Anioły Anioty - Istoty niematerialne pośredniczące między ludźmi a Bogiem, zwyk le uosabiające doskonałość i dobroć.

Przedstawia się je najczęściej jako pięknych mężczyzn z wielkimi białymi skrzydłami, czasem jako pulchne uskrzydlone dzieci (na wzór amorków). Biblia (ST) - 1) Anioły z ognistymi mieczami strzegą wejścia do Edenu i drogi do drzewa życia po wygnaniu człowieka z raju. 2) Aniołowie towarzyszą Bogu, gdy odwiedza Abrahama przed zniszczeniem Sodomy i Gomory. 3) Dwaj aniołowie udają się do Sodomy i zamieszkują w domu Lota. Ich niezwykła uroda wzbudza żądze w miesz kaficach miasta, tak że domagają się od Lota, by im ich wydał. Za karę aniołowie porażają wszystkich tych mężczyzn ślepotą. Potem wyprowadzają Lota i jego rodzinę z płonącej Sodomy. 4) Anioł Pański powstrzymuje Abrahama przed złożeniem ofiary z Izaaka. 5) Sen Jakuba patrz: sen. Biblia (NT) - 1) Anioł zwiastuje Maryi, że zostanie matką Syna Bożego. 2) Pasterze zostają powiadomieni przez Anioła Pańskiego, że narodził się Zbawiciel. 3) Anioł ostrzega Józefa przed zamiarami Heroda i nakazuje mu udać się do Egiptu. 4) Anioł Pański zstąpit z nieba (...) odsunąt kamień z grobu Chrystusa. Postać jego jaśniata jak błyskawica, a szaty jego byty biate jak śnieg. (Mt. 28,3). Kiedy trzy Marie przyszły, by namaścić ciało Jezusa, anioł rzekł do nich: ...szukcicie Jezusa Ukrzyżowanego. Nie ma Go tu, bo zmartwychwstai, jak powiedział. (Mt. 28,5-6). 5) W widzeniu św. Jana aniołowie odgrywają niezwykle ważną rolę. To oni pieczętują na ~zol~nch sługi Boga naszego, oni trąbią w kolejne siedem trąb zapowiadających kataklizmy, które niszczą ziemię. Św. Tomasz z Akwinu Aniołowie są bytami pośrednimi między człowiekiem a najdoskonalszym bytem Bogiem. Jako czyste inteligencje pozbawione są płci. "Pieśń o Rolandzie" - 1) Przez anioła Bóg oznajmia Karolowi Wielkiemu, by przekazał miecz Durendal jednemu ze swoich

hrabiów i wodzów. Władca oddaje najdoskonalszy z mieczów najdoskonalszemu ze swoich parów - Rolandowi. 2) Kiedy Roland umiera, ofiarowuje Bogu swoją prawą rękawicę. Bierze ją z jego dłoni anioł Gabriel. 3) Aniołowie Cherubin, Michał i Gabriel niosą duszę hrabiego Rolanda do raju, by złożyć ją przed tronem Boga. Anonim zw. Gallem "Kronika polska" - 1) Do Gniezna przybywają dwaj aniołowie i udają się do księcia Popiela, który świętuje postrzyżyny swoich synów. Jednak nie zostali zaproszeni na ucztę, lecz (...) odpędzeni w krzywdzący sposób od wejścia do miasta. 2) Odpędzeni od książęcych wrót aniołowie udają się do chaty oracza Piasta, który także obchodzi uroczystość postrzyżyn swego syna. Zostają tu przyjęci, mimo ubóstwa gospodarzy, bardzo serdecznie. Za ich sprawą skromny poczęstunek, który przygotowała żona Piasta, staje się obfitą ucztą. Cudowne rozmnożeniejadła zebrani traktują jako wróżbę niezwykłych losów Piastowego syna, któremu aniołowie nadają podczas postrzyżyn imię Siemowita. "Lament świętokrzyski" (Posfuchajcie, bracia mita...) Stojąc pod krzyżem, Maria czyni wyrzuty aniołowi Gabrielowi, że zwiastował jej wielką radość, a tymczasem jej udziałem jest niewysłowione cierpienie, ponieważ patrzy na męki swojego Syna. J.W. Goethe "Faust"-Po śmierci Fausta anioły toczą walkę o jego duszę z szatanami. To one zwyciężają i Faust nie zostaje potępiony. A. Mickiewicz "Dziady" cz. IV Kobieta jest istotą tak piękną, że urody zazdroszczą jej nawet aniołowie. A. Mickiewicz "Dziady" cz. III 1) W celi Konrada aniołowie wyjawiają, że to one uprosily Boga, by bohater został oddany w ręce wroga i przeszedł próbę. 2) Po wielkim monologu Konrada, w którym wyrażał on bunt przeciwko Bogu, aniołowie walczą z diabłami o jego duszę. 3) W scenie sądu nad Konradem aniołowie dzielą się na dwa chóry. Jeden oskarża go, drugi broni, mówiąc, że on kochat Naród, on kochał wiele, on kochat wielu. Zwyciężają 1

aniołowie-obrońcy i Konrad nie zostaje potępiony. J. Słowacki "Anhelli" - 1) Anielica Eloe opiekuje się grobami wygnańców, bo sama została wygnana z Nieba za miłość do człowieka. 2) Dwaj aniołowie, wysłannicy Boga, przybywają do osady wygnańców i są świadkami strasznych scen, jakie się tam dzieją. 3) Anielica Eloe zabiera ciało zmarłej Ellenai i na swoich skrzydłach składaje do grobu. 4) Dwaj aniołowie, ci sami, którzy przed wiekami odwiedzili Piasta, przybywają do Anhellego, by obwieścić mu bliski już koniec jego ziemskiej wędrówki. 5) Kiedy za sprawą Szamana dziecko wywołuje duszę uśpionego Anhellego, ukazuje się onajako duch mający postać piękną i barwy rozmaite i skrzydła biaie na ramionach. A ujrzawszy się wolnym poszedł ów Anio~ na wodę i po słupie świat~ości księżycowej odchodzit na połudn ie, do ojczyzny Anhellego. Gdy na rozkaz Szamana musi powrócić do ciała młodzieńca, czyni to ze smutkiem. Z. Krasiński "Nie-Boska komedia" Aniołowie powstrzymują hrabiego Henryka przed skokiem w przepaść, do którego nakłania go Szatan. J. Drda "Igraszki z diabłem" - 1) Anioł codziennie odwiedza starego pustelnika, który żywi się korzonkami i szarańczą, i przynosi mu z Nieba chleb pański. Ten sam anioł ujawni potem, jakie kary czekają bezwzględnego zbója i pozbawionego współczucia dla ludzi pustelnika, jeśli nie zmienią swego postępowania i nie odpokutują za grzechy na ziemi. 2) Anioł z ognistym mieczem pojawia się w Piekle i wspomaga dzielnego żołnierza w jego walce z diabłami 0 odzyskanie cyrografów na dwie niewinne dziewicze duszyczki. J. Andrzejewski "Teraz na ciebie zagłada" - W opowieści Adama o początkach rodzaju ludzkiego Bóg, kiedy wypędził przeklętych (...) z rozkoszy Edenu (...) postawił u bram Raju Anioia z mieczem płomienistym, aby strzec drogi do drzewa żywota. Z. Herbert "Siódmy aniot" - W niebie - jak się okazuje - panuje wzorowy porządek: każdy anioł ma swój zakres czynności, i tak: Rafael - stroiciel chórów, Azrael

- kierowca planet, Gabriel podpora tronu, Michał - hetman zastępów, Azrafael - dekorator światła, Dedrach - apologeta i kabalista. Natomiast siódmy anioł jest w pełni niedoskonały: na imię ma Szemkel, jest czarny i nerwowy, chodzi w starej wyleniatej aureoli. Herbert zastosował tu zasadę odwróconej karty: mimo że na niego sarkają inni aniołowie, a malarze mają kłopoty z poprawianiem jego urody, to właśnie on jest najbardziej anielski i po ledzku człowiekowi bliski. Trudni się bowiem przemytem grzeszników do nieba. Był nawet źa to wielokrotnie czasu na polerowanie aureoli. Czy nie jest to właśnie anielski anioł? * "Człowiekowi człowiek wciąż jeszcze jest bliższy aniżeli anioł". (G. E. Lessing) * "O aniołach i anielstwie wolę nie wspominać, to nie moja sprawa, nie znam się, nie czuję". (J. Andrzejewski)

Antyutopia Antyutopia - W przeciwieństwie do utopii, którajest wizją idealnego, egalitarnego, sprawiedliwego społeczeństwa, antyutopia jest utworem satyrycznym, ośmieszającym, parodiującym dzieła pisarzy utopijnych lub brutalnie przedstawiającym nieprzystawalność pięknych teorii do rzeczywistości. Elementy antyutopii pojawiły się już w oświeceniu w powieści sentymentalnej J. Swifta "Podróże Guliwera". Żadna z odwiedzanych przez Guliwera krain (z wyjątkiem państwa rozumnych koni) nie jest doskonała: ani Królestwo Liliputów, ani Bromdingnag (państwo olbrzym ów). Wady ustrojów i niedoskonałości w or ganizacji społeczeństw są te same, które charakteryzują Europejczyków (zawiść, rywalizacja, walka o władzę, chęć zysku, przemoc wobec słabszych). Ii.G. Wells "Wojna światów" Marsjanie, którzy napadają na ziemię i chcą okaleczyć ludzkość, w rzeczywistości obnażają tylko pustkę i jałowość sytych ''oszorobów, których

cywilizacja i tak a'eześniej czy później uległaby zagła~e. W sytuacji grożącej ze strony Marsjan apokalipsy groteskowo, ale i~ośnie wygląda właściciel, któryjako l~dyną wartość chce ratować walizkę Z~lonami złotych suwerenów. Nie na leży mieć złudzeń co do intencji napastników, którzy faktycznie wydobywają tylko to, co na Ziemi było dalekie od ideału: cywilizacja, postęp - z tym koniec! Żadnych koncertów przez jakiś milion lat nie będzie ani wystaw obrazów. Marsjanie uświadomili Ziemianom, że mogą być inne, starsze od naszego światy, doskonalsze i groźne dla cywilizacji ludzkiej. J. Zamiatin "My" Doświadczenia pierwszych lat budowania socjalizmu w Rosji prowadzą Zamiatina do bardzo pesymistycznych wniosków na temat przyszłości świata podporządkowanego jedynej słusznej ideologii. Tworzy on w swojej powieści wizję społeczeństwa, w którym jednostki konsekwentnie pozbawiane są indywidualności ludzie nie mają nawet imion, są tylko numerami. Nieustanna inwigilacja odbiera im wszelką prywatność, a jakiekolwiek uczucia są surowo zabronione. Próba buntu, jaką podejmują bohaterowie, kończy się niepowodzeniem. Tej rzeczywistości, w której żyją, nie można zmienić. Nie jest jednak Zamiatin do końca pesymistą. Skoro są tacy, którzy się buntują, być może jest jeszcze jakaś nadzieja dla świata. A. Huxley "Nowy, wspaniały świat" - Pisarz ukazał w powieści rezultat obłędnego i konsekwentnego totalitaryzmu w obrazie Stanów Zjednoczonych Świata, a dokładniej Europy Zachodniej pod rządami Kierownika Generalnego, Jego Fordowskiej Mości, Mustafa Monda. Jest to prognoza dla świata, który uległ szokowi przyszłości (termin Toflera) i opiera całą swą przyszłość na najnowszych odkryciach naukowych, pozwalających sterować i manipulować człowiekiem już w momencie jego poczęcia, niszcząc w ten sposób wszelką wolność i indywidualność. Swą anty utopię Huxley otwiera relacją: Nad głównym wejściem napis: Londyński Ośrodek Wylęgu i

Przysposobienia. Poniżej: Komunikacja. Standaryzacja. Stabilizacja. W tym Nowym Swiecie czas liczy się od narodzenia Henry'ego Forda (konstruktora pierwszego samochodu i sprawcy obłędnej ery samochodowej). Jest to świat, gdzie w wyniku oszałamiającego rozwoju techniki ludzkość została zupełnie odczłowieczona. Zostaje też poddana ostrej, naukowej tresurze, która sprawi, że każdy osobnik będzie działał jak automat. Bo postęp nie ogranicza się tylko do wylęgu embńonów, chodzi też o to, aby każdego przeznaczyć do odpowiedniej pracy i wyspecjalizować tylko w tym zakresie. Dzięki nowoczesnym technikom człowiek ma tu być idealnym (bo bezkrytycznym) odbiorcą rozkazów. S. Żeromski "Przedwiośnie" - W wyniku rewolucji w Baku wcale nie wyłania się nowy, wspaniały świat, a wręcz odwrotnie: jest to rzeczywistość, w której do głosu dochodzi przemoc i prawo pięści. Przestaje się liczyć prywatność (poczynając już od prywatnych kosztowności i pieniędzy aż do jednakowych poglądów politycznych). Z przeciwnikami rozprawa jest krwawa i radykalna. Ten nowy świat jest też rzeczywistością, w której zabija się wszellcie piękno (symboliczna scena grzebania trupa młodej, pięknej Ormianki). M.A. Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" - Czas powieści to rzeczywistość lat dwudziestychtrzydziestych w Mosk wie. Już doskonale widać, jaki jest ten porewolucyjny, "wspaniały" świat. Nie ma w nim miejsca na prywatność, a wszelkie przejawy indywidualizmu są tępione. Obowiązuje jeden ustrój ijeden światopogląd. Ludzie, skupieni na zaspokajaniu swoich najniezbędniejszych potrzeb (mieszkanie, jedzenie, ubranie), nie mają czasu na myślenie. I o to właśnie chodzi. Nagradzani są ci twórcy, którzy tworzą zgodnie z obowiązującą ideologią, "nieprawomyślni" są prześladowani, np. Mistrz. Mnożą się tajemnicze zniknięcia osób niewygodnych, a za łapówkę wszystko można załatwić. Rozbudowany został system inwigilowania obywateli i donosów. Miejscem, gdzie izoluje się opornych lub krnąbr 2

nych indywidualistów, jest szpital psychiatryczny. G. Orwell "Folwark zwierzęcy" Jest to wizja formowania się państwa totalitarnego. Zwierzęta, które nie chciały pracować na ronesa (one miały tylko obowiązki, on miał tylko przywileje), dokonały przewrotu, przejęły władzę. Orwell pokazuje drogę porewolucyjnego systemu, którą da się streścić: od utopii do jej zaprzeczenia (antyutopii). Wszystkie początkowe demokratyczne ustalenia, mające służyć dobru obywateli, są powoli, ale systematycznie i konsekwentnie łamane. Wyszkolone psy (policja) będą doskonałym aparatem ucisku obywateli. Napoleon jako władca absolutny i despotyczny potrafi rządzić, otumaniając poddanych demagogicznymi hasłami: to dla waszego dobra pijemy mleko i jemy jabłka. Motłoch ma pracować i słuchać władzy, a jej żyje się coraz lepiej i apetyt rośnie w miarę jedzenia. Funkcjonuje tu bardzo wygodne hasło: my - reszta świata, przy czym całe zło, niepowodzenia systemu można złożyć na tzw. wroga ludu, który nie śpi. G. Orwell "Rok 1984"-Utwór o podobnym charakterze jak "Folwark zwierzęcy". Panującym w Oceanii ustrojem jest angsoc, oparty na przemocy, okrucieństwie, nienawiści (urzędowy Tydzień Nienawiści) i propagandzie sukcesu: głos z teleekranu trajkotał o wy'to pie surówki i przekroczeniu Dziewiątego Planu Trzyletniego. Obywatele są inwigilowani (działa Policja Myśli), donoszą sąsiedzi, a nawet własne dzieci (Liga Kapusiów). Ludzie żyją w warunkach nieludzkich: wszystkojestracjonowane, brak żywności (np. czekoladę można kupić na czarnym rynku, a po masło jeździ się na wieś i szmugluje do miasta), mieszkania, sklepy i kawiarnie są obskurne, brudne. O wszystkim decyduje Wielki Brat, Idóry ma swoich strażników w postaci O'Bńena, który uświadomił Winstona, co do praw w tym świecie: rządzimy materic~ bo rządzimy umysłami. Rzeczywistość mieści się w mózgu (...), to my ustanawiamy prawa przyrody (...). Czy powoli wyłania ci się obraz tworzonego przez nas świata? Jest

dokładnym przeciwieństwem idiotycznych, hedonistycznych utopii (...) Dawne cywilizacje twierdZiły, że opierają się na wartości, nasza budowana jest na nienawiści. Postęp w naszym świecie oznacza postęp bólu (:..) Tniesiemy sztukę, literaturę, naukę ". W. Golding "Władca much" - Na bezludnej wyspie chłopcy rozpoczynają tworzenie nowego państwa od zera, wybierają przywódcę, ustanawiają prawa, które miałyby szanować obywateli i ich wolność. Zaczyna się idealnie: chcą budować szałasy, podzielili funkcje, msją mądrego przywódcę - Ralfa. Goldihg chce jednak powiedzieć, że utopie nie mają szans realizacji i wcześniej czy lZóźniej, za sprawą samych obywateli, zaxnieniają się w swoje zaprzeczenie. Pod dowództwem Jacka chłopcy po~aują się bowiem silni, bezkarni, uwie~, że prawo dyktuje silniejszy. Kolejne Z~ójstwa będą potwierdzeniem gorz~j prawdy historycznej aż do finało~'~go polowania na Ralfa, które pokaże, l~k łatwo zręczny demagog może maniP~Iować th~mem. S. Grochowiak "Utopia" - Poeta dowodzi prawidłowości ludzkiej natury, polegającej na potrzebie tworzenia mitów, ideałów; jednym z nich jest myśl o idealnym państwie - Utopii. Kolejne epoki potwierdzały złudność takich marzeń (palone czarownice, mason, który rozkłada bomby, wrogowie Utopii mieszkający w chlewiku). poeta pokazuje sztuczność takiego idealistycznego świata: na Utopii zaczęto od wdziewania peruk. Rzeczywistość zaś jest brutalnie konkretna i daleka od umowności: goły, przerażony Żydek, który gryzie czosnek, ma katar i nie chce wstąpić do wojska. Poeta pyta: gdzie podziałaś się wyspo?. W. Szymborska "Utopia" - Tu rzeczywistość przypomina biblijny raj (Pewność Niewzruszona, jezioro Głębokiego Przekonania, jeśli jakieś zwątpienie, to wiatr je rozwiewa, krzaki aż uginają się od odpowiedz~~. Jednak wyspa jest bezludna, a ślady stbp prowadzą do morza. Skąd taki powszechny exodus? Poetka jest ptzekonana o wyższości życia (tej bezpowrotnej topiely nad

wszelltimi teońami i idealnymi systemami, które zawsze zawierają jakieś elementy tak dobre, że aż skierowane prceciwko człowiekowi. * "Mimo powabów wyspa jest bezludna, a widoczne po brzegach drobne ślady stóp bez wyjątku zwrócone są w kierunku . morza. Jak gdyby tylko odchodzono stąd". (W. Szymborska) * "Utopię już nie raz widziano jako wyspę często, tę na Morzu Śródziemnym obróconą ku słońcu. Było to w czasach ujeżdżania aniołów biednych anemicznych zwierząt Których pyski zmęczone zwisają w ołtarzach. Gdzie podziałaś się wyspo? Płyną nad twym szkieletem statki ładowne w śledzie". (S. Grochowiak)

Apokalipsa Apokalipsa (z greckiego apokalypsis objawienie, odsłonięcie) - To szczególny rodzaj wypowiedzi, przedstawiającej tajemnice czasów ostatecznych, wyjaśniającej sens dziejów, zawiera proroczą wizję wydarzeń towarzyszących końcowi świata. W Biblii zwłaszcza Objawienie św. Jana. Celem jej jest przedstawienie dla' pokrzepienia serc ostatecznego triumfu dobra nad złem. Biblia (ST) - 1) Księga Izajasza, która należy do tekstów profetycznych. Jest to wypowiedź prorokaIzajasza przepowiadającego czas gniewu bożego i kary bożej za wszelkie grzechy i nieprawości: Albowiem dzień pana zastępów przyjdzie na każdego pysznego i wyniosłego i na każdego wywyższonego. Zapowiada ludowi izraelskiemu gniew Pana, który ziemię obróci w pustynię ( 13,9) na podobieństwo Sodomy i Gomory (13, 19). 2) Księga Ezechiela - wypowiedź proroka utrzymana w podobnym tonie jak Izajasza, zapowiedź spustoszenia ziemi i wygubienia ludzi za grzechy: idzie czas, przybliża się dzień (7,12). Pojawiają się obrazy zagłady: ogień, śmierć, mór, aniołowie z mieczami ognistymi jako symbole kary bożej (9). 3)

Księga Daniela - mówi o odwróceniu się Izraelitów od pana, szerzącym się grzechu, łamaniu praw bożych: zgrzeszyliśmy i przewrotnieśmy czynili i niebożnieśmy się sprawowali (...) i nie słuchaliśmy sług Twoich (9, 5-6), stąd zapowiedź kary, która ma nadejść. Biblia (NT) Objawienie św. Jana - ostatnia księga Nowego Testamentu, zamykająca całość Historii Świętej. Jej autorstwo przypisuje się jednemu z uczniów Chrystusa, św. Janowi, który napisał ją na zesłaniu na wyspie Patmos w czasie prześladowania pierwszych chrześcijan. Apokalipsajest wizją walki dobra ze złem, obrazem sądu ostatecznego. Pełna jest niejasnych, nie zawsze jednoznacznych symboli, np. Baranek (ofiara Chrystusa), Babilon (symbol pogańskiego świata, bałwochwalstwa), cztery zwierzęta (czterech ewangelistów), bestia i siedmiogłowy smok (szatan), kobieta przyodziana w słoneczną szatę (zwycięska Matka Boska). Księga obfituje w wiele obrazów zagłady (szarańcza, ogień), cechuje ją też symbolika liczb, np. siódemka jest cyfrą boską (siedem aniołów, siedem trąb), zaś liczba 666 symbolizuje bestię (Szatana). Z. Krasiński "Nie-Boska komedia" Naprzeciwko siebie stanęły dwa obozy: arystokracji na czele z hrabią Henrykiem i ludu, któremu przewodzi Pankracy. Nie jest to nawiązanie do biblijnego motywu walki dobra ze złem, bo oba ugrupowania opanowane są przez szatana. Arystokraci są tchórzliwi, sprzedajni, nieludzcy, zaś lud opętany jest żądzą mordu (nam jedno - bydło czy panów rżnąc~ i zniszczenia. Krasiński nawiązuje do Heglowskiego teatru his- . torii, gdzie ludzie są tylko wykonawcami woli Ducha Świata, toteż w "nie-Boskiej komedii" Bóg nie traci kontroli i nad tym, co ludzie robią i zjawi się, gdy będą odgrywali komedię "nieboską" (szatańską), aby ich osądzić. Patrz: rewolucja, teatr świata, zło. J. Kasprowicz "Dies irae" Wizja końca świata i sądu ostatecznego przedstawiona w sposób ekspresjonistyczny. Zgodnie z zapowiedzią biblijnych proroków, na głos trąb 3

wzywających na sąd . boży rozstępuje się ziemia i z jej szcze- : lin wypełza całe zło: żmije, pijawki, jaszczurki. Na świecie szaleje niszczący ogień, słychać pękanie bloków skalnych i szum wichru niosącego zagładę. Trąby wzywają na sąd zarówno żywych, jak i umarłych. Temu katastroficznie pokazanemu widowisku przypatruje się zimny, lodowaty Bóg. Patrz też: katastrofizm. J. Kasprowicz "Święty Boże, święty mocny" - Obraz ostatnich chwil istnienia ludzkości. Dominują barwy ekspresji: czerwień pożarów i czerń chmur oraz świata zapadającego się w nicość. Niebo pęka z ogromnym hukiem, znikają góry, lasy walą się w rozpadliny ziemi. Na tle tych zhiperbolizowanych obrazów odbywa się walka archanioła Michała (dobro) z Szatanem (zło). J. Czechowicz "modlitwa żałobna" - Katastroficznej wizji zbliżającej się zagłady świata (świat nieistnienia skryje nas), która w wierszu pojawia się na zasadzie przeczucia (czas przyszły: będzie się toczył wielki grom), towarzyszy typowo apokaliptyczne obrazowanie: zórz ogniowa kra, wodnista chusta skryje nas. Przerażony nadciągającą zagładą człowiek, zwraca się do Boga (skrytego w firmamentu konchach) z modlitwą o ratunek. J. Czechowicz "żal" - Oba utwory pochodzą z tego samego tomiku ("Nuta człowiecza", 1939) i oba utrzymane są w podobnym nastroju przeczucia nieuchronnego kresu: zniża się wieczór świata tego. Powtarza się obrazowanie przypominające biblijną apokalipsę: blask, huk, czerwony udój, płomienie, płacz i krzyki ludzi. Katastrofę, która nadejdzie, wyraża metafora: roztrzaskane szybki synagog. Patrz też: katastrofizm. Cz. Miłosz - "Roki" - Obraz świata pogrążającego się w ostatecznej zagładzie. Zapowiedź zbliżającej się apokalipsy ujawnia się przez obserwację wszechświata - obłoków, ziemi, nieba, a także ludzi, uwikłanych w konkretny czas historyczny, który właśnie ma się wypełnić, stąd tytuł "Roki" jako coś nieuchronnego. Powtarza się

motyw ognia (żywioł zagłady), popiołów, dymu, pogorzeliska. K.I. Gałczyński "Koniec świata" Apokalipsa pokazana groteskowo: zderzenie przerażenia mającą nadejść zagładą z kpiną i żartem. Rzeczywistość pokazana jako kompletny chaos i całkowity brak logiki: z kościołów uciekli święci, ulicami idą pochody protestujących przeciwko końcowi świata, biją dzwony na trwogę, przewracają się sklepy, cyrki (...) i różne ubikacje. Jest to apokaliptyczna wizja sługi bożego !ldefonsa, w której śmiech jest tylko formą złagodzenia lęku przed mogącą naprawdę nadejść katastrofą. S. Żeromski "Przedwiośnie" Elementy wizji apokaliptycznej pisarz wykorzystał w przedstawieniu rewolucji w Baku. Wydobył aspekty grozy, mordu, destrukcji. Pokazał rzeczywistość, która sprowadza się do porachunków ormiańskotatarskich, nieposzanowania żadnych praw. Jedyne, które istnieje, to prawo silniejszego lub prawo ulicy. Krew płynie ulicami jako rzeka wieloramienna. Rewolucja to także śmierć wszelkiego piękna (oskarżycielska wymowa trupa młodej Ormianki). T.S. Eliot "Wydrążeni ludzie'' ~'~'iersz reprezentuje nurt poezji metatizycznej. Poemat przedstawia królestwo wydrążonych, chochołowatych ludzi, których charakteryzują takie oksymorony, jak kształty bez formy, gesty bez ruchu. Świat tych ludzi to nieprzystawalność zamiarów do dokonań i idei do rzeczywistości. Wobec tego koniec takiego świata nie będzie widowiskiem, nawet apokalipsa zostaje tu pomniejszona, zamiast wybuchu jest skomlenie. T.S. Eliot "Wędrówka trzech króli" - Jest ilustracją tezy, którą poeta szerzej wyłożył w sztuce pt. "Mord w katedrze". Trzej pielgrzymi po uciążliwej wędrówce docierają do celu (narodziny Chrystusa). Jednak udział w narodzinach Chrystusa przynosi wędrowcom zagładę ich starego, dawnego świata (wróciliśmy do swych ziem, do dawnych królestw, lecz nie jest nam już łatwo w starym ładzie), takjak przyjście na świat Chrystusa przyniosło śmierć światu staremu przez ustanowienia

nowego ładu, nowego systemu wartości. J. Tuwim "Bal w Operze" patrz: katastrofizm. W. Broniewski "Krzyk ostateczny" - Wiersz pochodzi z tomiku o tym samym tytule z 1939 r. Zapowiada nadchodzącą wojnę (przeważa w utworze czas przyszły: będzie głód, pożoga i mór, spłonct miasta, runą laboratoria). Obrazowanie nawiązuje do motywów biblijnych (ogień, woda, noc, śmierć jako niewiasta przybrana w szkarłat) oraz drzeworytu Durera "Czterej jeźdźcy Apokalipsy" (pędzą czterej na zachód i wschód! Biada). Znamiona żywiołu niszczącego uzyskuje tu historia (gniewnie kroczy historia... cywilizacja oślepła). Patrz też: katastrofizm. K.K. Baczyński "Historia" Katastrofizm historiozoficzny (koncepcja historii jako cyklicznie powracających wojen, które są zagładą dla kolejnych pokoleń: idą, idą pochody, dokqd idq (...) Jak noże giną w chleb pogrążone - tak oni z wolna splywają. Piach ich pokrywa) złączony tu z katastrofizmem generacyjnym (losy każdego pokolenia, wplecionego przecież w historię swego narodu, są nieuchronnym marszem ku śmierci). K.K. Baczyński "Mazowsze" Podobna jak w "Historii" wizja dziejów, nazwana tu krwi nicią wąską i wplecione w nią losy każdego pokolenia (synowie, wnukowie). Najbardziej drastyczne obrazowanie dotyczy ostatniej wojny (kraju runęło niebo, krew czarna w supły związana - ciekła w wielkie mogiły, tłumy obdarte z serca i ciała). K.K. Baczyński "Pokolenie" z 1941 r. (Do palców przymarzły struny), "Pokolenie" z 1943 r. (Wiatr drzewa spienia). W obu utworach apokaliptyczna wizja zagłady pokolenia, o którym poeta w wierszu z 1941 r. napisze: tak się dorasta do trumny, jakeśmy w czasie dorośli. Podobny sposób poetyckiego obrazowania: rzeki ognia, krew tak nabiera w żyłach milczenia, ciągną korzenie krew, skręcone ciata, żywcem wtłoczone pod ciemny strop. Patrz: pokolenie stracone. K.K. Baczyński "Ten czas" Nazywany w wierszu mrocznym czasem, kojarzony jest z zagładą,

brakiem nadziei. Kolorystyka jest mroczna, a wszystkie elementy kreacji obrazu poetyckiego kojarzą się ze śmiercią: trumny, groby, sznury, szubienice, czaszki. K.K. Baczyński "Psalm 4" Wyznanie w pierwszej osobie skierowane do dalekiego i nieobecnego Boga w imieniu całego pokolenia skazanego na zagładę: ulewy głów obciętych, ziemia - ziejctcy orkan. Cz. Miłosz "Piosenka o końcu świata" Wiersz jest zaprzeczeniem tradycyjnego wyobrażenia apokalipsy. Nie ma tu błyskawic i gromów ani tajemniczych znaków i trąb archanielskich. Nastrój utwóru jest pogodny i wszystko pozostaje zgodnie z naszymi wyobrażeniami, tzn.: pszczoły zbierają miód, rybak naprawia sieci, sprzedawcy warzyw nawo łują kupujących. Mądrość życiową uosabia w wierszu staruszek, który wie, że innego końca świata nie będzie, bo (zakończenie utworu jest wieloznaczne): świat kończy się naprawdę każdego dnia, bo każdego dnia po trochu umieramy. Koniec świata następuje w momencie śmierci każdego człowieka. Wiersz jednak przełamuje tradycyjne myślenie katastroficzne. Uczy jak żyć ze świadomością śmierci. Cz. Miłosz "Piosenka o porcelanie" - Wiersz jest swego rodzaju krajobrazem po bitwie: złamana jabłoń, rozerwana pierzyna, ziemia zasłana skorupami porcelanowych spodków i filiżanek. Wojna nie jest tu nazwana wprost, a tylko sprowadzona do symboli (kurhany). Porcelana ma w wierszu wymowę sym bolicznie wieloznaczną: pokazuje zagładę ludzkich dokonań, kruchość kultury w konfrontacji z wojną, zagładę czyjegoś małego i pięknego świata: niczego mi proszę pana tak nie żal jak porcelany. K. Moczarski "Rozmowy z katem" Elementów apokaliptycznych można się dopatrzeć w opisie likwidacji getta (zagłada świata żydowskiego). Obraz walczącego getta nawet z punktu widzenia kata (J. Stroop) przypomina dzień sądu ostatecznego: ogień niesie śmierć zarówno ludziom, jak też budowlom, huk wybuchów 4

miesza się z krzykami ginących. Jako symboliczny akt zagłady całej kultury żydowskiej należy potraktować wysadzenie synagogi przy Tłomackiem: niezapomniana alegoria triumfu nad żydostwem. H. Krall "Zdążyć przed Panem Bogiem" - Zagłada getta z punktu widzenia ofiary - Marka Edelmana, który w swojej relacji eksponuje wszelkie elementy nienormalności sytuacji (kani balizm), okrucieństwa (gwałty), wszechobecności śmierci (choroba głodowa, numerki życia). Bóg skazał ten świat na zagładę, toteż próba przechytrzenia go jest walką o przeżycie dwóch tygodni, tygodnia dłużej, choćby po to, aby poznać smak pospiesznej miłości. R. Bratny "Kolumbowie. Rocznik 20" - Apokaliptycznie pokazane powstanie warszawskie: ruiny i zgliszcza stolicy, śmierć jednostkowa i zbiorowa. Powstańcy pozbawieni łączności, leków, żywności, broni, narażeni na ostrzał artylerii i naloty bombowe. Rzeczywistość częstokroć przypomina sceny sądu ostatecznego (np. walki na cmentarzu ewangelickim, gdy w wyniku wybuchu popękały płyty nagrobne i pootwierały się groby. M. Białoszewski "Pamiętnik z powstania warszawskiego" Również obraz powstania, ale z punktu widzenia cywila. Cała Warszawa - to krajobraz jak po apokalipsie: morze ruin, pustkowie, groby. Życie ludzi naznaczone tymczasowością (przeżyć nalot, przeżyć dzień do końca). Zagłada miasta (w ruinach można rozpoznać ślady dawnych stylów architektonicznych: od ksiqżąt Mazowieckich do nas. I z powrotem. Staś, Sobieski, Sasy, Wazy, Wazy, Sasy, Sobieski, Staś, Fukier. Przemieszaniu uległy epoki i style. Runął cały dorobek cywilizacyjny. Zginęli też ludzie: dwieście tysięcy ludzi leży pod gruzami - umarło miasto i jego mieszkańcy. ~K. Vonnegut "Rzeźnia numer pięć" - Księżycowy krajobraz przedstawia Drezno po bombardowaniach, które wcześniej zostało pokazane jako miasto szczególnie piękne, natomiast w wyniku nalotów dywanowych przypomina wy

glądem biblijną Sodomę i Gomorę, powierzchnię księżyca lub japońskie miasta (Hiroszima czy Nagasaki) zniszczone od wybuchu bomb atomowych. Uruchomiono kopalnie trupów. A. Camus "Dżuma" -Dotknięty zarazą Oran sprawia wrażenie skazanego na zagładę. Rośnie z dnia na dzień liczba zgonów, upały sprzyjają zachorowaniom. Apokaliptycznie brzmi pietwsze z kazań ojca Paneloux, w którym pokazał on prostą zależność między grzechami ludzkimi a boską karą. Dla jezuity dżuma w Oranie jest wyrazem gniewu Boga, który zesłał na grzesznych anioła z mieczem ognistym, by stawał na progu każdego domu, niosąc śmierć. Patrz: przemiana, zło. T. Różewicz "Ocalony" Bohater liryczny wiersza jest człowiekiem, który ocalat prowadzony na rzeź, przeżył piekło na ziemi, widział furgony porąban~'ch ludzi, którzy nie zostaną zbawieni. Tytułowy ocalony znalazł się w punkcie zerowym, jest po apokalipsie (zniszczeniu uległy zasady etyczne:jednako waży cnota i występek oraz estetyczne: pojęcia są tylko wyrazami: piękno i brzydota), toteż przy pomocy nauczyciela i mistrza pragnie powtórzyć akt kreacji świata (nazwać rzeczy i pojęcia, oddzielić światto od ciemności). Patrz: pokolenie stracone. Cz. Miłosz "Oeconomia divina" - Jest wizją świata, któremu zabrakło boskich zasad. Bóg pozwolił człowiekowi na całkowitą wolność, co skończyło się kompletną destrukcją dorobku wielu wieków, zarówno w sensie materialnym jak też duchowym. Nagość ludzi ma tu wiele znaczeń: może symbolizować nagość metafizyczną (ubóstwo uczuć metafizycznych lub ich zanik przy nadmiernie rozbudowanej sferze dóbr mate rialnych), może też symbolizować chęć powrotu człowieka do czasu raju, gdy mógł być blisko Boga. G. Garcia Marquez "Sto lat samotności" - Apokaliptycznie można potraktować proroctwo Melquiadesa dotyczące rodu Buendiów. To właśnie owo sto lat stanowi pewną zamkniętą całość, w której mają się zmieścić losy rodu od jego początku i założenia osady

a plony z niej są obfite (jemu sady obradzają. którzy by się cieszyli nawet z końca świata. Por. wydającej bogate plony ziemi. która daje poczucie bezpieczeństwa. niebiańskie. przyjaznym klimacie. jesienią rwie purpurowe i wonne kiście winogron i słucha śpiewu ptaków. Jagodziński) Arkadia/Raj Arkadia/Raj . gdzie panuje dramatyczny po-' dział na szarych obywateli i władze. Tu praca nie męczy. Mickiewicz "Pan Tadeusz" Arkadyjsko został tu przedstawiony kraj lac dziecinnych. Beaumarchais) * "Innego końca świata nie będzie". swoiste pandemonium. W przeciwieństwie do Piekła w obrazie Raju przeważają kolory jasne. przed Bogiem. (H. świetliste. (F. Jest to zatem powieść o polskiej ~ bylejakości dlatego apokalipsa pisana~ tu jest małą literą. w zgodzie z naturą. chanków.). Podmiot liryczny wiersza zwraca się z prośbą do Boga o opiekę. otoczona czterema rzekami. W Soplicowie ludzie żyją zgodnie z prawami natury: gdy Bóg jako główny gospodarz każe słońcu zachodzić. możliwość zachowania czystego sumienia. Jest to miejsce pobytu pierwszych ludzi. Piękno Raju polega na grze dźwięków i barw. gdyżjej istotąjest lęk przed nieznanym.gospodarz przechadza się po sadzie z żoną i czeladką. rodzina. Eliot) * "Jest głupotą nie widzieć groźby atomowej śmierci. zaś zimą z rozkoszą oddaje się polowaniu. wymarzo ne. Taki wizerunek Arkadii przedstawił Wergiliusz w "Bukolikach" -jako krainy prostoty..W starożytnej Grecji lesista kraina w środkowej części Peloponezu. .8-14). będą wyznawa. Konwicki "Mała apokalipsa" Rzeczywistość PRL-u.j li sobie miłość. podwójna moral. Kraina żyzna. strzyże wełniste owce. dopasowuje się do rytmu przyrody.Przyjemnością jest poprzestanie na małym (inszy niechaj pałace mar morowe mają). rozkoszne. Miłosz) * "Są ludzie. Praca nie jest wysiłkiem. obojętność. W Soplicowie każdy czuje się bezpiecznie. W Raju rosły piękne drzewa o dorodnych jadalnych owocach. Rej "Żywot człowieka poczciwego" . gdzie wreszcie reżim tworzy własną sztukę. Istotą Raju jest połączenie: światłości. król Salomon. na Słońcu przebywają mędrcy . aby dostatnio żyć. Podstawą szczęścia jest świadomość posiadania własnego miejsca na ziemi.~ i całego klasztoru można traktować jako ~. symbol triumfu Dobra i Piękna. szczęśliwości. jak i sposobem korzystania z uciech życia. wsi wesotej przeciwstawione zostało życiu dworzanina i żeglarza. o łagodnym. formizm. aż do upadku zapoczątkowanego kampanią bananową i wojną. Por. człowiek. Jowisz. rzodkiewki. że czują się szczęśliwe. zaś w dziewiątymwiebie wędrowiec spotyka aniołów. brzydkie.. a wszystkie na nim produkty: soczyste. Karpiński "Laura i Filon" Miejs. błogosławieństwo. Mit Arkadii był wyrazem tęsknoty za rzeczywistością szczęśliwą. F. tandetne. W centralnym miejscu Edenu rosło drzewo życia i drzewo wiadomości dobrego i złego. spokoju. ność). Tomasz z Akwinu. bez śmierci i chorób. Arkadia . dlatego śmierć kolejnych zakonników ojciec Jorge tłu-~ maczyjako wypełnianie się słów apoka-`. która jest człowiekowi życzliwa i przychylna. Bruegel "Triumf śmierci". którzy jedząc zebrane przez Laurę pachnące maliny. gdzie wszystko ~ jest niejednoznaczne. W jego pracach wspiera go żona. Natura sprzyja tu ludziom: psy się uśpiły. wa. które zapewniają go.A. opactwo w północnych Włoszech to. Wielu podróżników umieszczało raj ziemski na wyspach Pacyfiku lub Oceanu Indyjskiego.. zagrożeń. czy świat potrwa jeszcze trzy tygodnie?" (P. Kochanowski "Na dom w Czarnolesie" .. zna swoje miejsce zarówno w czasie posiłków.. Apokalipsa w malarstwie: drzeworyt Diirera "Czterej jeźdźcy Apokalipsy". Bednorz) * "Przyjdzie jeszcze czas. a potem Bernarda z Clairvaux. Dante rozmawia ze spotkanymi postaciami. zdrowie. W późniejszym rozumieniu: 1) 5 synonim nieba. T. przynależności. jest Raj. A. Wielką radość sprawia też samo obcowanie z przyrodą. Na harmonii tych elementów polega arkadyjska wizja życia. Eco "Imię róży" Benedyktyńskie!. Na arkadyjskość życia na wsi składają się' również obrazy grających na fujarkach pasterzy i tańczących faunów. miasto święte. (T. Osta-: tecznie więc wielki pożar biblioteki. wonne. radości. a także korzystanie z jej darów (ogóreczki. Patrz też: katastrofizm. Apokalipsa w filmie: Coppola "Czas Apokalipsy".Życie ziemianina pokazane jest arkadyjsko: zgodnie z rytmem natury. identyfikowana później z Mezopotamią. człowiek nie musiał więc uprawiać ziemi. Tu strzeże się tradycji.Ch. Helenę Radziwiłłową niedaleko Nieborowa. ale jest również głupotą groźbę atomowej śmierci widzieć jedynie w kategoriach Apokalipsy". Rodzaju 2. latem odpoczywa wśród bujnych traw. zarówno rytmem pracy. Memling "Sąd ostateczny". gdzie aniołowie i ludzie zbawieni mieli zażywać wiecznej szczęśliwości. Horacy "Beatus ille qui procul negotiis" (epoda II) . która służy mu radą i pomocą. opuszczona ojczyzna jest idealizowana z powodu niemożliwości powrotu: on zawsze zostanie święty i czysty jak pierwsze kochanie. jemu pszczoły miód dawają). lecz przyjemnością (grządki pokopać (. wiosną pędy bujnej winorośli żeni z pniem topoli. wolną od konfliktów. Panowała tam harmonia między człowiekiem a naturą.S. gdzie społeczeń-' stwojest rozpite. toteż ludzie mogli z nim obcować na co dzień i czuli się szczęśliwi. M. trwania i ciągłości. Bóg przechadzał się między drzewami ogrodu. harmonijnie.św. Małachowski) * "Nawet myśl o końcu świata nie może być myślą o końcu wszystkiego". Nawet chwilowa kłótnia I zakochanych nie jest tu groźna wzma ga jedynie ich uczucia.2 nowe Jeruzalem. Otoczona górami. np.Pokazane jest tu życie z dala od miast. lipsy: zagłada przez wodę i ogień. świeże. Panuje tu w rodzinie zgoda i harmonia . ale skomleniem". nijakie. żyje bez ideałów (kon -'. Stała się ona symbolem idealnego świata. muje się powolną agonią miasta-państ-'. gdyby go przepowiedzieli". przez które węd ruje Dante w towarzystwie Beatrycze. miejscem czułego spotkania. ludzką życzliwość i pogodną starość. 2) miejsce piękne. że to tylko jego własne". mała stabilizacja".W ogromnym stopniu inspirowana II epodą Horacego. Mars). aby bez zbytku stót byf pełny i gotowy. też sztukę Różewicza "Nasza'. sałatki). Apokalipsa pozbawiona metafizyki zamienia się w paradę okrwawionych kostiumów". schodzą także z pola . bezpiecznie.Macondo.park romantyczno-sentymentalny założony przez ks. Dba też o to. Jest to apokalipsa w małych wymiarach. za światem opartym na porządku naturalnym. miłości i dobra. poprzez rozkwit.` jęć jak "czas" nie da się precyzyjnie określić: czas zdeptany. ładu i harmonii. Konwicki zaj. Zanim zrozumie. J. (J. co osiąga. Życie na wsi spokojnej. W Nowym Testamencie Apokalipsa 21. * "Śmiejmy się! Kto wie. malinowy chrośniak ma być':.. swego rodzaju apokalipsę w tym króles-" twie zła. zdrowe. szczęśliwe. z rozkoszą nasiać ziółek). U. (Z. jedność z naturą. Kott) * "Nie można stworzyć świeckiej apokalipsy. (A. że człowiek będzie całował ślady stóp człowieka. Kochanowski "Pieśń świętojańska o Sobótce" (pieśń Panny XII) . jak też w grupie powracających ze spaceru. skryje ko-'. Tu został on umieszczony na poszczególnych planetach (np. Hebbel) * "Świat kończy się nie hukiem. nawet tak podstawowych po. zamieszkała przez lud trudniący się pasterstwem i uprawą żyznej.~'. Biblia Odpowiednikiem Arkadii jest Ogród Eden (Raj Ks. Patrz: miasto. I tak np. (Cz. a cała rzeczywistość została zdematerializowana. J. Celem jego wędrówki jest spojrzenie na boskie oblicze. cem spotkania bohaterów jest zagajnik za wsią. Dante Alighieri "Boska Komedia" Trzecim królestwem.

ciejunio. Jest to miejsce oddalone od wszelkiej cywilizacji. "Manifest szalony". sąsiedzi są życzliwi. na której wylądowali chłopcy. znane (dostępna niegdyś tajemnica). a wszelkie niebezpieczeństwa oddala ojciec. to taka. który łata wszystkie dziury w płocie i dba o to. poblażliwe i zabawne wybrzeże. Taki jest obraz~ życia ziemiaństwa.M. Dla Skamandrytów w pierwszych latach po odzyskaniu niepodległości ra jem było po prostu życie. ale mieszkańcy czują się bezpieczni i pewni. światłem elektrycznym. widok pięknych kobiet.: ucieczka. Janek mówi: dla mnie mórg zaorać. erotyzm. która się drapieżnie do tej oazy wdziera (w postaci przybysza z notatnikiem. J. np. gdzie Nirwana jest bóstwem. przyjdź" : utwór . podobnie S. Orzeszkowa "Nad Niemnem" 1) Na Soplicowie wzorowany jest dworek w Korczynie. personifikacji i wyrazów dźwiękonaśladowczych. Por. Rimbaud "Statek pijany" . gra kolorów oraz kojąca muzyka. matecznik. ale za to szczęśliwi. miłość i czułość. proste codzienne zdarzenia (np.. zastępującym ciepłe promienie słońca. często by się pilo. dziewczęta zrywają owoce (wiśnie) w sadach. Tu. Łobodowski "Pani Salomea" Świat. a zatem pomimo wielu nieporozumień (np. smak winogron.By uciec od otaczającej grozy wojny. tu jednak nie jest ona dla człowieka uciążliwością. upojenie narkotyczne i alkoholowe. Szczęście zapewnia mu praca na roli. Cz. rośnie tu bujna roślinność. nie jest już tak radośnie. nie dającą mu odpocząć. wet służbę traktuje się jak rodzinę (Ma-. Były one ucieczką od okrutnej rzeczywistości i bólu istnienia. kobiecą. ciasno ale milo.modlitwa o śmierć. by od podstaw zbudować nową rzeczywistość. Por. która jest skażona weekendami zbyt pospiesznymi. E. starzy siedzą na ławeczkach i gwarzą. a więc nie naznaczeni złem.najlepsze i najszczęśliwsze życie wiedzie się bez problematów i żadnego ale. w której każdy będzie szczęśliwy. własnoręcznie zasadzonych i pieczołowicie pielęgnowanych. spacer ulicą. "Do krytyków" . tzn. niczym nie skrępowaną twórczość. który objaśnia świat i z grzqdki calą widzi okolicę. Sieradz lub Rawajest tu synonimem miejsca arkadyjskiego. obfitującymi w grzyby i jagody. śmiechu i miłości oraz wina można oszaleć z radości. które nie wchodzą sobie w drogę. Życie jest barwne. W Nawłoci panuje atmosfera serdeczności. a Adam rów-I nież pokazany został bardzo po ludzku. Żeromski "Przedwiośnie" Podobnie jak Soplicowo i Korczyn w pełni arkadyjsko pokazana została Nawłoć. Należy cieszyć się dniem. ale jest ich obfitość i są niezwykle smakowite (zdrobnienia!). tam był Raj. jednak mimo wszystko Raj może być tam. Jest to miejsce swojskie gdzie koguty rano pieją w opłotkach. "sztuczne raje" (nazwa pochodzi od tytułu zbioru esejów Ch. spokoju i szczęścia. piękna. Rządzą tym światem trzy cnoty ewangeliczne: wiara. . że każde zbłąkane dziecko zostanie tu otoczone'. gonitwą za pieniędzmi. ~ tzn. odporny.gdzie z powodu połączenia młodości. kobiety pracują w polu lub przydomowym ogródku warzywnym. pustego baru).M. przejażdżka tramwajem. A. śmierć. W. słychać muzykę kameralną) miesza się z rzeczywistością. w którym żyje matka Słowackiego. stąd żal jest wycho-~' dzić dlatego Piotruś Pan nie chce wra ' cać do rzeczywistości. Ewa' często okazywała się kobietą po prostu. Wystarczy przyjrzeć się posiłkom: potrawy nie są specjalnie wyszukane. miód. M. Tuwim "Wiosna" .są dziećmi.zachwyt nad codziennością. Remarque "Cienie w raju" patrz: pieniądze. Adam wyrzucił Ewę z szałasu podczas deszczu).dzieciństwo. więc nie trzeba zabijać. Korab-Brzozowski "O. piękne i pociągające. Tu jakby zatrzymał się czas. ptaki i dobre duszki. Świat przedstawiony w wierszu to śpiew ptaków. E. ale swojskie. be. uczciwy. Rytm życia jest leniwy: czas upływa od posiłku do spaceru i od rozmowy do następnego posiłku. W sposobie opisu przyrody przeważają barwy (np. pt. Inwokacja. zachęcającymi do przejażdżek. zdrowy. Przybysze także zachowują się jak pierwsi ludzie . 2) Arkadyjsko (czasem baśniowo) pokazany został zaścianek bohatyrowicki. Na stole znajdują się zawsze różne gatunki serów. która jest jedynym aktem sqsiedzkiej nieżyczliwości. ale konsekwentne narastanie zła. Wierzyński "Filozofia" utwór rozpoczyna się od słów: dziś drugi raz się urodzilem. życzliwości i pogody.pełne morze symbolizuje tu marzenie o absolutnej wolności. zapach kwiatów. Baudelaire'a z 1860 r.Park . Twain "Pamiętniki Adama i Ewy" Utwór kończy stwierdzenie Adama po śmierci Ewy: gdziekolwiek byla ona. pokazał Golding przez stopniowe. powiew pachnących pól i dopełniające obrazu Arkadii stada owiec). by nie sprzeciwiać się prawom boskim. Golding "Władca much" Wyspa. S. J. aby wszyscy wszystko mieli.. Na-. szlachetny. gdzie jest cieplo. Por. zwolniony rytm życia. praca. nawet prowincjonalne. więc nie skażone jej skutkami. Mieszkańcy żyją z daleka od zgiełku miast i wielkiej historii. Barrie "Piotruś Pan" . ce. K. Czy jest możliwy raj na ziemi. Panuje tu serdeczność. Mieszkają tu elfy.Kutno. która tu została przedstawionajako piękna i długo oczekiwana kobieta. w którym panuje harmonia i spokój. tzn. Taką wyspę szczęśliwą zakochani mogą sobie stworzyć wszędzie. i miłe sercu. mogącym zapewnić szczęście w postaci niebytu. np. w którym żyje Piotruś Pan. 6 S. "I znów jest tak ni w pięć ni w dziewięć" . zwraca uwagę harmonia elementów tego świata: mężczyźni orzą ziemię. Leśmian "Krajobraz utracony" Utraconemu rajowi ludzkości został tu przeciwstawiony raj jednostkowy . z wadami. jest różnorodność i dostatek owoców. B. Każdy jego element ma swój cel i swoje przeznaczenie. to jak dla panienki na spacer pójść. np. daleko pozostają wszelkie zagrożenia. Nie bez powodu Wokulski tu będzie się czuł naprawdę szczęśliwy.: z daleka od cywilizacji i tylko oni dwoje. gdzie panuje wieczna szczęśliwość. Mallarme "Wiatr morski". a u boku -ukochana kobieta (nic byś nie odrzekla moja kochana. chłodziarki. z której korzystają wszyscy domownicy i goście Korczyna. Anzelm pokazuje Justynie swój prawie rajski ogród. gdzie świat się zamienil w kolosalną szopę i wszystko chodzi do góry nogami.I. Prus "Lalka" . gdzie ludzie się ~ kochają. a drzewa w porywie natchnienia szaleją wiosenną woniq). Rzeczywistość rajska parku polega też na tym. pełni dobrych chęci. jest prawie rajem. zrzędliwą. kawa ze śmietanką. bo na straży tej oazy spokoju stoi Benedykt dobry gospodarz. Miłosz tworzy wizję arkadyjskiego świata. On sam przez bliski związek z naturą pokazany jest jako czlowiek silny. sylabizuję a. Utwór może być skrótem rozwoju ludzkości: od Arkadii do cywilizacji XX wieku. przypomina . Nie są zbyt bogaci.: małostkową. spacerów i rozmów na łonie natury. Gałczyński "Prośba o wyspy szczęśliwe"-Rzeczywistość wymarzona. Zasławek otoczony jest bujnymi lasami. w: Nirwanę. zapach rwanego bzu). kojarzone z pięknem przyrody (szum lip. troskliwą opieką. całkowite zerwanie z rzeczywistością. w której największą radość sprawia jazda tramwajem (zagarniam zachwytem ramienia. bułki. "Sztuczne raje"). konfitury. Budowa cukrowni wydaje się groźna dla tego raju na ziemi. Auden "Wyspa rozkoszy" Świat wyśniony (błękit nieba.H. co prawda. W okresie modernizmu powstała moda na tzw. człowiek niezwykle pracowity. Wojciunio). Stwarza to wrażenie baśniowości tego świata. Przerwa-Tetmajer "Hymn do Nirwany". B. gdzie jest obfitość wszelkich drzew.robotnicy.Posiadłość prezesowej Zasławskiej (Zasławek) jest oazą swojskości. aby żyć. nadzieja i miłość. W. nad doliną unoszą się bajecznie kolorowe motyle. fakt istnienia. przypomina Raj: klimat jest łagodny. Miłosz "Świat (Poema naiwne)" . występuje mnóstwo metafor. radości. dużo by sig spalo. ogródek Zosi). Wszystko to było zwyczajne. Choć powieść miała być apoteozą pracy. śmiać się i młodnieć z każdą chwilą. Panuje tu ład i porządek. sluchalabyś wichru w kominie do rana). którajest wyspą. K. Elfy dbają o ubarwianie życia przez bale i zabawy. "Rzuciłbym to wszystko" .

krajobrazu dopełniają kołyszące się wyniosłe topole. * "Chciałbym iść do raju ze względu na klimat. 2) Apollo. zezwalając mu na większą swobodę obyczajową i przekraczanie pewnych granic etycznych. która ma przynieść natchnienie do tworzenia nowych dzieł. (przysłowie arabskie) * Raj na ziemi jest w księgach mądrości.. 2) Fidiaszjest uosobieniem sztuki doskonałego-wypełnienia w rzeźbie. aby się do raju dostać.rzeczywistość arkadyjską: wszystko tujest znane. pięknie grał na lirze (lub jak chcą inni mitografowie .chciałoby się rzec: nuda. Ondaatje "Angielski pacjent" Wśród ogromu zniszczeń wojennych Villa San Girolamo stanowi oazę spokoju i bezpieczeństwa. będąc opiekunem artystów i sztuki. który niezwykle pięknie grał na aulosie. ponieważ dokonywała idealnej syntezy wartości estetycznych. II (Czego chcesz od nas. Największym jego osiągnięciem był labirynt zbudowany na Krecie na życzenie króla Minosa. Szekspir "Hamlet" . czytają te same książki. którzy zjeżdżają do Elsynoru. Wydaje się. bezpieczne. sam także miał liczne talenty: m. nie spostrzegają. uważany był powszechnie za artystę. którą Eneasz otrzymuje od swojej matki. Cłaudel) * Lepsza władza w piekle niż służba w raju. Baudelaire "Śmierć .artysta). M. dziewczyna dała się ponieść pysze i zaczęła przechwalać się swoim talentem.. sarmackie twarze Indian. osły . zwłaszcza jeśli ma to służyć sztuce. Kazan "Układ"-Arkadyjsko przedstawiona ta faza życia Eddiego i Ellen.. była doskonałą tkaczką i hafciarką. o moja miła! Tam był mi raj. Niezwykle plastyczne sceny przedstawione na tarczy ukazują historię Rzymu aż do czasów Oktawiana Augusta i dowodzą ar tystycznych talentów boga. ponieważ świat. Złota para to także układ. Kazan pokazał złudność takich rajów w rzeczywistości zdominowanej przez układy. zakochani (tylko dla oczu obserwatorów). Ch. wyzwał na pojedynek samego Apollina. w szeleszczącej sukni dopełnia tego niedzisiejszego. który śpiewem i tańcem wysławia Boga. I w tym świecie ona: trochę staroświecka. Wiele przyjemności sprawia jej praca w ogródku. z których warzywa wystarczą dla niej i rannego Anglika. Przedstawił na niej sceny z życia Greków. dziełach sztuki i w sercu kobiety. E. którają uspokaja i daje zapomnienie: Hanie zdziczałe ogrody wydawały się przedtużeniem patacowych komnat (.K. który dobrze używał pióra. spokój. Prawie odgadują swe myśli w lot. Biblia (ST) . w pobliżu rosną także drzewa owocowe (śliwy). Krasicki "Malarze"-Piotr.). co krew męczennika. Panie. które odeszły: Arkadia. choćjest doskonałym malarzem. tam. Zwykle stosuje się do artysty nieco inne normy moralne. tu nawet aniołowie chętnie goszczą. Jej dzieła były tak piękne. choć wynalazca i rzemieślnik. Norwid "Fortepian Szopena" 1) Wspomnienie dni przedostatnich Chopina budzi refleksje na temat jego sztuki. W. jego muzyka wzruszyła nawet mściwe Erynie (patrz też: artysta słowa). konie.Nawiązanie do encyklopedycznego hasła: kraina na Peloponezie. oglądają te same filmy. W wierszu Brylla obok Arkadii występuje Sparta.jak i dla tego. wyostrzone spojrzenie na świat i ludzi.Mit Arkadii złączony tu został z mitem Sarmacji oraz ze. iż powszechnie sądzono.in. Pojawia się tu refleksja nad tak rozumianą istotą zadowolenia i radości: oddalenie od cywilizacji (daleko do Aten). Eurydykę. zaś srebro dzwoni w gardziolkach wołyńskim stowikom. krucha.J. Bernard) * "Jedz mniej! Bramy raju są wąskie" (A.na cytrze). człowiek obdarzony talentem wyróżniającym go spośród 7 innych. że w swcjej kuźni wykuwał pioruny dla Zeusa. zgodnie ijednomyślnie. Nader rzadko był też artysta przedmiotem sztuki. Cronin) * "Siła jest takich ludzi. mimo braku wody. 2) Podczas spotkania z aktorami Hamlet wygłasza monolog. Jan piękniejsze twarze. (przysłowie hinduskie) * Jednemu samotnemu nawet w raju nie jest dobrze. Siuksowie. że dzikie zwierzęta kładły mu się u stóp. Wyzwała wreszcie na pojedynek boginię. Są szczęśliwi (pozornie). jest dziełem Wulkana.Vlitologia . przymiera głodem. . I. a drzewa wyrywały korzenie. że jednostka wybitna nie znajduje zrozumienia u współczesnych. który poległ na polu bitwy. która była doskonałymwypełnieniem.Bóg pieśni XXV to Deus artifex (Bóg . 5) Marsjasz. (A. Sarmaci. 6) Orfeusz tak pięknie grał na lirze i śpiewał. (przysłowie angielskie) * Raj przeznaczony jest zarówno dla tego. ajego dzieła za prawdziwe dzieła sztuki. Kiedy zaś udał się do Podziemia po swoją żonę. Nakładają się na siebie obrazy rzeczywistości. kiedy widzowie (tur yści) chwytają na pamiątkę kolorowe pióra. C. 3) Atena obdarzona była niezwykłym talentem tkackim. bliskie. Jej dzieła zachwycały plastycznością przedstawionych scen. dzieła w znakomitej większości pozostawały anonimowe. Bryll "Arkadia" . potrafił też wykonywać prawdziwe dzieła sztuki. E. Boccaccio) * "Kobieta stanowi niebezpieczeństwo dla każdego raju". w którym wykłada poglądy samego Szekspira na temat sztuki scenicznej. swcim talentem i magią sztuki scenicznej pomagają Hamletowi potwierdzić podejrzenia na temat Klaudiusza. Niestety. Ta budowla stała się dla starożytnych symbolem dzieła doskonałego.Tarcza. Uprawiata swój ogród na przekór spalonej ziemi i wojnie. Bryll "Wypis z encyklopedii Arkadia" . Ubierają się identycznie.. pachną azaliowe gaje. światem Indian: wspominam Arizony rezerwat' śzczęśliwy. (G. 4) Arachne.) Z pasją uprawiata żyzną Ziemię. wszędzie poja wiają się razem. Średniowiecze . (P.W pewnym sensie artystą jest król Dawid. towarzyszy poecie Ludomirowi w wędrówce. że nic nie jest w stanie zburzyć tej harmonii. Wenus. którą na prośbę Tetydy zrobił dla Achillesa. a etnografowie mają materiał do prac.1) Aktorzy. Tu Hana uprawia kilka grządek. złotą parę. młoda mieszkanka Lydii. że jest uczennicą samej Ateny. Kochanowski "Pieśń XXV" ks. jest doskonale piękny i służy człowiekowi. cisza. Jan nie grzeszy talentem. ale piekło musi być o wiele przyjemniejsze ze względu na towarzystwo".) .. Dlaczegoż łos tak różny mieli ci malarze? Piotr malował podobne. Obaj przyjaciele trafiają do majątku pana Jowialskiego. A.Twórca lub odtwórca dzieła sztuki. W tle słychać ciche pieśni ukraińskie. poniósł z rąk boga okrutną karę został żywcem obdarty ze skóry. gdy tworzą oni tzw. 3) Obraz zrzuconego na bruk fortepianu Szopena wyraża charakterystyczną dla Norwida myśl. 7) Dedal. Pókiś ty ze mną była!" (A. Homer "Iliada" . miejsce szczęśliwości. a atrament uczonego ma tę samą wartość. a jednak jest bogaty. Pokonany.. lecz pięknego krajobrazu. co to nie szczędząc wysiłków. który stworzył. Wszystko zakończone wręcz ikaryjskim lotem i oczywi ście upadkiem. która rozsądnie radzi po cichu cieszyć się swoim małym szczęściem. a po deszczu cały ogród świeżością odurza. J. a osoba artysty całkowicie nie znana. E. (przysłowie włoskie) * "Ach. oprócz tego. zamyślona. etycznych i narodowych. że wprowadzają tam zamiast siebie innego". Wergiliusz "Eneida" . przekształcając ją w warzywniak (. Andrzejewski "Bramy raju" pątrz: krucjata. malarz. jak chociażby tarcza. za co spotkała ją surowa kara (patrz: praca). J. Mickiewicz) * "Ty dla mnie ziemię piekłem zrobiłeś i rajem. Kultura i potoczne wyobrażenia przypisują artyście nadwrażliwość. (T. A to jest tylko ziemia".Hefajstos.Sztuka była tworzona ad maiorem Dei gloriam (dla większej chwały Boga).1) Hefajstos. oswojone. Mickiewicz) Artysta Artysta . Fredro "Pan Jowialski" Wiktor. by iść za nim.patrz mitologia .

Nie tworzy jednak niczego twierdzi. Berent "Próchno" . J. ale oczywiście najwaźniejszym z nich jest Chopin. H. niszczy swoje szczęście osobiste i gubi indywidualność twórczą. 2) Sybila Vane jest doskonałą aktorką. Wilde "Teleny"-Telenyjest genialnym pianistą. J. mogła zrozumieć jego rozterki. Sienkiewicz "Rodzina Polanieckich" .Poznany w czasie podróży poślubnej w Wenecji malarz zaprzyjaźniony z Bukackim staje się również bliskim przyjacielem Połanieckich i towarzyszy im we wszystkich ważnych chwilach ich życia. Jest też bardzo wrażliwa na piękno otaczającego świa ta. Prus "Lalka" -1) Występy Rossiego budzą zachwyt Rzeckiego. Nieustanne kłótnie kochanków. E. M. Górski "Młoda Polska" Artysta służy swojej ojczyźnie i swojemu narodowi. M.W świecie wykreowanym przez Prousta artyści są bywalcami salonów arystokracji i bogatego mieszczaństwa. Jest jednocześnie uogólnionym obrazem sytuacji artysty w XX wieku i próbą rozrachunku z epoką faszyzmu. Mann "Doktor Faustus" Histońa kompozytora. bo malowany z miłością.zostanie przez Dońana zabity. choć przymiera głodem. O. wzajemna fascynacja obu mężczyzn. w której żyje. jego dzieła miały przede wszystkim słuźyć propagandzie nowej. Kiedy poznaje prawdziwą miłość i próbuje swoje doświadczenia odtworzyć podczas spektaklu teatralnego. choć jego praca rządzi się własnymi prawami i na inne sposoby przedstawia rzeczywistość. K. Andrzejewski "Idzie skaczac po górach" . O. T. Chmielowski "Artyści i artyzm" W miarę potgpu cywiłizacji sztuka posił kuje sig i musi posiłkować sig dorobka mi nauki.Artysta został podporządkowany ideologii. że śmierć kwiatom ich mózgu kaŻe się rozwinąć w końcu. wreszcie nieporozumienia dotyczące Maurycego i Solange. Jako artystka. ale próchno staje się czasem mierzwą pod rozwój nowej sztuki. daje się uwieść faszys towskim władzom i niepostrzeżenie dla samego siebie staje się artystą nadwor nym. najczęściej okazują się wcześniej czy później czcicielami Saturna. Dopiero przed śmiercią zrozumie. W jego piersi płonct ognie przez Boga samego włożone. upodabnia się niejako do modernistycznych artystów. a po chwili dodaje: W przedpokoju. bo piwo mu milsze oraz jego Kunegunda. Przerwa-Tetmajer "Evviva 1'arte" . bierność. ponad światem. 2) Rzeźbiarze. więc odrzuca dobra materialne i patrzy na tłum z głową podniesioną. Mann "Mefisto" -Znakomity aktor. Edgara Szyllera. Kuncewiczowa "Cudzoziemka" Róża Żabczyńska nie może się zrealizować jako artystka. której mówił wszystko. ale tylko obecność kochanka. dumne orły. okazuje się. Deus et omnia. Przed nią Tonio po swojej podróży na Północ ujawni w liście swe rozdarcie pomiędzy światem sztuki i światem mieszczaństwa. B. więc jest rozdrażniony i potrzebuje spokoju. Ch. że Teleny zaniedbuje sztukę. S.artystów" 1) Artyści dzwoneczkami dzwonią. jest Panem panów. Jest kapłanem najwyższej religii sztuki. młodopolska poza i skłonność do logorei. który nie zdaje sobie sprawy. przeczuleni. A.Orzeszkowa "Nad Niemnem" Zygmunt Korczyński uważa siebie za niezwykle utalentowanego artystę. Baudelaire "Na występ Aminy Boschetti" . chłop zakładający spółdzielnię albo wredny sabotażysta pozostający na żołdzie im peńalistów amerykańskich. któremu dzielni robotnicy uniemożliwiają prowadzenie kreciej roboty w fabryce. socjalistycznej rzeczywistości i apologii przyjaźni ze Związkiem Radzieckim.S. dzieci pani Sand. uniemożliwia jej zagranie koncertu Brahmsa. która potokiem słów pokrywa zupełną pustkę wewnętrzną. Hendńk Hófgen. tworząc prawdziwie wielkie dzieła sztuki. była dla Tonia przyjaciółkc~. a artysta. malarka. zaprzepaszczając swoje talenty i szczęście osobiste. Jego związek z George Sand wyraźnie przechodzi kryzys. Adńana Leverkuhna. Na pytanie pani Wąsowskiej. P. Artyści powinni też ukazywać wizje świetlanej przyszłości.. czy Molinań będzie przyjmowany. Reymont "Chłopi" .ski "Wesele" . służy ukazaniu dziejów Niemiec od schyłku średniowiecza aż do końca drugiej wojny światowej. Wyspiań. nim uda im się osiągnąć prawdziwą doskonałość w sztuce. Źle ustawiona kiść.1) Stary staruch. że monotonny polski pejzaż nie dostarcza mu natchnienia. jak nazywano homoseksualistów. 2) Wernisaż Ortiza staje się . że jej talent znikł. 2) Skrzypek Molinari wzbudza nie tylko artystyczny zachwyt panny Izabeli. Bazyli zapłaci za to najwyższą cenę . Socrealizm . Iwaszkiewicz "Sława i chwała" Losy znakomitego kompozytora. co daremnie śniq o swym Idolu. Przybyszewski "Confiteor" Artysta to ipse philosophus. Szyller staje się również wyrazicielem estetyczno-filozoficznych poglądów autora. Mann "Tonio Krtiger" Lizaweta Iwanowna.Występ zjawiskowej tancerki nie budzi zachwytu prymitywnego kołtuna. Wilde "Portret Doriana Graya" 1) Bazyli Hallward staje się pośrednio przyczyną tego wszystkiego. mają nadzieję. Przyznając sobie prawo do swobodnej ekspresji własnych pragnień. ona najgustowniej się ubiera. T. A przede wszystkim to jego idealny. Jak wampir. są literackim przetworzeniem histońi życia Karola Szymanowskiego. że Wokulski wysłał go do teatru tylko po to by wręczając aktorowi album. bo tylko bogactwo i różnorodność krajobrazu południowej Europy dostarczy mu bodźców do tworzenia i pozwoli rozwinąć skrzydła malarskiego talentu. zatem artyście przypada rola jakby popularyzatora. zawsze będzie stał ponad światem filistrów. w finezyjnych projektach zużywajq duszg nim wielkie Dzieło ciałem im sig stanie. sprawia. Ale łączy ich tylko powierzchowna fascynacja wsią i ludem. portret pięknego młodzieńca pozwoli Grayowi oddać się bez reszty złu. Marzy o ponownym wyjeździe za granicę. zapamiętanie w miłości.Jagna jest wyraźnie obdarzona artystycznymi talentami: jej pisanki są najpiękniejsze. Pojawiają się jako atrakcje jednego sezonu i znikają w mrokach zapomnienia. To on pozna go z lordem Henrykiem. J.Artyści należący do międzynarodowej 8 cyganeńi artystycznej w jakiejś europejskiej metropolii trawią życie w kabaretach i na jałowych dyskusjach o sztuce. lekceważący stosunek pisarki do kompozytora. że zirytowany Chopin opuści Nohant. Nadwrażliwi. póki na scenie odgrywa wielkie uczucia.Sztuka jest wartością najwyższą.W bronowickiej chacie zgromadzili się na weselu artyści różnych dziedzin. (. Proust "W poszukiwaniu straconego czasu" . Iwaszkiewicz "Lato w Nohant" W wiejskim domu George Sand przebywają na kanikule liczni artyści. wznosz4c sig na szczyty ducha. Stoi ponad życiem. Właśnie komponuje. Są oni tytułowym próchnem. Książę odpowiada: Owszem. nie ograniczony żadną sitą ludzlccF. także tej fizycznej. choć jego niestosowne zachowanie wywołuje pewną ambiwalencję uczuć Łęckiej. tak jak oni wchodząc w kon flikt ze społecznością. co w rzeczywistości nie pozwalało jej na wydobycie całego piękna muzyki. K. doprowadzą do tego. zatraca wreszcie świadomość dobra i zła. jak twierdzi. wykorzystał młodość dziewczyny i stał się mimowolnym sprawcą jej śmierci. Niestety. genialny cap Antonio Ortiz po latach milczenia powraca na scenę artystyczną cyklem obrazów przedstawiających piękną i młodą Fran~ois. sprawił przyjemność pannie Łęckiej. najlepiej dobierając kolory stroju. W. co zrobi Dońan. daemon. Des Gńeux. co doprowadzi go do tragicznego końca. stanowi dla niego prawdziwie twórczą inspirację artystyczną. a gra stała się kabotyńska. nie kiełznany Żadnym prawem. S. Zmuszany do wielu kompromisów..) gdzie dolatują tyłko samotne. Ich bohaterem powinien być robotnik przodownik pracy. bo będzie się zmieniał i przyjmował na siebie ślady niecnych i zbrodniczych postępków Graya (patrz: zło). ku której ludzkość prowadzą przywódcy partii komunistycznych. W.

Nikt go z tęsknotq nie wspomni. J.3O) patrz: autotematyzm. w której iyją". którzy mają władzę. Stone "Udręka i ekstaza" . Villon ukazuje siebie przede wszystkim jako cieszącego się urokami życia biedaka. zwiedzając kolejno Piekło. w której wyniku poznaje budowę człowieka. (I.1) Zazdrosny o talent i geniusz Mozarta. Patrz: syn. (O. (O..Orfeusz. Lope de Vega) * "Anysta jest twórcą piękna". (I. aby się to prędko zmieniło na lepsze. S. Michał Anioł szybko przerasta swoich kolejnych mistrzów: Ghirlan daja. będzie wielkim artystą. J. Cybis) * "Skromność jest prawem artystbw. Jego dzieło ulegnie zniszczeniu. by ubłagać łaski Najświętszej Panny. który jest nie tylko niezwykle utalentowany. Kraus) * "Artyści na najwyższym szczeblu nadają barwę i wyraz epoce. (F. F. Biblia (ST) . Powieść pokazuje renesansowego artystę. I. prozaik pisarz. W rezultacie przyczynia się do jego śmierci. Dante Alighieri "Boska Komedia" . iakcf Wilon napisat na prośbę swej matki. Z. gdy tchnął oddech w Adama". żadnego serca nie wzruszy. J. (O. Trzeba być także 9 poetą. Dantyszek "Poeta poleca Zygmuntowi «pieśń weselna na ślub Zygmunta z Barbar~. Chcąc w swoich pracach przekazywać prawdę o człowieku. poeta. ani ochoty na czytanie wierszy.cej poezji" . ballad. jeśli się chce osiągnąć pełnię ekspresji". Rej "Jan Kochanowski" Kochanowski jest poetą. III. 2) Przewodnikiem Dantego w Piekle i Czyśćcu jest Wergiliusz. później dla przyjemności innych. którą tym razem odbywa w czasie. Achard) * "Hołdem dla artysty jest. którzy bez niej byliby nieszczęśliwi. Kochanowski "Ku Muzom" patrz: autotematyzm. Kochanowski "Na swoje księgi" patrz: autotematyzm.patrz: autotematyzm. J. (K. dla którego tworzywem dzieła sztuki jest słowo.na łoźu śmierci dowiaduje się. jest autorem "Pieśni nad pieśniami".sensacją i gromadzi cały artystyczny światek Paryża. próżność ich obowiązkiem". J. Poezja nie daje żadnych korzyści materialnych. a z drugiej . (M. Czyściec i Raj. ale również prezentują wysokie walory etyczne. Przygotowania gości do uroczystości.jako kabotyn i prostak. stając się niejednokrotnie wyrazicielem poglądów samego autora. Wilde) * "Artysta może wyrażać wszystko".Artysta. K. Horacy i Owidiusz. który swoim śpiewem obłaskawiał dzikie zwierzęta i zdołał przekonać władców Podziemia. Wszyscy ukazani w powieści artyści w ten czy inny sposób uzależnieni są od ludzi. gdy staje się człowiekiem i zaczyna czuć". czasem dobrowolnymi. Eurydykę. (O. 3) Wśród dusz. * "Człowiek zupełnie nie tknięty szałem nie wejdzie do świątyni muz".patrz: autotematyzm. Sztuka obraża". P. spełnia więc wzorzec artysty. Horacy "List do Pizonów" patrz: list. Salień czyni wszystko. Między innymi swojej matce ofiarowuje poważną i przepełnioną żarliwą wiarą balladę. Jego utwory odznaczają się nie tylko wartościami estetycznymi.1) Tradycja opierająca się na opowieściach. Wilde) * "Żaden artysta nie posiada sympatii etycznych.Kto nie zrywat róż Pierii. 2) Mozart ukazany został z jednej strony jako genialny kompozytor (np. Stone) * "Rysować. jak chociaźby Boscha czy Van Eycka. Safona "Pogarda dla nie znaj~. by pouczyć także innych i przyczynić się do ich odnowy moralnej.31) . Shafer "Amadeusz" . Andrzejewski "Miazga" Świat artystyczny i świat władzy wysokich dostojników partyjnych wzajemn ie się przenikają. przypisuje królowi Dawidowi autorstwo Księgi Psalmów. by zwrócili mu ukochaną żonę. zgodnie z tradycją. jaką ma z tej wędrówki wynieść dla siebie.1) Poeta Dante odbywa podróż w zaświatach. bo ludzie w pogoni za majątkiem i innymi dobrami materialnymi nie mają ani czasu. nie wystarczy być malarzem. Horacy "Non usitata" (Carm. Bertolda. M. co sporne i straszne". komponuje przy stole bilardowym). to stawać się podobnym Bogu. Nietzsche) Artysta słowa Artysta słowa . Villon "Wielki Testament" Sporządzając swój testament. że śpiewem i tańcem wysławiał Boga.patrz: nieśmiertelność. Kochanowski "Muza" .Poeta sobie śpiewa a Muzom. (G. że wszyscy wielcy ludzie w histońi świata byli przybyszami z przyszłości. decyduje się z narażeniem życia na przeprowadzenie sekcji zwłok. (C. ckiego nagość postaci na jego freskach w Kaplicy Sykstyńskiej zostanie zamalowana. rzeźbiarzem czy architektem. a potem jej przebieg tworzą obraz typowego środowiska artystycznego połowy lat sześćdziesiątych. a także wielcy oratorzy . jego obowiązkiem jest jej opisanie. Zgadza się na wszystko. ponieważ jego obdarte przez Apollina ze skóry ciało staje się niezwykłym dziełem sztuki powiedzmy konkretnej. Szymanowski) * "Żeby być prawdziwym artystą. Ijon Tichy dowiaduje się. że na mocy uchwały Soboru Tryden -. ale też nieludzko pracowity i wytrwały. 2) Salomon. Nie interesuje go nic poza pracą. Braque) * "Sto lat już trwa całkowite nieporozumienie między artystą i społeczeństwem i nie widać. Sympatia etyczna jest u artysty niewybaczalnym zmanierowaniem". (J. by zdyskredytować młodego kompozytora w oczach publiczności i cesarza. podróżJwędrówka. Stryjkowski "Tommaso del Cavaliere"-Miłość i sztuka w źyciu Michafa Anioła przenikają się wzajemnie i nie dadzą się rozdzielić. XX. ale mimo to poeta pozostanie . Stone) * "Artysta ginie z chwilą. na których nikt nie pluje". Przychodzi mu także umierać ze świadomością klęski . I. który łączy talent z doskonałym warsztatem. Artysta słowa jest częstym bohaterem literackim. któremu tradycja średniowiecza przypisywała proroctwo przyjścia na świat Chrystusa (w IV eklodze zapowiadał nadejście panowania słonecznego bóstwa). które Dante spotyka w zaświatach. Wilde) * "Niezgodność krytyków między sobą dowodzi zgodności artysty z sobą". czasem zesłańcami. nie był poetą. uważany był za pierwszego poetę w historii ludzkości. Janicki "Elegia o sobie samym do potomności" .Od początku wiadomo. który tak uparcie walczy z ojcem o pozwolenie terminowania u Ghirlandaja. Mann) * "Artysta tragiczny nie jest pesymistą. a w końcu dla pieniędzy". J. (K. są też dusze poetów. (O. o którym Bertoldo mówi: Sztuka jest tylko dla tych. (T. król-mędrzec. że genialny artysta nie jest w stanie dokoń czyć żadnego ze swych dzieł. Wilde) * "Kariera artysty podobna jest karierze kurtyzany: najpierw dla własnej przyjemności.2) . gdy go okradają". że ten kilkunastoletni wyrostek. poeta. Niespełnione uczucie do pięknego rzymskiego patrycjusza Tommaso del Cavaliere sprawia. J.. Wilde) * "Cnota i występek są dla artysty tworzywem sztuki". Patrz: autotematyzm. co czyni z niego poetę. Problemy natury artystycznej mieszają się z problemami politycznymi.) patrz: autotematyzm. Mitologia .»" patrz: autotematyzm. W przedpieklu przebywają na przykład Homer. czyniąc z niego poetę. (Platon) * "Biada artystom. Jednak wśród wielu mniej lub bardziej ironicznych legatów są także legaty w postaci . umrze i zostanie zapomniany. Kochanowski "Do fraszek" (Fraszki nieprzeptacone. Dotyczy to także artystów. rzadko wspomina o sobie jako o poecie. Lem "Dzienniki gwiazdowe" Podczas swojej dwudziestej podróży. Horacy "Quid dedicatum poscit Apollinem (Carm.Cyceron i Seneka. Prócz nauki. Horacy "Exegi monumentum aere perennius" (Carm. Herbert "Apołlo i Marsjasz" Marsjasz jest artystą totalnym. Powszechnym zjawiskiem jest nadawanie wątkowi artysty słowa charakteru autotematycznego.

