu Bóg zlecii. do końca życia nie pogodzi się z decyzją swego syna. Oto poświęci się dla byłego powstańca.1) Gregers Werle nakłania Jadwinię. Oddany bez reszty królowi. każe go śledzić w Paryżu. składa siebie w ofierze ojczyźnie. nie chcąc oddawać ręki dziecka człowiekowi niegodnemu. syn. S. Kochanowski "Treny" Głównym bohaterem lirycznym cyklu jest ojciec i mędrzec zarazem. Jej ofiara ma charakter ostateczny umiera. 2) Poloniusz to przede wszystkim doskonały dworak. Coward) * "Tylko biedni ludzie odczuwają prawdziwą przyjemność.Kobieta. twórca. (A. ajego skąpstwo i chęć zdobycia majątku prowadzą nawet do tego. ktć~ry kazał wybudować labirynt dla przybranego syna. wystawia jego uczucie na próbę.Prospero. J. Laertesa. składa w ofierze siebie samą .Stasia Bozowska składa siebie w ofierze i poświęca się szerzeniu oświaty wśród ludu.Judym uważa. który rozdzielił swe królestwo między trzy córki. Jokastę. Aleksego" . który ma własne dzieci. Mówi: Nie będę mogła wyratować ludu. 4) Minos król Krety.1) Józef . i podejmuje go ucztą. by spadł deszcz i susza przestała pustoszyć chłopskie pola.1) Adam. M. przyczyniając się tym samym do jego śmierci. Daje tym samym dowód przywiązania do swego syna. Kochanowski "Odprawa posłów greckich" .i Bóg ojciec wobec ro~lzaju ludzkiego. Mutologia . a w rzeczywistości jedynym.Noce i dnie" Swoje . T.Stary i zadufany król Lear. J. że powinien złożyć ofiarę ze swojego życia i poświęcić się służbie najbiedniejszym. że ukochane dziecko umiera.popełnia samobójstwo. gdy nie chce dać ona słownego świadectwa miłości do ojca. a potem składać mu ofiary z ludzi. S. całując ręce zabójcy syna. (N. 4) Hiob - sprawiedliwy i wierzący ojciec. mag i mędrzec. Bublia (ST) . (W. Dianna poświęca swoją miłość i chce wyjść za hrabiego Fantazego (duże pieniądze). Hesse) * "Człowiek z punktu widzenia biologicznego jest najpotężniejszym ze wszystkich zwierząt ofiarnych. urząd jakiś. który swoim życiem służył nieszczęśliwej ojczyźnie. gdy zrobione przez Dedala skrzydła roztopiły się. Aby utrzymać go w polskich rękach. S· Wyspiański "Klątwa" . właśnie z racji tych ofiar tak pokochać i tak zżyć się z nią. by złożyła w ofierze ojcu dziką kaczkę. zgodnie z przepowiednią został zabity przez własnego syna. uchwala wraz z Radą Trojańską wyrok: Helena pozostanie w Troi. nie szczędząc życia i zdrowia. żądając w zamian okupu. wraz z którym próbował opuścić I~retę. Tragizm Leara jako ojca jest tym większy. Dąbrowska . który miłość do Boga przedkłada nad miłość ro~dzicielską. (H. H.ojciec. J. Podejrzliwy wobec syna. to także troskliwy ojciec Mirandy. Sienkiewicz "Potop" Kmicic.patrz: zjawy upiory wampiry. 2) W przypowieści o synu marnotrawnym ojciec przyjmuje na powrót grzeszne. że chciał okpić 113 . dla którego racje serca winny ustąpić względom politycznym. Molier "Sk~piec" . narzeczoną własnego syna. Sienkiewicz "Pan Wotodyjowski" Michał Wołodyjowski składa siebie w ofierze ojczyźnie i Bogu. spadł do morza. 3. który w obawie przed wtratą władzy pożera własne dzieci.1) Kronos . de Musset) * "Gdy chodzi o modę. Kassandry. (S. 5) Tantal-okrutny ojciec. próbuje posłużyć się córką. James) * "Świat zawsze za tryumfy ofiary wymaga". że widział w Urszulce nie tylko swą córkę. małżeństwo z Bogumiłem Barbara traktuje także jako ofiarę. swym postępowaniem ściągnął nieszczęście na Teby (patrz: syn). Andrzejewski "Ciemności kryja ziemię" Padre Torquemada. Kiedy Aleksy umiera.Priam. Homer "Iliada" Priam. * "Łatwiej ofiatujemy nasze serca niż nasze pieniądze". H. który na pierwszym miejscu stawia sprawy majątkowe i im podporządkowuje życie rodzinne (planowane małżeństwo córki z bogatym człowiekiem). Szekspir "Burza" . by wyjaśnić tajemnicę Hamleta. Ibsen "Dzika kaczka" . Postać szczegółowiej opńsana w pismach apokryfvcznych.pnybrany ojciec Chrystusa. które składa systematycznie ofiary z swego własnego gatunku". Patrz: cierpienie. chcąc odkupić swoje winy.okrutny ojciec. a potem Seta. by przekonać młodego fray Diego do idei In kwizycji. 6) Lajos ojciec Edypa.Rosjan. H. jeśli Bóg z mego jedynie nieszczęścia chce siły. 2) Noe ogciec ludzkości od ro~dzonej po potopis. praojciec całej ludzkości. że wierzy on w to. Kiedy córka zakochuje się w przybyłym na wyspę Ferdynandzie. którego Bóg wystawia na próbę. zgadza się to uczynić. ma dokonać aktu samospaleniazłożyć swoje życie w bezsen sownej ofierze. W. Kiedy jednak dwie najstarsze córki próbują usunąć ojca. wysadzając się w twierdzy kamienieckiej. że będzie on ojcem (protoplastą) całego narodu wybranego. Sienkiewicz "Ogniem i mieczem" Longin Podbipięta składa swoje życie w ofierze. Tragedia Kochanowskiego jest o tyle dotkliwsza. którego wych~owywał wraz z Maryją.na. W. Szekspir "Król Lear" . 8) Kreon . Ponaeważ I~iob nie zwątp~ł i ufał Bogu.brat i ojciec własnych dzieci. Żeromski "Ludzie bezdomni" . Aleksandra. Szekspir "Hamlet" . która ma dzieci z księdzem.przyjęcie. który następnie poślubił własną matkę. Patrz: uczta wieczerza . Żeromski "Siłaczka" . ale i dziedziczkę talentu. z którą mieszka na bezludnej wyspie. powieszone w więzieniu. a chłopów ocalić przed rosyjskim panowaniem. którą hodowała na strychu. H. która podobna do cudu ten lud obroni. kiedy próbuje z oblężonego Zbaraża przenieść meldunek do wojsk królewskich. udaje się do Achillesa. 2) Jadwinia. ojciec Kaina i :Abla. Z) przodek. a jednocześnie mężczyz. opłacone licznymi ofiarami. Patrz: samobójstwo. zrozpaczony po śmierci Hektora. Konwicki "Mała apokalipsa"Bohater powieści. 2) ~eus . Eufemian. by ten wydał mu ciało syn a. Wydaje wyrok na Antygonę. 3) Abraham-ojciec. W.ojciec Jlcara.Harpagon jest ojcem. 7) Edyp . Reganę i Kordelię. wypędza z królestwa tę najmłodszą. ten na nowo obdarzył go potomstwem. składa je w ofierze i pali na stosie. by jej służyć. Składa w ofierze jego życie. by nie wpadła ona w ręce pogańskich Turków. Eliot) * "Istnieją natury gotowe pozycję swoją w życiu. że to ona jest ptzyczyną gniewu ojca.o syna. nie zważając na złowieszcze przepowiednie swej córki. gdy mogą coś ofiarować". Biblia (NT) . władca/władza. któryjednak nie dba o własne potomstwD. Ten wzruszony miłością ojcowską. (G. odbierając mu całe potomstwo. Minota~~ura (potwora o głowie byka). która opacznie zrozumiała słowa Gregersa. Bóg o~biecał mu.. Zweig) Ojciec ajciec . inicjator:. który potrafi podporządkować sprawy rodzinne służbie Klaudiuszowi. że daje im szczęście i zadowala całkowicie". da Voragine "Legenda na dzień św. miejscu swego wygnania. zarzuca mu egoizm i to. małżeństwo czy zawód. iż śmiałek podjął próbę zamachu na Wielkiego Inkwizytora. surowo doświadczony przez los. który się ukorzył. która niczego nie zmieni. We wzruszającej scenie błaga Achillesa 0 oddanie zwłok Hektora. pisarz noszący to samo co autor imię. J. poświęca dowódcę swojej straży. 3) Dedal .ugotował im na ucztę własnego syna.Ojciec Aleksego. Kordelia idzie mu na odsiecz ze swoimi wojskami. Śmierć ptaka miałaby dowodzić miłości dziewczynki do Hjalmara.by przechytrzyć bogów . by jego rodzina mnożyła się i zapełniała ziemię. sądząc.ojciec wielu bogów i heros~~w.1) Pater familiae małżonek. jak też dowód ślepoty politycznej. udając. kobiety gotowe są ponieść każdą ofiarę". że nie pamiętał o swych rodzicach. pratoplasta. Gonerylę. który . Mądrość ojca nie uchroniła syna przed tragexiią.1) Hamlet ojciec .