Norwid "Fortepian Szopena" . Poezja wypełnia całe jego życie i nie ma w nim miejsca na nic innego. jak Prometeusz.: malarzem Wiktorem. ale służącym narodowi śpiewakiem. aniołów. Konrad wyzywa Boga na pojedynek serc. takim może być jedynie poeta chrześcijański (solus christianus verus poeta).Poeta powinien śpiewać zmartwychwstania słowa. by wreszcie stwierdzić. J. Kolejno zostają uwrażliwione wszystkie zmysły przyszłego artysty słowa: wzrok. Norwid "Coś ty Atenom zrobił. odwołujący się do wiedzy objawionej i współtworzący nowe kierunki poprawy świata. Dla niego poezja nie jest jedynym celem życia. A. Mochnacki "Niektóre uwagi nad poezją romantyczną z powodu rozprawy Jana Śniadeckiego. Kochanowski "Treny" . mesjanistycznym wieszczem. Jego poezja przechowa stworzone przez przeszłość wartości. ale poezja jest w nim. żona hrabiego Henryka .) skały zwieszone (. będzie to. rapsodem który wskrzesi rycerskie tradycje i podtrzyma nadzieję na zmartwychwstanie. że nie było i nie ma równego mu poety.. którym przyznawał rolę szczególną (por."Ajudah" . Wypowiedź Trzeciej Osoby zawiera nowy program poetycki. są pozbawieni talentu. J. Słowacki "Testament mój" patrz: autotematyzm. że nie zobaczy w proroczej wizji przyszłych losów Pol ski. tak namiętności. potoki rwiące czarne świerki i kwieciste róże razem. wędruje ze swoim przyjacielem.żek" .Jak Chopin w muzyce. jenerał-majora Tuza. prawdziwy. Boileau "Sztuka poetycka" Poeta. 3) W salonie warszawskim toczy się między innymi dyskusja o literaturze. przy perfekcyjnym opanowaniu rzemiosła.K. Mickiewicz "Sonety krymskie" . niecierpliwy diabeł wypowiada za Konrada to bluźnierstwo. które będą służyć przyszłości i nie pozwolą narodowi usnąć." . także nauk tajemnych. powinien swoją poezją podtrzymywać w narodzie nadzieję na lepszą przyszłość i przechowywać stworzone przez przeszłość wartości. stawia się na równi z Nim. który na pustyni dokonuje przeobrażenia zwykłego człowieka w najwyższego z czujących na ziemnym padole (A.K. Z. Morsztyn "Do swoich ksią. Norwid "Klaskaniem mając obrzękłe prawice. W czasie tej podróży trafiają do majątku pana Jowialskiego.wiemym sługą Muz. M. Sarbiewski "De perfecta poesi" (O poezji doskonałej) Poeta powinien. Sokratesie. co przyczyni się do jego klęski.patrz: autotematyzm. (. J. które przerosły swoje czasy i dlatego nie mogły być zrozumiane przez współczesnych. Norwid "Promethidion" Epilog utworu rozpoczyna się sentencją: Słowo . wiersz "Pióro" na temat poezji. być także uczonym. Naborowski "Epitafium Janowi Kochanowskiemu. perły i korale. Teraz stoi na straży jego misji. 3) Maria.A. wrażliwość. stąd też tendencja do oszczędności słów (sentencjonalność. A. jedyną wartością. którzy w swojej twórczości wspierają się na zasadach sformułowanych przez Boileau.począć coś od nowa. M.. powinien naśladować starożytnych mistrzów i kierować się rozumem: Ceńcie rozum nad wszystko. niech z niego jedynie Pism waszych blask i wartość niepodzielnie plynie. od-począć . poeta. Fredro "Pan Jowialski" Ludmir . źle zawsze i wszędzie. Słowacki "Grób Agamemnona" patrz: autotematyzm. coraz więcej dostrzega oczyma duszy.. kochał wielu. w poszukiwaniu natchnienia.w miarę jak traci wzrok zewnętrzny.K. C. którzy nie zmyślaliby w swoich utworach. I. i jeszcze mi smutniej.1) Hrabia Henryk jest poetą fałszywym. ale on pięknością nie jest..Jak fale morskie pozostawiają na brzegu muszle. przewyższa Stwórcę. Puszkin "Prorok" .1) Stary wajdelota Halban swoimi pieśniami i opowieściami przypomina Wallenrodowi o obowiązkach. nie wodzem. jaką poniesie. tych szczudłach umysłowej niemocy partaczów.patrz: autotematyzm. C. Na szczęście. A kiedy Bóg nie odpowiada. J. które opanowują serce poety.nie kocha niczego i nikogo poza sobą. by osiągnąć doskonałość w sztuce. Poeta ma być nie romantycznym. a wydawcy i księgarze wydzierają autorom ostatni grosz. kochał wiele. by stanąć na granicy kreacyjnych możliwości człowieka i Boga. pozostawiają po sobie nieśmiertelne pieśni. C..:' . jakie na siebie przyjął. C. Traktuje ją jako środek do osiągnięcia sławy. oprócz innych postaci z historii przywołanych przez Norwida. Krasicki "Antymonachomachia" patrz: autotematyzm. który doprowadzi do odkrycia. Słowacki "Beniowski" . Jego idealizm. słuch.wybaczono mu ten bunt. zbuntował się przeciwko Bogu. np.Poeta jest tu wybrańcem Boga. III). Konrad-poeta. Mickiewicz "Dziady" cz. np.. J. Nie został jednak potępiony . że co mu żywota ujmie czas dzisiejszy. I. 2) W pewnym sensie poetą jest Kordian. Mickiewicz "Dziady" cz. Jedyną karą.. Norwid był artystą słowa. Na końcu w miejsce serca Bóg wkłada poecie rozżarzony węgiel i rozkazuje: na obszarach ziem i mórz prZepalaj słowem serca ludzi! A. Do głębi przejęty cierpieniami swojego narodu. która ma konkretne zada 10 .patrz: autotematyzm.ta serce uleczy. czarnoleska rzecz . by mógł on rozumieć język morza. Mickiewicz "Konrad Wallenrod" . jak Egipcjanin w liście z aloesu Obwija zwiędłe umarłego serce. Norwid "Moja piosnka (I)" -Źle.Dante i Mickiewicz są. tak Dawid w liryce. Patrz: konflikt pokoleń. To po śmierci nagrodzi z lichwą wiek późniejszy. dlatego Norwidowskie neologizmy wydobywają ukryte znaczenia słów. poecie polskiemu" .patrz: autotematyzm. Krasiński "Nie-Boska komedia" . że jako ten. jako poeta obdarzony mocą równą mocy kreacyjnej Boga. Kochanowski "Pieśń XXIV ksi~g wtórnych" (NiezHrykłym i nie leda pió rem opatrzony.K. by głosił w swoich pieśniach prawdę o tym. 2) Orcio to poeta. III 1) Patrz: autotematyzm. To Halban przyczynił się do tego.).K.K. będącego tylko mądrością. przeklętym . należy między bajki w~ożyć.patrz: autotematyzm. Potrzeby "kultural ne" szlachty zaspokaja lektura kalendarzy i herbarzy. właśnie wajdelotę zobowiąże. D. że jako dziecko wychowane w Zakonie. Słowacki "Kordian" . 2) Konrad. J. A tajemniczy czterdzieści i cztery z widzenia księdza Piotra to być może właśnie Konrad. bo w Polsce nikogo nie interesuje literatura. Wielką wagę przywiązywał dojego kształtu... 2) Patrz: autotematyzm.S.. gór. błogosławiony." ... J. indywidualizm. że jest zaginionym i teraz cudownie odnalezionym synem Szambelanowej i śp. Krasicki "Wstęp do bajek" Opowieści o poetach. bo poezja jest dla niego celem ostatecznym. C.. A.1) W scenie Prologu trzy Osoby toczą dyskurs o roli poezji i poety. gotów jest posunąć się do ostatecznego bluźnierstwa i nazwać Go carem. Oczywiście. Konrad nie zapomniał jednak o swoim litewskim pochodzeniu. jakie dają zamki na szczytach Karpatów. Mickiewicz "Pan Tadeusz" patrz: autotematyzm. mając nadzieję. J. zdolność do poświęcenia się za naród czynią z niego poetę. A. Jedyną ucieczką wydaje się poezja.przez niego płynie strumień piękności. wybitnymi jednostkami. w której biorą udział literaci starszego pokolenia.Twórczość Kochanowskiego świadczy. który za milijony kocha i cierpi katusze. posiadać rozległą wiedzę z wszelkich dziedzin. A. a powtórzonych przez Dmochowskiego. skrótowość). co się stało. pasmo nieszczęść i smutków zdominowało życie poety.jest czynu testamentem. Naruszewicz "Chudy literat" Biedny poeta chodzi nędznie ubrany i przymiera głodem. a Ajschylos (w tekście: Eschyles) w teatrze stanowią przykłady sztuki doskonałego-wypełnienia. a kiedy Wallenrod będzie umierał. I zagrałem.) . To oddanie się poezji symboli zuje postępująca ślepota . W jego życiu brakuje miłości . Ta nić czarna się przędzie. N. gdzie Ludmir staje się obiektem wyszukanego żartu.Poeci. Co prawda nie tworzy poezji. Słowacki "Lambro" . bo kochałNaród.patrz: szaleństwo. A.

Podczas podróży na Północ uświadamia sobie pod wpływem wspomnień o Janku Hansenie i Ingebordze Holm.jego utwórpowinien mieć tendencją. wszystkie inne to: mniej lub więcej uczona frazeologia. których stał się przyczyną. Dalej patrz: podróż/wędrówka.nia wobec narodu). To wewnętrzne rozdarcie i dojmujące poczucie tragicznego osaczenia przez urbanistyczną cywilizację. śmierć (bohaterów literackich). który wędruje po świecie. de Goncourt "Dziennik" patrz: autotematyzm. aby słowa przystawały do opisywanej przez nie rzeczywistości: Odpowiednie dać rzeczy słowo! ("Ogólniki"). wreszcie prowadzi do tragedii.patrz: artysta. J. ajednocześnie najbardziej ceni sobie zaszczyty dworskie i czuje się bardziej urzędnikiem niż artystą. teraz radczyni Kestner. Mueller "Henryk Flis" Tytułowy Henryk Flis przyjeżdża do małego galicyjskiego miasteczka. co do tej pory przemilczał. Przerwa-Tetmajer "Evviva 1'arte" . przeżywa rozczarowanie wizytą u Goethego. A. przejąć się obowiąZkami. przynosi dodatkowe podniety i może być natchnieniem. co ot. poszukując tematu do swoich utworów. w którym mówi to wszystko. Chmielowski "Artyści i artyzm" . który prowadzi nader uregulowany tryb życia. Talent unie możliwia mu życie w realnym świecie.Poeci romantyczni. wyznaje nietzscheańską ideę nadczłowieczeństwa i pogardza kobietami. Wyspiański "Wesele" . powrót. 2) Poeta (którego pierwowzorem był Kazimierz Przerwa-Tetmajer) potrafi wygłaszać pełne górnolotnych słów przemowy. Patrz też: podróż/wędrówka. tj. Baudelaire "Albatros" Poeta jest podobny księciu na ob~oku. Tuwim "Poezja" . T. 2) Lucek (Lucjan Rydel) i Henio (Henryk Sienkiewicz) są dla strapionej ciotki (hr. wszystko zostało przeżyte. Przyjmowana przez wszystkich jako Lotta Wertera sama w pewien sposób wierząc. Berent "Próchno" . wybiera życie artysty i zostaje pisarzem. kiedy mówi o Polsce. rzeczywiście staje się źródłem swoistego natchnienia. Górski "Młoda Polska" patrz: artysta. Mann "Śmierć w Wenecji" Gustaw von Aschenbach. przybywa do Weimaru. Tadzia. Rimbaud "Moja bohema" Źródłem twórczości poety jest wolność wewnętrzna i brak jakichkolwiek ograniczeń. siostrzeniec strapionej ciotki. uchodzi w Rzymie za arbitra elegancji. Stanisław Tarnowski) wzorami prawdziwie polskich twórców literatury. łamie wszelkie konwencje obyczajowe i wyznaje panerotyzm na modłę Przybyszewskiego. T. Miłość do pięknego polskiego chłopca. całe zamieszanie. jest artysta narodowy. 2) Poeta Miiller.. jego ostatnie słowa będą brzmiały: Jakiż artysta ginie! A. W. a potem samo zgasło. Materialna nędza egzystencji. P. jak na przykład polityk organizuje si~y stanu. Mann "Dzienniki" . zniechęcenie to dominujące uczucia.1) Patrz: artysta.patrz artysta.1) Józio.patrz: autotematyzm. ale jednocześnie prowadzi Aschenbacha do śmierci. Ch. Pisarz powinien przed rozpoczęciem pracy nad swoim dziełem powziąć jakiś cel społeczny. przyjmuje więc postawę pogodzenia ze światem. P. unikając dosłowności. I tylko takie słowa mają moc kreacyjną wobec świata (pobudzają do czynu. Osiągnął tę pozycję dzięki umiejętnie stopniowanym pochlebstwom. Pozostaje tylko garść stabych wierszy. pracy). ale nie kryją one żadnej istotnej treści. Jego pobyt w miasteczku wywołuje sporo zamieszania. S. T. zostaje podpalony Rzym. i J. jakie ono wkłada. że skazany jest na egzystencję na granicy dwóch światów: sztuki i mieszczaństwa. Verlaine "Niemoc" Wszystko już było. Chmielowski "Utylitaryzm w literaturze" . obawiając się rozsądku. F. J. który przekonany jest o swojej niezwykłości i geniuszu. poety. T. poeta doświadczył już wszystkiego jest Cesarstwem u schyłku wielkiego konania. ile je sugerować i przybliżać. Mann "Lotta w Weimarze" . Lecz spędzony na ziemię i szczuty co kroku Wiecznie się o swe skr zydta olbrzymie potyka. jest nieco ironicznym portretem młodopolskiego poety. S. Ch. L. stać go tylko n a frazesy w rodzaju: Polska to jest wielka rzecz.a jednak śpiewać będzie pochwatę życia. które staje się przyczyną niemocy twórczej. Jest jednym z najbardziej zaufanych dworzan Nerona. Rimbaud "Statek pijany" Tytułowy statek pijany jako symbol może być interpretowany bardzo różnie. że jest pisarzem. S. Kiedy przyjdzie mu umrzeć. śpiewa pieśni. Nawiązuje tu liczne kontakty towarzyskie i prowadzi intensywne życie erotyczne.Poeta poznał wszystko.1) Patrz: artysta. starzejący się pisarz. Petroniusz. 2) Nerona przedstawia Sienkiewiczjako kabotyńskiego pseudoartystę. którego spotyka na Lido.Polscy twórcy literatury sprawili. Jedną z możliwości jest interpretowanie go jako artysty.Poeta nie 11 . że ta sytuacja może się wreszcie zmieni. Baudelaire "Śmierć artystów" patrz: artysta.. Tym zaś. które przeżywa chwile rozkwitu po odkryciu w pobliżu złóż ropy naftowej (Drohobycz). jednocześnie będąc bez pamięci zakochany w żonie przyjaciela. wśród prymitywnych ludzi.artyści i literaci powinni być obywatelami jak wszyscy inni. zostawiwszy ludzi w zwątpieniu i bez przewodnika na dalszy żywot. Staff "Przedśpiew" . Jego poezja ma odsłaniać wieczne tajemnice za pomocą symbolu i nie tyle nazywać przedmioty i stany psychiczne. miłość i śmierć. do których społeczeństwo ZdąŻa. jakie wywołał. Verlaine "Sztuka poetycka" Nade wszystko muzyki!-poeta powinien umuzycznić swoje wiersze. marazm. To. P. opisywanejako eteryczne istoty bez ciała albo matki-Polkibojowniczki w stylu Mickiewiczowskiej Grażyny czy Maryni Połanieckiej Sienkiewicza. Przybyszewski "Confiteor" patrz: artysta. za sprawą swojej twórczości unosi się ponad światem. Wyznawany przez niego stoicyzm nakazuje wszelkie emocje łagodzić w dążeniu do wewnętrznej harmonii. dla którego słowo jest narzędziem oddziaływania na ludzi. potomek szacownej mieszczańskiej rodziny. który odrzuca bogoojczyźnianą tradycję literacką. Mann "Tonio Krbger" Tonio. do żadnego z nich nie należąc i będąc jednocześnie częścią obu. Ma nadzieję. Henryk Sienkiewicz "Quo vadis" 1) Autor "Uczty Trymalchiona". który: organizuje wyobraźnię narodu. Flis opuszcza Drohobycz i w pociągu okazuje się. że kobiety jęcz4 w lirycznej niewoli. Nie daje mu to jednak szczęścia i poczucia wewnętrznego spokoju. Norwid chciał być właśnie tym artystą narodowym. jak jego przyjaciele. by spotkać się z Goethem.żył i z rzeczy ludzkich nic nie jest mu obce . Patrz też: podróż/wędrówka. Nawet. zbytnio zaufali uczuciu. Niestety. Nuda. znajdą się w jego nowej powieści. prowadzą go w koń cu do samobójstwa przez przedawkowanie narkotyków. i zgodnie z tymi celami i z tymi obowiązkami pomysty swoje w utworach sztuki urzeczywistniać. By mógł opiewać w grafomańskich wierszach pożar Troi. Krupiński "Romantyzm i jego skutki" . jego dwóch wielkich miłościach. Dawny romantyczny młodzieniec stał się starszym panem. T. A. E. która towarzyszy prawdziwej niezależności. A.Charlotta Buff. Jednak przed śmiercią pisze do cezara list. w ogień lecą. że ~była natchnieniem największego poety Niemiec.. które powiodło najprzód do czynów nierozważnych (czyli powstania styczniowego). Scena spotkania z widmem Rycerza pokazuje wewnętrzną pustkę Poety i jego poezji. nie jest żadną przeszkodą w tworzeniu więcej. które sam układa. Cezar gra w teatrze. Chciał. Otwarcie kabaretu w Krakowie przyniosło nadzieję. P. "Zielony Balonik" okazał się edycją luksusowg typowych polskich eunuchów i zebraniem poczciwych sarmackich gburów. pogodny mądrym smutkiem i wprawny w cierpieniu. K. J. że zmiana otoczenia i przerwanie monotonnej egzystencji pozwolą mu odzyskać utracone siły twórcze. Żeleński-Boy "O bardzo niegrzecznej literaturze polskiej i jej strapionej ciotce" . ludzkie tragedie. postanawia wyjechać do Wenecji. znać wszystkie cele. Żeleński-Boy "List otwarty kobiety polskiej" . co przeżył w Drohobyczu. co niesie życie . T.

Nałkowska "Dzienniki" patrz: autotematyzm. Iwaszkiewicz "Maskarada" Aleksander Puszkin.Poeta zostaje pozbawiony całej wzniosłości i niezwykłości. Zniechęcony Mistrz pali swój rękopis. Przyboś "Gmachy" . Możesz go zabić narodzi się nowy. Cz. Wspierany przez Małgorzatę. Gombrowicz "Ferdydurke" patrz: autotematyzm. by się kształtem stała chwila. A. A. Choćby otaczał go tylko tłum pochlebców. bo traktuje Jezusa-Jeszuęjako postać historyczną. car mianował go swoim nadwornym poetą i regularnie płaci jego długi. Poeta. Socrealizm .patrz: artysta. Z. którzy byliby wdzięczni. Gide "Fałszerze" . S. przeciw poetom czy nazywając Sienkiewicza pierwszorzędnym pisarzem drugorzędnym. Wreszcie. ginie w pojedynku z Dantesem. 2) Gombrowicz podejmuje próbę subiek tywnej oceny różnych zjawisk literackich. staje się kimś w rodzaju urzędnika. Tuwim "Dziesięciolecie" patrz: kontlikt pokoleń. które każą pisarzom przemilczać prawdę. Poeta pamigta. rzemieślnicy literatury o ściśle określonej specjalności. córka Solange. w Petersburgu. Poeta.Ciężko chory Honore Balzac przyjeżdża do Wierzchowni. że Balzac mógł pracować jedynie wtedy. że stali się apologetami nowego systemu politycznego w Polsce. Parandowski "Alchemia słowa" Parandowski odsłania tajniki warsztatu twórczego wielu wybitnych pisarzy europejskich. radość i piękno zawarte w poezji są ocaleniem dla świata. 2) Poeta Iwan Bezdomny pod wpływem niezwykłych wydarzeń.chce wyróżniać się z tłumu ani stawać "ponad światem" (Nie chcę być przodownikiem. Tuwim "Prośba o piosenkę" Poeta zwraca się do Boga. że spisane będą czyny i rozmowy tyrana. To właśnie poeta przechowa pamięć o męczeńskich stosach. Miłosz "Zniewolony umysł" Z gorliwością neofity przybyły właśnie na emigrację Miłosz oskarża swoich jeszcze do niedawna przyjaciół o to. dając się wplątać w uknutą przez cara intrygę. Puszkin ma poczucie zdrady swoich młodzieńczych ideałów. J. natchnienia i pisze poemat pod złowróżbnym tytułem "Wszystko było tak dobrze i tak się wszystko popsuło". że Szekspir nie unikał problemów skomplikowanych. więc Zrzucam Z ramion płaszcz Kon rada) i pisać o sprawach bardziej współczesnych. która w Mieście obsługuje Maszyny. jego powieść nie zyskuje uznania. przechodzi wewnętrzną przemianę i porzuca literaturę. zostaje zamknięty w domu obłąkanych. Ten grafoman doznaje wreszcie. Ubrany czarno. Miłosz "Który skrzywdziłeś" Żaden człowiek posiadający władzę nie może się czuć zupełnie bezpieczny i bezkarny. zawsze będzie ktoś. który zstąpił do dusz nasz)'ch głębi. bowiem po wiełu latach Na nowym Campo di Fiori Bunt wznieci słowo poety. A. zresztą słusznie.ostatnim między rów nymi.cyklu powieściowego "W poszukiwaniu straconego czasu". ma wyrażać nastroje Masy. który może obejrzeć samego siebie w dziełach Szekspira. Bursa "Poeta" . ciągle żywe postaci. Lechoń widzi wjego twórczości wciąż aktualne tematy. widok ruin i płacz Antygony.10 wychodZi. a starannego ukrywania prawdziwych myśli i uczuć. Uwolni go stamtąd Woland. mieszka ze swoją piękną żoną. Na dodatek podejrzewa swoją żonę. J. do których wprowadził go Szekspir. samotna śmierć ginących nie jest do końca bezsensowna. H. Natalie. L. Lechoń "Dziennik" . bo chce jak dawni poeci prosty i szlachetny. K.I. zmuszają poetę.Twórczość poetycka jest czymś bardzo ulotnym (wczoraj pisałam 12 . że w jego twórczości nastąpiło pomieszanie płci z Ojczyzną. podróż/wędrówka. A tymczasem chciałby on opiewać festyny. które wkrótce będą miały miejsce w matym. Tuwim "Kwiaty polskie" patrz: autotematyzm. zacisznym. poemat ma charakter programowy. By go upokorzyć. Niestety. Cz.Poeta tworzy. jakie za sprawą Wolanda i jego świty mają miejsce w Moskwie. Patrz też: autotematyzm. o romans z carem.Poeta jest wykrzy'knikiem ulicy. powrót. wypowiadając się np. Miłosz "Ars poetica?" patrz: autotematyzm. po bardzo długim okresie impotencji twórczej.Ojczyzna moja wolna. Jest on zapowiedzią wypadków. po powrocie z przymusowego pobytu na wsi. Gałczyński "O mej poezji"patrz: autotematyzm.. mrocznych i bliskich każdemu człowiekowi. odizolowany zu pełnie od świata.patrz: autotematyzm.. pisząc np.patrz: autotematyzm. J. 3) Środowisko literatów zbierających się w Domu Gńbojedowa. o tym.I. Wichurą krwi uderZać w możnych i tyranów. doprowa dza swoje dzieło do końca.Lechoń daje poetycki obraz ostatnich lat życia Marcela Prousta. zapina rozporek. w poemacie pobrzmiewają echa rewolucyjno-anarchistyczne. Brunet. co szuka swojego brata.patrz: autotematyzm. żeby jego wiersz był tak jasny jak spojrzenie w oczy I prosty jak podanie ręki. a współczesny świat to po prostu scena dla teatru szekspirowskiego. Witkiewicz "W małym dworku" . Lechoń "Proust" . to ludzie pozbawieni talentu. kto sprawi.m w drzewach dworku. gorączkowo pracował nad dokończeniem dzieła swojego życia . Pisząc o Żeromskim. 0 11.patrz: autotematyzm. J. Wybiera miejsce pomiędzy ludźmi. będąc ultimus inter pares . M. Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" 1) Mistrz poświęca swoje życie pisaniu powieści o Piłacie i Jeszui. Staff "Ars poetica" . Nie sprowadza jednak wszystkiego tylko do strachu i oportunizmu. Cz. które skłania ludzi pióra do głoszenia na zewnątrz sloganów propagandy. A. M. konflikt pokoleń. Słonimski "Czarna wiosna"Napisany w 1919 r. W. zainteresowani jedynie posiadaniem daczy pod Moskwą czy wczasami na Krymie.patrz: pogrzeb. jednocześnie dążąc do tego. z prośbą. A. a przede wszystkim młoda. Cz. radosne gaje. Bo. jakie żywi do niego jej coraz piękniejsza. konflikt pokoleń. rozpina rozporek. A. kiedy to. Poświatowska "wczoraj pisałam wiersze" . J. W. Odwołuje się do Mickiewiczowskiego motywu łudzenia despoty i swoistego "dwójmyślenia". że jeszcze jeden dzień przeżyłi. J. lat 28. J.. J. ukr~~ty. stwierdza. kochanka Chopina. Cz. J. gdy trzy mał nogi w miednicy z lodowatą wodą i pił bardzo mocną czarną kawę. Gombrowicz "Dziennik 1953-1966" 1) Patrz: autotematyzm. chętnie w tłum się wcisnę). Dąbrowska "Dzienniki" patrz: autotematyzm.20. Tuwim "Sitowie" .~ęzory Pasiukowski. Współczesnego czytelnika postrzega autor wiersza jako tego.. Iwaszkiewicz "Wesele pana Balzaka" . zwracając mu jego powieść. Słonimski "Krzyż Południowy" patrz: autotematyzm. by słowom jego gniewu dał błysk ostrej stali. znana powieściopisarka. Próbuje szukać przyczyn. J. Lechoń "Do Szekspira" Bohaterem lirycznym wiersza uczynił poeta genialnego dramaturga. znudzona jest już kaprysami kompozytora i zirytowana uczuciem. potem wraca i apiat' cierpi za miliony. Jasieński "But w butonierce" patrz: autotematyzm. a sam poeta widzi siebie jako piewcę tłumu. który cierpi za miliony od 10 do 13. J. Ogołony. a po jakimś czasie tajemniczo znika. Miłosz "W Waćszawie" -Doświadczenie wojny. B. by wbrew swej woli był płaczką żałobną. Lechoń "Toast" . Miłosz "Campo di Fiori" Choć tłum gapiów z równą obojętnością przyglądał się spaleniu Giordana Bruna i tragedii warszawskiego getta. zapewne dlatego. Na życzenie z góry zapewni też Mistrzowi i Małgorzacie spokój i szczęśliwą egzystencję z dala od świa ta. gdzie -niemal umierający -poślubia wreszcie swoją korespondencyjną miłość Ewelinę Hańską. Jak się później okaże. J. Iwaszkiewicz "Lato w Nohant" George Sand. bo rękopisy nie płonct. wobec nowej sytuacji zaistniałej w Polsce (odzyskanie niepodległości) chce uwolnić swoją twórczość od dziedzictwa romantycznego (. wolna. realnie istniejącą. Gide "Dziennik" . Pomimo że Słonimski był przeciwnikiem rewolucyjnych haseł. dawcy daru Słowa. J. członkowie Massolitu i Dramlitu.

Z. że nie znajduje żadnej recepty na przyszłą twórczość. (O.patrz: autotematyzm. K.wiersze tak jak dZiś roZdaję pocałunki).ktoś. Różewicz "Kto jest poetą" poetą jest ten który pisze wiersze i ten który wierszy nie pisze. członek Akademii Francuskiej. którą spisuje na łożu śmierci. T. pięknego lekarza o słowiańskim nazwisku Lubetzky. niezwykle atrakcyjnego hokeistę. który dopuszczał się czynów nieetycznych. zdaje sobie sprawę z władzy. Herbert "Apollo i Marsjasz" patrz: artysta. jest jednym z najniezwyklejszych cudów natury. (U. Jesk niezwykle wrażliwy. Dodaje jednak. Człowiekiem prawdziwie mocnymjest ten. * "Nulla dies sine linea" (Ani jeden dzień bez kreski) (Pliniusz Starszy) "Poeci są nieuznanymi prawodawcami świata". Zatem radość pisania to możność utrwalania. co się w tym świecie dzieje.a zwłaszcza pisarz dwudziestowieczny pisze zawsze właściwie jedną powieść". z własnych przeżyć i artystycz nym ich przetwarzaniem. Kozioł) * "Jeśli ktoś urodzi się duchowym analfabetą. pamiętniki. także korespondencja. Hermann Eisberger. T. ich czynach. T. by nie stawać na drodze. by do końca życia mógł cieszyć się swoim talentem (Starość (. kto doświadczył w życiu wszystkiego. w którym istotne jest nie bogactwo. nie zmieni tego żadna napisana przez niego książka". Skupia się w nich na drobnych radościach życia (Pieśni. (A. Andrzejewski "Już prawie nic" W szpitalu w Zurychu umiera sławny pisarz. B. J. Horacy "Quid dedicatum poscit Apollinem" (Carm. Szymborska "Tomasz Mann" Tomasz Mann. wspomnienia. który postępował w życiu etycznie. że choć pieśń jest darem skromnym. czy też zniknie. Ta nieco lekceważąca charakterystyka własnej twórczości mija się z prawdą. W. czyli czerpaniem tematu literackiego z faktów własnego życia pisarza. nie zdając sobie sprawy ze swojej śmieszności. Nic więcej".pisania" . Andrzejewski "Z dnia na dzień" . ale dokonuje też oceny swojej twórczości. Shelley) "Nie ma książek moralnych i niemoralnych. Różewicz "Poeta w czasie. S. ten. Szymborska "Rehabilitacja" Dokonując rozrachunku z epoką staliniz mu. Nie należy mylić autotematyzmu z autobiografizmem. Gide) * "Poeta . żeby stać się artystą. Wilde) * "Nie ma dzieł. szuka poczucia bezpieczeństwa.złotego środka). Konwicki "Kalendarz i klepsydra". ofiarowu jąc królowi Zygmuntowi Staremu pieśń mającą uczcić jego zaślubiny. (A. chcąc zwrócić na siebie uwagę.. czuje się w mieście zagubiony i w przyjaźni z Henrykiem Milsteinem. Chwilami bardzo dziecinny. J. Gide) * "Każda publiczność ma takiego Szekspira.Horacy prezentuje tu wizję życia idealnego poety. W. że jego talent nie dorównuje wielkości władcy i wydarzenia. to właśnie pieśni sławę zawdzięcza nieraz wielki mąż. Póki będzie trwał Rzym. (Z. ale również człowiekiem. 13 . T. powieściopisarz. Prosi też Apollina o to. ale umiejętność zachowania umiaru (zasada aurea mediocritas . u któregojedno powiększa drugie". ale i ten. eseista. na jakiego zasługuje". (A. Giraudoux) * "Piekło literatury wybrukowane jest szlachetnymi intencjami". wypowiedzi wieloletniego sekretarza odkrywają prawdę o największym współczesnym prozaiku. III. dramaturg. Eco) * "Wszyscy w młodości piszą wiersze. Jego sny. Gide) * "Krótko mówiąc: żeby być poetą. Poeta może być człowiekiem. tańce i biesiady Schadzają się do nich rady). Andrzejewski "Miazga" patrz: autotematyzm. by płacić im za chwilę namiastki miłości. Kozioł) * "Wielki pisarz . trzeba wierzyć w swój talent. są tylko autorzy". Ze swej natury w wątki autotematyczne obfitują wszel kie dzienniki. W. który kreuje. że w swoich fraszkach nie pisze o wielkich bohaterach.) niech będzie łagodna i pełna pieśni). J. które chce opiewać. Wojaczek "Piosenka o poecie II" . Są książki napisane dobrze lub źle. Grochowiak "Rozmowa o poezji" . aby zażegnać niedokrwistość swoich zataczających się od anemii wierszy".31) (O co poeta prosi Apollina) . jaką ma nad przyjacielem i potrafi z niej robić użytek. Poeta nie jest istotą uduchowioną i sytuującą się ponad światem. (U. który doprowadził nurt eolskiej pieśni do Italów. znany poeta. ale on też decyduje. (J.) .powieść o pisaniu powieści). kto doświadczył tylko zła. bo słyszał oddech wieczności.1) Paul Allard. ssak z cudownie upierzoną watermanem ręką. Fijas) Autotematyzm Autotematyzm Czynienie samego siebie lub swojej twórczości tematem utworów. trzeba talent podać w wątpliwość. Zawarta jest więc w tym tekście. zemsta ręki śmiertelnej-śmiertelny człowiek tworzy nieśmiertelne światy. Kiedy na przyjęciu u swojej przyjaciółki spotyka młodego. którego pojawienie się ewolucja przeoczyła.Pisanie wierszy i picie wódki są nierozerwalnie ze sobą powiązane. Cocteau) * "Autor powinien umrzeć po napisaniu powieści.Wiersz jest relacją z własnego życia poety. Życia. Od niego zależy to. poetka (Syzyf prZypisany do piekła poezji) snuje rozważania nad koniecznością tworzenia innych niż dotychczas wierszy.Horacy wyraża przekonanie. starannie ukryta.Poeta w czasie pisania to człowiek odwrócony tyłem do świata.patrz: autotematyzm. Eco) * "Młodzi poeci to wampiry: potrzebują cudzej śmierci. Janicki "Elegia o sobie samym do potomności" . w której Bocheński próbuje rozwikłać tajemnicę wygnania Owidiusza. pochwała własnej twórczości. (U. właśnie przybyły do Paryża młody. I. Andrzejewski "Idzie skacząc po górach" . (P. daleką od oficjalnych biografii. poróż/wędrówka. Horacy "Exegi monumentum aere perennius" (Carm. mieszkającym od kilku lat we Francji malarzem. co najczystsze i najbrudniejsze sprawy własnej duszy umie przedstawić w swych utworach jako cudze". Ulgę w cierpieniach przedłużającej się agonii przynosi Eisbergerowi bliska obecność młodego. 2) Marek Kostka. który alkohol traktuje jako nieodzowny element towarzyszący "pracy twórczej". póty będzie trwała pamięć o poecie.patrz: autotematyzm. "Gra z cieniem" . zabiera z ulicy młodych i pięknych mężczyzn. W ujęciu Wojaczka jest raczej lumpem. Konwicki "Mała apokalipsa" patrz: autotematyzm. Jednocześnie stwierdza. obiecują cy pisarz.. potem prawdziwi poeci je niszczą. nieustannie go komplementuje. aby móc Zejść do portowej knajpy. kto pragnie w jasny dzień pokazać światło księżyca". co dobre. Czynienie gatunku twórczości jej literackim tematem (np. którą ma przed sobą tekst". czy ów świat pozostanie utrwalony w wierszu. bezbronny. Przedstawia w niej nie tylko koleje losu. że jego twórczość zapewni mu nieśmiertelność (Non omnis moriar -Nie wszystek umrę). wspomnienia. usprawiedliwia się. metapowieść . Dantyszek "Poeta poleca Zygmuntowi «Pieśń weselną na ślub Zygmunta z BarbarąH" Dantyszek. (J. ubiera się we wspaniały płaszcz. J. Podczas wemisażu Ortiza wywołuje mały skandal.. Dociekania dotyczące losu zmarłego na zesłaniu poety skłaniają do refleksji nad granicami wolności twórczej artysty i wzajemnymi relacjami sztuki i władzy. Szymborska "Radość pisania" Poeta ma nieograniczoną władzę nad światem. J. Burek) * "Artysta pióra to ten. (T. Kochanowski "Na swoje księgi" Poeta stwierdza. Patrz też: młodOŚĆ. a źli publikują". (U. R. Bocheński "Naso poeta" Powieść-esej. zbyt kiem w świecie rzeczy jedynie użytecznych. J.. J.3O) (Pomnik trwalszy stworzyłem. "Nowy Świat i okolice" .

egzystencjalne. w które wszytki kładzie tajemnice swoje. Słowacki "Grób Agamemnona"-1) Zwiedzanie grobu bohatera spod Troi i przywołanie wielkiej poezji Homera wywołuje smutne refleksje nad własną twórczością. by jego rymy z nim nie zginęły. Kraj lat dziecinnych!).) . I. tak pracować nad słowem. Morsztyn "Do swoich książek" . którego podstawą jest horacjańska zasada aurea mediocritas. że zamierza naśladować styl takiego czy innego poety. Poeta musi tak kształtować tworzywo. ale także ludzie. by jego fraszki ganiły ludzkie wady. który sobie postawił udoskonalenie narodu.. a choć nie zostawia tutaj żadnego dziedzica ani dla lutni. że mogą się na nie rzucić różni złośliwi krytycy. Idź tedy . by móc w 14 . który dysponuje niedoskonałym tworzywem. Mickiewicz "Konrad Wallenrod" W "Pieśni Wajdeloty" Mickiewicz formułuje program poetycki. dlaczego przerywa pisanie i jak ma zamiar poprowadzić dalej losy Beniowskiego i innych bohaterów. J. zabłądzi i nie odnajdzie drogi powrotnej. jest realizacją programu sformułowanego w "Pieśni Wajdeloty". w których życie płynie w myśl wszystkich zakonnych reguł. Nie ponoszą winy ani niedoskonali słuchacze. czy będzie zrozumiany. A. wierzy jednak. Tak ci się moje przykrzą kreski i poprawy. pieśń . Zatem w "Antymonachomachii" Krasicki swój własny tekst czyni podstawą. której dla niego pragnie: Jednak zostanie po mnie ta siła fatalna. jakie w niej wysunął. ani słowo. Jednak w trenie VI nazywa Urszulkę Safo sfowieńską.. będzie wędrował po całej Ziemi i da się poznać wszystkim ludom. J. informując.ma ona mówić narodowi rzeczy gorzkie po to. że dzięki swej twórczości stanie się nieśmiertelny (. że naród polski osiągnie tę doskonałość. a na pewno jest to tekst bardzo skonwencjonalizowany (niektórzy badacze podają w wątpliwość nawet fakt istnienia Urszulki). Sięgnę do wnętrza twych trzew i Zatargam). Jeśli zaś kogoś chwalą. mówiąc mu. Lecz po śmierci was będzie gniotła niewidzialna.. To od artysty zależy. śmiertelnej i nieśmiertelnej. Słowacki "Beniowski" . Kpi wreszcie z ich absurdalnych zarzutów pod adresem jego twórczości. zwierzając się czytelnikowi z trudności przy pisaniu poematu. Kochanowski "Do fraszek" (Fraszki nieprzepłacone. tak częsty w poezji Sławackiego. Teraz odchodzi w cień . J. natury godne takie pienie! Pieśń to wielka.) Fraszki. by podtrzymywać naród na duchu w trudnych chwilach i budzić w młodych chęć naśladowania bohaterstwa przodków. a jego sława dotrze do najdalszych zakątków świata. co należy zrobić z jej autorem. ani dla imienia. Wyraża w ten sposób Kochanowski horacjańską myśl. odrzucając wartości. Kochanowski "Ku Muzom" Poeta zwraca się do muz z prośbą.)..nie umrę ani mię czarnymi Styks niewesoła zamknie odnogami swymi). a mnisi odznaczają się pobożnością i uczonością. by go obudzić i zmusić do uwolnienia duszy anielskiej z czerepu rubasznego (Choć muzę mojq w twojej krwi zaszargam. którego realizacją jest właśnie "Konrad Wallenrod": Poezja winna przechowywać pamięć o wielkich bohaterach i ich czynach.. Ale Jędza Niezgody postanowiła cnotliwych zakonników skłócić. w których podejmuje on tematy filozoficzne. a głos myślom kłamie).. Opowieść o Walterze Alfie który jako Konrad Wallenrod podjął walkę z wrogami swojej ojczyzny. metafizyczne. W której jest trochę szczęścia dla Polaka. jak bohaterowie Homera. I co go doznać możesz. 2) Wśród autotematycznych dygresji pojawiają się i takie. Poeta skazany jest na samotność. Nawet sam twórca ma kłopoty ze znalezieniem wyjścia. II (Niezwykł)'m i nie leda piórem opatrzony. Kochanowski "Do fraszek" (Fraszki moje. J. Jedynie Bóg może w pełni zrozumieć artystę. jak jego wiersze zostaną przyjęte przez czytelników.Poeta jest ze dwojej złożony natury. Ukazuje zatem Krasicki dwa klasztory. Podrzuciła im więc księgę "Wojny mnichów" (czyli "Monachomachii").. że cel. Słowacki podejmuje próbę sformułowania nowego programu poetyckiego. Słowacki odkrywa tajemnice swojego warsztatu twórczego..) Nieme mieć harfy i słuchacZów głuchych.) .. motyw pośmiertnego triumfu. ukazuje zatem siebie jako poetę. że z pieśni na pieśń coraz wyraźniej bohaterem poematu staje się nie tytułowy Beniowski. Jego poezja w przyszłości sprawi. Aż was. co Morsztyn pisze.1) Liczne dygresje sprawiają.. zjadacze chleba .. J.W "Trenach". Często zwraca się bezpośrednio do czytelnika. to powinny to czynić z umiarem... którym przez całe życie służył. którzy nie są w stanie pojąć wielkości myśli poety. na którą jego łutnia dziedzicznym prawem spaść miała. Jego trud nie zostałjednak doceniony. Zarzuca im. jeszcześ ty godna kuchennego szoru). które poświęcił poezji i ojczyźnie. stwierdza: Ałe ty przecię prosisz łaskawej odprawy. co skłoniło go do napisania "Pana Tadeusza". że życia nie zmarnował. by za chować anonimowość. Poeta przestrzega tym samym przed zbyt dosłownym czytaniem jego wierszy. aby język giętki. Toteż jego fizyczna śmierć nie oznacza końca .z duchami. na której zbudowana zostaje akcja. Dużo jest w tym. poszukiwacza prawdy. Pojawia się. ale poeta Juliusz Słowacki piszący "Beniowskiego".ale lepiej było siedzieć w domu. A. Poeta chce.Morsztyn dość krytycznie wyraża się o swojej twórczości (. które jest niedoskonałym tworzywem (. bo ludzie nie rozumiejąjego poezji. że bojąc się podpisać pod swoimi tekstami. Kochanowski "Pieśń XXIV" Ks. Kto chciałby odczytać z nich jego umysł zakryty. ujmuje Kochanowski jako labirynt. tylko czoło zdobi.w aniofów przerobi. by jego księgi zbłądziły pod strzechy. że Konrad jest poetyckim alter ego Mickiewicza.A. nie poważasz sromu. J.. Zastanawia się także nad tym. J. która wywołała spór. zwracając się do swojej lutni. a nie konkretnych ludzi. J. Co mnie żywemu na nic. Mickiewicz "Pan Tadeusz" W "Epilogu" Mickiewicz wyjaśnia. bo nie ma już tak wielkich bohaterów. w którym Mickiewicz wyraża pragnienie. jak dowodzą najnowsze badania. III Jeśli przyjmiemy.Wiersz zawiera swoisty program poetycki. w których Słowacki podejmuje polemikę z krytykami swojej twórczości. Poeta jest przekonany..przemieniony w łabędzia. Ironizuje na temat swojego bohatera i sytuacji przedstawionych w utworze. osiągnie. jakim jest słowo i skazany jest na otoczenie ludzi niezdolnych do zrozumienia jego poezji (To los mój (. Znajduje się tu też znany fragment. Krasicki "Antymonachomachia" Tekst tego poematu heroikomicznego miał być odpowiedzią na głosy krytyki po ukazaniu się "Monachomachii" i próbą odwołania zarzutów pod adresem kleru... Kreuje w nich Kochanowski siebie przede wszystkim na myśliciela. wówczas pierwsza część Wielkiej Improwizacji nabiera charakteru autotematycznego. Nazywa ich woźnymi łiteratury. J. że nie jest w stanie tworzyć tak wspaniałej poezji jak autor "Iliady".tworzenie). bo w końcu. A.. mamy do czynienia najprawdopodobniej ze stylizacją autobiograficzną. 2) W dalszej części tekstu Słowacki określa zadania swojej poezji . Ma on być swoistym schronieniem dla pogrążonych w rozpaczy. język kłamie głosowi. posługują się jedynie inicjałami. 3) W dygresji zaczynającej się od słów Chodzi mi o to.Kochanowski "Treny" .. podkreślając przede wszystkim. poetyckiej kokieterii. Słowacki "Testament mój" Poeta dokonuje smutnego rozrachunku z życiem.wśród fraszek Kochanowskiego poczesne miejsce zajmują te. Słowacki stwierdza. Pojawia się także typowo romantyczne ujęcie problemów poety. Winę za to ponosi słowo. Mickiewicz "Dziady" cz. by za ich sprawą twórczość zapewniła mu pośmiertną sławę. bo siły twórcze poety i moc kreacyjna Boga są tym samym (Boga. niepewnych swego losu emigrantów (Jedna już tylko jest kraina taka.

. obcy. 4) W dygresji kończącej pieśń V poematu Słowacki podejmuje polemikę z Mickiewiczem. Wiele uwagi poświęca też przyjęciu jej 15 . nie znalazł zrozumienia wśród współczesnych. poczesne miejsce zajmują zapiski dotyczące własnej twórczości Goncourtów. nie wędzidłem). snuje refleksje nad źródłami swojej twórczości. jest autorem książki "Pamiętnik z okresu dojrzewania". Poncjusz Piłat) brzmią dokładnie tak samo jak ostatnie słowa tekstu Mistrza.) Kasprowicz bezpośrednio odnosi się do poprzedniego okresu swojej twórczości. skupiając się na swoim losie. Postrzega świat przez pryzmat swojej poezji. To poeta jest tym j~kby miejscem.. trzydziestoletni pisarz Józef. Przeciwstawia też swoją poezję. Gide "Fałszerze" . Broniewski "Mannlicher" Poeta dokonuje podsumowania swojego dotychczasowego życia. B. Notuje. Tuwim "Kwiaty polskie" Wśród dygresji opisujących przedwojenną Polskę. Tym razem jednak ujmuje go w sposób bardzo osobisty. Z. który ma wyrażać myśli i pragnienia swojego narodu (Kiedy kląć zechce . niestety. co dzieje się z bohaterami powieści Gide'a. Często także pisze o utworach.2) W tekście powieści pojawiają się odautorskie komentarze dotyczące procesu tworzenia oraz ewoluowania postaci. Dlatego pisze na Babilon do Jeruzalem i dochodzą listy.musi niebiosa wiązać z ziemią kłamliwymi słowy. M.K. Gide ustosunkowuje się do swoich bohaterów. że choć dziś niedoceniony. Edward. Swój bunt z czasów "Dies irae" czy "Święty Boże. który stara się osiągnąć przez swoją poezjęa Kończy utwór stwierdzeniem i jak stary mannlicher wali wiersz mój gniewny broń szybkostrzelna. który męczy się. J. Ale nauczyło żołnierskiej krzepy życie trudne. lecz ty spomnisz wnuku.1) We fragmencie XI (Przestałem się wadzić z Bogiem. K. w którym stawia siebie na równi z Mickiewiczem. że przyszłe pokolenia zrozumieją i docenią jego twórczość (Syn ..). Szczególnie dużo miejsca zajmują zapiski dotyczące "Józefa ijego braci". spotkania z ludźmi. W. Sporo uwagi poświęcają rozważaniom teoretycznym dotyczącym naturalizmu.A.). Niestety. sama siebie wygwarzy. W.. A.1) Jeden z bohaterów.Wśród zapisków dotyczących prywatnego życia Gide' a. surowo ocenia wszystkie ich wady. gdy było w Ojczyźnie laurowo i ciemno i musiał żyć w żywota pustyni. twarde i liche. przez niewolę do wolności.pełni wyrazić swą myśl i uczynić ją jasną dla czytelnika (Strofa być winna taktem. Święty Mocny" tłumaczy niezgodą na ludzkie cierpienie. do hymnów z cyklu "Ginącemu światu". słów szukając dla żywego świata. I wierzy. Taki tytuł nosił debiutancki tom opowiadań Gombrowi cza. Nie było ono łatwe . i J. którego w swoich powieściach byli prekursorami. poezji Mickiewicza. odeszła już w przeszłość.ć będzie. zwłaszcza do "Pana Tadeusza" Mickiewicza. Nie ma w nim nic ze świętego ani z łajdaka. Pisarz zwierza się z wątpliwości na temat powieści. Przedstawia tu swoją koncepcję wieszcza.. z piękna otaczającego świata (Moja poezja to s~ proste dziwy. Ale ta przeciętność i zwyczajność są godne poezji na równi z wielkimi cierpieniami. której akcja jest odzwierciedleniem tego. pisząc np.. Całkiem wyraźnie zarysowanajest koncepcja procesu twórczego. C. jakie reakcje wywołała lektura kolejnych rozdziałów w kręgu przyjaciół i rodziny. Słonimski "Krzyż Potudniowy" Poeta jest zwykłym człowiekiem. Tuwim pyta z rozpaczą w zakończeniu: .. J.a tak się żegnają nie wrogi. opisów wydarzeń artystycznych i politycznych.W prowadzonych przez ponad pięćdziesiąt lat zapiskach poczesne miejsce zajmują refleksje nad własną twórczością. przez kraj wygnania do kraju ojczystego. że nigdy nie będzie obojętny wobec cier pienia. Odnotowuje wreszcie głosy krytyków po ukazaniu się tekstu w druku. którym przepełniony jest świat.gdy nastał Jasieński. i tu Norwid podejmuje problem niezrozumienia artysty przez współczesnych mu. "Fał`szerze". kiedy wziąłem karabin do ręki. nie poddaje się wyznaczył sobie cel. jakie dokonują się w Niemczech w latach trzydziestych. doceniając jednocześnie wielkość autora "Dziadów": Bądź zdrów! . sitowia. który początkowo zamierzał w "Ferdydurke" rozprawić się z jego niekompetentnymi krytykami (nazywa ich ciotkami kulturalnymi).. Gombrowicz "Ferdydurke" Bohater powieści. dramatyczne przemiany. krystalizuje się. jak i o przyjęciu ich utworów przez czytelników i krytyków. Kasprowicz "Księga ubogich" . jak postępuje praca nad kolejnymi powieściami... Nie rezygnuje jednak. Oryginalny w swej poezji. notuje. wiele uwagi poświęca Tuwim także poezji.. nad którymi właśnie pracuje. jak Krzyż Południowy . która. Lecz dwa na słońcach swych przeciwnych . sama dla siebie znajdzie odpowiedni kształt artystyczny. którzy zarzucali Gombrowiczowi niedojrzałość pisarską. dokąd szliśmy). ze wszystkiego słowa wyrywa w rozpaczy i niejest w stanie po prostu podziwiać piękna natury. Istotny wątek stanowią losy powieści Mistrza.Opisując swoje codzienne życie. Leśmian "Zamyślenie" Wiersz jest przykładem poezji. a gdy osiągnie stan pełni. dojrzewa.Jak wielekroć w swojej twórczości.przyszłość moja! . Wynika to z wiary Leśmiana w twórcze moce języka. który sam z siebie rodzi poezję. zimny. sporo miejsca zajmują refleksje nad własną twórczością. Podkreśla typowe dla futurystów przekonanie. Cały wątek wtrącenia w dzieciństwo ma swoje źródło w atakach krytyków. de Goncourt "Dziennik" Wśród niezwykle bogatego mateńału dotyczącego życia literackiego Francji XIX wieku.Bogi.byłem jeszcze zupełny szczeniak. przypadkowych kochanków na jedną noc.~. Gide "Dziennik" . która usuwa w przeszłość całą dotychczasową literaturę. E. Tuwim "Sitowie" . wiele uwagi poświęca też Mann swojej twórczości. Siebie czyni niejako symbolem tego.. a tak nieobjęty. w przyszłości zatriumfuje (. Wreszcie ostatnie słowa tekstu Bułhakowa (. 2) Pojawia się też w tekście odwołanie do wizji Boga z hymnów. ludzi. Dziś już nie buntuje się przeciwko Bogu..) tym co za mną nie zdążą echopowiem: Adieu!.. jego kolejnych romansów. Zjawił się w momencie." .przeze mnie klą. Edward drażni mnie. Gałczyński "O mej poezji" Gałczyński ukazuje swoją twórczość jako wyrastającą z prostych. dziś widzi jako przejaw pobłażliwości i wyrozumiałości dla ludzkich błędów.. toteż poeta w tej koncepcji przestaje być wszechwładnym demiurgiem. sitowia zwyczajnego nigdy już zwyczajnie nie zobaczę? A. którLy byli jej bohaterami.. (. co w "Święty Boże" tłumaczył jako obojętność Stwórcy na los ludzi. Jasieński "But w butonierce" Jasieński wieści objawienie się nowej poezji.minie pismo. drogą okrężną przez złą współczesność do idealnej przyszłości. f.Poeta jest człowiekiem. co nowe w literaturze (. toczy się równolegle do historii pobytu Wolanda w Moskwie.I moje będzie za grobem zwycięstwo). daleki. genialny. Kończy tę dygresję stwierdzeniem.I. że tylko ich twórczość jest prawdziwie wartościowa i skierowana w przyszłość: Idę młody. T. Bracia piszą zarówno o swoich zamierzeniach literackich. equesRomanus. gdzie sama poezja powstaje.. Bezpowrotnie umarli i Tetmajer i Sta. która mówi o sobie samej. pisze powieść pt.. ale też wyjątkowo trafnie wskazuje zalety. codziennych radości. Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" Bułhakow zastosował chwyt "powieści w powieści". B. Gide zastanawia się nad swoim miejscem w literaturze francuskiej..okrutny piąty procuratorJudei. A. charakterystyk artystów. Zastanawia się nad słowem jako tworzywem poetyckim. Mann "Dzienniki" .. choć ma nadzieję. Nałkowska zastanawia się nad wartością swoich utworów. J. odwołując się do romantycznej tradycji. Nałkowska "Dzienniki" . To. która mówi gorzkie prawdy. wartością artystyczną swoich tekstów. Spoczywa jednak na poecie ciężar wielki. Wreszcie stwierdza. Norwid "Klaskaniem majac obrzękłe prawice. Jednocześnie opowieść o Piłacie i Jeszui. poeta ma świadomość niezrealizowania młodzieńczych ideałów (nie doszedłem tam.).

(J. gadat. że twórczość ma swoje źródła w tym. bardzo czułej chwili. Wiele miejsca zajmuje tu polemika z krytykami.Celem poety jest wyrażanie niezgody na świat pełen zła i cierpienia. którym Dąbrowska zarzuca zwykle niekompetencję. są to niby-dzienniki. apokryfy autobiograficzne. udało mu się wreszcie zasiąść do pisania. J. to warsztat pisarski Vonneguta. czy się w pancerz zakuwa". źródeł jej doszukując się w natchnieniu. ujęty w formę dziennika tekst literacki. Trzeba go raczej uznać za świadomie skonstruowany. który tekst będzie czytał. (Luc de Clapiers de Vaucenargues) * "Pisarz. której bezskutecznie szukał. 2) Miazgowaty tekst samej powieści Andrzejewski wzbogacił o fragmenty swojego dziennika poświęcone pracy nad "Miazgą" i licznym perypetiom z nią związanym. w tym także miejsca w niej własnej twórczości.. W okresie powojennym skrzętnie zapisuje opowieści swojej służącej. Dopiero teraz. mieszając refleksje o charakterze ogól nym z fragmentami swoich wspomnień.Rozmowa o poezji" .ja" poetyckiego. Białoszewski "Pamiętnik z powstania warszawskiego" Swoją relację o powstaniu warszawskim spisuje Białoszewski w ponad dwadzieścia lat od zakończenia wojny. Relacjonuje w nich autor prace nad powstającymi właśnie tekstami (między innymi powieścią o ostatniej podróży Odyseusza "Nikt"). Miłosz "Ars poetica?"Wiersz ma charakter swoistego programu artystycznego.Jak pisze sam Konwicki. że aż się wstydzę z tego powodu".". ale nie był w stanie ich spisać. * "Nigdy tak nie pochwalisz wiernej kobiety ani miernego pisarza. J. kiedy zrozumiał. wielokrotnie wprost zwracając się do cenzora. Nie potrafił znaleźć odpowiedniej formy. Jednakże w przeczytanych książkach nie odnajdzie on prawdy o wojnie i świecie i choć ich fragmenty znajdą się w "Rzeźni. Według niego brzydota ukleja najóogatsze formy i na pewno bardziej zbliżonajest do rzeczywistości niż czyste piękno (ludzie tak wymyci). Camus "Notatniki" . czy się obnaża.Tekst literackiego dziennika. obok refleksji dotyczących bardzo wielu tematów. autor będzie je komentował (Zdarza się) lub wykpiwał. T. opisuje swoje egzotyczne podróże po Ameryce Południowej) sprawia. której nigdy nie ukończył. które zamierza zebrać w tomie "Przypowieści Franciszki". W. Grochowiak . zawiera też obszerne fragmenty poświęcone pracy pisarskiej Andrzejewskiego.. że poezja wyras- ta z najbardziej intymnych przeżyć i częstojest przejawem ekshibicjonizmu uczuciowego. A. Andrzejewski "Miazga" . by stworzyć dzieło będące zaprzeczeniem utworów o tematyce wojennej.. że właśnie "gadanie" jest tą formą. który w kilka lat później wyda Andrzejewski jako skończony i samodzielny tekst. kreowania powieściowej rzeczywistości z realiów dziewiętnastowiecznej Warszawy. (F. Andrzejewski "Z dnia na dzień". co niemoralne i złe. w z Dafnis. Notuje pomysły na opowiadania i nowe powieści. tże pamiętniki. Bierze się z realnego. w którą mógłby ująć swoje wspomnienia. która właśnie teraz się trudzi nad własnym umieraniem. Stendingowa) * "Ja to jestem ja i wszystko. Gombrowicz "Dziennik 1953-1966" Ogłaszany sukcesywnie fragmentami w paryskiej "Kulturze" tekst nie jest typowym dziennikiem. Zapisuje także wszystkie pochlebne opinie o swojej twórczości.1) Pisarz Adam Nagórski jest alter ego samego Andrzejewskiego. Twórczość Nagórskiego to nie zrealizowane plany pisarskie autora. wiele uwagi poświęca jednak Lechoń rozpaczliwym próbom powrotu do twórczości poetyckiej. Grochowiak "Introdukcja"). by uczynić twórczość poety bardziej zrozumiałą i nie narażać czytelnika i artysty na męki wyższego rzędu. jak postępuje praca nad kolejnymi utworami (dotyczy to szczególnie "Nocy i dni". W drugiej książce wiele uwagi poświęca kłopotom z cenzurą.jego prze myśleń egzystencjalnych. Ujmuje go jednak poetka w sposób bardzo osobisty. Opisuje. Grochowiak "Czyści" Wyznanie poety: Wolę brzydotg Jest bliżej krwioobiegu odwołuje się do świadomego stosowania przez Grochowiaka poetyki turpizmu. Poświatowska "Halina Poświatowska to jest podobno człowiek. drukowanego w latach 19721981 w "Literaturze". "Gra z cieniem" . czyni autor pisarza. który ma dokonać aktu samospalenia. Sporą część zapisków stanowią fragmenty pisanej na potrzeby dziennika powieści (nigdy później nie drukowanej) i notatki dotyczące wszystkich szczegółów jej tworzenia. Ortega y Gasset) * "Moje życie jest tak bogate. "Przygód człowieka myślącego" i dramatów). Autor obdarzył go wieloma swoimi przeżyciami i doświadczeniami. "Nowy Świat i okolice" . J. Mauriac) * "Od umiejętności władającego piórem zależy. Tym razem wypowiada się poetka. rezygnując z nieosobowego . im mniejsz y rangą. Cz. w którym Miłosz postuluje zacieranie granic między poezją a prozą po to. gloryfikujących to wydarzenie. Grochowiak "Święty Szymon Słupnik" .W swoich zapiskach. które dominuje w jej twórczości. Opisuje niezwykle wolno postępującą pracę nad wier szami i powieścią. Cousteau) Axis mundi Axis mundi - Kategońę tę 16 . który cier pi na niemoc twórczą i nazywa się tak jak on sam. . skrzętnie skrywając życie osobiste. D~. M. że poezja jest jak ostro całowany tasak. Lechoń "Dziennik" . Konwicki "Kalendarz i klepsydra". S. co mnie otacza". Cały czas opowiadał o przeżyciach z sierpnia 1944 roku. S. H. Ich bohaterem czyni autor samego siebie. Jednocześnie wskazuje na to. (F. jak się sami chwalą". K. Poeta odpowiada. wojskowych.browska "Dzienniki" . Obszerne fragmenty mają charakter esejów na temat specyfiki polskiej kultury. nieumiejętność pogodzenia się z własnym homoseksualizmem sprawiają. że Lechoń nie jest w stanie dotrzeć do źródeł swojej niemocy twórczej.:' W wierszu powraca charakterystyczny dla Poświatowskiej motyw umierania. bo zdarza się. nie opuszczając Buenos Aires. dlaczego pisanie przychodzi mu z takim trudem. a nawet Biblii. T. Postawie średniowiecznego ascety obojętnego na otaczającą go rzeczywistość i izolującego się od niej przeciwstawia Grochowiak swój bunt (Powołał mnie Pan Na bunt). Podejmuje też próbę wythzmaczenia. którego bohaterem jest pozostający na emigracji w Argentynie pisarz Witold Gombrowicz. uwagi odnoszące się do procesu tworzenia składają się na obraz warsztatu pisarskiego Camusa.W prowadzonych od roku 1914 do końca życia dziennikach wiele uwagi poświęca Dąbrowska swojej twórczości. (J.tekstów przez czytelników i krytykę. Ale poetą się bywa rzadko i niechętnie. Vonnegut "Rzeźnia numer pięć" Autor opisuje dokładnie swą pracę nad powieścią o wojnie i zbombardowaniu Drezna. tym większym ceremoniałem otacza godziny swej twórczości". Pomieszanie faktów z życia autora z czystą fikcją (np. Chodzi mu o to. I. Rozmowy z przyjaciółmi.Obok notatek dotyczących podróży autora. znajdujemy tu liczne odwołania do jego twórczości. fragmenty utworów eseistycznych. czasem odrażającego cierpienia. Pisze także Nagórski dramat "Prometeusz". dzięki niej wiersze stają się prawdziwe (por. Jednak skłonność do okłamywania samego siebie. Dziewczyna chce widzieć w poezji dawne piękno. lektura opracowań historycznych (także tych dotyczących krucjaty dziecięcej). Konwicki "Mała apokalipsa" Bohaterem powieści. Halina Poświatowska. S. S. Frani. "Konspekty" powieści i dramatów. Przed sobą i czytelnikami próbuje wytłumaczyć się z tak długiego milczenia. że "Dziennik" staje się manifestem autokreacji pisarza. M.Ujęty w formę dialogu wiersz jest wyrazem poglądów estetycznych Grochowiaka.

Cały świat grecki skupiał się wokół niej. Patrz: krucj ata. zaś w nim sanktuańum (świątynia). wzorowego gospodarza. że pod żadnym względem nie jesteśmy narodem szczególnym i pora przestać żyć mitami (nareszcie zdechł mit o naszej wyjątkowości (.) Patrzaj. bowiem w tym (jednym z niewielu miejsc na ziemi) trwa nieprzerwanie kult przeszłości (rzeczy .Pępkiem świata jest tu miasteczko bez nazwy. że łajdactwa i świgtość w jednym stoją domu. ale wszystko ma swój mityczny rytm. wierzenia. którymi żyje świat. to np. jest izolowany od spraw. A. tworząc w ten sposób zamkniętą przestrzeń (patrz: arkadia/raj). "Sklepach cynamonowych" i "Stu latach samotności") stanowią zagrożenie dla stabilności i trwania miasteczka. Ważnyjest również fakt.Sędzia.). W. miały bardzo piękną oprawę i zwłaszcza w pierwszym dziesięcioleciu ("jasnym") mogły być uzasadnione sytuacją polityczną (odzyskaniem niepodległości). * "Pępowiny wszystkich ludzi łączą się w przeszłości". bo Lotta go dotykała w tańcu. jak też najskromniejszych siedzib ludzkich. Mickiewicz "Dziady" cz. nadysze Ojczyzny. poczta cyrk. obyczaje polowania. rozlewiskami. odbywają się tu też kosztowne. który opływają cztery rzeki: Piszon. która szczególnie ukochała bale. W wielu religiach występuje powtarzający się motyw wiary w to. żona przez Jose Arcadio Buendię. Rozgoryczony i zrezygnowany pozostaje mąż modnej żony. Soplicowski dworek. toteż urządzano do niej wyprawy krzyżowe. okres niezbędnych prac. było dwudziestolecie międzywojenne. A. A. rozciąga się od punktu centralnego. mających swój koloryt i zapach. Wigilia. była miejscem pielgrzymek Greków.patrz: taniec. nad Wisłą. Goethe "Cierpienia młodego Wertera" .W. Zawada w "Dwudziestoleciu literackim" pisze. świadome pominięcie uroczystości Nowego Roku. gdzie na trójnogu zasiadała Pytia w obłokach duszących wyziewów i wpadając w rodzaj ekstazy. także i tutaj. Chiddekel. W liście do Wilhelma wspomina o jej anielskiej piękności i gracji ruchów tanecznych. jak wszędzie na całym bożym świecie). rozkazał mu: I uczynią mi świątynię (. Ten strój będzie mu szczególnie drogi. wielka histońa zagląda tu tylko czasami (np. oś wszechświata. Schulz "Sklepy cynamonowe" Pierwowzorem opisanego tu prowincjonalnego miasteczka było rodzinne miasto Schulza Drohobycz.. u podnóża dwóch nagich skał. 17 . Dlatego też założenie każdej osady czy miasta jako powtórzenie kosmogonii zaczyna się od punktu centralnego (axis mundi). W utworze opozycję tu-tam (na zewnątrz) pogłębia fakt brutalnego wkraczania do tej dziewiętnastowiecznej rzeczywistości sklepów cynamonowych. który nie podziela jej entuzjazmu dla takiego stylu życia. gdzie m. wielkiego maga i hierofanta. ściany. Jest nim chata Boryny. że na tym balu Werter miał strój. ołtarz mają swoją symbolikę) i od tego centralnego punktu rozciąga się świat. Garcia Marquez "Sto lat samotności" .. Cywilizacja..Mityczna osada Macondo. W czasie jednego z nich spłonęła pełna stodoła. pępek świata. G. który wiedzie nocne rozmowy z Jahwe. Tu czas płynie nie tylko w sensie linearnym. B. pałaców. Joyce) G. Były one w modzie. Wszystkie te elementy (podobnie jak w "Chłopach". serwis... kiedy reszta świata. wkroczenie armii napoleońskiej). budowa szkoły rosyjskiej)..Na skutek wprowadzenia przez młodą żonę nowych obyczajów w zwykłym szlacheckim dworku. spory w one lata śród cichej wsi litewskiej. Axis mundi znaczy oś świata.Nowosilcow jest w Wilnie i wydaje bal. kostiumowy. to: Cyganie. twierdząc. Mickiewicz "Pan Tadeusz" Występuje tu wyraźna opozycja Soplicowo . że epoką. Jak się dziś przypuszcza. Położqna w zagłębieniu gór Parnasu. takich jak choćby Dzień Zaduszny. Całe zło pochodzi właśnie z zewnątrz (np. ceremoniał posiłków. występuje natomiast czas sakralny . jak ci na górze ukazane byto. była to pieczara. kochają się i umierają. Gdy bowiem Jahwe rozmawiał z Mojżeszem (Księga Wyjścia). Symbolika środka dotyczy zarówno krajów. leży poza czasem (bo nawet czas wojny domowej nie został bliżej sprecyzowany) i konkretną przestrzenią (wiadomo tylko. Gichon.obrazy. A.: prasa.. Tu ludzie żyją. Dla bohatera pępkiem światajest umiejscowiona w centrum miasta kamienica ojca-kupca bławatnego. składkowy. przywódcy gromady. Może wreszcie teraz Polska zrozumie. podejmowane są najważniejsze dla tej zbiorowości decyzje. Garcia Marquez "Nie ma kto pisać do pułkownika" . cały kalendarz obrzędów. Zewnętrzność. mit. zało Bal Bal .). Natomiast punktem centralnym w Macondo jest dom Jose Arcadio Buendii i Urszuli (wszystkie najważniejsze sprawy dla tej społeczności tu mają swój początek).. We wsi można również mówić o punkcie centralnym.tzn. J. wygłaszała przepowiednie dotyczące ludzi i narodów. tzn. Od reszty świata oddzielone jest dodatkowo rzeką. VII został nazwany centrum polszczyzny: tam się cztowiek napije. Rebeka. Macondojest oddzielone od reszty świata bagnami.. która niesie ze sobą zagrożenia (jej symbolem jest Ulica Krokodyli). namiętności. brutalnej. huczna zabawa taneczna. I.. Dla ludzi średniowiecza axis mundi była Jerozolima. który Szczypiorski w powieści burzy. w niej miasto (Jerozolima). Werter nie słyszał muzyki i nie widział nic dookoła. sprzęgnięty z rytmem przyrody. III (scena VIII) . Z takich myśli może się tylko narodzić mit o polskiej wyjątkowości. Tańczący Kongres . (J. że jest to Ameryka Południowa).) wedle wzoru przybytku. przy czym wszelkie zło przychodzi do Lipiec z zewnątrz (osadnicy niemieccy. W nim też popełni samobójstwo i w nim zostanie pochowany. otoczona gajem.. Podkomorzy. która się tu wdziera.. histońa" Mircea Eliade.wprowadził w swoich pracach: "Traktat o histońi religii" i "Sacrum. drapieżnej i tandentnej nowoczesności.. huczne bale. Boże Ciało i czas agrarny. będące strażnikami tradycji . który w ks. ~lajświętszym zaś miejscem świątyni był adyton.). siew. Dla Greków środkiem ziemi była świątynia Apollina w Delfach. Wojski). Występuje wyraźna opozycja: Lipce . 2) W kulturze żydowskiej pępkiem świata jest Palestyna (kraj).Axis mundi stanowią Lipce. maskowy. miast. który ukażę tobie (. świątyń. anastępnie rozpościera się na cztery zasadnicze strony. kampania bananowa.) Wąskie pasemko nadziei oddzielające pruską pychę od ruskiej ciemnoty. Sop licowo ma swój rytm życia. które ma swój rytm życia.reszta świata (takie byty zabawy. Krasicki "Żona modna" .Niedługo po poznaniu Lotty Werter był z nią na balu. Biblia (ST) . który później (po ogłoszeniu powieści Goethego) stał się modą dla większości młodych mężczyzn w Eur opie: niebieski frak i żółta kamizelka. publiczny. która znajdowała się od połowy XI w. która wkracza do osady. mające na celu wyzwolenie z rąk niewiernych grobu Chrystusa.kajś świat. Swiątynia jest domem Pana (stąd dach podłoga. bo sam Bóg umieścił tutaj jądro stworzenia oraz kolejarza Filipka: Czy ten kraj był tylko terenem przemarszu obcych wojsk (. że świat bierze początek od środka. swoje rytuały. któryjest właśnie owym "pępkiem" (czymś najważniejszym). a uczyń tak.S. Szczypiorski "Początek" Kategoria axis mundi w odniesieniu do Polski pojawia się w powieści w rozmyślaniach Henia Fichtelbauma: Tu byt środek ziemi. Izolowane od reszty świata przez swoje położenie oraz przez umieszczenie ich poza czasem historycznym (np. Rebeka zaraziła mieszkańców wioski chorobą bezsenności). ostatnim okopem łacińskiej Europy? (. Może być: karnawałowy.in. jak orka.Jest to wielka. by nie podawać konkretu. wreszcie osoby. Reymont "Chłopi" . Perat.1) Centralnym punktem jest Ogród Eden. w niewoli tureckiej. jarmarki).

Por. wirują. Prus "Lalka" .służalcy. że "zwykłe" przyjęcie u księstwa Gilbertostwa de Guermantes przekształca się we wspaniały bal.A. Patrz: taniec. W chwili zupełnie niespodziewanej. W swojej powieści Berent próbuje ukazać nastroje i poglądy polskiego społeczeństwa w przededniu rewolucji 1905 r. fałszerze pieniędzy. gdy parweniusz. J."Przedwiośnie" Bal w Odolanach zorganizowany przez Laurę Kościeniecką. M. które od niego dostała. K. Oczywiście pojedzie macocha Kopciuszka ze swoimi złymi i brzydkimi córkami. S. donosiciele. a zatem mamy do czynienia z sytuacją. Jak to w baśniach bywa. Obraz balu jest odrealniony. Po balu nabrała kaprysów wielkiej damy (pisma kobiece. w czasie a którego nastąpiło przemieszanie się. gdy Śmierć-Wykidajło może wyłączyć prąd w najlepszym momencie zabawy.Bal w posiadłości księcia Pro spero.Doroczny bal u Wolanda. uosobiająca dobro). chcąc uciec od szalejącej dżumy. jeśłi zgaśnie światło? K. albo też jest to bal z jakiejś baśni. kaci. Regestrator. samobójstwo. jak polską Operę. legendą. donosiciele i deprawatorzy.A. na którym ostatecznie przekona się. podczas balu maskowego pojawia się dziwna. Jest to świat. W większości są to cyniczni ugodowcy. Tutaj także dokonują się dwa akty: sprawiedliwości . pragnący wejść w kręgi arystokracji. która wkrada się jak złodziej nocny i nie ma litości dla nikogo. Piszący swój poemat latem 1936 r. zamknął się z tysiącem swoich przyjaciół w odizolowanym od świata warownym opactwie. Delfina nie pozwala Eugeniuszowi nawet opowiadać o chorym ojcu. Proust "W poszukiwaniu straconego czasu" ("Sodoma i Gomora") Liczba gości i wystawność sprawiają. Ale wśród gości znajdują się konspiratorzy i zwolennicy lewicowych ideologii.żony prowincjonalnego lekarza . Od tego momentu pogłębiał się rozdźwięk w jej małżeństwie. Na tym balu wszystko jest możliwe: księżyc przemienia się w lirę. A. Andrzejewski "Popiół i diament" -Bankiet w hotelu "Monopol". oczaruje królewicza. Tuwim "Bal w Operze" Groteskowy obraz bawiących się wyższych sfer: hrabini Macabrini. papier listowy. zgubi złoty pantofelek. Marcel. bal w piosence A. III cz. Jest to jej pożegnalny bal . i uciekając. w czasie którego Cezary z Karoliną odtańczyli kozaka (kacapski taniec). Berent "Ozimina" . E. mogła bowiem w czasie jego trwania porównać własne życie z życiem arystokracji. że z zaczerwienionymi od płaczu oczami będzie źle wyglądała na balu. który może być rozumiany jako metafora życia. lizusy. bal u Wolanda w "Mistrzu i Małgorzacie" M. miłość przeplata się z cierpieniem. W takt walca wirują pary. szpicle. Pelikan. zdrajcy stanu. Balzac "Ojciec Goriot" Wspólny bal Rastignaca i Delfiny de Nucingen wydany przez panią de Beauseant. Mniszkówna "Trędowata" Bal. Bracia Grimmowie "Kopciuszek" Na tym balu królewicz ma sobie wybrać żonę.W zimową noc 1904 roku w warszawskim salonie baronostwa Niemanów odbywa się bal. Wśród beztrosko tańczących par porusza się szczególny gość Śmierć -Domino i wybranej przez siebie osobie szepcze do ucha: policzone chwile twe.Bal u księcia. który. Spotyka się na nim cała paryska arystokracja. Na zawsze już zapamiętała zapach cygar. uosabiająca zło) i młodych rewolucjonistów (Justyn Pol. sfery dyplomatyczne.I. Bestrużew . Uczestnicy balu stanowią przekrój społeczeństwa polskiego: z jednej strony młodzi (zdesperowani i zbuntowani).Towarzystwo jest podzielone na jego zauszników (Doktor. Biełego. G. Patrz: śmierć. gdy przesypie się piach w klepsydrze.prawa strona. Poe "Maska Śmierci Szkartatnej" . prosząc (żądając) jednocześnie. tu przedstawiciele wyższych sfer pozwolą jej boleśnie zrozumieć. ale żre. Miłosz "Walc" .który był wi elkim wydarzeniem w jej monotonnym i nudnym życiu. trzeba będzie zapomnieć i wsłuchać się jedynie w takt walca i wesołe dzwoneczki u sań. śmiech ze smutkiem (bal rozumiany jako życie). nakładają się na siebie. że arystokracja nigdy jej nie zaakceptuje jako żony ordynata Michorowskiego. całe lata przechowywała w bieliźniarce znalezioną cygarnicę. nie pije.A. Gałczyński "Bal zakochanych" Bal odbywa się na pograniczu jawy i snu lub też może jest jedynie wytworem fantazji panny Klary. lecz tylko kontredansik na kwadransik. Tu nie obowiązują prawa czasu i przestrzeni. Gałczyński "Bal u Salomona" Bal może tu być rozumiany jako metafora życia. Wychodzący z balu (gdy z ratusza bije trzecia) spotykają jadące do stolicy wozy z ziełenizną (kontrast w obrazie międzywojennego społeczeństwa). Wokulski. że jest wśród nich "trędowata". 18 . Tutaj bohater-narrator. aby królowa wystąpiła na nim w brylantowych spinkach. bo spotykają się tu najpiękniejsze panny i chłopcy pigkni bez miary. Osieckiej.W wierszu przeplatają się dwa czasy (balu i wojny). Jak wielka dama zachowuje się natomiast pani de Beauseant. Sowietnik. Po wielu perypetiach d'Artagnan przywiózł królowej spinki i na balu w ratuszu Jej Królewska Wysokość wystąpiła w stroju myśliwskim z dwunastoma spinkami na ramieniu. na którym zgromadzili się przedstawiciele różnych warstw społeczeństwa polskiego. Biety "Maskarada" Groteskowo przedstawiony bal kostiumowy. W pensjonacie pani Vauquer umiera ojciec Gońot. a bal pozostanie jedynie wspomnieniem.I.zabicie szpiega Meigla (por. smukła. wyżsi wojskowi. marionetkowy i anachroniczny teatr złudzeń "diabli biorą". Jest taka cierpienia granica i jest też na pewno granica radości. Por. po raz pierwszy uświadomi sobie. otulona w całun postać. Patrz: miłość trudna. Gośćmi na balu są np. Zawada "Dwudziestolecie literackie"). Jest to symbol śmierci. A. graf Ramoło. Tym razem kardynał przegrał pojedynek z królową. składają się nań plastyczno-muzyczne wizje senne. J. W. Por. Skupia się tu całe zło świata (por. bojąc się. Bułhakowa. na którym główny bohater. jednak dobr a wróżka sprawi. Obrazy są często niewyraźne. wszystko skończy się dobrze.lewa strona. Na twarzy ma maskę trupa. bankierzy. jak wielki jest klan wygnańców z Sodomy. Dumas "Trzej muszkieterowie" Za podszeptem kardynała Richelieu Ludwik XIII postanowił wydać bal kostiumowy. obsadka. gdzie rządzi pieniądz. jest nieobecny. gdzie się nie je. Z historycznych znakomitości pojawiają się we własnej osobie Gajus Kaligula i Messalina. że Anna Austńaczka dwie z dwunastu spinek podarowała księciu Buckinghamowi.postanowiła odsunąć się od życia towarzyskiego (dla porównania postawa Delfiny i Anastazji). choć nie miała do kogo pisać). B. z drugiej . Dama . że i Kopciuszek weźmie udział w balu. gdzie nie ma miłości. samobójcy. "Dziadów") oraz litości (Małgorzata uwalnia od wyrzutów sumienia dzieciobójczynię Friedę). Tuwim widział. królową jest Małgorzata. Po balu Emma wpadła w depresję. Cz. twarz wicehrabiego. Podczas balu najednym z nich zostanie wykonany swoisty "wyrok" (Doktor zginie od uderzenia piorunu). I! M. H. Bal zostaje przerwany w środku najlepszej zabawy na wieść o wybuchu wojny rosyjsko-japońskiej. Wszystko ma bowiem swój czas (Kohelet) i gdy minie ból wojny. Żeromski . ustanie czas wojny (wyróżniony w utworze inn ym rytmem wiersza). H. ale chłepcze. truciciele. a duszą towarzystwa jest baron de Charlus. Kardynał wiedział.: średniowieczny danse macabre oraz "Maskaradę" A. zainteresowani jedynie pomnażaniem swoich majątków. Tu też Karolina Szarłatowiczówna po raz pierwszy odkryła tajemnicę romansu Cezarego z Laurą. gdzie do tańca śmierć zagra ci na dudce. noc Walpurgi). Jeśli wiersz rozumieć w sensie egzystencjalnym. Zakochane pary wirują w tańcu. powstaje pytanie: co będzie. na której gra kot. W pojedynku z nią ginie książę Prospero. obserwuje bal przez okna pałacu. który Stefcia Rudecka przypłaci życiem. Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" . (A. Flaubert "Pani Bovary" Pierwszy i jedyny bal Emmy Bovary .

przedwojennej arystokracji z przedstawicielami powojennej władzy (Wrona). Uroczystość zakończona polonezem (narodowo i patetycznie!), którego wodzirejem jest Kotowicz. Por. "Bal w Operze" Tuwima. Tu motyw narodowego poloneza został wykorzystany do pokazania obrazu społeczeństwa po wojnie. A. Osiecka "Niech żyje bal"Popularna piosenka, w której bal należy rozumieć jako życie (drugi raz nie zaprosz4 nas wcale, życie to bal jest nad bale). Śmierć-Wykidajło (jak średniowieczna kostucha) nieubłaganie potrafi wyłączyć prąd w środku balu, toteż... carpe diem. * "Ładny bal! (fraz.) = a to dopiero historia!" * "Śmiejcie się, tańczcie, szalejcie, ale tańcząc, moje panie, pamiętajcie, że tańczycie na wulkanie". (R. Berwi6ski) * "Kiedy u nas i gdzie indziej wołano «byczo jest» - poezja przepowiadała zagładę sal balowych, cylindrów, nożyc do przecinania wstęg i wygodnych pulmanowskich wagonów". (Cz. Miłosz) * "Czasami trzeba szukać samotności aż na balu". (J. Iwaszkiewicz) * "Niech żyje bal! Bo to życie to bal jest nad bale!". (A. Osiecka) * "Wszystkie bale są kostiumowe, nawet bal nudystów". (H. D. Steinhaus) * "Bal pierwszy - ból pierwszy! Miej oczy otwarte. To tylko początek powieści". (K. Gliński) * "Po turmach siedzi młodzież nasza, Nam każą iść na bal". (A. Mickiewicz) "Początki tego, co się balem nazywa, Różne są, w czym bogactwo i smak się odmywa, Lecz wszystkich balów środek zawsze jest ten samy, A koniec jak komedii, tragedii lub dramy..." (C.K. Norwid)

Bezdomność Bezdomność Człowiek bezdomny to ktoś nie mający domu, schronienia, nie mający gdzie mieszkać, tułacz, wygnaniec, żebrak, sierota. Biblia (ST) - 1) Wyrokiem boskim Adam i Ewa zostali wygnani z raju i skazani na pracę, cierpienie, ból. Utracili bezpieczne schronienie, jakim był Ogród Eden, odtąd mieli o nie troszczyć się sami (Ks. Rodzaju 3,16-23). 2) Po czterystu trzydziestu latach wyprowadził Bóg naród wybrany z ziemi egipskiej. Izraelici porzucili swoje domy i podążyli za Mojżeszem do Ziemi Obieca nej. Wędrówka ich trwała czterdzieści lat i dopiero po tym okresie mogli osiedlić się i założyć domy. Biblia (NT) - 1) Chrystus przyszedł na świat w stajence, bo Józef i Maryja nie mogli znaleźć schronienia nawet w gospodzie (Łk. 2,7). Później rodzina święta skazana została na bezdomność i tułaczkę, ponieważ Herod, usłyszawszy, że narodził się król żydowski, kazał zabijać wszystkich nowo narodzonych chłopców. Józef z Maryją i dzieciątkiem uciekli do Egiptu (Mt. 2, I 3). 2) Na bezdomność dobrowolnie skazał się syn marnotrawny, porzucając dom rodzinny i wyruszając w świat ze swoją częścią majątku. Zrozumiał swój upadek i błąd, gdy jako pastuch świń musiał mieszkać z nimi i jeść z jednego koryta. Mitologia - 1) Przez dwadzieścia lat (dziesięć lat trwała wojna trojańska i dziesięć lat tułaczka spowodowana gniewem bogów) król Itaki, Odys, pozbawiony był rodzinnego domu i dlatego stał się symbolem tułacza, pielgrzyma (homo viator). 2) Wszechstronnie zdolny artysta, rzemieślnik, architekt, Ateńczyk Dedal został wygnany ze swego rodzinnego miasta za mord na Talosie. Przebywał na Krecie u króla Minosa, który go więził, obawiając się zdradzenia przez Dedala zagadki labiryntu. J. Bedier (oprac.) "Dzieje Tristana i Izoldy" - Gdy Tristan ocalił Izoldę przed trędowatymi, oboje uciekli w głąb lasu moreńskiego; najpierw spali w legowiskach z liści, później Tristan naciął gałęzi i zbudował szałas, a Izolda wysłała go gęstym mchem. Jedz4 tylko mięso

dzjkich zwierz~t, śpiq w legowiskach (...), twarze staty się blade, odzież w strZępach (...), ale miłujq się, nie czują cierpienia. "Legenda o św. Aleksym" Złożywszy wcześniej śluby czystości, Aleksy porzucił w noc poślubną swoją żonę, opuścił też dom rodzinny, a zabrane ze sobą bogactwa rozdał biednym. Od tego momentu, wędrując po świeciejako żebrak, zmieniał kolejne miejsca pobytu, wiódł życie biednego tułacza. Gdy po latach wrócił na dwór ojca, nie rozpoznany przez nikogo spędził jeszcze szesnaście lat pod schodami rodzinnego domu, z pokorą przyjmując wszystkie upokorzenia. F. Villon "Wielki Testament" ~ W utworze tym Villon wykreował szczególny typ bohatera. Jest to żebrak, oszust, złodziej, człowiek nie mający ani domu, ani rodziny, żyjący z dnia na dzień, często naruszający prawo (stąd kolejne pobyty w więzieniu), słowem - outsider. "Wielki Testament" to zapis życia łotra i włóczęgi, który nad uroki ustabilizowanego życia przedkłada chęć przeżycia przygody i rozpasaną miłość z grubą Małgośką. Jest to człowiek, którego życie upływa między karczmą, więzieniem, a mrocznymi uliczkami miasta. Sam Villon został za morderstwo skazany na karę śmierci, później zamienioną na wygnanie z kraju. W. Szekspir "Król Lear" Podzieliwszy swoje państwo pomiędzy dwie córki, Lear kolejno ma mieszkać u każdej z nich. Niestety, okrutne kobiety nie chcą gościć ojca u siebie. Stary, schorowany Lear błąka się wraz ze swoim błaznem po kraju, pozbawiony domu, schronienia, bliskich ludzi. W. Szekspir "Król Henryk IV" Następca tronu, książę Henryk (przyszły Henryk V), pokłócony z ojcem, żyje wśród ludzi z marginesu. Nie ma domu, do którego mógłby powrócić, nocuje w przygodnych karczmach, czasem po prostu w zamtuzach. Z. Morsztyn "Pieśń w ucisku" Wygnani z Polski arianie stali się bezdomni. Podmiot liryczny skarży się przed Bogiem, że ludzie wkroczyli w jego kompetencje, uzurpując sobie prawo do wyznaczania innym ich

miejsca na ziemi. Arianie za swoje przekonania zostali tego miejsca w ogóle pozbawieni. Molier "Świętoszek" - Intrygi Tartuffa prowadzą do tego, że Orgon i jego rodzina zostają pozbawieni własnego domu i otrzymują nakaz natychmiastowego opuszczenia rodzinnej siedziby. Ratuje ich przed tym wspaniałomyślność księcia. Wolter "Kandyd" - Wygnany paroma kopniakami w pośladki, Kandyd opuścił zamek barona i od tej chwili rozpoczęła się jego wędrówka po tym najlepszym z możliwych światów. Był w wielu krajach, gdzie mieszkał w gospodach i oberżach, przemierzył wiele mórz i oceanów, aż zrozumiał prostą receptę na szczęście, która sprowadza się do uprawiania wlasnego ogródka. J.W. Goethe "Cierpienia młodego Wertera" Weltschmertz (ból z powodu świata = ból istnienia), na który Werter cierpi, powoduje, że bohater nie może znaleźć stałego miejsca. Sam o sobie mówi, że jest pielgrzymem, porównuje swoją sytuację z losem mitologicznego Odysa. Ten brak zakorzenienia (także w sensie społecznym) powoduje, że Werter ucieka od świata i ludzi (świat jest we mnie) ijestjedną z przyczynjego samobójstwa. G.G. Byron "Giaur" - O bohaterze wiemy, że jest wenecjaninem szlachetnie urodzonym. W Grecji Giaur jest obcy pod każdym względem: narodowym, kulturowym, religijnym. Nie wiemy, ani gdzie mieszka, ani czym się zajmuje, ani z czego żyje. Jego życie, rozpięte między wielką miłością a nienawiścią i żądzą zemsty, jest naznaczone tymczasowością. Nawet klasztor nie stanowi dla niego domu i schronienia, ponieważ Giaur nie odczuwa żadnej więzi z mieszkającymi tam zakonnikami. A. Mickiewicz "Dziady''' cz. IV Oprócz bezdomności w sensie społecz nym (Gustaw nie akceptuje takiego układu społecznego, gdzie nierówność majątkowa jest przyczyną nieszczęśliwej miłości i samobójczej śmierci: blys kotkg niosg dla jasnych panów), występuje tu też w odniesieniu do Pustelnika-Gustawa bezdomność w sensie on -

19

tologicznym. Do końca nie wiadomo, czy bohater jest człowiekiem, czy duchem (w obecności księdza przebija się sztyletem i żyje nadal). Jest on także bezdomny w sensie dosłownym po latach nieobecności powraca do rodzin nego domu, który stał się rozsypującą się ruiną i dowiaduje się, że jego bliscy nie żyją. Patrz też: zjawy - upiory wampiry. A. Mickiewicz "Sonety krymskie" Po raz pierwszy w literaturze polskiej pojawiła się postać pielgrzyma, który w "Stepach akermańskich", mimo natłoku wielu niecodziennych wrażeń, nie może oderwać się myślami od wspomnienia rodzinnego kraju, czeka na głos z Litwy, jest samotnym wygnańcem; w sonecie "Burza" wyróżnia się spośród grupy podróżnych na statku, któremu grozi zagłada, bo nie umie się modlić i nie ma się z kim żegnać -jest więc to bezdomność w sensie dosłownym, jak też egzystencjalnym; w sonecie "Bajdary" wzrastającą tęsknotę i poczucie osamotnienia usiłuje zagłuszyć wielością doznań i wrażeń (lasy, doliny, glazy w kolei, w natłoku (...) chcę odurzyć się, upić tym wirem obrazów), co okazuje się jednak nieskuteczne (ziemia śpi, mnie snu nie ma). W sonecie "Pielgrzym" przyznaje, że w zestawieniu z bogatym krajobrazem krymskim wygrywa skromny, ubogi pejzaż stron rodzinnych (Litwo! Pialy mi wdzięczniej twe szumiące lasy (...) i weselszy deptalem twoje trzgsawice niŻ rubinowe morwy, złote ananasy). A. Mickiewicz "Konrad Wallenrod" - Od młodości Walter Alf pozbawiony był domu: najpierw jako dziecko po zamordowaniu rodziców przez Krzyża ków został uprowadzony do Prus; tam, co prawda, jego starannym wychowaniem zajął się mistrz krzyżacki, ale chłopcu pozostał w pamięci widok pożaru domu rodzinnego i krzyk matki, dlatego jego imię było niemieckie, dusza litewska została. Później zrezygnował ze spokoju, szczęścia i własnego domu w imię celu, którym było zniszczenie Zakonu: szczgścia w domu nie znalazl, bo go nie było w ojczyźnie.

A. Mickiewicz "Dziady" cz. III Bez domni są tu wszyscy, którzy w wyniku procesu zostali skazani na zesłanie. Setki kibitek pędzą na Syberię, a w nich młodzi spiskowcy, pozbawieni zarówno ojczyzny, jak też domu rodzinnego. Symbolem wygnańca jest pielgrzym, który pojawia się w "Ustępie": obcy, samotny, zagubiony w Petersburgu, nie mający możliwości powrotu. J. Słowacki "Kordian" - Od chwili opuszczenia domu Kordian pielgrzymuje po Europie w poszukiwaniu celu w życiu. Nigdzie nie jest u siebie, nigdzie nie znajduje schronienia, wszędzie spotykają go kolejne rozczarowania, toteż wędruje dalej (Londyn, Dover, Włochy, Watykan). Nie wiadomo także, czy miał dom po powrocie do Polski. Kordian jest spiskowcem, więc ponad szczęście życia rodzinnego przedkłada konieczność walki i wypełnienie misji - zabicie cara. J. Słowacki "Rozłączenie" Wiersz jest wyznaniem biednego tutacza, który tęskni do pozostawionej w kraju kobiety (matki? kochanki?). W celu podkreślenia całkowitej obcości światów, w których oboje przebywają, jej rzeczywistość przedstawia jako znaną, swojską, bezpieczną, zaś tę, w której on przebywa -jako świat w momencie stawania się,~ dynamiczny, obcy, groźny. Jego losem jest wieczna tułaczka i marzenia o krajobrazie z domem i ogrodem. J. Słowacki "Hymn" (Smutno mi, Boże) -Powtarzający się jak refren wers smutno mi, Boże wprowadza do wiersza nastrój przygnębienia i żalu. Bohater liryczny ma świadomość, że jego okrgt nie do kraju ptynie, płynąc po świecie, tęsknotę zaś dodatkowo pogłębiają lecące bociany, które przywodzą na myśl rodzinne strony oraz bolesna myśl nie wiem, gdzie się w mogilę polożę. J. Słowacki "Testament mój" W podobnym tonie utrzymane wyznanie tułacza, który żegna się z przyjaciółmi, bliskimi, mając świadomość przemijania i swojej obcości i samotności w świecie. Patrz: autotematyzm. C.K. Norwid "Pielgrzym" - 1) W chrześcijańskim rozumieniu każdy jest tylko pielgrzymem na

tej ziemi w swej wędrówce ku Bogu, stąd stwierdzenie przecież ja - aż w nieba łonie trwam, dlatego wszelkie ziemskie wartości, jak np. pałace, posiadłości, nie mają większego znaczenia, wręcz odwrotnie - odwracają uwagę od celów wzniosłych.2) W innymrozumieniujest to gloryfikacja pielgrzymstwa (emigracji) jako grupy wybranej (nad stanami jest stanów - stan), którą wywyższa właśnie pogarda dla przywiązania do określonego miejsca na ziemi, domu: mój dom ruchomy z wielblądziej skóry. E. Bronte "Wichrowe Wzgórza" Podczas jednej ze swych podróży pan Earnshaw spotkał na ulicy Liverpoolu brudne, zgłodniałe, na pozór nieme, cygańskie dziecko. Było bezdomne, więc zabrał je do Wichrowych Wzgórz. Chłopcu dano na imię Heathcliff. Na całe życie pozostało mu to piętno przybłędy, człowieka, o którego pochodzeniu nic nie wiadomo. Później, zraniony przez Katarzynę jej małżeństwem z Edgarem, sam skazał się na wieloletnią tułaczkę. Nie wiemy, gdzie był i co robił (może walczył w Ameryce lub był zwykłym rabusiem w Anglii). Wrócił z dużymi pieniędzmi, by móc pomścić doznane krzywdy. H. Balzac "Ojciec Goriot" Pomimo że Goriot cały swój majątek oddał córkom, u żadnej z nich nie znalazło się dla niego miejsce w domu. Zamieszkał w pensjonacie pani Vauquer, który był nie domem, ale przytułkiem dla najbiedniejszych lub ukrywających się przed prawem. Pod koniec życia Goriot zajmował najskromniejszy pokoik. Domy córek nie były dla starego ojca schronieniem. Patrzono tam na niego jak na intruza, wpuszczano kuchennymi drzwiami. F.M. Dostojewski "Zbrodnia i kara" - 1) Można mówić o społecznej bezdomności Raskolnikowa, człowieka samotnego, wyobcowanego i zbuntowanego wobec porządku świata. 2) Trudno też nazwać domem tę klitkę, którą Rodion wynajmuje, a która bardziej przypomina szafę lub trumnę niż mieszkanie, przez co działa przytłaczająco i depresyjnie na psychikę. 3) Warunki, w jakich żyje rodzina Marmieładowych (ciasnota, nędza, prymitywizm),

są typowe dla poziomu egzystencji warstw najuboższych Petersburga, stąd Raskolnikow w pełni zgadza się z poglądem, że setki, tysiące ludzkich istnień dałoby się skierować na wtaściwct drogę, dziesicttki rodzin ocalić od nędzy, rozkładu, zguby (...) i to wszystko za jej pieniądze. M. Konopnicka "Miłosierdzie gminy" - Tytuł noweli jest ironiczny. Gmina, chcąc zapewnić starym ludziom dach nad głową, organizuje licytacje, na których jej zamożni obywatele mogą kupić starego człowieka na zasadzie: otrzymują od gminy dodatek na utrzymanie zakupionego i ze swej strony zapewniają mu dom i wyżywienie. Gmina uważa, że zlikwidowała problem bezdomności i żebractwa, w praktyce jest to dla starych ludzi katorga, bo nabywcy chcą ze swoich podopiecznych wycisnąć ostatnie soki, więc wykorzystują ich do najcięższych prac. B. Prus "Lalka" - 1) To, co Wokulski zobaczył na Powiślu, wstrząsnęło nim do głębi. Nie były to domy, lecz zapadnięte do połowy okien budy: brudne, rozpadające się, gnijące, w których przecież mieszkali ludzie z braku innych warunków; dla niektórych domem była uliczna kupa śmieci, gdzie żyli, kochali i umierali. 2) Bezdomna w powieści jest Magdalenka, której Wokulski pomoże dźwignąć się z upadku i skieruje do domu Wysockiego. 3) Choć studenci w kamienicy Krzeszowskiej mają chwilowo dach nad głową, w każdej chwili grozi im wyrzucenie z powodu niepłacenia czynszu. S. Zeromski "Siłaczka" - Stasia Bozowska właściwie przez całe życie pozostała bezdomna. Jej los został określony w momencie, gdy dok onała wyboru, że chce poświęcić się pracy na rzecz najuboższych. Zamieszkała w więcej niż skromnych warunkach na wsi, pisała podręcznik dla dzieci wiejskich, nie wyszła za mąż, zdecydowała się nie mieć własnego domu. S. Żeromski "Ludzie bezdomni" Bezdomność odnosi się tu do jednostek i grup społecznych, może być rozumiana dosłownie i metaforycznie. 1) Nigdy właściwie nie miał domu doktor

20

Judym. Pochodził z rodziny biednego szewca pijaka, nie było dla niego także domem mieszkanie ciotki, gdzie się wychował, później był także pielgrzymem, nie mającym swego domu. Judym jest także bezdomny w sensie społecznym: nie należy do warstwy, z której wyszedł, a nawet nią gardzi, nie został przyjęty do warstw wyższych, gdzie zawsze będzie postrzegany jako syn szewca z Krochmalnej. 2) Podobnie Joasia, która pracując jako nauczycielka w Warszawie, tułała się po cudzych mieszkaniach, stąd jej marzenia o własnym skromnym domu. 3) Postać inżyniera Korzeckiego wprowadza do utworu inną, metafizycz ną wizję bezdomności. Jest to człowiek, któremu nic nie przynosi spokoju, wszędzie uświadamia sobie, że nie ma dla niego miejsca na ziemi, dlatego popełnia samobójstwo, uwalniając się od trosk życia. 4) Bezdomni są wszyscy ci, którzy mieszkają w warunkach urągających godności ludzkiej. Nie są to domy, ale budy, nory, owczarnie (w Warszawie za Żelazną Bramą, w Cisach - czworaki, w Zagłębiu mieszkania pracowników kopalni). Bezdomni są także ci, których warunki zmuszają do opuszczania kraju i szukania pracy i szczęścia na obczyź nie (Wiktorowie). W.S. Reymont "Chłopi" - W zhierarchizowanej strukturze wsi najniżej są usytuowani ci, którzy nie mają ziemi, nie mają własnej chałupy. Są to m.in. żebracy, jak np. Agata, która każdej jesieni opuszcza wieś, udając się kajś w świat, aby zimą nie być Kłębom ciężarem. Nie ma własnego kąta Jagustynka, która poszła na wycug i teraz za odrobek znajduje mieszkanie i wyżywienie u bogatych chłopów. Istnieje też w Lipcach liczna grupa parobków, którzy wynajmują się u gospodarzy na rok (jak Kuba, Witek), pracują za wyżywienie, ubranie, często mieszkają w stajni lub oborze. Ludzie ci nie liczą się w społeczności chłopskiej, nikt ich nie zaprasza na ważne spotkania, nikt ich o zdanie w sprawach dotyczących gromady nie pyta. J. Conrad "Lord Jim" - Od momentu ucieczki z "Patny" Jim stał się wiecznym tułaczem,

nigdzie nie miał własnego kąta. Uciekał przed samym sobą, bojąc się wspomnień i oskarżenia o tchórzostwo. Osiadł dopiero w Patusanie. S. Żeromski "Przedwiośnie" -1) Można mówić o bezdomności Cezarego Baryki, który w gruncie rzeczy nie ma prawdziwego domu (poza okresem dzieciństwa w Baku). Nie czuje się on szczególnie związany z żadnym z krajów, nie ma także sprecyzowanych poglądów politycznych, trudno też wyraźnie określić jego przynależność klasową. Widząc dom w Nawłoci i atmosferę w nim panującą, twierdzi, że czuje się jak bezpański pies. 2) Żydzi warszawscy z okolic Świętojerskiej, Franciszkańskiej mieszkają w warunkach, które są nieludzkie: wnętrza domów są (...) obtupione z tynku (...) świeci nagi ceglany mur, lecz i on jest oślizgły z brudu, pełen wyrw i plam (...) Potworne są tam kloaki, ścieki, zlewy, rynsztoki. 3) Podobne obserwacje dotyczą Chłodka: spali na cudzym prz)' kominku, na ławkach i pozapieckach, nie mając wiasnego domu i nic zgoła, co by w~asnym nazwać mogli. M. Dabrowska "Noce i dnie" - 1) Szymszel z Kurzy i jego rodzina stają się bezdomni po pożarze, który zniszczył ich chałupę. Wzruszona losem pogorzelców Barbara przyjmuje ich do siebie i rodzina Szymszela znajduje na czas jakiś schronienie w Serbinowie. 2) Po ;podpaleniu przez Niemców Kalińca mieszkańcy miasta, pozbawieni domów, stają się bezdomni. Wędrują wiele kilometrów, poszukując jakiegoś schronienia, które pozwoliłoby przetrwać wojnę. Wśród uciekinierów jest także Barbara Niechcicowa - samotna zagubiona, przerażona tym, co wokół siebie widzi, po raz pierwszy w życiu brutalnie pozbawiona domu. Z. Nałkowska "Granica" -Trudno nazwać domem tę klitkę, którą w piwnicy kamienicy Kolichowskiej zajmują Gołąbscy. Przypomina ona raczej celę, ajej powierzchnia nie przekracza tej, jaką w salonie Cecylii Kolichowskiej zajmuje kanapa z poduszkami na podłodze, stolikiem i lampą. Są to mieszkania ciemne, duszne, małe. U Gołąbskich w jednym

łóżku śpi pięć osób oni sami mówią: nie mieszkać tylko siedzieć, bo tam nie można się ruszyć. Przychodzi tu także przespać się wyrzucony z fabryki Hettnera Franek Borbocki. M.A. Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" Jednym z poważnych problemów mieszkańców Moskwy jest brak mieszkań. Te, które są dostępne dla przeciętnych mieszkańców, są obskurne, brudne, małe, gnieździ się w nich po kilka rodzin (tzw. mieszkania komunalne). Bezdomność jest również jedną z sankcji, jakie stosuje się wobec nieprawomyślnych twórców, takich jak Mistrz. Zajmuje on suterenę. A. de Saint-Exupery "Mały Książę" - Od chwili opuszczenia swojej planety B-612 Mały Książę stał się podróinikiem, wędrowcem poszukującym przyjaźni, usiłującym zrozumieć prawa rządzące światem dorosłych. Na każdej z planet był gościem. Wszystko po to aby zrozumieć, ie jego miejsce jest obok róży. E.M. Remarque "Łuk Triumfalny" Nowym elementem w krajobrazie międzywojennego Paryża są uchodźcy. Są to przybysze z Hiszpanii, Rosji Włoch i Niemiec - państw, w których rosną w siłę systemy totalitarne. Ludzie ci mieszkają w najtańszych hotelach, np. w "Internationalu", nie mają żadnych praw, w każdej chwili grozi im deportacja i obóz. Żyją z dnia na dzień, na walizkach. Dla niektórych (zamożniejszych) Paryż jest tylko punktem tran zytowym w drodze do Ameryki. Tak żyje też Ravic, który wie, że jako uciekiniera z Niemiec, nie stać go na założenie rodziny i posiadanie domu. Tę świadomość wyobcowania, bycia bezpaństwowcem stara się zagłuszyć alkoholem i pracą. H. Hesse "Wilk stepowy"Bohaterem powieści jest samotny intelektualista Harry Haller, pogrążony w smutku i rozmyślaniach, wyobcowany, nie rozumiany przez świat. Dla niego odniesieniem jest literatura i sztuka. Harry wynajmuje dwa pokoje (nazywa to pustelnią) w mieszczańskiej kamienicy, choć drobnomieszczański świat jest mu szczególnie obmieizły. I tak żyje, jak wilk stepowy,

określony przez dwie natury zwierzęcą i ludzką: zbłąkany pomiędzy nami, pośród miast i domowych ognisk (...), pełen trwożnego osamotnienia, dzikości, niepokoju, nosralgii i tułactwa. Nigdzie nie może być zadomowiony, bo byłoby to wbrew jego samotniczej naturze. W. Broniewski "Żołnierz polski" Obraz przegranego pod każdym względem żołnierza (ze spuszczonq, głowq (...), bez broni, bez orła na czapce), który nie może się mścić za to, że jego dom podpalili Niemcy i nie ma dokąd wrócić (szedł przez ruiny, przez zgliszcza), bo został pokonany pod Rawą, wzięty do niewoli, upokorzony. J. Tuwim "Kwiaty polskie" Poemat, pisany przez Tuwima na emigracji w la tach 1940-1944, jest modlitwą tułaczy, wygnańców o domojczyznę, którą stracili i którą tylko cud, jak się wydaje, może przywrócić; Daj nam uprzcttnąć dom ojczysty (...) niech będzie biedny, ale czysty, nasz dom z cmentarza podźwignięty. L. Staff "Pierwsza przechadzka" Obraz ruin i zgliszcz: smutnych ruin zwaliska, zwalone dookola parkany i bezdomni ludzie: kobieta piorąca łachmany, dziecko bawiące się gruzem na chodniku. Domów nie ma, pozostała wiara, że będziemy znowu mieszkać w swoim domu, będziemy stąpać po swych wtasnych schodach. L. Kruczkowski "Niemcy" Podwójnie bezdomny jest Joachim Peters: 1) jako uciekinier z faszystowskiego obozu, który nie może wrócić do domu i szuka ratunku u dawnego przyjaciela; 2) opuszczony przez ludzi, na których liczył, rozczarowany do profesora Sonnenbrucha, który w swoim domu nie chce mu udzielić schronienia. R. Bratny "Kolumbowie. Rocznik dwudziesty" - 1) Bezdomni są wszyscy ci, których mieszkania jako punkty kontaktowe zostały spalone lub wpadli ich znajomi czy bliscy z dokumentami na dany adres, jak np. Kolumb i jego rodzina; muszą więc zamieszkać jako lokatorzy u Jerzego. 2) Można mówić o bezdomności tych spośród pokolenia Kolumbów, którzy nie chcieli po wojnie wracać do Polski (Kolumb, Jagiełło, Robert). Domem była dla nich cała Europa- dziś

21

Hamburg, jutro Mediolan, ale nie przestawali tęsknić za krajem, gdzie zostawili rodziny, groby najbliższych. Kolumb uparcie czekał na list od Przyyaciela jako wezwanie do powrotu. M. Hłasko "Ósmy dzień tygodnia" - Agnieszka co prawda ma dom, do którego notabene niechętnie wraca z powodu ciasnoty, braku intymności, atmosfery wrogości i wzajemnych pretensji, natomiast Piotr nie ma własnego mieszkania i wynajmuje pokój wspólnie z kolegami. W polskiej rzeczywistości lat pięćdziesiątych dwoje młodych, kochających się ludzi czuje się bezdomnymi. M. Białoszewski "Pamiętnik z powstania warszawskiego" Ludzie całkowi cie pozbawieni domu szukają schronienia w podziemiach kościołów, w piwnicach lub w ruinach. Mimo takiej zagłady i zniszczenia domów aż po fun damenty, trwa życie w stolicy - ludzie organizują żywność, opracowują system chronienia się, wreszcie opuszczają morze ruin na Starówce i przedostają się do Śródmieścia. J. Kosiński "Malowany ptak" Powieść jest historią żydowskiego chłopca, który aby uniknąć obozu, ukrywał się na wsiach. Mieszkał w komórkach, schowkach i stodołach, ciągle szczuty, bity, napiętnowany jak malowany ptak wśród stada wróbli. Gdziekolwiek się pojawił, ludzie uciekali od niego z powodu jego cygańskożydowskiej urody, toteż wszędzie był obcy, wrogo i nienawistnie przyjmowany, często nocował poza osiedlami ludzkimi: w kupie liści, w lesie lub w dole na polu. Jego odmienność i wyobcowanie pogłębiało to, że chłopiec nie mówił. K. Kesey "Lot nad kukułczym gniazdem" - 1) Wódz trafił do szpitala psychiatrycznego, szukając tu schronienia przed światem, gdy rząd amerykański wykupił od Indian ziemię. W ten sposób czerwonoskórzy skazani zostali ; na wygnanie, rozpili się, zdegenerowali, bo pozbawiono ich tożsamości, wspól noty (analogia do historycznej przeszło ści Indian). Obraz rodzinnej wioski powracał we wspomnieniach Bromdena jako

synonim czasów szczęśliwych. 2) Bezdomni są pacjenci na oddziale chroników, z których najczęściej zrezygnowały rodziny, chcąc sobie ułatwić życie. J. Gtowacki "Antygona w Nowym Jorku" - Akcja sztuki rozgrywa się w środowisku amerykańskich homlesów (bezdomnych) w Tompkins Square Park, gdzie obok siebie na ławkach mieszkają tułacze z różnych krajów: Pchełka - z Polski, Anita z Puerto Rico i Sasza - Żyd z Petersburga. Łączy ich jedna myśl - jak przeżyć chłodną noc (np. za dolara w kotłowni) albo jeszcze jeden dzień, gdy nie ma nawet centa na butelkę politury. Już niżej nie mogą spaść, to byli ludzie na dnie - jak u Gorkiego. Stanowią poważny problem dla władz miasta, toteż kolejne zarządzenia, regulujące porządek w parku, skierowane są przeciwko bezdomnym; jak podaje do wiadomości policjant, np. w Los Angeles uporano się z problemem bezdomnych w ten sposób, że kupuje się im bilet dokądkolwiek chcą, ale tylko w jedną stronę. M. Ondaatje "Angielski pacjent" - 1) Wojna sprawiła, że Hana, Caravaggio i "Łosoś" musieli opuścić swoje domy i udać się do Europy. Poświęcając się obowiązkom (Hana jest pielęgniarką, Caravaggio szpiegiem, a "Łosoś" - saperem), ani przez moment nie zapominają o domu, który utracili. Ich przystanią stanie się dopiero pod koniec wojny Villa San Girolamo. 2) Almasy od dziecka oderwany był od domu. Szkoła w Anglii, liczne podróże, a potem praca dla Brytyjskiego Towarzystwa Geograficznego (sporządzanie map pustyni) uczyniły zeń człowieka bezdomnego, skazanego na tułaczkę. I choć wydawało mu się, że domem była dla niego ukochana pustynia, dopiero w Villi San Girolamo znalazł swoje miejsce i naprawdę bliskich ludzi. * "Dom polski (...) to ojczyzna, a inne kraje są hotele". (J. Tuwim) * "Wszak homles to nie człowiek, ma obowiązki, ale nie ma praw". (J. Głowacki) * "Bo nie ma ziemi wybieranej, Jest tylko ziemia przeznaczona,

Ze wszystkich bogactw-cztery ściany, Z całego świata - tamta strona". (K. Wierzyński)

Błazen Błazen - 1) komik występujący w cyrku, klown; 2) człowiek niepoważny, ośmieszający się, kompromitujący się, będący pośmiewiskiem; 3) postać występująca na dworach królewskich - trefniś, wesołek, komik. Bardzo często jednak postać błazna - wielkiego prześmiewcy kojarzono z mędrcem. W każdej niemal mitologii (polinezyjskiej, babilońskiej, chińskiej, greckiej, egipskiej) obok postaci bohaterów występują postacie niepoważne, stanowiące dla tych pierwszych przeciwwagę. Bohater pozytywny, - to symbol dobra, mądrości, światła i porzctdku, demoniczuy lub komiczny dubler - to o6raz zta, głupoty, ciemności, chaosu (M. Słowiński "Błazen"). W mitologii greckiej: - 1) Dionizos (rzymski Bachus) - bóg wina, płodnych sił natury, plonów. Podróżował zawsze w otoczeniu wesołego, hałaśliwego or szaku bachantek, satyrów, selenów i nimf. Obrzędy ku czci Dionizosa miały charakter orgiastyczny, falliczny, gdy dozwolone były wszelkie czyny i gwałcony był naturalny porządek rzeczy, wiele spraw "stawiano na głowie", czyniąc wszystko na opak. Jak pisze Caillois ("Żywioł i ład"), to naruszenie harmonii, chaos, miały charakter oczyszczający. 2) Odyseusz ma wiele cech błazna i mędrca (np. stoicy uważali go za mędrca). Z mitologii i "Odysei" Homera znany jest jako bohater potrafiący sobie radzić w każdej sytuacji, jego podstępy są zawsze inteligentne i skuteczne, choć często zawierają elementy ośmieszenia przeciwnika (np. aby nakłonić Achillesa do udziału w wojnie lub aby wydostać się z jaskini cyklopa Polifema, czy też by przepłynąć obok wyspy syren: posłuchać śpiewu i ocalić statek). Nie bez powodu przydomek "Ulisses"

(rzymska wersja Odyseusza) nosił Zagłoba. J. Bedier (oprac.) "Dzieje Tristana i Izoldy" - Jak na każdym dworze królewskim, tak i na dworze króla Marka jest błazen. Nazywa się Frocyn, jest karłem, stąd pewnie jego szczególna złośliwość. To on podpowiedział królowi podstęp, którego zadaniem było wykazanie niewiemości Izoldy i zdrady Tristana (wysypanie mąką przestrzeni między łóżkami kochanków). F. Villon "Wielki Testament" Villona określano mianem "króla włóczęgów", "poetą spod szubienicy". Stworzył on wizerunek człowieka końca średniowiecza, który mając świadomość ulotności życia, przemijania (np. ballada "Żale pięknej płatnerki" lub "Ballada o paniach minionego czasu"), chce z niego czerpać pełnymi garściami, stąd jego zachwyty nad jędrnym cycuszkiem i krcFgłym zadkiem, stąd też jego swawolne i sprośne zabawy z grubą Małgośką. W okresie średniowiecza i renesansu odpowiednikiem starożytnych Dionizji (czy saturnaliów) był karnawał. Był to okres, gdy zanikały wszystkie hierarchie, zawieszano przywileje, nadchodził czas wspólnej zabawy. Głównym elementem święta był śmiech, który uwalniał od ascezy, pokuty, dogmatów i nakazów, który wywracał także cały świecki i kościelny porządek. Stałym elementem kamawału było odwrócenie ról i obieranie tymczasowego króla, tzn. koronowanie osła lub błazna. W karnawałowych korowodach na odpustach i jarmarkach przewijały się postacie wielkoludów i liliputów, królów i błaznów. W kulturze średniowiecza i renesansu błazen należy do ścisłej kasty ulicznych śmieszków, nadwornych tref nisiów. W tym okresie pojawia się jako oznaka błaznowości kaptur z dzwoneczkami, barwny, jaskrawy strój. Do szczególnych wydarzeń karnawału należały święta btaznów lub ich regionalne odmiany - święto głupca czy osła. Wszystkie gry święta btaznów stanowiły groteskową degradację różnych obrzędów i symboli religijnych cz y państwowych. Np. ołtarz zastępowano stołem karcze-

22

wchodzi do domu oknem. który nic sobie nie robi z obowiązujących norm obyczajowych. przyciśnięty do muru.. sprośnych pieśni. Do papugi mówi: precz szatanku!. też fraszkę "O żywocie ludzkim". Rabelais "Gargantua i Pantagruel" . rozmawiając z papugą.. macha chusteczką. Bruegla "Walkę postu z karnawałem". w Niemczech. F. królów. w których wychodzi na bohatera. które miał król Salomon mądry z Marchołtem grubym a sprośnym". a później wędrował przez całą Europę. że żadna kobieta mu się nie oprze. Po raz pierwszy pojawia się w literaturze błazen. Kolejne przygody bohaterów tej powieści fantastycznej w pięciu księgach (np. Przede wszystkim chce bawić się i używać życia. precz Luterku. A. gdy grabarze wykopują z ziemi czaszkę. który pojawił się na przełomie XV i XVI w. mały a miąższy.. który przedstawiony został groteskowo: wygłasza frazesy. w drugiej sowę. Fredro "Zemsta" Najbarwniejszą postacią komedii jest Papkin . Postać ludowego prześmiewcy zainspirowała powstanie w Polsce nurtu literatury sowizdrzalskiej pochodzenia plebejskiego. Trefniś próbuje pocieszyć i rozweselić J. mistrzów uniwersyteckich. Szekspir "Król Lear" Odtrąconemu przez córki i błąkającemu się po: kraju Learowi towarzyszy jego błazen. błaznów petno wszędzie). Sowizdrzał urodził się w Saksonii. filozofii. ale wielokrotnie wypo- scholastycznego nauczania. jak serdeczne stosunki łączyły go z błaznem. pijatyki. nauki. Erazm z głupca. Patrz: śmierć (bohaterów literackich). marionetką (t~rkcł) w rękach Boga (i Fortuny). błazna. Erazm z Rotterdamu "Pochwała Gtupoty"-Nowościąjest mówienie o sprawach poważnych (religii. staje się pośmiewiskiem zupełnie wbrew sobie. Jego humor (niekiedy prostacki) burzy powagę świata przedstawionego. kłótliwość). Hamlet snuje rozważania na temat przemijania. Fredro "Śluby panieńskie" Błazeńsko śmieszny jest Gucio. Z wypowiedzi księcia można wywnioskować. że cały świat został stworzony dla niego. blagier. ręce jakby klocki (. Wspomina jego żarty. Skazany na szubienicę. nigdy nie jest pustym śmiechem. łączy w sobiejednocześnie cechy komizmu i tragizmu. które zostały zawieszone na szyi kobyły) służą do pokazania w sposób błazeński (satyryczny) ujemnych zjawisk w społeczeństwie (np. która wykrzykuje wersety biblijne.Postać Falstaffa. Czerwiakowjest tu żałosnym błaznem.mnym. stąd jego kolejne próby płaszczenia się przed dyrektorem. gfowę miat wielką. Hamlet dowiaduje się. błazna królewskiego.. Szekspir "Hamlet" . uzyskuje w utworze prawo wydawania sądów na temat Kościoła. odprawiano liturgię graczy. gdy mu tylko dłużej szczęście sprzyja. której się nie spodziewał. zachłanność. te wargi całowatem sam nie wiem ile razy). która mogłaby spowodować jego dymisję i Bóg raczy wiedzieć. krytyka zakonów. poważne sprawy (np. Gucio wraca nocą lub nad ranem ze swych nocnych eskapad. podróż na kobyle do Paryża. wzbudzającym śmiech olbrzymem. Robi on głupców z księży. który błazeńską maskę wkłada po to. zrobiła z niego głupca. które ten rozwiązuje. ale mówi o swoim wielkim majątku. więc duma człowieka ijego wyobrażenie o własnej wielkości są po prostu błazeńsko śmieszne. uszy kosmate. pozostanie sam.lew Północy. Rubaszny i chytry wieśniak w rozmowie z mędrcem zapędza go w kozi róg. Przyczyną tego jest lęk urzędnika niższej rangi przed dyrektorem departamentu komunikacji. a błazeńskiemu biskupowi kadzono dymem ze starych butów. (Por. Kochanowski "Człowiek boże igrzysko" . tyranii rzą. bo oto pogardliwie dotychczas odbierana postać głupca. piosenki. który wzbudzając śmiech otoczenia. Twierdzi też. Marchołt jest jakby odwrotnością (sobowtórem) komiczną mądrego Salomona. który . otoczony gronem przyjaciół. lubiący opowiadać o sobie nieprawdziwe historie.).jak można przypuszczać .człowieka mądrego. że była to czaszka Yoricka. a Kordiana raczy opowieścią o papudze. Papkin jest bez grosza przy duszy. czoło szerokie. wesołka uczynił postać pozytywną. by mógł sobie wybrać drzewo. Bryzżałowem. gorsząc swoim brakiem manier i zgoła plebejskim obejściem. najczęściej czmycha w popłochu.był dla Hamleta bardzo czuły. Patrz: przernijanie. A. wiedzy. Ulubionym żartem Sowizdrzała jest dosłowne i dokładne wykonywanie poleceń.wiada także bardzo gorzkie uwagi na dzących). na którym zawiśnie. że Aleksander Wielki tak samo wyglądat w ziemi?) zawarta jest sugestia. pijaków. trzymającego w jednej ręce okrągłe zwierciadło. W pytaniu do Horacia (myślisz. toteż nic dziwnego. na którego Czerwiakow kichnął w czasie spektaklu. Boscha "Okręt błaznów"). Por. J. pt. ale i drugim daję dowcip. sam jest głęboko nieszczęśliwy. uważa. obdicze jakoby u osła. Obraz Marchołta jest przeciwstawieniem obowiązujących w epoce wzor ców: wzrost Marcho~ta byt krótki. Wszystko odbywało się wśród tańców. ponieważ człowiek jest tylko zabawką.P. W. Słowacki "Kordian" Błazeńsko ukazana została scena wizyty Kordiana u papieża. Ten kłamczuch i krętacz. A. który pozwala sobie na ostrą krytykę duchowieństwa (kupczenie świętościami. nie może zapanować nad błazeństwami papugi. np. które ma wędrowny wesołek.P. serdeczny (tysiące razy wozit mnie na grzbiecie (. staje się zarozumiały i hardy. bohater apokryficznej opowieści ludowej o sprytnym i rubasznym prostaku.Człowiekowi się zdaje. swojego pana. odpowiadając półsłówkami na pytania pań. wzorowana na żołnierzusamochwale Plauta. Trzymając czaszkę Yoricka.) pt. humanisty. Szekspir "Henryk IV" i "Henryk V" . Sam pomysł jest błazeński. Czechow "Kameleon" . Bardzo populamym bohaterem literatury średniowiecza i wczesnego renesansu stał się Marchołt. jakim jest Czerwiakow. Czechow "Śmierć urzędnika" Mały człowiek. Papież. Przedstawiano go na koniu. Takich ludzi Kochanowski nazywa błaznami (próżno to. na którego spada także obowiązek płacenia karcianych długów Gustawa. jego małżeństwo) pozostawiając wujowi. A. która przeleżała w niej dwadzieścia trzy lata. W. Jest on ojcem Pantagruela. niesie śmiech łagodzący gorzką prawdę o życiu. która wdając się w dysputy z kardynałem. choć naprawdę jest typowym łowcą posagów. że później w salonie pani Dobrójskiej zasypia rozparty na krześle. To pozbawione znaczenia wydarzenie urasta w chorej wyobraźni urzędnika do rangi sprawy. W. Mówi. który w rzeczywistości jest mędrcem. śmiechem pokrywa zmieszanie sytuacją. udzielając mu zbyt mądrych odpowiedzi.W 23 .. Polski tekst z 1515 r. "Roz mowy.). Jest to zbiór około stu błazeńskich opowiadań o przygodach.W scenie na cmentarzu. że wszystko może sobie w życiu zaplanować.Gargantua jest wielkim żarłokiem i opojem. Narratorem jest błazen Głupota. wfosy jakoby na koźle. że śmierć zrównuje błazna i króla. Wielki błazen i tchórz nad tchórze. Jego śmiech ma przy tym właściwości dydaktyczne. Ajednak Falstaff (niejako mistrz przyszłego Henryka V). Rubaszny i jowialny bohater mówi o sobie: Nie tylko sam jestem dowcipny. płatającym figle możnym tego świata. że jest prawie równy Bogu. rotmistrz stawny i kawaler. jakie jeszcze konsekwencje. fantazję. Innym wcieleniem błazna był Sowizdrzał. nie może jednak znaleźć odpowiedniego i w ten sposób unika stryczka. niegodne postępki. którego surowo oceniano za jego grzeszne. Król zadaje prostakowi wiele zagadek. Polskiej adaptacji takiego tekstu dokonał Jan z Koszyczek (1521 r. wystawiając mędrca na pośmiewisko. by rozprawić się ze złem na świecie. ale jednocześnie człowiekiem dobrodusznym. spór z Sorboną o dzwony Katedry Notre Dame. prosi chytrze króla. kiedy opuści go młody królewicz. tak lubiany przez wszystkich. bo błazeńska forma mówienia prawdy to margines wolności mędrca . temat świata i natury człowieka. że Hamlet dobrze pamięta Yoricka. "Sowiźrzał kratofilny i śmieszny". państwie) w poetyce błazna.

Za maską pijanego błazna kryje się twarz mądrego. Zgrany do cna. który z każdej sytuacji potrafi znaleźć wyjście (słynne fortele Zagłoby). że generał ma tylko psy rasowe i to paskudztwo niejestjego. co lubi. Prus "Lalka" . Zwolennik bachicznych uczt. jakby to on jej robił łaskę.Zbyszko Dulski to człowiek. cwaniak życiowy i błazen. Uwielbia przypisywać sobie cudze czyny. który spalono na jego polecenie. Zapolska "Moralność pani Dulskiej" . tchórz. rewirowy twierdzi. z jedną tylko walizeczką sprowadza się do żony. Lubi żyć ponad stan za pieniądze pożyczane na prawo i lewo. stwarzający wrażenie światowca. gdy na chwilę z niej wypada (konfrontacja z Kopyrdą i awantura u Młodziaków). albo złoszczą. Sienkiewicz "Quo vadis" Wielkim błaznem jest cesarz rzymski. nie widzę dróg). opasły szlachcic z wielkim brzuchem i bielmem na oku. Stańczyk ob naża wewnętrzną słabość przedstawiciela krakowskich "stańczyków". pozostawiającje żonie. Mądrość Stańczyka polega tu na pokazaniu Dziennikarzowi całej błazeńskiej pozy wygłaszanych przez niego dekadenckich twierdzeń (uderzyłeś błazna ton) oraz uświadomieniu mu groźby płynącej z utrzymywania narodu w przeświadczeniu o jego małości oraz śpiewaniu mu kruczych tonów. W.Szczególną postacią dtvgoplanową jest dziennikarz "Głosu Ostrowieckiego" Pieniążek. W towarzystwie rozgłasza. który przed wojną współpracował z obecnym prezydentem miasta. Pijany Pieniążek z całą brutalnością twierdzi. bo na każdą sytuację ma gotową wypowiedź i gotową minę (mruga. Gdy ktoś z gapiów rzuca. nie stroni więc od wielkopańskich gestów (np. dla którego polityka i życie były ciągłą grą. choć rozczarowanego życiem człowieka. Gdy jednak ktoś inny prostuje. która nie wstydzi się swoich funkcji naturalnych i z toalety co rano wychodzi dumna i oczyszczona jak ze świątyni. Kesey "Lot nad kukułczym gniazdem" Karciarz. a jedyne.patrz: żołnierz. choć często zręcznie wykorzystywał opinie innych. H. stądjego pojedynek z Wielką Oddziałową to walka śmiertelnej powagi z rubasznym (rodem z Rabelaise'a) śmiechem. Kołtun. bo jakiś pies pogryzł złotnika. J. niezmiennej. później Zygmunta Augusta. nie widzę. która nie zakłada samodzielnego myślenia. Nie miał nigdy własnego zdania. Obdarzony niezwyk łym dowcipem. Bo Mc Murphy za dobry żart oddałby wiele. człowieka bywałego w świecie artystycznej bohemy. zawsze i wszędzie czuje się swobodnie. a właśnie na rynku gromadzi się tłum. Sienkiewicz "Potop" . karierowicza Swięckiego) i odsłania prawa rządzące światem. I widać. że niejako z urzędu powinien interweniować w sytuacji zakłócenia porządku. rozbiera się i ubiera. albo gorszą. przebiegły błazen. można kpić ze wszystkiego (por. dlatego tak łatwo było nim kierować. nie lubiący specjalnie pola bitwy. iż taka mała psina mogła zrobić krzywdę takiemu drągalowi. rozpustnik i hipokryta. że nie wierzy. I tak np. który boi się własnego cienia. błazeńskie robienie min za plecami czy mruganie okiem są metodami stokroć skuteczniejszymi niż stosowana z całym naukowym uzasadnieniem okrutna terapia siostry Ratched. choćby w domu Młodziaków. wyścigów i igrzysk. bywalca kawiarń. że nie da 24 . uwodziciela i pożeracza serc niewieścich. wychodzi na kompletnego błazna. że przy okazji wielkich burz historycznych gówno zawsze na wierzch wypływa. Heller "Paragraf 22" . którzy upodobali sobie zwłaszcza nadętą baronową i albo ją straszą. W gruncie rzeczy jest życiowym błaznem. błazen króla Zygmunta Starego. bo już nawet Hesia zna się na jego czczych przechwałkach. Pożar Rzymu. Jednak Pieniążek. która jest buntem przeciw przymusowi szkolnemu. dla Gombrowicza bowiem cały proces zarówno wytwarzania form. Wie. brak per spektyw (myśmy słabi wielkość gniecie. J. aby na tle płomieni trawiących miasto cesarz mógł recytować swój poemat o pożarze Troi. B. Gombrowicz "Ferdydurke" Powieść jest traktatem na temat błaznów i błaznowania. żartuje). Oczumiełow każe psa oddać do hycla. S· Wyspiański "Wesele" . J. którym się wydaje. musi być z Witebska . który przez cały czas udaje kogoś. odbył się po to. bo na pewno jest wściekły. Yossarian nie chce być bohaterem. samochwała i gawędziarz. Mc Murphy wprowadza do Kombinatu pówiew życia i normalności. zwłaszcza że przed formą nie ma ucieczki. uwodziciela kobiet. K. w sytuacjach szczególnych potrafi poświęcić się dla przyjaciół.Patronem Onufrego Zagłoby jest mitologiczny Odyseusz (Ulisses) i to zdaje się wpływać na charakter postaci. małość. Podobnie jest w innych środowiskach. który na chwilę tylko przywdział maskę buntownika i cygana. Stylizuje się na młodopolskiego dekadenta. I tak kilka razy padają uwagi z tłumu to potwierdzające. który za wszelką cenę chce podtrzymać przeświadczenie o swej wielkości. że Stowacki wielkim poetą był. pojedynek z Wokulskim). że to na pewno pies generała Żygałowa. 2) Nie stronią od błazeństw i niewybrednych żartów studenci z kamienicy Krzeszowskiej. tyran i okrutnik. zapijaczonym dziennikarzyną. G. a od nich najpewniej chroni choroba i pobyt w szpitalu. który ucieka od obowiązków. który swoje barwne opowieści tak umiejętnie prowadzi. sam z siebie robiąc błazna i pozwalając na to innym. odegraną przez nich scenę przed sądem i przeprowadzkę). kim nie jest. innych bezlitośnie ośmiesza. że zawsze w nich w całej okazałości ujawnią się jego rzekome męstwo i zasługi. H.Orzeszkowa "Nad Niemnem" W galerii postaci błazeńsko został pokazany Kirło. Jego głęboko skrywanym (!) marzeniem było dorównanie wielkością Homerowi. np. Oczumiełowowi robi się to zimno. Podobnie prof. toteż aby to osiągnąć. widowisk. bo jest przecież kobietą nowoczesną). opój i żarłok. to lituje się nad psem ku uciesze tłumu. mając przy tym taką minę. prof. żałosny nauczyciel języka polskiego. że pies należy do generała. twierdzi. Stary. W gruncie rzeczy jest pozerem i fanfaronem. zarówno Petroniuszowi jak też Poppei. Pimko. E. doprowa dza do śmiechu jednych. Święckim. Na wtłaczanie ich w fortnę szkolną. co ma uczniom do powiedzenia to to. przy czym najśmieszniejsze są te osoby. śmieje się. Jednakże miara błazeńska się przebrała. błazeńska komedia miała się ku końcowi. bo przecież pani Kirłowej istotnie wielką przyjemność (!) sprawia użeranie się z codziennymi obowiązkami we dworze. drętwej formy szkolnej. główny kreator sztywnej. teraz jest pogardzanym przez wszystkich podrzędnym.przy tym wiele osób (np. bo sam się śmieje.oczach mieszkańców miasteczka rewirowy Oczumiełow robi z siebie pośmiewisko. które wydobywają tylko najaw całe jego pozerstwo i bufonadę. że już wyzwoliły się spod władzy formy (Młodziakowa. Wielki szaleniec i komediant.z Sapiehy). demaskuje. musi on unikać obowiązkowych lotów.despota. którymi inteligentnie karmi go Petroniusz. Andrzejewski "Popiót i diament" . który duże wrażenie może zrobić tylko na naiwnej Meli. Nie ma dla nich żadnego tabu. Zagłoba jest najbarwniejszą postacią całej "Trylogii". jeśli głowa kiepska. lwa salonowego. potrafi kpić z każdego (np. to grozi hyclem. uczniowie reagują błazenadą. Bladaczka.jak i obrony przed ich narzucaniem jest bezsprzecznie wielką błazenadą.Celem Yossariana jest nie dać się zabić na wojnie. chory na punkcie swojej wielkości z łatwością przełykający wszelkie kłamstwa i pochlebstwa. Neron . Spragniony był zwłaszcza pochwał na temat swojej twórczości. to znów zaprzeczające temu.Przed Dziennikarzem pojawia się Stańczyk. że najczęściej niewybredne żarty. Haśek "Przygody dobrego wojaka Szwejka" . to gorąco. Choć jest tchórzem podszyty. Do tradycji narodowej wszedł on jako mędrzec zatroskany o losy kraju. łgarz i mitoman. który wszędzie widzi zło. toteż najego widok Dziennikarz mówi: wielki mąż. że w ich małżeństwie nastąpił podział ról i każde robi to. a także Tigellinowi. kobieciarz.1) Błazeńsko zachowuje się baron Krzeszowski.

Oba obrazy poetyckie łączy motyw samobójstwa z miłości. obawiając się zdradzenia przez Dedala zagadki labiryntu. często naruszający prawo (stąd kolejne pobyty w więzieniu). natychmiast staje się przedmiotem żartów lub kąśliwych uwag. a przy nich powtarzają się te same gesty i te same słowa-jest to w istocie farsa. Ateńczyk Dedal został wygnany ze swego rodzinnego miasta za mord na Talosie. twarze staty się blade. który go więził. ale miłujq się. Gtowacki "Antygona w Nowym Jorku" .. Jednak pod maską wiecznego kawalarza i rubasznego prostaka kryje się smutek egzystencji bez przyszłości i głęboko skrywana świadomość. słowem . jest cieniem. gdzie wystawia się opery komiczne. współczesnej rzeczywistości królową jest zakochana kobieta.outsider. 25 .. który reprezentuje jego drugie "ja". Niestety. Aby przeżyć. * Jak długo błazen milczy. np. dwór. bliskich ludzi. (J. królu. że jest tchórzem i w każdej chwili sam z siebie zrobi pośmiewisko i pozwoli na to innym. bo wydaje nam się. że Jola nigdy już nie przyjedzie i wymarzonego domu w Polsce nigdy nie będzie. złodziej. farsy. Szekspir "Król Henryk IV" Następca tronu. 2.Billy Pilgrim jest smutnym błaznem. Jednak w przypadku Edkajego prostactwo i rubaszność nie są śmieszne. odtąd mieli o nie troszczyć się sami (Ks. (przysłowie niemieckie) * Nie na wszystkie pytania błazna mędrzec znajdzie odpowiedź. kazał zabijać wszystkich nowo narodzonych chłopców.). więzieniem. a więc drugą. Szekspir "Król Lear" Podzieliwszy swoje państwo pomiędzy dwie córki. później Tristan naciął gałęzi i zbudował szałas. późn iej zamienioną na wygnanie z kraju. "Legenda o św. człowiek nie mający ani domu. jeśli nie nazywać zasadą hasła: ja cię kocham. wiódł życie biednego tułacza. opuścił też dom rodzinny. którego życie upływa między karczmą. W. zmieniał kolejne miejsca pobytu. kochany przez nią mężczyzna.Można mówić o dwóch rzeczywistościach w wier szu: królewskiej (korona.1) Chrystus przyszedł na świat w stajence. lecz takim. pozbawiony był rodzinnego domu i dlatego stał się symbolem tułacza.1) Przez dwadzieścia lat (dziesięć lat trwała wojna trojańska i dziesięć lat tułaczka spowodowana gniewem bogów) król Itaki. Ból trzeba jednak zagłuszyć butelką politury i kolejnymi wygłupami. Vonnegut "Rzeźnia numer pięć" . 2) Wszechstronnie zdolny artysta.W środowisku nowojorskich homlesów (bezdomnych) jest i mędrzec (rosyjski Żyd. Mrożek "Tango"-Atutem Edkajest jego nachalny prymitywizm. żebrak. Sasza). Wędrówka ich trwała czterdzieści lat i dopiero po tym okresie mogli osiedlić się i założyć domy. byle tylko wymknąć się działaniu paragrafu 22. rzemieślnik. że narodził się król żydowski. Błazen jako nieodłączny cień królowej bierze na siebie te uczucia. Swoim pojawieniem się Billy wszędzie wzbudza śmiech. odwieczna tragifarsa (błazenada). Biblia (NT) . J. "Wielki Testament" to zapis życia łotra i włóczęgi. Doświadczamy wielkich porywów miłosnych. okrutne kobiety nie chcą gościć ojca u siebie. o czym przekonuje symboliczne i smutne zakończenie utworu. W. cierpienie. Izraelici porzucili swoje domy i podążyli za Mojżeszem do Ziemi Obieca nej. podświadomie zaś krzyczy z bólu i nie godzi się na rozstanie (królu. wywołując ogólną wesołość i konsternację przełożonych. ale tylko dla tych. schronienia. że nikt tak nie kochał i nie cierpiał przed nami.16-23). a Izolda wysłała go gęstym mchem. Jest to żebrak. porzucając dom rodzinny i wyruszając w świat ze swoją częścią majątku. nie mający gdzie mieszkać. Np. Biblia (ST) . z pokorą przyjmując wszystkie upokorzenia. schronienia.). Jest on nieskomplikowany i dlatego piękny -jak twierdzi Eleonora. architekt. to b~azen o tej porze. oszust. Obie je łączy motyw dwoistości natury ludzkiej. Bentham) Bezdomność Bezdomność Człowiek bezdomny to ktoś nie mający domu. królem . gdy jako pastuch świń musiał mieszkać z nimi i jeść z jednego koryta. uważa się go za mędrca. wędrując po świeciejako żebrak. Edek nie ma kompleksów. I 3). Odys. Stary. Patrz: sobowtór. W drugiej. myśląc o samobójstwie. Jedz4 tylko mięso dzjkich zwierz~t. Utracili bezpieczne schronienie. Mitologia . i błazen (Polak o pseudonimie "Pchełka"). odzież w strZępach (. to wojna pozbawia go godności. sierota. przyznaje się do tego. usłyszawszy. śpiq w legowiskach (. bo Józef i Maryja nie mogli znaleźć schronienia nawet w gospodzie (Łk. Villon "Wielki Testament" ~ W utworze tym Villon wykreował szczególny typ bohatera. S. 2) Po czterystu trzydziestu latach wyprowadził Bóg naród wybrany z ziemi egipskiej. pozbawiony domu. stąd konkluzja: a my wiecznie jacyś tacy. a ty śpisz. nie rozpoznany przez nikogo spędził jeszcze szesnaście lat pod schodami rodzinnego domu. Tu znowu powraca motyw dualizmu: zewnętrznością jest beztroska i lekkość bohaterki (będę lekka w ruchu ramion).Gdy Tristan ocalił Izoldę przed trędowatymi. Później rodzina święta skazana została na bezdomność i tułaczkę.1) Wyrokiem boskim Adam i Ewa zostali wygnani z raju i skazani na pracę. a my w czapkach z dzwoneczkami. ale groźne. berło) i współczesnej (stacja kolejowa. ciemniejszą stroną osobowości. scena. wydrwigroszem. potem sto i dwieście lat). ból. lecz z błazeństw naszych przodków winniśmy się uczyć". Rodzaju 3.. (przysłowie staropolskie) * "Nie z mądrości. nie czują cierpienia. Ponieważ jednak te same sytuacje powtarzają się od wieków (najpierw minie nasza mitość. K. ponieważ zarówno w cywilu. to jego żołądek staje się symfoniq natury i iście królewskim gestem poprawia spodnie. który własnego ojca by sprzedał za dwa dolary. i błaznem. Przebywał na Krecie u króla Minosa. bo gdy np. F. J. które nie przystoją władczyni. 2) Na bezdomność dobrowolnie skazał się syn marnotrawny. a zabrane ze sobą bogactwa rozdał biednym. W. książę Henryk (przyszły Henryk V). jak i w wojsku jest to typ życiowego nieudacznika i ofermy. Szymborska "Cień" . czyli "nic nowego pod słoń cem": ciągle trwa ta sama. tułacz. wygnaniec. Aleksy porzucił w noc poślubną swoją żonę. Nie ma domu. Bedier (oprac. Lear kolejno ma mieszkać u każdej z nich. Ten efekt komiczny nie jest przez niego zaplanowany. Aleksym" Złożywszy wcześniej śluby czystości. których dotyczy. Gdy po latach wrócił na dwór ojca. ale nie ma też żadnych zasad. ranimy słowami. tory. żyje wśród ludzi z marginesu. który nad uroki ustabilizowanego życia przedkłada chęć przeżycia przygody i rozpasaną miłość z grubą Małgośką. Józef z Maryją i dzieciątkiem uciekli do Egiptu (Mt.. Jest to człowiek.sobie dupy odstrzelić tylko dlatego. jakim był Ogród Eden. Nie zależy mu na medalach. a mrocznymi uliczkami miasta.jej panem. Od tego momentu.7). Sam Villon został za morderstwo skazany na karę śmierci. Każdy człowiek jest jednocześnie i królem (królową). ani rodziny. przeżywamy tragedie rozstań i to jest bolesne i smutne. (przysłowie niemieckie) * Poznać błazna i bez dzwoneczka. pofoŻy się na torze). że jakiś oficer chce robić karierę w Pentagonie. gdy jako jeniec wojenny wędruje w srebrnych butach i kusym paltociku. oboje uciekli w głąb lasu moreńskiego. Zrozumiał swój upadek i błąd. schorowany Lear błąka się wraz ze swoim błaznem po kraju. 2. do którego mógłby powrócić. Pchełka jest cwaniakiem bez skrupułów. Są na siebie skazani. Szymborska "Buffo" Jesteśmy aktorami w teatrze wcale nie dramatycznym. gotów jest zrobić wszystko. gdy Yossarian wystąpił do dekoracji medalem za szczególne zasługi bojowe (!) z gołym torsem. W. pielgrzyma (homo viator). żyjący z dnia na dzień. rozstanie). bo widzowie śmieją się do łez.) "Dzieje Tristana i Izoldy" . że widzi podwójnie). ponieważ Herod. posunąć się nawet do udawania wariata (przez jakiś czas twierdził. najpierw spali w legowiskach z liści. rozpacz (to błazna boli i to on z okna skoczy). pokłócony z ojcem. trawi.

ma prawo wybierać między życiem a śmiercią. protest. aby utrzymać rodzinę (Ks. który prowadzi hultajską edukację młodego księcia. Bunt Bunt . opuszczając dwór i żyjąc wśród ludzi z marginesu. jednakowo kochała obu braci. Molier "Świętoszek" . 3) W interpretacji chrześcijańskiej za buntowników uznaje się budowniczych wieży Babel. Jego odpowiedzią na niesprawiedliwość w świecie i przemijanie jest postawa. Szekspir "Makbet" Zabijając Dunkana. gdzie drapieżny ptak wyjadał mu odrastającą stale wątrobę. którzy nie byli posłuszni woli Boga i zjedli owoc z drzewa wiadomości dobrego i złego. Arianie za swoje przekonania zostali tego miejsca w ogóle pozbawieni. Apokalipsa 12. Twierdzi również. iżjedni mają pod dostatkiem smacznego i wykwintnego jedzenia. Twierdziła.. Od jego imienia na określenie postawy bun tu wobec Boga i niezgody na taki kształt świata. 15.12-15.W dziesiątym roku wojny. Aaron. którzy przekonani o swoich ogromnych możliwościach. zdobywając w ten sposób umiejętność odróżniania dobra od zła. który wziął udział w bitwie w zbr oi Achillesa.13-24).. prowadzi jedynie do cierpienia i tragedii najbliższych Karolowi ludzi . Za swoje występki został skazany na przykucie do skał Kaukazu. sporządził złotego cielca. postanowili zbudować wieżę. 2) Franciszek Moor buntuje się przeciwko Bogu. W trenie XVII stwierdzi: bo mając zranionq duszę. Morsztyn "Pieśń w ucisku" Wygnani z Polski arianie stali się bezdomni. że świat tak urządzony przez Boga. Jemu także bunt nie przyniesie szczęścia opuszczony przez wszystkich popełni samobójstwo w czasie ataku zbójców Karola na zamek. 4) W drodze do Ziemi Obiecanej. za co został strącony do piekła (Ks. Karą za bunt było zamurowanie jej w grocie. Hefajstos odważył się sprzeciwić woli Gromowładnego i stanął w obronie matki. brat jego. prawa boskie są ważniejsze od pr aw ustanowionych przez człowieka.27-28).Jedyną osobą. ale nie uczynił tego. F. że w tak urządzonym świecie nie ma znaczenia. podburzanie. jeśliś jest. ani złych na pieczy.nieludzką. który był władcą dobrym. uzurpując sobie prawo do wyznaczania innym ich miejsca na ziemi. którą miała ze sobą Pandora. stary opój i blagier.). Dopiero śmierć Patroklosa. który wraz z całym swoim zastępem zbuntował się przeciwko Bogu. Bunt mani festuje. więcej . przewrót. Jednak ten bunt nie przynosi żadnych rezultatów. a drugim w brzuchu burczy. Za radą swojej matki. Zginęło około trzech tysięcy mężczyzn (Ks. oszusta i żebraka. a więc jest filozofią bezwartościową. ostrzegając przed otwieraniem puszki. gdy Agamemnon w wyniku sporu odbiera Achillesowi jego brankę Bryzeidę. aby nie mogli się porozumiewać. nie mając ani dobrych. zrozumiał swój błąd (Łk. Jego banda zbójecka napada na przekupnych sędziów. W trenach poeta wyraził również sprzeciw wobec filozofii stoickiej. aby poprawić ich nędzne bytowanie na ziemi. za co został strącony z Olimpu i spadł na wyspę Lemnos . Wziął swoją część i odszedł z domu. Villon "Wielki Testament" Oprócz wizetunku łotra. którzy przyczyniają się do tego.1) Sprzeciw. Uświadomiwszy to sobie. wszystkich. Karą za ten bunt będzie dalsze zbrodnicze życie. rewolucja.ojca i Amalii. Izajasza 14. Kreonowi. Jego najlepszym przyjacielem jest sir John Falstaff.jest światem wielce niedoskonaŻ łym. że światjest okrutny. a prawa umocnię bezprawiem.9). powieścią idioty. nie uważał bowiem. aż wojska trojańskie nie podejdą do jego namiotu. którą można nazwać rozpaczliwym hedonizmem. Bóg chciał zgładzić cały lud z wyjątkiem Majżesza. którzy sprzeciwili się bezwzględnemu posłuszeństwu tylko jednemu Bogu. niezgoda. 3) przejrzał zamiary Zeusa i usiłował go przechytrzyć. Biblia (NT) . 2) wykradł ogień z Olimpu i podarował go ludziom. za co Bóg naznaczył go piętnem i skazał na tułaczkę. który zaznawszy największego upokorzenia. W. która nie okazała się tarczą przeciw złu tego świata. Rodzaju 3. Villon stworzył również obraz zbuntowanego człowieka przełomu epok. 2) Gdy Bóg przyjął ofiarę Abla (pasterza). wówczas Kain zbuntował się przeciwko'niejednakowemu traktowaniu. że ludzie wkroczyli w jego kompetencje. Kain zamieszkał na wschód od Edenu. poczuł się odrzucony przez Boga i zabił Abla. postanawia nie walczyć tak długo. Z. czasem po prostu w zamtuzach. Achilles chroni się w swoim namiocie i odmawia udziału w wojnie przeciw Trojanom. który doskonale widzi.stąd jego kalectwo. by wrócić później do ojca jako skruszony syn marnotrawny. Adam-ciężko pracować. który został 26 . Homer "Iliada" . będących świadectwem kryzysu światopoglądowego. że świat cały okropnymi czynami upiększę. w którym Stwórca zgadza się na istnienie cierpienia. WSjścia 22. który miesza ludzkie rzeczy. która sięgałaby nieba. Lud złożył mu ofiarę całopalną. które jest wyrazem niewiary w istnienie życia pozagrobowego. nędznym aktorem (. na żądanie Izraelczyków.Intrygi Tartuffa prowadzą do tego. że Orgon i jego rodzina zostają pozbawieni własnego domu i otrzymują nakaz natychmiastowego opuszczenia rodzinnej siedziby. Moor zawoła: jakiż głupiec ze mnie. Biblia (ST) -1) Za pierwszych buntowników w Biblii uznaje się Adama i Ewę.Utwór jest zapowiedzią polskiego losu narodowego. Sofokles "Antygona" . czy ktoś żyje uczciwie i bogobojnie (kogo kiedy pobożność jego ratowała? Kogo dobroć przypadku złego uchowata). Mojżesz rozkazał Lewitom urządzić rzeź. jeśli każe zachować spokój wśród przejmującego bólu. Zeus wybrał kości przykryte tłuszczem i odtąd te części miano mu składać w ofierze. która odważyła się zbuntować przeciwko autokratycznemu władcy. 2) Zorganizowana akcja protestacyjna wobec władzy. Za karę Bóg pomieszał im języki.Bunt jest najbardziej widoczny w trenach IX-XI. rad i nierad ptakać muszę. który wielokrotnie usiłował sprzeciwić się wszechwładzy Zeusa: 1) podczas ofiary w Mekone podzielił wołu na dwie części. Tetydy. 2) Gdy Zeus związał Herę złotym łańcuchem i powiesił ją za ręce u szczytu Olimpu.1) Karol Moor buntuje się przeciwko złu świata i niesprawiedliwości stosunków społecznych. Wybicki "Pieśń Legionów Polskich we Włoszech" . Makbet wystąpił przeciwko świętemu średniowiecznemu prawu obrony i ochrony swego seniora (a nie pozbawiania go życia) oraz świętemu prawu gościnności. bogatych kupców. W. na znak protestu przeciwko według niego niesprawiedliwej decyzji. Schiller "Zbójcy" . utworzono termin "prometeizm".1) Najbardziej znanym buntownikiem jest Prometeusz. Podmiot liryczny skarży się przed Bogiem. mądrym i szlachetnym. a odtrącił ofiarę Kaina (rolnika). że: obowiązkiem jej jest pochowanie brata. buntuje się przeciwko swojemu ojcu . opór. że ogień należy się tylko bogom. J. J.Henrykowi IV. była Antygona.nocuje w przygodnych karczmach. zazdrośni o wszechwładzę i wszechpotęgę Boga. zaś w trenie XI siłę rządzącą światem i życiem człowieka nazywa nieznajomym wrogiem. W mitologii greckiej . Jego czyn był także targnięciem się na króla. za co zostali wygnani z raju: Ewa za karę miała w bólach rodzić dzieci. wyłącznie z egoistycznej żądzy władzy. F. Szekspir "Henryk IV" Następca tronu. W trenie X pada bluźniercze wyznanie: gdzieśkolwiek jest.Przypowieść o synu marnotrawnym: przeciwko ustalonemu porządkowi zbuntował się młodszy syn i zażądał podziału majątku. 5) Upadłym Aniołem nazywa się Lucyfera. sprzeniewierzając się miłości synowskiej (skazuje ojca na śmierć głodową) i braterskiej (za sprawą jego intryg stary Moor odtr ąca Karola). którym sądził.16-29). podczas gdy Mojżesz udał się na górę Synaj po dziesięcioro przykazań. skłania go do zmiany zdania. młody książę Henryk (późniejszy Henryk V). którego podsumowania Makbet dokona sam tuż przed śmiercią: życie jest tylko przechodnim pó~cieniem. Kochanowski "Treny" . zbrojny spisek.

gniewni gotowi są porwać się do walki z góry skazanej na przegraną. czołobitnej postawy wobec majestatu gór. kto łeb urwał Hydrze). W Grecji. Mickiewicz "Oda do młodości" Utwór jest apoteozą młodości. opuść wodze. którą w momencie rozpaczy nazywa wiet rzną istotct. A. bo nie miał dość siły. Wyzywa Boga na pojedynek dlatego. Bronte "Wichrowe Wzgórza" -Byronicznym typem buntownikajest Heath cliff. odrzuci też wszelką wiarę i modlitwę: nie mów pacierzy'. chce go skłonić do pokornej. entuzjazm i przede wszystkim niezgoda na zastany kształt rzeczywistości (obszar gnuśności Załany odmętem: to ziemia) są czynnikami niezbędnymi.jego zdaniem. H. który nie bał się nikogo i niczego. przetrzymywanych w klasztorze ojców bazylianów. Patrz: rewolucja. Nie powinno to wpływać na Polaków przygnębiająco. A. także przeciwko kochance. wiara w zwycięst wo. J. przepraszała Litawora za ten jedyny raz. ale wyzwolić chęć zemsty i odwetu: co nam obca moc wydarła. Giaur nie akceptuje też obyczajowości tego kraju . nie przyjmie do wiadomości racji Prezesa i będzie próbował sam zabić cara. który wcześniej tak boleśnie go zranił. Jako chrześcijanin zabija i popełnia samobójstwo. by wreszcie bluźnierczy poeta mógł uczynić ten świat szczęśliwym (większe niż ty zrobiłbym dziwo. Balzac "Ojciec Goriot" Gdy młody Rastignac przyjechał z prowincji do Paryża studiować prawo. Justyn Pol w scenie Balu u Senatora pragnie zabić Nowosilcowa choćby własnym scyzorykiem. występują młodzi. jako człowiek Wschodu i znawca jego tajemnic. bo uczony odnalazł szczęście nie w egoistycznym zaspokajaniu zachcianek. Słowacki "Kordian" . Za swój bunt zapłaci pobytem w szpitalu wańatów. Tam nie patrz! Po pierwszych chwilach lęku ciekawość nowych doznań i niepokorna natura biorą górę. IV Nieszczęśliwy i zraniony w miłości Gustaw przychodzi do swego przyjaciela księdza. Grażyna w zbroi swojego męża stanęła na polu bitwy.G. szuka intensywnych przeżyć.W imię miłości do ojczyzny (obrona Litwy przed Krzyżakami) przeciwko zasadzie podporządkowania się woli męża i bezwzględnego posłuszeństwa jego rozkazom zbuntowata się żona księcia litewskiego. aby wyłonił się nowy świat. umierając. Litawora-Grażyna. Krasiński "Nie-Boska komedia" 1) Hrabia Henryk. Przyszli upomnieć się o swoje prawa: chleba. Po latach. zbuntowany wobec świata. niełatwo przyjmował wszelkie nakazy i dużego wysiłku wymagało zmuszenie go do czegokolwiek. Przed zawarciem małżeństwa wydawało mu się.Postępowanie Konrada Wallenroda także usprawiedliwia miłość do ojczyz ny i chęć walki dla niej. Mickiewicz "Dziady" cz. E. Ta niepokorna. Pojedynek z Bogiem został jednak przegrany.W· Goethe "Faust" Rozczarowany do oświeceniowej wiedzy. szablą odbijemy. której buntowniczej siły i sto łat nie wyziębi. Konrad Wallenrod . Metafizyczny bunt Konrada ma mu zapewnić władzę nad ludzkimi uczuciami (rz4d dusz). przywdziewa maskę. że ten rządzi światem bez miłości. gdzie właśnie toczy się walka przeciwko narzuconej przez Turków niewoli. Bohaterem mitologicznym. a 27 . który znalazłszy w ż yciu cel (uwolnienie ojczyzny od tyrana). Pomimo że Kordian przegra głosowanie w podziemiach katedry. bo nawet Halban często z trudem jego moc bezrozumną na uwięzi trzyma. która nie zapewnia pełni poznania i zrozumienia świata. gwałtowny. że ze spokojem patrzy na ból i poniżenie ludzi. a tylko at. gdy jako znajda przybył do domu Katarzyny. Gdy litewski władca postanowił nie walczyć z Krzyżakami. którzy w ukochanej Gustawa nie widzą anioła. że tak nie jest. ostrzega przybysza przed groźnym pięknem gór. W niedługim czasie zrozumiał (pomogli mu w tym Vautńn i pani de Beauseant).. nie w poświęceniu jednostki droga do wyzwolenia narodu. zechce poświęcić mu się bez reszty. nieodgadniona. Wcześniej o jego odwróceniu się od Boga narrator informuje: ani się kłania przed Bogurodzicą (. Tak się nie stało. że nie może spokojnie patrzeć. harda. Zdecydowaną walkę całemu światu wydał dopiero. podczas spowiedzi w klasztorze. by postawić mu zarzut dotyczący lektur. niezwykłe.). bezkompromisowy. Zabicie Horeszki było wyra zem niezgody na ingerowanie magnata w sprawę miłości jego córki i Jacka Soplicy. Z. który trząsł calym powiarem. zarobku. schematycznego stylu życia.uprowadza brankę z haremu Hassana. który widząc wszystkie cierpienia swego narodu.zdeterminowany przez utratę niepodległości. Mickiewicz "Pan Tadeusz" W młodości Jacek Soplica był samowolnym zawadiaką. gdy po swoim tajemniczym zniknięciu wrócił z dużymi pieniędzmi. podsuwał młodemu Gustawowi. by nie pokazać swego prawdziwego oblicza. Jego bunt (po kolei mścił się na ludziach z najbliższego otoczenia) był reakcją na świat. która może bryłę świata pchnąć nowymi tory. Mirza. Średniowieczny wojownik łamie w rażący sposób zasady etyki rycerskiej: walczy podstępem. Zraniony kochanek buntuje się przeciw takim wzorcom literackim. jest Herakles (dzieckiem w kolebce. odwróć na bok lica (. A. Mówi: zmów pacierz. Swoim opozycjonistom powie. Byron "Giaur" -Tytułowy bohater jest człowiekiem zbuntowanym wobec nudnego. Wtedy jednak nie mógł się otwarcie przeciwstawić. 2) Jednym z młodych spiskowców. Jego buńczuczna natura nie mogła pogodzić się z przymusem w żadnej formie. Ceną za ten sprzeciw wobec Boga i Jego świata miało być zabranie duszy Fausta do piekła. jest Konrad romantyczny Prometeusz. później stanie przed plutonem egzekucyjnym. a ja spojrzałem. drzewa na opat w zimie i odpoczynku w lecie. Wspólne działanie. A. G. jako nauczyciel. a setki młodych Polaków wywieziono na Sybeńę.). przed Pańskim chlebem i winem nie klęka. Szybko przekonał się. Oskarża także panujące stosunki społeczne. której czas już minął. pyszałkowatym sobiepanem. miał nadzieję na zrobienie kańery i uczciwe dorobienie się. do czego zobowiązuje się Szatan. Jest to jednocześnie wyraz buntu i nieufności wobec Boga. dotarł na skraj przepaści. J. A.. który swoją buntowniczą postawą może młodym posłużyć za przykład. goniąc za nieosiągalnym ideałem. gdzie majątek jest gwarancją osiągnięcia szczęścia. że droga na wyżyny społeczne i do wielkich pieniędzy prowadzi przez sypialnie pań z towarzystwa. jak tysiące w kopalniach jęczą.. jakie on. Mickiewicz "Grażyna" . Jego bunt przez chwilę skierowany jest przeciw przyjaciołom. 2) Przeciwko arystokracji jako warstwie zgrzybiałej i robaczywej. Śmiertelnie ranna.to natura byroniczna: pełen sprzeczności. zanuciłbym pieśń szczęśliwą). zgłodniałi i silni. który uniemożliwił Faustowi bycie szczęśliwym. romantyczny poeta.. nie może zaakceptować zwykłego codziennego i nudnego życia z żoną. Ci młodzi. niepokorny. zaprzedając mu swoją duszę. zdradza. ale w uszczęśliwianiu innych. skazuje na cierpienia ukochaną osobę. Niepokorny i hardy. Mickiewicz "Dziady" cz. banalnemu i szaremu życiu. pielgrzym chełpliwie wyznaje: Mirzo. Buntując się przeciw. w skutek ich nie wierzę. hardym. Faust zawiera pakt z Mefistofelesem. buntownicza natura nie pozwoliła mu pogodzić się z decyzją stolnika. że wspólne życie z Mańą będzie atrakcyjne. gdy była mu nieposłuszna. wydaje Bogu bitwę krwawszą niźli Szatan. sobie kobiet~. Grozi: błyskotkg niosę dła jasnych panów. III 1) Przeciwko tyrańskiemu carowi występują młodzi polscy spiskowcy i ta część społeczeństwa. Już w dzieciństwie.Bohater Słowackiego to samotny indywidualista i buntownik. jak "Cierpienia młodego Wertera" czy "Nowa Heloiza". Mickiewicz "Droga nad przepaścia w Czufut-Kale" Buntownicza natura pielgrzyma ujawnia się w czasie przeprawy przez przepaść. stąd wezwanie do buntu brzmi: gwatt niech się gwałtem odciska. którą powinien kochać. bunt był daremny. Mickiewicz "Konrad Wallenrod" . A. A. Natura mroczna. wobec tego dał się zwieść Szatanowi pod postacią Dziewicy.

chcieli przewietrzyć tradycję. że to on umiał skręcać karki niepo. gdzie wszystkie prawa ustanawia człowiek. Rodion twierdzi: wszystko jest w rękach człowieka. Oskarżył go. W swojej matematycznie ścisłej teońi dotyczącej uszczęśliwiania ludzi Raskolnikow nie uwzględnił właśnie. że zaraz wyjeżdża.. a nie przeciwdziałają ich przyczynom.Raskolnikow nie akceptuje świata urządzonego tak. Leśmian "Trupięgi" . Futuryści-jak ich nazywano: "niesforne dzieci dwudziestolecia". oświadczył. mieszkając u Bylicy. bo im gdzieś nafta z ziemi sikła i obrodziła dolarami. głęboko zranił i odjechał bez pożegnania. stworzył także zło i grzech. przekonany o słuszności swego wyboru. "Rzygające posągi". B. S. jaką poznał. wiersz Broniewskiego "Na śmierć rewolucjonisty"). że lekarze są lekarzami ludzi bogatych. za co został skazany na karę śmierci. przez ukartowane morderstwo. że koszt jego wykształcenia ponoszą nieświadomi wyzysku chłopi. historyczną racją. B. np. Żeromski . Orzeszkowa "Nad Niemnem" 1) Witold Korczyński reprezentuje pokolenie młodych pozytywistów. Jego hardej natury nie złamało nawet wypędzenie z rodzinnego domu i bieda. panowie szlachta! ". oskarża go o czapkowanie Darzeckim. hardy. Natura niepokorna. by nie przyczyniać się pokornie do nabijania kieszeni przedsiębiorców: rżnij karabinem w bruk ulicy! Twoja jest krew. aby zarobić na utrzymanie rodziny (Sonia) i że jedni bogacą się kosztem innych (Alona Iwanowna). choć prowokującą kobietą jest wyemancypowana obyczajowo pani Wąsowska. ich utwory: "Hymn do maszyny mego ciała"."Moralność pani Dulskiej" . jest wezwaniem do buntu. S. Żeromski "Echa leśne" Bohaterami opowiadania są dwaj Rozłuccy.Bóg. który nie przyjmuje nigdy odmowy i sprzeciwu. nie bała się pracy w polu i gospodarstwie. Z tego buntu rodzi się oskarżenie: przez grzech Twój. Młodszy -Janek to natura romantyka."Doktor Piotr" Gdy Piotr Cedzyna zorientował się. inni muszą się prostytuować. bogactwa i Jagny (będzie o nią z Maciejem rywalizował). Ożenił się z Nastką bez zgody matki. Por. że bgdZie Fełicjanem. ordynarność i śmiech! Urządzali mityngi poetyckie. by móc spłacić ten. buntuje się doktor Judym. toteż jego zatarg z ojcem jest typowym konfliktem pokoleniowym. Swoim trybem życia (wizyty w kawiarniach. Podobnie jak jego stryj.). to my. nie wziął od Dominikowej nic. którzy szokując. Ironicznie użyty czasownik wystroić (gdy go już wystroi w te zbytki żebracze) świadczy o stosunku podmiotu mówiącego do Boga. 2) Przeciwko wszechwładzy matki odważył się wystąpić Szymek Dominikowej. Nie pozwolił sobie zawiązać opaski na oczy (por. którzy podobnie jak Węglichowski. że Bóg. w burzliwej rozmowie nazwał go złodziejem. Mieli się za wielkich nowatorów i burzycieli. z jaką łatwością wszyscy potrafią wykorzystywać robotników. całe legiony Dulskich (. E. to i jego wola. buntowali się przede wszystkim przeciwko tradycji. Upadek wartości obejmuje też kryzys wiary i zaufania do Boga oraz wzajemnych relacji: świat człowiek . Jej świadomie wyzywająca postawajest reakcją na zniewolenie konwenansami kobiet z jej sfery (Izabela). J.. Goya "Rozstrzelanie powstańców madryckich"): do końca nieulękły. Rodziło to pytanie zasadnicze: bojąc się osądzenia swych grzechów. swoją działalność ograniczają do wypisywania recept dla biednych. Sienkiewicz "Potop" Bohaterem buntownikiem (wzorowanym na Jacku Soplicy). jako stwórca wszystkiego. Zapolska . słownictwo) oraz pseudowyzwolonymi poglądami Zbyszko próbował zdystansować się wobec kołtuństwa matki. która w rozmowie z Wokulskim twierdzi. podmiot liryczny buntuje się przeciwko temu. Młody człowiek nie mógł zaakceptować. z którym łączono schyłek cywilizacji i który rodził poczucie kryzysu wartości. Buntownicza postawa Judyma znalazła apogeum w scenie kłótni z Węglichowskim i Krzywosądem. a ich jest nafta (. Kasprowicz "Dies irae" . "But w butonierce". Zazdrości ojcu posiadanych mor gów..M. próbując stworzyć świat bez Boga. za które wini człowieka.Przeciw tyranii Dulskiej usiłował zbuntować się Zbyszko. że w Paryżu nie ma miejsca na żadne uczucia (córki Gońota). H.. zaś rzetelnie leczą tylko bogatych (umieją pilnie tępić mikroby w sy~pialni bogaczy). Reymont "Chłopi" . z trudem powstrzymuje emocje. czy jest kawa w tym zakładzie?. W. typ kresowego watażki. gdzie zmarłego nędzarza rodzina nie ma nawet za co pochować. który sam pochodzi z nizin społecznych i uważa. a on pozwala sobie zdmuchnąć wszystko sprzed nosa. bogatą. że jego ojciec oszukiwał robotników. niepokorna dusza. sam zbudował dom. Buntownik Rodion Romanowicz został pokonany cichą miłością Soni i jej pokorną wiarą. Wówczas młody Rozłucki wystąpił z szeregów armii carskiej i przyłączył się do powstańców. który nie chce pokornie godzić się na status prawie parobka w gospodarstwie ojca. Piotr w swym młodzieńczym buncie i bezkompromisowości nie wziął pod uwagę motywacji ojca. obraził. nie czekając na jej pomoc i aprobatę.. Jego bunt był jednak krótkotrwały i pozorny. Wówczas po pogrzebie ojca Gońot. zawadiacka. Antek to rogata. tak haniebnie zaciągnięty dług. a później potępienia.Wiersz jest wyrazem niezgody poety na taki świat. Dostojewski "Zbrodnia i kara" . który przyzwyczajony jest rozkazywać. Doktor nie mógł opanować ogarniającej go szewskiej pasji. Dlatego chyba było mu tak łatwo zapanować nad czambułem tatarskim.Piękną. Wiersz ukazuje fałszywość sztandarowych haseł. 2) Przeciw stereotypom obyczajowym i towarzyskim konwenansom miała odwagę wystąpić Justyna Orzelska: wyszła za mąż za Bohatyrowicza. władzy. "Mechaniczny ogród".. "XX wiek". gdy w rzeczywistości chodzi o obronę interesów kapitalistów. że stać ją na odważne dobieranie sobie kochanków. Żeromski "Ludzie bezdomni" Przeciwko takiemu stanowi. buntowniczo zawołał: teraz się spróbujemy! F. patrząc wyzywa jąco na Paryż. ginę.. bo się urodziłpo kołtuńsku. Ich hałaśliwe hasła brzmiały: Przekreślmy historię i potomność!.1) Największym buntownikiem w gromadzie Lipczanjest Antek. bo zwykł sobie wszystko sam brać. był żołnierzem w armii rosyjskiej. że leczą tylko choroby. nie może spokojnie zaakceptować prawa: ojca grunt. że ożeni się z Hanką. Przekonał się. ginę. a nie słuchać. która ich ograniczała. Umarł jak romantyczny buntownik (por. Witold nie akceptuje sposobu. w jaki Benedykt traktuje chłopów. ma ojcu za złe zbyt zachowawczy stosunek do przeszłości (powstanie styczniowe). ginę. J.. bo młodzieniec w gruncie rzeczy i tak wiedział.majątek można zdobyć choćby. który dopuszcza tyle cierpienia 28 .Adresat wiersza jest wyraźnie określony już w tytule. Na tego rodzaju "rewolucję" nie miała wcześniej odwagi Marta. szermując hasłami miłości ojczyzny. Oświadczył nawet. a sam dał się okiełznać tak naprawdę jedynie Oleńce. że jedni mają pieniądze. W manifestach domagali się zerwania z tradycją ortograficznej pisowni. Cywilizacja i kultura z ich chorobliwością . Buntuje się on przeciw Bogu.. na których świadomie gorszyli i prowokowali publiczność. Tuwim "Do prostego człowieka" . że ma wobec najuboższych dług do spłacenia. Prus "Lalka" . Jego wystąpienie z odczytem u doktora Czernisza zapoczątkowuje walkę z kliką lekarzy. który jest gotów walczyć o wszystko z całym światem. kornym. a całej warstwy kołtuńskiej nic wyplenić nie zdoła. nie krępuje się wprost zaproponować Wokulskiemu romans. S. będzie rodził Dulskich.S. będzie odbierał czynsze. ale tylko do czasu wybuchu powstania styczniowego. jest Andrzej Kmicic.) zawołaj broniąc swej krwawicy: "bujać.W wierszu dochodzą do głosu nastroje dekadenckie charakterystyczne dla końca wieku. G.. nocne powroty do domu) i zachowaniem (prowokacyjnie zaczepne odpowiedzi. Boże..na śmietnik! Wybieramy prostotę. czło wieka z jego jakże ludzką naturą i wyrzutami sumienia.. Poeta pokazuje.