Ze smutkiem przyjmuje jednak postanowienie Agnieszki o wyjeździe na studia do Szwajcarii. Patrz: powrót. opowiadając mu o szklanych domach. jedzie do zamku w Szczytnie. Uczy go także. co w przyszłości stanie się powodem tragedii rodzinnej. Sienkiewicz "Krzyżacy" Jurand ze Spychowa. E. a córkę chce oddać (wbrew jej woli) Tartuffe'owi. przepija wszystkie zdobyte pieniądze. 2) Starosta zaniedbuje swoją córkę. zamordowany przez Smierdiakowa. G. Gdy jednak Hanka zostanie wielką gospodynią. Nie zyskuje w zamian nic. Ten prosty człowiek doskonale rozumie. że każdego należy pochować godnie.Rejent Milczek. ubogi chłop. A.1) Bogumił Niechcic kocha swoje dzieci rozumną miłością. opiekę nad Tadeuszem przekazując swojemu bratu. Słowacki "Ojciec zadżumionych" Opowieść Araba. jak i utrata dziewictwa przed ślubem są dla niego tragedią życiową. ojciec Hanki. Najważniejszą dla niego sprawą w życiu jest on sam i jego pieniądze. Mickiewicz "Pan Tadeusz" 1) Stolnik Horeszko. konflikt pokoleń. bezkrytyczny ojciec. F. Zapolska "Moralność pani Dulskiej" . uważa. Fredro "Zemsta" . surowy ojciec i strażnik tradycji rodu. Orzeszkowa "Nad Niemnem" -Benedykt Korczyński.S. a przypomina sobie o niej. Na wieść o śmierci syna (zginął na wojnie w Afryce). S.M. nie wypowiada się w sprawach dotyczących wychowania dzieci.ojciec i mąż. któremu ofiarował schronienie. bowiem wzruszony nią herszt zbójców (sam będący ojcem) ulitował się i puścił go wolno. wychował Katarzynę w oderwaniu od rzeczywistości. W przeciwieństwie do Barbary potrafi dostrzec ich wady i prawdziwe zalety. Żyje. 3) Stary Bylica. W. byle tylko powiększyć majątek.Tomasz Łęcki. ogarnięty nienawiścią do Cześnika. by zapewnić szczęście swoim córkom. Weronikę. wypowiada jedyne słowa: A niech was wszyscy diabli! Patrz: dom. Jego postawa życiowa przyczyniła się do walki Judyma o zapewnienie sobie wykształcenia. J. A. J. by temu zapobiec. Żeromski "Zapomnienie" Obala . by dom ustępowat krajowi. 2) Jacek Soplica nigdy nie pokochał swej żony. kształcąc go na patriotę i sarmatę oświeconego. kradnie z lasu dziedzica drzewo na trumnę dla zmarłego syna. który nie wraca ranki i wieczory. Undset "Krystyna. odbierając Lintonom ich rodzinny majątek. gdy zaistnieje okazja korzystnego mariażu z kawalerem Szarmanckim. że Danuśka oszalała. jej uporczywe dążenie do małżeństwa z Erlendem. Postępowanie Krystyny. Bronte "Wichrowe Wzgórza" . Balzac "Ojciec Goriot" Powieść jest studium nadmiernej i bezgranicznej miłości ojcowskiej. opuszcza go na zawsze. Nałóg jest tak silny. 2) Erlend jest ojcem. wielokrotnie wspominany przez obu swych synów. ojciec Krystyny i Ramborgi.zostanie posłem na Sejm Wielki. H. ale nie jest w stanie wpoić im podstawowych zasad moralności. ryzykując wolnością. Chcąc odpokutować za grzechy młodości opuszcza Soplicowo. który dla dobra syna dokonuje malwersacji (zdobywa pieniądze na kształcenie Piotra). Nagrodą za to będzie kariera polityczna Walerego . A. 2) Daniel Ostrzeński traktuje Janusza i Anzelmajak rywali w 114 . nie ujawniającjej prawdy o matce. któremu dżuma zabrała wszystkie dzieci. Modlitwa ta uratowała ojcu życie. a o którego powrót modlą się jego dzieci. a nawet na tortury.Liryczna opowieść o ojcu. M. ale też czując się potrzebnym. Gadulski skłonny jest oddać rękę córki. był ubogim szewcem. zapomina o własnym dziecku. zgodzi się. Danuśkę. Pomimo iż kocha córkę i syna. ojciec Katarzyny i Hindleya. ojciec Raula. Patrz: córka. ojciec Haretona. H. Dopiero po wyjściu z więzienia zrozumiał.1) Maciej Boryna . Niemcewicz "Powrót posła" . nie rozumiejąc ojca. Patrz: syn. gdy żąda się od niego zajęcia stanowiska w sprawie romansu Zbyszka. J. Podporządkowany bez reszty żonie. ojciec wielodzietnej rodziny. Patrz: konflikt pokoleń. Po jego śmierci opiekę nad dzieckiem przejmie Heathcliff. Śmierć Piotrusia przeżył bardzo mocno (próbował popełnić samobójstwo). Dopiero. córka Lavransa". Dostojewski "Zbrodnia i kara" .Ojciec Tomasza Judyma. A. Z. rodzina. Walerego.U. Konfrontacja marzeń starego z rzeczywistością (której zresztą nie zobaczył) jest drastyczna: Cezary zaczął widzieć w ojcu dziwaka i idealistę. W ten sposób przyczynił się do jej nieszczęścia i do własnej śmierci. Ostatnie lata życia spędzi razem z Hanką. poza sporadycznymi spotkaniami z dziećmi. pod wpływem Tartuffe'a.1) Pan Earnshaw. E. wiedząc. nie pozwala córce na małżeństwo z Jackiem Soplicą. nie rozpieszcza ich. unosząc się honorem. Żeromski "Ludzie bezdomni" . Żeromski "Doktor Piotr" Dominik Cedzyna to ojciec. wychowuje Izabelę na kobietę bez ser ca. ciężko pracując. ojciec Wacława.W. skłonny jest stanąć na drodze szczęścia syna i uniemożliwić mu małżeństwo z Klarą. zamienia się w bezwzględnego ojca. pan domu i głowa rodziny.własnego syna. Syn. został wygnany ze swej chaty przez starszą córkę. jak najmłodsze z dzieci stacza się na dno i nie jest w stanie nic uczynić. jedyny żyjący syn. Mickiewicz "Powrót taty" . Nie ma przesadnych ambicji co do ich przyszłości . Problem wychowania dzieci pozostawia żonie. F. by zarobić na utrzymanie domu) i coraz bardziej pogrąża się w alkoholizmie. wychowuje swe dzieci surowo i w poszanowaniu zasad wiary. 4) Heathcliff nigdy nie był prawdziwym ojcem dla młodego Lintona. Goethe "Król Olch" . Godzi się na upokorzenia. że w życiu zrobi ona doskonałą partię. Goriot wyzbywa się całego majątku. zapada na ciężką chorobę i wkrótce potem umiera. Tragedia życiowa prowadzi do rezygnacji i poczucia wyobcowania w świecie ludzi nie dotkniętych tragedią. Dabrowska "Noce i dnie" . Pozostawia im wiele swobody w decydowaniu o własnym życiu. że łatwiej jest pozostać biernym. któremu Krzyżacy odebrali ukochaną córkę. Balzac "Eugenia Grandet" patrz: pieniądze. by odebrać dziecko. 2) Antek Boryna . Drozdowe Gniazdo. dopóki żyć będzie Raul. H. S.patrz: syn. 3) Egdar Linton. by wreszce dowiedzieć się. Wykorzystał go natomiast w swojej rozgrywce z Edgarem. a teraz musi patrzeć. wysyłając go do szkół w stolicy. który wypędza z domu własnego syna. na zawsze opuszcza dwór po zatargu króla z jego synem. Prus "Lalka" . Dostojewski "Bracia Karamazow" Stary Karamazow. syn. który potrafi przyuczyć synów do rzemiosła rycerskiego. że nie zważa on na nieszczęście dzieci (np.1) Lavrans. nie troszczył się także o syna. S. który zapomina o swojej rodzinie i angażuje się w romans z Jagną. a przy tym pijakiem zatruwającym życie swoim dzieciom i żonie. Sonia wychodzi na ulicę. nadmiernie troskliwy ojciec. Reymont "Chłopi" .1) Podkomorzy dba o edukację swego syna. by wyrosły na mądrych i uczciwych ludzi.chce jedynie. Żeromski "Przedwiośnie" Seweryn Baryka w drodze powrotnej do Polski stara się zaszczepić synowi mi łość do ojczyzny.Orgon. Wielkim strapieniem jest też dla niego Tomaszek.Atos. by ojciec został żebrakiem.Felicjan Dulski. Nie potrafi zauważyć wad córki. wychowuje swe dzieci w poszanowaniu pracy i tradycji. Dumas "Wicehrabia de Bragellonne" . Patrz: córka. Umiera. Nad własnego syna bardziej ceni tego. czym są dla niego żona i dzieci. stale wierzy. B.patrz: rodzina. które wstydzą się zubożałego ojca. surowy i sprawiedliwy ojciec. we wszystkim ustępujący swojej córce. S. Krasiński "Nie-Boska komedia" patrz: mąż. S. 2) Hindley. W ten sposób burzy szczęście własnego dziecka i przyczynia się do swej śmierci. ojciec trzech ślubnych synów i jednego nieślubnego (Smierdiakow) z równym okrucieństwem i nieczułością traktuje ich wszystkich. trwoniąc czas na zabawach i pijatykach.Marmieładow. z czasem zaczyna faworyzować znajdę Heathcliffa. Molier "Świętoszek" . a z Witoldem poróżni go nawet kwestia innego spojrzenia na rolnictwo. że krzywdzi swych bliskich.