Broniewskiego nacechowana jest buntem i potrzebą walki. Jedynym odruchem sprzeciwu ze strony Ravica może być tylko ucieczka z Niemiec.M.1) Za buntowniczkę możemy uznać Katarzynę. która stanowi wyzwanie przeciwko tradycyjnej formie powieściowej (por. Ktoś chciał przecież spacyfikować zbuntowanych. jest złe. krwawo idziemy. w szarżach policji. Józio przymierza się do kolejnych środowisk: szkoły. Ruth podjęła walkę z takimi wzorowymi Niemcami. wszechwładnemu prawu zapomnienia. E.1) Buntem jest rewolucja w Baku pokazana krwawo. ale przede wszystkim takim sytuacjom. poczynając już od "Poezji". Steinbeck "Na wschód od Edenu" . Por. W mieście zaczęto mówić. Z. jak Bóg czy Szatan. Kolejne ucieczki (bunty) Józia potwierdzają. patrzeć w lufy wzniesione śmiało.wezwanie do śmierci heroicznej. Placem Trzech Krzyży i ruszyli pod Belweder.kula w łeb!. Większość wierszy W. W. J. H. nie pasująca do schematu kobiety średniowiecznej . W Rosji porewolucyjnej rzeczywistość kreuje człowiek. gdzie utrwaloną formą od wieków było. kompozycja. ratując niektórych spośród tysięcy (400 tys. spotykała z ukochanym w lesie i szopach.) wywożonych na śmierć.Zaślepiona miłością do Erlenda.1) Przeciwko zbrodniczemu systemowi zbun tował się Joachim Peters. narażając się społeczności i skazując na walkę z nią. na których opierało się funkcjonowanie całego systemu. Jest to też powieść. który odważył się myśleć inaczej niż narzuca to obowiązująca ideologia i pisać o tym. z której ucieczka jest buntem przeciwko skostniałej gębie i pupie szkolnej. taki wyścig podjął jako kardiochirurg. płynie krew majowa na ulicach.W faszystowskich Niemczech nie może się odnaleźć doktor Ravic. nawet jedzą co innego (kompleks langusty). a więc zło w świecie istnieje i nie jest ono wytworem człowieka. jednocześnie zamanifestowała swoją postawę niezgody na to. S. Później. byli zabici. Szewcy np. Padły strzały. Trafił za to do obozu. Krystyna to kobieta odważna. który według doktora uosabia zbrodniczy system.Ballada zawiera polemikę z Bogiem. który taką próbę podejmuje. Taką zbuntowaną osobą w rzeczywistości realnego socjalizmu Moskwy jest Mistrz. a przy tym często uleganie wyobrażeniom fałszywym. gapiów?) i zapomnienie. toteż powieść Mistrza o Poncjuszu Piłacie jest świadectwem zbyt groźnej samowoli w myśleniu. Kruczkowski "Niemcy" . i nawet dziwek mają. która dotarła do ratusza. Tu zapowiedź walki i zwycięstwa: gniewnie idziemy. Krystyna nie wahała się złamać obowiązujących w średniowieczu rygorystycznych norm obyczajowych: wymykała się potajemnie z klasztoru. przy czym nie było to z jej strony bierne skonstatowanie faktów i konformistyczne chowanie głowy w piasek.I. Nie akceptował masowych mordów i wykorzystywania nauki do zbrodniczych celów. gdzie zawarty został program poetycki: nam re słowa ciche nie starczą (. Symbolem biedy są te buty z łyka (trupięgi). że warstwy panujące (arystokracja. Aby się od wszelkiej formy wyzwolić. 2) Córka profesora Ruth. Tortury.) Ty masz werbel nam zagrać do marszu.na ziemi (i żebrak. jeszcZeś musiał takiego zmajstrować Dusiołka? B. S. Leśmian "Dusiolek" . żeś potworzył mnie. Miłosz z goryczą konstatuje pewne historyczne. inteligencja) prowadzą życie na innym poziomie. Tu opowieść o chłopie Bajdale jest pretekstem do wyrażenia pewnej prawdy o świecie: wszystko. W zakończeniu wiersza pada pytanie do Boga: Nie dość ci. który złośliwie chciał zdmuchnąć płomień świecy życia. później obóz.W totalitarnym państwie wszelkie przejawy wolności są groźne dla systemu. który stworzył (zmajstrowat) na świecie zło. Gołąbscy) i zamknięcie huty Hettnera stały się powcuem licznych masówek na przedmieściach (aresztowanie Mariana Chąśby). więc rewolucja jest drogą zdobycia tych przywilejów. Zagtgbie dobywa śmierć.poeta) przypuszcza. gdzie żadna szanująca się kobieta wejść nie powinna. zabijano ich w szczególnie okrutny sposób. przypadków beznadziejnych i często udawało mu się przechytrzyć Boga. ijego rodzina). L. którzy w postaci ogromnej manifestacji prowadzonej przez komunistów przeszli Nowym Swiatem. która 29 . że rozkaz użycia broni wydano za sprawą Ziembiewicza. Ukrywając Petersa. apokaliptycznie. Witkiewicz "Szewcy" Wszystkie rewolucje był y wynikiem niezadowolenia i chęci panowania. jest Marek Edelman. 2) Buntem jest wystąpienie robotników z Woli i Powiśla. Jednak poeta (ja . nasze granice w Monte Cassino.Erlend. gdzie udaje się Józiowi skompromitować pseudobunt Młodziakowej wobec tradycji.wezwanie do walki o wolność tych. które przybierały na sile. gdy urodziła ostatnie dziecko i wbrew obowiązującym zwyczajom nazwała je imieniem żyjącego jeszcze ojca . "Do towarzyszy broni". więc tłumi się je brutalnie. Poeta wobec tego ma moralny obowiązek zaprotestować przeciwko ludzkiej obojętności. M. ziemiańskiego dworku. niezmienne od wieków prawdy: samotność ginących. Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" . Krall "Zdążyć przed Panem Bogiem" . są karą za próby buntu. Cz. zła i mordu. Undset "Krystyna. a później w Paryżu z premedytacją uplanowane morderstwo Haakego. fragmenty autotematyczne. Zeromski "Przedwiośnie" . że pan dawał w mordę. "Monte Cassino" wypowiedź kontrastowo inna niż wiersz "Żołnierz polski" (spuszczona głowa). Niepokornym. Jako wyraźnie sformułowany protest przeciw tej na ziemi i tej po śmierci rzeczywistości brzmi zdanie: będę tupał na niego tymi trupięgami! B. jak Lisel czy Willi. Nałkowska "Granica" Warunki życia (np. jakim został poddany przez Haakego. rozpo czynając walkę o życie pacjentów.na Husaby wzięła na swoje barki wszystkie obowiązki związane z prowadzeniem dużego dworu.Sam tytuł sugeruje wyścig z Bogiem. sZkapę i wołka. Miłosz "Campo di Fiori" Pokazując dwa odległe w czasie wydarzenia: spalenie Giordana Bruna i walczące warszawskie getto. które narażają na trud i prowadzą donikąd. "Zagłębie Dąbrowskie" gdzie milczenie kopalń jest groźną zapowiedzią walki: węgiel dobywa Zagłębie. Gombrowicz "Ferdydurke" Jest to powieść o buncie przeciw wszechwładzy i wszechobecności formy. które w wierszu określane są jako męczeńskie stosy. gdy wywlekano z więzień białogwardzistów. decydując się na udzielenie Petersowi pomocy. pod dostatkiem. po wojnie. zgodziła się wreszcie na schadzki w gospodzie Brynhildy Flugi. bqdź jak sztandar rozwiany wśród walki. S. nie ma miejsca na siły nadprzyrodzone. w czyjeś interesy godziło ich wystąpienie. aż doszło do uliczn ej manifestacji.A. Leśmian "Dziewczyna" Podobnie niepokomie wobec Boga brzmi pytanie w tym wierszu: takiż to świat! Niedobry świat! Czemuż innego nie ma świata? Na tym świecie przeznaczeniem człowieka jest wieczne dążenie do czegoś i niemożność osiągnięcia ideału. co brzydkie i niedoskonałe. z wieloma scenami samosądów.wiersz-apel o złączenie wysiłków w obronie ojczyzny ponad wszelkimi podziałami politycznymi i odpowiedzenie wrogowi ciosem na cios: za tę dłoń podniesionct nad Polską .. że tam w Zaświatach mam swoje trupięgi). aby przypomnieć władzy o drożyźnie i niemożności wyży~ cia z pracy zarobkowej. narracja). że również w zaświatach są bogaci i biedni (wiem. mieszczańskiego domu stwarzającego wrażenie nowoczesności. Remarque "Łuk Triumfalny" . córka Lavransa" . inne wiersze: "Na śmierć rewolucjonisty" . co się w Niemczech i całej Europie działo. których piynie krew. Po raz pierwszy zrobił to podczas wojny na Umschlagplatzu. "Bagnet na broń" . obojętność świadków (widzów. Jej buntownicza natura jeszcze raz dała o sobie znać.. Ostatnie dwa wersy wiersza brzmią: na nowym Campo di Fiori bunt wznieci słowo poety. dawny przyjaciel i uczeń profesora Sonnenbrucha. nie mogli pogodzić się z tym. ponieważ nie akceptuje przemocy. która stanowi zwycięstwo moralne: trzeba umieć umierać pięknie. że przed gębq nie ma ucieczki. a cham brał w mordę. tzw.

Kazan "Układ" . że nic mu za to nie grozi. J. toteż rozpocznie swój bunt od niewywiązania się z obowiązku dopilnowania ogniska. E. w którym każdy człowiek funkcjonuje w układzie (układach) i poza nim (nimi) nie może żyć.D. Lodowico (ojciec) głosi. poezji. też się buntuje. dzielnie przećiwstawia się ojcu. Patrz: syn. W ostatecznym efekcie jego działania prowadzą do pozbycia się Ralfa. Przeszedł wszelkie stopnie łamania charakterów (służbę nadobowiązkową. głęboko humanitarna i godna jest postawa wyprostowana (taka. towarzyski. ale też jego własne dowództwo. Jack będzie systematycznie łamał wszystkie zasady. w którym istnieje zło. natura nieskora do żadnego posłuszeństwa. Tym. Tak należy bowiem traktować czyn wodza Bromdena . W. że w domu panuje bezwład. od nikogo nie zależeć i aby nikt od niego nie zależał i. Armiajest bowiem miejscem. byle zapewniało zwolnienie z obowiązkowych lotów. Salinger "Buszujący w zbożu" . wykorzystywanie słabszych w celu zaspokojenia potrzeby panowania. Miłosz "Który skrzywdziłeś" Wiersz skierowany do rządzących. co jest samym życiem (cierpienie. Herbert "Pan Cogito o postawie wyprostowanej"-W sytuacji wybuchu epidemii instynktu samozachowawczego. że ród należy do najbardziej szacownych i zasłużonych we Florencji rodów mieszczańskich. konieczności nauki. okrucieństwo. rzucając wyzwanie tradycji (posiadłeś mnie na oczach mamy i papy podczas premiery Tannhausera w pierwszym rzędzie foteli. że ma prawo decydować o sobie i od tego momentu rozpoczęła się jego prywatna wojna z dowództwem. nie reaguje na to. przemoc. Po wielu bolesnych próbach Eddie sam to zrozumiał.).Ponownie pojawia się znana z wierszy Herberta opozycja: postawa wyprostowana przeciw życiu na klęczkach.Holden Caufield jest wyrzucany z kolejnych szkół. ani nazywany bohaterem. Podobnym buntownikiem był jego przyjaciel Maggio.Przybycie Mc Murphy'ego do szpitala psychiatrycznego było od początku zapowiedzią jakiegoś trzęsienia ziemi. Tu nie ma żadnej tradycji ani żadnego systemu. do władzy absolutnej. są tylko fragment~. S. zbuntuje się przeciwko niemu: przyczyni się do śmierci brata. czując się odepchnięty przez ojca. zaś narzędziem jego buntu i zemsty jest słowo poetyckie (spisane będą czyny i rozmowy). strzela do niego). Otwarcie ogłasza swój bunt przeciw tej tradycji braku tradycji i dlatego żąda ceremonialnego ślubu. przy czym każde schorzenie jest dobre. gdyż chce wziąć życie w swe ręce. Rolanda). że nikt go nie zmusi do pracy-on woli zabawę. wygrał. Cz. Tu lekarz uświadomił mu oczywistą prawdę. Siostra Ratched tylko pozornie zatriumfowała nad Mc Murphym. które zbiorowość chłopców demokratycznie ustaliła. zakaz opuszczania koszar. mimo że istnieje trzysta lat. na znak protestu).. po której jest stronie. W świecie przemocy. w którym obowiązują normy. Michał Anioł jest uparty: wytrwale znosi bicie. Herbert "Przesłanie Pana Cogito" . gdy wszyscy mieszkańcy Utyki uczęszczają na przyspieszone kursy padania na kolana przed wrogiem.tym stwierdzeniem kończy się wiersz. wyzwalanie się z więzów starej sztuki i starego życia. kto Zamierza cię Zabić. Nie chce po prostu jako młody człowiek wchodzić w świat.. w tym. Wrogiem dla niego są nie tylko Niemcy. Mrożek "Tango" . Jego niechęć do udziału w wojnie przejawia się tym. J. wyrzuca do morza. którzy otoczywszy się gromadą błaznów. dziwi się. Pan Cogito zachowuje postawę wyprostowaną za każdą cenę (nawet głowy) i to jest jego niezgoda z jednej strony na wrogą mu przemoc. czarną dziurę) i. stwierdzi. Z. że rządzą silni. pojawi się pierwszy bun townik będzie to Jack. aby nic nie musieć. chciał żyć tak.W tej rzeczywistości raju powtórzonego.wbrew woli rodziców opuszcza dom (przed odejściem podkłada ogień pod zabudowania).wyrwanie konsoli i ucieczka z zakładu. S.1) Przed laty buntowali się rodzice Artura. niczego po sobie nie zostawił. Początkowo wcale nie zależy mu na polepszeniu losu pacjentów. jak przystało na reprezentanta młodego pokolenia. Gdy upewni się. Grochowiak "Święty Szymon Słupnik" Postać średniowiecznego ascety stała się pretekstem do wyrażenia poglądu współczesnego poety na temat świata. I. Prewitt od mówił boksowania. Szymon). które będą chlubą Florencji. przygodę (polowanie) i popisywanie się swoją bezwzględnością i arogancją. wylądował w szpitalu wariatów. Z. Swoją wyzwoloną miłością Eleonora i Stomil burzyli formy. ie cały zapas bomb zamiast na cel. Hektora. Eddie zburzył układ rodzinny. stopniowo jednak jego wojna z Wielką Oddziałową staje się wyrazem niezgody na wszelką niegodziwość. zła i zdrady jedynie ludzka. Marzy o ucieczce w dziką głuszę i o życiu bez żadnych cywilizacyjnych ograniczeń. a ród. które za każdym razem grożą śmiercią. Kaleb. obóz karny. toteż terminowanie syna w pracowni Ghirlandaja okryje rodzinę hańbą. że raczej umrze niż da się zabić na wojnie. Buntem wreszcie będzie prowadzenie burdelu ze szczególnie wyrafinowanymi metodami zadawania rozkoszy i bólu (naruszanie norm moralnych i obyczajowych).. że nie da się istnieć poza społeczeństwem. argumentując. entropia i anarchia (. ale prżeciwko temu. chłopiec opętany manią władzy. Wierzy.Eddie Anderson próbował zbuntować się przeciwko takiej koncepcji społeczeństwa (konsumpcyjnego). Ojciec uległ. zgodnie z teorią Holmesa. że Ghirlan dajo będzie płacił za naukę Michała Anioła w jego pracowni. że ojcu nie przeszkadza w domu kochanek matki. zakazy. postawom (św.. gdzie człowiek człowiekowi jest wil kiem. przemoc. Golding "Władca much " . Z właściwym sobie poczuciem absurdu głosi. Yossarian twierdzi: Wrogiem jesr każdy. Jones "Stąd do wieczności" Prewitt przeszedł tzw. zwiększające stale liczbę lotów. aby podjąć samodzielne życie w normalnych warunkach który jest zwycięstwem nad ideą Kombinatu. "obróbkę" w armii amerykańskiej. Powołał mnie Pan na bunt . Bunt przeciwko: złu świata. gdzie poskramia się lwy. obowiązku stosowania się do norm. która jest skupiona na powierzchownym pięknie. bo i tak zostałby "wylany". Jego sprzeciw wyraża się np. proch. by żyć z pracy rąk. mroczne ludzkie żądze). gdy dowiedział się. Traktowali to jako skok w nowoczesność. że nie chce być ani odznaczany. Kesey "Lot nad kukułczym gniazdem" . który pamięta. który wypadł z normy i w którym nic nie jest możliwe. Buntowniczym gestem będzie także sprzeciwianie się Adamowi i porzucenie go wraz z dwojgiem małych dzieci (ponieważ mąż nie chce jej puścić. nieZałeżnie od tego. jest poeta.. że są bezpieczni i bezkarni w krzywdzeniu człowieka prostego.. brzydota. tak jak w Biblii. jaka charakteryzowała Gilgamesza. Na kaz brzmi: idź wyprostowany 30 . małżeński. Ojciec Michała Anioła twierdził: od trzechset łat żaden Buonarotti nie upadł tak nisko. do domu nie wraca. prawość i jednoznaczność moralną. Jego bunt obraca się przeciwko szkolejako instytucji i przeciwko rodzicom: szkołę opuszcza. ponieważ wszystko jest możliwe. dba tyl ko o własne sprawy. Arona (wyjawi mu prawdę o ich matce). 2) Minęło ćwierć wieku i oto ich syn Artur. 2) Archetyp buntownika i bratobójcy powtórzy się też w drugim pokoleniu. że siła gwarantuje bezpieczeństwo. Przede wszystkim jednak symuluje chorobę. symbolizująca odwagę. Stone "Udręka i ekstaza" Michał Anioł ośmielił się zbuntować przeciwko trzem stuleciom tradycji rodu Buonarottich. Okazuje się. układy w pracy. ponieważ nie akceptuje świata dorosłych. że buntjest zaraźliwy. nakazy i gdzie trzeba wywiązywać się z obowiązków i być za siebie odpowiedzialnym. siłę. sądzą. bo usiłowano w nim złamać buntownika. które przez swe odcięcie od rzeczywistości niczemu nie służą. że chce robić rzeczy piękne. który się zbliża. w rodzaju np. K.. Heller "Paragraff 22" Przeciwko udziałowi w wojnie buntuje się Yossarian. bo uważał. z drugiej na konformizm innych. J.

zostaje skazany na nie kończące się cierpienie. przeciw którym można się jeszcze było buntować. Najjaśniejszy Panie. patrząc na męki swojego ukrzyżowanego syna. że został rozszarpany przez dzikie zwierzęta. więc jestem. umierają jego dzieci. bo miłość łączy sprzeczne stany i uczucia.. Cierpienie pojawia się w życiu człowieka wraz z grzechem pierworodnym. Znosi wszelki ból i upokorzenia.1) Achilles cierpi na wieść o śmierci swojego przyjaciela i kochanka Patroklosa. to ujęcie cierpienia jako próby. że płacze i mdleje. toną w rzece wrzącej krwi. by ubłagać boga. bo w tym tkwi najgłębsza tajemnica człowieczeństwa". Przez Jego mękę ludzkość zostaje oczyszczona i odkupiona. (S. W literaturze motyw cierpienia pojawia się nader często. (populama parafraza hasła Kartezjusza.Tristan i Izolda . Gdy Zeus podejmie decyzję. J. "Kwiatki świętego Franciszka" Św. 3) Tantal zostaje skazany przez bogów na straszliwe cierpienia w Hadesie. 6) Marsjasz . 3) Jakub cierpi.wśród tych co na kolanach.wznosił toasty.) "Dzieje Tristana i Izoldy" . że jego zbuntowany syn. że wzruszają nawet dzikie zwierzęta. zachował wiarę i ufność. Absalom. 4) Orfeusz cierpi po śmierci żony. cierpi z powodu swojej bezpłodności. Franciszek twierdzi. pierwszy męczennik. 2) Abraham cierpi. Aleksym" . na którym potem długo umiera. (S. Hiob mimo cierpień nie załamał się. 2) Rodzice Aleksego cierpią. że stary król Troi. który zostaje ukamienowany. Księga Hioba stawia pytanie o sens cierpienia. Pieśń o Rolandzie" . Jej cierpienie jest tak wielkie. Zwraca się nawet z wyrzutami do anioła Gabriela. Dla mnie nie zostawiliście już nic".Izaaka. kiedy są rozdzieleni. by służyć Bogu. która szuka po ulicach miasta Oblubieńca. gdy na życzenie Latony Apollo i Artemida zabijają jej dzieci. mężczyzna z trudem zdobywa pożywienie dla swej rodziny). Grochowiak) * Ludwik XVI: "Czyż to bunt?" Rochefoucauld: "Nie. Wszelkie poszukiwania nie dały żadnego rezultatu . 3) Zanim umrze. spada na nie ognisty deszcz. by potem zgodzić się z wolą Ojca. Cierpienie rodzi w nim chęć okrutnej zemsty na zabójcy młodzieńca.J. Dante Alighieri "Boska Komedia" Dusze grzeszników cierpią w piekle najbardziej wyszukane katusze . 2) Priam cierpi. ale gdy pochyla się. 2) Chrystus znosi straszliwe cierpienia: jest biczowany. J. poniżany. gałęzie odsuwają się i nie może ich dosięgnąć. że człowiek zawsze miał możliwość wybierania. kiedy Persefona znika bez śladu. kiedy przynoszą mu wieść. 6) W "Pieśni nad pieśniami" cierpienie jest udziałem Oblubienicy. którego oboje kochają i szanują.) Maria cierpi. odnosząca się do bohaterów romantycznych. widząc ciała zabitych w wąwozie Ronsewal swoich najlepszych rycerzy. Jego cierpienie jest tak wielkie. Cierpienie jest tak wielkie. F. (Na wieść o zdobyciu Bastylii 14 VII 1789) * "Romantyzm . (S. jest darem Boga. Świadom swego losu. Brzozowski) * Buntuję się. aż wreszcie upadły ostatnie normy..1) Aleksy skazuje się na fizyczne i duchowe cierpienie.1) Modlitwa Chrystusa w Ogrójcu (Getsemani) jest wyrazem skrajnego cierpienia psychicznego. co odbiera mu szacunek u ludzi. czym zapoczątkowuje niezgodę między Kartaginą a Rzymem. co jej cierpienie czyni jeszcze dotkliwszym. gdy synowie przynoszą mu okrwawione szaty Józefa i mówią. kiedy niewolnica Haggar urodzi Izmaela. Nie może więc tak naprawdę nic ofiarować Stwórcy. nawet w Ogrodzie Eden. to rewolucja". co może. męka. widząc. iż udaje się do królestwa Hadesa.1) Demeter cierpi. jeśli możliwe. nie zważając na swój majestat. Biblia (NT) . cierpień Sarze przysporzy jej zachowanie i lekceważące traktowanie prawowitej małżonki. których kora i liście służą za pokarm harpiom.patrz: artysta. idzie do zabójcy syna błagać go o wydanie zwłok.orła). Jego cierpienie ma moc zbawczą. gdy wyciąga rękę po jabłko. Homer "Iliada" . Wyraża swoje uczucia w pieśniach. * "Bunt nie przemija.Królowa Kartaginy cierpi. który ma lada moment spaść. Jezus błaga: Abba. jaką można w niej odnaleźć. pozostawiające głęboki ślad. które są tak wymowne.mogą go zdradzać. kiedy Eneasz ją opuszcza.1) Tristan i Izolda cierpią. oprócz swojego cierpienia. "Lament świętokrzyski" (Posłuchajcie. Bedier (oprac. Chrześcijaństwo traktuje słowa Izajasza jako proroctwa dotyczące Chrystusa i jego męki. Jest głodny i spragniony. ale jest mu posłuszny. Jedyna odpowiedź. 4) Naród wybrany znosi cierpienia w niewoli egipskiej po śmierci Józefa. I taki jest sens ascezy i umartwiania .człowiek ot7arowuje Bogu jedyne. Lec) * "Twierdzę. że podmiot liryczny sonetów czuje się jak statek bez żagli i steru na wzburzonym 31 . Mrożek) Cierpienie Cierpienie . że dwoje ludzi. że pomagał ludziom przeciw bogom. swoje cierpienie. której Bóg poddaje człowieka. cierpienie stanie się udziałem Demeter przy każdym rozstaniu. sprawiając. trzymając puchar w zaciśniętej pięści". oddal ode mnie ten kielich.ukochany jedynak zaginął bez śladu. Jego bohaterką jest Maryja (Matka Boleściwa) stojąca pod krzyżem Chrystusa i opłakująca mękę i śmierć jedynego Syna. "Legenda o św. cierpi święty Szczepan. Ale gdy los sprawi. Niekiedy jego wybory były bolesne i przypominały raczej walkę. da Todi "Stabat Mater Dolorosa" Wiersz jest zanurzony w średniowiecznym nurcie doloryzmu. z powodu zakładu między Bogiem a Szatanem. S) Prometeusz za to. Tak długo byliście antykonformistami. Cierpienie rodzi w niej gniew. woda się cofa. ponieważ zdają sobie sprawę. więc Bóg wynagrodził go. Patrz: anioły. kiedy Bóg nakazuje mu złożyć ofiarę z jedynego syna . Mitologia . że dziewczyna będzie przez pół roku przebywała z mężem w Hadesie i przez pół roku z matką na ziemi. Petrarca "Sonety do Laury" Cierpienie powoduje nieszczęśliwa miłość do nieziemsko pięknej Laury. wreszcie sam zostaje dotknięty trądem. są zamieniane w drzewa. cierpienie ich nie opuszcza. 7) Hiob. Odtąd zostaje ono wpisane w kondycję ludzką (np. jak Achilles poniewiera zwłoki pokonanego w pojedynku Hektora. Chciałaby mu jakoś ulżyć. bo nie wiedzą.1) Sara. co człowiek ma. że nad głową na krawędzi przepaści chwieje się nad nim wielki głaz. że zdradzają króla Marka. Twierdzę także. (S. kobieta cierpi przy porodzie. bunt się ustatecznia". męczarnia. by sprawdzić jego wiarę i ufność. bracia miła. by zyskać zbawienie. musi dźwigać krzyż. że zamienia się w kamień. Niektórzy mitografowie dodają jeszcze. nie żyje. 8) Prorok Izajasz opisuje cierpienia. który wyjada mu nieustannie odrastającą wątrobę.są smagane wichrem i deszczem. Przykuty do skał na Kaukazie codziennie nawiedzany jest przez sępa (w innej wersji . żona Abrahama. określająca ich istotę) * "Opozycjonista . przeklina swojego kochanka i jego potomków. Później. że to właśnie jest piękne.Karol Wielki cierpi. a tojest źródłem prawdziwej radości. z którego wciąż płyną łzy. któr ych najbardziej kocha . Jego przyczyny mogą być bardzo różne.to bunt kwiatów przeciw swym korzeniom". że mogą być razem. Stoi po kolana w wodzie. 2) Niobe doświadcza cierpienia. 2) Król Marek cierpi na myśl. Steinbeck) * "Odebraliście mi ostatnią szansę. (J. 5) Dawid cierpi i rozpacza.Odczuwanie bólu fizycz nego lub moralnego. bo chorobę tę traktowano jako karę za szczególnie ciężkie grzechy.traci cały dobytek. co dzieje się z ich synem. by się napić. a wśród nich Rolanda. Ojcze. stają się pastwą węży. a także nawiązuje do motywów pasyjnych. znosi liczne cierpienia . ale nie jest w stanie tego uczynić. żeby przywrócił mu żonę. ale zawsze jest to dla człowieka doświadczenie niezwykle istotne. Biblia (ST) . a nad głową ma jabłoń uginającą się od owoców. Ale to cierpienie jest jednocześnie rozkoszą. Jego cierpienie jest tak wielkie. Wergiliusz "Eneida" . jakich będzie doświadczał Mesjasz. że wszystko.

Cierpienie Gustawa pogłębia jeszcze samotność i niezrozumienie przez ludzi.Lear cierpi. Racine "Fedra" . nigdy nie okazał serca swoim poddanym. Mickiewicz "Konrad Wallenrod" . że go utraciła. Ale nie jest to lekarstwo skuteczne i cierpienie popycha Jacka do zabójstwa Horeszki. którego . gdy postanowi znowu ją opuścić. bo widzi cierpienia swojego narodu. J. J. Morsztyn "Cuda miłości" Miłość sprawia. by skutecznie ratować Litwę przed Krzyżakami. ponieważ nie dość.) . uświęconym ich of~arą. IV Gustaw cierpi z powodu nieszczęśliwej miłości. Potem. A. gdy stary Moor wyklina Karola. kiedy Karol powróci do rodzinnego zamku. A. że ta miłość nie może się spełnić. jakiej dopuścił się ojciecjego ukochanej Chimeny. 4) Cierpienia Polski mają równie głęboki sens jak cierpienia Chrystusa. Cierpienie młodych ludzi wywożonych na Sybir sprawia. II 1) Duchy dzieci nie mogą trafić do nieba. Później. Boże. Austria). bo nigdy nikogo nie kochała. ale wie.morzu. że kobieta odwiedziła go. poniewai honor nakazuje mu pomścić zniewagę.. Słowacki "Hymn" (Smutno mi. Cierpienie powoduje kryzys światopoglądu i wiary w ludzką mądrość. co staje się przyczyną jej obłędu i samobójstwa. kiedy Stolnik daje mu do zrozumienia. okazał się niegodny jego miłości. właśnie. a ona nie jest w stanie mu pomóc. Sonety "Stepy akermańskie". co się stało.Świadomość przemijania i tęsknota do ojczyzny. Schiller "Zbójcy" .1) Konrad cierpi. że stracił syna. J. Morsztyn "Do trupa" . bo jej ukochany jest jednocześniejej poddanym. jego cierpienie stanie się jeszcze większe. że nigdy nie powróci do ojczyzny. okazały się okrutne i nieczułe na los ojca. które prowadzą do tragedii. gdyż nie może spełnić jej życzenia. To cierpienie przekształca się w gniew i nienawiść. 2) Zły Pan musi po śmierci znosić straszliwe cierpienia wiecznego głodu. Później. Rodzi też wątpliwości wobec Boga. że powraca do domu z więzienia jako obłąkany. Mickiewicz "Romantyczność" Karusia cierpi. J.Werter cierpi z powodu nieszczęśliwej miłości do Lotty. widząc. którego Konrad oskarża o nieczułość i brak miłości. że unieszczęśliwił ukochaną kobietę. W końcu popełnia samobójstwo. że jest to uczucie występne. ponieważ jej ukochany Jasieńko umarł i ~ozostała na świecie sama. . którą kochał. sprawi ból kobiecie. którą kocha. ponieważ jego ukochana. Szekspir "Król Lear" . Oblubienica . Skarży się: Zle mnie w ziych ludzi tłumie. G. że skazany jest na samotność wśród wrogów i ma świadomość. widząc śmierć swojego ukochanego pana. Ale te cierpienia będą miały już rychło kres i Polska zmartwychwstanie. Cierpienie rodzi bunt. J. Corneille "Cyd" . Ale gdy już jej dokona. Mickiewicz "Dziady" cz. bo nigdy nie był człowiekiem. ponieważ ojciec odtrąca go na skutek intryg Franciszka. kiedy dowie się. by jeszcze bardziej cierpieć. ale okazuje się.1) Karol Moor cierpi. a ona bólu nie czuje. Słowacki "Kordian" .. Natomiast zakochany nieustannie cierpi w piekielnej śrzeżodze i jest żywiołem wiecznych ogniów. Samotność i niezrozumienie stają się przyczyną obłędu dziewczyny. J. Jako poetawieszcz skupia je w sobie (Nazywam sig Milijon. 3) Cichowski zostaje skazany przez zaborców na straszliwe cierpienia fizyczne i psychiczne. Jest ono ofiarą. skazując go na tułaczkę i upokorzenia. bo nie godzili się na los niewolników. a oni szydz4. Cierpienie matki staje się symbolem cierpienia wszystkich matek-Polek. który manifestuje się przez przystąpienie do bandy zbójeckiej. Nie doświadcza już niczego i prochem rozsypie się w małej chwili. "Pielgrzym"). że podmiot liryczny wiersza cierpi samotny w obcym świecie. że podmiot liryczny cierpi.Trup jest w lepszej sytuacji niż człowiek zakocha ny. że próbował ją uwieść. 4) Amalia cierpi.1) Federico delli Alberighi cierpi. poślubiła innego mężczyznę.1) Fedra cierpi z powodu miłości do Hipolita. że jest to niemożliwe. a Franciszek skazuje go na śmierć głodową. A. Goethe "Cierpienia młodego Wertera" . Doraźnym lekarstwem na to cierpienie okazuje się chęć zemsty. ale jednocześnie wie. ponieważ była jedynym krajem prawdziwej wolności i braterstwa. jak ofiara Chrystusa. Wie. sprawiają. J. Mickiewicz "Pan Tadeusz" 1) Jacek Soplica cierpi. żeby ją uczcić. Ale jego cierpienia znajdą szczęśliwe zakończenie wzruszona stałością uczucia Monna poślubi go. Morsztyn "Emblemy" Miłość i cierpienie nieustannie się przenikają. że jej syn jest śmiertelnie chory. że nie ma co liczyć na rękę Ewy. powoduje. A. Dziewczyna jest narzeczoną innego mężczyz ny i miłość Wertera nie może być spełniona.. bo musiał odrzucić kodeks rycerski. ponieważ ukochany syn. Mickiewicz "Dziady" cz. Byron "Giaur" . Oblubienica szuka Oblubieńca w mieście.1) Roderyk cierpi. Młodzieniec podejmuje próbę ucieczki od tego cierpienia. bo kobieta. 2) Chimena cierpi. bo za milijony kocham i cierpię katusze). Kobieta. do której nigdy nie wróci. ale to cierpienie połączone jest ze smutną rezygnacją i zgodą na los. Jego cierpienie jest tym większe. Boccaccio "Dekameron" "Sokól" . kiedy Konrad ją opuszcza. została zabita przez Hassana. Mickiewicz "Księgi narodu polskiego i pielgrzymstwa polskiego" .Polska została skazana na cierpienia przez szatańską trójcę (Rosja.1) Hamlet cierpi z powodu świata. Z. nie odwzajemnia jego uczucia. cierpiąc. Płaczę. Przez owe cierpienia Polska staje się Mesjaszem narodów.człowieka.1) 32 . Karol. ale jest to cierpienie uszlachetniające (zbrzydł. który jest jej pasierbem. S) Cierpi pani Rollison. Monna Giovanna. Oblubieniec jest dla Morsztyna symbolem Chrystusa. bo są niejako przygotowaniem do zmartwychwstania w chwale. 2) Tezeusz cierpi. to jeszcze sam przyczynił się do jego niewinnej śmierci. P. Mickiewicz "Dziady" cz. że dziewczyna cierpi. III 1) Cierpi młodzież w więzieniach. Prusy.Giaur cierpi. że człowiek doświadcza jednocześnie cierpienia i wielkiej rozkoszy. by stać się Mesjaszem narodów. G. W. A. 3) Infantka darzy Roderyka wielkim uczuciem. zrozpaczony ojciec.. a jednocześnie wie. bo ma świadomość. Patrz też: samotność. którym przekazał państwo. którą kocha. których synowie zostali uwięzieni przez Rosjan. pielgrzym.A. Próbuje leczyć swój ból alkoholem i małżeństwem z inną kobietą. ponieważ córki. Oblubieniec przybija Oblubienicę swoję do krzyża. który w swoim okrucieństwie uderza w człowieka w najmniej spodziewanym momencie. który jest pełen zła i zbrodni. Mickiewicz "Sonety krymskie" Podmiot liryczny sonetów. że profanum placu przed kościołem staje się narodowym sacrum.W. szarpany przez ptaki. A. Owo cierpienie przeradza się w nienawiść do Sopliców. ponieważ musi domagać się śmierci Roderyka.A. których będzie teraz prześladował. którego kocha. które jest elementem pełnej ludzkiej egzystencji. A. podał na obiad. by prosić o sokoła. będzie przez moment szczęśliwa. do której tęskni (por. 2) Aldona cierpi. J. ajednocześnie nie potrafi się od niego uwolnić. Kochanowski "Treny" Śmierć dziecka rodzi wielkie cierpienie. Szekspir "Hamlet" . że jeśli zabije Gomeza. 2) Gerwazy cierpi. Ta sytuacja sprawia. cierpi. nie potrafi znaleźć wytłumaczenia dla tego. W. ale dziwnie wyszłachetniał). 3) Zosia cierpi. F. ponieważ nigdy nie zaznały cierpienia. kiedy na jego prośbę Posejdon doprowadzi do śmierci młodzieńca. gdy Fedra oskarża przed nim fałszywie Hipolita o to. 2) Cier pi Konrad. 2) Ofelia cierpi z powodu śmierci ojca. że czyni to z poczucia obowiązku wobec Litwy i miłości do ojczyzny.G. 2) Monna Giovanna cierpi. cierpienie wróci ze zdwojoną siłą. dla której Giaur żyje. Podmiot liryczny trenów. ponownie pogrąży się w cier pieniu. zeszpetniał. Słowacki "Rozłaczenie" Rozłączenie z kobietą. które sprawiają. a Tezeusz pozna prawdę. To cierpienie rodzi bunt przeciwko Bogu. 2) Franciszek Moor cierpi z powodu od trącenia przez ojca i Amalię. którą kochał. prowadzi go do szaleństwa i samobójstwa. miotana wiatrem między niebem i ziemią. bo nie zna losu swojego uwięzionego syna. 3) Stary Moor cierpi. A.

1) Chrześcijanie prześladowani przez Nerona umierają w cierpieniu.Bóg skazał ludzi na cierpienie i grzech. rozszarpywani przez dzikie zwierzęta w cyrku albo płonąc jako żywe pochodnie w cesarskich ogrodach. Jaskółczy niepokój sprawia. Cierpienie i poczucie winy prowadzą Teleny'ego do samobójstwa. mdleje. a teraz ze spokojem przygląda się przerażonej ludzkości. bo ma niewdzięczne i złe córki. aż stał się nędzarzem. że przyczynia się do śmierci bohaterki. H. 2) Wołodyjowski cierpi. która traktuje go jak dziecko. kiedy odbywają przejażdżkę w Lasku Bulońskim. O. J. 2) Zawsze wesoły i rozmowny Zagłoba pogrąża się w cier pieniu na wieść. Cier pienie jest tak wielkie. jak sądzi -okłamała. Jedynym. spowoduje. J. Sienkiewicz "Ogniem i mieczem" 1) Jan Skrzetuski cierpi. 4) Młody Nowowiejski cierpi. kocha kobietę. poważył się na największą zbrodnię . Poświęcił im całe życie. by zaspokoić ich kaprysy. bo ich życie jest bezbarwne i nudne. 3) Nazbyt wyedukowana świadomość sprawia.1) Heathcliff cierpi. gdy Azja zabija mu ojca. 2) Cierpienie Kordiana powoduje także odrzucenie jego miłości przez Laurę. 2) Des Gńeux cierpi. H. że w jego sercu jest sto żądz. E. 3) Na szczycie Mont Blanc Kordian cierpi. "Święty Boże. śpi snem fabrykanta Niemca przy żonie Niemce. okazało się mrzonką. że jest to miłość nie odwzajemniona i nigdy odwzajemniona nie będzie. zmienił się w cynicznego i okrutnego człowieka.1) Horsztyński cierpi.:' . 3) Wier szynin cierpi. ponieważ musi wybrać między szczęściem osobistym a obowiązkiem wobec własnej klasy. Wilde "Teleny" . cierpi z powodu miłości do Heathcliffa i jego zdrady (małżeństwo z Izabelą). gdy Szlangbaum podejrzewa go. 2) Joasia Podborska cierpi po śmierci rodziców (utrata domu). cierpi. widząc jak piękny Dońan. niż to sobie kiedyś wyobrażały. Patrz: miłość trudna. bo hrabia Henryk porzucił ją i syna. Prus "Lalka" .S. Cierpi z powodu schematycznego i bezbarwnego życia żony. świadomy swej pozycji społecznej. Orzeszkowa "Nad Niemnem" . Z. 3) Cathy. 4) Kordian cierpi też wskutek osamotnienia: musi sam dokonać zamachu na cara. której Kordian postanawia się poświęcić. Kasprowicz "Dies irae". ale kiedy próbuje temu zaradzić . kupca. 3) Rzecki cierpi. która nim gardzi i uważa za kogoś gorszego od siebie. ale już jest za późno. To cierpienie staje się przyczyną jej obłędu i śmierci. w czasie trwania całego życia zawsze znajdował swoje miejsce zajęty. widząc triumf swego wroga i zdrajcy ojczyzny. 2) Benedykt Korczyński cierpi z powodu niemożności porozumienia się z synem.Irydion doświadcza cierpienia. 2) Oleńka Billewiczówna cierpi.1) Masza. nad którą się lituje. (nawiązuje romanse z Rudolfem i Leonem). Nigdy nie pogodzi się z utratą ukochanej. matka Balladyny i Aliny. ponieważ została zgwałcona przez ojca. Sienkiewicz "Quo vadis" . jak sam mówi. Jedna przepędziłają z zamku. już jako żona Edgara.1) Pani Emilia Korczyńska doświadcza wielu urojonych cierpień. gdy okazuje się. która uwalnia od wszelkich uczuć i pragnień. ponieważ ojciec ją odtrącił. ponieważ kocha Wokulskiego. bo . 2) Szczęsny cierpi. że Korzecki nie potrafi odnaleźć się w świecie. H. której całe życie szukał. bo jej ukochany Jędruś. że Des Gńeux nie otrząśnie się z niego do końca życia. Ibseń "Dzika kaczka" Jadwinia cierpi. Ale samobójcza śmierć Teleny'ego odnowi cierpienie i sprawi. 2) Pani Stawska cierpi. Wilde "Portret Doriana Graya" 1) Bazyli Hallward cierpi. widząc jakim człowiekiem jest jego ojciec. Słowacki "Balladyna" . 2) Cierpienia znoszą apostołowie Piotr i Paweł. Słowacki "Horsztyński" . których źródła tkwią w klęsce powstania. porzuciła dom i uciekła z kochankiem. J. sto uczuć. B.1) Michał Wołodyjowski tak bardzo cierpi po śmierci Anusi Borzobohatej. Cierpienia przysporzy jej także Ju dym. Z. A. Cierpienie staje się bardziej dojmujące. K. I. Jego dusza romantycznego poety nie może znieść egzystencji. H. że na krucyfiks zaprzysiągł wierność zdrajcy. To cierpienie rodzi w nim chęć straszliwej zemsty. Przeklęty diug. Bronte "Wichrowe Wzgórza" . że jego ukochana Halszka wpadła w ręce kozackiej tłuszczy. która pokochała Ketlinga. widząc Teleny'ego uprawiającego miłość z jego matką. Balzac "Ojciec Goriot" Stary Gońot cier pi z powodu odtrącenia przez córki. Rozczarował się do małżeństwa. 3) Goplana cierpi. Turgieniew "Dziennik zbędnego człowieka" . którą będzie opłakiwał do końca życia. w co wierzył. że Halszka nie żyje. 2) Po śmierci Cathy Heathcliff przeżywa niewypowiedziane męki. musi wchodzić do ich domów wejściem dla służby albo ukradkiem obserwować je. dlaczego młodzieniec to uczynił. 2) Andrzej Prozorow cierpi. umierając śmiercią męczenników. Cierpienie jego powiększa także wiadomość. H. córka. by cokolwiek zmienić.1) Wokulski cierpi. 3) Longin Podbipięta umiera w strasznych cierpieniach -jak św. Ińna i Olga cierpią. który przyszło mu spłacić. S. odtrącony przez Cathy. Kossakowskiego. Sądzi. pędząc nudne i monotonne życie u boku Marii. 3) Basia Wołodyjowska cierpi po śmierci Michała. 2) Filon cierpi. G. O. że ponosi za to winę. To cierpienie prowadzi do zbrodni ojcobójstwa. że czymś go uraziła. okazuje się martwa. bo kobieta. Ale z tego cierpienia rodzi się nowa idea.jedyną drogą ucieczki jest Nirwana. cierpi na ból istnienia i nieustannie rozmyśla o samobójstwie. Później równie wielkich cierpień przyczyni mu rozstanie z Krzysią. by spłacić długi. H. Flaubert "Pani Bovary" Emma Bovary dusi się w małomiasteczkowej atmosferze Yonville.chciał podnieść rękę na majestat króla. Jest w swoim cierpieniu spokojna. Patrz też: ojciec. ponieważ Dońan przestał ją kochać. Swięty Mocny. druga. według relacji księcia Bogumiła. a teraz Delfina i Anastazja wstydzą się go. wyprzedawał stopniowo swój majątek. decydując o ich rozstaniu.1) Wdowa. kiedy po ucieczce od Azji Baśka leży nieprzytomna i jest bliska śmierci. ponieważ to wszystko. że mógłby coś ukraść ze sklepu.1) Teleny cierpi. Kiedy dowie się. Czechow "Trzy siostry" . sto uwiędłvch liści.Bohater opowiadania cierpi. gdy między nim a Maszą rodzi się miłość. bo nudzi się. Krasiński "Nie-Boska komedia" -1) Hrabia Henryk cierpi. Sienkiewicz "Pan Wolodyjowski" . Wygląda zupełnie inaczej. przebaczy mu.. a siostrę i ukochaną Zosię Boską oddaje w jasyr. że jego małżeństwo z Nataszą jest pomyłką. ponieważ prostak Grabiec nie odwzajemnia jej uczucia. Słowacki "Beatrix Cenci" Beatrycze cierpi. Jak sam mówi. E. 2) Maria cierpi. a jednocześnie nie jest w stanie odejść od żony.P. cierpi z powodu nieszczęśliwej miłości i zazdrości. bo jego małżeństwo jest nieudane. bo zdaje sobie sprawę. 2) Sybila Vane cierpi. nieświadome jeszcze tego. że jego młoda żona ma~ romans z synem Kossakowskiego-Szczęsnym. Przerwa-Tetmajer "Hymn do Nirwany" . To cier pienie prowadzi do śmierci starego subiekta. ale kiedy podczas pogrzebu ksiądz rozpoczyna kazanie od bicia w bębenek i słów Panie pułkowniku Wotodyjowski! Larum grają!. gdy przyszłojej samotnie wychowywać braci.1) Andrzej Kmicic cierpi. To cierpienie rodzi w nim potrzebę walki o wolność ojczyzny. czym jest uczucie. który może 33 . ponieważ musiał zdradzić ukochanego Des Gńeux. widząc los podbitej przez Rzym Grecji. którego kocha. Żeromski "Ludzie bezdomni" . To cierpienie popchnie ją do samobójstwa.Kordian cierpi.m i okazywał się niepotrzebny.1) Doktor Judym cierpi. J. ideał piękna. Sienkiewicz "Potop" . że rozstanie się z Joasią i będzie samotnie pracował wśród ubogich. Jeśli chce je zobaczyć. bo nie może znaleźć celu w życiu. ale wie. bo sądzi. Sebastian skłuty strzałami. 3) Anzelm Bohatyrowicz doświad- cza nieokreślonych cierpień natury psychicznej. Krasiński "Irydion" . w której najważniejszą kwestią staje się znalezienie mamki dla mającego się urodzić dziecka. pónieważ. że postanawia na resztę życia zamknąć się w klasztorze.Świat jest pełen zła i cierpienia .

K. które Inkwizycja buduje na cierpieniu tysięcy ludzi. że matodusznie rozmyśla o samobójstwie. Camus "Mit Syzyfa" Bohater eseju to człowiek absurdalny. a zło w niej tkwiące zapanowało i nad nim.S. cierpi. którego symbolem jest Syzyf. która godzinami wystaje pod więzienną bramą. że gdy kocha się z Blanką.1) Hanka cierpi. 4) Pani Celina Katelbina cierpi."Opowiadania" Ludzie w obozie cierpią z powodu głodu i nieustannego zagrożenia śmiercią. Wspomnienia urody chłopca. jest tak wielkie.1) Dżuma jest źródłem wielu cierpień w Oranie. w imię idei. L. źe Jean cierpi. A. żegnając się z odchodzącą do państwa umarłych Korą. Czechowicz "hildur. wywózki z Umschlagplatzu do obozu. ` J. Staff "Przedśpiew" . śmierć najbliższych. zostalo odrzucone.człowieka uwolnić od cierpień i zła. ponieważ Antek odtrącił ją dla Jagny. w której jedynym pragnieniem staje się przeżycie. M. Po raz dtugi. iż sposobem na udrękę życia jest uświadomienie sobie własnej wolności i prawa wyboru różnych dróg życia. i za nie trzeba Stwórcy dziękować. A. kamień jego kamieniem). 2) cierpieniu osób ciężko (beznadziejnie) chorych na choroby serca i układu krążenia. bo jej ukochany Mistrz znikł nagle i nie wiadomo. J. M. który przeżywa chwile euforii z powodu wyzwolenia. Steinbeck "Na wschód od Edenu" . ale owo cierpienie nie jest złem. To cierpienie sprawia. Pozbawiona bliskich kobieta musi na nowo nauczyć się żyć.1) Adam cierpi. Kasprowicz "Hymn świętego Franciszka z Asyżu" . ta kobieta sama jedna. jest Szatan. Cierpienia spowodowane nieszczęśliwą miłością stają się przyczyną samobójstwa telegrafisty Piotra Płaksina. Herling-Grudziński "Inny świat" Cierpienia spowodowane pobytem w sowieckim łagrze są tak wielkie. 2) Małgorzata cierpi. baldur i czas" . 3) W cierpieniach umiera chory na raka Lucjan Kociełł. są w utworze zagadnieniem głównym (skoki z płonących domów. straty najbliższych. Stracił ukochanego. które spowodowane jest upływem czasu. jak radością. bo jej własne dzieci przepędziły ją z domu.zaślubia Aresa. jest spokojniejsze i towarzyszy mu pogodzenie z losem. jakich doświadczyła za sprawą Konstantego. Borowski .1) Barbara cierpi po stracie najbliższych . Ajednak Grudziński wyraża przekonanie. Tereni. a młodzieńca w mężczyznę. A. choć wspomnienia strasznych chwil aresztowania syna nieustannie powracają. gdy uczynił z Aleksego Melissena swojego kochanka. J.ńska. To cierpienie skrywa bardzo głęboko i Mistrz sprawia wrażenie spokojnego i pogodzonego z losem. Tuwim "Piotr Płaksin" Telegrafista Piotr Płaksin. że ludzie wychodzą z tego doświadczenia ze zdruzgotaną psychiką. na którym umierają w cierpieniach niewinne dżieci.śmierci. który zginął na kilka godzin przed wkroczeniem wojsk amerykańskich. T. Camus "Dżuma" .Źródłem cierpienia jest rozstanie kochanków. świadomości śmierci każdego dnia i codziennej walce z nią.. powieść o Jezusie i Piłacie. gdy nie pozwala jej odejść). 2) Kaleb cierpi. T.Piotrusia. Cierpienie matki. 2) Cierpień przysparza Barbarze także Tomaszek. uduszenia. że musi umrzeć. podczas której kochali się. która właśnie z powodu tych cierpień stała się oszustwem. matki. Cier pienia matki Kora próbuje złagodzić. bo jej ukochany poległ w czasie bitwy pod Olszynką Grochowską. J. Moczarski "Rozmowy z katem" .W życiu ludzkim współistnieją radość i cierpienie. Iwaszkiewicz "Brzezina" - Bolesław po śmierci żony pogrąźył się w niemym cierpieniu i odizolował od świata. gdy z innymi krzyżowcami splądrował Konstantynopol. J. S. A. jedyny syn. że nad grzechem można zapanować. Ale każda kolejna śmierć czyni ją jakby silniejszą i kiedy umiera Bogumił. Poeta poznał zarówno jedno. Prowokują też doktora Rieux do stwierdzenia. co robi. podróż/wędrówka. który mówi.1) Młody i buntowniczy Fray Diego nie może pogodzić się z ideą państwa bożego. że popełnia on samobójstwo. Staff "Deszcz jesienny" Nastrój przygnębienia spowodowany monotonnym jesiennym deszczem potęguje się przez przywołanie obrazu ludzkich cierpień . na sracji Chandra Uny. Genet "Ceremonie żałobne" Narrator-bohater błąka się po Paryżu. zasypania. 2) Za cierpienia.1) Mistrz cierpi. Wyspiański "Noc listopadowa" . Camus każe czytelnikowi widzieć Syzyfa szczęśliwym. 2) Jagustynka cierpi. Reymont "Chłopi" . a tylko własny talent organizatorski i rolę swoich żołnierzy w ostatecznym rozwiązaniu kwestii żydowskiej. jakie za jego sprawą stały się udziałem Żydów. ukochany. Podmiot liryczny mówi o sobie: Ta kobiera taka biedna. a także błogosławieństwo ojca uwolnią go od męki. że nawet mimo takiego ogromu cierpień można zachować w tych warunkach człowieczeń stwo. L. 2) Aleksy Melissen cierpi z powodu niespełnionej miłości do Jakuba z Cloyes. 3) Piłat cierpi z powodu straszliwego bólu głowy. Z. Mąż w mogile. obwinia siebie o to. Patrz też: mąż. wychowany według zasad moralności purytańskiej. mówiąc. Dopiero po latach dowiaduje się prawdy o niej (została właścicielką burdelu w Salinas). S. że jego grzeszność jest przyczyną zła spotykającego bliskich mu ludzi. uświadomiwszy sobie. przeniknięte jest tym cierpieniem i nabiera charakteru ceremonii żatobnych. Od tej pory staje się jakby żywym trupem. 2) Umierający padre Tor9uemada uświadamia sobie. że nie kocha Katarzyny). po nieważ dwukrotnie zamknął przed sobą złote bramy Jerozolimy. kiedy żona opuszcza go (strzela do niego. Mówi także. Nałkowska "Medaliony" Wojna i okupacja niosą ze sobą straszliwe cierpienia. że poetka porównujeje z cierpieniem Maryi stojącej pod krzyżem. zmieniającego chłopca w młodzieńca. ich bólu fizycznym i psychicznym. 3) Tom Hamilton. G. Mann "Tonio Króger" . Dąbrowska "Noce i dnie" . ponieważ dzieło jego życia.. całe powstanie. Andrzejewski "Bramy raju" 1) Hrabia Ludwik z Vendome cierpi. Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" . Krall "Zdążyć przed Panem Bogiem"-Marek Edelman opowiada o: 1) cierpieniu Żydów w warszawskim getcie (choroba głodowa.Bóg jest dawcą cierpienia. hildura i baldura. Ludzie umierają w straszliwych męczarniach. gdyż ten stanowi o sobie (los jest jego losem. 34 . To cierpienie osłabia ich wrażliwość moralną i prowadzi do sytuacji. Jego cierpienie jest tak wielkie. niemożności kochania. Jest raczej naturalnym elementem ludzkiej egzystencji i jak za wszystko. J· Andrzejewski "Ciemności kryją ziemię" . jej cierpienie ma już inny wymiar.Choć Stroop w swojej relacji z likwidacji getta nie zamierzał eksponować cierpienia Żydów. J.A. Jean nie podziela jednak powszechnej radości. ponieważ apatyczny Janusz Ostrzeński przestał już okazywać jej miłość i stał się obojętny. a mimo to śpiewać będzie pochwałg życia. które dla Żydów było tylko wyborem innego rodzaju śmierci). Po raz pierwszy. co ma żyć. co się z nim dzieje. że jest wierną kopią matki. śmierć jednostkowa i zbiorowa). W. bo nie potrafi jak Wtast Fomycz grać na klarnecie i piękna bufetowa Jadzia nie chce na niego nawet spojrzeć. że nigdy nie pogodzi się Ze światem. 2) Cierpienia umierającego syna sędziego Oitona powodują przemianę wewnętrzną księdza Paneloux. J. że przez całe życie zadawał ludziom cierpienie. a rozmowa z nią przynosi wybawienie (Adam uświadomił sobie. Praca Syzyfa to w istocie życie ludzkie wypełnione tak cierpieniem. Dopiero rozmowy z Chińczykiem Li. Achmatowa "Requiem" Poemat napisany po aresztowaniu syna poetki w czasie represji stalinowskich w latach trzydziestych. Wyspiański "Warszawianka" Marya cierpi. Ale owo cierpienie wywołuje w niej dar proroczy i dziewczyna przepowiada losy bitwy. sprawiają. to jednak ból i cierpienie.patrz: artysta. Cierpienie Toma jest tak wielkie. które sprawiają. Wszystko. H. ponieważ uważa. jego zalotnego uśmiechu i jedynej wspólnie spędzonej nocy. jak i drugie. że ludzie tracą godność.1) Demeter cierpi. gdzieś w mordobijskim powiecie. syn w więzieniu. Joanna zostaje wynagrodzona .

w połączeniach: rodzona. nierzewliwe.1) Po zniszczeniu Sodomy przy życiu pozostał tylko Lot i jego córki. Kiedy Marianna próbuje się bronić przed niechcianym małżeństwem. Por. okazuje mu jednak obojętność. Powitała go jedynaczka (Ks. że uprowadzenie Heleny doprowadzi Troję do zagłady. Bardziej cierpieć nie miała sił". Stryjkowski "Tomtńaso del Cavaliere" . Poloniusz natomiast bez skrupułów wykorzystuje córkę do tego.Harpagon traktuje nieufnie i z niechęcią zarówno Kleanta. Molier "Skapiec" . Zbyt jest brzydkie. które było wielką pociechą i radością rodziców (nie dopuścitaś nigdy matce się frasować ani ojcu myśleniem zbytnim gtowy psowac~. * Wielkie cierpienia są nieme.Stary Lear postanawia podzielić swoje królestwo pomiędzy trzy córki. Mitologia . Posłużył się Ofelią. Harpagon o córce mówi: złe zielsko szybko rośnie. Słowa używa się m. O. Mi mo to w chwili próby. oślepił się i opuścił Teby.. że pod pięknymi słowami Goneryli i Regany nie kryło się prawdziwe uczucie . pyta je jak bardzo go kochają. by dociec. Gdy wróciła do domu. by wypędził diabła z córki. Andrzejewski) * "Dla cierpienia nie mogę mieć współczucia. (P. (S. J. To ona tworzyła pełną miłości i harmonii atmosferę w domu czarnoleskim (teraz wszytko umilk~o.~ierszy świadomość śmierci jest o tyle bolesna. owoc kazirodczego związku. W. Fenicjanki z okolic Tyru i Sydomu) dręczona przez diabła (Mt. a te które zadaje znikome. które sam znosi. chyba sam ogień tylko". roztropne. (O. nieudanym życiem osobistym (śmierć męża.. Z. że drzewa i ptaki kamienieją ze zgrozy. przybrana. wyrodna. Słowacki "Fantazy" Hrabiostwo Respektowie mają 35 . są ogromne.Ks. też: J. Gdy Edyp dowiedział się o swym zbrodniczym czynie. lud~cie. Jedynie Kordelia pośpieszy Learowi z pomocą. córki w czasie dwóch kolejnych nocy współżyły z ojcem. Wilde) * "Cóż za dziwną naturę ma człowiek! Wyobraża sobie mianowicie. moja . niespełniona miłość do pięknego rzymianina Tommaso del Cavaliere. Jedne bowiem sam odczuwa. (J. z czego wynika obłęd Hamleta. więcej nad trzydzieści miesięcy nie majqc. gdy Orgonowi za sprawą intryg Tartufa grozi kompletna ruina i utrata wolności. Chrystus polecił. Molier "Świętoszek" ..1) Córka Chananejki (tj.3435. później jednak na wiele lat odsuwa się od niego. wstań!". obyczajne. S. chrzestna. Ofelia jest jednak posłuszna woli ojca. złoży w ofierze całopalnej tego. karne. 2) Umierający Michał Anioł doświadcza cierpienia na wieść.. niepieszczone (. 2) Ezaw poślubił dwie córki Hetejczyków (Judytę i Basemat) . (J.in. Chociaż Urszulka zmarła. że nie wierzy ona w Boga i życie pozagrobowe. podstawą radości jest chwila". najmłodsza Kordelia stwierdza. Szekspir "Król Lear" . Bardziej sprzyjała Jazonowi. Herbert "Apollo i Marsjasz" . Niestety. (1. króla Priama . Hebbel) * "Cierpienie daje prędką dojrzałość". (F. więc jestem". Szekspir "Hamlet"-Chociaż zakochana w Hamlecie. Kiedy pojawi się przy łożu śmierci Michała Anioła.. tobie mówię. Goneryla i Regana swoją miłość do ojca przedstawiają w długich i kwiecistych monologach. Córka Hetejczyka to wg Biblii kobieta obca. ale przypłaci to życiem.W stosunku do rodziców dziecko płci żeńskiej. Towarzyszyła mu Antygona. Biblia (NT) . co są upragnione. stara się zadać jej jak największy ból.21). Od Apołlina otrzymała dar pnepowiadania przyszłości.okrutne ~córki skażą ojca na bezdomność i tułaczkę.a fami do czasu.Cierpienie obdartego przez Apollona ze skóry Marsjasza czynią z niego dzieło przerażającej sztuki.że nie trzyma w ramionach Jakuba. pragnie jak najszybciej opuścić dom. który przybył po złote runo. zbyt straszne i przygnębiające". aż zakochał się w niej Hades i porwałją do podziemi. która sprawia. Kochanowski "Treny" .na prośbę zrozpaczonego ojca Chrystus wszedł do jego domu i zawołał: "dzieweczko. by przypodobać się nowemu władcy. ojciec uniemożliwiajej to. bo w tajnikach dusz niektórych nadmiar boleści staje się kolebką geniuszu lub zbrodni".Ben Ammiego (praojca Ammonitów) . J. Aby zapewnić sobie potomstwo. Zupełnie nie liczy się z jej wolą . że cierpienia. 2) Córka Jaira . jak byt ślubowat. choć pełen szacunku dla mistrza. toteż Eliza schodzi mu z drogi. Sędziów 11.Cykl dziewiętnastu utworów. że wiązał z jej osobą wielkie nadzieje hterackie (ua którą . przed rozstrzygającą bitwą złożył ślub: jeśli Bóg pozwoli mu zwyciężyć. Rodzaju 19. gdy ten aranżuje jej spotkanie z księciem.35-38). Patrz: artysta. 3) Sędzia izraelski. 15. Bayle) * "Najgorszym cierpieniem jest duszy chłód". 5.30-40). Poeta przedstawia Urszulkęjako dziecko idealne (Tren XIIjest peanem najej cześć: ochędożne. Demeter wędrowała po świecie w poszukiwaniu córki. który niefortunny ojciec poświęcił swojej namilszej dziewce. druga . Korzeniowski) * "Żadne morze nie zgasi cierpień. (W.Teresa Frommer cierpi z powodu swojego kalectwa i utraty zdolności kontaktowania się z duchami. W swoim zaślepieniu Orgon postanawia bowiem wydać ją za Tartufa. (Michał Anioł) * "Cierpienie nie jest prawem natury ~est to czasemjej przywilej.Marianna stara się być dobrą i posłuszną córką.1) W mitologii greckiej Kora-Persefona była jedyną córką Demeter. Clemenceau) * "Cierpienie jest kluczem do wrót twórczości. który je otworzył wytrychem radości". niż własnemu ojcu. który przez sześć lat toczył krwawe boje z Moabitami.chce ją wydać za starego człowieka tylko dlatego. Jednak wobec córki jest szczególnie okrutny: wyśmiewa ją. Dorastała szczęśliwie między nim. przyznaje się. Poezja Haliny Poświatowskiej przepełniona jest cierpieniem wywołanym śmiertelną chorobą. Reymont) Córka Córka . W. lutnia dziedzicznym prawem spaść miata). 2) Córka króla Kolchidy -Medea. Młodzieniec. Wskażcie mi tego złodzieja.. upiwszy go przedtem winem (po zagładzie miasta nie było innych mężczyzn). poeta nazywa ją słowieńską Safoną.Ks.córka Edypa i Jokasty. 4) Antygona . Rodzaju 26. Jedna urodziła syna Moaba (protoplastę Moabitów). 3) Córka władcy Troi.32-38. Biblia (ST) . że ten decyduje się wziąć ją bez posagu. ojciec zarzuca jej niewdzięczność i brak posłuszeństwa. Zirytowa ny Lear pozbawiająjej części królestwa i wyklina. potem nieszczęśliwa miłość). Matka prosiła Chrystusa. kiedy jej brat wychodzi do Eltznerów i zostawia ją w pustym i zbyt dużym mieszkaniu. ustępuje we wszystkim. dobrowolne. Tokarczuk "E. wraz z Klaudiuszem. J. Dla bohaterki tych v. podsłuchuje rozmowę młodych. Jefta. Jej cierpienie potęguje jeszcze samotność. kto pierwszy przekr oczy prógjego domu. ten nie będzie już mógł go zobaczyć. nie zważając na uczucia dziewczyny. Jej wizerunek w "Trenach" jest wyidealizowany. Przez pewien czas jest uczniem genialnego artysty. Zanim tego dokona. a sam. Stosuje się do poleceń Polo niusza: odsyła listy Hamleta i prezenty od niego. Andrzejewski) * "Mniej cierpieć nie mogła. Czosnowski) * "W ogóle podstawą cierpienia jest trwanie. szczere pustki w domu). (przysłowie włoskie) * "Cierpię. córka dzielnie trwa przy nim. Wywróżyła. a on uczynił jej. Kochanowski "Odprawa posłów greckich". była typem czarodziejki. jak i Elizę. przedrzeźnia.Kasandra. Ch.1) Cierpienie Michała Anioła wywołuje nieszczęśliwa. układne i wstydliwe. że swojego uczucia nie jest w stanie wyrazić w słowach.). (G. by ją nakarmiono (Mk.E: ' . że na mocy postanowień Soboru Trydenckiego nagość postaci na jego freskach w Kaplicy Sykst yńskiej zostanie zamalowana. Później okaże się. drugich zaś nie". posłuszne. Zamieszkali w górach. jak i przemijaniem życia. Szatana już nie było.

Erna Eltzner wyłoniła się z mgty nieokreślenia jaka zwykle towarzyszy egzystencji średnich córek w wielodzietnej rodzinie. że jedynym dla niego ukojeniem mogą być w tej chwili eposy Homera. mimo -to zawsze staje w jego obronie. prosząc o pieniądze na wódkę. M. że ojciec na starość będzie miał własny kąt. Gdy Danuśka zostanie uprowadzona przez Krzyźaków. stara się nawet przyspieszyć śmierć przez chorobę. Rybczyńska "Jak kochać córkę? . Warunki. Balzac "Ojciec Goriot" Anastazja i Delfina traktują ojca jednakowo . Nie sprzeciwia się woli rodziców. żejeślijąpoślubi. Córka pozostaje córką na całe życie. zmęczony jest także wszelką wiedzą uporządkowaną w książkach. uwagi. ale prawdziwie i szczerze troszczy się o nią tylko Alina. Przywiozła uzbierane pieniądze. Z lękiem rozmyśla. w jaltich żyje rodzina i nałóg ojca. wzruszające. M. Justyna dostrzega wszelkie minusy ojca (lekkoduch. G. Nazywa też siebie pielgrzymem. jak na lekko wykrzywione odbicie w lustrze. okazuje się. zjakimi zmaga się Tomasz Łęcki. troskliwości. Wymusza ona na Kirkorze obietnicę. Zapolska "Moralność pani Dulskiej" . gdy w jakimś utworze bohater (bohaterowie) przywołuje (przywołują) fragmenty jakiegoś innego dzieła lub czyta (czytają) inny utwór przy czym zarówno przytoczenie. Wychowane w atmosferze kultu pieniądza. skazując ją na głód i poniżenie. Sonia nie buntuje się przeciwko niczemu. nieodporna. nie po zwalając się publicznie naśmiewać ani z ojca.dwie córki . Twierdzi. ani też stanjego zdrowia. kiedy się ożeni. Nie interesująjej ani kłopoty. Kiedy ranią się wzajemnie. Sienkiewicz "Krzyżacy" Danuśka jest jedyną. Kiedy wraz z pierwszą miesiączką straci zdolności mediumiczne. Prus "Lalka" . zmuszają ją do wyprowadzenia się z domu i do prostytucji. upadający majątek. by sprawić matce przyjem ność.. która dalece nie przystaje do życia.W liście do Wilhelma z trzynastego maja Werter prosi o nieprzysyłanie mu żadnych książek.Wychowana w Iuksusie i rozpieszczana przez ojca. Orzeszkowa "Nad Niemnem" . jest niesamodzielna życiowo. * "Zrozumiałam. Nie ma natomiast dla niego miejsca w ich rezydencjach. by nie być dla córki ciężarem. toteż w trosce o jej bezpieczeństwo ojciec odeśle ją po śmierci matki na dwór Anny Mazowieckiej. aby otrzymać pieniądze na nową suknię lub spłatę długów.Obie córki Dulskiej (Hesia i Mela) są całkowicie zdominowane przez matkę i podporządkowane jej. (prLysłowie fińskie) Czytanie literatury (bohater czytający) Czytanie literatury (bohater czytajacy) . można więc przypuszczać. I. że matka jest poważnym kłopotem (zameldowanie kosztuje. natomiast nie potraf tego odwzajemnić. E. Obie głośno deklarują. Zgadza się. Decydując się na małżeństwo z Bohatyrowiczem. Aby ratować obłożony kon trybucjami. bo obie wstydzą się swego pochodzenia i ojca. że jest dla niej osobą niezwykle ważną. powielą zapewne w przyszłości taki model rodziny. Niekiedy porównuje się do bohaterów homeryckich. Konopnicka "Banasiowa" Stara. podstępna i zbrodnicza. Zarobione w ten sposób pienią- dze Sonia oddaje Katarzynie Iwanownej na utrzymanie rodziny. zła. O. B. Erna zaczyna czuć. jak~ też lektura mają dla bohatera (bohaterów) albo dla wymowy całego dzieła. to jakby same siebie". jako tą. Inną lekturą bohatera są "Pieśni Osjana" 36 . Jurand poświęci dlajej ratowania rycerski honor. J· Słowacki "Balladyna" . Dianna kocha wielką. romantyczną. słowa. że umiera. żoną i córką. ponieważ chce od nich odpocząć. czuje się winna. mój książę?. H. karmić trzeba). Jest zbrodniczą siostrą. przez czas jakiś przy pomocy młodszych sióstr będzie udawała. bo te łagodzą i uspokajają silne porywy serca Wertera: jakże często utulam nim do snu swą buntownicz4 krew. I choć do swoich możliwości kontaktowania się z duchami nie przywiązuje zbytniej wagi.. wpuszczany jest kuchennymi drzwiami.O tym motywie można mówić wówczas. fałszywego wstydu. własną pościel. który chce podlegać polskiemu panu. Obie dziewczynki nie mają żadnego kontaktu z ojcem. często ją przedrzeźnia.Justyna Orzelska i jej ojciec mieszkają w Korczynie na łaskawym chlebie Benedykta jako jego dalecy krewni. Banasiowa nie oskarża córki. wypiera się jej.Diannę i Stellę. gdyby ojciec umarł. dziewczyna jest posłuszna woli ojca. by umrzeć wśród bliskich sobie osób. Izabela wymaga ciągłej adoracji. ani z jego dziwactw.E " . człowiek nie myślący ani o jej przyszłości ani o uwłaczającej sytuacji ubogich . choć ich decyzję nazywa krzyżem. że jej też jest ciężko. Małżeństwo z Fantazym Dianna traktuje jak wielką ofiarę na rzecz rodziny i ludu. słowa. ukochaną córką Juranda. aby matkę tor turowano. Goethe "Cierpienia młodego Wertera" . np. Ponieważ ojciec przez całe życie strzegł jej przed wszelkimi trudnościami. który początkowo przeznaczyłją do klasztoru.zawistna. toteż ojciec często wykorzystuje jej łagodność i dobre serce. S. postanowili wydać bogato za mąź za hrabiego Dafnickiego starszą córkę. co by się z nią stało. w kilka dni po swoich piętnastych urodzinach. że nawiedzają ją duchy. Goriot zostanie pochowany jak nędzarz. że za długo żyje. zesłańca na Sybir Jana. córki porzucity ją na rogu ulicy. kiedy zemdlała przy obiedzie.widują się z nim tylko po to. by nie być ciężarem.Dwie córki starej wdowy są krańcowo różne: Alina jest szczera. stara się jak najszybciej nawiązać łączność z zaświatami. (przysłowie angielskie) * Córka często wkłada płaszcz matki. H. J. Jednak gdy śmierć szybko nie nadchodzi. Szekspir "Hamlet" . Żadna z nich nie znajdzie czasu. natomiast Balladyna . życzliwa. który musi dźwigać. W. by je zawiadomić. Dostojewski "Zbrodnia i kara" -Soniajest córką Marmieładowa z pierwszego małżeństwa. Wycisnąwszy cytryng. Zwłaszcza Mela boi się matki i nie chce się jej narazić Hesia natomiast ma do niej stosunek krytyczny. Natomiast Balladyna wstydzi się matki. śmieszne we wzajemnych relacjach matkacórka. pomyśli także i o tym. Odyseusza podróżnika. wszystkich stara się zrozumieć i wszystkim pomóc. że tajemnica napięć między matką a córką polega prawdopodobnie na tym: zbyt podobne do siebie by nie patrzeć jedna na drugą. żeby nie zawieść oczekiwań matki. W tekście sztuki nie pada ani razu tytuł książki. na seansach w domu Eltznerów. Jeśli Goriot przychodzi do pałacu którejś z córek (aby przynieść pieniądze ze sprzedaży jakichś rodzinnych pamiątek). Wypędza staruszkę z zamku.krewnych). To błahe z pozoru wydarzenie ujawnia parapsychiczne zdolności dziewczynki i zwraca na nią uwagę matki. narazi życie. że czytanie literatury jest integralną częściąjego życia. w którym ten motyw wystąpił. Gdy zaś Poloniusz zapyta Hamleta: Co czytasz. które czyta. choć starzec marzył o tym i prosił.W. Żadna z nich nie pojawi się też na pogrzebie. pracowita i szlachetna. a Fantazemu daje do zrozumienia. ten odpowie: Słowa.Królewicz duński ani na chwilę nie rozstaje się z książką. ukazujących chwile trudne. że bardzo kochają matkę. Holland) * Synjest synem do czasu. Zgodnie ze średniowieczną obyczajowością. znaczenie zasadnicze. Tokarczuk "E. F. zabierze do pałacu także starą matkę. a jednak szekspirolodzy każą w niej widzieć "Próby" Montaigne'a. Izabela Łęcka wyrosła na egoistkę.Autorka jest matką dwóch znanych dziś reżyserek: Agnieszki Holland i Magdaleny Łazarkiewicz. że kupuje ją jak towar. Nie jest to zbiór recept. niespełnioną miłością dawnego powstańca. (A. twierdzi. ale kilkanaście szkicówwspomnień. podwójnej moralności. Żeromski "Wierna rzeka" Salomea Brynicka została w czasie powsta zie" (tu ojciec-poeta składa nieżyjącej córce przejmujące wyznanie: ach! Żadnej kochance nie mówiłem tak siebie do dna jak Ance. samotna kobieta przyjechała do córki. aby być przy ojcu w chwili śmierci.).

kto ukształtował w nim taki męczeński wzorzec miłości. G. mężni. kto miał największy wpływ najego sposób odbierania rzeczywistości. rozumiejąc. Podczas słuchania "Reduty Ordona" Borowicz zrozumiał. Jej słowa długo pozostaną dla Raskolnikowa puste. na każdym szczeblu życia rzecZywistość czeka. a także w to. Werter mówi podobnie: gdy przyroda skłania się ku ziemi. A. podczas gdy powinna być ona radością życia. W mieszkaniu Tadeusza na Pradze stoją dzieła Platona. Tomasza z Akwinu. Podczas czytania odżyły wspomnienia. poszukiwał w życiu ideału: nie cierpiąc rZeczy ziemskich nudnego obrotu (. ale zapłacił za to wysoką cenę zwolniono go z pracy z powodu niezapalenia latarni. lektury z okresu dzieciństwa. A oto jest tyłko ziemia. że jest potępiony i zgubiony. co było wynikiem stosunków społecznych. który w obronie honoru swojej wybranki nie zawaha się stanąć do walki z całym światem: wraz z Walterem Scottem rozmilowala się w dawnych dziejach. Lektura epopei pozwoliła mu myślami przenieść się na ojczyzny łono. Ukazuje mu wartość miłości i przebaczenia. H. a w niej egzemplarz "Pana Tadeusza". okręt trój- masztowy (. W czasie wspól nej lektury ewangelii (fragment o wskrzeszeniu Łazarza) Sonia przekonuje go do wartości głębokiej wiary. W poszukiwaniach godnego celu w życiu Kordian konfrontuje młodzieńcze marzenia. postaram się zrobić w nocy "Hamleta" na wtorkowy komplet). nie dostrzegał niczego złego w zjawisku rusyfikacji młodzieży. Z goryczą wyraża rozczarowanie wobec mitotwórczej roli literatury i sztuki starożyt nej: nie ma piękna. Dostrzegł rozdźwięk między samym życiem a literaturą: późno myśł geniuszu świat caly pozłaca. geniuszu. Mann "Tonio Krtiger" .. świętej tajem nicy. W pieśniach tych dominującym uczuciem była świadomość bezsilności wobec losu. G."lerozolima wyzwolona" Tassa oraz wspólnie z Marylą czytana "Nowa Heloiza". żatobnego ottarZa. m. przeczucie śmierci. wesołą melodią. nic się w mentalności ludzi nie zmieniło: nadal nie ceni się pracy. jeśli w nim leży krzywda czlowieka. oskarża literaturę romantyczną o to. Zaczerpnięta z tych lektur wizja świata kazała bohaterce pogardzać życiem u boku Karola. twierdząc. Rousseau oraz "Cierpienia młodego Wertera" Goethego.). mogąc obcować z wytęsknioną ojczyzną. Borowski "Opowiadania" . a szukać niepochwytnego idealu? Po chwili jednak z czcią podnosi rzucony wcześniej tomik.in. czuje się wyobcowany wśród zwykłych ludzi.. która tą krzywdę pomija (. B. dokąd w rzeczywistości nie mógł powrócić. S. Tadeusz oskarża starożytność jako początek wielkiej zmowy ludzi wolnych prZeciw niewolnikom. Lektura "Don Carlosa". na górce u Gontali z takim zapałem odda się lekturze utworów romantycznych. że lektura tych utworów szczególnie go uwrażliwiła. T. utwory. Zachęca do lektury "Biblii". porzcfdnymi.W wędrówce po Europie bohater trafia też do Dover. więc bohaterowie byli szlachetni. Dziś wiem. nie akceptujących związków z pannami wysokiego urodzenia. że w końcu ten wygnaniec-pielgrzym znalazł dla siebie stałe miejsce. Obwinia o to romantyków: zmarnowaliście ży'cie moje. bohaterki zaś pozostawały bierne. jakie są jego jako Polaka powinności wobec ojczyzny. Marzyła o średniowiecznych skrzyniach. że literatura okaleczyła go. Jest to jednocześnie krytyczna ocena Anglii. jak mi się Osjan podoba).M. których akcja rozgrywała się w średniowieczu. iż staje się on człowiekiem nadwrażliwym. U Macphersona ważny jest też związek między przeżyciami bohaterów a zjawiskami zachodzącymi w naturze. Patrz: samobójstwo. że tworzy ona mity. po co). do kraju łat dziecinnych. gdzie siedząc na skale nad brzegiem morza. rozpacz. Moje liście żółkną. co doprowadziło do tego. Sienkiewicz "Latarnik" . w jakiej znalazł się kraj. .in. że nauczył go czytać i pokazał mu świat książek. ie klamal. dlatego później.. Dostojewski "Zbrodnia i kara" . ach! SZukałem tej boskiej kochanki.W paryskim hotelu Wokulski czyta "Sonety odeskie" Mickiewicza. pobudza uczucia i zmysły (patrz: scena lektury "Pieśni Osjana" w towarzystwie Lotty).Pełna pokory wobec życia i ludzi Sonia usiłuje wpłynąć na gardzącego wszelką przeciętnością Raskolnikowa. Montaigne' a. lecz urodzenie i pieniądze. W jednej z codziennych dostaw żywności znalazł paczkę. O ile lektura Homera była ukojeniem dla Wertera.). i dookoła mnie. T.) Pamiętasz. Prus "Lalka" .W swojej tułaczce Skawiński trafił wreszcie do Panamy. zatruliście dwa pokolenia i ciska książką. tylko prZekleństwem. nazywający siebie największym grzesznikiem. ale i hołd złożony Szekspirowi jako najświetniejszemu Znawcy duszy łudzkiej. Jako człowiek dojrzały przyzna. Nie ma prawdy. o tyle Macpherson rozbudza jego wrażliwość. że nawet sam Mickiewicz cierpiał z miłości.Tonio od dziecka czyta książki zbyt dla niego poważne. rybacy wydają się jak mrówki (. że Gustaw gardząc otaczającą go rzeczywistością. Słowacki "Kordian" . Herling-Grudziński "Inny świat" .. Wspominając swoją młodość.(niedawno pytał mnie ktoś. "Immense" i innych dzieł sprawia. Nie jest to jednak bunt konsekwentny.. że czytał wcześniej "Wilka stepowego"... a także ukształtowane przez lektury ideały z rzeczywistością. Wokulski. które atmosferą żalu i melancholii w sposobie opisu przeżyć miłosnych odpowiadają Werterowskiemu sposobowi doznań. Mickiewicza w recytacji Bernarda Zygiera. w Zagadkowej sprzeczności Z inny'mi.) Ty dla mnie ziemię piekłem zrobiłeś i rajem. To literatura romantyczna wykreowała wzorzec kochanki jako kobiety niezwykłej.ty mnie nauczyłeś czytać! (.. co snują się po brZegu. Rodion. Mickiewicz "Dziady" cz. snując swój monolog. aż na zsyłce sam odkryje wartość ewangelii i metaforyczną wymowę przywrócenia do życia Łazarza. doznawał rozczarowań. ale nie bardzo wie. Były to najczęściej romanse. Flaubert "Pani Bovary" Osobowość Emmy ukształtowały m. próbując dociec. jesień nastaje i we mnie.. że może być ona tarczct przeciw wlóczni zlego. uciekać od tego w romanse z Rudolfem i Leonem i w życie ponad stan. Bo choć minęła tamta epoka. a poezja zostanie). Na współczesną mu Anglię próbował patrzeć według wzorców Szekspirowskich i rozczarował się. które miały wpływ na ukształtowanie jego osobowości: epopeje Homera. jak te kasztelanki o wydlużonych stanikach.J. Żeromski "Syzyfowe prace" Dla życia Marcina Borowicza przełomowa okaże się lekcja języka polskiego. F. na której wysłucha "Reduty Ordona" A. szukałem. pokazuje życiodajną moc miłości Chrystusowej. mit miłości wzniosłej. w innym bowiem miejscu Gustaw powie do księdza: ty mnie Zabiłeś . W zetknięciu z rzeczywistością obozową (np. oczekujące na zjawienie się rycerza bez skazy. Na nowo rozpoczął swoją wędrówkę po świecie. Do tej chwili Marcin nie zdawał sobie sprawy z sytuacji. wymienia również lektury. czyta "Króla Leara" Szekspira: a owi. Wydawało się. J. "U nas w Auschwitzu") runie mit literatury (bohater przyznaje. Zarzuca księdzu jako swemu nauczycielowi. IV W mieszkaniu księdza Gustaw bierze z półki dwie książki: "Nową Heloizę" J. Skawiński przeżył krótką chwilę szczęścia.W opowiadaniu "Pożegnanie z Marią" czytelnik poznaje Tadeusza i Marię jako ludzi czytających Szekspira (wezmę Szekspira. pojawiły się dawno zapomniane obrazy. gotowi oddać życie za swoją ukochaną. twierdzi. rycerskich komnatach i minstrelach. przez które czlowiek zaczyna czuć się napięt nowanym. zwykłymi. jak lubiłem Platona. gdzie w Aspinwall rozpoczął pracę latarnika. niepospolitej: kto naucZył mnie gardzić codziennymi kobietami.) łupiną tylko.Utwór poprzedzony jest mottem z "Zapisków z martwego 37 . Pragnęła mieszkać w jakimś Zamczysku. gdyż nie jest powolaniem.. w nudnym miasteczku Yonville. Bohater wierzy bowiem w ocalającą wartość literatury (wojna minie. Przypomniał sobie opowieść strzelca Nogi. Konfrontując lektury z życiem. dlatego o książkach tych mówi: to sq ksiqżki zbójeckie.

nie zostały nawet słowa Słowackiego). to zostałoby to inaczej napisane. stojąc na biurku. Że Zatrzymał się cZas między katorgą Dostojewskiego a nasQymi mękami. żona Sama Hamiltona nie rozstaje się z Biblią. nienawidzi.. Wszystko to wnika jakby w tekst Herodota.jak łudzie zdradzają się nawzajem w imię swych narodów i jak się zakochują. zagubiony w wielkiej historii i własnym wnętrzu. twierdząc: nie wiedziełiśmy. a dobór lektur określa człowieka. z jakim oddaniem i wiarą czytał dzieła Lenina.Teresa pojawia się w praskim mieszkaniu Tomasza z tomem "Anny Kareniny" pod pachą. Kundera "Nieznośna lekkość bytu" . pokazuje triumfatora historii jako człowieka pełnego sprzeczności. gromi. Są tam również pisane na bibułce do papierosów i wklejone własne zapiski (zarzuty przeciwko wojnom. jedyne samowyzwolenie poprzez samobójstwo i to jest wybór. żebyś to zrozumiat. że cała Rosja byla zawsze i jest po dziś dzień martwym domem. Toteż gdy Hana czyta egzemplarz "Dziejów" Herodota. Herbert "Podróż do Krakowa" -Bohater liryczny wierszajest prostym. Książkę tę otrzymał bohater od Natalii Lwownej i czytał nocami. świadczących o obecności Biblii w życiu bohaterów: 1) Np. że to ją powinno nobilitować. gdzie pocałunek Almanzora okazał się podstępnie śmiertelny). (Cz.. Jastrun "Czytanie Homera" . jak należy z uwagą Biblię czytać i analizować każde słowo (hebrajskie "timszel" = możesz). że w młodości należał do Stowarzyszenia Umarłych Poetów. bo należymy do ludzkiego gatunku. otwiera się przed nią intrygujący. czystek. (A. który jednak człowiekowi pozostaje. poezję czytamy. France) * "Pisarz stwarza wizję życia. zna ją na pamięć. labiryntowy świat rannego Anglika. chce wydać mu się bardziej interesująca. prześladowań.. kradnąc sobie zbawienny sen. że życie wprowadza najbardziej radykalne korekty do młodzieńczych lektur: inaczej dziś będziecie czytali "Iliadę". przyznając się ironicznie do tego. nie Goethe (. Poeta twierdzi.) ten duński książę trochę za wielki mazgaj. co w dziełach widzimy". Każde pokolenie szuka nowych wzruszeń w dziełach starych mistrzów". egzemplarz uratowany z ognia. gdy to zrozumiał. Dla niej bowiem ludzie czytający tworzą jakieś tajne sprzysiężenie (intelektualistów?). wierzyłiśmy. którzy czytając głośno poezję Shelleya. a na zarzut męża. Herbert) * "Rozumieć dzieło. Thareau. zakłamania) oddaje metafora: rękę oparł na pismach Marksa. jak smakować poezję. Kleinbaum "Stowarzyszenie umarłych poetów" . Miłosz) 38 . Nie uważał. lubię". Steinbeck "Na wschód od Edenu" . bo jest głupcem? Napisał na ten temat artykuł do prasy. J. Po latach.. Czas akcji powieści przypada na lata realnego socjalizmu. Ta właśnie sytuacja biblijna pozwoli później pojednać się Kalebowi z ojcem.. to naprowadziło go na myśl. że wszedł w kazirodczy związek z własną matką. (J.. * "Kolega lubi czytać? A. Doktor Tomasz. Teresa w pośpiechu nadrabia zaległości w literaturze. nie Byron.Wiersz powstał y w 1945 r. w którym nie wygasły dawne wiary. I on. Z.Już tytuł nawiązuje do Biblii. praskiej wiosny. gdy Chińczyk Li opowiada zgromadzon ym. Gdy zbrodnie komunistów wyszły na jaw. które wydawały mu się szczególnie ważne." pozwoliła mu wiele zrozumieć: dostrzegł bolesne podobieństwo między własną sytuacją a więźniami martwego domu (większość szczegółów powtarzała się z upiorną dokładnością). rozdwojony w sobie (Sęp Szarzyński). Jest on na pewno pochwałą prostego. pogardza. czego on sam szuka u Herodota: to. postaw (Achilles płaczący nad Panthasileą przelewanie bratniej krwi w czasie powstania). Miłosz "Portret z polowy XX wieku" . który pacjent traktuje jak własny notatnik.. znakomity chirurg. oślepił się i opuścił Teby. uczuć (bohater także blednie i śmierci się boi). to stwarzaćje w sobie na nowo. ale upartego czytelnika. choć równocześnie wskazuje na to. Lektura "Zapisków. jednak obojętność niesie książce śmierć". W. pokochać lub znienawidzić. Otóż Edyp naprawdę nie wiedział.. Drugim utwo rem. że wiele fragmentów jest niezrozumiałych. (Z. czytelnik możejąprzyjąć lub odrzucić. odpowiada: co tu jest do rozumienia? Gdyby Bóg chcial. Hamlet (. kiedy nie wie: czy głupiec na tronie jest zwolniony od odpowiedzialności.. toteż mimo iż człowiek z połowy XX w. i Natalia Lwowna znaleźli w ten sposób nadzieję u Do stojewskiego: w sytuacji krańcowego zniewolenia pozostaje jedyna szansa ucieczki. 3) Wspaniała scena czytania fragmentu Starego Testamentu (o wygnaniu Kaina na wschód od Edenu). To. jest "Król Edyp" Sofoklesa. Później na kolejnych lekcjach ucz ył ich. poddawała się jej czarowi i pozwoliła jej kształtować swoją wrażliwość i osobowość. w głębi duszy jesteśmy niewinrti. że jest niewinny. nie krzyczał.) bardzo życiowa ksiqżka tylko trochę za długa. a gatunek ludzki przepełniony jest namiętnościami i tylko poezja potrafi je wyrazić. Whitmana. M.Poeta zwraca uwagę na powtarzalność w historii (i literaturze) sytuacji (zdobycie Troi . która kreuje wzorce nie przystające do życia (wspominam mitów niedostatek i średniowiecza łgarstwo (. Dopiero przeżycia mają moc naprawdę kształcącą. Są tam bowiem wklejone strony innych książek.H. Uważa. Jego pełne dramatyzmu rozdwojenie (ale też fakt n'iejednoznaczności moralnej.zagłada Warszawy po powstaniu). która nie chroni przed złem świata. gdy trzeba znaleźć imiona dla synów Adama (zdecydowa no się na Kaleba i Arona). Keating przyznał się później swoim uczniom. z zainteresowaniem i przerażeniem śledzi rozwój komunizmu w Europie. wiejskim chłopcem (na białych marginesach ślady palców i ziemi znaczony twardym paznokciem Zachwyt i potępienie)..). Zestawił tę sytuację z opisaną przez Sofoklesa w "Królu Edypie". Herodotowi). Broniewski "Moja biblioteka" Wyznanie człowieka (poety?) rozczarowanego do literatury. Wiedza na temat miar wierszowych i metafor jest pozbawiona sensu. że chłopiec odbiera arcydzieła literatury bardzo powierzchownie i ocenia je z młodzieńczą niefrasobliwością. Tomasz doszedł do wniosku. Była to grupa młodych ludzi. w jego oczach. Często konieczność dokonania jednego wyboru więcPj znaczy dla człowieka niż dziesiątki najbardziej nawet wzniosłych przykładów literackich. 2) Do Biblii sięga Samuel. który z kolei zdecydował o życiu Tomasza. bronili się oni. uwagi robione na marginesie książki. okłamano nas. Wesele (. Najbrutalniej rozprawia się ze swoją komunistyczną przeszłością. To zdecydowało o jego dalszym życiu i karierze. co u niego znajduję. że wina komunistów tkwi w tym ich okrzyku: nie wiedziałem! Wierzyłem. Cz.Ondaatje "Angielski pacjent" Największym skarbem rannego Anglika są "Dzieje" Herodota. M. niebaczny. jest w gruncie rzeczy wątły. że człowiek jest niewinny.Nowy nauczyciel języka angielskiego John Keating zaskoczył uczniów Akademii Weltona swoją nietypową postawą: wyrecytował wiersz Walta Whitmana. Andrzejewski) * "Od nas także zależy. są to śłepe zaułki na szlaku historii .. Patrz: Rosja. z ironią patrzy.domu" Dostojewskiego. sobie. nie Szekspir. W powieści jest też kilka fragmentów. N. ale w domu czyta Ewangelię. procesów.) bardzo trudno zrozumieć za dużo osób. M. to jakby wkraczała przez ozdobne wrota na ogromny dziedziniec. tworząc rzecz zupełnie nową.. a więc wzmożonego terroru.). które były komentarzem do tekstu lub luźną impresją. doświadczeniach kolejnych wojen i "zamieci" historii lekturę tę nazywa pocałunkiem Almanzora (aluzja do ballady "Alpuhara" z "Konrada Wallenroda". Utworu nie można rozumiećjednoznacznie. ponieważ nie umie jeszcze w pełni pojąć tkwiących w nich wartości: Chłopi (.

długim ogonem i widłami w łapach. Biblia (ST) . Jakież było jego zdziwienie. (S. bliski skoczenia z rozpaczy do święconej wody.1) Pomieszczenie mieszkalne. Diabeł. Patrz: wina i odpowiedzialność. Dom symbolizuje bezpieczeństwo. zaśjako miejsce zorganizowane. Diabły nie są dobrymi graczami. Przedstawiany najczęściej na wzór greckiego Pana jako kozłonogi i kozłorogi stwór z długim ogonem. W koń cu Twardowski wymyślił. uosabiają Zło i pychę. III 1) Żegota opowiada bajkę o tym. że z ziaren wyrosły dorodne rośliny.Psotliwymi i niebezpiecz nymi diabłami wydają się być dwaj bracia Zota. W kulturze polskiej bardzo często istny Niemczykwe fraku i cylindrze. że zajmie się tym. Choć Mickiewicz używa określenia "diabeł". jest starym. twierdzę. śpiąc. (D. że diabeł kusi jedynie ludzi genialnych. Gliński "O diable i babie" Diabeł używał najróżniejszych sposobów. jak i dobrych. Sarą do ziemi kanaaneńskiej. Potocki "Rękopis znaleziony w Saragossie" . Bezskutecznie. A. Niestety. Defoe) * "Wielu ludzi nie wierzy w Boga. stając się sławnym medykiem i czarnoksiężnikiem leczy ludzkie ciała i dusze. robiąc piekielny hałas. Izaakiem. tam babę pośle". kraj. bowiem nie grzeszy inteligencją. * Nie taki diabeł czarny. Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" . schronienie. (przystowie ludowe) * Gdzie diabeł nie może. nieświadome tego. tam babę pośle. a także wiele innych postaci. Mickiewicz "Pani Twardowska" -Mistrz Twardowski diabłu. surowo karze. ponieważ towarzyszy człowiekowi nieustannie. ale nie lekceważy ich pomocy. (W. któremu zło. wyznacza różne zadania do wykonania. (M. M. wyposażył ich autor w wiele diabelskich cech.dom jako ojczyzna.1) Patrz: powrót. pępka świata. uporządkowane i ogrodzonejest symbolem porządku. dopóki Bóg nie obdarzył go synem. rodzina. wypróbowa nym metodom kuszenia. Jakożjeszcze tego samego dnia udałojej się doprowadzić do kłótni małżonków. 3) W starym młynie od setek lat rezydują dwa niezbyt inteligentne diabły. Twardowski zaczyna śpiewać kantyczki. które spotyka Alfons van Worden. złakniony wiedzy.1) Bóg zwraca się do Abrahama: wyjdź z ziemi swej i od rodziny twojej. 3) W rozumieniu szerszym -jako ojczyzna. "własny kąt". Przeciwnie. Kołakowski "Rozmowy z diabłem" Diabeł jest współautorem wszystkich. K. Stąd przysłowie: "Gdzie diabeł nie może. który całe dnie spędza w swojej komnacie. ale mają znaczone karty i zawsze wygrywają. A. nie przynosi to zbyt dobrych rezultatów. Dostojewski) * "Nie zakładaj się nigdy z diabłem o swą głowę".W. dzielny żołnierz wydrze z piekielnego archiwum oba cyrografy i uratuje dziewczęta od zguby. a bądźcie tu na noc. miejsce stałego zamieszkania. Grzeszczyk) * "Najwybitniejsi diabli powstają z upadłych aniołów". L. kiedy okazało się.1) Młody absolwent szkoły piekielnej Lucjusz stosuje w pracy nowoczesne metody.in. 2) Diabeł dof:owiada za Konrada ostateczne bluźnierstwo przeciw Bogu. zirytowany czekaniem. 3) w bardzo szerokim rozumieniu . 4) Belzebub. Mickiewicz "Dziady" cz. wierny starym. postanowił udaremnić boże plany. Choć żaden z nich nie jest kozłonogim i kozłorogim stworem z widłami. bo stawką w grzejest dusza przypadkowego gościa w młynie. (przysłowie ludowe) * "Nie należy sądzić. przydeptał i napluł na to miejsce. Polskie diabły są niejednokrotnie bardzo sympatyczne i raczej pomagają ludziom. W wielu opowieściach pojawiają się jako strażnicy skarbów. Szczególnie Korowiow i Behemot zachowują sięjak psotne diabliki -ich spacer po Moskwie w zakończeniu powieści przekształca się w ciąg diabelskich psot: robią str aszliwe zamieszanie W sklepie. (U. Kraszewski "Pan Twardowski" . (Ch. których nauczyła go w dzieciństwie matka. Nie ma jednak najmniejszego zamiaru jechać do Rzymu.A. 2) Doktor Solfernus. mieszkanie wraz z jego mieszkańcami. Bajka ta ma wyrażać przekonanie o ostatecznym triumfie dobra. uciekł od niej dziurką od klucza. W finale jednak wszystko znajduje swoje racjonalne wytłumaczenie i okazuje się. łączą przyjemne z pożytecznym. Każde polecenie diabeł wykonuje doskonale i szybko. Niestety. którego zadaniem jest skłonienie człowieka do grzechu. ale w diabła wierzy". Słowacki "Kordian" . (J. Przerażony charakterem białogłowy. co go malują". Lot zostanie ocalony. rozpusta i gdzie zostaną zaproszeni przybyli do miasta aniołowie: wstąpcie teraz do domu sługi swego. Gardzi zapewne głupcami. za to m. siostry Emina i Zibelda. Drda "Igraszki z diabłem" .Świtę Wolanda tworzą Asasello. To zadanie okazało się przekraczać diabelskie możliwości. J.I. a potem całkowitej utraty carskiej łaski. Zdobywając dusze. J. by Mefistofeles zajął jego miejsce u boku jejmość Twardowskiej. który przyszedł zgodnie z umową po jego duszę. on wspierał Lutra. Przedstawia się go naj częściej jako czarnego stwora z rogami i kopytami. jego złe duchy są Szatanami. ludzkich dzieł i uczynków. 4) dom boży świątynia. służy. złe duchy porzucają Twardowskiego na księżycu.M. na mocy którego piekło będzie mogło porwać jego duszę w Rzymie. podpisuje z diabłem cyrograf. (E. 2) Mistrz Twardowski. by poróżnić pewne żyjące w idealnej zgodzie małżeństwo. Niesiony przez diabły. ładu kosmicznego.J. pokłada w nich wielkie nadzieje". której opowiedział o swoim kłopocie. by muchy nie pscy~y mu na nos. W końcu. Przerażone modlitwą do Matki Boskiej. gdzie nie szerzy się zło. niż im szkodzą. zarówno złych. 2) gniazdo rodzinne. udaje się wraz ze swą żoną. które straszą ludżi. gdzie pozostaje po dzień dzisiejszy. J. Zakopał ziarna. Każdego. więc posłuszny jego słowom Abraham. A.1). W końcu. którąś pokażę (Ks. Zybura) * "Czasem i diabeł się rozanieli". książę piekielny. Później dochodzi do kłótni między złymi duchami.Diabły pomagają Szatanowi tworzyć w noc 31 grudnia 1799 roku przyszłych przywódców powstania listopadowego. Kobieta obiecała. Baudelaire) * "Oszukać diabła nie grzech". J. Jest stworem bardzo swojskim. z domu ojca twego do ziemi. dzierżący w ręku widły. jak Bóg rozsypał na drodze ziarna zboża. Martwi się jedynie tym. Leszczyński) Dom Dom . Korowiow i Behemot. Średniowieczne moralitety i intermedia . widząc to. która Rzym się nazywa i stąd go porywa. J. Nie udaje mu się zdobyć dla piekła wielu dusz. Przez lata korzysta z diabelskiej pomocy. Wójcicki "Boruta" Sławny diabeł Boruta strzeże skarbów w gruzach łęczyckiego zamku. Daje się łatwo wyprowadzić w pole. Lec) * "Diabeł też potrafi wołać o pomstę do nieba". sklerotycznym diabłem. ziemia rodzinna 39 . że domniemane diabły to słudzy Gomelezów. Dom Abrahama był jednak tak długo niepełny.Diabeł Diabeł . On był przy Heloi zie i Abelardzie. Kaczmarczyk) * "W piekle diabeł jest postacią pozytywną". A. podsuwając mu wizję triumfu na dworze w Petersburgu. Poe) * "Nie taki diabeł straszny jak ci. spotkał starą czarownicę. pozyskuje dla piekła dusze królewny i jej służącej. Rodzaju 12. kto próbuje owe skarby zabrać. jak go malują.Zły duch. 2) Dom Lota jako jedyny w Sodomie. Jego sromotna klęska w walce ma ukazywać triumf dobra w człowieku i świecie. W przeciwieństwie do kulturowego ujęcia Szatana diabeł nie ma w sobie nic z majestatu zła. diabeł sprowadza go podstępnie do karczmy. w Gribojedowie prowokują strzelaninę i doprowadzają do pożaru szacownego budynku. trwałość.Diabeł pojawia się jako upostaciowione zło walczące z dobrem o duszę człowieka. on rozmawiał z Schopenhauerem o metafizycznych problemach człowieka. Ich pasjąjest gra w mariasza. Patrz: Szatan. (F. 3) Jarmarczne diabły nękają we śnie Senatora.

Domjest prowadzony tak. 5) Nazwy "dom" używa Bóg n a określenie świętego miejsca.Pojawia się tu fragmentaryczny obraz pustego domu Hassana. J. Gdy po kilkunastu latach powrócił wynędzniały do domu rodzinnego. wdów i pielgrzymów. I. W. Wyjścia 20. tym razem zdominowany przez dewocję gospodarza i jego matki. ojca Aleksego.) "Dzieje Tristana i Izoldy" . bezpieczny. Krasicki "Żona modna" . jaki żywią wobec siebie jego domownicy. Por. syna). Szekspir "Makbet" Zbrodniczy dom małżeństwa Makbetów.Dom Gertrudy i Klaudiusza na zamku w Elsynorze. w którym wierni podczas modlitwy spotykają się z nim: azaż jaskinią łotrowską jest dom ten przed oczyma waszemi. IV patrz: bezdomność.Dom ziemianina. jak i we własnym domu (sypialnia Gertrudy) zgadza się na szpiegowanie. Centralne miejsce w tym domu zajmuje szkatułka. jako żebrak. spławianie zboża do Gdańska. bowiem świątynią był dla niej każdy dom. nie miała własnego domu. Natomiast swoją nowo poślubioną żonę pozostawił wśród obcychjej ludzi i odszedł. Zastał go w stanie nie zmienionym. Szekspir "Hamlet" . by dom zawsze ustępował krajowi.Westa. ale również na skutek łaski bożej i jako nagroda za wytrwanie w wierze i pokorze . szczere pustki w domu). Dom tu pokazany nie razi przepychem. bo zabrakło najważniejszego elementu. Mickiewicz "Dziady" cz. Podkomorzego. zniszczone zabudowa nia). W. A. bo wie. J. b) po śmierci dziecka. Bedier (oprac. żył znowu długo.W drugiej części utworu. Szekspir "Romeo i Julia" . gdzie hołduje się polskiej tradycji oraz dba o to. Ślubowała dziewictwo. że zimą (starość) będzie mógł spokojnie korzystać z tych dobrodziejstw natury.U. z przyjemnością pracuje w ogrodzie i sadzie. że weszła w kazirodczy związek. gospodaruje mądrze. Za sprawą czarów Izolda kocha Tristana i od wygodnego domu na zamku w Tyntagielu woli szałas w lesie i niewygody prymitywnego życia z ukochanym. Hestia . 4) Dom bogobojnego Hioba z ziemi Uz: dostatni. urządza uczty dla przyjaciół. które często łączono z boginią Westą i nie przypisywano im żadnej konkretnej postaci. ale każdy dom miał swoje penaty. jak też w rytmie życia (ciągłe zabawy i bale) oraz organizacji (zwalnianie starych. spotkania w gronie dobrych towarzyszów i gawędy. donosicielstwo i zdradę. ich bogactwo rozdał biednym. wyobrażane pod postacią młodzieńców z rogiem obfitości w dłoniach oraz penaty. przy czym domowników nie łączą żadne więzi uczuciowe. Harpagon narzucił wszystkim więcej niż oszczędny sposób życia: służbę podejrzewa. Wizerunek arkadyjski. Jest to dom niezbyt bogaty. Rodowa nienawiść doprowadza do śmierci obojga kochanków. który żyje zgod nie z rytmem natury. zaś Klaudiuszem pogardza. dzieci wychowywane są w szacunku do starszych). Matce zarzuca. małżonkowie szybko stają się sobie obcy. która skupia całą uwagę gospodarza i wszystkie jego najtkliwsze uczucia. Jako jedyna wśród bogów nie miała świątyni. książęcy. Ten natomiast zarówno w państwie. mieszkając pod schodami. Kochanowski "Pieśń świętojańska o Sobótce" (Pieśń Panny XII) . która daje poczucie bezpieczeństwa i stabilności (inaczej niż życie żeglarza).G. gdzie żyje dostatnio i spokojnie z żoną Penelopą. by ich nie karmić i nie ubierać. więc łatwo padający łupem wyrachowanego Świętoszka. aby mogli służyć ojczyźnie. a pan domu sam usługuje swym gościom. W tym domu panuje zgoda. św. w ogrodzie czasami krzyczy puszczyk. Molier "Świętoszek" Również mieszczański dom Orgona. bo ta chodzi w podartej odzieży. zarówno w sensie posiadłości. obejmującej lata 1667-1688. choć niczego nie brak jego mieszkańcom (sady obradzają. 40 . porzucił dom rodziców. Hamlet mówi o świecie jako o nie plewionym ogrodzie i twierdzi tak na przykładzie tego.Dom Harpagona to przykład siedemnastowiecznego mieszczańskiego domu we Francji. a w nim wierną Penelopę i dorosłego już syna. J. jak mitologiczna Arkadia. który na własne życzenie opuszcza syn marnotrawny. uprawa roli. Tartuffa. synem Telemachem i ojcem Laertesem. panoszy się zielsko. pozwalając się poniżać. pszczoiy miód dawają).odbudowany i dwakroć bardziej szczęśliwy i bogaty. harmonijny. słynie z pobożności. Dom zgodny. Odys bardzo niechętnie opuszcza swój dom. dla Rzymian . Homer "Odyseja" . "zdrowy" dom. wiernych służących). toteż trzej synowie Podkomorzego wychowywani są tak. M. który po śmierci Leili przyszedt i smętarz zrobił z Baszy domu. zmiana wyglądu komnat). tradycyjny dom szlachecki został "wywrócony do góry nogami" i to zarówno w jego zewnętrznym kształcie (przebudowa ogrodu. da Voragine "Legenda na dzień świętego Aleksego" . Kochanowski "Treny" .W całym cyklu przeplatają się dwa obrazy domu w Czarnolesie: a) za życia Urszulki: dom pełen radości i jej wesołego szczebiotu (wszytkiś w domu kctciki zawżdy pobiegała). był o krok od utraty domu. harmonia (gospo dyni wspiera męża radą. do którego jako miejsca dostatniego i bezpiecznego powróci i gdzie zostanie z radością przyjęty. Aleksym" Bardzo szczególny dom rodziców Aleksego: zamożny. gdzie długo nie było potomka. że darząc całkowitym zaufaniem obłudnika. ale brak w nim spokoju i miłości. dzieci chce się jak najszybciej pozbyć z domu. Nie może to być normalny. mimo iż są wszyscy domownicy (pełno nas. rządzi mądrze narodem pasterzy. G. którym cię wywiódł z ziemi egipskiej.Ch. gdzie gospodarz z żoną i dziećmi przechadza się po swoim ogrodzie. Ponieważ rzecZ źle ZacZęta tylko Złem się krZepi i Makbet.2): Jam jest Pan Bóg Twój. Rej "Żywot człowieka poczciwego" . jak też najbliższych (żony. ale stała na straży wszystkich innych ognisk domowych.(Ks. tzn.Dom Eufemiana. więc dom ich po niedługim czasie zamienia się w ruinę. Pasek "Pamiętniki" .Dom-pałac króla Marka i królowej Izoldy jest pełen przepychu i dostatku. a jakoby nikogo nie było). polowa nia. że go okrada.Za sprawą modnej Filis spokojny. Pozostawały mocami niewidzialnymi. "Legenda o św.1) Boginią ogniska domowego była dla Greków Hestia. autor przedstawia żywot ziemianina. zsyłanych przez Boga uległ całkowitej ruinie (śmierć dzieci. W. przeminęły wielkie namiętności: miłość i nienawiść. wiersz Norwida: "W Wero nie": po kilku wiekach z obu domów pozostały tylko ruiny. Ew. W haremie nie ma śladu życia. z każdego kąta wyziera pustka. który w wyniku kolejnych nieszczęść. co widzi w domu. musi już nią kroczyć (jedna zbrodnia pociąga następne). z domu niewoli.córka Kronosa i Rei. dlatego wizytówką jego mieszkańców nie może być służba.Król Itaki. nie znany nikomu. 2) W mitologii rzymskiej występują lary bóstwa zobowiązane do czuwania nad domostwami. Biblia. sierot. wstąpiwszy na drogę występku. J. Mateusza 7. bo zbudowany jest na zbrodni (por. niezwykle zamożny. 26: dom wzniesiony na piasku zawali się). Mitologia .Dwa skłócone ze sobą domy (rody): Montekich i Kapulettich i kochająca się para: Romeo i Julia. gdzie nie ma sług. pełen życzliwości i wzajemnego szacunku. Biblia (NT) . J. ale zgodny. ale także dbałość o stosunki sąsiedzkie (jak uczynitem sobie pokój wśród sąsiadów). W imię miłości bliźniego i miłosierdzia dla wszystkich Eufemian i żona zastawiają stoły dla bied nych. dorósł. bogatym we wszystko. J. siostra Zeusa i Hery. tworzącego atmosferę tego domu (teraz wszytko umilkło. Wszystko to stało się za sprawą zemsty Giaura. Naiwność Orgona była tak wielka. a gdy się wreszcie narodził. Byron "Giaur" . Gospodarz wraz z żoną przestrzegają zasad staropolskiej gościnności.Jest pochwałą życia na wsi. Motier "Skąpiec" . który nazwany jest od imienia mego (Proroctwo Jeremiasza). Po dwudziestu latach powraca do domu. pani Pernelle. Niemcewicz "Powrót posła" Wzorcowy dom oświeconego Sarmaty. aby wydawać jak najmniej pieniędzy.Dom. Była uosobieniem gospodyni domowej. spokojny. nie ma również głównych bohaterów dramatu. które zgromadził latem i jesienią. któremu życie wypełniają sprawy domu.

świeżym powietrzu. zadbane. stanie się poetką.jak też podczas spaceru. M. cieszący się szacunkiem nie tylko domowników.: często zaglądający do kieliszka mąż. ajego staranność widać po wszystkich załatanych w płocie dziurach i naprawionych strzechach. w którym są dwie panny na wydaniu i dwóch konkurentów. otoczone parkiem. B. J.symbol zdrady innego domu . którzy nie znają wielkich uczuć. Wokulskiego. gdzie każdy. wreszcie umrze. zdominowana przez kult poległego w powstaniu Andrzeja Korczyńskiego. wokół rozciągają się niesamowite wrzosowiska. na co nakłada się widok płonącego domu. na którego barkach spoczywają zarówno sprawy związane z życiem codziennym. życzliwość.Ubogi dom wdowy. gdzie zachowuje się pozory dawnej świetności.stąd ściany mieszkania zdobiły wizerunki cesarza.1) Dom w Korczynie funkcjonujący dzięki pracy Benedykta. jak i mieszkających tam ostatnich z rodu Usherów. Dużą wagę przywiązuje się tu do oznak zewnętrznych. Jest to dom skazany na zagładę. H. Przykład tego. w którym najważniejszymi postaciami byli: ojciec z jego kultem Napoleona . stąd w tym domu zachowanie Gucia. ani drzew. 2) W kamienicy Łęckich różne domy.śmieszy. będącego ze względu na sytuację finansową w całkowitej ruinie. chcąc zachować miłość męża.ojczyzny. gdzie nie ma miejsca dla ojca i nawet jeśli odwiedza on którąś z córek. później domem Rzeckiego subiekta u Wokulskiego . ani ludzi. w domu bywa gościem.. których wzajemna miłość i wielkie oddanie wnoszą w smutną codzienność wiele ciepła. natomiast w środku panuje atmosfera smutku. jest to raczej grobowiec. przy czym pracuje jak chłopka. a wówczas znajdzie się u którejś z nich kąt dla starej matki. razi i gorszy. 2) Wichrowe Wzgórza dom spełnia warunki posiadłości w stylu gotyckim: położony jest wśród dzikich skał wapiennych.Całym domem jest piwniczna klitka. a tylko "przytuliskiem" dla ludzi niezamożnych i skrzywdzonych przez los. Prus "Lalka" . marząc o słońcu. który wraca nocą i wchodzi do pokoju oknem. 2) Gorsze wrażenie robi dom Kirłowej. męczy go i nuży codzienność. w niesamowitych okolicz nościach. że matka musi podjąć bolesną decyzję o wysłaniu jednego z dzieci (Antka) w poszukiwaniu szczęścia do miasta. 2) Dom Waltera Alfa i córki Kiejstuta Aldony od początku naznaczony tragizmem. który na całe życie pozostał mu w pamięci. wilgotnej piwnicy umiera chore dziecko. że ten dom kryje jakąś tajemnicę. oraz ciotka .dom Radziwiłłów w Kiejdanach.będzie nie zmieniany od ćwierćwiecza pokoik na tyłach sklepu. kto chce (rozmowa Kmicica z Bogusławem Radziwiłłem). W całej powieści widać.skromny dom.Jak wiele domów na wsi w XIX wieku jest tak biedny. Słowacki "Balladyna" . 2) Domy córek Goriota: Delfiny i Anastazji nowobogackie. przy stole. Balzac "Ojciec Goriot" . Mickiewicz "Pan Tadeusz"Dom-dworek w Soplicowie. aby w jego domu panowały porządek. Orzeszkowa "Nad Niemnem" . skąd nie widać ani słońca. H. bo bohater wie. Jej życzeniom nie stało się zadość. 2) Wielkopański pałac . jak żyła średnia szlachta: gospodaruje tam sama panna Oleńka Billewiczówna pod troskliwą opieką szlachty laudańskiej. Sienkiewicz "Potop" . pani Stawskiej . E.) domy i narody słyną. E. sprawy wykszałcenia dzieci. a w towarzystwie pań zasypia rozparty na krześle. pretensje i kaprysy żony. jak też konieczność zaradzenia kłopotom finansowym. Mickiewicz "Konrad Wallenrod" . że dopóki ojczyzna nie będzie wolna. Przykład na to.1) Drozdowe Gniazdo: solidne. to wchodzi kuchennymi drzwiami. Sienkiewicz "Szkice węglem" Chłopski dom. czuje się bezpiecznie i zna swoje miejsce zarówno podczas posiłków. 3) Dom państwa Łęckich. J. Przerażająco smutno 41 . bo mąż głównie składa wizyty. jego żona.Ubogi dom dwojga bardzo skromnych ludzi. Jest to wielkopańska rezydencja. (szczęścia w domu nie znalaz~. Harmonię burzy śmierć męża. bieda. miejsce pod względem przepychu nie ustępujące dworom królewskim. 3) Dom Andrzejowej Korczyńskiej przypomina muzeum lub sanktuarium. mieszkańcy zaś są przede wszystkim nieprzyjaźni i mrukliwi. Fredro "Śluby panieńskie" Dom. E. żyje na kredyt. B. Jego wnętrze jest przygnębiające i straszne. dopóty nie może on cieszyć się swoim małżeńskim szczęściem. bo go nie było w ojczyŹnie). Dlatego też rodzice nie zważają na uczucia córki. Od pierwszych chwil obecności w Wichrowych Wzgórzach wiadomo. Konopnicka "W piwnicznej izbie" . będące ilustracjami warunków życia wielu warstw społecznych: baronowej Krzeszowskiej.1) Obraz domu rodzinnego zapamiętany z dzieciństwa przez głównego bohatera: dworek z czerwonej cegły wśród pagórków i lasów. A. Prus "Antek" . funkcjonujący dzięki pracy pani Stawskiej. spory z Bohatyrowiczami.A. który nie jest domem. Rodowa posiadłość Lintonów. Sędzia bardzo dba o to. podobnie jak ich syn Orcio. a do płacenia długów dla upominających się natarczywie Żydów wzywa się "przyjaciela domu". dla której czas zatrzymał się w momencie śmierci córki. ich uczucia są "letnie". kto tu trafi. Miejsce. a Roderick Usher cierpi na rodzaj melancholii oraz dziwną chorobę. ale i całego zaścianka. bo też tu Janusz Radziwiłł prowadzi własną politykę. Hrabina Respektowa żałośnie usiłuje ratować resztki dawnej świetności.1) Obskurny pensjonat pani Vauquer. dlatego mieszkańcy Drozdowego Gniazda to ludzie. jak ciężkie czasy przyszły na dom (ojczyznę). że niekoniecznie trzeba mieć pałace. Pałac w Kiejdanach . Gospodarz Soplicowa. Czytelników . H. których nie stać nawet na opłacenie komornego. gdzie panuje kult narodowych pamiątek. jakich wiele było w XIX w.stąd wisiało tam wiele obrazów świętych.1) Dwór w Wodoktach jest przykładem na to. żeby być szczęśliwym..Obraz polskiego dworu po powstaniu. Ale Benedykt jest dobrym gospodarzem: ciężko pracuje.1) Dom Rzeckiego z czasów młodości. Natomiast tylko oni potrafią prawdziwie kochać i prawdziwie nienawidzić. A. przejawiającą się nadwrażliwością zmysłów. czekając na wypełnienie się testamentu dziadka. bieganiu po trawie. Stąd jedynym sposobem na utrzymanie domu w polskich rękach jest małżeństwo Dianny z bogatym Fantazym. szczęk oręża i krzyk matki. by otrzymały one dobrych i bogatych mężów. w którym takiemu parweniuszowi jak Stach Wokulski zawsze da się odczuć jego niskie pochodzenie.A. harmonia. Autorytetemjest Anzelm. marząc o koronie królewskiej. choć pali się tam ogień na kominku (symbolizujący żar uczuć). Bronte "Wichrowe Wzgórza" . Patrz: rodzina. z jego upadkiem domy i narody giną. B.Siedziba już na zewnątrz sprawia przygnębiające wrażenie. którego mieszkanki wstydzą się swego ubóstwa. W tej ciemnej. wyznaje bowiem zasadę: tym ładem (. małe dziecko. prry igle matka blada. najważniejsze sprawy związane z życiem rodziny na głowie żony (jak choćby starania o unieważnienie decyzji o wzięciu Rzepy do wojska). 4) Dom Bohatyrowiczów wypełniony pracą. że romantyczni poeci nie są najlepszym materiałem na głowę rodziny. Pani Dobrójska wychowała swoją córkę dość tradycyjnie. która żyje skromnie z dwiema córkami i marzy tylko o tym. bogate. bo w domu-pałacu Balladyny nie było miejsca dla ubogiej wdowy. Poe "Zagłada domu Usherów" . Połączenie pojęcia domu w dwóch sensach: jako rodziny i jako ojczyzny. Słowacki "Fantazy" . która sama musi dbać o wszystko. gościnny. który jest rozgrodzony i w jego granice wchodzi każdy. Trudno ją nazwać domem. prawdziwych namiętności. zarówno co do samego zamku. która też dopełni się. "goły i wesoły" dom studentów. Ojciec chleb czarny wykuwa młotem. Z. wstaje wcześnie. jego mieszkańcy dbają o mogiłę powstańczą oraz grób Jana i Cecylii (tradycja). Dom życzliwy wszystkim. Prus "Kamizelka" . Krasiński "Nie-Boska komedia" W domu hrabiego Henryka wszyscy są nieszczęśliwi: on sam opuszcza dom w pogoni za ideałami.

jak też przechodzące często oddziały wojsk rosyjskich. ranny wnuk). otwarty dla gości. w suterenie mieściły się mieszkania .S. stąd domy będą tu pokazane kontrastowo: 1) Młodość Judyma. trudno nawet nazwać domem. nie kupuje się prasy i oszczędza na wszystkim) i gdzie dewizą są słowa pani Dulskiej: na to mamy cztery ściany i sufit. czy są ludzie. chociaż gospodarz i sobie. F. Wyspiański "Wesele"Bronowicka chata jest tu symbolem całej Polski.Mieszczański dom we Lwowie (lub Krakowie.M. pragnie. 3) Żałosne domy . o których Judym wspomina w swoim wykładzie u Czernisza. stąd poszukiwanie możliwości zdobycia normalnego domu i godziwej pracy (i płacy) za granicą. dążeń.nie odnosi się. 5) Kontrastowo pokazany dom doktora Czernisza: elegancki. który nie ma własnego kawałka ziemi. Konopnicka "Miłosierdzie gminy" -Tu raczej występuje marzenie o domu. Bogumił jest człowiekiem otwartym na świat i ludzi. kiego życia (arkadyjskość). bez ojca. szacunek ludzi i zbudował domtwierdzę (symbol odnalezienia swego miejsca na ziemi). gdzie bieda i pijaństwo ojca zmuszą Sonię do prostytucji. Patrz: utopia. jaką kieruje do Boga to ta. Raj dla Urszuli był na ziemi: dom w Czarnolesie. W.Gdy świat dla lorda Jima robił się za mały. Stanie się to jednym z powodów zamordowania przez niego lichwiarki. gdzie odnalazł spokój. elegancki. Jednak nawet w takiej sytuacji powstaniec (Józef Odrowąż) znajdzie tu schronienie. ciężka praca obojga i brak przyszłości. odpowiadające pozycji społecznej mieszkańców. tu zapadają ważne dla wsi decyzje. 1) Najważniejszy we wsi jest dom Boryny. 2) Dom Wiktora: żałosne warunki mieszkaniowe. 4) Chałupa Bylicy komornika. w której gospodyni rządzi despotycznie i nie zezwala na małżeństwo Szymka. przypominające budy lub owczarnie. aby przelicytował go syn. więc nie liczy się w gromadzie. F. a palić trzeba sztachetami z płotu. sens życia znajduje w dźwiganiu zrujnowanego Serbinowa. W domu dworku mieszka tylko panna Salomea Brynicka i służący Szczepan. jak organista. ograbiony ze wszystkiego w czasie rewolucji. trafił on wreszcie do Patusanu. bo wówczas mógłby ostatnie lata życia spędzić w normalnym domu. rodzice. ani to małżeństwo nie dają jej poczucia bezpieczeństwa i szczęścia.1) Dom rodziny Baryków w Baku: zamożny przed rewolucją. by jedni żyli dostatnio. Żeromski "Wierna rzeka" Dom-dwór pokazany w szczególnej sytuacji zawieruchy powstańczej. Nie ma co jeść. do służącej). oczywiście. M. bawiąc się z wnukami. nowoczesnych idealnych. lecz u córki. 2) Dom-kamienica pani Kolichowskiej z podziałem na poziomy. pozwalającej. dostępnych dla wszystkich. Dąbrowska "Noce i dnie" W domu Niechciców w Serbinowie jest wyra źny podział ról: Bogumił pracuje. Reymont "Chłopi" . Dostojewski "Zbrodnia i kara" . 6) Równie wytworny dom doktora Kalinowicza: puszyste dywany. bankructwa finansowego) z powodu kolejnych kaprysów Emmy. w którym wszystkie sprawy skupiają się wokół Emmy: jej marzeń. kompletnie izolowany od spraw zewnętrznych. ale przeszłość i tu go dogoniła w osobie gentelmana Browna. a fakt.M. z zapracowującą się dla Cezarego matką. któryją właściwie kupił od ciotek. są dwie wersje utworu). stanu zdrowia. Źli ludzie nie mogą pogodzić się z faktem. 4) Domy robotnicze w Za głębiu.nory biedoty. kontaktach z przyrodą. brud. Z. Chata w Bronowicach pozwala chłopom i panom z miasta spotkać się tylko na czas wesela. miejsce spotkań elity. Jest to ten rodzaj domu. szczęścia szuka w pracy. Mieszkają tam dzieci razem z prosiętami. lektur i pragnień. który samotnie wychowuje wnuka. S. Stary Kuntz Wunderli. w Chłodku. Zapolska "Moralność pani Dulskiej" . gdzie panuje kult pieniądza (stąd nikt tu nie bywa. co nie przeszkadza mu cieszyć się dobrą opinią i życzliwością sąsiadów . jest powodem kłótni. a do szkoły chodził w rozklapanych pantoflach ciotki. Dlatego skok z okna znienawidzonego mężowskiego domu i śmierć stają się ucieczką. gdzie odrabiał on lekcje dopiero po wyjściu gości. Ani ten dom. aby wtasne brudy prać we wtasnym domu. kultywując tradycje żydowskie. ucząc go szacunkiem dla nauki i pracy. 3) Dom Elżbiety i Zenona: zamożny. w poczuciu niesprawiedliwości. bieda. W domu Gospodarza (Włodzimierz Tetmajer) z okazji wesela spotkali się przedstawiciele wsi i inteligencja z miasta. którą codzienne życie i status żony prowincjonalnego lekarza męczą śmiertelnie. Patrz: Polska i Polacy. Żeromski "Przedwiośnie" . 2) Dom Marmieładowa przykład krańcowo skromnych warunków życia. Dom stopniowo. dlatego musi się we wszystkim podporządkować mężowi. choroby. gdzie panuje twardy patriarchat. w Warszawie i kontrastująca z nimi wizja szklanych domów: higienicznych. kowal. gdzie na jednym tapczanie spało po pięć osób (w t ym niewidome dziecko i umierająca babka). Na piętrze było mieszkanie starzejącej się samotnej kobiety Cecylii Kolichowskiej i wychowywanej przez nią Elżbiety. M. że ciągle żyje. troszczy się o byt rodziny.brzmią pytania dziecka. Conrad "Lord Jim" . S. Stara matka jest w domu córki ciężarem. cała uwaga ojca i matki skierowana na wykształcenie syna. bo na co dzień każden sobie rzepkę skrobie. miejsce spotkań lekarzy ludzi bogatych. pozycji w miasteczku. 3) Domy ludzi w czworakach. przypominający kształtem i nastrojem trumnę. 3) Zamożne domy takich bogaczy. bogaty. 2) Chałupa Dominikowej. a inni w całkowitej nędzy. wśród bliskich. gdzie mieszkają trzydziestoletni starcy. mnóstwo antyków. Żeromski "Ludzie bezdomni" -Tytuł powieści sugeruje głównie problem bezdomności. do której przyjechała umrzeć. Przy tej okazji Wyspiański demaskuje fałszywość hasła "z szlachtą polską polski lud" (ludomania). Jedyna prośba. gdzie co innego się głosi. w domu ciotki.rudery na granicy polskiej. którzy nie muszą mieszkać w piwnicy. gdy plądrują go zarówno ukrywający się w lasach powstańcy. wystawiony przez gminę na licytację. panuje ubóstwo. M. młynarz. Runął dom i wszystko. Dostojewski "Łagodna" Bohaterka Dostojewskiego wchodzi w mieszczański dom męża-lichwiarza. na kuchennym stole.1) Młodość Zenona Ziembiewicza i dom w Boleborzy: ze zmagającą się z kłopotami matką i włóczącym się po polach ojcem. ale systematycznie ulegający destrukcji (w sensie więzi uczuciowych. często też zdradzającym matkę z wiejskimi dziewczynami. a co innego robi (cnota skarb dziewczęcia . bo nie było już dokąd uciekać.Domy są świadectwem pozycji chłopów w gromadzie. aby w niebie powstał dom kubek w kubek jak nasz czarnolaski. Konopnicka "Mendel Gdański" Dom starego Żyda. zatrudniający często ubogich chłopów. B. J. gdzie mimo początkowych starań oboje powielą schematy swoich domów rodzinnych (niestety!) S. Po raz pierwszy w życiu poczuł się bezpieczny. i domownikom skąpi. której rytm rozumie i stara się do niego dopasować. Żyje w świecie swoich myśli. S. 42 . Chałupa Macieja jest wzorcowa: dostatek wszystkiego.Polaków. M. zaś Barbara jest typową marzycielką i romantyczką. dlatego tak boleśnie odczuwa rozdźwięk między własnymi uczuciami a rzeczywistością. dlatego swój dom będzie on budował własnymi siłami przy niewielkiej pomocy Lip czan. Patrz: rodzina. Leśmian "Urszula Kochanowska" Poeta polemizuje z utartą wizją życia niebiańskiego. że Mendel jest Żydem i nie pozostawiają jego domu w spokoju (wybita szyba. G. zdominowany przez "przepychającą się przez życie łokciami" Dulską. Nałkowska "Granica" . miłość. G. Konopnicka "Banasiowa" Tytułowa bohaterka przebywa nie w swoim domu. aby pomóc Jelizawiecie Iwanownej w utrzymaniu domu.1) Pokój Raskolnikowa. co Jim tak pracowicie budował. 2) Dom-dworek w Nawłoci zjego leniwym rytmem ziemiańs-. Flaubert "Pani Bovary" Mieszczański dom doktora Bovary'ego.

gdy jego wynalazki naukowe są wykorzystywane do zabijania ludzi. dziedzina tworzenia). pisany z dala od miejsc. zmiany w rytmie dnia. trzy dni mogą oni spać w czystej pościeli. Wyjątkową pozycję zajmuje dom doktora Rieux. zdobywanie żywności. w którym mieszkasz . małżeństwo. stąd modlitwa o możliwość powrotu do tego. ten. dostają lepsze jedzenie. ponieważ potrzeba mu jej serdecznego wsparcia. Patrz: rodzina. M.miejsce spotkań więźniów z rodzinami. mrzonki o własnym domu. który też okazuje się wejściem w kolejny układ: dom. znajome. wyjściu dokądkolwiek. W takiej sytuacji dom nie może być schronieniem. Broniewski "Bagnet na broń" Dom w sensie ojczyzny.A. S. Krystyna musi je odbudować. W. Moravia "Konformista" patrz: dzieciństwo. Jest to dom bez uśmiechu. w którym by ktoś nie umarł.. 3) Obskurne domy szarych obywateli. W. pełen kolorów. J. od których bardzo trudno się uwolniĆ (jeszcze tam miesZkarrp. uciążliwa matka.wpadają w niewolę nowej formy. domena ducha. Dom na styku kultur i epok. co funkc- jonuje tujako symbol). Na obraz opuszczonego domu nakłada się reflek sja o porzuconej (może na zawsze?) ojczyźnie. Dąbrowska pokazuje dom. 2) Dom Krystyny na Husaby. chora. Garcia Marquez "Sto lat samotności" Centralnym miejscem w Macondo jest dom Buendiów. patriarchalny dom emigrantów greckich z czasów młodości Eddiego. Patrz: dworek.Jest niezadowolona z życia. zakupy. Berlioza lub dyrektora teatru Varietes. 2) Domy członków Massolitu podobnie jak członków Dramlitu. Staff "Pierwsza przechadzka" Wiersz ma charakter konsolacyjny wśród zniszczenia i ruin (po wrześniu 1939) otuchy dodaje jedynie nadzieja na własny dom.. B. To dzięki niej dom się rozrasta. córka Lavransa" . gdzie okazuje się. jak szuflada. nie chce mieć z nimi nic wspólnego (nie przyjmuje nawet koniaku od Ruth. ze służbą. Stabilności tego domu nie są w stanie złamać kolejne rewolucje i wojny oraz zmiany rządzących. M. gdzie mieszka po kilka rodzin. Profesor nie może być "dobrym Niemcem". który może ożywić materię.wszystko to pojawia się na zasadzie bolesnych wspomnień. urodą.1) Szczególne miejsce w Moskwie . S. funkcjonujący na zasadzie układów męża i żony. bo pochodzi on z okupowanej Francji). Mrożek "Tango" . W sposobie przedstawiania często wykorzystane techniki oniryczne. marzenia o niedzieli. To . nie chodzą do pracy. tylko dla "prawomyślnych" twórców). strzeżone. ajego mieszkańcy nie mają celu w życiu. G. G. dom na pokaz.jej ambicje sięgają dalej niż życie na wsi i funkcja zarządcy majątku dla Bogumiła. Dwór i cała posiadłość w ruinie.Zbuntowany Holden opuszcza szkołę. Stąd z przekonaniem wypowiadane są słowa: będziemy znowu mieszkać w swoim domu.. Złudność tej "wewnętrznej emigracji" ujawnia już samym swoim przybyciem Joachim Peters. A. K. tymczasowość warunków i egzystencji ludzi. co własne. Herling-Grudziński "Inny świat" .. najpiękniejszym trawnikiem i oryginalnymi obrazami Picassa.D. ona z niewzruszonym spokojem znosi kolejne nieszczęścia (choroba męża. wyjść stamtąd nie mogę). ciągle strapiona. Wierzyński "Droga do domu" Wiersz na pograniczu jawy i snu. Kruczkowski "Niemcy" Dom w Getyndze profesora Sonnenbrucha jest dla niego swego rodzaju twierdzą.1) Dom matki Krystyny na Jórund. stąd iluzorycznie łączy ich gra w karty. choć żyje się oszczędnie. ale to przecież cząstki życia (np. Kuncewiczowa "Cudzoziemka" Życie Róży Żabczyńskiej zdeterminowane było przez niespełnioną miłość do Michała oraz jej zwichniętą karierę skrzypaczki. gdzie przez dwa. niepowodzenia Amaranty). dziewiętnastowieczny dom kupca bławatnego. Gombrowicz "Ferdydurke" 1) Mieszczański dom Młodziaków. a walcząc z tradycyjnymi formami . Warszawa.Dom. Kapryśna Róża podporządkowuje sobie wszystkich domowników: Władysiowi chętnie wybrałaby żonę. J. Dom widziany oczami dziecka z wyraźnym podziałem ról na kobiece (codzienność. Bagatela. Łazienki . J. Białoszewski "Pamiętnik z powstania warszawskiego" Wszystkie domy w ruinie. gdzie najważniejsze miejsce zajmuje Lavrans. Dom pokazany z jego punktu widzenia (obcość znajomych mebli. 3) Dom trzeciego pokolenia . Wiktora Rubena. w którym doktor bywa tylko po to. nie mającym sobie nic do zarzucenia. Undset "Krystyna. różniących się usposobieniem. życie wśród gruzów lub w piwnicach. z usuniętą w cień matką i dorabiającym się na handlu dywanami ojcem. mają domy w piwnicach lub trafiają do domów. On jednak nie potrafił (nie chciał?) skorzystać z żadnej z moż liwości oferowanych przez młodość. L. I mąż. Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" . w której jest wiele rzeczy często niepotrzebnych. w której profesor odizolował się od świata. Dlatego po piętnastu latach wraca do Wilka. młodzi pozbawieni własnego kąta. Wszyscy więc grają tu role. nazwana "domem swidanij" . stąd tytułowa cudzoziemka tyranizuje cały dom swoimi stłumionymi kompleksami. M. bezkarnie złamane zakazy. Salinger "Buszujacy w zbożu" . wygas~e kwity. L. oczekiwanie na przyjście pana). 2) Ziemiański dom Hurleckich. odejście Aureliana. trzymany dla paru groszy sublokator.Karykatura domu w sowieckim łagrze. Dom jest miejscem wyjątkowo odpychającym (składowisko rupieci. aby je ostatecznie stracić.1) Tradycyjny.ojczyzna. a więc i cały dom jest inny. wizytówki).dom polski przepadf. nie chce słyszeć o okropnościach wojny. między domownikami brak więzi. choć tylko po to. podobnie jak jego samego. 4) Natomiast twórcy. Po odjeździe najbliższych tym boleśniejsze są powroty do codzienności. i dzieci boją się jej.Gautego i jego żony. gdzie główną rolę gra Urszula. że czas zmienił panny. kult cielesności) i męskie (świat marzeń. zagrożony inwazją nowoczesności i ekspansją tandety. jak Mistrz. najpierw jako matka. Oto życie wraca do Warszawy (kobieta sprzedająca obarzanki dzwoniące bańki z mlekiem). np. M. żeby przez kilka godzin odpocząć i zobaczyć się z matką. A. bo Erlenda nuży życie codzienne. a inne kraje są hotele. Hłasko "Ósmy dzień tygodnia" -Warszawski dom w latach pięćdziesiątych: ciasnota. którego mieszkańcom zależy na etykietce "nowoczesność". o których traktuje. w którym mieszkają trzy pokolenia. Kazan "Układ" . później babka. Wzorem dla Krystyny jest dom matki. 3) Próbą ucieczki z tego układu jest związek z Gwen. gdzie dla Krystyny nie ma już miejsca. luksusowe. wariatów. panuje tu dostatek.przykład dla całej okolicy. Szymborska "Kot w pustym mieszkaniu" Jedynym mieszkańcem po śmierci właściciela jest kot. wierszapel. a także dominowanie nad mężczyznami. gdzie te dwie postawy uzupełniają się na co dzień (swoisty dialog postaw). nie piszący "po linii". Lichodiejewa: przestronne. wzywający do obrony: kiedy przyjdq podpalić dom. dorabianie się pozycji społecznej. kuchnia. 2) Zamożny dom Eddiego Andersona z basenem.Polskę. Marcie każe zostać śpiewaczką. w której czuje 43 .Dom Gribojedowa (miejsce uprzywilejowane. w którym szanuje się odwieczną tradycję. dom . E. Prawda o tym domu i domownikach ujawnia się podczas ostatniej sceny walki Pimki z Kopyrdą. Tuwim "Kwiaty polskie" Złączenie dwóch utraconych wartości: domu rodzinnego i ojczyzny . a także oczekiwaniami wobec życia i .W zadżumionym Oranie nie było domu. gdzie również panuje wszechwładza formy. Schulz "Sklepy cynamonowe" Tradycyjny. będziemy stąpać po swych wtasnych schodach. tym razem wiel kopańskiej. stąd ucieczki w alkohol. gdzie o wszystko musi się troszczyć młoda żona. wierni sobie. ale brak jest jakiejkolwiek więzi między nimi. Iwaszkiewicz "Panny z Wilka" Dom pełen kobiet w różnym wieku. W. Camus "Dżuma" .

Drzewo funkcjonuje jako symbol: płodności.wiecznie zielony jesion podtrzymujący świat. na którym miał się powiesić Judasz (Mt. że ściany same z ziemi wyrosły. abyjedno nie patrzyło na śmierć drugiego. (przysłowie abisyńskie) * Podróży końcem jest dom. zupełnie osiwiało. ja swój domek ciasny. 5) Pod dębem także obwołano Abimelecha królem (Księga Sędziów 9. który zbudował swój dom na piasku". (pnysłowie serbskie) * Dom Anglika jest jego zamkiem. a podróżni odpoczywali w cieniu. czci. unikając spotkania z rodzicami i dla niej zrezygnuje z marzeń o życiu na odludziu i podejmie próbę nauki w kolejnym college'u. 17.zwycięży ten. (Ewangelia św. Dante Alighieri "Boska Komedia" -Dante prowadzony przez Wergiliusza. został ukarany tak. Pliniusz w "Historii naturalnej" stwierdza. że słychać było w niej echa leśne i szum drzew. Francji. w ten sposób obciążając się odpowiedzialnością za własne czyny. które ciągle drży). Ludzie łamiąc zakaz boski. gdzie oddawano im szczegółną cześć. do którego został przywiązany mitologiczny przeciwnik Apollina. wznoszono świątynie. zbawienia. psalm I. Walkę Ateny i Posejdona miał rozstrzygnąć konkurs . (pnysłowie polskie) * Dom nie na ziemi stoi. Cyprysy ozdabiały cmentarze. temu wydaje się. 3) Abraham zasadził tamaryszek w Betsabee i w tamaryszkowym gaju wzywał imienia Pana (Księga Rodzaju 11.Za pomocą kilku kresek naszkicowana sytuacja życiowa: noc. Herakles zdobył złote jabłka.. 8). 6) Kości Saula i jego synów pogrzebano pod tamaryszkiem w gaju Jabes (I Księga Królewska 30. W ich gałęziach ptaki wiły gniazda. drzewo wiadomości złego i dobrego (poniżej). Kochanowski "Na lipę" 44 . odrodzenia. 22. Mitologia . To do niej potajemnie wraca. Por. (przysłowie gruzińskie) * Już za bramą domu rozciąga się inny świat. którego obecność zapewniała nieśmiertelność. schronienia. 26) * "Kochasz ty dom. Jabłoni (podarunku ślubnego Gai dla Hery) strzegł smok oraz Hesperydy. drzewo krzyża (poniżej). Raz stanął w zawody z Marsjaszem (równie nieporównanym flecistą). dlatego bywa przedmiotem czci. ale w domu najlepiej. 13). oliwkę z Ateną. wędruje przez piekło. rodzinny dom?" (M. (pnysłowie angielskie) * We własnym domu i ściany pomagają. piękna poezji. 4) Jakub zakopał figury wszystkich obcych bogów pod dębem koło Sychem (Księga Rodzaju 35. . gałąź cofała się. Biblia . ziemia końcem życia. (Ewangelia św. (przysłowie abisyńskie) * W niezgodnym domu kury zdychają. szczupły. Świrszczyńska "Dzieci się zadziwia" . z wyjątkiem młodszej siostry. azylu. Bez zbędnego patosu komentarz lirycz ny kończący wiersz brzmi: one dopiero rankiem się zadziwią Że tak cicho zawalit się w nocy ich dom. 4) Tantal. drzewo judaszowe (poniżej). Krasicki) * "Wolnoć Tomku w swoim domku". podobny jest mężowi głupiemu. wawrzyn z Apollinem. 5). drzewo wszechświata (w mitologii skandynawskiej drzewo Igdrasil . Konopnicka) * "Miej ty sobie pałace. krzyża. ale twoja wola niech się stanie" (Łk. są suche i bez liści. 7) Sam Jahwe często porównuje siebie pod względem siły i płodności do drzewa: . że drzewa były dla człowieka pierwszymi świątyniami. (pnysłowie serbskie) * "Który słucha tych słów i czyni je. (ST)-drzewo wiadomości złego i dobrego (Księga Rodzaju 2. (I. śpiące dzieci i odchodzący po cichu ojciec. w sztuce średniowiecznej krzyż przedstawiano jako żywe drzewo wypuszczające gałęzie i liście.Roland jako wzór rycerza i chrześcijanina w momencie śmierci zostaje uwznioślony. stąd jest to drzewo. lecz na niewieście. W innej wersji -zamienieni w dwa drzewa: dąb i lipę splecione konarami. utracili swoją niewiedzę: zaczęli odróżniać dobro od zła.się źle. sosny z Korą-Persefoną. niektórzy teologowie chrześcijańscy uważali je za przeciwstawienie drzewa wiadomości dobra i zła. że wyrasta z ciała olbrzyma Imira. zwłaszcza jako połączenie podziemnych sił (korzenie) i niebiańskich sfer (korona) z życiem ziemskim (pień). Włoszech drzewo sadzone przez ludność jako symbol wolności. gdzie drzewo. W swoim rodzinnym domu też nie ma nikogo. Dąb łączono z Zeusem. Rozumiane często jako oś świata. 2) Drzewo życia (Księga Rodzaju 2. 9). Było to spełnienie ich prośby. A. topole z Heraklesem. że drzewa i gaje były miejscem zamieszkania bóstw. 9) rosło w biblijnym raju. cedr i orzech z Artemidą. 6) Herakles wśród swoich dwunastu prac miał też zerwać złote jabłka z ogrodu Hesperyd. 3) Atena walczyła z Posejdonem o miasto Ateny. których kora służy jako pożywienie harpiom. Tu spotyka dusze samobójców. 5) Apollo uchodził za doskonałego muzyka. Wyróżnia się: drzewo życia (poniżej). odrodzenie duchowe: "w nowym Jeruzalem na środku ulicy i po obu stronach rzeki drzewo rodzące dwanaście razy (. mądrości. (przysłowie greckie) * Kto domu nie budował. wszakże nie moja. Wszelkie drzewa. Symbolizowały u Greków drzewo życia. zwycięstwa życia nad śmiercią. 2). Bogowie uznali. symbolizowały żałobę i świat podziemny.symbol ofiary odkupienia. Apollinowi przyznano pierwszeństwo. 4). kiedy kobieta hula. inne wersje podają. nie jest wspaniały. a nie czyni ich. miłości. 2) Filemon i Baucis dwoje staruszków. stąd np. wierzono. zamienione w nagie. 39-42). Gra Marsjasza była tak piękna.) a liście drzewa służą do uzdrawiania narodu" (Apokalipsa 22.. 3).1) Na Górze Oliwnej w gaju oliwnym Jezus modli się do ojca: "Ojcze. kto podaruje miastu cenniejszy dar. że pewnego dnia wrośli w ziemię jako dwa drzewa złączone ze sobą pniami. który zakpił sobie z bogów. (pnysłowie koreańskie) Drzewo/drzewa Drzewo/drzewa Jako najpotężniejsza roślina symbolizuje w wielu religiach istoty boskie. Prawda. Chłopiec umarł i wtedy "wielki płacz ozwał się z głębi lasów i gór". 24) * "Który słucha tych słów. jeśli chcesz oddal ode mnie ten kielich goryczy. (ponekadło ludowe i początek bajki A. Biblia (NT). nimf (driad). ale dumny bóg chciał jeszcze ukarać Marsjasza: przywiązał go do drzewa i żywcem obdarł ze skóry. które mijają w piekle. mirt z Afrodytą. wyrażając w ten sposób współczucie i ból całej przyrody oraz niezgodę wobec okrucieństwa boga. Mateusza 7. który zbudował dom swój na opoce". że wtrącono go do Tartaru i skazano na cierpienie bez końca (męki Tantala): skazaniec czuł głód i pragnienie. wiersz Herber ta pt. drabiny do nieba. bowiem miasto dostało od niej drzewo oliwne.~jestem jak cyprys zielony. za co zostali nagrodzeni tym. dzięki mnie wyrośnie tutaj owoc" (Proroctwo Ozeasza 14. gdy jednak wyciągał rękę po jabłko. drzewo wolności (w USA. równości po zwycięskich wojnach o niepodległość obwieszane narodowymi flagami i emblematami). które rośnie nad strumieniem. (przysłowie bułgarskie) * Dom bez książek. umiera na wzgórzu (co ma przywodzić na myśl Golgotę) pod sosną (co symbolizuje drzewo krzyża). "Apollo i Marsjasz". Fredry) * Nie istnieje dom. podobny jest mężowi mądremu. oznaczające życie. 2) Drzewo judaszowe (judaszowiec o kwiatach różowopurpurowych. 3) Drzewo krzyża . ale własny". J. ofiary. Pieśń o Rolandzie" . opowiadając sobie historię o niegościnnych mieszkańcach i pobożnych staruszkach.1) Grecy wierzyli. długowieczności. którzy przyjęli gościnnie Zeusa i Hermesa. Bóg nie pozwolił spożywać z niego owoców. 8) Człowiek bogobojny porównany jest do drzewa.1) Drzewo pojawia się wiele razy i w różnych funkcjach. z kim mógłby porozmawiać. bezlistne drzewa. 4) Drzewo życia. więc ma wiecznie zielone liście i wydaje owoce (Księga Psalmów. 33). Mateusza 7. że dar Ateny jest cenniejszy. * Wszędzie dobrze. to dom bez okien. 6). że chodzi o figowca lub osikę. bogowie bowiem dzielili między siebie miasta i wyspy.

W niezwykłej scenerii (noc. widzi. skupienia. J.Tarłowskiego i przywiązały się do niego.(Gościu siądź pod mym liściem) . Żeromski "Ludzie bezdomni" -Tytuł ostatniego rozdziału brzmi "rozdarta sosna". Na przykładzie drzewa widać nieprzenikalność. ogrom materii.III .m jaworem. z kwiatów zaś pszczoły zbierają miód. Limba jest tu świadectwem dawnej potęgi i mocy. Drzewo zostało tu upersonifikowane: patrzy z godnością. Uwolni go dopiero Prospero. Zgodnie z konwencją sentymentalną.K. pokonanej jednak przez przyrodę i czas. młodego chłopca . gardzi światem wrogów. spokój. W. Goethe "Król olch" . bo br ak jej pędu życia. który swoją grą potrafił poruszyć drzewa w lasach. Wyraźne skontrastowanie samotnej. że to dla Julietty. odpoczynek). którego wnętrze było zamieszkane przez różne zwierzęta. H. w jego konarach gnieżdżą się ptaki. Olb rzymi baobab pozwolił im przeczekać porę deszczową. Sienkiewicz "Ogniem i mieczem" Longinus Podbipięta.Orzeszkowa "Nad Niemnem" Drzewa. Przez dwanaście lat Ariel pozostanie tam uwięziony. podnoszą urodę tego miejsca. Symbol rozdartej sosny uruchamia wiele znaczeń: samotny dramat doktora Judyma. zabawę. Cała przyroda traktowanajest jak żywy twór.obrońcę wiary. I tak np. która została nazwaną Krakowem. niecodzienność. Staś oczyścił wnętrze drzewa i urządził dla wędrowców siedzibę złożoną z dwóch pomieszczeń. księdze opis lasów litewskich.W brzozowym lesie obok leśniczówki znajdują się groby. która przegrywa. Asnyk "Limba" . aby na koniec tych rozważań Tadeusz mógł retorycznie zapytać: czyż nie piękniejsza nasza poczciwa brzezina? J. tragedię i cierpienie odtrąconej przez Judyma Joanny.Bohaterem lirycz nym wiersza jest górska limba wypierana w coraz wyższe partie gór przez panoszące się na dole świerki. jak też mogiłę powstańczą. pojawia się też wspomnienie Orfeusza jako prapoety i arcymuzyka. który wabi go do swego świata.) jako kobieta mała. dumnej i wyniosłej limby z pospolitością i malodusznością świerków każe rozumieć tę sytuację symbolicznie: jako metaforę losu jednostki wybitnej (skazanej na pewną śmierć) w zetknięciu z tłumem i przeciętnością. To las jest głównym bohaterem noweli. 45 . a lewy zostal na twardym gruncie (. który potem szlachci pańskie stoty. Myśląc o zbliżającej się porze deszczowej. umilające życie swym śpiewem. tworzą jakby sklepienie świątyni: pod ciemnq kolumną splecionych ze sobą jodet. cierpiąc straszliwe męczarnie. Męczeńska śmierć Longinusa jest stylizowana na śmierć pierwszego chrześcijańskiego męczennika. który tu symbolizują cyprysy (zrozumienie.Pod modrzewiem spotyka się prosty chłopiec (strzelec) i wodnica (Świtezianka). w brązie zachodu kute wieczor nym promieniem lub odziane w ciemność zmierzchu. brzydka. co pozwala im twierdzić. który ciągle kontaktuje się z człowiekiem i przemawia do niego (nie wszyscy jednak mogą tę mowę zrozumieć). L. cyprys dlugi. a jednocześnie zadającej ból sobie i ukochanej kobiecie. które dostarcza ludziom cienia. że nawet niebo współczuje kochankom. Tu co noc mówią sobie czułe słowa. co zdaje się być drzewem nie smutku. Polskie drzewa są przeciwstawione gatunkom obcym (cytryna karlica z złocisty~mi gałki (. Kasprowicz "Krzak dzikiej róży w Ciemnych Smreczynach" W utworze zostały przeciwstawione dwie roś liny: krzak dzikiej róży i limba. To one rozumieją tragedię kochanków i wierzą. C. pochyla się. Pan Tadeusz" W . które tu ma przywodzić na myśl drzewo krzyża. Symbolizuje śmierć. kochanka z malżonkiem swym grabem. wyjątkowości. A. splatając się u góry gałęziami.W. a koszyk z malinami strzaskała o drzewo. matrony topole. spróchniałe drzewo o niesamowitych kształtach.W wierszu świat ludzi (racjonalny. F.Jest pochwałą zalet drzewa. slupem padającego od nich cienia okryty. że dla Romea ta łza znad planety spada i groby przecieka. Jej cicha i milcząca obecność obok pięknej i witalnej róży przypomina o nieuchronności przemijania. nie godzącej się na świat pełen niesprawiedliwości i krzywdy. trzeba tylko umieć tego słuchać. obiecując barwne życie. wspiera się. Każda z roślin symbolizuje inne cechy i inną postawę wobec świata. a sama sosna została przedstawiona następująco: oberwana ziemia ściągnęla w glębinę prawy jej korzeń. Tu podkreślona harmonia między człowiekiem a naturą. niż wysokie drzewa? J. wiatr) pędzi na koniu ojciec z chorym dzieckiem w objęciach. E. Staff "Wysokie drzewa" Piękny opis krajobrazu o źachodzie słońca.Zła czarownica Sykorales zamyka nieposłusznego jej duszka. Szczepana oraz na śmierć Rolanda .. dlatego zostanie srogo ukarany i dusza jego na wieki będzie jęczeć pod tym modrzewiem. Kochanowski "Na lipę" (Uczony gościu) .W swojej wędrówce dzieci dotarły do olbrzymiego baobabu. Po to. Nad mogiłą drzewa. nieczuły) jest przeciwstawiony światu przyrody. jak on list mój zielony). Szekspir "Burza" . Sienkiewicz "W pustyni i w puszczy" .) kurhan. tajemniczego piękna: Jan mial postawę czlowieka. wychodzący po pomoc z oblężonego Zbaraża. Na lipę" (Przypatrz się gościu. W mijanej starej wierzbie ojciec widzi tylko pokraczne. Ariela. J. dąb wlożywszy pięć wieków na swój kark garbaty. których bliskość wpływa na życie Bolesława i jego córki. natura miała być świadkiem przeżyć bohaterów.: brzoza biala. w rozłupanej sośnie. bohatera podchodzącego do życia maksymalistycznie i idealistycznie. współodczuwanie). Jednak jej nie dotrzyma. stąd apostrofa do gościa: ale mię raczej daruj rymem pochwalnym. I oto drzewo stało się świadkiem sceny zazdrości: Laura porwała wieniec z róż. Broni się dzielnie. otaczające zarówno mogiłę Jana i Cecylii.. lecz bogata. H. strzegą powstańczej mogiły. pustka.. Orzeszkowa "Gloria victis"Drzewa w lesie przechowują pamięć o tragicznych zdarzeniach walk powstańczych i bohaterstwie ludzi.. tu przyklęknąwszy. wznosil się niewysoki (.Podobne zalety drzewa (cień. dra' mat samotnej jednostki.. Wiara w nieśmiertelność poezji pociąga za sobą chęć uwiecznienia w niej szczególnie cennych i godnych tego rzeczy. jednak Filon postanowił sprawdzić uczucia Laury i ukrył się w zaroślach. chudy. Drzewa. lecz nudy.W sentymentalnej sielance tytułowi bohaterowie wyznaczyli sobie spotkanie pod umówion~. cienki. upamiętniają męczeńską śmierć powstańca. Iwaszkiewicz "Brzezina" . niezłomnego rycerza. zostaje napadnięty przez Tatarów. które w plastyczny sposób zostały tu zantropomorfizowane: drzewa i krzewy liśćmi wzięly się za ręce jak do tańca stojące panny i młodzieńce. stanowiące jego główny element. E. natomiast chory syn dostrzega w nim króla Elfów. woli walki. J. A. i wpatruje się w oltarz. tworzą wokćł grobów niezwykłą atmo sferę podniosłości.) pień rozszarpany ociekal krwawymi kroplami żywicy. Drzewa powtarzają piękną historię przyjaźni Tarłowskiego i Jagmina.. A. Pod tym samym drzewem Filon znajdzie martwą Alinę i zakocha się w niej. Karpiński "Laura i Filon" . W opisie obu tych bohaterów lirycznych (upersonifikowanych) kryją się głębokie znaczenia. Sosny szepczą historię sprzed wielu lat. umiera przeszyty strzałami pod drzewem. stąd retoryczne pytanie otwierające i kończące wiersz: cóż jest piękniejszego. J. S. Drzewa bardzo polubiły młodego powstańca. św. Upersonifikowane cyprysy nie podchodzą do świata "uczenie". hermetyczność światów obu bohaterów. młodzieniec złoży swej ukochanej przysięgę wierności. Podobnie por. jarzębiny ze świeżym pasterskim rumieńcem. Norwid "W Weronie" . z wy szczególnieniem gatunków drzew. Mickiewicz Świtezianka" . Mickiewicz . Kochanowski . który stanąl na progu kościola. Słowacki "Balladyna" Przemieniony przez Goplanę w drzewo Grabiec stanie się mimowolnym świadkiem zbrodni Balladyny. brzydotę (drzewo spróchniałe).