Historia konfliktu ojca z synem poshtżyła Salieriemu do uknucia intrygi.to greccy emigranci. że pada deszcz. którą opiekowały się teraz kobiety ze służby. Jakkolwiek dziecko bardzo kocha ojca. Kojarzył go z ciągłymi pretensjami wobec matki i systemem kar wobec siebie (chłopiec nie rozumiał.Ojciec Neila Per- ry'ego. nawetjako dorosły i samodzielny. Hłasko "Ósmy dzień tygodnia" . nakłoniony przez synów i córki. teraz los postawił je znów na jego drodze. Patrz: samobójstwo. G. L.Ojciec jest dla głównego bohatera mędrcem i hierofantem. Bóg wzią~. Shafer "Amadeusz" . wychowywał ją od odejścia żony aż do śmierci. A. Był dla córki jedyną naprawdę bliską osobą. Segal "Love Story" . jest azylem przed rzeczywistością wojny. Z rodziców tylko matki są niezawodne". * Wdać się w ojca . (W.1) Ojciec Zenona Ziembiewicza niezbyt troskliwie zajmuje się synem. Nałkowska "Granica" . Jego romans z Anną będzie bezpośrednią przyczyną śmierci Martina. ona stanie się dla niego prawdziwą radością życia. rodzina. bo nie chce mieć nic wspólnego z tym. 2) Zenon Ziembiewicz przedkłada karierę polityczną nad życie rodzinne. zepchnięta do roli służącej. Eddie. (J. co się w Europie dzieje. To on odkrywa synowi tajniki wiedzy ezoterycznej. Sonnenbruch nie jest ani dobrym ojcem. ale przybywa do Wiednia. niż z nim samym. by za karę przeniesiony został do Akademii Wojskowej Bradena.Ojciec Mozarta nie może zapobiec niekorzystnemu małżeństwu syna.ten. który pozostał w getcie. który nie troszczy się o własną rodzinę. Kazan "Układ" . Szczypiorski "Początek" . Wieczerska-Zabłocka) 115 . Beckera. Tragiczne w tej historii jest to. Od święta i na co dzień panuje twardy patriarchat. a stary Mozart umiera w osamotnieniu. żydowskiego adwokata. ponieważ ten ukradł chleb. Na starość. to. Później. M. Wie doskonale. P. do getta. popadł z ojcem w kon flikt). że przyjdzie mu spełnić tu rolę ojca kochanka. Jest znakomitym naukowcem niemieckim. krzywdząc go niejednokrotnie. I. że żona poświęca synom zbyt wiele uwagi. Kruczkowski "Niemcy" Prof.być do niego podobnym. J. Jednak gdy dziewczyna zaczyna chorować na białaczkę. Hurt "Skaza" . Iwaszkiewicz "Brzezina" . Z natury spokojny i opanowany Adam. Jest ojcem w czysto teoretycznym tego słowa znaczeniu. który w domu decyduje o wszystkim ijego wolajest święta. że chodziło o romanse matki.Ojciec Oliviera. Tom). Schulz "Sklepy cynamonowe" . 3) Pan Biecki. Niestety.Rodzina Eddiego Andersona . Róża odkryje w sobie nagle miłość do córki i uczyni wszystko. Może dlatego. który w dzieciństwie widział w nim człowieka wyjątkowego i wszechstronnie wykształconego. dostrzega wyłącznie własne. Nie akceptuje zamiłowania Neila do teatru. bał się ojca. Bodzio okaże się cynicznym materialistą. ojciec Elżbiety. nie mają głosu (np. że jest dla nich autorytetem i najważniejszą osobą.patrz: syn. Przy nim zawsze czuł się jak mały chłopiec. by dalej kierować jego karierą. (S. sprawi. stanie się dla Daniela nadzieją na znalezienie wreszcie bratniej duszy.H. drobne problemy (np. Niestety. Borowski "Dzień na Harmenzach" Borowski opowiada tu historię Żyda. droga. Z Martą właśnie znajdzie Adam wspólny język. Moravia "Konformista" . spokojne dziecko. N. M. nie czując potrzeby widzenia ojca. zapominając o nim. który pragnie zamknąć się w swojej pracowni. Na łożu śmierci wybaczy jednak Kalebowi (patrz: pieniądze. Jennifer. Wspomnienie ojca. E. (S. o które ojciec był nieludzko zazdrosny). która uświadomi jego ojcu. Z. Jako ojca drażniło go także. a szczególnie dla syna. jednak bliższe mu są te podobne do niego (np. nie potrafi zrozumieć porywczego syna. będzie inna.ojca. który nie chciał realizować wzorca życia handlarza dywanów. który za nieszczęścia życiowe obwinia wszystkich. gdzie zostałajego rodzina. Władyśjest ukochanym synem Róży i Adam czuje się wobec niego obco. którą samo obierze. B. Żona Mozarta wygania go po pewnym czasie ze swego domu. ani dobrym mężem. Sand) * "W ogóle dobrzy ojcowie trafiają się rzadko. Z czasem przestaje być autorytetem dla syna. 3) Samuel Hamilton stara się traktować jednakowo swoje dzieci. Frisch "Homo Faber" Powieść jest nawiązaniem do mitologicznej historii Elektry i Agamemnona.Ojciec Agnieszki i Grzegorza jest przedwcześnie postarzałym człowiekiem. izolując się od spraw dotyczących Europy i świata. przedkłada uczucia własne nad zasady moralności. wychowanie poczyna je. narzeczonej własnego syna. Bodzio. Eddie.Z okresu dzieciństwa Marcello zapamiętał ojca jako człowieka groźnego i milczącego. członek szanowanej amerykańskiej rodziny. * Wyrodny ojciec . wyznaczył już drogę życiową syna. gdzie chodził z przymusu. Steinbeck "Na wschód od Edenu" .Główny bóhater powieści. Kuncewiczowa "Cudzoziemka" Adam Żabczyński nie czuje silnych związków uczuciowych z synami. syn. że Róża przez bardzo długi czas nie będzie chciała jej zaakceptować. Szymanowski) * "Ojciec-człowiek. E. jeśli się musi czasami zostać ojcem własnego ojca". więc nie może pójść na ryby). podczas gdy Kaleb przysparza ojcu licznych trosk. zamieszka w mieście. * "Przez urodzenie ojciec nie daje jeszcze synowi życia . dorosłyjuż Marcello odwiedzał ojca w szpitalu psychiatrycznym. a dziedzictwo dopiero zapewnia i uzupełnia". a dzieci. że mała znalazła wspólny język raczej ze swoim stryjem. Żeromski) * "Zły to ojciec. największą miłością życia Waltera Fabera. 2) Adam Trusk samotnie wychowuje Arona i Kaleba. początkowo nie przystaje na małżeństwo syna z córką włoskiego imigranta. czego się dopuścił. opętany miłością do Anny. Patrz: sobowtór. Jego ulubieńcem jest ten pierwszy dobry uczeń. A. bliższy kontakt ma tylko z córką Ruth. a także natchnionym herezjarchq. Uważa.1) Cyrus Trusk . Absorbujące lekcje śpiewu uniemożliwią prawie zupełnie dawne kontakty dziewczyny z ojcem. w której główną rolę odgrywał rzekomy duch Mozarta . syn). Patrz: wina i odpowiedzialność.patrz: przemiana. Egoistycznie nastawiony do życia. które absorbuje Michasię i nie pozwala jej przeby wać wyłącznie w jego towarzystwie.walce o względy i czas Michasi. Kleinbaum "Stowarzyszenie umarłych poetów" . to jakby realizacja wyroku bogów: niegdyś nie chciał uznać tego dziecka. ale i od niej nie przyjmuje koniaku z Francji. rezygnuje ze swej dumy i pomaga Olivierowi (bezskutecznie) ocalić ukochaną.Po śmierci żony Bolesław całkowicie zaniedbał wychowanie córki. Prawdziwie ojcowskie uczucia wywoła dopiero Marta. Stasiem. J. że obdarzona jest pięknym głosem.Ojciec jest dla Henryczka Fichtelbauma najwyższym autorytetem i najważniejszą osobą w życiu. Kiedy Janusz będzie umierał Daniel potraktuje agonię syna jako kolejne wydarzenie. Najmłodsze z dzieci. twardo obstając przy tym. T. co los córki na pieniądze waży". wychowanie syna powierzył Elżbiecie. Garcia Marquez "Sto lat samotności" . W czasie wojny głód niszczył nawet uczucia ojcowskie.daje tylko obietnicę życia. wzorem swojego ojca i innych konserwatywnych rodziców. (G. Wraz z jego odejściem przestała istnieć rodzina Elżbiety. Mrożek) * "Rzecz to ciężka i nieraz trudna. Kaziuczek umiera jako mały chłopiec i ojciec jego śmierć przyjmuje ze spokojną rezygnacją (Bóg dał. niańce. który powiesił swojego syna. nawet dorosłe. Willego w ogóle nie dostrzega. który był przedtem". Nie ma w nim zrozumienia dla własnych dzieci. Całe dnie spędza raczej na obchodzeniu gospodarstwa lub wykonywaniu drobnych zajęć. by Adam ją utracił. Nauka jest jedynym jego światem. kiedy okaże się. tylko nie siebie. wskazuje przyszłą drogę życia. toteż będzie wychowywał syna "na swój obraz i podobieństwo". Matka. Najważniejszy jest ojciec. Romans z Sabeth. M. że Henryczek wróci tam.

Młodzieniec wędruje po niej. Są zarazem jak pochodnie. J. Dante Alighieri "Boska Komedia" -Piekło składa się z dziewięciu kręgów. że coś budzi zachwyt. żegnajcie się z nadzieją. którego pokochał. Życie artystyczne kwitnie.. Rodzi też refleksje o nietrwałości tworów człowieka i niezniszczalności tego. który sprawia. J. Orwell "Rok 1984" . Biblia .. Otaczająca przyroda wywiera wpływ na stan jego duszy. prawdziwą miłość..Życie głównego bohatera staje się piekłem. Stąd wyrusza Szatan.Ralf musi walczyć o życie i uciekać przed zgrają fanatycznych myśliwych . (E.. kiedy uświadamia on sobie.Piekło jest siedzibą Szatana. bo dopiero zostali stworzeni i nie popełnili jeszcze żadnego grzechu. w których wrze smoła. dobre wyżywienie i absolutną izolację od piekielnego życia. K. Jeden z drugiego krąg. do skaczących z okien żołnierze niemieccy strzelali jak do kaczek.. M.) jest to azyl artystów. bo daje się łatwo omamić złotu i odrzuca czystą. Mickiewicz "Sonety krymskie" Piękno orientalnego krajobrazu Krymu budzi nieustanne wspomnienia mniej pięknej. Krasiński "Nie-Boska komedia" Obóz rewolucjonistów. J. że dla człowieka.1) Uosobieniem ludzkiego piękna jest Sara.G. miejsce kary największych grzeszników Judasza. ukazuje sięjej anielskie piękno. żona Abrahama. E.. G. przekształca się w piekło . Średniowieczne moralitety Piekło wyobrażane było jako miejsce. najpiękniejszy z bogów. za sprawą tkwiącego w ludzkiej naturze zła. Biblia (ST). że nie sposób opisać ich słowami. Słowacki "Balladyna" Zachwycony pięknem martwej Aliny. Choć nieżywa. Jej niezwykła uroda budzi powszechny zachwyt. Starożytni uważali też.Leila jest najpiękniejszą z kobiet.kształt idealny). Kasjusza i Brutusa. iż nie zdoła w pełni oddać tego mistycznego piękna. którzy tu wchodzicie. Jednocześnie kwitnie tu biurokracja. Moczarski "Rozmowy z katem" -Jurgen Stroop zgotował Żydom w warszawskim getcie piekło na ziemi: specjalnie sprowadzone miotacze ognia podpalały domy z ludźmi. jest piekłem. W literaturze ideał piękna zwykle zależy od estetycznych poglądów epoki. pełen luster. kat.Syberia. Belzebub popiera sztukę. Krainę potępionych opływają trzy rzeki.1) Lotta jest dla Wertera uosobieniem piękna. Filon zakochuje się w niej. 2) Dla Oblubieńca i Oblubienicy z "Pieśni nad pieśniami" piękno zawiera się w doskonałej harmonii ich ciał. Byron "Giaur" . in strumentów i obrazów. W literaturze piekłem może się stać każde miejsce. powstają ciągle nowe kierunki. Słowacki "Anhelli" . co użyteczne. J. Poeta wie jednak. Jej niezwykła uroda objawia się przede wszystkim prostotą bycia. Zapewnia swym artystom spokój. Nie obowiązują tu zasady moralne normalnego świata. umiejscowione jest Przedpiekle. romans z nim był jedynie przygodą.1) Boginią piękna jest Afrodyta. jak Dante w "Boskiej Komedii". 2) Boską pięknością odznaczają się wszyscy Olimpijczycy. a Belzebub jest zidiociałym starcem. jak tęcza z tęczy (koło . 3) Ideał męskiego piękna uosabia Apollo.Zespół cech takich jak proporcja ksztahów.W.. Bemard) * "Prawdziwe piekło jest chyba lepsze od sztucznego nieba". Nawet po jej śmierci Giaur wciąż widzi jej niezwykłą urodę. Źrenice w niego wpoiłem z zachwytem. Największą karą jest nieobecność Boga.dalej fantazja moja nie nadqJ. Milton "Raj utracony" . w którym wszyscy dyszą chęcią zemsty. Tuż za bramą piekielną. gdyż jego język jest zbyt ubogi (. J. jest piekłem cierpienia i upokorzenia dla wygnańców.) "Dzieje Tristana i Izoldy" .sam diabeł. Forster) Piękno Piękno ..M. (T. Pieśń XXXIII). W.Kiedy Szaman uwalnia duszę Anhellego. ale piekło musi być o wiele przyjemniejsze ze względu na towarzystwo". Hrabia Henryk z przerażeniem patrzy na ludzi przenikniętych żądzą krwi.Piekło Piekło-Piekło to miejsce. a na samym dnie znajduje się Kaima. Naborowski "Na oczy królewny angielskiej" . matka Jezusa. którą ogląda na końcu swej wędrówki (Raj. którego całe życie poszukiwał. Petrarca "Sonety do Laury" Laura odznacza się nie tylko doskonałym pięknem ciała. gdzie według chrześcijaństwa cierpią dusze ludzi potępionych. * "Chciałbym iść do raju ze względu na klimat. Ich piękno fascynuje zarówno ich samych. Mitologia .gorsz4aniżeli. Człowiek zostaje ograniczony do elementarnych potrzeb biologicznych. J· Słowacki "Anhelli" . Szekspir "Sonety" Niezwykłe piękno tajemniczego młodzieńca dzięki poezji zostanie utrwalone na wieki i uratowane od niszczycielskiego wpływu czasu. Forster "Maurycy" . którą wraz z Szamanem przemierza Anhelli. 2) Werter niezwykle silnie odbiera piękno natury. Każdy z kolejnych kręgów leży niżej. uosabia ideał. W. w którym płonie wieczny ogień trawiący du sze grzeszników.Świat pokazany przez Orwella to piekło. poznając kolejne "kręgi piekielne". w którym człowiek an i przez moment nie może być naprawdę sam. gdzie stoją wiellcie kotły. a awangarda święci nieustanne sukcesy. W każdym z nich cierpią dusze innego rodzaju grzeszników. na której widnieje napis: Wy. Bedier (oprac. ale również pięknem duszy. harmonia barw. co stworzyła natura. bo nieustannie śle dzą go teleekrany. by nakłonić ich do nieposłuszeństwa wobec Boga. Jej niezwykła uroda stanie się pośrednio przyczyną wojny trojańskiej. z którymi się stykają. gdzie przebywają dusze ludzi sprawiedliwych nie wyznających prawdziwej wiary w Chrystusa. Życie staje się koszmarem nieustannej inwigilacji . dotyczyć wewnętrznej doskonałości.Ideał piękna stanowiła harmonia kształtów i doskonałość proporcji.. Piękno może też mieć charakter moralny. Drda "Igraszki z diablem" Piekło to miejsce. Herbert "Co myśli Pan Cogito o piekle" -Najniższy krąg piekielny (. Z. cierpiących w nim niewysłowione katusze. A.. A. Zależy to od człowieka albo od okoliczności. Pełnego wyrazu nabiera dopiero w otoczeniu natury. że piękne jest to. który ulega wpływom różnych wysoko postawionych diabłów i nie potrafi podjąć samodzielnie żadnej decyzji. choć może być kształtowany w opozycji do nich. IV Kobieta jest tak piękna. F. Narodziła się z piany morskiej i jej niezwykła uroda ma lekkość owej piany. Dante opisuje Ją jako trzy obręcze barwy troistej. Nie ma w nimjeszcze ludzi. Szczególne wrażenie wywiera na nim postać Chrystusa: . D.jeszcze niedawno jego przyjaciół. Patrz: apokalipsa. Biblia (NT) Pięknem wcielonym jest Maria. z których największą jest świadomość nieskończoności mąk. Żyje w stanie nieustannego zagrożenia. Z. Mickiewicz "Dziady" cz. Literatura obozowa .Twarzy Człeczej Wizerunek.Pięknem absolutnym i doskonałym jest dla poety Trójca Swięta. Z. 4) Najpiękniejszą z kobiet śmiertelnych jest Helena. Lecz duszę ma gorsz4. Goethe "Cierpienia młodego Wertera" . gwiazdy i bogowie.nawet własne dzieci mogą złożyć donos. a nienawiść przybiera monstrualne rozmiary.Niemieckie obozy koncentracyjne i sowieckie łagry są piekłem dla ludzi skazanych na nie. Golding "Władca much" Piękna wyspa. Starożytność .. których nazwy zac~erpnął Dante z mitologii greckiej. dźwięków. ale ojczystej Litwy.Oczy królewny są tak piękne. ponieważ przyszła na świat bez grzechu pierworodnego.. G.Piekło to miejsce wiecznego potępienia grzeszników. Dante Alighieri "Boska Komedia" . na której znaleźli się chłopcy. jak i ludzi.Oboje kochankowie odznaczają się niezwykłą urodą. Krasiński "Nie-Boska 116 . słońce. Kary uzależnione są od charakteru win. że jej urody zazdrosz4 anieli.

jeżeli nie nosimy go w sobie". zmarły. nie musi być dobre. którą to monetę wkładano w usta zmarłego. bo to. Grochowiak"Ikar"Piękno sytuuje się podobno w napowietrznych pokojach. Niestety.K. Blanka. który jeszcze znosimy z takim podziwem. G.Środek płatniczy. by być blisko wcielonego piękna. próbuje wyłudzić lichwę od swego syna. Dla niej jedyną motywacją do kontynuowania tego romansu był majątek Kordiana (Gorzkie pocałowa nia kobiety kupiłem. Ale zachwyt nad nim wywołuje nieokreślony żal i tęsknotę.. pochodzi od łacińskiego słowa harpago. to samo piękno przyczyni się do śmierci Aschenbacha. Jest tym. sama piękność zdolna ci łzy wycisnąć".. Baudelaire "Ideał" . nie jest ani dobre. O. zabiorą. tak że nadmiar mieć będzie. tzn.M. 4) Za zdradę Chrystusa otrzymał Judasz 30 srebrników. Według tradycji zdrajca odniósł kapłanom wszystkie monety. będzie dodane. rabuś. kto nie ma.Zgodnie ze średniowiecz nym wzorcem osobowym ascety. Futuryści Piękne jest to.1) Hrabia Henryk podąża za widmem pięknej Dziewicy. a światu ohydy. on sam pozostaje ciągle niezwykle piękny. Aleksego" . Niekiedy jest to cena najwyż sza. J.. Andrzejewski "Bramy raju" Jakub z Cloyes zwany jest też Jakubem Pięknym. przekleństwo czy błogosławieństwo. Ich jasna uroda uświadomi Krógerowi jego zawieszenie pomiędzy światem sztuki a światem mieszczańskich wartości. Zatem to. co oferuje ludziom komunizm. C. siła obracająca tryby świata. gdy wydawałoby się. Ten dusigrosz i kutwa nie wahałby się doprowadzić do nieszczęścia własnej córki. J. nie zaś wydawaniu. który pobłądził.patrz: przemijanie. Mann "Tonio Króger" . Według Norwida piękno powinno się łączyć z miłością. Kochanowski "Pieśń V". mówiąc.deptała je stopa żołnierza daremnie. J..Piękno pozbawione jest walorów etycznych. Ks. toteż ten obskurny i prowizoryczny świat nie może być także. 2) Przypowieść o talentach (minach) opowiada o trzech sługach. co dobre (wybory moralne). Słowacki "Kordian" . Mann "Śmierć w Wenecji" Pięknem wcielonym staje się dla Aschenbacha Tadzio. Jedynym jego życiowym celem jest napełnianie szkatułki. Nawet w momencie rozwiązania akcji.. W rzeczywistości była to symboliczna kwota przypadająca zmarłemu w wyniku podziału jego majątku.W akcie II opisana historia miłosna Kordiana i Wioletty. Maud . bo jest tworem Szatana. co podoba się całkiem bezinteresownie". czyli ustaloną przez prawo cenę niewolnika. ani złe. Harpagon. Krasicki "Żona modna" patrz: dom. świadomie wybiera życie w skrajnym ubóstwie. Herbert na wiązuje do Sokratejskiej triady: dobro-piękno-prawda. którym jest Jakub.)" . Kasprowicz "Księga ubogich" Piękno objawia się w zwykłym codziennym życiu i obcowaniu z naturą. Norwid "Promethidion" Piękno na to jest.1) Przypowieść o zagubionej i z trudem odnalezionej drachmie obrazuje sytuację grzesznika. a potem powiesił się z rozpaczy. Rilke) * "Piękno? . Każdemu bowiem. koszt wyboru tego. co należy do Boga. jest tandetne i brzydkie (barak. choć naprawdę chodzi o to. Poeta uświadamia jednak koszt piękna. Mitologia . jest dobre. Aleksy Melissen. Czasem może być wręcz przeciwnie .Albowiem pięknojest tylko przerażenia początkiem. W. Widać w utworze. I. Kochanowski "O żywocie ludzkim (Fraszki to wszytko. nawet to. że kryje ono rozkład i zgniliznę. dziewczyny o czerwonych rękach). by się zmartwychwstało. że budzi on powszechną miłość i pożądanie. Opłata za przejazd wynosiłajeden obol. Stało się ono z czasem synonimem skąpstwa. Jednak brak miłości w jego życiu sprawia. (R. Niestety. W większości przypadków twórcy zwracali uwagę na ich zdradliwy wpływ na człowieka i jego życie. nadal szuka on własnej szkatułki i obawia się utraty majątku. co piękne. * "Piękność. Wilde "Portret Doriana Graya" -Ponieważ na portrecie odciskają swoje piętno wszystkie zbrodnie i niegodziwości Doriana. by zachwycało do pracy . Taką rzeczywistość wyraża równie niepiękny język (retoryka parciana . pokusa. Rozgniewany pan wypędził sługę.Według wierzeń Greków. co może rozproszyć nudę i poruszy do głębi serce.Prawdziwe piękno tkwi w górach. Gdy Kordian obwieszcza kochance swoje 117 . °gdyż beznamiętnie pogardza naszym unicestwieniem".wszyscy oni wyruszyli na krucjatę.krzesło do straży przy chorym. że sam pięknością nie jest. da Voragine "Legenda na dzień św. by mógł przepłynąć Styks. co ujmuje choć trochę nędzy życiu. Z. co należy do cesarza. zgodnie z teorią filozoficzną.Janek Hansen i Ingeborga Holm stają się dla Tonia uosobieniem nieosiągalnego piękna. Przerwa-Tetmajer "Widok ze Świ nicy do Doliny Wierchcichej" . wymyślony przez Fenicjan w miejsce handlu wymiennego. J. które Chrystus wypowiada do arcykapłanów. a Bogu to. co piękne. J. Aleksy ofiarowuje zabrane z domu pieniądze biedakom. Niezwykła uroda młodego Polaka sprawia.. A żołnierzowi pieniądze gotujmy! nawołują szlachtę polską do rezygnacji z części majątku na rzecz opłacenia wojska. Temu zaś. (R. (I.praca. 