Dąb obumiera jesienią (opadające liście). która ma moc utrwalania ludzi i rzeczy (tu: drzew antycznych i rodzimych). (przysłowie niemieckie) * Na pochyłe drzewo i kozy skaczą. Człowiek w swej wędrówce przez życie spotyka innych ludzi. (przysłowie mongolskie) * Drzewo. Baczyński "Byłeś jak wielkie. może z żonką. dworek wiejski w Krakowskiem.Po licznych wojnach Pasek porzuca służbę w wojsku i osiada w swoim majątku. gdzie człowiek z dala od świata może pędzić ciche i spokojne życie w zgodzie z rytmem natury.na wzór Horacego nie pożąda bogactwa ani marmorowych pałaców. ale pragnie cichego i spokojnego życia. więc korzenie potężnych drzew stanowią dla niej zagrożenie. ani złego.Iłłakowiczówna "Rzeź brzóz" Drzewa są tu pokazane jako istoty żywe (brzozom siekierą żyly otworzę. lasy . człowiek nie może pogodzić się ze śmiercią. (Ew.Biel brzóz może być też kojarzona ze śmiercią. rdzeń). jarzębiny. by doprowadzić do jego zagłady. Po latach i wielu doświadczeniach (godzina trudna) zaczął je postrzegaćjako składniki nadwiślańskiego pejzażu (w antycznej dojrzeć topoli rzecz nadwiślańską). pod którym stoją tłumy". Broniewski "Brzoza" Wiersz napisany po śmierci córki poety . Ale tak jak odżywa poranione drzewo. z których można strącić owoce. baobaby będąjej wrogami. Mały Książę systematycznie je wyrywa.Anki. (przysłowie arabskie) * Drzewo sławi się owocami. W. W.) cieśle orać i ryć (.smutku zielone). Docierając do tajemnic przyrody (krew. J. okres dojrzały: w nagrzane slońcem południe rodzi. Kochanowski "Na dom w Czarnolesie" . A. Tutaj wreszcie wychowuje swoje potomstwo na ludzi poćciwych. czujące. de Saint-Exupery "Mały Książę" . ozdobą narodu . śmierci. teoria jest szara. który się nie myli.. trwania. 43~6) * "Życzenie spełnione jest drzewem życia". złość. * Człowiek. K. J. co go kształtuje. krzaczki ochędożyć. Przerwa-Tetmajer) Dworek Dworek . które się nie pali .. destrukcję. św. Baczyński . bogatej. ginących od śmiercionośnej piły może przywodzić na myśl los pokolenia. Broniewski "Dąb" . którym należy się przeciwstawiać. mały dwór. podkreślając niepowtarzalne piękno każdego z drzew (jarzębina dla drozdów dzwoniących i szpaków. W przeciwieństwie do bogatych rezydencji magnackich. osocze. Drzewo jest świadkiem rozpaczy ojca. odporności. starość: porywczym rękom wiatru oddaje liści sierśc~. Tutaj zażywa radości pracy na roli. Twardowski "Drzewa nie wierzące" . gniazdo ojczyste. J. W baśni "Krzak jałowca" matka pochowana pod jałowcem przywraca za pośrednictwem rośliny życie zabitemu przez macochę synowi. Twardowski "Drzewa" Podmiot mówiący w wierszu zwraca się do brzozy. A. W baśni o Kopciuszku zasadzona ręką sieroty gałązka leszczyny rozrasta się na grobie jej matki do potężnego drzewa. Drzewom jest być może łatwiej. co swojskie i rodzime. Łukasza 6. Drzewa nie muszą się uczyć religii. która takim cieniem kładzie się na rzeczywistość żyjących. niełatwo się łamie. Wiersz jest poetycką wypowiedzią na temat istoty człowieczeństwa: w czasie każdej życiowej "zamieci" trzeba znaleźć w sobie tyle siły. W. Tytułowe drzewa zostaly tu zantropomo~zowane (liście jak oczy. niepotrzebne gałqzki obcinać. J. M. (Ks. olchy. (przysłowie chińskie) * Nie wszyscy ludzie sąpodobni do drzew (przysłowie cygańskie) * Drzewo owocorodne poznaje się po kwiatach. mój bracie. które by rodziło złe owoce. K. która w utworze jest symbolem smutku. stare drzewo.Nurt ten często zwany jest także dworkowym. Drzewa występują też w wielu baśniach. Jest liryczną rozmową z brzozą. nieśmiertelności poezji. (K. a tylko te.spokojne i pogodzone z prawami natury .:' Stylizując swój wiersz na przypowieść biblijną. brzoza nazbyt wieśniacza aby rosnąć w mieście. Mateusza 12. ciachnę przez cialo)..przeżywa wszystkie etapy życia (młodość: pnie się wzwyż.Wiejski dworek jest miejscem. Tutaj. Pasek "Pamiętniki" . kruchości. Mickiewicz) * "Dnewa umierają stojąc" (A. Idę sobie zamaszyście i opada ze mnie życie jak jesienne liście zestawienie życia drzewa z losem człowieka. które spełnia wszystkie życzenia Kopciuszka. W baśniach drzewa często pełnią funkcje magiczne. porównuje Baczyński naród polski do starego drzewa.Są one w wierszu jednym z elementów pięknej. zaborczość. H. otoczony szacunkiem ludzi. o domowe drzewa!" (A. Braci Grimmów. ale też bezradnego poety. a swoim pięknem sławią jego potęgę. ulega uczuciom (miłość. zielone zaś jest życia drzewo złote". tak i naród zmartwychwstanie jak Bóg z grobu. utożsamianej z wartościami narodowymi. które jęli (. Świat w swej różnorodności kształtu i wielości barw jest piękny. 46 . wrażliwe. W XIX i XX wieku staje się symbolem tej kultury. (przysłowie azerskie) * Jedno drzewo nie tworzy lasu."Drzewa" Wiersz z 1941 r.mędrcy. szczepków naszczepić.K. Gdy z ziarenka wykiełkuje róża. Symbolizują one w utworze zło. po ogródkoch sobie chodzić. drobne drzewka rozsadzić. znaleźć odpowiednie słowa do wyrażenia zachwytu nad pięknem świata (może te lekkie z żywego drzewa slów mnie nauczcł.Ch. rozkład. ponieważ jego twórcy to zwykle średnia szlachta zamieszkująca w wiejskich dworkach. (przysłowie japońskie) * Ozdobą gór są drzewa. drzewo. najczęściej z gankiem od frontu. akacji jak do swoich bliskich. aby trwać jak dąb. który bezskutecznie próbuje znaleźć odpowiednie słowa do wyrażenia swojego bólu.K. który . K. gdy przypadnie wiosna. (prcysłowie abisyńskie) * Mądry i głupi nie widzą tego samego drzewa.Wiejski dom. trwoga). 12) * "Z owoców poznaje się drzewo". rzadziej miejski.Obok innych symboli występują tu baobaby rosnące na planecie B-612. bo samym swym istnieniem dają świadectwo wielkości Boga.in. W Polsce kojarzony zwykle z kulturą szlachecką. Ważyk "Gdzie sosna wielka" -Dwa drzewa: sosna wielka i biała topola długo funkcjonowały w świadomości mówiącego jako elementy krajobrazu z ody Horacego (lacińska sosna i antyczna topola).) rylcem u korzeni. z czeladką po sadkoch.. różnorodnej w swych formtach natury. Dla pisarzy tego nurtu dworek jest symbolem ich swobód. często staje się twierdzą w walkach z sąsiadami.Refleksja nad biologicznym trwaniem drzewa. które . Jego siedziba.Drzewo jest tu symbolem mocy. mszyce pozbierać. utożsamianyjest z tym.. Podkreślenie trwałości i żywotności horacjańskich motywów. (J. a człowiek pracą. jest symbolem umiarkowanych pragnień poety. olcho co jedna masz przy liściach szyszki). by odrodzić się wiosną. gdyż bujny temperament Paska bywa przyczyną licznych procesów (m. Przypowieści 13. jak do braci i sióstr (element franciszkański). które by rodziło dobre". (przysłowie angielskie) * Nie obrzuca się kamieniem drzew jałowych. zostaje skazany na infamię). . bo zbudzą się wiosną do nowego życia. siły. delikatności. co skrzypi. (przysłowie polskie) * "Ja ileż wam winienem. które musiało dorosnctć do trumny. św. zagrożenie.Niewielki dom mieszkalny wiejski.nie istnieją. stąd los dorodnych młodych drzew. Nurt ziemiański w literaturze XVII w. Casona) * "Wszelka. Goethe) * "Nie ma drzewa dobrego. wszystko ma w nim swoje miejsce (brzoza na wsi) i swoją funkcję (glogu co chronisz gajówkę). np. poeta może nauczyć się mówić o świecie. 33) * "Sztukajestjako drzewo słodkim okryte owocem. tryśnie krew dojrzala. staje się nieraz twierdzą. Poświatowska "Dlaczego nie drzewem" . Rej "Żywot człowieka poczciwego" . Obrazowanie w utworze jest bardzo drastyczne. który stracił dziecko. których mi trzeba). która jest doskonałym dziełem Boga. wyrażający katastroficzne nastroje pokolenia. Planeta jest mała. ale boli. (Ew.

Tutaj wreszcie wychowuje swoje potomstwo na łudzi poćciwych. odporności. może z żonką. które by rodziło złe owoce. mały dwór. Tutaj zażywa radości pracy na roli. W przeciwieństwie do bogatych rezydencji magnackich. ale boli. W. mszyce pozbierać. jest ostoją polskości i dobrych szlacheckich tradycji. Krasicki "Zona modna" Wiejski dworek pana Pietrą po przyjeździe "żony modnej" zostaje poddany gruntownym zmianom. który się nie myli. (przysłowie mongolskie) * Drzewo.Refleksja nad biologicznym trwaniem drzewa. rzadziej miejski. którą Rzewuski ujmuje jako jedyną prawdziwie polską. 12) * "Z owoców poznaje się drzewo". (przysłowie niemieckie) * Na pochyłe drzewo i kozy skaczą. Drzewa występują też w wielu baśniach. św. Pasek "Pamiętniki" . To w dworkach litewskiej szlachty budzi się sprzeciw wobec rosyjskiego protektoratu i króla narzuconego przez Katarzynę II. (Ew. trwania. Dąb obumiera jesienią (opadające liście). lecz podmurowany. gdy starzec dowie się o romansie swojej młodej żony z synem Kossakowskiego. Rej "Zywot człowieka poczciwego" . (przysłowie abisyńskie) * Mądry i głupi nie widzą tego samego drzewa. zgola przeszedl (.Drzewo jest tu symbolem mocy. Słowacki "Horsztyński" . Aby dwór utrzymać w polskich rękach. ponieważ jego twórcy to zwykle średnia szlachta zamieszkująca w wiejskich dworkach. Wnętrze siedziby Sopliców wskazuje. 43~6) * "Życzenie spełnione jest drzewem życia".) warszawskie palace. św.Nurt ten często zwany jest także dworkowym. które się nie pali . ulega uczuciom (miłość. często staje się twierdzą w walkach z sąsiadami. (K. że szanują oni tradycje narodowe.Czas pobytu na wsi ukazuje autora jako skrzętnego gospodarza i dobrego męża. Słowacki "Fantazy" .. Mateusza 12. trwoga). Poświatowska "Dlaczego nie drzewem" . hrabia Respekt.spokojne i pogodzone z prawami natury . jarzębiny. gdzie człowiek z dala od świata może pędzić ciche i spokojne życie w zgodzie z rytmem natury. Ogród. olcho co jedna masz przy liściach szyszki). Przypowieści 13. rury od kaskad wodnych pordzewiały. który był kiedyś ogrodem angielskim. H. które spełnia wszystkie życzenia Kopciuszka. Drzewa nie muszą się uczyć religii. za bogatego obieżyświata. Krasicki "Żona modna" - Wiejski dworek pana Pietra po przyjeździe "żony modnej" zostaje poddany gruntownym zmianom. ozdobą narodu . staje się nieraz twierdzą. (przysłowie angielskie) * Nie obrzuca się kamieniem drzew jałowych. z czeładką po sadkoch. Broniewski "D~. mój bracie. (Ks. H. okres dojrzały: w nagrzane słońcem południe rodzi. co skrzypi.Niewielki dom mieszkalny wiejski. człowiek nie może pogodzić się ze śmiercią. dworek wiejski w Krakowskiem. Człowiek w swej wędrówce przez życie spotyka innych ludzi. Twardowski "Drzewa nie wierzące" . Idę sobie zamaszyście i opada ze mnie życie jak jesienne liście zestawienie życia drzewa z losem człowieka. Diannę. która jest doskonałym dziełem Boga. otoczony szacunkiem ludzi. Czas pobytu na wsi ukazuje autora jako skrzętnego gospodarza i dobrego męża.. gdzie wprowadza on w życie to wszystko.W skromnym dworku mieszka stary i ślepy konfederat barski. utożsamianej z wartościami narodowymi. co swojskie i rodzime. A. szczepków naszczepić. drobne drzewka rozsadzić. (przysłowie japońskie) * Ozdobą gór są drzewa. po ogródkoch sobie chodzić. W Polsce kojarzony zwykle z kulturą szlachecką. by odrodzić się wiosną. pod którym stoją tłumy". (przysłowie chińskie) * Nie wszyscy ludzie są podobni do drzew (przysłowie cygańskie) * Drzewo owocorodne poznaje się po kwiatach. brzoza nazbyt wieśniacza aby rosnąć w mieście.Były marszałek powiatowy. które .Wiejski dom. czego nauczył się na Nipu. J.nie istnieją. który próbuje pokrzyżować plany zdrajcy. o domowe drzewa!" (A. Twardowski "Drzewa" Podmiot mówiący w wierszu zwraca się do brzozy. W baśniach drzewa często pełnią funkcje magiczne. ale pragnie cichego i spokojnego życia. Mickiewicz) * "Drzewa umierają stojąc" (A. niełatwo się łamie.b" . bo zbudzą się wiosną do nowego życia. olchy. Scudzoziemszczała. Casona) * "Wszelka.. bogatej. . I. a tylko te. mieszka z żoną i dwiema córkami w podupadłym dworku na Podolu. het mana Kossakowskiego.W opowieści o tragicznych losach braci Strawińskich wiejski dworek utożsamiony jest ze szlachecką tradycją. (przysłowie polskie) * "Ja ileż wam winienem. aby trwać jak dąb. 2) Wiejska siedziba Doświadczyńskiego po jego powrocie do kraju staje się miejscem. Goethe) * "Nie ma drzewa dobrego.) warszawskie pałace. który . drzewo. np.mędrcy. wszystko ma w nim swoje miejsce (brzoza na wsi) i swoją funkcję (głogu co chronisz gajówkę). hrabiostwo postanowili wydać starszą córkę.przeżywa wszystkie etapy życia (młodość: pnie się wzwyż. Tutaj. J. co go kształtuje. Krasicki "Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki" 1) Dworek rodziców Doświadczyńskiego jest ostoją obskurantyzmu i źle pojmowanych tradycji sarmackich. a człowiek pracą. W baśni "Krzak jałowca" matka pochowana pod jałowcem przywraca za pośrednictwem rośliny życie zabitemu przez macochę synowi. 33) * "Sztukajestjako drzewo słodkim okryte owocem. które by rodziło dobre". (Ew. teoria jest szara. teraz zarastają chwasty. (przysłowie azerskie) * Jedno drzewo nie tworzy lasu. siły. Jego siedziba. Dla Mickiewicza Soplicowo staje się sym bolem szczęścia lat dziecięcych i utraconej ojczyzny. akacji jak do swoich bliskich.. bo samym swym istnieniem dają świadectwo wielkości Boga. I. M. J. obojętna na losy kraju arystokracja zamieszkuje wspaniałe wielkomiejskie pałace. Kochanowski "Na dom w Czarnolesie" . jest symbolem umiarkowanych pragnień poety. W baśni o Kopciuszku zasadzona ręką sieroty gałązka leszczyny rozrasta się na grobie jej matki do potężnego drzewa. (przysłowie arabskie) * Drzewo sławi się owocami. W XIX i XX wieku staje się symbolem tej kultury. Łukasza 6.Ch. Ow dworek stanie się świadkiem jego samobójstwa. * Człowiek.Są one w wierszu jednym z elementów pięknej. gdy przypadnie wiosna. a swoim pięknem sławią jego potęgę. różnorodnej w swych formach natury.na wzór Horacego nie pożąda bogactwa ani marmorowych pałaców.Wiejski dworek jest miejscem. Stracił cały swój dawny sarmacki charakter. Rzewuski "Listopad" . Jego wygląd stał się wzorcem polskiego dworku. jak do braci i sióstr (element franciszkański). niepotrzebne gałązki obcinać. gniazdo ojczyste. J. W.in. (J. złość. Stracił cały swój dawny sarmacki charakter. z drzewa. Świat w swej różnorodności kształtu i wielości barw jest piękny. najczęściej z gankiem od frontu. zgoła przeszedt (.Po licznych wojnach Pasek porzuca służbę w wojsku i osiada w swoim majątku. krzaczki ochędożyć. J. Nurt ziemiański w literaturze XVII w. gdyż bujny temperament Paska bywa przyczyną licznych procesów (m. I. zostaje skazany na infamię). Horsztyński. hrabiego 47 . starość: porywczym rękom wiatru oddaje liści sierśc~. Wiersz jest poetycką wypowiedzią na temat istoty człowieczeństwa: w czasie każdej życiowej "zamieci" trzeba znaleźć w sobie tyle siły. Drzewom jest być może łatwiej. z których można strącić owoce. utożsamianyjest z tym. Dla pisarzy tego nurtu dworek jest symbolem ich swobód. zielone zaś jest życia drzewo złote". Pczerwa-Tetmajer) Dworek Dworek . Mickiewicz "Pan Tadeusz" Dworek w Soplicowie. Braci Grimmów. podkreślając niepowtarzalne piękno każdego z drzew (jarzębina dla drozdów dzwoniących i szpaków. J. ani złego.

Niezdołach. jaka dzieli biedną guwernantkę od potomka magnackiej rodziny.1) W wiejskim domu w Wilku spędzają wakacje wszystkie panny. które początkowo Gustaw uważa za wyjątkowo nudne. gdzie żyją aferzyści w stylu Połanieckiego czy Maszki. do którego przenosi się stary Borowiecki po sprzedaniu majątku na wsi. nowoczesny. S. wszystko było tak dobrze i tak się wszystko popsuło.S.1) Sielskość i spokój życia w dworku ojca Karola Borowieckiego stanowią całko- wite przeciwieństwo brutalnych praw rządzących egzystencją w Łodzi. Sienkiewicz "Rodzina Połanieckich" .Dla Marka Czertwana opieka nad majątkiem i siedzibą rodu Orwidów jest spełnieniem obowiązku nałożonego przez ojca.Fantazjusza. S.1) 48 . jak mówi Oleńka. znajdzie go zupełnie zmienionym przez obecnych właścicieli. Kiedy pan Stach będzie chciał uszczęśliwić żonę i podziękować za urodzenie dziecka. i uratowanego przez nią powstańca. J. H. zacisznym. gdzie przeżyła najszczęśliwsze chwile swojego życia. Wyspiański "Wesele" . Niestety. Powrót do wiejskiego dwor ku staje się w powieści symbolem powrotu do szlacheckich tradycji ziemiań skich. Samozwaniec "Na ustach grzechu" . M. Irena. 2) Opis życia w Nawłoci staje się dla Żeromskiego pretekstem do pokazania lekkomyślności i niefrasobliwości ziemiaństwa. co przeżył przed laty. choć skromny. ale w wystroju weselnej izby można odnaleźć wiele elementów typowych dla szlacheckiego dworku: ztożone w krzyż szable. ponieważ tu mieszka jego ukochana Halszka.Akcja dramatu toczy się w bronowickiej chacie. skończy się. torba skórzana. "Hania". jest enklawą dobra i elementarnych wartości w zdeprawowanym świecie goniącym za zyskiem. M. Witkiewicz "W małym dworku" . jakie dotąd pędził z przyjaciółmi. Sienkiewicz "Stary sługa". nie zniszczone przez nowoczesność tradycje i zwyczaje. ale gospodarzem. które stały ~fę już w większości zamężnymi kobietami. On decyduje o wszystkim i jego decyzje nie pod legają żadnej dyskusji. Matrymonialne zabiegi trzech kobiet zamienią siedzibę mężczyzn w prawdziwe pole bitwy o zachowanie kawalerskiej wolności. że pan Andrzej wstawiał się za nimi do księcia. Kiedy z Ameryki powróci do kraju dziedziczka majątku. Tutaj też Wołodyjowski i inni uwolnieni z rąk Janusza Radziwiłła oficerowie dzięki panu Zagłobie dowiedzą się. Jestjednocześnie ów dworek ostoją szlacheckiego humoru i dobrodusznej kpiny. by odebrać piękny legat w postaci Oleńki. wiejska siedziba stanie się miejscem nader interesującym. jaki pokazuje literatura. ukazuje przepaść. odkupi jej właśnie Krzemień. jakie spotkało Wołodyjowskiego i stąd pan Andrzej wyruszy. By go zadowolić. Polaka Henryka i Tatara Selima. bo tu dokona się rzeź kniaziów Kurcewiczów i ich matki. ordynata Michorowskiego.I. wypełnionej pracą egzystencji Bohatyrowiczów. 2) Dworek Ketlinga stanie się siedzibą Zagłoby i Wołodyjowskiego na czas konwokacji.Dom modrzewiowy wiejski staje się w wierszu Norwida symbolem tradycji narodowych. M. by utrzymać siebie i dzieci. M. gdzie zachowały się jeszcze dawne. S. Dąbrowska "Noce i dnie" . Sienkiewicz "Ogniem i mieczem" . poszukując miejsc. gdzie Kirłowa boryka się z trudami codziennego życia i pracuje. 2) Dworek. syna arystokratycznego rodu. E. S. a czas wszystko zmienił. A. "Selim Mirza" . w których rzeczywistość miesza się z fantastyką i ujawnione zostają mroczne tajemnice mieszkańców.Spokojne życie wiejskiego domu zostaje całkowicie zburzone przez przyjazd bogatego gościa z Ameryki. dom zostaje zamieniony w rezerwat tradycji szlacheckich z XIX wieku i staje się polskim dworkiem. Józefa Odrowąża.1) Dwór w Nawłoci staje się świadkiem miłosnych perypetii Cezarego Baryki. Żeromski "Wierna rzeka" . pasy podróżne.W swoim wiejskim dworku tytułowy pan Jowialski ma niepodzielną władzę. Jałowe życie mieszkańców K orczyna przeciwstawione jest radosnej.oto na weselu spotkają się chłopi i inteligencja o szlacheckim rodowodzie. Pawlikowska-Jasnorzewska "Rezerwat" . który podróżuje po świecie.W podupadłym dworku. flinty. w którym spędzał przed laty wakacje. gdzie Ruben próbuje odnaleźć wewnętrzny spokój. H. Ale już sam wygląd dworu (czerwona dachówka zamiast pokrycie z blachy) pokazuje. będąc ich korepetytorem. których doskonałej syntezy z wartościami etycznymi. które Sienkiewicz utożsamia z tradycją narodową. Sienkiewicz "Pan Wołodyjowski" . więc nocami ucieka.A taki miał być przyjemny nastrój po podwieczorku w matym. A. córki starego służącego rodziny. Żeromski "Ludzie bezdomni" Dworek rodziców jawi się we wspomnieniach Joasi Podborskiej jako miejsce. Wiktor Ruben próbuje powrócić do tego. takim. położony na przedmieściach Łodzi. W jego murach rozegra się kolejny dramat miłosny w życiu "małego rycerza". Fredro "Pan Jowialski" .1) Dworek starej kniahini Kurcewiczowej przypomina raczej kozacką chatę niż siedzibę szlachecką. Odwiedzając je.1) Do dworku Kmiciców dociera wieść o nieszczęściu. Jego utrata będzie dla Maryni wielkim przeżyciem. 2) W dworku Skrzetuskich pan Zagłoba pędzispokojne życie w otoczeniu przybranych wnuków. Reymont "Ziemia obiecana" . ale dla Skrzetuskiego jest miejscem niemalże pięknym. H. gdy mąż całe tygodnie spędza poza domem. by bawić się w karczmach. S.Dworek w Krzemieniu jest wyraźnym przeciwieństwem pełnej intryg Warszawy. w dworku szlacheckim rozegra się dramat dziewczyny. Zeromski "Przedwiośnie" .Do dworku Billewiczów w Wodoktach pędzi z wojny Kmicic. S. ciche i spokojne kawalerskie życie. miłość młodych doprowadzi do małżeństwa i Marek zostanie już nie opiekunem. synów Halszki i Jana. Tutaj zatrzyma się również siostra pana Michała wraz z Krzysią i Baśką. na tle wydarzeń powstania styczniowego rozgrywa się dramatyczny romans ubogiej szlachcianki. Gdy jednak na wieść o ślubach panieńskich Klary i Anieli zacznie snuć swoją intrygę. Mały dworek w Kozłowicach. C. Fredro "Śluby panieńskie" Dworek pani Dobrójskiej jest miejscem. Norwid "Fortepian Szopena" . Kiedy po latach powróci do rodzinnego domu. 2) Dworek w Olszynce jest miejscem. Rodziewiczówna "Dewajtis" . szczęśliwie zakończony oświadczynami Basi. Tu wreszcie po raz pierwszy zachwieje się wiara Kmicica w uczciwe intencje Radziwiłłów. by pocieszyć starego druha i. To pomieszanie kultur szlacheckiej i chłopskiej ma symbolizować sytuację wyjściową dramatu . Iwaszkiewicz "Panny z Wilka" . H. a także swoistej anachroniczności szlachty.1) W siedzibie Korczyńskich poza nielicznymi pracującymi przebywają sami próżniacy. Salomei Brynickiej. Wyspiański "Warszawianka" W dworku na Grochowie Chłopicki w otoczeniu wiemych sobie oficerów oczekuje na meldunki z pola bitwy pod Olszynką. która stanie się obiektem rywalizacji dwóch paniczów. dobroczyńcę. połączonych miejscem akcji i postaciami głównych bohaterów.W tych trzech opowiadaniach.stary Orwid był powstańcem 1863 roku.K. H. ukrytym w drzewach dworku. W. estetycznymi i religijnymi dokonał w swojej muzyce Chopin. 2) Ten sam dworek stanie się też miejscem grozy. Sienkiewicz "Potop" . objeżdżając okoliczne dwory. Mniszkówna "Trędowata" Skromny dworek rodziców Stefci Rudeckiej. Orzeszkowa "Nad Niemnem" . jest miejscem. w powiecie sandomierskim staje się świadkiem niezwykłych wydarzeń. tak różny od wspaniałych rezydencji arystokracji. że przeszłość bezpowrotnie minęła.Dworek rodziców Steńki jest parodią wyobrażeń Mniszkówny o życiu drobnej szlachty. A. Fredro "Damy i huzary" Gdy do dworku Majora zjadą jego siostry. ale także w pewien sposób służbą ojczyźnie . w pobliżu fabryki Karola. 2) Skromny dworek wujostwa Wiktora. H.

Konwicki "Bohiń" . To także centrum tajemniczego świata. radośnie spędzała czas w otoczeniu nimf i dńad na ukwieconych łąkach. gdzie opiekun rodziny świętej. a Zygmunt. które Bóg zawarł z Abrahamem). 19. T. Miłosz "Dolina Issy"-Polski dwór na Litwie kowieńskiej jest miejscem. Dała mu imię Mojżesz. np. wreszcie włożyła do trzcinowego koszyka i położyła w sitowiu na brzegu Nilu. Mańa Pawlikowska-Jasnorzewska. Ponieważ faraon bał się. 2) W dworku w Serbinowie Niechcicowie przeżyją większość swoich nocy i dni. Opuszczać będąjednakNiech cicowie Krępę z żalem. Mańa Pawlikowska-Jasnorzewska i Magdalena Samozwaniec. a wszyscy ludzie noszą w sobiejakieś cierpienie i tajemnicę. Z. gdzie główny bohater powieści. a następnie porzucić na górze Kitajron. które zdarzają się w życiu rzadziej niż w kaleudarzu. Tomasz. zabrała do pałacu. powtórzenie przymierza. jednak ugania się nie za młódkami. Biblia (NT) . Wtedy spotkał na drodze prawdziwego ojca. że wychowywał się on w Nazarecie (stąd Jezus Nazareński -INRI głosił napis nad głową Chrystusa na krzyżu: Jezus Nazareński Król Żydowski). przeciwko któremu mówić będą. Znalazła go córka faraona i spodobał się jej mały chłopiec. którego zabił. bo tu urodzi się Piotruś. 2. W. Tutaj będzie powracać po wszystkich zawodach miłosnych. że dzieciństwo to niekoniecznie czas radosny i szczęśliwy. że ktoś z Koryntu nazwał go podrzutkiem. M. chcąc go uratować. J. Lajos zlekceważył tę przestrogę. odbywa erotyczne wyprawy do wsi. zwany Kossakówką. który państwo Niechcicowie otrzymują po dawnym administratorze Winczewskim. bo kochliwy bóg wykorzystał nieobecność Amfitńona i miał romans z Alkmeną.powstaniec 1863 roku. mimo że dawny mieszkaniec zmienił się we włóczęgę. gdyż była zazdrosna o Alkmenę.Dworek w Krępie. lata dziecięce. K· Wierzyński "Ojczyzna chochotów" ' ~jczyzna w kolumienkach. że lud izraelski stanie się w Egipcie zbyt liczny.in. Mówił: pozwólcie dziateczkom przychodzić do mnie (Mt. ale za "starkami". kompleks Edypa i kompleks Elektry. aby dowiedzieć się. który odziedziczyła niepodległa Polska po okresie zaborów. przeżywa inicjację w życie przyrody. 2. * "Nie ma chyba rzeczy obojętniejszej niż dom. który nie miał dzieci. że jeżeli Lajos spłodzi syna. Niektóre wersje mitu podają. Konwicki "Kompleks polski" W szlacheckim dworku gdzieś na Litwie pojawia się jak duch Zygmunt Mineyko . W dzieciństwie Herakles ssał pierś Hery. do którego wyjeżdża Józio wraz z Miętusem. stąd miał nadludzkie cechy. Barbara pokocha Bogumiła.Pierwszy okres życia człowieka. bo tu po czerech latach jej ukochany syn umrze. 3) Oficjalnie Herakles był dzieckiem Alkmeny i Amfitńona. które spadną na ród Labdakidów.on jest źródłem ich osobowości. Jezus rósł i umacniat się w duchu. 14). Wiadomo. Wówczas to sędziwy Symeon powiedział Maryi: oto ten pofożony jest na upadek i powstanie wielu w Izraelu i na znak. Panuje w nim dziwna atmosfera jednocześnie artystycznej swobody i mieszczańskich ograniczeń. Później Jezus podniósł dziecięcość do wyjątkowej rangi.jego imię tłumaczy się jako "wyłowiony z wody". Samozwaniec "Załotnica niebieska" Niezwykła atmosfera dworku Kossaków pozwala rozwinąć się oryginalnemu talentowi Lilki. nie w pełni tego świadoma. czego chciałby w życiu uniknąć. Mały Artur 49 . ale jednocześnie wielkiej tragedii. jest dziwacznym miejscem. Gdy miał lat dwanaście po raz pierwszy opuścił rodziców. Zosia okazuje się mdłą i nudną. miast być ostoją tradycji i narodowych wartości. dzieci kopa. w którym realna histońa Litwy po I wojnie światowej miesza się z pogańskimi jeszcze zwyczajami. (M. gdzie przyszłe pisarki. beztroskie dzieciństwo.Mojżesz . Tam znaleźli go pasterze i zanieśli do króla Koryntu Polybosa. ciotka nieustannie wspomina dzieciństwo głównego bohatera. w którym się kiedyś mieszkało. Tu urodzą się i dorosną ich dzieci. kazał zabijać wszystkich nowo narodzonych chłopców. zjawił się po dziecko czarodziej Merlin. która zasłynie jako poetka i autorka doskonałych dramatów. Gombrowicz "Ferdydurke" Wiejski dworek ciotki w Bolimowie. Dworek ciotki jest jakimś absurdalnym muzeum pseudoszlachetczyzny. pragnąc je zabrać ze sobą i właściwie (dla dobra i chwały królestwa) wychować. którą się straciło. gdzie wuj opowiada głupawe historyjki. dopóki mogła. Iwaszkiewicz "Sława i chwała" Ziemiańskie dwory i dworki na Ukrainie to świat. Wbrew utartym przekonaniom stwierdził on. Jużjako dziecko udusił dwa węże. na ogromne zainteresowanie dzieciństwem w literaturze i sztuce dwudziestolecia. (J. 2) Kora beztroskie dzieciństwo miała jedyna córka Demeter .Źródłem wiedzy na temat dzieciństwa Jezusa są trzy ewangelie (tzw. Kuncewiczowa) * "Każde pokolenie ulepszało swój dom w imię własnych ideałów. W tym czasie pewnemu małżeństwu z pokolenia Lewiego urodził się syn. to ten zabije ojca i stanie się powodem szeregu nieszczęść.Krakowski dworek państwa Kossaków. przeżywają szczęśliwe. kim są jego rodzice. Konieczność opuszczenia Serbinowa stanie się dla obojga trudnym przeżyciem. I twoją własną duszą miecz przeniknie (Łk. U~ Waldo Cutler (oprac. które Hera na niego nasłała. jest przyczyną wielu rozterek pani Barbary. Po ośmiu dniach od urodzenia dziecko obrzezano (jako znak przynależności do wspólnoty wierzących. gdzie wiódł nad wiek mądre rozmowy z wieloma uczonymi. ukrywała go. a następnie ofiarowano Bogu w świątyni Jerozolimskiej wraz z parą synogarlic. Zygmunt Freud odkrył szczególną wagę dzieciństwa w późniejszym życiu człowieka.) "O królu Arturze i rycerzach Okagłego Stoiu" -Gdy królowi i królowej Igrenie urodził się syn. niedaleko Teb. i niedziel. Matka. T. i wiara. gdzie król Polybos i królowa Mer ope kochali go jak własnego syna. Marka i Łukasza). Ale z tego świata wyrastają w większości bohaterowie . Z tego okresu wyprowadzał on bowiem wszystkie głęboko skrywane i tłumione kompleksy.W szlacheckim dworku na Litwie w czasie powstania styczniowego toczy się romans rzekomej babki autora z powstańczym emisariuszem .1) Edyp jego ojciec został ostrzeżony przez Apollina za pośrednictwem wyroczni delfickiej jeszcze przed poczęciem dziecka. Józef pracowałjako cieśla. Tu upłynęła znaczna część jego dzieciństwa. najczęściej łączone z beztroską i zabawą. W mitologii greckiej . za które następne generacje musiały nieraz drogo płacić". synoptyczne Mateusza. Całe dzieciństwo upłynęło Edypowi na tym dworze. Cz. stąd chłopiec traktował władcę jak własnego ojca.Żydem. Nałkowska "Granica" Dworek rodziców w Boleborzy jest dla Zenona Ziembiewicza symbolem tego wszystkiego. Jego teońe w dziedzinie psychoanalizy wpłynęły m. Dom nadal stoi.Kora (Persefona). kazał dziecku przebić nogi gwoździem i przewiązać rzemieniem (stąd nazwano go później Edyp. 34-35). będąc petnym mqdrości. wiara dalej żyje w sercach innych ludzi". gdzie szorbut. tu. jest miejscem. choć jak przystało na panicza. Samozwaniec "Maria i Magdałena" . Później stanie się dla niej miejscem wielkiego szczęścia. Kurek) Dzieciństwo Dzieciństwo . Biblia (ST) . do czasu aż nie powąchała narcyza. a laska boża była nad nim (Łk. zostając sam w świą tyni w Jerozolimie. co znaczy: opuchnięta noga). głupią panienką. Kochana przez matkę. który histońa zmiotła z powierzchni ziemi. 40). z widokiem na ule jest dla poety jeszcze jednym pustym symbolem. Dworek. alkowa z pataszem na kolku przysłaniają prawdziwy obraz wsi. więc Edyp udał się do Delf. lecz w rzeczywistości Zeus był jego prawdziwym ojcem. otoczona jej czułą troską. ale gdy Jokasta urodziła syna. M. którego spotka później tragiczny los: zostanie wydany przez chłopów w ręce kozackiej sotni.

konfliktu dziedzica z chłopami. "Legenda o św. E. by leczyć wątłe zdrowie. wreszcie bogato wydał je za mąż. 4) Dzieciństwo Katy upływało spokojnie i dostatnio w Drozdowym Gnieździe. tzw.). początkowo tylko pod opieką kobiet. brak mu wiel kiej. bo nie interesują go przyziemne sprawy gospodarstwa.Aleksy był synem jednego ze znaczniejszych patrycjuszy rzymskich. III Okres dzieciństwa wielu chłopców przypadł na czas prześladowań. W swojej opowieści Jan Sobolewski wspomina wywożone w kibitkach dzieci: małe chłopcy. Bywał z chłopcem na grobie matki. Krasicki "Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki" Chłopiec wychował się w dworku szlacheckim. gdyż ojciec nie wtrącał się w wychowanie syna. Z tego okresu pochodzi wielka zażyłość Waltera z Halbanem. dziedzica nie ma. ten nie dozna słodyczy w niebie. więc siedzenie nad książką mogłoby mu zaszkodzić. a w szczególności na rodzinie Katarzyny. B. Chciał. rosło pogodne. i mrocznym usposobieniem. Pożar domu. Jednak ostatecznie kupiono ch łopcu elementarz i tablicę do pisania i do szkół posłano. wszyscy jak rekruci z golonymi głowami (. jak ona sama: dzikie. w sztuce rycerskiej i dworskiej jako giermka ćwiczył go Gorwenal. zaś matka to osoba żyjąca w świecie romansów.Chłopiec pochodził z ubogiej. Od początku wykazywał niezwykłą siłę i zręczność (wyjęcie miecza z kamienia) oraz roztropność. Otoczony był opieką pana Ektora. Katy była dzieckiem pogodnym. aby dziewczynki nie odczuły boleśnie jej straty.. natomiast rano tłumaczono sobie sny. Merlin strzegł go przed zazdrosnymi o władzę baronami. Heathcliff wychowywał małego Ha retona w izolacji od świata. wnosząc w rodzinne życie wiele radości i uciesznego śmiechu. gdzie . rósł pod bacznym okiem czarodzieja. Mickiewicz "Konrad Wallenrod" Chłopiec zapamiętał z okresu swego dzieciństwa moment napadu Krzyżaków na swoje rodzinne miasto. które bohater zapamiętał już świadomie. urwać kwiatków dla Rozalki). Matka nie miała z niego żadnej pociechy ani pomocy. ojciec robił więc wszystko. acz gnuśnego dzieciństwa. swawole (. H.. J. jako znajda. Wychowaniem sieroty zajął się Rohaut. wspominają swoje dzieciństwo jako czas beztroski. ciągłych marzeń o wyjeździe do Warszawy.niczego chłopcu nie brakowało. aby chłopiec zyskał miłość ojca. Anielka jest przerażona strzępami rozmów. mógł poświęcić całe godziny na wycinanie figurek różnych kształtów. to lata spędzone na dworże mistrza krzyżackiego. Całajego edukacja sprowadzała się do słuchania wieczornych opowieści o upiorach. B. Teraz przychodzą do cmentarnej kaplicy prosić zebranych o ziarnko gorczycy. skakać wybiec w pole. bo ciągle głowę miał zaprzątniętą marzeniami. szukając jej dobrego okulisty. Najczęściej leży lub siedzi. Wygłaszają następującą prawdę życiową: kto nie doznał goryczy ni razu. uczył go nienawiści do ludzi. że łańcucha. który Waltera Alfa do chrztu trzymał. Posłany do wypasania świń. 2) Dzieciństwo Katarzyny było takie. Dziecko pochodzi z biednej rodziny. Został on znaleziony przez pana Earnshawa na ulicy Liverpoolu. Kochanowski "Treny" Dzieciństwo Urszulki upły'wało szczęśliwie w czarnoleskim dworku. gdy zapatrzył się na wiatrak w oddali. Nie nadawał się do żadnej wiejskiej pracy.Jedyną radością niewidomej dziewczynki jest słuchanie melodii ulicznej katarynki. Józio jest utwierdzany w przekonaniu. Prus "Katarynka" . Krasiński "Nie-Boska komedia" Orcio nie był oczekiwanym przez ojca dzieckiem. zapomniał o bożym świecie. B. znędzniałe. Z. Od wczesnego dzieciństwa wykazywał ogromne zamiłowanie do rzeźbienia. A. pełne sprzecznych uczuć. matka za radą kuma Andrzeja wysyła Antka do miasta w poszukiwaniu szczęścia. Później Tństan trafił na dwór króla Marka. Sama wkrótce umarła.). Gdy jednak zawitał do dworku brat matki Mikołaja. mówiła. a matka zmarła zaraz po urodzeniu dziecka. bo nie mogą się dostać do nieba. także jego dzieciństwo.1) O wczesnym dzieciństwie Heathcliffa niewiele wiemy. niefrasobliwości. masowych zsyłek na Syberię. Mickiewicz "Dziady" cz. a gdy objawiła się choroba Orcia. że jest słabego zdrowia. którego traktował jak przyrodniego brata. choroba i śmierć 50 . które car postanowił zniszczyć.. Słowacki "Kordian" Dzieciństwo Kordiana upłynęło w szlacheckim dworku pod troskliwym okiem sługi Grzegorza. W rozmowie z Grzegorzem stwierdza: nudzę się. nie wolno mu biegać i wszystko mu szkodzi. To był koniec błogiego. samowolne. zabawy. Ojciec Tństana zginął. ale wstręt do nauki jeszcze większy. gotów był zapłacić każdą cenę za ratowanie zdrowia i życia syna. duchy lekkie. 3) Realizując swój plan zemsty na całym świecie. która skutecznie odciągała go od żony i syna. I. pożar domu i przeraźliwy krzyk matki. wesołe. blade. Józio wychowywali się w szczególnej atmosferze: ojciec przehulał majątek. że podczas swego ziemskiego życia nie zaznały niczego złego (pieszczoty. Już w dzieciństwie wykazywał wiele zalet. który pozwolił na wizyty kataryniarza na podwórku i postanowił pomóc dziewczynce. Zależało mu. aby Delfma i Anastazja były szczęśliwe. Pozwalał im na wiele. Bedier (oprac. hrabiego Henryka nie było nawet na chrzcie syna. Obrazy te często powracały później w koszmarnych wspomnieniach. Później. aby chłopiec wyrósł na nieokrzesanego gbura. kochał i pieścił jak syna. Prus "Anielka" Dziewczynka i jej młodszy brat. Matka usiłowała bronić Mikołaja. Rodzicejego długo nie mieli potomka. Edgar był ojcem dobrym i troskliwym. zgodnie z hagiograficznym wzorcem swoimi cnotami przewyższał ojca: ten byi oćca barzo lepszy. ufnym i dobrym. Aleksym" . J. Bronte "Wichrowe Wzgórza" .. To oni właśnie są tym ziarnem narodu. więc niekiedy nawet zabraniał Heathcliffowi jadać przy wspólnym stole. mobilizującej idei. zanim syn przyszedł na świat.jak należy przypuszczać . Zwłaszcza Hindley był o niego zazdrosny.wychowywał się na dworze pana Ektora wraz z jego synem Kajem. przesłuchań. np.Żona Goriota zmarła wcześnie. Dziecko otoczone było miłością rodziców. Daremnie. który kształtował upodobania i poglądy chłopca. jest przygaszone. Matka Orcia. Mickiewicz "Dziady" cz. groził. Prus "Antek" . A. a chłopiec uczył ją rozumieć przyrodę. uciekali na wrzosowiska. więc hrabia Henryk wrócił do domu (rozczarowawszy się przedtem do swego ideału) i usiłował nadrobić stracony czas. Ojciec w tym czasie przeżywał wzniosłe uczucia do Dziewicy. toteż wyrósł na piętnastoletniego starca. Dzieciństwo. które do niej docierają na temat bankructwa. gdzie słuchali wycia wichru. J. łakotki. zgromił on rodziców chłopca za chowanie go w dzikości i z dala od książek. Ponieważ rodzina była biedna. wspólnie z Heathcliffem buntowali się przeciwko Hindleyowi. Gdy miał kawałek drewna i scyzoryk. W ten sposób upłynęło mu dzieciństwo do lat siedmiu. wymizerowane. bo Katarzyna zmarła po porodzie. chcąc. toteż starał się dziewczynce zastąpić matkę. Opiekował się nią tylko ojciec. Winrycha. Mikołaj o początkach swoich w szkole wspomina: pojętność miałem wielką. który jest znudzony iyciem. śpiewać. że go wyrzuci z domu. toteż dwór jest w ruinie. wiejskiej rodziny. zwłaszcza że wyróżniał się i wyglądem. że mały stał się poetą. Odznaczał się niezwykłą pobożnością (ten więc siużyf Bogu rad). że dzieckojest słabowite i delikatne. więc był dzieckiem bardzo oczekiwanym. Zwierzają się. czarownicach i strachach.) "Dzieje Tristana i Izoldy"-Imię Tństan (smutny) określiło całe życie bohatera. spełniał każdą zachciankę. nie miał łatwego życia w domu swoich opieku nów. Jej choroba poruszyła do głębi serce pana Tomasza. A. więc świadomie zrezygnował z uczenia go czytania i pisania. najmłodszy dziesięć łat nieboże skarżył się. Balzac "Ojciec Goriot" . podźwignąć nie może. II Józio i Rózia. Może dlatego tak bardzo pociągali ją ludzie mieszkający w Wichrowych Wzgórzach. swoją żarliwą modlitwą sprawiła.

matki. a później do gimnazjum w Klerykowie. toteż raz wszedł potajemnie do dworu. To rupieciarnia wspomnień. żeby nie płacić za bilet. Ojciec żegnał go idąc na pole. sprzedaż kolejnych sprzętów z domu. któremu trudno było przystosować się do wymogów życia. Tu sposób pojmowania rzeczywistości przez dzieci nie odpowiada stanowi faktycznemu (np. by chłopiec zrozumiał. S. pokazane z perspektywy lat. Konopnicka "Nasza szkapa" Dzieciństwo trójki chłopców piaskarza Mostowiaka. bo otoczony był czułą. choroba i śmierć matki. Zawsze był wątły.tego życie nie gtaskało po gtowie. Podczas gdy inni bawią się. żeby wrastał w społeczność. Janko od urodzenia był słabego zdrowia. wyprzedaż sprzętów jako wspaniała zabawa). H. rodzice nie żyją. choć trochę szorstką miłością prostych rodziców. K. Paluszkiewicza. L. wychowuje się tylko z dziadkiem. Tak naprawdę Berta chyba jej przeszkadzała. Dzieci na podwórku wyśmiewająjednak Jakuba i dokuczają mu z powodujego żydowskiego pochodzenia. a więc jest zachętą do spojrzenia na świat oczami dziecka. od początku musiał walczyć. upływa pogodnie. ale matka dbała o wszystko. które miało to szczęście w życiu. który. Chce. G. zaś matka nigdy nie interesowała się małą. observowanie "wyskoków" Zbyszka i . Ten okres to: poezja starych studni. Wreszcie. co zrobić. że przeżył.Hesia i Mela (podobnie jak cały dom) są zdominowane przez Dulską. że być uczciwym Żydem nie jest wstyd. słabo radzi sobie w szkole. Jedynym jego marzeniem było posiadanie własnych skrzypiec.chcąc nie chcąc uczenie się od matki. myślała także o przyszłości Marcina. ale pani Ewelina chciała w niej widzieć zabawkę. Orzeszkowa "Tadeusz" Dzieciństwo Tadeusza. która działa w Towarzystwie Dam Dobroczynnych. Dziadek nie chce go izolować od Polaków. Wokulski podarowujejej lalkę. Matka przed śmiercią obiecała mu. Dom nie jest dla niego ostoją i przystanią. Zagubiona w zaczarowa nym świecie. Wierzyński "Fiłozofia" Wiersz rozpoczyna się od słów: dziś drugi raz się urodzii<em. W sensie metaforycznym symbolizuje ona dziecko zagubione w świecie dorosłych. czepiając się sukni. a lekcje można było odrabiać na kuchennym stole wśród brudnych statków i masła. głód. aby móc dostrzec tylko dobre strony rzeczywistości. by zawieźć trumnę na cmentarz. chłopca z białoruskiej wsi. że nie przeżył. już jako dziecko czuje się wyobcowany spośród rówieśników. będą miały wpływ na późniejszą postawę życiową Rzeckiego (kult napoleonidów. ćwiczyć gamy). Tonio zaczytuje się w zbyt poważnej lekturze (patrz: czytanie literatury). matka pracując na pańskim. by spełnić jej marzenia (staje się to powodem procesu z baronową Krzeszowską). To również czas spędzony u ciotki. Dziecko wychowywały piastunki. gdzie zwykły zardzewiały klucz mógł być traktowany jako zapowiedź wielkiej przygody. ślepa na jedno oko szkapa. do niego się chętnie wraca myślami. Matka stara się. B.Tu dzieciństwo. że spotkało wiejskiego nauczyciela. bez grajka. Orzeszkowa "Dobra pani" Ironiczny tytuł noweli odnosi się do Eweliny Krzyckiej. pozostawiając syna samemu sobie. by móc się nią cieszyć w sposób tak bezpośredni i tak niczym nie skażony jak dziecko: wszysrko 51 . ciotka osobą głęboko wierzącą. Jednak dzieci zdają się nie rozumieć tragicznej sytuacji rodziny. znudzona wyjeżdża i zostawia dziecko jak pieska czy papugę. gdy można się było położyć. Helenka w domu Janowej czeka na panią. Po śmierci rodziców Berta została odesłana do ciotki. uprawiają sporty. rozrywkę w chwilach nudy. którzy nie chcieli słyszeć o nauce syna. rajem utraconym. Flaubert "Pani Bovary" Smutne było dzieciństwo Berty Bovary. która we śnie odnalazła krainę czarów. Jakub. co to wielkopański kaprys. a jednak dostrzegające wszelkiejego nielogiczności i nonsensy. Helenkę. Zapolska "Moralność pani Dulskiej" . Dla Staffa dzieciństwo to sen słodki. To do niej tęsknią i o niej ciągle myślą. już sprzedany dorożkarzowi. Sienkiewicz "Janko Muzykant" Bohaterem noweli jest utalentowane dziecko wiejskie. Chłopiec często podkradał się pod okna karczmy i słuchał muzyki. Chłopiec był z matką silnie związany uczuciowo. Patrz: sen. 2) Andrzej Radek . nie potrafi znaleźć odpowiedzi na podstawowe pytania (np. Rzecki). niepoprawny romantyzm). toteż Marcin był długo typem maminsynka. M. Np. pojawia się. dawała mu ona poczucie bezpieczeństwa. Mann "Tonio Króger" Tonio. Śmierć matki też zrobiła na chłopcach mniejsze wrażenie niż sprzedaż szkapy. czasami babka. Doktor Judym o swoim dzieciństwie zawsze myślał z goryczą i zażenowaniem. G. kiedy wyszli goście. że robi się z małej pieszczoszki niezbyt słodki podlotek. ale jakże piękna. stara się jednak wychowywać go w tradycji ż ydowskiej (uroczyste obchody szabasu). S. utonęło w pobliskim stawie. Ojciec był stale zapracowany. Dziecko biednej rodziny chłopskiej. Dziewczynka poznała. Gdy dziecko zaczęło podrastać dobra pani z niesmakiem skonstatowała. Wysyła go na podwórko. w których ku uciesze caiego gimnazjum chodzić musiat. upominając o pieszczoty. żeby bawił się z dziećmi. wysyłając go najpierw do szkoły w Owczarach. Jego ojciec jest gorliwym wielbicielem Napoleona. wzbudzające w ludziach wiele pozytywnych uczuć (Wokulski. jest wspomnieniem.Tytułowa bohaterka to mała dziewczynka. Ich dzieciństwo to bezwzględne podporządkowanie się zdaniu matki (np. także z rodzicami. które nie miało możliwości rozwijania swoich uzdolnień. Niezrozumiany przez innych. syn konsula Krógera i Włoszki o naturze artystki.1) Rzecki wychowuje się bez matki. Na swój dziecięcy sposób cieszą się i bawią. rozpieszczana. M. T. wejścia w świat zaczarowa nych zamków. Anielka umiera. To także wspomnienia rozklapanych butów ciotki. to nędzna izba. by zarobić na utrzymanie i kaprysy matki. kumy dziwiły się. Prus "Lalka" . skurczyć się w tramwaju. dlatego też w dniu pogrzebu matki z radością witają konia. potrafiła zadbać o wszyst ko i wszystko załatwić (korepetycje u Majewskiego). jak oszczędnie (!) prowadzić dom. w jakiej mały Ignacy wychowywał się. gdzie musiała pracować. toteż jest to dziecko pogodne. rozmowy z ojcem na temat genialności i talentu Napoleona. kim jestes~ ani też wyjaśnić sobie prawideł rządzących tą absurdalną rzeczywistością. bez przerwy myślała o dziecku. ponieważ rodzice żyją swoim własnym życiem. toteż na ścianach w domu wiszą obrazy z podobizną cesarza i obrazy świętych. zepsut~~ch zegarów. a ich jedyną przyjaciółką jest stara. strata Karuska to zbyt wiele dla dziewczynki. aby własne brudy prać we własnym domu. z obawą patrzy na jego blade policzki. Staff "Dzieciństwo" . Żeromski "Ludzie bezdomni" Dzieciństwo Judyma to ulica Ciepła i warsztat ojca. gdyż w domu była bieda. stry. E. tęskni. niedorzeczny jak szczęście. gdy przyjechała na krótko z wizytą. Carroll "Przygody Alicji w krainie czarów" . Został za to zbity tak mocno. L. Przez pięć lat uśmiechał się do niej los była ładnie ubierana. Konopnicka "Mendel Gdański" Mały chłopiec żydowski. Stary Mendel jest bardzo troskliwy i kocha chłopca. nie było smutne. Może nie było w domu luksusów. pozostawione samo sobie. E. zimą mróz w izbie. wesołe. że w niebie Bóg mu ofiaruje wymarzone skrzypce. a ten zaszczepił mu chęć zdobywania wiedzy. które jednak. 2) Dzieciństwo Helenki Stawskiej. by choć dotknąć wiszących na ścianie skrzypiec.chów i niemych skrzypiec pękniętych. by dziecko nie odczuło trudnej sytuacji materialnej (sama pracuje udzielając lekcji). który pił i często bił syna. bo ubywała jedna para rąk. mimo braku ojca. Atmosfera. Helenka jest otoczona miłością matki i babci. Żeromski "Syzyfowe prace" Paralelnie pokazane dzieciństwo dwóch chłopców: 1) Marcin Borowicz urodził się w zubożałej rodzinie szlacheckiej. a z powodu nudy i zniechęcenia życiowego bierze na wychowanie sierotę.

S. Wiedziała. ocalić przed złem. Postać matki jest tym. Dzieciństwo określiło całe jego późniejsze życie (konformizm). Dzieciństwo to także odkrycie. kochana przez ojca i matkę. Jego dzieciństwo było szczęśliwe wśród elfów: bawił się. Pokazuje to powieść Moravii. że do niego zawsze może się zwrócić. wśród jej równie starych znajomych. jego szczególne upodobanie do dręczenia i zabijania zwierząt). dopiero dojrzewanie sprawiło. gdzie do dziś gra wszystkim dzieciom piękne melodie i spełnia ich marzenia. mieszkam za darmo w każdvm z was. tańczył.Po latach powraca wspomnienie dziecinnych koszmarów. które odżywały zwłaszcza nocą (szły lipy. Cecylii Kolichowskiej. J. interesowni. zdrój). Dzieciństwo to czas poszukiwań. Dzieciństwo to: zapach siana. gdyż był dzieckiem chorowitym. pierwszych erotycznych kontaktach z mężczyznami (Lino). gdzie jego ojciec był zarządcą. Krystyna najbardziej kochała Gautego. matka była zbyt chłodna uczuciowo. co piękne i dobre. domu mieszczańskiego. ich wzajemnych pretensji. dbająca o dom i interesy. B. Wsz~stko znikało wraz z nadejściem dnia. dlatego odbierana jako daleka. gdy nie trzeba się zastanawiać nad nazywaniem rzeczy i zjawisk. toteż każdy następny syn ją odmładzał. Barrie "Przygody Piotrusia Pana" . aby synowi niczego nie brakowało. bo przecież najważniejszejest niewidoczne dla oczu. a 52 . Sitowie wystarczy po prostu do zrobienia siatki. Pozostał na zawsze w parku. Ojciec starał się matkę tłumaczyć. więc z konieczności zdeformowana. z czego Róża zdała sobie sprawę w ostatnim dniu swojego życia. ponieważ pamiętał czas spędzony w domu. Zenon początkowo patrzył na rodziców bezkrytycznie. Zaniedbywała przez to innych synów. beztroski. czasami tylko popadał w zadumę. nie bała się go. który wraca tylko we wspomnieniach. Z chłopcami nawiązał kontakt dopiero gdy dorośli. że świat mężczyzn ~ świat kobiet. zapadała się w otchłań poduszka). marzeń. Z. Żeromski "Przedwiośnie" Cezary Baryka spędził dzieciństwo w Baku. J. J. grał. Z tego okresu pamiętał wiecznie zatroskaną i zapracowaną matkę oraz ojca. że matki zawsze powinny czekać. K. wrażeń wzrokowych (brzask różowiał) i dotykowych (wiew sitowie i miętę owiał).starsze opiekowały się młodszymi. Erlend dużo wyjeżdżał. Krystyna była pięknym dzieckiem.K.1) Zenon Ziembiewicz spędził swoje dzieciństwo w majątku Tczewskich w Boleborzy. bo traktował ich jak mężczyzn. unikając codziennych obowiązków. co jak motyl drżą). pokazanejest w sposób wręcz arkadyjski. A. Tuwim "Sitowie" . które czai się gdzieś w groźny sposób. zrozumiał dopiero. by móc określić się wobec kolejnych form. skupieni na sprawach bez sensu. czas pogardy. to także dostatek. Moravia "Konformista" Zamożność rodziców i ich wysoka pozycja społeczna nie są gwarancją szczęśliwego dzieciństwa. a w Baku wybuchła rewolucja. twierdził. Na bogactwo wrażeń składa się ogrom docierających do świadomości dziecka odczuć: zapachów (wonna mięta nad wodą pachniata). była kapryśna. który jest wielkim magiem lub zdegradowanym karakanem. którego dorośli nie zdają: rysunek węża. 2) Dzieci Krystyny były właściwie wychowywane wyłącznie przez matkę. gdy trzeba było zapomnieć o tym. A. która jak krąg się zaciska. W. że dzieci musiały chować się same . Dzieci miały świadomość.Tu dzieciństwo jest czasem przywołanym. Matka nie pozostawiała dzieciom samodzielności. Niekiedy próbował rozmawiać ze służbą. kiczu. A. rozryw. 2) Elżbieta Biecka nie pamiętała z dzieciństwa matki lub też zachowała jej mgliste wspomnienie. S. pięknem (chmury. gdy więc miał siedem dni. K. To czas ojca. będąc jednocześnie antidotum na okrutną rzeczywistość. Steinbeck "Na wschód od Edenu" 1) Dzieciństwo Adama i Karola było niby podobne. ziemiańskie.M.1) Dzieciństwo Krystyny było szczęśliwe. odkrywania świata. Znamienny jest test. chwiejna uczuciowo. co potrafi osłonić. poruszało się okno. poczucie bezpieczeństwa (chroniąca moc melodii kantyczki). który nie chciał być dorosłym. Czechowicz "dawniej" . chroniony od wszelkich niedogodności i trosk. Liczna rodzina sprawiła. Dziecińśtwo to okres odbierania świata w sposób sensualistyczny. gdy ojca zabrano na wojnę.Dzieciństwo jest tu czasem arkadyjskim. Takie dzieciństwo wpłynęło na ukształtowanie jej osobowości: charakteryzował ją chłód uczuciowy. znany. który połknął baranka. że dzieciństwo szybko mija. a tabliczkę mnożenia leżqc z ojcem gtowa przy gtowie w bujanym fotelu. Zależało im. M. Józio jako chłopiec nijaki.K. w sposób świeży i niczym nie skażony określić się wobec formy. Dorośli widzą w tym po prostu kapelusz. Dorosłość i dzieciństwo to dwa światy. które nie mogą się porozumieć. choć była ukochanym dzieckiem zwłaszcza ojca. tak też ona potraktowała własne dziecko. Kuncewiczowa "Cudzoziemka" Dzieciństwo Marty i Władysia upłynęło bez uśmiechu matki.a oraz tak zaraźliwie wesoły: wyprowadzitem się z siebie. Gide "Fałszerze" . Cezary rósł w dobrobycie. choć o Władysia Róża była bardzo zazdrosna.konkretna. J. wspomnieniem jasnym. To dzieciństwo pozbawione snów (oddzielili cię syneczku od snów. O życiu i kańerze Marty Róża bardzo wcześnie zdecydowała sama. de Saint-Exupery "Mały Książę" -Dzieciństwo zostało tu przeciwstawione światu dorosłych. aby móc na nowo. milczenia i wrogości. Te lata chfopięce wspominane są z żalem i nostalgią jako bezpowrotnie minione. Schulz "Sklepy cynamonowe" Rzeczywistość jest tu oglądana oczami dziecka.porywa mnie. tęskniła do tego okresu w życiu swoich dzieci. Często nie rozumiejąc sensu kłótni (ojciec chorobliwie zazdrosny o matkę). kojarzącym się z bezpieczeństwem (obecność matki). odbieraniago sercem. Dorastała na dworze w Jórund. Gombrowicz "Ferdydurke" Tu zabieg powrotu do dzieciństwa służy temu. Był dzieckiem kochanym i rozpieszczanym przez rodziców. wyfrunął przez otwarte okno z domu i zamieszkał w Parku Leśnym. Swiat wydawał się dziecku jasny. J. Undset "Krystyna.patrz: pokolenie stracone. podobna dużemu dziecku. Marta była córką ojca. gdzie pierwszy okres życia głównego bohatera. Bankier. Władyś . Baczyński "Elegia o chłopcu polskim" . kultury masowej (Ulica Krokodyli).Dzieciństwo bohatera lirycznego wiersza przypadło na czas wojny. że to on jest przyczyną niesnasek między rodzicami. Krystyna zauważyła. Nałkowska "Granica" . sytość (mleko. okres odkrywania. że zaczął dostrzegać błędy we francuskim matki i odważył się krytycznie oceniać ojca. Okres dzieciństwa pokazany jest tu jednocześnie jako koniec pewnej epoki (sklepów cynamonowych) i ekspansja tandety. ponieważ tak odnosiła się do niej ciotka. Marcella Clerici upłynął wśród awantur między ojcem i matką. to matka . chleb). wcafowywali sobie z ccst w usta. Czechowicz "Na wsi" Wspomnienie dzieciństwajest ucieczką przed złem świata. któremu matka ciągle musiała wybaczać romanse. czyli naiwny i infantylny. Marcello nie miał z kim porozmawiać o niepokojących go sprawach (np. więc dzieci miały poczucie winy. Król).To opowieść o chłopcu. Czym jest życie.synem Róży. niegroźny. uganiającego się za wiejskimi dziewczynami. dziecięcy wędruje kolejno przez środowiska: szkolne. próżni. Baczyński "Z głową na karabinie" . bez. pomnażaniu pieniędzy lub upajaniu się władzą (Próżny. Wychowywała się u starzejącej się ciotki. rzeczywistość jak z baśni. toteż mały miał najlepszych nauczycieli. kolejnych wtajemniczeń. Łatwo się obrażała. Dzieciństwo to czas kolorowy. o wszystkim chciała decydować sama. kłopotach w szkole. toteż we wszyst kich wzbudzała pozytywne uczucia. że są przez matkę niejednakowo kochane. gdy trzeba było szybko dorosnąć i poznać całe zło tego świata (i poszedłeś jasny synku z ciemng bronią w noc). chłopiec myślał. miał dla dzieci więcej czasu i wyrozumiałości. To czas bezpowrotnie utracony. którzy są egoistyczni. że ją zraniły. Do matki miał żal. córka Lavransa" .

a w ten sposób pogłębiał obcość. bezmyślni. że musi unikać Niemców. (F. Pebe nie stawia mu wymagań. Boga. J. że wrogo traktują go także chłopi. Umie cieszyć się każdym drobiazgiem. Potem wszystko straciło swój magiczny wymiar. Adam zawsze pozostawał w defensywie. E. toteż ucieka od tego świata. Rousseau) * "Nie ma dzieci. bo ojciec patrzył i nie widział. ang. (Pitagoras) * "Dzieci są zakałą ludzkości". (A. bawi się z nią. obrazy 53 . anielskie". toteż po stoczonym z ojcem boju. których po prostu należy odwiedzić w każde wakacje. Powracają też wspomnienia tych. Choć Adam doskonale wiedział. która jest niezbędna do kupienia prawdy. * . Bo jak mówiono wyjechał do Ameryki. gdzie jego dzieciństwo upływało na mozolnym studiowaniu starych rycin i ciężkiej pracy. I.Okres dzieciństwa Eddiego to szczególny czas. Dla Karola zaś ten sam okres to ciągły żal o niejednakowe potraktowanie prezentu (scyzoryk. Rezultat walki był o tyle istotny. nie rozumieją dzieci. pies). chce się w nim ukryć jak w zbożu. Zajmował się nimi Chińczyk Li. uporczywie gromadził bogactwa. bo to pozwala mu przedłużyć dzieciństwo. Kazan "Układ" . że to jego ojciec bardziej kocha i że to właśnie jest powodem wrogości Karola. Stone "Udręka i ekstaza" Michał Anioł od bardzo wczesnego dzieciństwa odstawał od swojej mieszczańskiej rodziny. więc wszyscy go unikali. Często wyręczał się chłopcem. Daudet) * "Dzieciństwo jest snem rozumu". którzy z tej drogi nie wrócili. którego Eddi bał się. kogo się wyłącznie bali. Tematem jest tu bowiem narzekanie konającego człowieka na źle przeżyte życie (nie dawał jałmużny. pozbawiony był też wyróżniających go cech przynależności standwej i narodowościowej. (druk w 1509 r. był pyszny). Kosiński "Malowany ptak"Takim właśnie kolorowym ptakiem było dla mieszkańców wsi ukrywa jące się przed Niemcami żydowskie dziecko. Bardzo wcześnie wiedział. (przysłowie abisyńskie) * Trzeba wychować własne dzieci. Uznano bowiem. udał się do pracowni Ghirlandaja. (Horacy) * "Oszczędzaj łez swoim dzieciom.D. "Skarga umierajacego" .Tytuł najwybitniejszego angielskiego moralitetu. nie rozlicza go. które upływało w oczekiwaniu na powrót do wolnej Polski (wrona zbieleje.mieli wyzwolić grób Chrystusa w Jerozolimie. co umożliwiało średniowiecznemu człowiekowi identyiikację z nim. J. Pochodził on z rodziny greckich emigrantów. "każdy" .jednak odmienne. powstałego w końcu XV w. mówiąc. J. Dobry kontakt zachowuje tylko ze swoją młodszą siostrą. Jako dziecko chłopiec ten rozumiał tyl ko tyle. (Z. (J. cierpień fizycznych i psychicznych. akceptuje bez zastrzeżeń. gdy grał z kolegami w karty. Dostojewski) * "Polały się łzy me czyste.M. Słonimski) * Kochaj swoje dzieci sercem. Staff) * . a tylko prosiła. W wyniku powszechnej spowiedzi okazuje się. (A. stojącego przed sądem bożym. Uważano. ale jego stosunek do ojca nigdy się nie zmienił: zawsze czuł sięjak mały chłopiec. Treścią moralitetu była walka upersonifikowanych (przedstawionych alegorycznie) mocy dobra (cnót) i zła (grzechów) o duszę człowieka. bo często za całe oparcie i pociechę w życiu ma się tylko wspomnienie szczęśliwego dzieciństwa". (L.wszak dzieciom się nie odmawia. Po nim pojawi się w Europie fala naśladowań i zapożyczeń. (A. gdyż wychowywali się na odludziu. Po takim dzieciństwie Eddi wyrósł na chłopca niepewnego. co jednak sprawiało mu nieopisaną radość. Mickiewicz) * "Należy chwytać szczęście w przelocie. Eddi zawsze zachowywał dużą bliskość uczuciową z matką. poznając całe zło świata. ale wychowuj je ręką.Holden uważa.). Dzieciństwo dla Eddiego to także czas ostrych oszczęd ności i ograniczeń.. (J. Pebe. odwiedza wesołe miasteczko. bojąc się zdradzić myśli. Eddi nie powtórzył tego modelu w swojej rodzinie. to z góry twierdzę. Dziś dzieciństwo to maia szkatutka z zabytkowymi rodzicami. aby miały czym płakać nad twoją trumną".W utworze można dostrzec fragmentaryczną zbieżność z poetyką moralitetu. J. Całe jego dzieciństwo to okres buntu przeciwko szkole i rodzicom. polowali lub uganiali się po łąkach. z ojcem i matką na poczesnych miejscach. (przysłowie ukraińskie) * Dziecko. gdyż był on w domu panem i nawet matkę traktował jak służącą. gdzie człowiek po świecie Biegł jak po łące. Andrzejewski "Bramy raju" Uczestnicy krucjaty są kilkunastoletnimi dziećmi. posyłając go po wino lub inne zakupy. Ficowski "Dzieciństwo 1940" . są ludzie". tak wyrasta się na człowieka". Salinger "Buszujący w zbożu" . Nawet Bóg zdawał się nie słuchać modlitw. 2) Aron i Kaleb wychowywani byli bez matki. wierzy we wszystkie kłamstwa Holdena. (przysłowie wietnamskie) Everyman Everyman. Jego dzieciństwo to pasmo lęku. no i na zdrowie. Mickiewicz) * "Nie głaskało mnie życie po głowie. W domu dominował ojciec. jak Polska znów będzie). pytał i nie shachał odpowiedzi. który ziściłby marzenia dzieci . nie pijałem ptasiego mleka. ten sam błąd powtórzył w wychowaniu swoich synów. Nie interesowała go przyszłość kupca czy bankiera. np. Freud) * "Długo trąci tym dzbanek. gonią za pieniędzmi. której nieobecność ich zaciekawiała. obawa przed potępieniem i prośba o boskie zmiłowanie (por. rozpaczy.. a znał tylko kwiecie Miłe i piękne". który kojarzy mu się z systemem nakazów.Zżółkła księga. a poza tym przystały do krucjaty z powodów egoistycznych. jego okrucieństwo i obrzydliwość. żeby lepiej rozumieć swoich rodziców. (A. że sprowadza zło. że dzieci nie są wcale niewinne i że targają nimi te same mroczne żądze co dorosłymi. Był inny: miał czarne. no i dobrze. rywalizując z Adamem o miłość ojca. chciał rzeźbić. Ojciec długo był dla nich kimś obcym. Baran "Dom rodzinny" Zderzenie dzieciństwa. szybko pojął jednak. że ich dziecięcą niewinność można wykorzystać . Przestał mówić. czym chce się w życiu zajmować. jak przetrwać. Szybko uczył się. Broniewski) * "Jeżeli cierpienia dzieci mogą dopełnić sumy cietpień. Dla niego okres dzieciństwa to ciągłe ustępowanie ojcu (wojsko) lub Karolowi. dzieci są złe". które nie zna pieszczoty. (W. czuł się niepewny. nie uśmiecha się. jak odwiedza się galerie lub muzeum. bo Karol stale czuł się zagrożony. że człowiek ów nie miał imienia i nazwiska. J.Po wielu latach powraca wspomnienie dzieciństwa na zesłaniu w Rosji. W ten sposób chłopiec rozpaczliwie trzyma się dzieciństwa. Powrót do kraju wydawał się niemożliwością.Kraj lat dziecinnych! On zawsze zostanie święty i czysty jak pierwsze kochanie Kraje dzieciństwa. czym nasiąknie za młodu". która nigdy nie rozkazywała. bo rodzina emigran tów musiała zdobyć status i dorobić się. chętnie przebywa w jej towarzystwie. rzęsiste Na me dzieciństwo sielskie. że dorośli są powierzchowni. które można porównać z Eliade'owską kategorią axis mundi (dawna stolica świata przez jego Wielką Izbę przebiegaty wszystkie równoleżniki i potudniki).J. kręcone włosy i czarne oczy. Dom zapamiętany z młodości był czymś najważniejszym. którego można skrzyczeć lub wyszydzić. z obrazem tego samego miejsca po latach. a jednak z dziecięcą naiwnością i wiarą czekało się na powrót Boga na białej wronie. Chłopcy trochę zdziczeli. która mu pomagała i chroniła go.były dzieciństwu memu lasem czarów". że cała ta prawda nie jest warta takiej ceny". niemiecki Jederman. nisko oceniającego swoje możliwości i dopiero Florance pozwoliła mu uwierzyć w siebie. Korczak) * "Dzieci nie są złośliwe. gdzie uschła niezapominajka drzemie .

poszukujący nauczyciela i mistrza. że klaskał). z komunistami czy z Gajowcem. Zagubionym. z jego manowcami i prostymi drogami. Kontakt z naturą jest tu pretekstem do refleksji nad człowiekiem: pragnienie sławy poetyckiej i nieśmiertelności. Po drodze ma wzloty i upadki.K. pod którą Roland umiera. Może być każdym. co symbolizuje uwolnienie od grzechów i zdolność zrozumienia istoty pokuty. który zmieszając do wyznaczonego celu. Różewiczowski Bohater jest świadomie pozbawiony cech indywidualnych. tworzących wyłącznie mity. ale sprawiedliwym i łaskawym. Żeromski "Przedwiośnie" Cezary Baryka ma wiele cech średniowiecz nego everymana. zapewniające możliwość kontemplacji. nie czuje się Rosjaninem.Na temat bohatera dramatu niełatwo powiedzieć coś konkretnego: brak mu imienia i nazwiska. że obcuje z tajemnicą. iż Bóg jest ojcem surowym. A. "Mazowsze". Mickiewicz "Czatyrdah" (góra namiot) . F.H. powinien jednak uparcie zmierzać do swej Itaki (każdy z nas jest Odysem). którzy zabierają duszę Rolanda do nieba). a pochody te nie anioł. gdzie wyznacznikiem losu każdego pokolenia są kolejne mogiły. ponieważ jednak tata nie wraca ranki i wieczory. jest to po prostu Bohater. gdyż Bóg wysłucha modlitwy Ewy i weźmie pod uwagę wszystko to. co mówi Bóg do przyrodzenia). od każdego według jego sił". A. Jest to człowiek poszukujący sensu w histońi rozumianej jako krwi nić wąska. w grzechach srogich ponurzony (tłum. który wcale nie rozwija się racjonalnie i logicznie. Różewicz "Kartoteka" . T. "Noc". . Choć urodzony w Rosji. Tu w nocy z 31 kwietnia na 1 maja odbywa się coroczny zlot czarownic i orgie z Szatanem. otrzymuje odpowiedź: a dlaczego nie. Apoteoza jest tu nagrodą (zstąpienie aniołów. na wzgórze. Mickiewicz "Powrót taty" Stęsknione. innym razem jako młodzieniec zdający maturę lub czterdziestoletni mężczyzna. "Lament". Różewicz "Ocalony". a także łączące dwa żywioły: ogrom i potęgę gór oraz dzikość i zaborczość morza. który przeżył wojnę (ocalał prowadzony na rzez~. czy tego chce. ambicja nastawiona na pomnażanie kapitału. sztuki. o czym przypomina kamień z napisem.Jednym z miejsc. a więc wyrok należy rozumieć w sensie egzystencjalnym. litości. M. W tym królestwie zła Faust pozna mechanizmy rządzące światem. obojętna na największe tragedie tego świata. jest nawiązaniem do motywu walki dobra ze złem o duszę człowieka. III Na początku "Małej Improwizacji" Konrad śpiewa: Wznoszę się! Lecę! Tam na szczyt opoki . Goethe "Faust" .Bohater powieści nie ma nazwiska. Boscha: "Ostatnia godzina" i "Śmierć skąpca"). którego istotą egzystencji jest walka. Wszędzie jest obcy. jakby wyrastała wprost z morza. co mu się należy". sumienia.W. obca.Odyseja rozumiana jest w tym wierszu jako życie. psalmu 130).już nad plemieniem człowieczym. że Józef (jako Żaden) został skazany tylko dlatego. może się ukorzyć i ucałować jej stopy. pokolenia zepchniętego do poziomu ztych troglody'tów. Podobnie jest z wojennymi losami Billego. W miejscu. wbrew przekonaniom ludzi oświecenia. literatury. co narzuca mu apokaliptyczną wizję histońi. Noc Walpurgi. A. zaś drzewa krzyża sosna. Góra wyjątkowo fascynująca. A.Wiąże się z nią ożywiająca wyobraźnię romantyków legenda o wiel kiej miłości i ingerencji Allacha w życie ludzi. o czym wspomni w swojej modlitwie ksiądz Piotr. gdzie nie dane jest przebywać zwykłym śmiertelnikom. Można przyjąć. wyniosła. o którego duszę w scenie Wielkiej Improwizacji toczą walkę aniołowie (strona prawa. Jego rozstanie z życiem jest stylizowane na śmierć Chrystusa: odpowiednikiem Golgoty jest tu wzniesienie. stabilizacja życiowa. Jest to Józef K. Ten schemat jest powtórzeniem egzystencji wielu milionów Amerykanów. jest góra Brocken (najwyższy szczyt w górach Hartzu). Ostatecznie bluźnierczy Konrad nie zostanie potępiony. J. rozczarował się do kultury. W takiej sytuacji znajduje się przecież każdy człowiek. T. oczekujące ojca dzieci wychodzą mu na spotkanie. Baczyński "Historia". nie anioł prowadzi. "Z głowa na kara binie". tzw. dzieci. którąwiedziemy z Szatanem. Jesteś każdym. był świadkiem (widziałem) zabijania człowieka tak jak się zabija zwierzę. Pieśń o Rolandzie" . żyjącego bez miłości. A. (Proroctwo Izajasza) * "Każdemu. najwątlejszą w prz)'rodzie. * Każdemu według jego zdolności. ale dające dobrą pozycję społeczną. ale trzcinę myślącct. "Pokolenie". mając świadomość. Dla romantycznego poety miejsce wywyższone. Natomiast fakt postawienia bohatera wobec konieczności wyboru drogi życiowej (tzn. gdyż zabójcy darują mu życie. co jest elementem uwznioślenia jego śmierci i co różni go od innych wasali Karola Wielkiego. Przypomina on Pascalowską trzcinę.Billy Pilgńm (porte parole samego autora) realizuje amerykański standard życia: małżeństwo bez'miłości. którzy nie zostaną zbawieni. ze zbiedzonym tfumem przeciw żołnierzom czy może jako jeden z szarego muru żofnierzy przeciw domagającym się swoich praw robotnikom). "Drzewa". który na swoje pytanie: dlaczego wlaśnie ja. pomiędzy proroki. K. Mickiewicz "Dziady" cz. uważany jest za bolszewika. czego najbardziej wyrazistym przykładem jest ostatnia scena powieści. rozdarty między pokusy świata (fakome marności) a pragnienie zbawienia (obcowanie z wiecznct miłością). (E. możesz być Każdym. Cabet) tego. L. niejasny jest również jego zawód -jest dyrektorem opery lub kiedy indziej dziennikarzem. (Cyceron) * "Każdemu według jego potrzeb. Sęp Szarzyński "O wojnie naszej. nie radzącym sobie z życiem i przeszłością człowiekiem współczesnym. Mickiewicz "Dziady" cz. który stracił wiarę ("Lamenf" trzykrotne bluźniercze nie wierzę). Mickiewicz "Ajudah" (góra niedźwiedź) . Staff "Odys" . K. boska (stuchasz tylko. po których ziemia na nowo zabliźnia się ("Mazowsze"). Jako anonimowy grzesznik. widzial furgony porąbanych ludzi. Sądzą go inni i on sam o sobie wyraża oceny (martwi się. bo sprawia wrażenie. Zostawcie nas" Bohater jego wierszy to człowiek. piszącym reportaż z kopalni. Gdy przyjeżdża do Polski. z którą nic go nie wiąże. bowiem wierzy. wątpliwości budzi również jego wiek: raz występuje jako siedmioletni chłopiec. czy nie zmierza ku kresowi życia.W sonetach krymskich upersonifikowana (ciemny las twoim ptaszczem). którego młodość przypadła na czas pogardy. idą za miasto. według której kolejne pokolenia giną jak noże w chleb pogrążone. dla którego niepodjęcie walki staje się równoznaczne ze zdradą. zaś każdy człowiek nieuchronnie jest wędrowcem (pielgrzymem). ma jednak nadzieję na boskie miłosierdzie. dlatego jest tym. bliskość Boga.nieodgadniona. o uniewinnienie to nic innego jak lęk średniowiecznego everymana przed potępieniem. Z tej per spektywy chce spojrzeć na ziemię i jej sprawy. stąd i Każdego. Bohater ów jest świadom nieuchronnej tragedii swojego pokolenia. III Niektóre cechy everymana otrzymał Konrad. Vonnegut "Rzeźnia numer pięć" . S. Walka Józefa K. gdzie modlą się za ojca i gdzie zostaną przez Boga wysłuchane. "Psalm 4". Musi ją stoczyć we własnym wnętrzu. że jest człowiekiem. Jest to człowek stojący w punkcie zerowym. do których Mefistofeles zabiera Fausta. światem i ciałem" (sonet IV). Katka "Proces" . J. Modlitwa do Bogarodzicy"-Bohater " wierszy Baczyńskiego. chce poznać przyszłe losy świata (w tym także Polski).Hrabia Roland jako wzorowy rycerz i chrześcijanin umiera na wzgórzu. Słowacki "Kordian" . "O nietrwałej miłości rzeczy świata tego" (sonet V) Bohater liryczny obu utworów to człowiek. reprezentant pokolenia. który powtórzyłby akt kosmogonii i raz jeszcze oddzielił światło od ciemności.1) Kończy się wiek (31 grudnia 1799) na jednym ze szczytów 54 . co jest nawiązaniem do średniowiecznej alegorezy) i diabły (strona lewa). Człowiek wobec niej jest marnym pyłem.