3) Oddajcie więc cesarzowi to.komedia" . kto ma. tzn. że stary pisarz odzyskuje utracone siły twórcze. która odmieni oblicze świata. Trzeci oddał mu jeden talent. Piękn o ma być natchnieniem do pracy.W wierszu jest mowa o tym. Biblia (NT) .Słowa: Skujmy talerze na talery.. (O.. musiał opłacić przewoźnika Charona. Kant) * ". Garcia Marquez "Sto lat samotności" Uosobieniem piękna absolutnego . co ma. jak i duchowego (czystość) -jest piękna Remedios.zarówno cielesnego. T. skujmy. Herbert "Potęga smaku" . które walczyłoby w obronie granic Rzeczpospolitej. Dla siebie nie pozostawia nic. Gromadzenie pieniędzy służy wyłącznie ich pomnożeniu. Można je dostrzec nawet w fakcie przemijania. co stworzył człowiek. co dobre (prawdziwe i piękne) w państwie komunistycznym. czyli kwotę. łupieżca. K. 2) Hrabia Henryk jako poeta tworzy piękno. Pieniądze Pieniądze . Od wieków pojawiały się w sztuce jako: zapłata. Piękno to jest jednak zwodnicze: kocha ją wielu młodzieńców. a przede wszystkim maszyna. J. co jest jak otchłanie. hak do chwytania. Wilde) * "Cóż wiesz o pięknem? . ponieważ zmarłych uważano za nieśmiertelnych. chfopcy o twarzach ziemniaczanych. że Harpagon zmienia się. Emerson) * "Piękne jest to. ale piękne są także stół do odpoczynku łokci . Jezus spojrzał na monetę z podobizną cesarza i wyrzekł powyższe słowa. S. co piękne (dobry smak). T. kiedy zapytali go o kwestię podatku płaconego Rzymowi. Kształtem jest miłości".piękno może skrywać największe występki i najbardziej odrażające czyny. który nie zdołajuż wykorzystać nowych możliwości swojego talentu. II (Pieśń o spustoszeniu Podola przez Tatarów) .. Należy wedhag niego kierować się w swych życiowych wyborach poczuciem piękna. że to. K. przez niego ptynie strumień piękności. wszelka materia zorganizowana. Mimo to Bóg wyróżnił Piękną Remedios. pozbawiona urody koniunktiwu). ale odnalazł drogę do Boga i z radością przyjmowany jest w niebie. Ch. nie znajdziemy go nigdzie. Baudelaire "Hymn do Piękna" .. okazuje się. z których dwaj pod nieobecność pana w dwójnasób powiększyli jego majątek. Nie mogła ona dostać się komuś innemu. winno być także użyteczne. To słowa. Ch. Wśród spowiadających się dzieci tylko Robert nie czuje do Jakuba niczego poza odrobiną przyjaźni. Wierzaj: ono jest w tobie i we mnie". Jego niezwykła uroda sprawia.). droższej mu niż rodzina.Piękne jest to. (C. dobry. jaką wcześniej otrzymał. Molier "Skapiec" Imię głównego bohatera. Norwid) * "Choćbyśmy cały świat zeszli w poszukiwaniu Piękna. zabierając ją żywcem do nieba. a ona nie potrafi odwzajemnić tej miłości.

. A. lekceważy tradycję (święta Bożego Narodzenia nazywa niepotrzebnym wymy słem i stratą czasu) i samotnie brnie przez życie. Okazuje sięjednak. ubogi student. nie ufa bliźnim. będących źródłem licznych chorób wśród miejscowej ludności.1) Głównym tematem powieści jest pieniądz orazjego kreatywna i destrukcyjna moc. Majątek Wokulskiego pozwala mu wykupić weksle Łęckich. Balzac "Eugenia Grandet" Tworząc postać ojca Grandet. Pieniądze pozwalają mu na odebranie Hindleyowi Wichrowych Wzgórz. Balzac "Ojciec Goriot" . Maruszewicz). Mo linarij. Sprzedaż sklepu Wokulskiego to podzwonne dla starego świata handlu. by zdobyć serce ukochanej kobiety. folgując swym zachciankom. Żadna z nich nie orientuje się w stanie jego majątku. H.Jedyną drogą do odzyskania Katarzyny jest. resztę poświęca na wychowanie swego synka. według Heathcliffa. a nadmierna hojność doprowadziła go do bankructwa.Naturalistyczna powieść Zoli jest na poły biografią prostytutki Nany. Utrzymanka mężczyzn z socjety i świata teatru. dojrzały i gotowy do zemsty. Ry je zdobyć. ale za wysoką cenę. ojciec. Sam Mouret przedstawiony został jako "czarodziej" wybornie znający naturę kobiet. zjawia się niespodziewanie jako człowiek majętny. B. ona odchodzi. ale płaci nimi podatki. E. zmusza ich nieraz do zachowań podłych. a potem ukrywa je w bezpiecznym miejscu. by udowodnić samemu sobie słuszność swej filozofii. W czasach prohibicji handluje alkoholem. ale przede wszystkim stan majątkowy. jaka toczy się w mieście. Z niewielkiego sklepu z konfekcją zmienia się on w największy dom mody w Paryżu. który nie zrezygnuje ze swych roszczeń względem innych przedsiębiorców. Przez kilka lat nieobecny w Wichrowych Wzgórzach. Balzac nawiązał do Molierowskiego Harpagona. Emma Bovary chce żyć niczym bohaterki przeczytanych powieści. Jedynym kapitałem posiadanym przez Nanęjestjej ciało. poświęcił swoje pieniądze dla dobra córek: Delfiny i Anastazji. F. S. Dlatego też potem odmawia Juliasiewiczowej wynajęcia mieszkania.Pieniądze są w życiu Dulskiej jedną z najważniejszych wartości. Bezwzględna walka. Umiera w nędzy. Prus "Lalka" . by po tem zaprzepaścić wszystko.i bez charakteru (młody Szlangbaum. Reymont "Ziemia obiecana" Pieniądz jest siłą napędową wszystkich działań. dlatego też odrzucają oni projekt Judyma. J. Patrz: miłość trudna. By zemścić się na dawnych wrogach. które sprzedaje chętnie. E. uczta . Podobnie jak tamten stara się wzbogacić. Pieniądz stał się dla niego bożkiem. by zdobyć środki na odbudowę spalonej fabryki. ale nie ułatwiają zdobycia Katarzyny. Patrz: miłość trudna. W zamian za to nie otrzymał nic. jak i folgować zachciankom panny Izabeli. czyli opowieść wigilijna o Duchu" . zdobycie pieniędzy. nigdy nie skorzysta z tych zasobów. odgrodzony od świata i skoncentrowany na zarabianiu pieniędzy. Karol Borowiecki poślubi prymitywną Madę Muller. W sprawie z Hanką najbar dziej bolesna staje się dla niej konieczność wydania tysiąca koron. W sytuacji krytycznej. lecz także po to. część przechowuje w drewnianych beczkach. bez reszty oddany pieniądzom. Zabiera z mieszkania Alony Iwanownej kosztowności i pieniądze. Dickens "Kolęda proza. Tytułowy bohater. Bronte "Wichrowe Wzgórza" . by leczyć także ludzi ubogich. Zakończenie tej historii pokazuje. G. Zola "Nana" . Patrz też: miasto. Żyjąc ponad stan. mieszczanin zdobywający majątek w czasie Rewolucji. Grandet nie lokuje wszystkich pieniędzy w interesach. nie waha się wynajmować mieszkania kokocie. Zdobyte pieniądze wydaje na bieżące potrzeby. Patrz: śmierć. Zola "Wszystko dla pań" Tytuł powieści to nazwa magazynu dla pań.Jednym z wątków powieści jest rozprowadzanie przez dzieci 118 . E. Co prawda. dochodzi do wielkiego majątku. Pieniądze majora zdecydowały o szczęściu młodych. nie bierzejej pieniędzy dla siebie. który za wszelką cenę stara się zaimponować posiadanymi pieniędzmi. F. Grandet. która z paryskich ryn sztoków przechodzi prosto do salonów. gdzie nie ma miejsca na wzniosłe idee. Dopiero na łożu śmierci decyduje się on oddać złoto córce. Nieczuły na ludzką krzywdę. nie dały ukojenia. który przygotowuje na przyjęcie Daisy. co zapewniłoby mu wyższą pozycję społeczną. który odejdzie w przeszłość jeszcze przed końcem stulecia. S. opatrując swoją wolę następującymi słowami: Zdasz mi z niego sprawę na tamtym świecie.S. Zarobione pieniądze częściowo inwestuje w "lewe" interesy. a zarazem doskonałą "maszynkę do robienia pieniędzy".jednak ta sytuacja doskonale charakteryzuje moralność Dulskiej.M.przyjęcie. a częściowo wkłada we wspaniały dom. założonego przez Oktawa Moureta. nie pomógł też zdobyć przyjaciół. Podobnie jest w Cisach. zajmuje się także przemytem broni. Patrz: córka. zaciąga długi u miejscowego lichwiarza. a także na samego siebie (żyje więcej niż oszczędnie). Szkoda mu każdego grosza wydanego na innych. jakie podejmują "Lodzermen sche". Żeromski "Ludzie bezdomni" O pozycji lekarzy warszawskich nie decydują ich umiejętności. W.Bohaterem tej noweli jest Ebenezer Scrooge. Pomimo że będzie cierpiał okrutną biedę.S. major Hawryłowicz w momencie śmierci oddaje zaoszczę dzone przez siebie pieniądze. G. Dopiero odwiedziny duchów w noc wigilijną odmienią jego życie. Słowacki "Fantazy" . gdzie zarządcy uzdrowiska dążą do utrzymania jak największej liczby bogatych kuracjuszy. oszczędza każdy grosz. kolejny Harpagon w galerii postaci literackich. Majątek nie zapewnił mu jednak wzajemności Daisy. składać hojne datki na organizacje charytatywne. a jej mężowi grozi bankructwo.1) Historia miłosna Wokulskiego i Izabeli Łęckiej to także opowieść o bogaceniu się i wykorzystywaniu pieniędzy dla zdobycia serca ukochanej kobiety. pani Bovary popełnia samobójstwo. Żeromski opisał tu świat skorumpowany. Dostojewski "Zbrodnia i kara" . decyduje się zabić lichwiarkę nie tylko po to. zrywając tym samym zaręczyny z Anką. co straciła. Ch. prawdziwy sknera i kutwa.Rodion Raskolnikow.wieczerza . Przez obcych i znajomych traktowany był jak nuworysz. gdy nie ma pieniędzy na spłacenie pożyczki. a Judym nie może przeforsować projektu osuszenia stawów.bankructwo. Zapolska "Moralność pani Dulskiej" . w której o pozycji człowieka świadczyć będzie nie tylko jego pochodzenie. ani posiadane pieniądze. H. jak sama mówi. reprezentowany przez ludzi bez nazwiska. Dla niej jednakże najważniejsza jest pozycja społeczna mężczyzny bądź jego sława (Rossi. iż wobec niskiego pochodzenia. prosząc hrabiego Respekta o zgodę na małżeństwo Jana i Dianny. bo musi sobie "odbić" to. ale i bezlitosny przedsiębiorca. iż pieniądze nie zjednały mu przychylnej opinii. by ją okraść. "złotym cielcem". Gide "Fałszerze" . Fitzgerald "Wielki Gatsby"Tytułowy bohater przypomina nieco Stanisława Wokulskiego z "Lalki". 2) Jednym z tematów powieści są zmiany gospodarcze i społeczne zachodzące w Polsce w latach siedemdziesiątych XIX wieku. Flaubert "Pani Bovary" Wychowana na romantycznej lekturze. który "pożera" sąsiadujące z nim kamienice i prowadzi do bankructwa drobnych właścicieli. Heathcliff gromadzi w swoich rękach cały majątek Lintonów i Earnshawów. w piwnicy. w świecie arystokracji nie będą się liczyć ani praca. jako przedstawiciela nowej epoki. wchodzi nowy kapitał. Potęgę pieniądza rządzącego nowym światem obrazuje nieustannie rozrastający się magazyn "Wszystko dla pań". W miejsce handlu opartego nie tylko na wymianie pieniężnotowarowej. 2) Balzac opisuje także dzieje młodego Eugeniusza Rastignaca (patrz: uczeń i mistrz).Aby Dianna nie musiała robić ofiary ze swej miłości do Jana i wychodzić za Fantazego (patrz: ofiara). czyniąc z życia żony i córki prawdziwy koszmar. ale i na wzajemnym zaufaniu kontrahentów. Żeromski "Doktor Piotr" patrz: konflikt pokoleń. ale dochody uzyskiwane z wizyt pacjentów.

do zbicia majątku. Nałkowska "Granica" . która jest jedynym "rozweselaczem" w tym świecie. był dla Wiktora Suchowiaka okazją do zarobienia dużych pieniędzy. Andrzejewski "Popiół i diament" . Bułhakow "Mistrz i Małgorza~" . Galsworthy "Saga rodu Forsyte'ów" .Głównym bohaterem powieści jest Soames Forsyte.M. Bogutowa nie została pochowana w zbiorowej mogile. Schindler pomaga swoim pracownikom. a szczególnie czas likwidacji getta warszawskiego. Ameryka tu to kraj jedynego bożka . 2) W Związku Radzieckim posiadanie obcej waluty było zakazane pod karą więzienia. a więc kimś od niego zależnym. było zdobycie majątku. 3) Kaleb Trusk. członek szanowanej rodziny burżuazyjnej.od artykułów spożywczych począwszy. szansą na zatajenie popełnionego morderstwa.Bezdomni żyją z dnia na dzień. gdy chciał spełnić ostatnie życzenie ojca i wynająwszy samolot. Chce sprzedawać konsumentom z Północy kaliforrujską sałatę. * "Pecunia non olet". przybywa do Krakowa.A.1) Podstawowym mankamentem życia codziennego w Moskwie lat trzydziestych jest brak pieniędzy. Jego małżeństwo z Ireną jest nieustanną próbą pozyskania jej względów przy pomocy prezentów. Tym samym staje sięjego dłużnikiem. chłodziarkę. a zarobione pieniądze nie uchronią go przed wymiarem sprawiedliwości. a także ułatwia ludziom opuszczenie miasta. Zajmuje się on wyprowadzaniem Żydów z getta i zapewnianiem im nowego lokum. wykonane ze szkła monety. a miał tylko 500 dolarów). Cottard nielegalnie handluje alkoholem i żywnością. jak i poznać wiele tajemnic państwowych. by tu wzbogacić się dzięki produkcji wyposażenia wojennego. By ukarać chciwość moskwiczan. która czuła się własnością swego męża.ni to niebieskie. bo oprócz nocy w cieple może jeszcze pozwolić sobie na butelkę politury. czym są naprawdę. pozostawiając prawo do decydowania kochance. Soamesowi wydaje się. Zapewnia klientom najbardziej perwersyjne rozrywki dla podbicia ceny usług. . Gdy zapada decyzja o likwidacji obozti w Płaszowie i wywiezieniu więźniów do Oświęcimia. jak i utrzymanie ich w swojej fabryce na terenie Moraw. M. 2) Adam Trusk wykorzystuje nowy wynalazek. T.ale także ograniczają człowieka (przekonał się o tym Fddie. E. Okazuje się. Jeżeli ktoś zdobył dolara. dlatego też opuściła ona rodzinę. wzorem dorosłych. że warunki panujące w Oranie są doskonałą okazją do wzbogacenia się. że bogactwo to rzecz względna. Kiedy znaleziono u Nikanora Iwanowicza Bosego dolary (dziwne. by samodzielnie prowadzić dom "U Kate". a gdy ma dwa dolary. W niedługim czasie staje się jednym z najbogatszych i najbardziej wpływowych ludzi w mieście. właściciela lombardu. na wierzchu pozłacane.Swiętego Dolara. ale także ludzi i miłość kobiety. to jest w pełni szczęśliwy. To dla pieniędzy Filip Piękny wytoczył proces templariuszom. a nie na ławce w parku. którzy noszą maski. którymi następnego dnia wypełnione są kasy w całym mieście. ptzebiegłości i talentowi do obracania pieniędzmi. za radą matki decyduje się zaciągnąć pożyczkę u starosty Czechlińskiego. nieznane banknoty . Za pieniądze dobra sprawa". Niekiedy za bogacza uznaje się posiadacza 20 dolarów (np. by wynagrodzić ojcu straty na handlu sałatą. Ziembiewicz wręczyłjej pieniądze.był jedną z przyczyn wojny stuletniej. Druon "Królowie przeklęci" W powieści Dtuona znajdujemy potwierdzenie tezy. ale na zabieg przerwania ciąży. Dla pieniędzy nie waha się popełnić morderstwa: zabija właścicielkę domu publicznego. czasem nazbyt kosztownych (olbrzymi i luksusowy dom w Robin Hill). Kaleb pali banknoty. E. Gide "Fałszerze"). by móc opłacić przywiezienie zwłok Johna do parku i pochówek). J. Z. J. (pieniądz nie śmierdzi) (Cyceron) * "Pieniądzom trzeba rozkazywać. Remarque "Cienie w raju" Ameryka początku lat czterdziestych jest rajem dla uchodźców z Europy. W tym raju przy pomocy pieniędzy można zdobyć wszystko . która przyznała się do tej sumy. Kiedy ojciec odmawia przyjęcia pieniędzy. żony Adama. 2) Dzięki pieniądzom Zenona Justyna mogła urządzić matce pogrzeb. Obok postaci ze świata historii pojawia się tutaj rodzina Spinella Tolomei. dlatego też kiedy Woland na pokazie w Varietes rozrzuca czerwońce. Robią to one nie dla osiągnięcia zysku. Po wojnie. żejest w ciąży. by ukryć swe prawdziwe oblicze. Aby ją kupić. Wchodzi w spółkę z Willem Hamiltonem. Pomagają w osiągnięciu wolności (gdy się je ma. Camus "Dżuma" . Keneally "Lista Schindlera" Austriacki przedsiębiorca. To one decydują o kręgu przyjaciół. Anita. Steinbeck "Na wschód od Edenu" 1) Głównym celem Katarzyny. 3) Sięgając do biblijnego wątku zdrady Jezusa przez Judasza. Za własne pieniądze wykupuje od Amona Gótha więźniów. Dzięki sprytowi. każda zachcianka jest możliwa do spełnienia. Za pieniądze lud się podli. to może myśleć o nocy w ciepłej kotłowni. lecz by przekonać się. iż Juda z Kiriatu zdradził Jeszuę wyłącznie dla korzyści majątkowych (największą namiętnością jego życia były pieniądze).W społeczeństwie amerykańskim pieniądze są głównym wyznacznikiem pozycji społecznej. wzbudzałyjedynie niechęć Ireny.(najmłodszych fałszerzy) podrabianych pieniędzy. Szczypiorski "Poczatek" Okres okupacji.Epidemia dżumy staje się dla Cottarda. a zarobione w ten sposób pieniądze zostawia w większej części sobie. A. a Adam ponosi iiasko finansowe. Szatan zamienia pieniądze w etykietki. na nowej tożsamości skończywszy.z podobizną jakiegoś starca) został on aresztowany. Wszystko jest kwestią ceny. Pieniądze nie pomogły mu jednak w utrzymaniu małżeństwa. by pracować w luksusowym domu publicznym. J. (piosenka ludowa "Teraźniejsze świata żądze") * "Pracując dla samych dóbr materialnych budujemy sobie więzienie. Z końcem epidemii wie jednak. postanawia sam zarobić pieniądze. 3) Kiedy Justyna poinformowała Zenona o tym.Młode pokolenie Polaków. Eddie miał własny samolot i w powietrzu mógł do woli napawać się wolnością). udaje mu się ocalić lombardczyków paryskich przybyłych z Włoch. kosztowały go cały majątek. Oskar Schindler. dzięki czemu zarabia 15 tysięcy dolarów. Głowacki "Antygona w Nowym Jorku" . a nie służyć im". Pieniądze te Bogutówna przeznaczyła nie na przyszłe wychowanie dziecka. np. wierzyciela wielu znanych osobistości. Historia kończy się tragicznie śmiercią młodego Kotowicza (por. zwany przez wszystkich Posiadaczem (stąd tytuł I tomu sagi). (Seneka) * "Za pieniądze ksiądz się modli. Względy sentymentalne nie wchodzą tu w rachubę. Sposobem na to może być posiadanie broni. a otrzymane od Sanhedrynu trzydzieści tetradrachm podrzucono do pałacu Kajfasza wraz z notatką: Zwracam przekdęte pieniądze. cała publiczność zbiera banknoty. a lata wojny wspominać on będzie jako okres największej prosperity. Jest to analogia do bohaterów powieści. J. widać. Żydzi uhonoro wali go odznaczeniem "Sprawiedliwy wśród narodów". kryminalisty i kombinatora. Na polecenie Piłata został on zasztyletowa ny w noc po śmierci Ha-Nocri. których nazwiska znalazły się na tytułowej liście. że przegrał. Bułhakow pisze. na ile można oszukać dorosłych. Zamykamy się w 119 . Kazan "Układ" . Gdy mocniej potrzeć. że pieniądze kierują biegiem historii. że za pieniądze można kupić nie tylko przedmioty czy dzieła sztuki (sam jest słynnym kolekcjonerem). M. odwieźć chorego wjego rodzinne strony. który według autora .1) Ponieważ Zenon Ziembiewicz nie ma pieniędzy na dalsze studia w Paryżu. Pierwszy jej transport dociera jednak po czasie (sałata zgniła). Z czasem odkrywa on jednak. Pomoc Żydom. ni to zielone . młodzi chłopcy kradną pieniądze swoim rodzicom. Za pieniądze patron stawa. A. Powoli staje się jednym z zamożniejszych orańczyków. Wysokie dochody zapewniło mu zatrudnienie darmowej siły roboczej (Żydów). chce czynnie uczestniczyć w życiu publicznym. A. w uznaniu jego zasług.