Wawel. M. Tej części Czyśćca strzeże . aby uczynił tam ołtarz i złożył ofiarę z syna Izaaka.W. spotkania człowieka z Bogiem. Fudżijama (Japonia). choć po omacku. co determinuje los Syzyfa. U stóp góry Wergiliusz obmywa twarz Dan tego. wbrew przekonaniom ludzi oświecenia. Podobnie często pojawia się góra w baśniach. gdy ten stanął w obronie Hery.Wzgórze w łańcuchu górskim w północnych Włoszech. co czytają mnisi. 3) Góra Oliwna . Monte Cassino awansuje tu do rangi symbolu: my was znajdziemy. która składa się z kolejnych wejść z kamieniem pod górę. że pozbawione władcy (Jan Kazimierz schronił się na Śląsku) państwo skazane jest na zagładę: wokół sami zdrajcy. stracił ojczyznę i wiedzie los wygnańca. Szklana Góra. szafirowa. że ten kurnik. pod którą Roland umiera. Kapitol (Rzym).Karpat. Jego rozstanie z życiem jest stylizowane na śmierć Chrystusa: odpowiednikiem Golgoty jest tu wzniesienie. to Mahomet przyjdzie do góry. gdzie pozostawiwszy u podnóża lud wybrany. którzy zabierają duszę Rolanda do nieba). gdy kamień spadał.1) Góra Niebieska to sklepienie niebios. Iśniąca księżycowym blaskiem. Szarą eminencją zakonu jest czcigodny ojciec Jorge i to on pilnuje. w którą Mojżesz uderzył laską i ze skał wytrysła woda. Apoteoza jest tu nagrodą (zstąpienie aniołów. U. jego muz (symbol poezji) oraz Dionizosa i jego bachantek. Jego zasadą jest: nie ma wiary bez strachu. Klasztor jest pod cudowną opieką Matki Boskiej. strasznym. tu odbywały się uczty bogów. nie pozwala więc bogom zatriumfować nad sobą i schodzi z góry po kamień z uśmiechem. b) od chwili oblegania przez armię Mullera klasztoru na Jasnej Górze. Mojżesz modlił się. od tej chwili wody potopu zaczęły opadać. 2) Na szczycie Mont Blanc Kordian wygłasza swój monolog. np. a przede wszystkim Zeusa. żejest świadom swego losu ijest on jego wolnym wyborem. Wańkowicz "Szkice spod Monte Cassino" . Eco "Imię róży" . 6) Góra Nebo. Sienkiewicz "Potop" Szwedzki najazd na Rzeczpospolitą (skojarzenie z biblijnym potopem) Sienkiewicz przedstawił tendencyjnie: a) do momentu obrony Jasnej Góry. związanym z czarami i nieczystymi siłami. Andersa zdobycie klasztoru Monte Cassino. Na tym odludnym szczycie. gdzie Chrystus po raz pierwszy objawił się swoim uczniom jako Bóg. pilnie strzeżona. Jasna Góra (Polska). jest przeciwieństwem Jaskini Piekieł. Noc Walpurgi. czując obecność Boga. 4) Golgota. gdy to się nie stało. na której Jezus został ukrzyżowany i umarł na krzyżu. na którym wspiera się tron Boga: hebrajski EI-Szaddaj. A. naga. Achillesa i Hektora). gdy wydaje się. by pokazać mu wszystkie królestwa świata i domagać się pokłonu. gdzie znajduje się opactwo. skąd Bóg pokazał Mojżeszowi Ziemię Obiecaną. odnajdzie cel życia: ludy zawotam. Mitologia . Przed atakiem Polaków załamały się trzy natarcia (w tym najkrwawsze 17 III batalionu Essex). Camus "Mit Syzyfa" . który w 1939 r. Dante Alighieri "Boska Komedia" -Po wyjściu z piekła Dante i Wergiliusz wchodzą do przedsionka Czyśćca. Tu w nocy z 31 kwietnia na 1 maja odbywa się coroczny zlot czarownic i orgie z Szatanem.: Babia Góra. sferą sakralną.Katan starzec z siwą brodą. 2) Parnas był siedzibą Apollina. Znajduje się tu góra. Najczęściej jest przestrzennym symbolem transcendencji. tzw. 5) Góra Synaj. wskazana przez Jahwe Abrahamowi. Jednak nawet taki los nie musi być przekleństwem: Syzyf daje do zrozumienia. Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" W wątku biblijnym powieści Naga Góra jako miejsce kaźni Jeszui-Ha Nocri. w otoczonym murami klasztorze. pępkiem świata. M. w którym . ponieważ jednak tata 55 .Jednym z miejsc. obiecując wszystkie je w zamian. którzy swoim desperackim zdobyciem tej góry otworzyli aliantom drogę na Rzym.miejsce modlitwy Chrystusa przed męką. nazywając go Bogiem zta. jest w nich zawsze miejscem niedostępnym. Mickiewicz "Powrót taty" Stęsknione. Wiersz utrzymany jest jednak nie w tonie rezygnacji (jak na przykład "Żołnierz polski").Hrabia Roland jako wzorowy rycerz i chrześcijanin umiera na wzgórzu.. ponawiając tę próbę za każdym razem.W eseju autor nazywa Syzyfa bohaterem aósurdaluym z powodu jego egzystencji. oczekujące ojca dzieci wychodzą mu na spotkanie. jest twierdzą nie do zdobycia. jest góra Brocken (najwyższy szczyt w górach Hartzu). Bogiem ~otrów. gdy wody potopu zaczęły opadać. obu dzę! H. Konarskiego "Czerwone maki na Monte Cassino". Goethe "Faust" . w którym o sobie powie: jam jest poscfg cztowieka na posągu świata.miejsce zamieszkania diabłów. spotkań czarownic. Patrz: śmierć (bohaterów literackich). 2) Góra Ararat. Biblia (NT) . przytłaczająca przewaga armii szwedzkiej. ale buntu i odwetu.1) Góra.A. na którą można się dostać tylko na grzbiecie zaczarowanego rumaka. Kilimandżaro (najwyższy szczyt w Afryce). aby oszczędzić mu mąk powolnej śmierci na krzyżu. stąd zrzucił Hefajstosa. rozmawiał z Bogiem i otrzymał od niego kamienne tablice. Obrona Jasnej Góry była przełomowym momentem w losach wojny polsko-szwedzkiej. wynurzająca się z wody. przed chatą czarnoksiężnika Twardowskiego zebrały się wszystkie moce piekielne. Na tej górze Mateusz Lewita oczekiwał na cud natychmiastowej śmierci. inni duchowni i co później głoszą wiernym. (przysłowie tureckie) Góra Góra . natchnieniem zbrodniarzy. do którego przykuty był Prometeusz za bunt i gdzie drapieżny ptak wyjadał mu wątrobę odrastającą codziennie.W religiach wszystkich ludów znających górę ma ona bardzo bogatą symbolikę. gdzie zwalcza się śmiech jako diabelski wiatr. Dopiero tu. dostępna tylko dla kilku osób znajduje się największa biblioteka chrześcijańskiego świata. do których Mefistofeles zabiera Fausta. jak twierdzą początkowo Szwedzi. brak obrony. drogą do nieba.zagościł Szatan. na którą Syzyf z woli bogów musiał wtaczać głaz. miejscem kultu lub medytacji. Wańkowicz w swoim reportażu wydobył bezprzykładne bohaterstwo Polaków. zaś drzewa krzyża sosna. Inne święte góry w różnych religiach i państwach to: Akropolis (Grecja). opiekunem zabójców. pieśń F. Pieśń o Rolandzie" . co jest elementem uwznioślenia jego śmierci i co różni go od innych wasali Karola Wielkiego. J. Bitwa Polaków trwała 13 dni i 20 godzin i zakończyła się zdobyciem klasztoru w dniu 25 maja. 3) Szczyt w górach Kaukazu.jak głosi oficjalna wersja . 2) Góra Tabor uważana za miejsce przemienienia. Tu także w ostatniej chwili przybiega Mateusz Lewita z zamiarem zabicia swego nauczyciela. toteż jest to miejsce. na której osiadła Arka Noego. do której nie wolno mu było wstąpić. W. Rzeczpospolita zmęczona wcześniejszymi wojnami. Broniewski "Monte Cassino" Wypowiedź poety-żołnierza. podczas którego okazuje się..Gen.święta góra buddyjska). na którą Szatan zaprowadził Jezusa. Jest kojarzona z niewzruszalnością. A. Wcześniej w morderczych walkach zdobyli Górę Anioła Śmierci. tu ważył on losy ludzi i herosów (np. 4) Góra Horeb. Biblia (ST) . Por. 3) Góra (później identyfikowana z Morią). Lesse powierza 2 Korpusowi Polskiemu pod dowództwem gen.1) Olimp uchodził za siedzibę bogów. W tym królestwie zła Faust pozna mechanizmy rządzące światem. siedzibą bogów lub sił zła. co symbolizuje uwolnienie od grzechów i zdolność zrozumienia istoty pokuty. Mount Everest (Czomolungma . samotnością. w samotności. Łysa Góra . w Monte Cassino! W Monte Cassino. 4) Góra. z zaciśniętymi pięściami bluźnił przeciwko Najwyższemu. * Jeśli góra nie chce przyjść do Mahometa. powołując do istnienia nieudolnych przywódców powstania listopadowego oraz inne znaczące dla polskiego życia politycznego postacie. by w niesamowitych okolicznościach wpływać na bieg polskiej historii. który wcale nie rozwija się racjonalnie i logicznie.

ale także zbiegom. gdzie nie dane jest przebywać zwykłym śmiertelnikom. Wiersz utrzymany jest jednak nie w tonie rezygnacji (jak na przykład "Żołnierz polski"). może się ukorzyć i ucałować jej stopy. Dają schronienie zbrodniarzom. toteż jest to miejsce. Mickiewicz "Dziady" cz. Wreszcie tu złożono nieprzeliczone skarby.nieodgadniona. J. pilnie strzeżona. Góra wyjątkowo fascynująca. . (przysłowie polskie) Góry Góry . W. Konarskiego "Czerwone maki na Monte Cassino". Kontakt z naturą jest tu pretekstem do refleksji nad człowiekiem: pragnienie sławy poetyckiej i nieśmiertelności. A. gdy wydaje się. podczas którego okazuje się. a człowiek z człowiekiem zawsze. w którym o sobie powie: jam jest poscfg cztowieka na posągu świata. wyniosła. gdzie modlą się za ojca i gdzie zostaną przez Boga wysłuchane. Pieśń o Rolandzie" . że obcuje z tajemnicą. gdy to się nie stało. Z tej per spektywy chce spojrzeć na ziemię i jej sprawy. Mickiewicz "Ajudah" (góra niedźwiedź) . mając świadomość. natchnieniem zbrodniarzy. boska (stuchasz tylko. gdzie znajduje się opactwo. mogą ich połączyć różne ludzkie spra wy. (przysłowie gruzińskie) * Góra z górą się nie zejdzie.nie wraca ranki i wieczory. bo sprawia wrażenie. Eco "Imię róży" . chce poznać przyszłe losy świata (w tym także Polski). Budzą zachwyt. A. Lesse powierza 2 Korpusowi Polskiemu pod dowództwem gen. Dopiero tu. Rzeczpospolita zmęczona wcześniejszymi wojnami.mędrcy. obojętna na największe tragedie tego świata. Bitwa Polaków trwała 13 dni i 20 godzin i zakończyła się zdobyciem klasztoru w dniu 25 maja. Andersa zdobycie klasztoru Monte Cassino. Słowacki "Kordian" . (przysłowie tureckie) * Dopiero ze szczytu góry można ocenić rozległość równiny. Jego zasadą jest: nie ma wiary bez strachu. czując obecność Boga. M. odnajdzie cel życia: ludy zawotam. W literaturze pojawiają się częstojako symbol niewzruszonego trwania i siły. * Jeśli góra nie chce przyjść do Mahometa. że ten kurnik. najgłębsze morze . w Monte Cassino! W Monte Cassino. Bogiem ~otrów. nie pozwala więc bogom zatriumfować nad sobą i schodzi z góry po kamień z uśmiechem.Wiąże się z nią ożywiająca wyobraźnię romantyków legenda o wiel kiej miłości i ingerencji Allacha w życie ludzi. Mickiewicz "Sonety krymskie" ("Widok gór ze Stepów Kozłowa") . obca. jest twierdzą nie do zdobycia. J. Na tej górze Mateusz Lewita oczekiwał na cud natychmiastowej śmierci. stracił ojczyznę i wiedzie los wygnańca. na wzgórze. Na tym odludnym szczycie.W górskim " wąwozie Ronsewal Roland i jego wojsko zostają zaatakowani przez Saracenów i ponoszą klęskę. pomiędzy proroki. by w niesamowitych okolicznościach wpływać na bieg polskiej historii. M. Patrz też: góra. Jeżeli dwaj ludzie mieszkaj~ daleko od siebie. W miejscu. brak obrony. zamieszkałe często przez szaleńców albo duchy. III Na początku "Małej Improwizacji" Konrad śpiewa: Wznoszę się! Lecę! Tam na szczyt opoki . zapewniające możliwość kontemplacji. Są także schronieniem dla ostatnich potomków rodu Gomelezów.. 2) Na szczycie Mont Blanc Kordian wygłasza swój monolog.Tajemnicze góry Hiszpanii stają się świadkiem niezwykłych wydarzeń. która składa się z kolejnych wejść z kamieniem pod górę. co mówi Bóg do przyrodzenia). jakby wyrastała wprost z morza. czyniąc ją niedostępną. przytłaczająca przewaga armii szwedzkiej. którzy swoim desperackim zdobyciem tej góry otworzyli aliantom drogę na Rzym. ajednocześnie przerażają swoim pięknem 56 . (przysłowie chińskie) * Jeżeli dwie góry stoją daleko od siebie.1) Kończy się wiek (31 gr udnia 1799) na jednym ze szczytów Karpat. Wcześniej w morderczych walkach zdobyli Górę Anioła Śmierci. F. które towarzyszą podróży Alfonsa van Wordena. to Mahomet przyjdzie do góry. ozdobą narodu .zagościł Szatan. A. którzy kryją się przed karzącym ramieniem bezlitosnej Inkwizycji. (przysłowie mongolskie) * Ozdobą góry są drzewa. co czytają mnisi. choć po omacku. jak twierdzą początkowo Szwedzi. Klasztor jest pod cudowną opieką Matki Boskiej.W eseju autor nazywa Syzyfa bohaterem aósurdaluym z powodu jego egzystencji. Schiller "Zbójcy" . bliskość Boga. Camus "Mit Syzyfa" . a także łączące dwa żywioły: ogrom i potęgę gór oraz dzikość i zaborczość morza. żejest świadom swego losu ijest on jego wolnym wyborem. Obrona Jasnej Góry była przełomowym momentem w losach wojny polsko-szwedzkiej. Chroni to jej mieszkańców przed wpływami z ze wnątrz i jednocześnie stanowi obronę przed żądnymi skarbów i bogactw przybyszami z "cywilizowanego" świata. Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" W wątku biblijnym powieści Naga Góra jako miejsce kaźni Jeszui-Ha Nocri.dno. dostępna tylko dla kilku osób znajduje się największa biblioteka chrześcijańskiego świata. w samotności.Wzgórze w łańcuchu górskim w północnych Włoszech. Monte Cassino awansuje tu do rangi symbolu: my was znajdziemy. Broniewski "Monte Cassino" Wypowiedź poety-żołnierza. skrywające tajemnice zbrodni. z zaciśniętymi pięściami bluźnił przeciwko Najwyższemu. w otoczonym murami klasztorze. że pozbawione władcy (Jan Kazimierz schronił się na Śląsku) państwo skazane jest na zagładę: wokół sami zdrajcy. powołując do istnienia nieudolnych przywódców powstania listopadowego oraz inne znaczące dla polskiego życia politycznego postacie. gdzie zwalcza się śmiech jako diabelski wiatr. Mickiewicz "Czatyrdah" (góra namiot) .W górach odbywają się orgie dionizyjskie. (przysłowie mongolskie) * Nawet najwyższa góra ma szczyt. pieśń F.W sonetach krymskich upersonifikowana (ciemny las twoim ptaszczem). Wańkowicz w swoim reportażu wydobył bezprzykładne bohaterstwo Polaków. mog~ je połaczyć chmury i mgła.Wysokie góry otaczają legendarną krainę Eldorado. których spadkobiercą jest van Worden. Dla romantycznego poety miejsce wywyższone. gdyż zabójcy darują mu życie. Tu także w ostatniej chwili przybiega Mateusz Lewita z zamiarem zabicia swego nauczyciela. Tu ogarnięte szałem kobiety odprawiają swoje misteria ku czci boga winorośli. inni duchowni i co później głoszą wiernym.Gen. Por.już nad plemieniem człowieczym. aby oszczędzić mu mąk powolnej śmierci na krzyżu. Jednak nawet taki los nie musi być przekleństwem: Syzyf daje do zrozumienia. Wańkowicz "Szkice spod Monte Cassino" . Mitologia .jak głosi oficjalna wersja . A.A. Sienkiewicz "Potop" Szwedzki najazd na Rzeczpospolitą (skojarzenie z biblijnym potopem) Sienkiewicz przedstawił tendencyjnie: a) do momentu obrony Jasnej Góry. Niedostępność i dzikość gór zapewnia im bezpieczeństwo. U. Człowiek wobec niej jest marnym pyłem. nazywając go Bogiem zta. od tej chwili wody potopu zaczęły opadać. Wolter "Kandyd" .. b) od chwili oblegania przez armię Mullera klasztoru na Jasnej Górze.Łańcuchy wzniesień fascynują ce swoim ogromem i trwałością. Romantyzm W niedostępnych i dzikich górach usytuowane są mroczne zamczyska. Potocki "Rękopis znaleziony w Saragossie" . w którym . A. Przed atakiem Polaków załamały się trzy natarcia (w tym najkrwawsze 17 III batalionu Essex). który w 1939 r. Szarą eminencją zakonu jest czcigodny ojciec Jorge i to on pilnuje. opiekunem zabójców. idą za miasto. obu dzę! H. przed chatą czarnoksiężnika Twardowskiego zebrały się wszystkie moce piekielne.Wśród górskich szczytów chronią się zbójcy Karola Moora.Góry oglądane ze Stepów Kozłowa sprawiają wrażenie monumentalnego tronu aniołów odlanego z zamrożonej chmury. co determinuje los Syzyfa. ale buntu i odwetu.

stąd pojawi się on w cerkwi i zawoła: kwiat na mym rwany grobie (. W. gdzie ktoś jest pochowany (kopiec. A. Nie weźmie na plecy i nie zniesie na dół wyczerpanego kolegi.. że przemijanie jest naturalnym elementem każdej egzystencji. biada tobie i pod gruzami cerkwi zginie zarówno żonazbrodniarka. Mickiewicz "Nad wodą wielką i czystą. Może jedynie zmobilizować tego drugiego. glos. Tetmajer tworzy sugestywny impresjonistyczny obraz gór spowitych mgłami i księżycowym blaskiem. przy twoim grobie (. G.Kopiąc grób dla Ofelii. niewiary. ale też pomnikiem wielkiej miłości. okazało się. Zrywa druty elektryczne. zabija Parysa. Szekspir "Romeo i Julia" To w grobowcu Kapulettich rozgrywa się najważniejsza część tragedii. wesołość. J. gdzie straszy: a za dzwonnicą chrośniak malinowy.W górach dekadenci widzieli wcielenie tej siły i mocy. złożono uśpioną Julię. Gdy powrócił. gdzie grzebie się ciało/ciała zmarłego/zmarłych lub urną z prochami albo też stanowi go nasyp ziemny (czasami obmurowany) w miejscu. Jest wśród nich inteligent z Ameryki. Nie reaguje ono na zaklęcia Guślarza i podąża za młodą dziewczyną. II" Utwór kończy scena nie w kaplicy.. Asnyk "Ulewa" . na cmentarzu nad świeżo wykopaną mogiłą. Światła się zlewa mgła przezrocza. Ale po chwili natura uspokaja się i w przyrodzie panuje zadziwiająca harmonia. (H. Hamlet odda się rozmyślaniom nad marnością i znikomością ludzkiego życia. Kiedy bracia męża stanęli do zawodów. Mitchell) "Bo tak naprawdę .Mgły rozpięte pomiędzy szczytami gór tworzą mosty z promieniami księżycowego światła. 23 53).W utworze dominuje nastrój przygnębienia. błazna. Hemingway "Komu bije dzwon" . które jednakowo się kończy dla władcy (np. Tu. którego upływ od urodzin do śmierci to zaledwie czwarta część mgnienia. Wiatr wieje z niezwykłą siłą. nadzieję i tg lutnig biedną. A.. Przerwa-Tetmajer "Melodia mgiel nocnych" . Karpiński "Żale Sarmaty nad grobem Zygmunta Augusta" .Miejsce złożenia ciała Chrystusa: zdjąwszy cialo.jako że życie ludzkie to: cień. Ruiny będą zatem zbiorowym grobem i symbolem ludowej prawdy. pełne rezygnacji wyznanie podmiotu lirycznego: Skałom trzeba stać i grozić. Naborowski "Krótkość żywota" W celu zobrazowania ulotności ludzkiego życia. punkt. że zwyciężył ten. E. jak i chłopa. Jagodziński) * "Taki tam spokój.Wiejący w górskiej miejscowo ści halny intensyf kuje uczucia i namiętności bohaterów. Rutkiewicz) Grób Grób . Obokjego mogiły znajduje się też kurhanek swawolnej dziewczyny. ten sam halny uniemożliwia to. W. Patrz: związki literatury i malarstwa. który ma poślubić bratową. a w tym chrośniaku mogiły. Szekspir "Hamlet" . obwinqł je prześcieradlem. Oba wianki zostały zrobione z kwiatów rwanych na grobie zabitego. Bedier (oprac. a gdy płakała. który co roku wychodzi z mogiły i spieszy między ludzi. przywrócić wiarę we własne siły. J. Może stworzyć. zachęcić do dalszego działania". czasu jej wielkości. A. da Voragine "Legenda na dzień św. Kasprowicz "Księga ubogich"Codzienne obcowanie z górami uczy pokory wobec świata i Boga. Zadziwiającą ciszę zakłócają tylko delikatne szmery nocnych owadów. w którym nikt jeszcze nie byl położony (Łk.Odbijające się w wodzie wielkiej i czystej góry wywołują refleksję o stałości i celowości natury. który zanurzał się w grobie Izoldy. który szedł do Widmara z wiadomością o pięknej Rebece. Uciekali pomiędzy górskie szczyty. Choromański "Zazdrość i medycyna" . Mickiewicz "Dziady cz. Tu. (M. Na gór zbocza.) zła żono. jak też bracia. kurhan. Zygmunt August jest tu symbolem świetności Polski. Niestety.) składam niezdatnq w tej dobie szablę. K. A. F. Pielgrzym nie jest w stanie ująć w słowa własnych wrażeń. (. Każde z nich wspomina chwile z nią spędzone i rozpacza z powodujej śmierci: wigzi cię ten kurhanek.) "Dzieje Tristana i Izoldy" . matka i przyjaciółka Maryli. która miała serce z głazu. która zdradziła męża podczas jego nieobecności w domu. by chłonąć potęgę natury. Uczy też.tak'bardzo. M. Biblia (NT) . Chrystusa w grobie nie było: Maria stała u grobu na dworze placzctc. na senną zieleń gór"..Gwałtowna ulewa w górach stwarza niezwykłe widowisko. K. A jednocześnie prowokują smutne. zabiła go i pochowała na łączce przy ruczaju. poczucie bezpieczeństwa. W średniowieczu odbywano krucjaty do Jerozolimy w celu wyzwolenia grobu Chrystusa z rąk Turków (patrz: krucj ata). A. A. żeby mię wraz zabili. D. * "Góry to dla niektórych jedyna możliwość osiągania szczytów". J. pokazanejest tu zamknięte koło czasu. by sięgnął do swoich rezerw. by na nowo przeżyć swą nieszczęśliwą 57 .:' .. co staje się przyczyną śmierci człowieka. Aleksego" . chce umrzeć obok ukochanej. (K. której im brakowało. Julia budzi się i widząc ciało Romea przebija sięjego sztyletem. Przerwa-Tetmajer) * "Góry zawsze od niepamiętnych czasów były ostoją i fortecą napadanych narodów". Grobowiec staje się więc nie tylko miejscem tragedii. 20. walczący z reżimem Franco. umarly dla świata. (W.. A.Może być wykopanym w ziemi dołem. gdzie znajduje się świeży grób.w górach nikt nikomu nie pomoże. dym. a na grobie posadziła lilie. Zazdrość Widmara nasila się i przemysłowiec rozpaczliwie próbuje poznać prawdę na temat romansu żony z doktorem Tamtenem.Piękno górskich widoków budzi jakiś nieokreślony żal i tęsknotę.błazna królewskiego. mogiła). że nie masz zbrodni bez kary. grabarze wydobyli z ziemi czaszkę Yorika . Robert Jordan. J. płynąć i ptynąć..Po śmierci kochanków ciała ich złożono do dwóch mogił po dwu stronach kaplicy. Stał się on symbolem miłości. Przerwa-Tetmajer "Widok ze Świ nicy do Doliny Wierchcichej" . więc po śmierci jej dusza pokutuje. Mickiewicz "Lilije" Bohaterką ballady jest żonazbrodniarka. Ale i w niej góry poruszą w końcu jakąś ukrytą i stłamszoną mieszczańską egzystencją część duszy i pośrednio staną się przyczyną letniego romansu.. nachylita się w grób i ujrzała dwóch aniołów w bieli siedzctcych (J. przy czym Romeo nic nie wiedząc o podstępie.patrz: pogrzeb. Aleksan der Wielki). Chłopiec nie chce już dłużej żyć na świecie i nad mogiłą wyznaje: prZystanę do Moskali. Kryją one pewną tajemnicę Maryli i zakochanego w niej chłopca Józia. w rodzinnym grobowcu Kapulettich. że kiedy Mirza opowiada o ich niezwyk łości. on zaś umarł z żalu i tęsknoty. lecz na cmentarzu.W górach ukrywają się powstańcy. która może przezwyciężyć śmierć.. a później wypija truciznę. toteż kolebkajestjednocześnie grobem. jego krótkotrwałości. Mickiewicz "Upiór" Bohaterem ballady jest duchpowrotnik. a położyl je w grobie w opoce wykopanym. Kasprowicz "Dies irae" Obraz walących się w przepaści szczytów gór skich tworzy nastrój grozy i podkreśla apokaliptyczność wizji zagłady świata. Mickiewicz "Kurhanek Maryli" Przy mogile młodej dziewczyny spotykają się: jej kochanek. który należy kojarzyć z pojawiającym się w zakończeniu utworu widmem. Z grobu Tristana wyrastał krzak głogu. Bohater liryczny wiersza zwierza się: Zygmuncie. błysk. który właśnie tu będzie mógł zrealizować dwa ideały swego życia: walki o wolność i godność jednostki oraz miłości. Dekadentyzm . którego dziewczyna odtrąciła w swej płochości. strasząc przejeżdżających obok chrośniaka. Zapolska "Sezonowa miłość" . 11-12). rezyg nacji. Pierwszego dnia po sabacie Maria Magdalena przyszła do grobu i zobaczyła odsunięty u wejścia kamień. czyj wianek okazał się piękniej szy.) Mnie płynąć.Tuśka jako typowa mieszczka nie jest w stanie dostrzec piękna i niezwykłości Tatr. Mickiewicz "To lubię" Mogiła ukryia wśród zarośli na odludziu. być może złudne. Deszcz porusza głazy i stacza je z łoskotem z górskich szczytów.

Każdy z grobów kryje jakąś tajemnicę: tragedię miłości? tęsknoty? rozpaczy? zazdrości? Jeden tylko pielgrzym spośród cudzoziemców jest godzien spoglądać na te orientalne mogiły. choć wcale nie wśród ludzi.Wiersz poświęcony wybitnym jednostkom. Podmiot mówiący w utworze przyznaje się do swej romantycznej przeszłości. Po wielu latach ciało swej ukochanej zastaje w trumnie nie zmienione. Władca napawa się smakiem zwycięstwa i składanych mu hołdów chłopu kopią grób . tu niech mi garstkę ziemi dloń przyjazna rzuci. chcąc. które powszechnie są kojarzone z walką do końca i ofiarą całopalną (obrona Spartan pod wodzą króla Leonidasa w wąwozie termopilskim."'": na każdym miejscu i o każdej dobie. gdzie d1a upamiętnienia ich czynu. Mickiewicz "Mogiły haremu" Utwór jest monologiem Mirzy wygłoszonym w obecności pielgrzyma.założycieli rodu Bohatyrowi czów. być może anonimowy. że nikt nie zapłacze nad jego grobem. On sam ciągle widzi Katarzynę (jedyną miłość swego życia) piękną i świeżą. A. gdzie się w mogilę położę. zbliżając się do niej.Na prośbę prezesowej Zasławskiej Wokulski zajmuje się kamieniem nagrobnym. Jak głosi legenda. tu zatem zostawił cząstkę siebie i tu jest jego miejsce. bo niewiele miał bliskich sobie osób i przyjaciół: i zgodziłem się tu mieć nieptakaną trumnę.. że przynałeży do tutejszej społeczności. Dantego. Pochód żałobny nie wkracza jednak do grobu. trwania i tradycji. otwiera się perspektywa przyszłości. Król wraca zwycięski (a najdzielniej biją króle). Prus "Lalka" .parabola o ironii losu ludzi wyrastających ponad przeciętność. o której ludzie zapomnieli lub pamiętają tylko czasami. Paralelnie ukazane są losy króla i prostego chłopa wyruszających na wojnę. Pochód przekroczył grób. który pełen smutku wyznaje: nie wiem. wchodzących w skład "Sonetów krymskich". Konopnicka "A jak poszedł krół na wojnę" .. które są uniwersalne. Krasiński "Nie-Boska komedia" Po śmierci żony hrabia Henryk często prowadza Orcia na grób matki. C. jak np. Norwid "Bema pamięci żałobny rapsod" . jakby dziś roZdartą. C. M. którzy tu uosabiają zdroworozsądkowe podejście do życia.. Norwid wie. co zazdrości mogil popiolom.Jest poetyckim obrazem pogrzebu generała Józefa Bema. choć u Norwida bohaterowie dramatu dawno już nie żyją. 2) Drugą mogiłą jest zbiorowy grób powstańców styczniowych. w mogile spoczywa Polka. Swiętajest więc pamięć o tamtych czasach i tamtych ludziach. uwolnić się od myśli o niej. Wersy te mają być wyrazem ciągle żywej pamięci prezesowej o osobie stryja Wokulskiego. Z tym symbolem wielkości nie można zestawiać Polaków. świadczących o doniosłych wydarzeniach w historii. H. aby umierając mógł prosić w imieniu Jana o rękę Dianny: na boskie cudal Nie odmawiajcie! Przez krew moją proszę.) nieme mieć harfy i słuchaczów głuchych. hrabia Fantazy rezygnuje z poślubienia Dianny. Słowacki "Testament mój" Pefie smutku wyznanie tułacza. M. skromny. Jako symbol poja wiają się więc mogiły termopilskie. Czuła jest tylko przyroda. Mogiła przedstawiona jest jako miejsce święte. na którym ma być wyryty fragment wiersza Mickiewicza pt. natomiast przyroda składa hołd powstańcom. E. którą będzie określała zbiorowa pamięć o postaci Bema i jego dziele. inaczej będq głosić Twe zasługi. żmudnej pracy. Podmiot liryczny wiersza wie. nastraja bohatera tego poematu pielgrzyma refleksyjnie i rozrachunkowo: to los mój na grobowcach siadać (. Konopnicka "Mendel Gdański" Bohaterem noweli jest stary Żyd.Wiersz z nurtu ludowego. Ta mogiła to przede wszystkim symbol zbratania.: ' jest w całości monologiem pielgrzyma. że każe zachować nadzieję: w mogił głębi czujq życia dreszcze. Rumak zostaje zmuszony do skoku.Orzeszkowa "Gloria victis" Utwór kończy obraz samotnej. Konopnicka "Contra spem spero" . Chrześcijanie spotykają się w katakumbach. zwanym też grobem Agamemnona. Sienkiewicz "Quo vadis" Grobowce (katakumby) będą miejscem schronienia dla wyznawców Chrystusa przed prześladowaniem Rzymian. a Stach poległ (a najgęściej giną chłopy). o który szczególnie dbają Anzelm i Janek Bohatyrowicze. bo zawsze u nas zostaje smutne pół-rycerzy-żywych. Mickiewicz "Grób Potockiej" . A. Za jeden z wielu argumentów. J. że mieszkańcy miasta nie akceptują go i szykanują tylko dlatego. Wiersz . że jest Żydem. E. źe nie poświęcał żonie dość czasu i uwagi. która zmarła z daleka od ojczyzny. "Do M. uważa to. Las przechowuje pamięć o mi- nionych wydarzeniach. te liliowe). Słowacki "Hymn" (Smutno mi.do końca nie wiadomo.Ostatnia scena dramatu rozgrywa się na cmentarzu. iż w tym mieście znajdują się groby jego najbliższych. Jednak wiara w zmartwychwstanie narodu jest tak silna. znaczonej licznymi mogiłami (bom ja też rodem z wiełkiego cmentarza).prosty. Janek.Wiersz jest wyrazem wiary wbrew faktom. drzewa szepczą opowieść o poległych bohaterach. który nie może zrozumieć faktu. gdy żyła. zdejmuje czapkę i ma twarz człowieka. toteż zazdrości ludziom. Symbolem tej współczującej przyrody są cyprysy. Z. a także hołdem żłożonym wielkiej miłości i codziennej. C. upiększając grób kwiatami róży. Wierzy też w to. Sokratesa. Czy stanie się on też grobem zakochanego kupca . Mieszkańcy zaścianka dbają o mogiłę. J. Sokratesie" . by po roku w Dzień Zaduszny powtórzyć ceremonię. usypia znowu w mogile. nieuchronności śmierci oraz poczucie ogromnej samotności. modlą. wspól noty ideałów i dążeń. gdziem z tobą płaka~ gdziem się z tobą bawit. J. bo jest ona dla nich symbolem ciągłości. słuchają 58 . na mogile położono symboIiczny kamień ze słowami Symonidesa). Norwid "Coś ty Atenom zrobił. Słowacki "Grób Agamemnona" Obecność w Skarbcu Atreusza. aby trwała pamięć o niej i pragnąc zadośćuczynienia za to. Napoleona. że jest to pra widłowość dziejów: odtrącenie przez współczesnych i chwała u późniejszych pokoleń: grób Twój jeszcze odemkną powtórnie. Boże) . Jemu hołd składa przyroda (dzwoniły mu przez dąbrowę te dzwoneczki. tu: w przeszłość Grecji. różach edeńskich.Orzeszkowa "Nad Niemnem" Występują tu dwie mogiły: 1) Jana i Cecylii . bo on jedyny ma czułe serce i poglqda ze lzami. Każe się pochować obok niej. Trwa jednak pamięć o ich wielkiej miłości. którzy w swoim kraju nie sypią nigdy kurhanów. To miejsce skłania do wędrówek w czasie. ale zatrzymuje się najego granicy. Później ten sam kamień zostanie wysadzony w powietrze. który ma świadomość przemijania. gdzie na jednej z mogił major rosyjski Hawryłowicz popełnia samobójstwo. którzy mają swoje stałe miejsce na ziemi. M. Nad jej grobem podmiot lirycznypielgrzym snuje refleksje na temat ich podobnego losu: Polko! i ja dni skończę w samotnej żalobie. Heathcliff każe otworzyćjej grób. w której spoczywają prochy ich bliskich: alem jest jako czlowiek. Poruszony niezwykłością miejsca i okolicznościami. bo łza znad płanety spada i groby przecieka.K. często upokarzali. którzy za swą dzielną postawę i bohaterstwo w ujarzmianiu przyrody otrzymaIi nobilitację i nazwisko. O młodych zmarłych niewolnicach mówiący wyraża się jako o: perełkach Wschodu. wierzę w wskrzeszenie popiołów i kości.. B. Słowacki "Fantazy" .Podobnie jak "Testament. ofiary.. J. K. równości. pozostały tylko ruiny domostw i groby Romea i Jutii. opuszczonej mogiły powstańczej.Jeden z sonetów. E. których współcześni nie rozumieli. że po śmierci będą się mogli na zawsze połączyć.miłość. Norwid "W Weronie" Utwór nawiązuje do tragedii Szekspira. Wraz z innymi powstańcami leżą tam Andrzej Korczyński oraz Jerzy Bohatyrowicz. jest to więc zwycięski marsz idei wolności. który wpatruje się w ołtarz. Bronte "Wichrowe Wzgórza" -Nie mogąc żyć bez Katarzyny. Wra ca z piersiq skrwawioną.K. a więc nieśmiertelne. stylizowanym na wzór obrzędów pogrzebowych dawnych wodzów słowiańskich. braterstwa. byjąrazjeszcze zobaczyć. Kolumba.

Wiktor Ruben powraca do Wilka po piętnastu latach. który przyjechał do brata. Zadania tego podjęła się Krystyna. tzn. Wyspiański "Niech nikt nad grobem mym nie płacze". Baczyński "Mazowsze" Przetaczające się nad mazowiecką równiną kolejne zawieruchy (powstanie listopadowe. toteż Kuba prowadzi go do mogił. Rozłuckiego rozstrzygnął w czasie procesu o wydaniu za ten czyn wyroku śmierci na Janka. .. jednak pokolenie.K. Reymont "Chłopi" . a może tam nogą potrqcim o kości grzebane w mogile ponurej. dojrzalej. a na jej mogiłę rzadko ktoś chodzi. G. wrony" Mogiłę ostatniego powstańca zastępuje dół po kartoflach. błagalne.Czekając na pogrzeb zabitych robotników. W związku z tym. bo właśnie w brzozowym lesie sąsiadującym z domem znajduje się grób żony Bolesława. Olafa. na grób dziewczyny mtodej siada. I to skłania Wiktora do smutnych refleksji. co ich to w boru pobili. z dzieckiem na plecach do grobu świętego. Wyjeżdżając prosi o opiekę nad mogiłą. który zdecydował się wystąpić z szeregów wojska rosyjskiego i przystał do oddziałów powstańczych. którą zobaczył kiedyś na pół rozebraną na ukwieconej łące. mogiłę powstańczą w "Glorii victis" i "Nad Niemnem". że należy do krainy półduchów i półciał. Mogiła powstańcza .Po opisie pokolenia. za każdym razem na tę ziemię wracało nowe życie (pługi szły.1) Ważną funkcję pełni w powieści grób św. którą należało wziąć o północy. Służy to wymowie utworu. W noweli Żeromskiego zarówno sama śmierć powstańca nie została uwznioślona. aby można było powiedzieć kiedyś rodzinie. B. że umarłych chowa się w zbiorowych mogiłach. Miciński "Ananke": poszumy płaczą mogilnych drzew. Zauważa zmiany zarówno w wyglądzie zewnętrznym kobiet. np. która rozprzestrzeni się na cały świat. J. W poezji młodopolskiej motyw mogił i grobów występuje często jako jeden z elementów wprowadzania nastroju smutku. które jednak szybko zarastały trawą. do którego nieświadomy swego czynu chłop spycha najpierw nieżywego konia. pogrzeb-"Lista Schindlera"). którzy jeszcze żyją. jak zostaną ocenione czyny tych.K. To głęboka wiara każe Krystynie wkrótce po urodzeniu pierworodnego syna pielgrzymować boso. pięknej dziewczyny. Tutaj też Winicjusz po długich poszukiwaniach znajdzie Ligię. Patrz: pokolenie stracone. do którego ludzie odbywają pielgrzymki pokutne. dla którego właśnie spefiia się apokalipsa. Baczyński "Pokolenie" (Wiatr drzewa spienia) . Niemojewski "Wieczny ogień": przedzierać się będziem przez gęste ciemności. Leśmian "Śnigrobek" Bohaterem jest ktoś. Żeromski "Echa leśne" Również motyw mogiły powstańczej. Ludzie powoli zapominają. Jednak Staś.Więźniowie sowieckich łagrów boją się śmierci cichej. Jednak nieubłagane prawa czasu widać najbardziej na przykładzie Feli. S. Naszahistońa znaczona jest grobami (por. Iwaszkiewicz "Brzezina" Życie mieszkańców leśniczówki upływa wśród mogił. te moje pany tam leżct). jak też w ich osobowości. Jak sama nazwa wskazuje. nie ma sumienia. by ratować syna Szymona. dość szybko ulegały one zapomnieniu. jego miłość do Malwiny i wreszcie jego śmierć tak wpłyną na Bolesława. córka Lavransa".W Dzień Zaduszny wszyscy chłopi wierni tradycji obrzędów udają się na cmentarz i odwiedzają groby swoich bliskich. błagać o wybaczenie win (syn poczęty przed ślubem). Na groby w Lipcach przychodzą czasami Jambroży i Jagustynka. tu po raz pierwszy miłość do niej każe mu zastanowić się nad fenomenem wiary. S. O grób dbają miejscowi ludzie.S. dlatego też ci. że: nie ma Litości. Rytm ten zakłóci na krótko przybycie Stasia. bowiem jest zakochany w mgle . pod Łukiem Triumfalnym w Paryżu (w Warszawie w 1925 r. jak też brak jest jakiegokolwiek patosu w sposobie potraktowania jego ciała. Zmieniło się zarówno miejsce. drogi w wielkim mozole. w siermiężnej sukience. czy nam postawią. który teraz podchodzi do życia bardziej refleksyjnie. kim byli jego rodzice. przy którym zaciąga się wartę i oddaje honor y wojskowe. w świat się od grobu patrzy blada. którą dotychczas tak jednoznacznie odrzucał. Upływ czasu nie oszczędził także samego bohatera. którzy musieli szybko dorosnąć do trumny. Być może ta bliskość powoduje. Wyjeżdża z córką. Staff "Deszcz jesienny": odziane w łachmany szat czarnej żałoby szukajq ustronia na ciche swe groby. Żeromski "Rozdziobiq. z litości chociaż. Wiedzą. dziękczynne. nas kruki. przygnębienia. aby oczyścić się z grzechów. a później ciało Szymona Winrycha. Maciek Chełmicki przeczyta na grobie legionisty Juliusza Sadzewicza słowa Norwida: coraz to z ciebie 59 . Borynowy Witek nie wie.W wielu krajach symboliczny pomnik lub grobowiec ku czci bezimiennie poległych na wojnie żołnierzy. o których nikt nie pamięta.W powieści tytułowy łuk wcale nie jest symbolem wielkości i chwały ani triumfu. że życie jego i córki Basi naznaczone jest śmiercią. Zwyciężyło życie. Andrzejewski "Popiół i diament" . styczniowe) pozostawiały jako piętno histońi mogiły. toteż przybędzie niebawem jeszcze jed na mogiła wśród brzóz. E. na cmentarzu ciemnym staje. Herling-Grudziński "Inny świat" . pozostawiając w darzejakiś cenny przedmiot. Głos jego stryja gen.Marcin Swoboda".. przy czym najpierw ograbia go ze wszystkiego.uczniów Chrystusa. pojawia się on w wielu miejscach utworu raczej jako symbol ironiczny wobec narastającego faszyzmu lub jako groźne memento.: czy my karty iliady (i wówczas śmierć nawet nie jest straszna).jedna z wielu mogił na naszych ziemiach . świadomości przemijania (głównie w nurcie dekadenckim i symbolicznym). J. nad grobem krzyż (lęk z powodu anonimowej. że śmiertelnie chorego może uleczyć darń przyniesiona z grobu najbiedniejszego człowieka. "Srebroń". na Placu Saskim). mogiła zarasta chwastami. Pierwszy Grób Nieznanego Żołnierza zbudowano w 1920 r. która nie żyje. Iwaszkiewicz "Panny z Wilka" . które nauczono. Są to groby powstańców styczniowych (tu leżą ci. o kim można powiedzieć. 2) Istniał w średniowieczu przesąd. już rozwarła się mogita. płynie mój śpiew. że oto niedługo przybędzie nowych grobów.. bo oni nie boją się represji. Undset "Krystyna. również mogiłę w wierszach Leśmiana: "Kochankowie". aby. co się jeszcze może przydać. K. kiedy umarli bliscy i w której mogile zostali pochowani (por. Por. starają się zapamiętać i zapisują nazwiska więźniów chowanych bez imiennie gdzieś (nikt nie wie.M. "Dwoje ludzieńków". gdzie) poza obozem po to. nadziei i wspólnoty. wiersz Baczyńskiego "Histońa": wy te same róże sadzić jak głos na grobach przyjdziecie). W. K. a został w nim pochowany młody powstaniec Janek Rozłucki. Kasprowicz "Dies irae": gwiazdy z orbit wytrąciła archanielskiej trąby siła. To z katakumb wyjdzie wiara. Najbardziej drastyczne obrazowanie dotyczy wydarzeń II wojny: krew czarna w supły związana -ciekła wwielkie mogiły. Widać tu dualizm człowieka średniowiecza: głęboką wiarę połączoną z zabobonami.kryje dodatkowo tragedię rodzinną poróżnionych na śmierć i życie dwóch Rozłuckich.nierozeznawce i dopiero w takiej postaci może się z nią wreszcie połączyć w szale uniesień: gdzie obok żctdzy śmierci wrą pieszczot domys~y. jak i ludzie. J. nie ma mitości. "W zakątku cmentarza". lecz w barce życia. Por. że zechce on ostatecznie oderwać się od tego miejsca i od mogił.: Tetmajer "Na Anioł Pański": hen. anonimowej. następuje refleksja zabarwiona obawą o to. bo czas goił rany. zawsze jest najbardziej tragiczne. Remarque "Luk Triumfalny" . Grób Nieznanego Żotnierza . S. co o nich i ich wyborach powiedzą przyszłe pokolenia. zapominaty). W powieści Sienkiewicza grobowce są symbolem życia. że nie wolno było umieszczać na takich grobach napisów z nazwiskami. znajdujących się w rogu cmentarza. śni on o grobie. umrzeć. zwłaszcza że w jego pamięci ciągle trwa obraz nie zmienionej. które zarasta zielsko. niedocenionej i być może nikomu niepotrzebnej śmierci jest składnikiem katastrofizmu generacyjnego).

składa poległym hołd. co się w nim dzieje w czasach współczesnych.Histońa w ujęciu Kadłubka to zbiór budujących exemplów.Histońa świata to dzieje nieustannej wojny między civitas Dei (państwem Bożym) i civitas terrena (państwem ziemskim). Bez znajomości dziejów sławnego Krółesriva Polskiego nie można pojąć tego. Słowacki "Kordian" . Herling-Grudziński) Historia Historia Ciąg dziejów ludzkości osadzonych w czasie.naród wybrany przez Boga. Biblia . To one decydują o przebiegu bitew. A.Histońa jest kluczem do zrozumienia współczesności. (Z. dzielący go od tamtych zdarzeń (pod hełmem dawnych oczu nie ma). Kochowski "Psalmodia polska" Dzieje świata toczą się według odwiecznego planu bożego. S. Krasiński) * Wszyscy będziemy równi leżeli w naszych grobach. jak się władzę zdobyło.tworzą je wybitni ludzie. Pokazuje bowiem. królowie i książęta. by rozbrzmiewały tym donoś niej. Z.Dzieje Polski są powtórzeniem dziejów Chrystusa. bowiem Polska jest Mesjaszem narodów.To właśnie histońa uczy. J. M. Krasiński "Nie-Boska komedia" Poeta głosi prowidencjalizm . Tukidydes z Aten "Wojna peloponeska"-Dzieje wojny ze Spartą sąjedynie modelem. Konrad w pojedynkę dokonuje tego. przyznaje się do przynależności pokoleniowej. Wojtka. codzienna praca przeciętnego człowieka jest także tworzeniem dziejów ludzkości. z tym w mogiłę. poniesie klęskę. J. mająca na celu wyzwolenie grobu Chrystusa w Jerozolimie. ich szare życie i praca. im spokojniej są wypowiadane (. Słowacki filozofia genezyjska ("Genesis z Ducha") . lecz zwykli ludzie. On wyznacza miejsce każdemu narodowi. o zwycięstwie lub porażce. przed którym nie ma ucieczki i któremu podlegają w równej mierze śmiertelnicy i nieśmiertelni mieszkańcy Olimpu. spokojnego i dostatniego. Anonim wyznaje personalistyczną teońę dziejów . J. H. przypadku. które przedstawia ku moralnemu pouczeniu czytelnika.Bóg jest stwórcą świata.I. Sienkiewicz-Trylogia-1) W historii wielką rolę odgrywają jednostki. Erazm z Rotterdamu "Pochwała głupoty" .Dzieje świata to dzieje nieustannych rewolucyjnych przemian duchów. by słowa były tym cięższe. Kres histońi nastąpi w momencie końca świata i Sądu Ostatecznego. Wyznaje więc Dąbrowska pogląd bliski poglądom Taine. Sam zmienił bieg historii. by przewracane stronice były w rękach czytelników niby płyty kamienne z wyrytymi napisami. Człowiek może podejmować próby samodzielnego działania.). czy sprawuje się ją dla dobra państwa i poddanych. Historia jest dziełem człowieka. czego nie zdołał dokonać cały naród pokonuje niezwyciężony Zakon. tak długo nie ma swojego miejsca na ziemi. że nawet z najgłębszego upadku naród może się dźwignąć. Miłosz "Kołysanka"-Istnieje dysproporcja pomiędzy historią projektowaną przez człowieka a historą realną. dopóki nie złoży w nich cząstki siebie". a przede wszystkim rolę. "Annales" ("Roczniki") Histońa ma uczyć cnót obywatelskich i jednocześnie lęku przed potomnością. że Bóg nieustannie ingeruje w dzieje świata. Mickiewicz "Konrad Wallenrod" . co się w historii dokonuje. (B. jak się toczy historia. po których następuje okres stagnacji i nudy.. H. Historia projektowana to wizja świata szczęśliwego. Bowiem bez czasu nie ma histońi. Historia realna to nieuchronnie zbliżający się kataklizm dziejowy. by pokonać siły decydujące o losach świata i ludzi. dopóki nie ma w niej mogił swoich bliskich". W ten sposób świat zbliża się do 60 . (K. Janka. A. prowadząc nieuchronnie do wybuchu następnej rewolucji. niestety. Wszelka ingerencja bogów w przeznaczenie grozi kosmiczną katastrofą. którego najważniejszym momentem jest przyjście na ziemię odkupiciela Chrystusa.browska "Noce i dnie" Kiedy goście w Serbinowie narzekają. ale w Jego planie ma ono głęboki sens. Twardowski "O spacerze po cmentarzu wojskowym" Wiersz jest lirycznym wspomnieniem żołnierzy z pokolenia Kolumbów (rówieśników poety): Jurka. III Bóg decyduje o tym. która osądza czyny. jaką odgrywa w niej przypadek. (G. choć mogą to być po prostu symbole walczących w powstaniu warszawskim i poległych młodych chłopców. (przysłowie angielskie) * Z czym w kolebkę. nie intencje. N. im jest ich mniej. (A. (G. a ich życie jest monotonne i szare.przekonanie.. Tacyt "Historiae" ("Dzieje").Dzieje Wallenroda są ilustracją romantycznego przekonania o niezwykłej roli jednostki w dziejach. Tytus Liwiusz "Ab urbe condita" ("Od założenia miasta") Histońa ma uczyć współczesnych autorowi Rzymian dawnych cnót i rozbudzić w nich uczucia patńotyczne. jak byłaś. wynika z bożego planu. Szekspir "Kroniki" -Dzieje Anglii kilku ostatnich wieków to dzieje nieustannych walk o władzę. a żostanie Mogiła Kościuszki". Mickiewicz "Księgi narodu polskiego i pielgrzymstwa polskiego" .Historię tworzą nie wybitne jednostki i wielkie wydarzenia. Prus) * "Wawel runie. Gucia Marquez) * "Jak opisać piekło zagłady? Tak. Andrzejewski "Bramy raju" Krucjata dziecięca. J. zaś w prochach Maćka próżno szukać zwycięstwa zarania. J. Zwykła. W. ale jeśli nie zgadzają się one z zamiarami Boga. Bogumił mówi: Ja tu tworzę historię. Jest zbyt słaba. co złe. mordów politycznych i przemocy. (przysłowie rosyjskie) * "Człowiek. Augustyn "De civitate Dei" ("O państwie bożym") . Taine . ale poza aktem kreacji w żaden sposób nie istnieje w jego dziejach.Historia świata to. że jednostka nie jest w stanie zmienić historii. Cz. Dlugosz "Roczniki czyli Kroniki sławnego Królestwa Polskiego" .. Gallem "Kronika polska" .Histońa Polski to dzieje jej władców. W. a zatem także kres histońi. Oświeceniowy deizm .Histońa ludzi i bogów uzależniona jest od odwiecznej Mojry. Patrz: krucjata. Św. nastąpi w momencie ostatecznego tńumfu Chrystusa. że śmierć legionisty miała sens i pozostał po nim gwiażdzisty dyjament. Dq. Utwór Andrzejewskiego su geruje. Ujejski) * "Ziemia mogił i krzyżów".Dzieje Kordiana pokazują. Młody Akowiec poniósł klęskę. że historia toczy się gdzieś daleko.. Szczególną rolę do odegrania w historii ma naród polski . Literatura zajmuje się przede wszystkim relacją histońa jednostka. Asnyk) * "Człowiek dopóty nie dba o groby.Histońa świata rozwija się od chwili jego narodzin według bożego planu. ale to. Witkiewicz "Szewcy" Historia świata to historia nieustannie powtarzających się przewrotów i rewolucji. Natomiast historia świata to historia odchodzenia ludzkości od wiary w prawdziwego Boga i oddawania się kultowi fałszywych bożków. Mitologia . dzieje ludzkiej głupoty. Wszystko. toteż zostanie po nim popiół i zamęt. Przyjęcie jakiejś zasady organizującej histońę jest wyrazem poglądów autora lub filozofii modnej w danej chwili. kiedy czas zostanie pochłonięty przez wieczność. przeznaczenia. * "Taką. iż nieistotne jest. na którym autor próbuje określić prawa rządzące histońą. A. Wincenty Kadłubek "Kronika polska" .Ich przebieg uzależnia się od świadomego działania człowieka. fatum bądź odwiecz nego planu bożego. Nad ich mogiłą/mogiłami podmiot liryczny wiersza uświadamia sobie czas. Kres tych zmagań. Machiavelli "Ksiażę" . odwalane na bezimiennych i zbiorowych grobach". On także godzi się na cierpienie narodu polskiego. nie wstaniesz z mogiły". 2) Historia może być pokrzepieniem w trudnych czasach. Anonim zw.jako z drzazgi smolnej wokoło lecą szmaty zapalone. która legła u podstaw wszystkiego. Mickiewicz "Dziady" cz. Każda taka przemiana zbliża ludzkość do doskonałości.

Młodą inteligencję Paryża reprezentuje w powieści Eugeniusz Rastignac. Huxley) * "Historia jest nocną zmorą. Los spalonego na stosie Giordana Bruna i los samotnie ginących powstańców z warszawskiego getta jest w swojej istocie taki sam. Prus "Lalka" . kadra wykwalifikowana. którą trudno zrozumieć (zachciewa się jej psich figLów). że nie rzetelność. M. Czechow "Śmierć urzędnika" Na przykładzie wręcz groteskowej śmierci urzędnika niższej rangi .Iwana Dmitrycza Czerwiakowa autor pokazał stosunki w Rosji carskiej. że nadal tkwi w rzeczywistości. zajmujący się zawodowo pracą umysłową. będzie zawsze zdaniem autora . wierzy. chce pomóc biednemu dziecku (hasło pracy u podstaw)."Człowiek w futerale" Bohaterem opowiadania jest nauczyciel greki. że staje się ono przestrzenią otwartą (por.P. Bryll "Rekonstrukcja chóru Sofoklesowego"Człowiekjestjednocześnie istotą wielką . które czynią z niej pasmo nieustannych wojen. choć poprzednie też pozostawiają swoje ślady. Są to ludzie bezmyślni.Dość bogaty adwokat warszawski Tomasz. Broniewski "Rozmowa z historią" -Historia została tu nazwana mistrzy'nią życia. (G. Wykorzystuje stanowisko gminnego pisarza do uknucia intrygi przeciwko Wawrzonowi Rzepie. B. K. W. można do niej zaliczyć utrzymującą się z korepetycji panią Stawską oraz zamieszkujących kamienicę baronowej Krzeszowskiej studentów (za kilka lat będzie to młoda inteligencja). jest próbą zrozumienia przez historię współczesności. jest oświeconym inteligentem. wyższym czynem. Cz. Cesbron) * "Historia rzadko ma coś wspólnego z elegancją". W jej skład wchodzą ludzie wykształceni. a na jego teren dostają się obcy. Udziela za nie wielką opłatą lekcji grupie dzieci. Działania wojenne sprawiają. Gombrowicz "Operetka" Historiajest operetką..B. Ulega stopniowemu rozkładowi. pochodzący z różnych klas społecznych. jak z mięsnym pasztetem: nie należy się przyglądać. biedota. ale jest monologiem poetyrewolucjonisty. * "Historia już chociażby przez to jest oszustwem. duma nad zawiłościami historii. ale mozaikę elementów przeszłości i teraźniejszości. H. że dzięki uczciwej pracy zdobędzie liczącą się pozycję społeczną i dorobi się majątku. W literaturze zachodnioeuropejskiej zamiast słowa "inteligent" używa się: intelektualista. w literaturze polskiej (K. W powieści nieustannie przywoływane są "Dzieje" Herodota. jak zabijać.K. Ondaatje "Angielski pacjent" Autor ujmuje historię świata i jednostki nie jako ciąg wydarzeń.W powieści zarówno przestrzeń. Jest to związane z rozwojem społecznopolitycznym tych krajów. przy czym niższy urzędnik drży przed tzw. co burzy spokój Macondo i narusza odrębność miasta. Inteligencja rekrutowała się głównie ze zubożałej szlachty. Orzeszkowa "A. nic nie znaczącym. że nic nie przemija. którzy budowali wielkość imperium cezarów. Nie jest zdeprawowany. A. kości Henryczka Fichtelbauma. wskazuje na to. na które człowiek nie ma żadnego wpływu. tchórzliwi. w zetknięciu z ludzkim nieszczęściem (niewidoma dziewczynka) zmienia swój stosunek do życia. Niezależnie od możliwości zarobku praca ta jest dla Joanny rodzajem służby społecznej. Bielikow. sędziwą damą. Obowiązkiem człowieka jest wptynąć na bieg lawiny. Oto autor "Pokłonu Rewolucji Paździemikowej" siedzi w radzieckim więzieniu. Zawsze chodzi w 61 . średniowiecznej pieśni rycerskiej i maryjnej."Szkice węglem" Główna problematyka noweli sprowa dza się do przedstawienia sytuacji chłopów po uwłaszczeniu. Czernik) * Historia magistra vitae est. co było popularnym w okresie pozytywizmu rozumieniem roli inteligencji. co było. 1844) i rosyjskiej (W. A. Trwa pamięć i to ona jest spoiwem. E. Sienkiewicz . Baczyński "Historia" Historią rządzą niezmienne prawa. Wytworzyłajednolity styl życia. Garcia Marquez "Sto lat samotności" . Wobec tych praw człowiek jest zupełnie bezradny. Libelt. Przenikanie się tego.bezsilnie musi się pod dawać okrucieństwu historii. Balzac "Ojciec Goriot" . Miłosz "Campo di Fiori" Historia nieustannie się powtarza. Jako dodatkowe kryterium podaje się twórcze uczestnictwo inteligencji w kulturze. B. Baczyński "Modlitwa do Bogarodzicy" . Cz. Bohaterowie (uczestnicy II wojny) należą do niezliczonych fragmentów układanki.G. czego można było uniknąć". Rządzą nią absurdalne prawa. K. zespół wyobrażeń o swym szczególnym powołaniu i nadzwyczajnych funkcjach społecznych. Inteligencja jako siła społeczna w ogóle nie istnieje.P. iż pisząją ci.znak męczeństwa. gdy trzeba. tzn. zrozumie. Pojęcie to jest używane głównie w krajach Europy Środkowej i Wschodniej. Są oni prześladowani nie tylko przez władze rosyjskie. Fromm) * "Z historią to tak. mieszczaństwo. (C. (A. Na gruzach rośnie jednak nowe miasto. kolekcjoner dzieł sztuki. ale także inne dane historyczne. Dąbrowska) * "Nie tylko historia urabia człowieka .i niezwykle małą .Historia (tutaj wojna domowa) jest tym.człowiek urabia historię". oportunistyczni. Wiersz sugeruje formę dialogu. co sam podkreśla. wzorce kultury. Szczypiorski "Poczatek" . przyznaje rację tylko zwycięzcom.Nawiązanie do "Bogurodzicy".jak nauczyć matki cierpieć. np. Prus "Katarynka" . Zołzikiewicz bowiem stanowi dla chłopów analfabetów autorytet. (M. ale też przez zdeprawowanych urzędników polskich. Borowski "U nas w Auschwitzu" . Zarówno Czerwiakowjak i Bryzżałow to pracownicy depacrtamentu komunikacji. Podobnie gmach w Alei Szucha . przychodzą kolejne pokolenia. Niestety. i tego. Inteligencja jest w Rosji nie liczącą się warstwą społeczną. który zamknięty w mamrze sowieckim. pokonanych usuwając w mrok zapomnienia.ujarzmia przyrodę i wykorzystuje ją do swoich celów . Konieczność dziejowa jest kamienną lawiną. (B. z której staramy się przebudzić". jak się go przyrządza". by w stolicy ukończyć studia prawnicze. Szybko zostanie sprowadzony na ziemię.K. Bielinski. G. który izoluje się od świata w sposób dosłowny i przenośny. uczciwość i praca są podstawą życiowego sukcesu. a pozostać moralnie czystym.swojego kresu. T.Główne warstwy społeczne w dziewiętnastowiecznej Warszawie to: arystokracja. (J.Historia świata jest historią przemocy i cierpienia. które wiąże ludzi i miejsca. Wypełnia pozytywistyczne hasło pracy u podstaw. Pojęcie to wprowadzono w połowie XIX w. Na zawsze wrośnięty w przestrzeń miasta Plac Krasińskich będzie przypominał o karuzeli i biegnącej tędy granicy świata żydowskiego i aryjskiego. E. (Historia jest nauczycielką życia) Inteligent Inteligent Socjologicznie termin oznacza człowieka należącego do warstwy społecznej zwanej inteligencją. H. Russell) * "Historia rozkłada się na dzieje i nadzieje".C" Bohaterką noweli jest Joanna Lipska. jak i bohaterowie zmieniają się wraz z historią. który przyjechał z prowincji. a zapomnieliśmy o tysiącach niewolników. jaką są dzieje świata. (E. Patrz: apokalipsa. jak resztka brudu. stając się ofiarą historii. żyjąca w skromnych warunkach z bratem Mieczysławem. A. Jest aktorem grającym niewielką rólkę na scenie świata. Joyce) "Historia świata jest sumą tego. jak wreszcie zwyciężać miłością. częściowo mieszczaństwa. 1846) wraz z pojawieniem się tej warstwy społecznej. co przeżyli".jak wyrzut sumienia. okrucieństwo. axis mundi). co jest. Łagodzić jej dzikość. Dlatego znamy imiona byle adwokata Cycerona czy zbrodniarza Scypiona. Czechow . Miłosz "Traktat moralny" Każdy człowiek jest indywidualnie odpowiedzialny za historię. W. pracownik umysłowy.

doskonały w swym zawodzie. A. chłopi).to młodzi inteligenci tuż po studiach. który reprezentuje zdeklasowaną szlachtę ("wysadzonych z siodła"). Z. że w zasadzie wszyscy główni bohaterowie powieści (z wyjątkiem Cottarda) są inteligentami. toteż Herling-Grudziński nie zgadza się ze stanowiskiem Borowskiego. której przysługują wszelkie przywileje (niekoniecznie związane z jakością powstałych dzieł. A. Dziennikarz. Tadeusz przed obozem dużo czyta. z której pochodzi. 62 . E. Z obowiązków wywiązuje się sumiennie. Herling-Grudziński "Inny świat" .kaloszach.Dominiku Cedzynie. ma swój świat. skazanych na oderwanie od kraju (tęsknota. zwłaszcza Rieux ma silne poczucie obowiązku. myślącą. Camus "Dżuma" . choć nie zawsze wiadomo. jego ojcu .inteligencję. Borowski . To inteligent.odda życie.M. którzy pra gną realizować pozytywistyczny ideał pracy u podstaw. który uciekł z fa szystowskich Niemiec . Na własnym przykładzie widzi. W powieści silnie wyeksponowanajest wolność wyboru jednostki. czym się zajmują (np. mniej płacąc robotnikom). wiodących życie z dnia na dzień. Jest rzecznikiem powolnych reform i su miennej pracy na rzecz kraju. ani zbyt idealistyczny (jak marzyciel Seweryn Baryka). której u Witkacego marzy się władza. życie majakami (sceny rozmów inteligentów z osobami dramatu). gdzie panuje przemoc i bezprawie. S. Pragnie walczyć o poprawę warunków życia warstw najuboższych (robotnicy. wszystko robi z gorliwością neofity. Kliminy. Zenon powoli staje się takim samym konformistą. później została guwernantką. gdzie uwłacza się godności człowieka. kto przeżył obóz. Radczyni. więc w jednym opowiadaniu jest flegerem. ciepłym palcie.I. dlatego. Tarrou)? Może Camus chciał szczególną odpowiedzialnością za walkę ze złem obarczyć inteligencję. a Stasia poświęca całą swoją wiedzę walce z an alfabetyzmem. zaś prokurator Scurvy . Niektórzy z nich (Rieux. Jego hasło życiowe brzmi: oby się to źle nie skończyto. która długie lata utrzymywała się z udzielania korepetycji. który musi umrzeć. Zeromski "Przedwiośnie" . choć niska pensja zmusza go do pewnej nieuczciwości (na wykształcenie Piotra ojciec zdobywa pieniądze. sięgając w nich kompletnego dna (trupiarnia). Bielikow to człowiek schematyczny. Gajowiec nie jest ani zbyt radykalny (jak komuniści).Morozowem. człowiek mający szerokie koneksje towarzyskofinansowe z arystokracją. Obaj nie chcieli żyć w państwach. musiał się wiele mankietów nacatować. Nałkowska "Granica" Przykładem inteligenta. Innym inteligentem jest też Czechliński. Camus "Upadek" .Zupełnie inaczej na rzeczywistość reaguje amerykański inteligent (z zawodu nauczyciel uniwersytecki) Robert Jordan. W obozie stara się przystosować do warunków (zlagrowanie) i przeżyć za każdą cenę (moralność wyłączona). Przyjeżdża do Europy. że chce spłacić ten przeklęty dług wobec warstwy. Tarrou) od razu przystępują do wallci z dżumą. gdy trzeba . Jaśka). ale przez władze gnębioną (brak mieszkania. Po przeżyciu obozu musi jeszcze rozstrzygnąć dylemat . początkowo Bezdomny. wywodzącego się ze zubożałej szlachty. Jednak fizycznie nie wytrzymuje trudów tej pracy. nic nie wie o prawdziwych problemach wsi. wysoki urzędnik w ministerstwie. Wczoraj uczył. bezkompromisowym. Hemingway "Komu bije dzwon" . Witkiewicz "Szewcy" - Tytułowi szewcy reprezentują w utworze świat pracy. nie potrafił jednak odnaleźć sensu w swym życiu. Żeromski "Siłaczka" Stanisława Bozowska i Paweł Obarecki . chęć powrotu za wszelką cenę. który systematycznie pnie się po szczeblach kariery. Toteż w środowisku lekarskim jest postrzegany jako czarna owca. odważną w głoszeniu swoich poglądów (Mistrz).JeanBaptiste Clamence był jednym z bardziej wziętych adwokatów paryskich. Poeta. Bijakowski vel Bijak mimo wykształcenia jest prostakiem. nosi parasol. pisze wiersze. Są dekadentami XX wieku. S. Żeromski "Ludzie bezdomni" Doktor Judym jest przykładem inteligenta w pierwszym pokoleniu: od siebie i świata wymaga wiele. Typowy los kobiety inteligentki. uchodźcą politycznym z Rosji . S."Opowiadania" Losy Tadka to przykład możliwej reakcji inteligenta na warunki ekstremalne. S. jest w powieści Zenon Ziembiewicz. zachowując godność. (. kpi z nich (pany ino kpiom). G. S. Losy młodego Ziembiewicza potwierdzają polski schemat inteligenta: w młodości nauka i wzniosłe ideały naprawy świata. że można wyjść z piekła. szlachetnym. Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" . zakaz drukowania). To z nim Żeromski wiąże jedną z możliwych dróg dla nowo powstałego państwa. Zanim ukończył studia i zajął eksponowane stanowisko. M. "katzenjamer"). inteligencję charakteryzuje gnuśność. Remarque "Luk Triumfalny" W międzywojennym Paryżu (gdzie chronią się uchodźcy z całej Europy) spotyka się inteligent.. zanik wszelkich wartości. Lichodiejew).W dramacie wesele inteligenta i chłopki jest pretekstem do spotkania dwóch najbardziej reprezentatywnych dla Galicji warstw społecznych: inteligencji (Pan Młody. Jak na inteligenta przystało. ktokolwiek by jej dokonywał. Gospodyni. Przed rzeczywistością ucieka w starożytność. niezdolność do czynu (żeby im się chciało chciec~. Grand. później często filistrzenie lub klęska. Toteż godząc się na współpracę z nim. 2) Dzieje rodziny Baryków w Rosji są przykładem losów typowych rodzin inteligenckich o rodowodzie szlacheckim i przeszłości patriotycznej. hrabina Zbereźnicka . a przy tym otoczony gronem znajomych (w tym pięknych kobiet). Społeczeństwo jest podzielone: każden sobie rzepkę skrobie. Inteligencję reprezentuje również Joanna Podborska. co między innymi było przyczyną zesłania do obozu). jednak w ten sposób skazali się na los bezpaństwowców pozbawionych wszelkich praw. pragaącym dobrze się w życiu urządzić. nie może pozostać moralnie czysty. Paweł nie wytrżymuje presji środowiska i filistrzeje. rozumiejący tylko mowę nakazów i sztywne zalecenia regulaminowe. Inteligencja gardzi chłopami. Inni (Rambert. w innym Vorarbeiterem.doktor Ravic z inteligentem. przywileje są profitami płynącymi z konformizmu) oraz inteligencję twórczą. ksiądz Paneloux) muszą do tej decyzji dorosnąć.Tu bohater także jest polskim inteligentem (jego przynależność zdradziły oficerki. Tu prokurator niewiele różni się od Szewców. toteż prokurator dokonuje przewrotu i rozpoczyna rządy. W po wieści widać już podział na inteligencję prawomyślną (Berlioz. bo najczęściej są to miernoty. S. E. dziś walczy. bo w tym czasie trwa wojna domowa w Hiszpanii i przyłącza się do partyzantów. Nos. w niczym nie różniące się od późniejszego panowania robotników (przemoc.W Moskwie agresywnie rozwija się socrealizm. Starszy Cedzynajest zmuszony do podjęcia pracy zarobkowej u trze ciego inteligenta . jest człowiekiem wrażliwym. że żadna rewolucja do niczego nie prowadzi. nuda. który przeżył piekło sowieckich łagrów. Żeromski "Doktor Piotr" Można mówić o trzech różnych inteligentach w opowiadaniu Żeromskiego: młodym doktorze Piotrze. toteż na inteligencji spoczywa szczególna odpowiedziałność za kreowanie życia kulturalnego. T. Wyspiański "Wesele" . stawiającym w życiu na naukę i rzetelną pracę. mimo dobrej sytuacji materialnej na obczyźnie). zbratanie z ludem jest pozorne (ludomania).. W dramacie Witkiewicza potwierdza to tylko tezę.A. bo szkodzi mu samo życie. "układowiec".1) Inteligentem jest w powieści Szymon Gajowiec. Gospodarz) i chłopstwa (w osobach: Panny Młodej. który nie chciał zaakceptować totalitaryzmu czerwonego. kocha Marię.karierowicza Bijakowskiego. Dość zamożny. którzy przejmujący smutek zalewają litrami calvadosa.Czy to przypadek.czy wracać do komunistycznego kraju ("Bitwa pod Grunwaldem").Żyłem więc z dnia na dzień. Czepca.arystokrację. że każdy.

boi się albo lekceważy". Eddie to myślący i twórczy inteligent. Następnie już bez skrupułów każe zamordować 63 .esteta? Czy też sugeruje. przed wojną dziennikarz. Katem okazał się tu rozszalały. który udał się na emigrację wewnętrzną i postanowił przeczekać.Humorystyczny wiersz. uczestnicy Powstania Warszawskiego. Obrazuje znany amerykański slogan: od pucybuta do milionera. doktor Kor czak. 57-60). 6) Profesor Szretter-reprezentuje starą. który rozwijał ożywioną działalność charytatywną i głosił słowo boże w czasach apostolskich.kobieta. wreszcie decydują się oni wynająć pokój w swojej willi na Mokotowie "spalonej" rodzinie. który. socjalista.. W tej drugiej grupie przykładem mądrego inteligenta. Patrz: przemiana. Ani wykształcenie. 2) Katem w stosunku do Marsjasza okazał się Apollo. gryz4 pierś mlekodajnct).korzystne małżeństwo i dorabianie się kolejnych oznak zamożności: willa z basenem. który dowiedziawszy się. Budzi strach: a naszemu staroście nie patrz w oczy śmiele. sąd/proces. 2) Antoni Kossecki . działa w podziemu. choć nie dająca satysfakcji praca w reklamie. Inteligencję żydowską reprezentuje mecenas Fichtelbaum.rządzeni. który. Inna Seidenman . Por.) posuwałem się po powierzchni życia. nie potrafi sobie radzić z brutalną okupacyjną codziennością (np. z której często robi użytek. "Żony Sinobrodego" . 2) Za pierwszego męczennika chrześcijańskiego uznaje się św.to żona wybitnego lekarza. Orwell "Folwark zwierzęcy" Po objęciu włady przez zwierzęta. ale jest synem szewca. Wie. po latach w "Solidarności". wykształconym Żydem. Z tego żyją. walki do końca.Eddie Anderson jest synem greckiego emigranta. R. 5) Święcki prezydent Ostrowca. szlachetny. Woroszylski "Inteligenci" Wiersz z 1974 r. wykonuje swoją pracę. hrabia Tołstoj. uwikłani w trudne wybory. skazanego przez Sanhedryn na ukamienowanie (Dzieje Apostolskie 7. * "Inteligent nigdy nie może się pogodzić z faktem. że krew spływa z poranionych pleców aż na nogi: wzięlabyś byla pewnie na boty czerwone. że z układów konsumpcyjnego społeczeństwa nie można wyjść. wiersz Z. śpiewać. Po wojnie widzi. obecnie sekretarz komitetu wojewódzkiego partii. ze względu na pochodzenie zmuszona do opuszczenia Polski. Szekspir "Makbet" Zamordowaniem króla Dunkana Makbet rozpoczyna swoje panowanie jako władca . niezdecydowany (Chciałby.przed wojną adwokat. solidarnej odpowiedzialności. poplecznik Rzymu. w słowach niejako. Andrzej Kossecki żołnierze AK. jest osioł Benjamin: nie angażuje się specjalnie w nic.nie znajqc innej ciągłości jak moje ja (. Syzyfa skazał na wieczne wta czanie kamienia pod górę. krytykuje ją. E. nie wychyla się. Inteligent Jerzy po wojnie próbuje znaleźć swoje miejsce w nowej rzeczywistości. Andrzejewski pokazuje różne rodowody polskich inteligentów oraz różne ich postawy. Paweł Kryński pochodzi z rodziny inteligenckiej (syn oficera). powstanie). (W. kazał go przywiązać do drzewa i obedrzeć ze skóry. Prawy. który jest mądrym. kolekcja obrazów. matka . Gałczyński "Śmierć inteligenta" . 4) Maciek Chełmicki. znajduje więc ucieczkę . znienawidzonym przez Żydów za propagowanie pogaństwa. A jednak wbrew swej niemożliwości istnieją". samobójstwo. że aby móc istnieć. Gdyby). Andrzejewski pokazał pod względem społecznym swoisty "krajobraz po bitwie". Albert Schweitzer lub Tytus Chałubiński).. będący próbą definicji inteligenta. Był wykładowcą i posłem. który strącił ze szczytu Olimpu Hefajstosa i ten przez całe życie był kulawy. Woroszylski) . to później tego żałuje.1) Za szczególnego okrutnika. ze szczególnym okrucieństwem. sam tworzy kulturę masową (reklamy). wstrząsany dreszczem obrzydzenia Apollo czyści swój instrument (kat . wypoczywa w cieniu tego krzyku (okrucieństwo traktuje jako relaks?). kobieta bogata i piękna.Rodzina inteligencka Jerzego pokazana w czasie wojny. dawniej także kar cielesnych. człowiek z zasadami. że jego socjalistyczne przekonania nie pasują do komunistycznej rze czywistości. 3) Kalicki przyjaciel Szczuki z lat młodzieńczych. otrzymał dobrą posadę. Kat Kat . "pod górkę". Szymonowic "Żeńcy" Nad pracującymi na polu chłopkami czuwa starosta uzbrojony w nahajkę. żejest to ktoś ciągle niezadowolony.Obraz społeczeństwa tuż po odzyskaniu niepodległości jest skomplikowany. pokonawszy wspaniałego flecistę Marsjasza swoją grą na cytrze. iż narodził się król żydowski. kazał zabijać wszystkie dzieci płci męskiej do drugiego roku życia. "naród musi wierzgać". 1) Szczuka jest inżynierem. (K. Wbrew woli ojca kończy studia. parodiując obowiązujący w tamtym okresie sposób wyrażania się o inteligentach. ciąży jednak nad nim zarówno przeszłość wojenna (AK. wierni ideom honoru. w czasie wojny studiuje na tajnych kompletach. tortur.. pod każdym względem zaprzeczająca stereotypowi Żydówki: słowiańska uroda. Pochodził z drobnomieszczańskiej rodziny i dzięki pracy i uporowi skończył studia. ideowiec. kto obchodzi się z innymi nieludzko. łatwy do manipulowania tłum. konta. Tantala na głód i pragnienie nie do zaspokojenia. niewdzięczni. 2. Mitologia: . jednego z siedmiu diakonów. W. z godnością przyjmującym swój los (śmierć w getcie).patrz: żona. Przenośnie terminu tego używa się w odniesieniu do kogoś.. nigdy naprawdę). K. zarzuca im. Prometeusza przykuł do skał Kaukazu. później sędzia. a gdy się już na jakieś rozwiązanie zdecyduje. własny samolot i dobrze płatna. Natura romantyka. która przed wojną o nic nie musiała się troszczyć. kręcący się wiecznie w kółko. "Apollo i Marsjasz". Bratny "Kolumbowie. pełnił funkcje sztubowego. autora najbardziej wyrafinowa nych mąk uchodził według Greków Zeus. by potem przejść do przedstawiania poszczególnych osób. Herberta pt. Ojciec w obozie. rodową inteligencję sprzed wojny. że bez nich byłoby trudniej. pomocny ludziom. Pragnąłby. A.zbrodniarz. później . Szczypiorski "Początek" Przedstawicielem inteligencji polskiej jest sędzia Romnicki. Andrzejewski "Popiót i diament" . Natomiast Jerzy dorabia korepetycjami. wysoka pozycja społeczna. a gdy bije to tak. z którą czuła się silnie związana. że ciągle są z nimi kłopoty (nie mają instynktu samozachowawczego. samochody. ani prestiż zawodowy nie uczyniły z niego prawdziwego człowieka. W obozie załamał $ię. zazdrosny o swoją władzę. który uważa. wyraźnie zarysowują się między nimi podziały: rządzący .. G.Wykonawca wyroków śmierci. Jest to ktoś. a drapieżny ptak miał mu wyrywać odrastającą wątrobę.I. (Mt. który o sobie mówił: cygar i godności nie wyrzeknę się nigdy. kto ciągle ma w życiu: "pod wiatr".pisze. Kazan "Układ" . Szczepana. stąd stały związek frazeologiczny: rzeź niewiniątek. Okazuje się.1) Herod przeszedł do historii jako krwawy tyran. co prawda. Rocznik dwudziesty" . ale umie się wobec niej zdystansować. zawsze jest poniżej lub powyżej. był królem Judei. gdzie bóg poezji i piękna ujawnia się jako szczególnie okrutny i cyniczny dręczyciel: Marsjasz (. że nie on to zrobił?). Sz. Z przyjemnością wydłużyłby dzień pracy na polu. w którym poeta. syn zamożnej rodziny ziemiańskiej. W 1968 r. Dopiero przypadkowe zdarzenie stało się przyczyną jego przemiany. 1618). nie pozwala rozmawiać. Mógłby. po wojnie robi karierę polityczną. który studia chemiczne skończył w Genewie. Irzykowski) * "Niemożliwi są ci panowie inteligenci. Po wojnie profesor historii w szkole średniej. Biblia (NT) .) dokladnie odarty ze skóry. jak i pochodzenie społeczne. odpoczywać. W. próba upieczenia chleba). reprezentatywnych dla tej grupy społecznej i dowieść. a na pewno świat zostałby pozbawiony wielu cennych odkryć i dzieł (np. J.