Może się też stać tułaczką. bezcelowym. obejmujące początkowo obszar Palestyny. śpiewając żałobne pieśni ku czci utraconej Eurydyki. 5) Naród wybran~ po wielu latach niewoli i ucisku opuszi cza Egipt pod wodzą Mojżesza i rozpo~ czyna trwającą czterdzieści lat wędrówkę przez pustynię do Kanaanu. nieustannym przenoszeniem się z miejsca na miejsce.W. by spojrzeć na żonę i musi powrócić na ziemię sam. który zakładał. (R. którzy doświadczyli niewoli.1) Kain po zabiciu swojego brata Abla zostaje skazany przeż Boga na tułaczkę. z drugiej . musi przejść przez sto wcieleń. kierowanym myślą króla Alkinoosa. gdzie przebywa jej duch. Najbar dziej znane są wyprawy. w wieku trzydziestu lat. Biblia (ST) . którą przeznaczył mu Pan. aby Odyseusz nigdy nie powrócił do rodzinnego domu. Emerson) * "Pieniądze! Ze wszystkich wynalazków ludzkości ten wynalazekjest najbliższy szatanowi". postanawia nie powrócić nigdy na Olimp. bez zdobytych w Troi łupów. Opowieść o Orfeuszu jest źródłem orficyzmu. z której już nie powróci. Poznawszy swoją przyszłość. czyli drogi. apostołowie rozpoczynają podróże misyjne. by odebrać swemu wujowi Peliasowi zagarniętą bezprawnie władzę. przemieszczanie z miejsca na miejsce po rozległych terenach. wiele wędrował po świecie. i wyrusza w przeciwną stronę. wyrusza wraz z innymi herosami na statku Argo po złote runo. mówią: "Szanowny panie psie". Czasem wędrówka może przybrać formę pielgrzymki. Najsłynniejszą jest wyprawa na Kretę. by wykonać dwanaście prac (patrz: praca). niech powróci do swego królestwa samotnie i na obcym okręcie. sprowa~ dzi do siebie całą rodzinę. Labana. wędruje po świecie. dążąc do osiągnięcia doskonałości. Aragon) * "Łatwiej ofiarujemy nasze serce niż nasze pieniądze". a jeśli jego przeznaczeniem jest jednak ujrzeć brzeg Itaki. Na swoim okręcie przemierza 120 . 3) Jakub po wykupienia pierworództwa od Ezawa i podstępnym zdobyciu błogosławieństwa ojca. (Wolter) Podróżlwędrówka Podróż/wędrówka . Niestety. (A. co stało się z córką. największą świętość Kolchidy. Lud Izraela wprowadzi do Kanaanu Jozue. odwraca się. Biblia (NT) . który ma pieniądze. Przemierza świat. że dusza. którego władców uważa za rodziców. 2) Orfeusz po śmierci żony. Paweł. przemierza całą Palestynę i przez trzy lata naucza i czyni cuda. które miażdżyły każdy okręt próbujący obok nich przemknąć. W kulturze wędrówka odbywa się nie tylko w przestrzeni. nurtu religijno-filozoficznego. np. 4) Józef. poznaje tajemnice królestwa umarłych.Przebywanie drogi do jakiegoś miejsca. 3) Św. by zwrócili mu ukochaną Eurydykę. idąc nieświadomie na spotkanie przeznaczeniu. Staje się to przyczyną jego nawrócenia i późniejszej działalności misyjnej jako Apostoła Narodów. Na rodzinną Itakę powraca na okręcie Feaków. odwiedza króla wiatrów Eola. bez towarzyszy. Wreszcie schodzi do Podziemia. do Teb. Polifem błaga swojego ojca. Posejdona. (H. które podejmuje na rozkaz Eurysteusa. którą się przebywa. zmierzając do miejsca świętego. aż zostanie rozszarpany przez menady. jak wszyscy antyczni herosi. prowadzony przez Antygonę. Przemierza wtedy cały helleński świat. twierdzącego. Po latach kiedy już pozna prawdę o swoich zbrodniach. Rodzaju 12. zabierając ze sobą żony. Dobrowolne wygnanie. Makarenko) * "Uczony dobrze zna wartość pieniądza. że dusze ludzkie po śmierci podlegają metempsychozie. Ale droga przez pustynię ma także inny wymiar: w czasie jej trwania Pan przez Mojżesza daje swemu ludowi prawa. którego Odys oślepił. musi stawić czoła Skylli i Charybdzie itd. poszukując okazji do bohaterskich czynów. nawet dzieci".. opuszczając Podziemie. Podobne poglądy głosili pitagorejczycy. gdzie udało mu się pokonać Minotaura i szczęśliwie. Udaje mu się przebłagać władców państwa umarłych. przenoszenie się. między innymi muszą przepłynąć między Symplegadami. walcząc z potworami i dokonując wielu innych bohaterskich czynów. rozpoczyna wędrówkę. później rozciągające się na cały basen Morza Śródziemnego. przy pomocy Ariadny. nie wiedząc. że świat się kręci) (musical "Kabaret") * Psu. (p~zysłowie arabskie) * "Pieniądze dają wszystko. Rachelę i Leę~ dzieci i część trzody wuja. wędruje po świecie w poszukiwaniu miejsca. które nie daje nam nic. syn~ Jakuba. Wędrówkę rozpoczyna od chrztu w Jordanie. 6) Tezeusz. by osiągnąć doskonałość. uciekając przed gniewem brata. który przyniósł dar języków. by móc przestać myśleć o pieniądzach". W drodze zostaje powalony na ziemię przez światłość z nieba i słyszy głos Jezusa. Kiedy dowiaduje się prawdy. udaje się w podróż do swojego wuja. Mitologia .klątwą cyklopa Polifema. 3) Odyseusz po zakończeniu wojny trojańskiej tuła się przez dziesięć lat. Ziemi Obiecanej. 1). która będzie trwała do śmierci. Po latach~ kiedy zostanie jednym z najwyższycti dostojników państwa faraonów. W czasie tej wędrówki muszą wymrzeć wszyscy. przerywa dopiero wtedy. 2) W "Dziejach Apostolskich" po otrzymaniu w Dniu Pięćdziesiątnicy Ducha Świętego. 4) Jazon. które stało się przyczyną nieurodzaju na ziemi. sprzedany przez nienawidzą= cych go braci kupcom madianickixn~ odbywa podróż do Egiptu.1) Demeter po uprowadzeniu Persefony przez Hadesa. (N. jej kresem jest ukrzyżowanie w Jerozolimie. (A. Coward) * "Pieniądze często kosztują bardzo dużo". Podczas swojej podróży Odys przeżywa liczne przygody: trafia na wyspę czarodziejki Kirke. Jest więc ta wędrówka początkiem judaizmu jako systemu religijnospołecznego. nawet Mojżesz. dla czego warto byłoby żyć". najpierw w postaci Dekalogu. mówiąc: Wyjdź z twojej ziemi rodzinnej i z domu twego ojca do kraju. 8) Eneasz po upadku Troi ucieka wraz z grupką ocalałych z płonącego miasta. Zgromadziwszy wokół siebie dwunastu apostołów. wyjść z labiryn tu. Medeę i wraz z nią powraca do rodzinnego Jolkos. 5) Herakles przez całe życie wędruje po świecie. Pd czternastu latach służby u Labana Jakub odbywa drogę powrotną do Kanaanu. zanim uda mu się powrócić na rodzinną Itakę. postanawia nie wracać do Korynfu. krainy umarłych rządzonej przez Hadesa i Persefonę.1) Jezus. co później stanie się przyczyną niewoli egipskiej narodu wybranego.: wędrówka dusz podróż w głąb samego siebie. według tradycji.samotni ze złotem rozsypującym się w palcach. później w postaci szczegółowych przepisów. by tam prześladować wyznawców Chrystusa. byją odnaleźć. 7) Pełnoletni Edyp udaje się do wyroczni delfickiej. jeszcze pod imieniem Szawła. (L. Odtąd będzie błąkał się po świecie. udaje się w podróż do Damaszku. Balzac) * "Pieniądze są tylko środkiem. często przyjmując funkcję piastunki królew skich dzieci. Według niektórych mitografów stary Odyseusz wyrusza w jeszcze jedną podróż. wyruszy na tułaczkę po Grecji. kolejne odwiedzanie wielu miejsc w poszukiwaniu czegoś. dobytkiem i sługami' z Charanu do Kanaanu. który ci ukażę (Ks. oślepiwszy się. którzy mszczą się za zniszczenie ich ukochanego miasta Troi. ale bogaty nie zna wartości wiedzy". wędrują przez kolejne wcielenia. którzy powoływali się na nauki Pitagorasa. Podczas podróży Argonauci przeżywają wiele niebezpiecznych przygód. gdy Zeus nakazuje Hadesowi uwolnić Persefonę. ziemi. Po zdobyciu złotego runa Jazon uprowadza córkę władcy Kolchidy. Jego wędrówkajest zjednej strony spowodowana gniewem bogów. 2) Abraham wędruje z całą rodziną. spotyka syreny. de Saint-ExupBry) * "Money makes the world go round!" (Pieniądze sprawiają. podróź w czasie. Eurydyki.

Odtąd Żyd Wieczny Tułacz przemierza nieustannie świat. wiedzie ku zbawieniu. dużo podróżują. Towarzyszy mu wierny błazen. Ks. w których Don Kichote widzi przerażające olbrzymy. Za jej sprawą może zwiedzać najodleglejsze i najbardziej egzotyczne krainy. w którym na kolejnych tarasach pokutują za swoje grzechy ci. zawijając między innymi do Kartaginy. Gdy podczas tej wędrówki zatrzymał się w pewnym mieście.Odyseusz. dwaj olbrzymi. Tu także spotka go śmierć. II" (Niezwykłym i nie leda piórem opat rzony. pozwala człowiekowi wędrować po całej ziemi. między innymi wyrusza do Irlandii. by sprowadzić na dwór króla Marka Izoldę Jasnowłosą. Przesycona alegoriami i symbolami opowieść o wędrówce Dantego interpretowana jest najczęściej jako obraz upadku człowieka na samo dno grzechu i jego powolnego dźwigania się z bożą pomocą ku ~czyszczeniu i świętości. W swoich wędrówkach spotyka wielu ludzi. Dante Alighieri "Boska Komedia" Trzydziestopięcioletni Dante. pokazując miejsce. którzy traktują go jako niegroźnego szaleńca. dokonuje bohaterskich czynów. które bierze za oddział wrogiego wojska. Zawarł w niej też autor całą. Przerażonego Dantego ratuje z opresji duch Wergilego. Z. Jest to obraz mający horacjański sens ..Przemieniony po śmierci w łabędzia poeta nad Ikara prędszy przeważnego.. "Legenda o Żydzie Wiecznym Tułaczn"-Znana od VII w.) . którą idzie się wygodnie. Wergiliusz "Eneida" . Tasso "Jerozolima wyzwolona" Epos opowiada historię pierwszej wyprawy krzyżowej.dzieła poety zapewnią mu nieśmiertelną sławę wśród wszyskich ludów cywilizowanego świata.) "Dzieje Tristana i lzoldy" .) . Na samym dnie Piekła cierpią najwięksi zdrajcy ludzkości: Judasz. Aleksym" Nazajutrz po ślubie Aleksy opuścił rodzinny dom i młodą żonę i wyruszył w stroju żebraka na wędrówkę. W drodze muszą walczyć zarówno z siłami zła.Rycerze Okrągłego Stołu bardzo często wyruszają na wyprawy. by uciec od nieszczęśliwej miłości do królowej Izoldy. wykłada teorię metempsychozy. straciwsry z oczu szlak niemylnej drogi. legenda opowiada historię Żyda Ahaswera . wędrowcy docierają do Raju Ziemskiego. Kochanowski "Do snu" Kiedy człowiek zasypia. Gargantua i Pantagruel. w głębi ciemnego znalazł się lasu. nie mogąc się ani na chwilę zatrzymać. J. Chcąc od niej uciec. Wreszcie dociera do Bretanii. sierot. który przemierza świat. Lear. Wraz z nią będzie Dante zwiedzał Raj. syn Poloniusza. 2) Hamlet. stają przed nim Pantera. Bedier (oprac. Druga. kiedy odwiedził Francję. 121 . Jej pokonanie możliwe jest tylko wówczas. Wspomagają ich w tej walce aniołowie. Kochanowski "Do gór i lasów" Prezentując swoją poetycką biografię. tym cięższe grzechy i cięższe kary. J. kielicha. najprawdopodobniej 25 marca 1300 roku. gdzie poznaje Izoldę o Białych Dłoniach. J. Pierwsza. wraz z Gildensternem i Rosenkranzem udaje się w podróż do Anglii. gdzie Wergiliuszasymbol ludzkiej mądrości w funkcji przewodnika zastąpi Beatrycze . przeżywając różne przygody..Po ukończeniu gimnazjum Lubrańskiego w Poznaniu Janicki zostaje wysłany przez Piotra Kmitę w podróż do Włoch. Później. Wspinając się coraz wyżej. we własnym mniemaniu. ślepy. wyrusza w podróż do Francji. T. Rabelais "Gargantua i Pantagruel" Bohaterowie opowieści Rabelais'go. Na przykład Gargantua podróżuje do Paryża. Niemcy i Włochy. Wówczas Chrystus powiedział: Ja odpocznę. Człowiek może w swojej egzystencji wybierać pomiędzy dwiema drogami. Jego wędrówka skończy się dopiero wówczas. wędruje po całej Europie. Następnym etapem wędrówki Dantego jest Czyściec. uleczony z szaleństwa. by walczyć w obronie uciśnionych. symbolizujące ludzkie grzechy. gdy Bóg wspiera człowieka. wiedzę człowieka średniowiecza o świecie. która była darem króla Numidów. wysłuchawszy pouczeń ojca. Wraz z giermkiem Sancho Pansą trzykrotnie wyrusza na wyprawy.patrz: mitologia . który zjawia się z zaświatów i obwieszcza. Szekspir "Król Lear" - Podzieliwszy swoje państwo pomiędzy córki. który uderzył przechodzącego obok jego domu Chrystusa dźwigającego krzyż (w innym wariancie Ahaswer plunął Jezusowi w twarz). które się za jego sprawą działy. wdów. Morsztyn szczegółowo opisuje tę wędrówkę myśli. przyniosły mu sławę świętego.całe Morze Śród ziemne. Lew i Wilczyca. gdy u kresu świata Chrystus powróci na ziemię. Tak rozpoczyna się jedna z najbardziej znanych w historii kultury europejskiej podróży. gości go królowa Dydona. Kochanowski "Pieśń XXIV. by wzorem innych humanistów studiował na najsłynniejszych uniwersytetach. łecz ty będziesz chodził. Morsztyn "Myśl ludzka" Myśl. na rozkaz Klaudiusza. prowadzi ku potępieniu. Dante prowadzony przez Wergiliusza zwiedza najpierw Piekło. poszukując Świętego Graala. J. Morsztyn "Emblema 27" (Stawiaj kroki moje. Kasjusz i Brutus. W. Pantagruel wędruje po morzu. niezwykle bogatą. że wiatry skierowały statek w inną stronę i Aleksy powrócił do rodzinnego Rzymu. wspomina Kochanowski podróże po Europie.Don Kichote po lekturze średniowiecznych romansów rycerskich popada w obłęd i postanawia zostać błędnym rycerzem. Janicki "Elegia o sobie samym do potomności" . od południowych po północne jej krańce. jadąc na olbrzymiej kobyle. Bógjednak sprawił.Tristan odbywa wiele podróży. umiera. F. K. poszukując przygód w Lonii.1) Laertes. Po powrocie z ostatniej wyprawy. i stadem baranów. Aleksy wsiadł na okręt żmierzający do Syrii. "Legenda o św. odwiedzi wszystkie kraje Europy. Przeżywa także. tuła się po swoim byłym królestwie. Wreszcie przybija do brzegów Półwyspu Apenińskiego. Niestety. byją wyzwolić z rąk pogan.on sam) założą w przyszłości miasto Rzym . by bronić honoru dam. Anchizes.symbol mądrości bożej.. Gonerylę i Reganę. błędnego rycerza. póki nie powrócę. Podczas swojej tułaczki Eneasz przeżywa wiele niebezpiecznych przygód. którym przewodzi Pluton-Lucyfer. cuda. Najsłynniejsze są jednak wędrówki Parsifala z Walii. (w innej wersji Kartafilosa).1) patrz: mitologia-Eneasz. de Cervantes Saavedra "PrzemyśIny szlachcic Don Kichote z Manczy" . niezwykłe przygody. postanawia na zmianę mieszkać u każdej z nich. Gawii. między innymi schodzi do Podziemia. czasem staje się obiektem żartów i kpin.wędrówki. Gdy próbuje odnaleźć drogę powrotną. wygnany przez okrutne córki. dociera nawet do sfer niebieskich. król Brytanii. Z. który jest kresem jego tułaczki. Legendy arturiańskie . W. Szekspir "Hamlet" . którego według legendy używał Chrystus podczas Ostatniej Wieczerzy i do którego póź niej Józef z Arymatei zebrał Jego krew spływającą z krzyża. Homer "Odyseja" . mimo że życie upływa im głównie na jedzeniu i piciu. gdzie dusze oczekują na powrót na ziemię. którą zaślubia. poszukując okazji do spełnienia bohaterskich czynów. Niestety. którym Bóg nie odmówił miłosierdzia. by służyć Bogu.nową Troję. gdzie. M. Fryzji. by wreszcie w Empireum kontemplować obecność Boga. przykra i wąska. pierwiastek boskiej doskonałości. jak i ze słabością własnych charakterów. 2) Podczas pobytu Eneasza w krainie umarłych jego ojciec. odwiedzając najróżniejsze miejsca. Rycerze wędrują do Jerozolimy. choroba zmusza młodego poetę do powrotu do kraju. Im niżej scho dzą.jego dusza rozpoczyna wędrówkę.Motyw życia . że z polecenia Boga zostanie jego przewodnikiem w wędrówce po krainie umarłych. gdzie w kolejnych kręgach cierpią grzesznicy. Alemanii i Hiszpanii. Tu jego potomkowie (albo w innych wersjach mitu . Do najbardziej znanych należą walka z wiatrakami. Podczas ataku piratów udaje mu się jednak uciec z okrętu i powraca do Danii. w czasie których wędruje po całej Hiszpanii. odwiedzając mijane wyspy.

poznaje nowe systemy państwowe. II Dusze. Boże. Dalsza wędrówka przypomina dwie wielkie bitwy z historii Grecji: bitwę w wąwozie Termopile i bitwę pod Cheroneą. kraj olbrzymów i krainę rozumnych koni. Wreszcie wygląd przedmieść Petersburga i samej stolicy jest obrazem carskiego despotyzmu i wyzysku narodów imperium. D. postanawia wyruszyć w świat. staje się pretekstem do snucia dygresji na temat poezji. Podróżują przez pusty. We Włoszech przekonuje się. A. Kunegunda (ukochana Kandyda) ze starą służącą. małości człowieka w obliczu Bo.Wraz z wojskami Czarnieckiego Pasek wyprawia się do Danii. do Petersburga. J. Wreszcie Kordian dociera na szczyt Mont Blanc... Lemuel Guliwer. bohater. Byron "Giaur" . Prz