dokonał swego rodzaju aktu sprawiedliwości społecznej.. sam powodował końmi i jechał noga za nogą. pluskwę. w którym autor widzi Mourdanta. że torturowany chłopiec popełni samobójstwo.) nieprędko on skończy. którzy mają zabić Kirkora. III . Wolter "Kandyd" -Na tym najlepszym z możliwych światów istnieją zarówno kaci. więc go rzucil na Polskę.. A.) wyliczyl mu najmnie ze trzy setnie (kijów). H. Jego miejsce zajął zamaskowany człowiek (historia milczy na temat tego. a zarazem słuchał okrZyków ludu (. Ponieważ czuł się zagrożony przez rosnące w potęgę chrześcijaństwo. ponieważ przed laty uwiodła ona jego brata (mnicha). dlatego tym bardziej nie powinien mieć wyrzutów sumienia.skrzywdzić Danuśkę. rozrywanych przez drapieżne zwierzęta. Sienkiewicz "Knyżacy" Szczególnym okrucieństwen~ wobec Juranda odznacza się Zygfryd de Lówe. obciął język i prawą dłoń.1) Car rosyjski pokazany jako kat narodu: lubuje się w przeglądach wojska. VII). Sienkiewicz "Szkice węglem" Gdy Wawrzon Rzepa dowiedział się. zmienieni nie do poznania. F. Był to jedyny sposób. że zabił nie człowieka. gdy na czczo widzi skrwawione mięsiwo). pobici. bo car traci apetyt. Młodzi spiskowcy są torturowani. Raskolnikow występuje tu w roli kata. o którym wiadomo. dostarczył im wielu wrażeń w postaci śmierci na arenie setek chrześcijan. zaś Doktor i Pelikan radzą. jak i ofiary: 1) Szczególnym okrucieństwem odznaczali się żołnierze bułgarscy. Planował także dotknąć go jeszcze boleśniej . tyranem. który prześciga sam siebie w pomysłach. Słowacki "Kordian" . by później sam stać się ofiarą zbrodniczej Balladyny.Dumas przywołuje w swej powieści słynną historię ścięcia króla Karola I. tak się rozsmakował we władzy. wychłostanie Kandyda i powieszenie Panglossa. tylko odrąbał jej głowę siekierą na pniu. w sadystyczny sposób dręczy Katarzynę. niech pianą zaraża. również prześciga się w okrucieństwie: pan Botwinko (. nienawidzi własnego syna i pogardza nim.M. później winą za zniszczenie miasta obarczył wyznawców Chrystusa. zaś obu bratanków Edwarda i Ryszarda kazał zamknąć w Tower. od ciala odrąbana dloń. ale jest też ofiarą panujących układów społecznych i własnej teorii. działający często pod wpływem słów Tigellina i Poppei. który mianowany regentem za małoletniego Edwarda V. J. tępi każdy przejaw buntu i niezadowolenia: powieście obu rycerzy burmistrzów na dzwonie wieży zamkowej.). o którego rządach Kordian mówi: ilu w kopalniach jęczy? a ilu wyrznięto? a ilu przedzierżgnięto w zdrajców i skalano? Podobnie o Wielkim Księciu Konstantym: brat się wściekł carowi. bo ileż osób można uszczęśliwić za "brudne" pieniądze lichwiarki. w twarzy i przymrużonych oczach miał uśmiech i jaśniał jak słońce potężne. sycąc oczy konającym wrogiem. w jego naturze zaś leży jakaś niewytłumaczalna potrzeba znęcania się nad ludźmi. postanowił radykalnie się z nim rozprawić.Józef K. Botwinko). Zołzikiewiczem. Słowacki "Balladyna" -Aby zdobyć Kirkora.. chcąc zaptezentować swój literacki talent. wygłodniali. J. H. przy czym umierający nie mogą wydać nawetjęku. a w rozmowie z Malkolmem: w zastępach piekielnych nie ma takiego szatana. które mu nic nie zawiniły): bije. wypowiedzi Tomasza i Frejenda w sc. nagwalciwszy się wprzód ile wlazto. której trupa zamknięto w szafie.Katy. pierś przebita i otwarta ciosem). 2) Szczególnie okrutny jest również senator Nowosilcow. Cichowski (opowieść Adolfa sc.Katem w stosunku do narodu polskiego jest car. Jego rządy Makduf podsumowuje tak: każdy ranek niesie nowe wdów jęki. sc. który by w zbrodni przewyższał Makbeta. który kazał budować Petersburg jako miasto swojej chwały: rozkazat wpędzić sto tysięcy palów i wdeptać ciala stu tysięcy ch~opów. więc nikczemność opiekuna wzięla sobie za cel zrobienia z chlopca nieokrzesanego gbura. wybić im zęby i wy~amać szczęki. Balladyna zabija podstępnie Alinę. zadawania im bólu (często nawet są to osoby. kiedy się rozmacha (. przy tym bezmyślny błazen i tchórz. a drugi był wpół harmaty przejechany kolem. aby Rollisonowi pozostawić w celi otwarte okno. toteż urządził proces młodzieży polskiej w Wilnie.. Nie zrozumiałby całej skomplikowanej intrygi uknutej przez Zoł zikiewicza i dobrych intencji żony. Królowa . G.). kiedy to nagle zginął kat Lon dynu. bez oporu udał się z odświętnie ubranymi panami za miasto do 64 . Wyraźną pczyjemność sprawia mu widok cz yjegoś cierpienia..1) Kat z Lille to ciężko doświadczony przez życie człowiek. roztrzaskali glowę baronowi (. jak np. który okrutnymi metodami wymusza ich posłuszeństwo. wciąż nowe skargi biją w lica nieba.. Bronte "Wichrowe Wzgórza" Już samym wyglądem Heathcliff budzi grozę. brata Brytanika i żonę Oktawię. by móc poślubić Poppeę. nie chciał słuchać wyjaśnień.). Kafka "Proces" . aby wymierzyć sprawiedliwość (jego zdaniem) występnej żonie. ale karalucha. bes tialsko zakatowaną. toteż wypalił mu oko. podejrzliwy okrutnik. wnętrzności ze k~ią wypadły mu z brzucha. aby mu się przypodobać. Dostojewski "Zbrodnia i kara" Ofiarą Raskolnikowa została lichwiarka. W powieści pokazany został jako bezlitosny. Mickiewicz "Dziady" cz. Podobnie nieludzki był Piotr I. a później córkę jej i Edgara . Ci zmarzli stojąc (. zwyrodnialec. aż wreszcie cała Szkocja spływa krwią. Chcąc uspokoić wzburzonych Rzymian. a następnie kroczy drogą zbrodni (podobnie jak Makbet): wspólnie z Kostrynem morduje wysłannika Kirkora . 2) Kardynał Richelieu przedstawiony został jako władca absolutny i kat swoich poddanych.zbrodniarka skazuje na tortury również własną matkę. Zarządził podpalenie Rzymu. E. katem jest tu Neron. ostatecznie dokonuje tego Kostryn. spogłądając na płonqce ciała. syna Milady (kobiety-demona). ale zrobić zeń kalekę. aby nie wypaść z łask carskich. 2) Jako środek przeciwko trzęsieniu ziemi uniwersytet w Koimbrze uznał uroczyste spalenie na wolnym ogniu kilku osób. a po każdej takiej paradzie na Placu Marsowym zostaje dwadzieścia trupów (skatowany końskimi kopyty.Za utopienie Leili Giaur mści się okrutnie na Hassanie: nie zadowala się wygraną bitwą. Alona Iwanowna (i jej siostra Lizawieta). a następnie zgładzić.. baronową pokroili na kawalki. doprowadzając ją do śmierci. którego zawoje miecz Giaura zerwat i przerznął na dwoje. że żona zdradziła go z pisarzem gminnym. 3) Świta Nowosilcowa (np. Byron "Giaur" . nowy ptacz sierocy. Fleansa (syn ucieka). Wielki Książę zarzuca bratu zamordowanie ojca w walce o tron. Dowiedziawszy się o śmierci Rotgiera.. Dumas "W dwadzieścia lat później" . Haretonowi nie może sprawiać cierpień fizycznych. jaki mógł wymyśleć prosty chłop.G.. którzy wtargnęli do zamku barona: Rozpruli (Kunegundzie) brzuch (.Gralona. H. szesnastoletnią Angielkę. doprowadziła go do zguby i samobójstwa. IX (rozmowa cara z Konstantym). W. bo chłopiec jest silny i nie boi się go. przy czym Rodion twierdzi. syna i żonę Makdufa. są wywożeni kibitkami na Syberię (opowieść Sobolewskiego. A. Dumas "Triej muszkieterowie" . upokarza i poniża swoją żonę Izabelę. Rozkazał także przywiązać setki chrześcijan do smolnych słupów i podpalić: cezar pragnąc się zabawić. I). Szekspir "Ryszard III" Dramat oparty na "Kronikach" Holinsheda o królu Anglii Ryszardzie III.). Doktor. zębem wściekłym rozrywa! Zbrodnicze cechy obu rządzących ujawniają się szczególnie w sc. kim był). I). F. komtur zemścił się na Jurandzie w sposób niezwykle okrutny: chciał go zachować przy życiu. Pelikan. Sienkiewicz "Quo vadis" Władcą abolutnym. z lubością udowadnia mu jego słabości. zaś car wspomina jedną ze zniewolonych przez Wielkiego Księcia kobiet. turban. Za ścięcie Milady kat nie weźmie ani grosza od muszkieterów.. pokonanego Hassana w namiętnym zapamiętaniu wręcz ćwiartuje (sina. Wykonuje wyrok na Milady.. A. że :ogłosił się królem.Banka i jego syna. że w walce o władzę działa bezwzględnie: zabił matkę.. wiedząc. Sowicie opłaca żołnierzy.

kalkulując jak najmniejsze straty po stronie niemieckiej. donosictelstwo. Machapetian. R. który ukarał wyrodną matkę. Moczarski "Rozmowy z katem" . nie pozwalają spać. dziewczyna wyszla. stary naszyjnik. co do której moralnej oceny nie ma wątpliwości.twierdzi gorliwie. a Iwan kopał go gdzie popadło: w mordę. że przekroczył granicę cierpienia -prawiejuż nie czuł bólu. Z.U Borowskiego nie ma wyraźnej granicy między katem i ofiarą... nie miał z tego powodu rozterek moralnych. Ravic był przez niego tak skatowany. dla drugiego spalenie. którzy wyżywają się bez karnie na więźniach. aby wydobyć informacje na temat Kolumba. donosząc na kolegów lub zwykli.Tutaj również nieludzki jest cały system. Kosiński "Malowany ptak" Powieść ukazuje dualistyczną rzeczywistość wojenną: są tylko kaci i ich ofiary. charczał i pluł krwią. który wysługiwał się. wyznaje kult siły.. inne podpalał miotaczami ognia. niesie drabinę (. choć wiadomo. np. Herling-Grudziński "Inny świat" . Nałkowska "Medationy" Autorka zwraca uwagę na podobny fakt jak Borowski w "Opowiadaniach": między katem a ofiarą istnieje często tylko cienka czerwona łinia lub nawet jej brak. H. czy w ogóle istnieje. przemocą. Na usługach systemu są kaci: 1) Ci. Widać wówczas.kamieniołomu. koń Boxer odjechał do rzeźni). który wiedząc. Esman jest spokojny. jednak okazuje się. którego nie mógł i nie chciał zaakceptować..) są w rozumieniu prawdziwej nauki prawie zwierzętami (. zabijając Józefa K. wyróżniając się szczególnym okrucieństwem wobec współwięźniów..Tytułowym katem jest tu Jurgen Stroop.Tu katem jest Wielki Brat. Nałkowska pokazuje zdarzenia. tortury. brutalnie wobec słabszych. Posadzono tam skazańca na kamieniu i jeden z katów wykonał wyrok śmierci. G.Marek Edelman relacjonuje sytuację. Stroop przystąpił do Grossaction in Warschau metodycznie. gdzie każde auto to kreska.. Orwell "Folwark zwierzęcy" To Napoleon powoli. która uciekła z transportu i której nikt nie chce (boi się) udzielić pomocy .. Thzmaczył to później zwierzęcym pragnieniem przetrwania. fachowy.to kat czy ofiara wojny? ("Przy torze kolejowym"). który nie ma sobie nic do zarzucenia jest Willy Sonnenbruch. by z nich wychować gotową na każde jego skinienie policję. patrząc z przyjemnością na ofiarę.. Gdy zabił z zimną krwią Kotowicza. Doczekał się pochwały Niem ca: gut gemacht.pod nazwiskiem "Rybicki". Tu świat nie jest czarno-biały.Ze szczególnym okrucieństwem pokazana jest scena przesłuchiwania Basika: bicie do utraty przytomności. acz systematycznie przygotowuje się do roli władcy absolutnego. Wszak Żydzi. Kolumb zobaczył wbitą w krocze jej trupa butelkę. więźniowie. Przyglądał się temu tłum i nikt nic nie zrobił. ginie pod kijem lub zaszczuty przez psa. wiecznie! (. chłodno. ciosem rzeźniczego noża w ser ce. zwyrodnialstwem i szczególnie 65 . że pieriewospitanije zostało zakończone: więźnia można bez chwili wahania posadzić za stołem sędziowskim naprzeciwko przyszlego oskarżonego. Potrafi tę wiedzę z ogromną precyzją wykorzystać. Nasi biologowie stwierdzili. że to go dobrze określa jako dowódcę. że dla Winstona będą to szczury. biala. Getto pacyfikował metodą wysadzania domów po kolei. nie pracując. E. Często ofiary. Do Mańki mówi o tym później z dumą: umarł dziś rano w swojej celi. Rządzi poprzez zastraszenie i terror. Cyganie (.). Krall "Zdążyć przed Panem Bogiem" . by samemu móc cynicznie korzystać z przywilejów przysługujących wypędzonemu przez zwierzęta człowiekowi. że krew i tkanki Żydów są zupełnie inne niż aryjczyków. naga. kryj się! padają na ziemię. tyrana. który zastrzelił ranną Żydówkę. np. zakrwawiona. wielką radość sprawia mu panowanie nad innymi. Borowski "Opowiadania" . Bohater nie poznał sędziego. pełnił funkcję sztubowego. nocne łowy na kobiety. że nie można przejść przez piekło i pozostać nieskazitelnie czystym: sześciu. ci. Jedną z metod był również szantaż psychiczny: Haake groził Ravicowi odesłaniem Sybilli do obozu koncentracyjnego. że pracuje dla siebie na Krzyż Żelazny. Ostatniąjego myślą było to. 2) Jurek Szretter jest dowódcą grupy chłopców. G.) inwigilacja. często zachowują się jak kaci wobec innych współwięźniów. K. rak płus-minus. Jeśli chcesz wiedzieć. Następnie po szczeblach łeżc(cej na ludziach drabiny zaczyna chodzić esman.). który . który dobrze wie. Kruczkowski "Niemcy" Typem Niemca-kata. likwidator getta warszawskiego. którzy w trakcie śledztwa wybijają zęby. ośmiu wlasowców gwalcilo dziewczynę. co innego jest najstraszniejsze na świecie. wyrzekającą się dziecka: chwyciłą jq wpół. ale cienka trzcinka gnie mu się uerwowo w rękach. aby ratować własne życie. Iwan jako funkcyjny ze szczególną dokładnością wymierza karę Bekerowi: Beker leżał. a później kata na folwarku zwierzęcym. że nie ma rzeczy bezwzględnie strasznych. została następnie zamordowana. samosądy. To on odbiera sukom szczenięta. za dławił łapą gardło (. stają się przyczyną śmierci lub cierpień innych (niewyraźna granica między katem a ofiarą. przebudzeń i straszłiwego bólu chłodna. W charakterze kata na pewno ujawnia się system. 2) Urkowie. na okrzyk: lotnik. wyobraź sobie but depcz4cy ludzką twarz. StaTi w kolejce i gwałcili ją (. Są też bardziej "estetyczni" kaci. O'Brien wie. roztrzaskaną kopnięciem lub uderzeniem. G. Orwell "Rok 1984" . Zachowuje się cynicznie. że syn pani Soerensen nie żyje.). potykając się o leż4cych. nie usłyszał oskarżenia. który odznaczał się szczególną starannością w przesłuchiwaniu oskarżonych: przez rrzy dni zamroczenia wypływała z omdleń. który zadenuncjował czterech Niemców. Obok sytuacji jednoznacznych. pierś o plecy. którzy dochodzą do tego. że zginął jak pies. załatwić potrzeb fizjologicznych. Kto puści. to jest tysiąc.1) Katem w obozie Gross-Rosen okazał się sędzia Kossecki. T. jak "normalny" człowiek powinien się w tej sytuacji zachować. Bratny "Kolumbowie. Jednak więźniowie obozu to nie tylko ofiary. Trochę za mocno przestuchiwano go ubiegłej nocy. L.jak twierdził Szczuka . cynicznie "kupuje" od niej kosztowny. ulubioną "zabawą" jest straszenie starych i słabych wybiórką. uśmiechnięta twarz Haakego. bo dla każdego czlowieka. J. nie wypuszczając drabiny. Ukrywający się żydowski chłopiec w swej wędrówce spotyka się wyłącznie z brutalnością. którzy stoją na rampie z notatnikiem w ręku.. gra o rzeczy i życie więźnia. Uważał. wyżywanie się strażniczek na więźniarkach w Ravensbruck. bo człowiek jest ludzki w ludzkich warunkach): Żyd. egzekucje nigdy się nie skończą . J. że potrafią powiedzieć: barachło w ttupiarni żre cudzy chleb.. opanowany. Każdy następny przejaw buntu potraktowałby podobnie. Po nieudolnych początkowych działaniach von Sammerna. Jednym z nich jest O'Brien. Niewygodnych z jakiegokolwiek powodu likwiduje (por. jak odjedzie szesnaście aut.) i rzucił jak ciężki wór zboża. Rocznik dwudziesty" . aresztowania. a poza tym wiedział. Remarque "Łuk Triumfalny" Ravic uciekł z Niemiec przed systemem. a do skaczących z okien kamienic Żydów żołnierze Stroopa strzelali jak do kaczek. w podbrzusze lub marynarz z Sewastopola. skierowany przeciwko jednostcejuż od aresztowania i śledztwa aż po trupiarnię w obozie. Faszyzm przybrał dla niego jed nak postać i twarz Haakego. Natomiast system działa sprawnie i ma swoich katów.. np. gdy usiłowała ukryć rannego Kolumba: zgwałcona przez kilku Niemców. robiąc jej nadzieję na uwolnienie syna. Andnejewski "Popiół i diament" . którego reprezentanci stosują bestialskie metody: Kronszmidt włazit żołnierskimi butami na gołe ciała i jeździł na czołgającym się człowieku lub: dwuszereg ludzi. w brzuch. jaka będzie przyszlość. Podobnie bestialsko została potraktowana przez Niemców Niteczka.M. nie poddające się jasnym ocenom moralnym: czy chłopiec.. o którym nie wiadomo. Dla jednego może to być pogrzebanie żywcem.

Judasza. że każdego może skazać. zwierzęta. Oko wyskocZyto z twarzy jak żóltko ze stluczonego jajka. co służy eliminacji przeciwnika. stosując wszelkie sposoby podporządkowania sobie chorych. Każde jego przybycie znaczone jest stosami. dosiadającej odrażającego Lewiatana. W literaturze objawia się zapowiedziami wielkiej zagłady.). że wszelkie zmiany ziemskiego globu zachodziły w wyniku katastrof wyniszczających wszystkie żywe organizmy. skłaniało do twierdzenia. inny chłop. co ma z nimi jakikolwiek związek. Nikt nie ocaleje. łapczywie pożerających jedzenie w bufecie. będzie teraz dokonywał surowego osądu uczynków.Pesymistyczne przekonanie o grożącej katastrofie. które upodlają wszystko. rządzi Wielka Oddziałowa. Upaja się strachem ludzi (np. Kenneally "Lista Schindlera" patrz: zbrodnia/zbrodniarz. wybijanie zębów. przed którym drżą wszyscy i który zdaje sobie sprawę ze swej szatańskiej siły. Bernardo Gui. który jest panem życia i śmierci swoich poddanych (radzi że jeszcze jeden dzień przeżyli). poprzez kradzież okularów. jak lobotomia. stwarzając ich skłonnymi do zła.W Kombinacie. Zrozpaczony człowiek zwraca się do Boga..odrażającą w swojej wulgarności zbrodnią. którą będzie wojna. wymaga bezwzględnego posłuszeństwa. jak zwrócić się do jedynego władcy ziemi . W. przede wszystkim kultury europejskiej. okrutnie i. która nieuchronnie nadciąga. za nią postępują ludzie. jakim jest szpital psychiatryczny. gdzie oczekuje Sędzia-Bóg. Witkiewicz "Szewcy" patrz: historia. Chłopiec gardzi słabością zarówno fizyczną. Tuwim "Bal w operze" .Zachód słońca zabarwia cały świat ogniście czerwonym kolorem. którego tworzą pieniądze-robactwo. Eco "Imię róży" . Artyści widzieli ją jako apokaliptyczną wojnę światów. aż do zabicia go). że wszystko zostało odkryte i zbadane. Wciąż płyną ludu gorzkie łzy. Jest jeszcze tzw. że ludzkość doszłajuż do kresu swoich możliwości. a będzie wam ze mną dobrze (.Świat znalazł się we władzy brudnych i odrażających pieniędzy. ale też chęci "pobawienia" się ofiarą.. Kasprowicz "Święty Boże. Sędziami wówczas będziem my!" (B. Pochód zmartwychwstałych zmierza do doliny Joza fata. Elżbiety I. żniwa huku i blasku. T. Ale nie bójcie się. panuje więc wios na lub lato. oślepia parobka w niezwykle dziki sposób: szybkim ruchem (. przyklaskującej wszystkiemu z lęku o własne życie. wrzucanie w kępy pokrzyw). To Jack także. Przekonanie. S. zaspokajając swą potrzebę zadawania bólu. który skazał ich na grzech. że w od powiedniej chwili umie zadać niegroźnemu w końcu.trzy małpy.. urządzi polowanie naRalfa. natomiast Garbosz nie poprzestaje już na zwykłch metodach katowania (bicie wierzbowymi rózgami. a nad wszystkim góruje wielka głowa w cierniowej koronie. J. W tym świecie nie ma miejsca na grozę końca świata.Przez świat kroczy wielki kondukt pogrzebowy. Elity społeczeństwa są zgrają prostaków. Kesey "Lot nad kukułczym gniazdem" .. Patrz: apokalipsa. S. sięgnie po władzę. iż rychło nastąpi koniec świata. Czechowicz "żal" -Zniża się wieczór świata tego. by wyzwał Szatana na pojedynek. Czerwieński) * "Skrócę cię o głowę!" (jedno z ulubionych powiedzeń krblowej ang. krwią torturowanych i strachem tych. siania strachu i dominowania. byle siedzieć cicho. J. K. Np. który spowodowała. Kasprowicz "Dies irae" Nadszedł dzień sądu ostatecznego. nie pozostaje nic innego. co mówig. i na targ przyjeżdżają wozy "z zielenizną". Nadejdzie jednak dzień zapłaty. że zdaje się on płonąć. którzy obsetwują reżyserowany przez Wielkiego Inkwizytora szatański spektakl. Ogień ogarnął nawetjeziora i rzeki.. Niejako potwierdzeniem tych idei była teoria katastrofizmu geologicznego. mały musiał godzinami wisieć u belki z podkurczonymi nogami. jak i psychiczną. J. Miłosz "Który skrzywdziłeś" Wiersz jest przestrogą skierowaną do władcy (władców). nieuchronnej zagładzie współczesnego świata i cywilizacji. zazdrosny o żonę młynarz. Jones "Stąd do wieczności" W armii Stanów Zjednoczonych łamie się charaktery i zmienia lwy w potulne baranki. Świat natomiast znalazł się pod panowaniem Szatana-zło zawładnęło ludzkimi sercami i najbardziej elementarne zasady etyczne przestały obowiązywać. cynicznie (śmiechem nad krzywdą jego wy buchając). tej. W tej obróbce perfekcyjny jest zwłaszcza "Grubas".. Cz. U.) wbil lyżkę w oko mtodzieńca i zakręcil nią. Kondukt zmierza do grobu samotnego człowieka. pobił i zamordował znalezioną przy torach Żydówkę. czyli miejsce tortur dla szczególnie opomych. Okres międzywojenny Katastrofizm pojawia się jako następstwo pierwszej wojny światowej i szoku. robiącemu tylko dużo hałasu Arturowi śmiertelny cios kolbą rewolweru. upaja się władzą. Golding "Władca much" . ta mądrość zbiorowa. brutalnie likwiduje przeciwników. Na jego czele idzie Śmierć. Patrz: apokalipsa. ta sama prostota. więc zima. wie. * .. torturowany Salwadore). nie intencji. Głosząc chwalebne hasło przywracania pacjentów do normalnego życia. kopanie.W grupie chłopców Ralf i Jack wykazują skłonności przywódcze. Okaże się. co sprawia. ziemia pokryła się miliardem krzyży. bo jednocześnie jest kar nawał. nawet rośliny. jego znęcanie się nad bezdomnym niemową polega na przywieszeniu chłopca do belki w stodole i wpuszczanie do niej swego dzikiego psa. Za każdym razem "Grubas" robi to z kamiennym spokojem i przyklejonym do twarzy uśmiechem. nadrywanie uszu. która głosiła. uważać. "Sala gimnastyczna". który stosuje w "łamaniu" żołnierzy bicie trzonkami od motyk. że niełatwo odda władzę. Aby pies nie rozszarpał mu nóg. który rządzi bezwzględnie.Rolę wielkiego kata gra tu Wielki Inkwizytor. Tęcza zgwałcił. choć dysponuje również bardziej radykalnymi środkami. J. która ścięła Marie Stuart) Katastrofizm Katastrofizm .Krew naszą długo leją katy. Ludzie idą przerażeni. Grozę potęgują apokaliptyczne obrazy zagłady świata: góry walą się z łoskotem w przepaści. Jej ulubioną metodą są różnorodne tortury psychiczne (szantaż. Zakłócony został porządek natury. koniec tysiąclecia. Bal w operze kończy pojawienie się nierządnicy babilońskiej z neonem w kroku. Mrożek "Tango" . Nastroje katastroficzne bardzo wyraziście wystąpiły na przełomie XIX i XX wieku. nadciąga nieuchronna katastrofa. ten który nie ma kompleksów i dziata odświeżająco. dlatego pierwszą ofiarą stanie się Prosiaczek (skala tortur jest ogromna: od szyderstw. J. groźby). Kasprowicz daje apokaliptyczną wizję płonących lasów. znajdując poklask i potwierdzenie swojej zbrodniczej działalności w gromadzie bfaznów. przy czym Jack pragnie rządzić przy pomocy siły.I. wymuszanie publicznego ujawniania swoich najwstydliwszych spraw. Służy temu cały system kar z obozem karnym i czarną dziurq na zakończenie. Teraz już będzie rządził przy pomocy pięści: widzicie. Szatan. Święty Mocny" . Katasttofizm szczególnie silnie był obecny w okresach z jakiegoś powodu schyłkowych koniec wieku. jaki mam cios. a także w latach trzydziestych. Wszystko to odbywa się na oczach ustawionych pod ścianami innych żołnierzy z obozu karnego: Barry nie mógl już oddawać moczu i miał na wpól oderwane uszy od głowy. Poeta mówi: 66 . nie będzie zwycięzców i zwyciężonych. bez których Prosiaczek nic nie widzi. A gdy Stwórca milczy. bo Bóg. Na niebie pojawia się zapowiedź nadchodzącej groteskowej apokalipsy . Jej pojedynek z Mc Murphim ujawnił. Modernizm Nastroje schyłkowe wynikające z postawy dekadenckiej pod koniec wieku XIX przybrały formę katastrofizmu.Edek.Szatana. Tylko postuch musi być. gruchotanie kości. wyśtarczy tylko oskarżyć go o kontakty z diabłem. J. Kasprowicz "Moja pieśń wieczorna" .

lojalni wobec carskich władz ugodowcy. Wojna tytanów z bogami olimpijskimi była walką pomiędzy dwoma pokoleniami bogów. żeby nie narazić się władzom. Miłosz "Roki" . K.Koniec wieku i jednoczesny koniec tysiąclecia wzmogły nastroje katastroficzne w kulturze. która pokrywa groby. gwałtownych nie lubi. zarzucając ojcu niesprawiedliwe rządy i twierdząc. Poglądy młodych są odzwierciedleniem poglądów 67 . Gałczyński "Koniec świata" patrz: apokalipsa. Może mieć miejsce w rodzinie. Boją się sięgać po aktualne tematy. Dawid na wieść o śmierci syna pogrąża się w rozpaczy. Ziemia dojrzała) . traktując gojako konieczność.I.Zapowiedź apokalipsy wypełniła się. sam zasiadając na tronie. wyrażają swoje oburzenie. Cz. Starzy odchodzą już w przeszłość. Dawid z całym dworem opuszcza Jerozolimę i udaje się na wygnanie. K. Tym samym staje się w pewien sposób reprezeritantem pokolenia oświeceniowego. Broniewski) * "Zniża się wieczór świata tego nozdrza wietrzą czerwony udój". pożoga i mór". Sofokles "Antygona" . to czas ufności. Mitologia 1) Kronos. Sierpem obcina mu jądra i pozbawia władzy. by w pracy i bojaźni bożej szukały dostatku i szczęścia tak. by mitologija zastępowała naocznych świadków. nie ma piękna przyrody. przed chwilą tak żywa.. które nakazują. kona pod strasznym ciężarem. próbując pocieszyć Gustawa. jak przystało na młodzieńca z pokolenia romantyków. które on stanowi. Mickiewicz "Dziady" cz. jest trawa. Mickiewicz "Oda do młodości" Mickiewicz kontrastuje wizje dwóch światów: świata starości i świata młodości. Kochanowski "Na młodość" Szaleństwa młodości są czymś naturalnym. która przyniosła zagładę rodzaju ludzkiego.. miłości i poezji. że sam rządziłby lepiej. by ziemski glob nowymi pchnąć tory. wspaniała wielką godziną konania. 2) Zeus jako jedyny uratował się spośród dzieci Kronosa pożeranych przez ojca.patrz: apokalipsa. Dochodzi do starcia dwóch koncepcji państwa: ojciec twierdzi. że żadna ze stron nie chce uznać racji strony przeciwnej. jest czas nienawiści. Czechowicz "Elegia niemocy" . że cofa ludzi do etapu barbarzyństwa. Pokolenie Baczyńskiego jest świadkiem apokalipsy spełnionej.K. decydującą o losach świata. który nie uznaje Antygony za winną.Spór starych klasyków z młodymi romantykami ujmuje Brodziński jako starcie dwóch koncepcji poezji. czterej jeźdźcy apokalipsy już pędzą . Może rozgrywać się również na płaszczyźnie szerszej i być sporem dwóch różnych pokoleń historycznych." (J. Dzieje Absaloma są jeszcze jednym potwierdzeniem zawartego w Dekalogu nakazu: Czcij ojca swego. entuzjazm. Czechowicz "Modlitwa żałobna" . (W. a ze świerków na połu zwisa głowa obcięta. jest kłamstwo i lęk. Udziela im rady. Wszystkie pozytywne wartości "z wczoraj" dziś ulegają zagładzie: nie ma ufności. T. domagają się od literatury. kołysany żołnierskimi piosenkami. które wiążą się z wiekiem człowieka. który spowodował. Herę. Ogromne nieba suną z warkotem. Z pozycji klasyka oskarża romantyzm. niepogrzebione wokół leżą ciała. by podejmowała aktualne tematy. że rodzina władcy nie może stać ponad prawem. Kreon emocjom syna przeciwstawia przekonanie. Mickiewicz "Dziady" cz. Czechowicz) Konflikt pokoleń Kontlikt pokoleń . spór pomiędzy przedstawicielami dwóch różnych pokoleń. Dziś. Mochnacki "O literaturze polskiej w wieku XIX" Mochnacki ujmuje spór klasyków z romantykami w kategoriach dialektyki Hegla. J. który daje szanse kańery kreaturom w rodzaju Nowosilcowa czy Bajkowa. Broniewski "Krzyk ostateczny" Dzień głodu. walka dwóch pokoleń stworzy w kulturze coś nowego i stanie się przyczyną postępu. a słowa poezji mają godzić jak oszczep. Kiedy dorósł. pełni zapału do walki. Władysławiusz "Do dzieci" Autor nazywa swoje dzieci Tatarami.. Młodzi. piękna natury. piszą według klasycystycznych reguł. ognia. Kasprowicz) * "A jako widna ta ziemia.. Wówczas rodzeństwo stanęło do walki z ojcem. widząc serwilizm carskich urzędników. A. bo chcą go z świata wygnać w ziemię. (J. Tak rozpoczęła się trwająca dziesięć lat tytanomachia. Ostateczne zwycięstwo odniósł Zeus i to on został władcą świata. która zmiecie z powierzchni ziemi całą ludzką cywilizację. Świat młodych charakteryzuje dynamizm. III 1) W salonie warszawskim dochodzi do dyskusji pomiędzy młodymi i starymi. by wspierała naród w jego cierpieniu. Brodziński "O klasyczności i romantyczności tudzież o duchu poezji polskiej" . porządek klasycyz mu. Wreszcie dochodzi do bitwy. Zyskuje zwolenników wśród Izraelitów. Kasprowicz) * "Na wszystko mrok nicości nieprzebyty spłynął. Gajcy "Wczorajszemu" Wiersz jest świadectwem podobnej jak w przypadku Baczyńskiego biografii twórcy. poglądów. Spór w salonie jest wyraźnym odbiciem walki klasyków z romantykami. Starzy. Jeden ze starych literatów stwierdza. Baczyński "Pokolenie" (1943) (Wiatr drzewa spienia. Wspólczesność .będę strzelat do siebie i mart wielokrotnie.patrz: apokalipsa. Demeter i Hestię. Młodsi wybierają swobodę i spontaniczność romantyzmu. J. nie ma miłości. A. która te wartości sławi. Pierś światów. że władca powinien wsłuchiwać się w głos swojego ludu." (J. * "Biada!. Wyraźna opozycja wczoraj dziś. najmłodszy syn Uranosa.Hajmon wiedzie z ojcem spór o losy Antygony. że państwo jest niepodzielną własnością władcy. ornamenty łun. W kołysce śpi nowy bohater. Gustaw zna tylko racje serca i na nich buduje swoją wizję świata. Wczoraj. Zderzenie tych dwóch nurtów. bezruch. Kasprowicz) * "Dzień straszny rodzi się z nocy. przyszłość należy do młodych. Cz. Są zagorzałymi przeciwnikami despotyzmu. Kiedy bunt przybiera formę jawnego sięgnięcia po władzę. a on sam ginie z ręki Joaba. poruszeni wydarzeniami na Litwie.nadciąga nieuchronna katastrofa. J. 2) Podczas balu u Senatora młodzi Rosjanie. Literatura fantastyczno-naukowa tworzy wizje ziemskiego globu po totalnej wojnie nuklearnej albo katastrofie ekologicznej." (J. Starsi. Patrz: uczeń i mistrz. Miłosz "Kotysanka" Sielska wizja życia w rolniczym kraju kryje jednak zapowiedź nadchodzącej katastrofy. buntuje się przeciwko ojcu. A. którzy oburzają się na nie. Będzie głód. który sprzymierzył się z innymi tytanami. to skowyt strzałów. Konflikt bierze się z tego. że ten zwymiotował Posejdona.. syn uważa.Sprzeczność interesów. w której wojska Absaloma zostają pokonane. artystycznych itp. wolą ład. Ksiądz odwołuje się do racji rozumowych.Absalom buntuje się przeciwko swojemu ojcu Dawidowi. że nie tyle aktualność współczesnej tematyki przeszkadza w jej literackim ujęciu. chcą mieć rok bez wiosny. Zatem w wypadku "Antygony" konflikt pokoleń dotyczy wizji państwa i władzy. powietrza i wojny z dziejowej rodzi się nocy. chęć wspólnego działania. przybierając formę konfliktu rodziców i dzieci. Świat starych to marazm. Biblia (ST) . J. W. a nasz naród scen okrutnych. M. K. IV Podczas rozmowy Gustawa z księdzem konflikt pokoleń ujawnia się w starciu racji serca i racji rozumu.. bardziej doświadczeni.. jak on sam to czynił. Młodzieniec powołuje się na głos ludu tebańskiego.. przy pomocy matki podał Kronosowi środek. Te dwa stanowiska nie dadzą się pogodzić. Ci. A. Śniadecki "O pismach klasycznych i romantycznych" Autor zarzuca młodym romantykom prymitywizm i dzikość.patrz: pogrzeb. ile jej okrucieństwo. który na schyłek naszego wieku zapowiedział trzecią wojnę światową i straszliwą bitwę pod Armagedonem. harmonię. Hadesa. Mnożą się teksty na temat przepowiedni Nostradamusa. niezgodność. egoizm. Ziemia nasiąknięta krwią przeżywa czas straszliwych żniw. Klasycyzm (teza) musiał wywołać swoją antytezę (romantyzm).

A.car musi zapłacić za swoje zbrodnie wobec Polski. Okazuje się odważniejsza od Marty Korczyńskiej. Chwali w niej czasy swojej młodości. Głosząc hasło "sztuki dla sztuki". by przeciwstawić się matce. W trudnej sytuacji ziemiaństwa po powstaniu styczniowym Benedykt Korczyński odszedł od dawnych ideałów. Na tym tle dochodzi między ojcem i synem do konfliktu. J. Jego zachowanie wyraża irracjonalny bunt przeciwko rodzicielskiej opiece. Stary Prezes. która weszła na jego pole. Przybyszewski "Confiteor" Utylitarnej sztuce poprzedniej epoki przeciwstawia Przybyszewski sztukę nową. który pr oponuje Gajowiec. Chce wśród chłopów szerzyć oświatę. Współczesna młodzież.Prus przeciwstawia sobie dwa pokolenia. zgnuśniałych. 2) Justyna Orzelska łamie odwieczne konwenanse i wychodzi za mąż za schłopiałego Janka Bohatyrowicza. Jest przekonany. są argumentami starca (Wiecznie śpiewasz to samo! hymn starości piejesz. Jednocześnie proponuje. Ważne jest to." . kańerowicze. Niestety. starych jest większość. nie hołduje już dawnym obyczajom i nie przestrzega zasad grzeczności. ludzi młodych. Żeromski "Doktor Piotr" Kiedy po powrocie do domu Piotr Cedzyna dowiaduje się. W zapale młodości zarzuca starszym od siebie lekarzom sybarytyzm i odejście od zasad etyki. że nie istnieje możliwość jakiegokolwiek porozumienia między pokoleniami (Czy idąc tak odmiennymi drogami możemy się spotkać kiedykolwiek i uszano wać wzajemnie swoje cele? Nigdy! Wiemy to-między naszymi obozami popalone mosty. że ojciec. bo ci nie potrafią się z nimi obchodzić i jedynie je psują. potrafili poświęcić się ideałom. Jednak w tym kontlikcie Żeromski nie opowiada się jednoznacznie po żadnej ze stron. wspierany przez swoich rówieśników. oskarża go o to. Muszą też pamiętać i o tym.pozytywistów. co powiedzą ludzie.Anzelmem. by tym właścicielom fabryk.. Prezesowi zarzuca. którzy żyją jedynie dla siebie. jak Rzecki i Wokulski. choć posyła się ją do szkół. Patrz: artysta. a Polacy nigdy nie splamili się zbrodnią królobójstwa. A. ludzie o wątpliwej uczciwości. w ciemnościach pogasną znów!). kierując się emocjami. nie zdecydowała się na małżeństwo ze stryjem Janka . za które teraz on i jego pokolenie musi płacić. Głównym hasłem czynią hasło pracy dla dobra społeczeństwa. czyni z niej absolut i podnosi twórczość do rangi religii. nie mogąc przekonać zebranych.. już odchodzi (w ostatniej scenie Szuman z goryczą mówi: Jak oni się wynoszą). Jana. Młody Cedzyna przyj muje tam posadę. Daremne żale "starych" nie zdołają cofnąć życia fal. ścierają się poglądy starych i młodych. Jak sam 68 . Wyrazem tego buntu ma być małżeństwo z Hanką. którym poświęcił się ojciec. Świętochowski "My i wy" "My" to pokolenie pozytywistów. Młodość i starość nie zdołały się porozumieć. którzy potrafili dostosować się do nowych czasów.' . Pani Andrzejowa.W scenie w podziemiach katedry św.pokolenia dekabrystów. jego zdaniem. A. "Wy" to pokolenie starych. Nie wynika to z faktu przyjęcia idei komunistycznych. Pozostają tylko ci. Zygmunt nazywa je szaleństwem. Ludzie tacy. każdą sztukę bydła. Witold. odmawiać leczenia."panicz" poślubi ciężarną służącą. nawołuje do dokonania zamachu . że wyjazd ojca na wojnę uwolnił go od nieustannego dozoru. zgnuśniałymi kolegami. bojąc się pracy i tego. Młodzi wierzą w możliwości nauki. Świat idzie do przodu.Kordian. Opanowanie i zdrowy rozsądek starego człowieka zostają tutaj skontrastowane z emocjami domagającego się natychmiastowych zmian młodzieńca. kiedy to młodzieniec nabierał ogłady towarzyskiej i uczył się dobrych manier. jako młody pozytywista. pokątnych interesach. Słowacki "Kordian" .Poeta próbuje w duchu ewolucjonizmu łagodzić konflikt "młodych" i "starych". więc oni zwyciężą. zmniejszał dniówki. że uczyni ona świat lepszym. S.Poeta wyrażapoglądy "młodych" . 2) W rozmowach z Gajowcem Cezary Ba ryka przywołuje argumenty komunistów. Stary Dominik Cedzyna nie widzi niczego złego w tym. które łamie wszelkie konwenanse . którą Dulska ujmuje w bardzo prostą zasadę: brudy należy prać we własnym domu. potra ili swoje życie oddać jakiejś sprawie. w którym prezentuje swoje radykalne poglądy. że Tadeusz nie zajmuje się Podkomorzankami podczas wieczerzy w zamku. co robił. że został on koronowany na króla Polski. o zdobywcy młodzi. Patrz też: pokolenie stracone. która pozwoli mu spłacić zaciągnięty. bo teraźniejszość bierze swój początek w przeszłości (teońa ewolucjonizmu). ucząc ich nowoczesnych metod uprawy ziemi i obsługi maszyn rolni czych. E. podczas dyskusji o zamachu na cara. Artysta staje się jej kapłanem.1) Konflikt pokoleń rozgrywa się na płaszczyźnie sporu Witolda Korczyńskiego z ojcem. Cezary programowi powolnych przemian. Sędzia wygłasza mowę na temat staropolskiej grzeczności."Ta w twoim wieku. że nie należy udostępniać chłopom maszyn. pełen zapahz. co ona uosabia: kołtunerii. którzy nie będą chcieli poprawić warunków pracy i życia robotników. jest zwolennikiem bliskich stosunków dwor'u i wsi. że okradał robotników. przeżytych kształtów żaden cud nie wróci do istnienia i nic nie jest w stanie powstrzymać przemian.1) Cezary Baryka przyłącza się w Baku do rewolucjonistów. że za czas jakiś staną się przeszłością i jacyś inni "młodzi" zbuntują się przeciwko nim (I wasze gwiazdy.. otaczająca kultem pamięć męża. że przed czynem powstrzymuje go jego wiek. u robotników dług.. każąc spiskowcom zastanowić się nad konsekwencjami śmierci cesarza. Młodzi są jeszcze nieliczni. powołując się na fakt. Takie poglądy prowadzą do odrzucenia Judyma przez warszawskie środowisko lekarskie. Konflikt pokoleń rozgrywa się tu na płaszczyznie sporu młodego. Asnyk "Do młodych" .. 3) Zygmunt Korczyński wchodzi w konflikt z matką. niestety. "Młodzi" winni im są szacunek. Żeromski "Ludzie bezdomni" . że jej syn odrzuca wszystkie ideały. Żeromski "Przedwiośnie" . Te poglądy są wyrazem konfliktu młodych modernistów ze starymi pozytywistami. mieszczańskim wartościom. bezkrytycznie zapatrzonych w przeszłość. aferzyści i drobni ciułacze.Na spotkaniu warszawskich lekarzy Tomasz Judym wygłasza referat.). S. ale słuszność jest po stronie tych pierwszych. która przed laty. Według Prusa. którzyje wznieśli. Najego postępowanie ma wpływ również fakt. Wszystkie argumenty. to dawne pokolenie idealistów. Jednocześnie Swiętochowski podkreśla. opowiada się przeciwko zabiciu cara. pozrywane gorble). Odwołuje się też do racji rozumowych. z przerażeniem spostrzega. bojąc się wszelkiego ryzyka i poprzestając na małych. by płacić za jego studia. S. Mickiewicz "Pan Tadeusz" Widząc. Ale nie należy deptać przeszłości ołtarzy. Cała mowa Sędziego skierowana jest przede wszyst kim do Tadeusza i dałaby się sprowadzić do odwiecznego w konflikcie pokoleń hasła: . Hasła rewolucji nie do końca pojął i właściwie nie są one dla niego istotne. pełnego zapału lekarza ze starszymi. Zbyszko dość szybko słabnie w swoim buncie. A. Orzeszkowa "Nad Niemnem" . próżny trud. specyficznie pojmowanej moralności. w to. odrzucających zapatrzenie w przeszłość i tradycję. Pokolenie współczesne to dorobkiewicze. prymitywizmowi. które przywołuje Prezes.Zbyszko buntuje się przeciwko matce i temu wszystkiemu.. którego efektem jest wyjazd Piotra za granicę. bo ciągle jeszcze żyją ci. Swiat nieustannie idzie do przodu. że po raz pierwszy w życiu przeciwstawił się rodzicom. S. Młody Podchorąży . B. Asnyk "Daremne żale. Zapolska "Moralność pani Dulskiej" . każda epoka ma swe własne cele. Mimo różnicy zdań ojcu i synowi udaje się dojść do porozumienia. przebywając na dworach. G. decyduje się sam dokonać zamachu. Toczy nieustanne spory z Bohatyrowiczami o każdą piędź ziemi.sklepikarze. Prus "Lalka" . przeciwstawia program burzenia Lulka. W końcu Kordian.

. jak i rodziców". domagając się. (K.1) Pokolenie Eleonory i Stomila zbuntowało się przeciwko swoim rodzicom. że po ślubie z Hanką nie dostanie od matki ani grosza. jednocześnie wiążąc poezję z życiem (jest w słowach tyle drzew i mięsa). Cocteau) "Trwa walka pokoleń o miejsce przy stole". Różewicz "Elegia na powrót umarłych poetów" . co kot napłakał. Marks) * "Chcąc odzyskać młodość. że idzie o swąd ciągnący się z minionych lat i którego starsi nie zdołali wywietrzyć". N. po bliższym zbadaniu.W. jest kołtunem. Gromadzi wokół siebie "chłopaków". Następuje zmiana pokoleń. którzy nie nadążają za przemianami. że ten współtworzy władzę. Na temat obu zwierząt bardzo dużo związków frazeologicznych.Są zwierzętami domowymi z rodziny ssaków. Tuwim "Dziesięciolecie" - Poezję młodych.pies . Goethe) * "Tragedią młodego pokolenia jest. do którego Pimko przyprowadził Józia. Gombrowicz "Ferdydurke" Matki i ciotki wraz z nauczycielami upupiają młodzież z gimnazjum. ponosi klęskę. według poety. Dokonuje się to przez wtrącanie w stan trwałego zdziecinnienia. Niestety. Podłożem konfliktu są zarówno poglądy polityczne Ksawerego (po wypadkach marca 1968 został usunięty ze stanowiska asystenta na Uniwersytecie Warszawskim).patrz: ojciec.~ i przekonanie.. kupować kota w worku. Wyrzucają go z kolejnych szkół. J. Został pokonany . matka. Kleinbaum "Stowarzyszenie umarłych poetów" . (J. Jego postępowanie jest wyrazem procesu przemian.gdy nastał Jasieński. 2) Artur jest już w wieku. różne pod względem wyglądu i wielkości. (Z. Jung) * "Bo drzewo musi cierpieć w porze. B. marazmu. Spór zaostrza się. że człowiek zostaje ukształtowany przez środowisko. który najczęściej przyjmowal postać konfliktu pokoleń.mówi. Typowy konflikt między młodością (bunt. S~n Dominikowej opuszcza dom i wraz ze swoją przyszłą żoną rozpoczyna budowę własnej chałupy. że jedyną prawdziwą poezjąjest poezja futurystyczna.jednakowo ważne jest wychowanie dzieci. Skamandryci przyszłość budujq muskularnq mowq. Terroryzuje rodzinę.1) Antek Boryna pozostaje w nieustannym konflikcie z ojcem. wykręcić kota ogonem. Jasieński "But w butonierce" Wiersz wyraża typową dla futurystów negację całej dotychczasowej twórczości poetyckiej (. Reymont "Chłopi" .. że zastaje ono świat uformowany i nie zawsze zdaje sobie sprawę z tego. by już być kimś innym duchowo". W. które dokonują się w Lipcach. bo się nim urodził.Adresowany do powracających do kraju poetów starszego pokolenia (Tuwim. Konflikt Zbyszka i Dulskiej z jednej strony obnaża obłudę mieszczańskiego życia. Cocteau) * "Ale każdy wie. która nie pozwala mu ożenić się z Nastką stojącą znacznie niżej w społecznej hierarchii Lipiec. że może go zmienić". którego jedną połowę zatruwają nam rodzice. Mrożek "Tango" . (J. Przyczyna takiego stosunku tkwiła w doświadczeniach wojennych. jak i jego życie osobiste (jest homoseksualistą). iż spotkają się któregoś dnia twaną w twarz". by ten przekazał mu ziemię. Patrz: dom. starym. Którzy chcą.postanawia przywrócić światu dawne formy. * "Jakoby też rok bez wiosny mieć chcieli.. w którym brak norm stał się normą. «inności młodych». T. że także rodzice mają niekiedy rację". przeciwstawiając się tym. prowokowanie) a dorosłością (stabilność. drzeć z kimś koty. przeciwstawia poeta twórczości modemistów. samobójstwo.Adieu!). czego wyrazem jest także fakt. W zakoń czeniu wiersza pojawia się przekonanie. W. Skamandrytów. Twórcy tej epoki to durnie w pelerynach. Negatywny stosunek Leopolda Panka do przybranego syna bierze się także ze swoistego kompleksu niższości . gdy Maciej Boryna postanawia ożenić się z Jagną. «nowym świecie młodych». Sylwestnak) * "Zawsze mnie uderza. Bohater nie chce zaakceptować prostej prawdy. która ma być przejawem wyjścia ze stanu dzieciństwa. Piesuznawany za przyjaciela człowieka. spadać jak kot na cztery łapy. Odrzuciło wszelkie formy i konwenanse. Andrzejewski "Miazga" Ksawery Panek pozostaje w ostrym konflikcie ze swoim ojczymem. Wilde) * . Kałużyński) * "Każdy młody człowiek wcześniej czy później dokonuje zdumiewającego odkrycia. tyle. bezpardonowość. które.nie ożeni się ze służącą. Twórczość modernistów należy do przeszłości. przed wojną niewiele zdołał osiągnąć. że trzeba być odpowiedzialnym oraz poddać się normom i zakazom. J. (J. z którą on sam bezskutecznie walczy. Ich wysiłki są daremne. które negowało jakąkolwiek ich rolę we współczesnej literaturze polskiej (U nas był już koniec świata nigdy nie weźmiecie udziatu w końcu świata (.dzieci". 2) Szymek Pacześ przeciwstawia się matce. Salinger "Buszujący w zbożu" Holden jest zbuntowanym nastolatkiem. pokonany przez prymitywną siłę chamskiego Edka. zazdrość). ucieka z domu. którzy przeżyli wojnę w kraju i w większości przypadków mieli za sobą udział w aktywnej walce z Niemcami. wierny jak 69 . np. Malraux) * "Życie jest to okres czasu. po której Antek z żoną i dziećmi opuszcza dom (patrz: rodzina. okazuje się. tradycyjny ślub z Alą. bezpowrotnie umarli i Tetmajer i Sta.. Obdarzony nieprzeciętną inteligencją Ksawery (naturalny syn hrabiego Sulemirskiego) nie może wybaczyć ojczymowi. J. Młodzi buntują się przeciwko dominacji starych. Rozmemłaniu i chaosowi rodziców przeciwstawia ład i porządek. (J. f. (C. Kochanowski) * "Wystarczy urodzić się dziesięć lat wcześniej. wysokim dostojnikiem komunistycznych władz. porządek odpowiedzialność). S. genialny. Dramat Zapolskiej ukazuje bunt modernistyczny. (O. nierozwaga. Jasieński powtarza: idę młody. Tuwim) Kot . Broniewski) wiersz był manifestem postawy młodego pokolenia. że ilekrość słyszy się o «buncie młodych». postrzeganie "chłopaków" jako czystych i niewinnych "chłopiąt". po wojnie natomiast zawrotną karierę zrobił dzięki przynależności do partii. Miętus próbuje się temu przeciwstawić. bo nawet wycięty na drzewie napis "dupa" Pimko interpretuje jako wyraz chłopięcej naiwności.pies Kot. który nie uznaje zasad obowiązujących w świecie dorosłych. a drugą . Artur wybiera jedyną możliwą drogę . w którym mu przyszło egzystować. Okazuje się to jednak bardzo trudne w świecie. (K. Różewicz wypowiadał się w imieniu tych.będąc robotniczym dzieckiem. Wśród psów występują liczne rasy. że awers i rewers monety posiadają niewielkie szanse na to.H. ględzenia o dusry.S. Skamandryci wnieśli do literatury dynamizm i entuzjazm młodości. w którym naturalną koleją rzeczy powinien zbuntować się przeciwko swoim rodzicom. syn. gdy poczynają krążyć w nim soki. Modernizm był epoką apatii.G. że po śmierci starego Boryny jego miejsce przywódcy chłopów (przewodnika lipeckiego stada) zajmuje Antek. żeby młodzi nie szaleli". którzy zachowaniem i sposobem mówienia starają się manifestować utratę niewinności.. jednocześnie zmuszając starsze pokolenie do przyjęcia nowego stylu życia. (A. a ich utwory to poetyckie Tworki.) Nie witam was wracajqcych gdyź nie wstaniecie z martwych). należy już do przeszłości (. z drugiej jest ilustracją przekonania naturalistów. Zbyszko wycofuje się. (J.tym co za mną nie zdqżct echopowiem . gdy opadają zeń liście". syn. zmuszając ją do zmiany stylu życia i wyrażenia zgody najego bardzo konwencjonalny. nie odczuwać natomiast nic. że nie istnieje możliwość porozumienia z pokoleniem. trzeba tylko powtórzyć dawne szaleństwa".D. Kiedy Juliasiewiczowa uświadamia mu. Między ojcem i synem dochodzi do bójki.

bo musi marznąć na dworze. który wydawał tak radosny dźwięk. gdzie zastał Anielkę i uspokojony. porwanych przez Arabów.Treścią bajki jest rozmowa dwóch psów: podwórkowego kundla i salonowego mopsa. H. o lśniącej sierści brysia. 4000 p. A. narodu naszego zguba! Na koniec ku przestrodze wypowiedziała sentencję: nie sądź nikogo po minie.Nie czarny kot jest tu uosobieniem zła. w jaki sposób człowiek oswaja psa. Na koniec wilk zauważył wytartą sierść na szyi psa i dowiedział się. 2000 p. na dziada warknąć. Oprócz mnóstwa skrzyneczek. by ta pozwoliła mu wchodzić do jaskini i częstowała go mlekiem.e. czego w sobie nie akceptował. bardzo je szanowano w przeciwieństwie do psów. Bedier (oprac. bo ludziom wydawał się wściekły. Zwierzę patrzyło na alkoholowe wybryki swego pana . paczek.W tej bajce ujawniają się typowe kocie i psie cechy. książkowej wiedzy. oblepiony wrzodami.z dezaprobatą. podczas pierwszego spotkania z Faustem Mefistofeles ma postać czarnego pudla. I. dlatego jest skuteczny. zwłaszcza gdy wmiesza się w to kot. Trembecki "Myszka. Chart kpi z kotki. że nie powinna się weselić. gdy bronił Stasia przed gniewnym atakiem Arabów lub gdy pierwszy wyczuł zbliżające się pomoc i ratunek. zaś kot jest inteligentny i potrafi wykorzystać naiwność szczura. Gdy po polowaniu na niedźwiedzia jeszcze raz Kusy i Sokół rzucą się w pogoń za szarakiem.pies. Bastet. Niekiedy dzieci miały z nim kłopoty. Krasicki "Żona modna" . gdy trzykrotnie zasłuży na jej pochwałę.Wchodząca dopiero w świat mała myszka o mało nie przypłaciła życiem swojej naiwności. pies z kulawą nogą nie przyjdzie.n. racząc go garściami soczystej trawy. wita go radośnie i umiera. który chodził własnymi drogami" ("Takie sobie opowiadania") . bo się w sądzeniu poszkapisz. Egipską boginię radości i zabawy. gdy okazało się. gdy zniknął w pogoni za rannym bawołem i wtedy rozpacz Nel nie miała granic. Tństan pragnął go podarować Izoldzie. ja bawię.Na wizerunek żony modnej składa się także to. że bohater zabił żonę. W starożytnej Grecji koty były rzadkością. wilk oświadczył: Lepszy na wolności kcfsek lada jaki. Święte psy trzymano np. rozczarowanym do oświeceniowej. Kobieta postawiła warunki: marzenie kota się spełni. okaże się.Po rozstaniu z Izoldą Tństan był smutny i nic go nie mogło rozweselić. mówiąc o kocie: kot bestyja. Kipling "Kot. że zając obu wywiedzie w pole. E. przy czym zwierzę chciało zachować niezależność. W rezultacie okazuje się. W ten sposób zdobył stały wstęp do jaskini i miskę mleka. ale magiczny dzwoneczek wyrzuciła do morza. który oddalał się coraz bardziej od znanego mu miejsca. W czasie pożaru dworu Karusek uganiał się po polach. własnymi drogami). Milusia. Homer "Odyseja" Gdy po dwudziestoletniej nieobecności Odys pojawił się wreszcie w domu. ale jakby wbrew średniowiecznym wyobrażeniom. np. Ta zaś zatrzymała psa. która nie jemu się należy (mnie to kadz4). Znosił razy kijami i kamieniami.miły. jak psu z gardła wyjęty. że było to standardowe "wyposażenie" każdej osiemnastowiecznej modnisi. Carroll "Przygody Alicji w 70 . B. Kundel skarży się na swój los. nie będąc przyjacielem człowieka ani jego sługą. przedstawiano jako kobietę z głową kotki lub kotkę z głową kobiety. że dziewczynka gładzi jego pokrwawione ciało. otoczone czcią. że to jego pies udusił zająca. jego pies. Człowiek widział w oczach zwierzęcia to. W większej liczbie koty pojawiły się w Cesarstwie Rzymskim.A. R. toteż zwraca się w stronę czarnej magii. W jego życiu pojawia się diabeł. przypisuje sobie chwałę.e. Mickiewicz "Pan Tadeusz" Powodem sporu między Asesorem i Rejentem są dwa psy myśliwskie: Kusy i Sokół.Doktor Faust jest człowiekiem poszukującym szczęścia. W sztuce średniowiecza pies symbolizuje wierność. Krasicki "Szczur i kot" Szczur jest tu zadufany. wzgardzony. Wobec tego kot spróbował pochlebstwami zjednać sobie kobietę. próżny. jego obrońcą i pomocnikiem (stąd związek frazeologiczny: wiemy jak pies). Wreszcie dotarł na folwark. W średniowiecznej Europie były rzadkością. szczęśliwy. Był towarzyszem człowieka. J. Tństan tego dokonał i posłał Milusia Izoldzie w darze. Szczur dużo mówi. kot siedzi cicho i działa. tak też trudno było bohatero. bo według ówczesnego przesądu diabeł chętnie po jawiał się na ziemi w postaci czarnego kota. a jej ciało zamurował we wnęce. rozpowszechnionym na całym świecie. a później go powiesił. Na to pies zaczął zachwalać służbę u pana: niewiele jest do roboty. na co mops tłuma czy mu prawidłowość świata. J.Dziki kot przyglądał się. Krasicki "Dwa psy" . zejść na psy. Zwierzątko nosiło na szyi złoty dzwoneczek. Argos. S.n. głodny wilk spotkał tłustego. I. niźli w niewoli przysmaki.wtórem (nawet oka nie miał). nadęty i groźny. Od tego momentu będzie już towarzyszył Faustowi. Zaczął w człowieku wzbudzać strach. dając mu kawałki pieczeni ijak zjednuje sobie konia.We wszystkich przeżyciach podczas wędrówki przez pustynię i puszczę towarzyszył dzieciom pies Saba. że wszystkie smutki natychmiast pryskały. zaś kot . podjął trud szukania Anielki. Bohater narrator opowiadania przyznaje się do dziwnej zażyłości z kotem o imienu Pluton. biegł tropem. kot i kogut" . Ale najczęściej był im bardzo przydatny. że każdy ze szlachciców z jednakową determinacją upiera się przy tym. gdzie miały leczyć chorych lizaniem. Książę chcąc rozpogodzić Tństana. a nie czarnego kota. Kot uspokoił pieszczotami płaczące dziecko. na co mądra kotka odpowiada: woLę mysz dla siebie niż sarnę dla pana. nie pił.jak się panu zdawało . L. Zrozpaczony nie jadł. Tu psy myśliwskie służą wydobyciu podstawowych cech szlachty kłótliwości i egoizmu. rozśmieszył je zabawą glinianą kulką i zjadł mysz. Nietęgie miny będą mieli właściciele. Goethe "Faust" . jako zwierzę domowe. gdy Tństan cierpi. Kogut wydał się jej buńczuczny. woreczków i pudeł do karety wsiada suczka faworyta i kotka z kocięty. lekkomyślny. który był jego sobo. Na miejsce Plutona przybłąkał się kot. Właścicielem Kusego jest Rejent. toteż wyobrażano go sobie jako towarzysza czarownic. I. Przebywał w tym czasie na dworze księcia Żylenia w Galii. Poe "Czarny kot" ("Opowieści niesamowite") . pochodzącym od wilka lub szakala. zaś Sokoła Asesor. I. kiedyś wspaniały pies myśliwski. Krasicki "Chart i kotka" . żyć jak pies z kotem. poznaje swego pana. zapytał. by sobie los poprawić. której kobieta się bała. gdzie istnieje podział funkcji: ty służysz. A. Odnalazł ich. i nie opuścił aż do spotkania z ojcami. niewidomy. by wreszcie w niewyjaśniony sposób spowodować. pokazał mu czarodziejskiego pieska. umarł na jej kolanach. tylko człowiek. bo tylko mysz. Prus "Anielka" . Pies jest najstarszym zwierzęciem domowym. toteż najpierw wykłuł kotu oko. Początek kłótni miał miejsce podczas kolacji. bo uważała. Sienkiewicz "W pustyni i w puszczy" .) "Dzieje Tristana i Izoldy" . bo nie płaszczyły się przed człowiekiem i zachowywały niezależność (do dziś związek frazeologiczny: chodzi jak kot. Mickiewicz "Pies i wilk" Gdy wymizerowany. Uciekając do lasu. tylko popilnować dziedzińca. Należy przypuszczać. właściciela powitać radośnie. czuć się jak zbity pies. że to od obroży. że zjada dość marne śniadanie. ale książę zdecydował się oddać psa tylko temu.Wiernym przyjacielem Anielki był jej pies Karusek. w sanktuańum Asklepiosa w Epidaurze. tu leży pies pogrzebany. Doświadczona matka brutalnie wyprowadziła ją z błędu. co ją otacza. obecnie stary.W. krótkowzroczny. niewinny i przyjacielski. w Egipcie pojawił się ok.wi pozbyć się kota. który nękał kraj. a kiedy wrócił na zgliszcza i nie zastał żadnego z domowników. kto zabije Urgana Włochatego. w Nubii. Jak trudno uwolnić się od wyrzutów sumienia. co zrobić. że nie ma zbrodni doskonałych. Kot został oswojony ok.

jego tajemnicza i fascynująca osobowość.Figa. domagał się spacerów. przeistacza się w dzikie stworzenie. a Kot jest Kotem i nie można z nim obchodzić się poufale. Rocznik dwudziesty" Rzeczywistość Warszawy w czasie powstania: nie ma mieszkań. z zawadiacko podwiniętymi wąsami kawalerzysty. z kim warto rozmawiać. ten cierpiał akurat na straszny ból głowy i z wielką niechęcią myślałojeszczejednym więźniu. Kosiński "Malowany ptak" W swojej upiornej odysei wojennej mały żydowski chłopiec trafił także do chłopa Garbosza. zmyślny Napoleon zabrał je potajemnie i trzymał gdzieś w ukryciu. np. nikt nie karci za rozrzucone papiery). dziewczyna przyjedzie do niej aż z Warszawy. Szymborska "Kot w pustym mieszkaniu" . To zdarzenie zapamiętali wszyscy czytelnicy "Kolumbów". Dopiero kiedy chłopak wrócił z wojny. ukochana suczka Agaty. W. wbrew pozorom. chodzący na tylnych łapach. uciekł z domu i przepadł bez wieści. psach wiejskich i psach wysokorodowodowych. 2) Doc. np. Dalej znajdują się utwory o: psich snach. J. Iwaszkiewicz "Opowiadanie z kotem" ("O psach. miał swoje upodobania. a na uśmiechu kończąc (Wiele razy widziałam kota bez uśmiechu. planuje karę. nosząca męskie imię. w mieszkaniu Lichodiejewa. a śmierć psa przeżyje równie dramatycznie jak śmierć matki.v stodole. który jest po prostu kocim rozbójnikiem. ale. wieszał chłopca za nadgarstki u belki .M. gdy chciał stłumić pierwsze oznaki niezadowolenia na folwarku. tych. Kundera "Nieznośna lekkość bytu" .Jest to zbiór wierszy poświęconych kotom. Zwłaszcza Teresa była bardzo przywiązana do psa. trzymanego tam na uwięzi. M. gdy Teresa. ale uśmiech bez kota zobaczyLam po raz pierwszy). Kowalska "Pestka" . A. który potrafi zachowywać się jak człowiek. skomplikowana natura kota. poeta zdradza mu jeszcze jedną tajemnicę -jak zwracać się do kota: raz jeszcze więc przypomnę o tem. na których podstawie można się dowiedzieć. czym kociość jest i co oznacza.A. Pojawia się zawsze w towarzystwie Wolanda. Od obserwacji zwierząt Elżbieta przechodziła do rozmyślań o ludziach tzw. Wtorek odprowadził go na stację. Ze zdziwieniem stwier dzała. a poza tym wyrażać naturę kota. R.L. gdy Jeszua na podstawie obserwacji powiedział mu wiele o nim: marzysz tylko o t~'m. którego trzeba przesłuchać. 2) Gdy Jeszua pojawił się przed obliczem Piłata. szokując obserwatorów swoją osobą. wymierzającego karę. Judasza. jakby była ona bardzo drogim jej człowiekiem. chcąc stworzyć swój korzystniejszy obraz. drażniąc łańcuchowego kundla swoją swobodą. mimo że skazany dopuścił się wielu innych zbrodni. Wiersze zainspirowały A. którzy mieszkali w piwnicach i suterenach i o ich życiowych możliwościach. 71 . będzie przy niej aż do końca. bez której ani dnia dom by nie funkcjonował.M. i Tomasz bardzo przeżyli śmierć psa. pies rozrywał mu nogi. uśmiecha się od ucha do ucha. Drogą wielu ćwiczeń uczynił ze szczeniąt sprawną.. Dostrzegł w skazańcu kogoś godnego uwagi. do którego jesteś przywiązany (. wywołując na nowo jego agresję. nie ma co jeść.. G. kotach i diabłach") . począwszy od ogona. Przyznasz przecież. gdy pokazuje kota. Gdy mianowicie suce urodziły się szczenięta. to kot rodziny Blythe. M. Bratny "Kolumbowie. gdy nie było Tomasza. Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" . posiadł zdolność stop niowego znikania. wpadał wściekły Garbosz. Kiedy jego pan szedł na wojnę. wykorzystał wychowane przez siebie psy w stosownej chwili. Są natomiast psy. kot został tu zantropomorfizowany: tęskni..Przez większą część wspólnego życia Teresy i Tomasza towarzyszył im pies imieniem Karenin. Jak się potem okazało. Nałkowska "Granica" .S. pies Jima Blythe. hegemonie. inna ręka podaje rybę. który pozostał po śmierci właściciela. tzn.Jedną z postaci w szeregu spotykanych przez Alicję. ludzie wiemy o świecie innym niż nasz . psie z kulawą nogą. Jeżeli chłopcu nie udało się utrzymać z podkurczonymi nogami wysoko nad klepiskiem. Ale takiej uczty powstańcy od miesięcy nie mieli. czytała i demonstracyjnie nosiła "Annę Kareninę". że nie można wsZystkich swoich uczuć przelewać na psa. Eliot "Koty" . Zupełnie opuściła cię wiara w ludzi. Tygryszard Drapież. więc Teresa nie czuła się tak przejmująco samotna. L.. jednak gdy nadejdzie burza. np. "Koty".). J. On ze swoją niezależnością i indywidualizmem nie przystosowałby się do totalitarnej rzeczywistości folwarku. jed~~ne zapewne stworzenie. np. wydobywając typowo psie cechy ich osobowości. Groński "Po co właściwie trzymać psa" Na to prowokacyjnie postawione w tytule pytanie odpowiedzią jest cały tomik wierszy: "Po co właściwie trzymać psa". gdy podane zostały następujące dania: kasza pluj i królik w potrawce. "podziemnych". Kotka Dobrodusia. I ona. pies po śmietnikach się watgsa itd. Wtedy Piłat powiedział: Rozwiążcie mu ręce. by nadszedł twój pies. Przeciwskazania każdy zna: pies zamiast kaszy żąda mięsa. Kolejne wiersze tomiku pokazują różne kocie osobowości. bił. bo tak był szkolony. Kiedy Figa ciężko zachoruje. czeka. złości się. Gdy na koniec czytelnik pojął. oczekując na powrót Jima. który stosował wobec przybłędy szczególnie okrutne tortury.krainie czarów" . czyli Dr Jekyll i Mr Hyde. którym później okazał się jamnik Bączek. Gdy zaś udało się chłopcu przetrzymać zwierzę i Judasz go nie poranił. Poza tym opowiadanie podnosi kota do rangi bohatera literackiego (poszukiwanie specjalnego kota do napisania utworu).O czyjejś śmierci. że Pies jest Psem.1) Jednym z członków świty Wolanda jest Behemot ogromnych rozmiarów czarny kot. zaś szpic pani Gierackiej paradował swobodnie po podwórku. gdy pił wódkę.. Orwell "Folwark zwierzęcy" Nie bez powodu pewnie w utworze Orwella nie ma kota. Montgomery "Rilla ze Złotego Brzegu" . jest kot z Cheshire. Webbera do wystawienia słynnego musicalu pt. że: imię kota to sprawa. jak właśnie on. później wpuszczał do niej psa. Fitek był przykuty do budy o każdej porze roku i mógł poruszyć się tylko na długość łańcucha (tu kończyLy się jego życiowe możliwości).Kot występuje tu w roli sędziego. że była to suka. Na podstawie zbioru wierszy wyłania się cała. zagryzał marynowanym grzybkiem i dorzucał oskarżenie: stużbowym samochodem się rozjeżdża bez skrupułów lub wsiadał do tramwaju i chciał skasować bilet. gotową na każde skinienie władcy psią policję. Jak mało my. ale ma też magiczne właściwości. niełatwa.. Bohater liryczny utworu. a kiedy ogłoszono zawieszenie broni. jak też w końcu pozbawienie złoczyńcy wolności i wykonanie wyroku śmierci.1) Wtorek. którą jest dla skazanego niemożność uwolnienia się od powracającego przez całe życie obrazu kota oblanego benzyną i podpalonego. Tak jak bohater powieści Stevensona (patrz: sobowtór) zmienia swą osobowość. kopał i pastwił się nad psem. Smutne jest twoje życie. dla którego. Przez ponad cztery lata mieszkał na stacji kolejowej. a trwaniu rzeczy (szafy. dywany. bo powinno sprawiać zwierzęciu przyjemność jego kontemplowanie. Agata cieszy się na spotkanie z nią tak. o odchodzeniu ludzi.zdaje się podsuwać tę myśl poetka. półki) w wierszu opowiada się z perspektywy kota. Wtorek znowu zamieszkał w Złotym Brzegu. jak różne prawa obowiązują na świecie. mieszka w Gdyni z matką bohaterki. może uchodzić za symbol wierności.Na podwórzu przed kamienicą Elżbieta obserwowała często psa Fitka. świat przestał być tamtym. T. zapamiętał tę jedną zamęczonego białego kotka. nawet kogoś. Pierwszy oficjalny występ Kryski jako gospodyni. mimo że jest tak samo karmiony. Z. który jest główną władzą na kolei i nikt tak podróżnym nie dogodzi. W pogodne dni jest potulny i uległy. Dowcip polegał na tym. dob rze znanym światem (inne kroki na schodach. Szmendeferek. które tu pokazano symbolicznie. bo wypełniał jej chwile. Przy czym. R. Pojawiła się ona bowiem w okresie. kot mężny do końca. kot kolejowy. Podczas czterech lat wojny rzadko kiedy był Jekyllem.

Akcja eposu Tassa rozgrywa się w dwu planach: w planie historycznym i w płaszczyźnie działań sił nadprzyrodzonych. (J. który ma pieniądze mówi się: "szanowny panie psie". wszystkie dzieci zginęły w drodze lub zostały sprzedane w niewolę. mroczne pobudki działania). że dzieci idą do Jerozolimy wcale nie z pobudek religijnych. v. człowiek zaś obszczekuje go.Autor pyta. * "Krucjaty .) . Ideę krucjaty zrealizował papież Urban II. co powiększyłoby prestiż i dochody papiestwa. Labirynt Labirynt . powiększenia sławy. Toteż "Rzeźnia" jest powieścią antywojenną. Druon "Królowie przeklęci" W cyklu powieściowym. umieszczono w nim syna żony Minosa . nie chce walczyć. Vonnegut . kiedy to został doszczętnie spustoszony i splądrowany Konstantynopol. (M. też byłego żołnierza i więźnia. Fatalna sytuacja polityczna i ekonomiczna Francji uniemożliwia realizację tego zamysłu. jako utwór przeciwko wszelkiej dominacji i doktrynerstwu (tu: ideologia Kościoła). Huizinga).Pazyfae i byka przysłanego na Kretę przez Posejdona. Tasso głosi pochwałę chrześcijańskiego rycerza. który wysłuchuje ich spowiedzi.lko na martwej i spalonej stońcem pustyni. za- protestowała gwałtownie. twierdząc. (Hamilton) *"Pies różni się od człowieka tym. według którego nakręcą film z Johnem Waynem lub innym mocnym mężczyzną w roli głównej.. (W. wszyscy szli calq noc). wzbudza litość. Więcej jest psów pokaleczonych przez ludzi niż ludzi pokąsanych przez psy". Pokazuje tu Tasso. (priysłowie holenderskie) * Psu. Został zbudowany na polecenie króla Minosa. do czego powinni być zdolni prawdziwi rycerze: ich heroizm polega nie tylko na odwadze i męstwie w walce. który nie mówi i psa. kim byli ludzie. których nie rozumie. J. pasterz z okolic Cloyes. grzechem a świętością. którzy szkicowali plany wypraw krzyżowych. w czasie której okazuje się. (prcysłowie arabskie) * U dobrego gospodarza nawet pies z kotem żyją w zgodzie. a także inne wyprawy podejmowane z inicjatywy papiestwa przeciwko poganom w celu rozszerzenia wiary katolickiej. że szczeka. pod panowaniem Turków seldżuckich. jak Filip de Mazieres i politycznymi fantastami. Pokazuje głównego bohatera. blasku.Dedal mógł w nim odnaleźć drogę. któr ego akcja rozgrywa się w I poł. Krucjata staje się pretekstem do ukazania człowieka szamoczącego się w pułapce świata. jako utwór o nieziszczalności ideałów (bramy raju istnieją ty. Wyprawa zakończyła się kompletnym fiaskiem. jako utwór o narzuconych ideałach i celach. uwikłane w sprawy. z żoną przyjaciela.. Jego potomkowie (przede wszystkim Karol de Valois) pragną wskrzesić dzieło przodka i raz jeszcze ruszyć do Jerozolimy. W założeniu inicjatorów to właśnie dzieci miały wyzwolić grób Chrystusa z racji swej niewinności i bezgrzeszności. którymi tak łatwo omamić masy (mimo sprzeciwu mnicha.Podtytuł utworu brzmi: "Krucjata dziecięca" i jest nawiązaniem do wyprawy krzyżowej z 1212 r.to głód barwy. w znaczeniu węższym były to wojny podejmowane przez chrześcijaństwo zachodnioeuropejskie w XI-XIII w.. którzy rywalizują o jej względy. Grupę francuskich dzieci prowadzi mnich. Wyznają mnichowi swoje mroczne żądze i fascynacje. (C.. . (prLysłowie polskie) *"Jak zagłaskać kota na śmierć". Badziak) *"Wierności psa nie sposób wyśmiać. krzyżowca uczestniczącego w słynnej krucjacie z 1204 r. natomiast krzyżowcom do zdobywania bogactw. i sławy". Huizinga "Jesień średniowiecza" .powieść ukazała się w 1960 r. (J."Rzeźnia numer pięć" . .. dano mu na imię Minotaur. K. stąd doskonale splatają się tu dwa wątki . składający się z takiej gmatwaniny komnat i korytarzy. jakiego uikt nigdy nie doświadczyl). by się samemu śmiesznością nie okryć". ale też na umiejętności opanowania żądz cielesnych. zmuszonego do wyboru między pięknem a brzydotą. wreszcie jako utwór o miłości. Burckhardt). Dla interpretacji utworu znacząca jest rozmowa autora. pustynia jest grobem spragnionych i laknących). zaspokojenia żądzy przygód i zapewnienia dreszczyka emocji (wojna jest bowiem takim uniesieniem.. jak Filip Dobry. Jej motywem były uniwersalistyczne dążenia papiestwa i chęć zdobycia na Wschodzie nowych państw chrześcijańskich.schroniskach dla psów. opiekował się pozostawionymi w kraju rodzinami i ziemiami. * "Żaden ludzki głos nie potrafi wyrazić żałoby z taką ekspresją jak głos psa". w celu zdobycia Ziemi Świętej. szybkiego wzbogacenia się. gdy jest już za drzwiami". Marzycielami.Wyprawa krzyżowa. Urodzony przez Pazyfae potwór miał głowę byka i tułów człowieka. ale dlatego..v~wa n n v T. Zjego spowiedzi mnich dowiaduje się. dzieci. Powieść Andrzejewskiego jest paraboliczna. Malaparte) * Stary pies trudno przyzwyczaja się do łańcucha. Billego Pilgrima w czasie wojny jako młodego chłopca.miłosny i wątek "świętej wojny". Gdy Luisa dowiedziała się. iż tylko jego budowniczy .. Tasso "Jerozolima wyzwolona" Dzieje pierwszej wyprawy krzyżowej (1096-99) dowodzonej przez Godfryda z Bouillon. Kościołowi krucjaty służyły jako pretekst do podwyższania podatków. który brał udział w II wojnie światowej i przeżył bombardowanie Drezna. Andrzejewski "Bramy raju" Także nawiązanie do krucjaty dziecięcej zakończonej klęską. Wyprawę zainicjował Jakub zwany Pięknym. iż realizuje on tylko przedśmiertne życzenie hrabiego Ludwika z Vendome (patrz: rycerz). Na popularność krucjat złożyły się obok względów religijnych także inne: chęć zdobycia łupów. J. w której wzięło udział około trzystu tysięcy dzieci w wieku 10-16 lat. że powstaje kolejna książka o wojnie. nawiązując do bezsensownej krucjaty dziecięcej. ale już renesansowej (co podkreślał też J.. za którą mógł ukryć się świat ujarzmiony przez żądzę zysku i prLemoc". zagarnięcia cudzych terytoriów. Pogańska czarodziejka Armida zwodzi urzeczonych jej urodą krzyżowców. Zwierzęta boją się ludzi. a krzyżowcy wrócili z bajecznymi łupami. XIV w. W wyprawie brał też udział brat Baldwin. gdy gość wchodzi. (przysłowie włoskie) * Stary pies nie szczeka na próżno. M. należy ją rozumieć wieloznacznie: jako utwór o całkowitym rozmijaniu się ideałów z rzeczywistością (wyzwolenie grobu.. * "Tak tworzyła się maska.. Łysiak) Krucjata Krucjata (łac. pojawia się wielokrotne nawiązanie do rządów królakrzyżowca Ludwika Świętego. że chcą być blisko osoby kochanej. rycerstwa. Minos wstydził 72 . Samozwaniec) *"Dziś ludzie zwierząt się nie boją. uświęcona przez Kościół wojna z niewiernymi (Saracenami). który nie szczeka. na zdolności wyrzeczenia się uniesień miłosnych w imię wyższych celów. znajdującej się od połowy XI w. (priysłowie staropolskie) * Myszy tańcują. Kościół udzielał krzyżowcom specjalnych odpustów. prawie dziecko. Wszystkie wiersze tworzą wspaniały obraz psa przyjaciela człowieka. kiedy kota nie czują. Vonnegut stworzył powieść przeciwko wszelkim wojnom. że będzie to pewnie jeszcze jeden utwór. Hasło rzucone przez Urbana II znalazło szeroki oddźwięk wśród panów feudalnych. (K. Film stanie się zachętą do udziału w następnej wojnie. Huizinga). Odheroizowując bohatera i wojnę.Labirynt kreteński to olbrzymi pałac. w której będą ginąć młodzi chłopcy. pomnażania sławy wcale nie średniowiecznej. którego nie mogą pokonać nawet złe moce. reprezentowane przez mitycznego Plutona. (przysłowie jakuckie) * Strzeż się człowieka. Tu krucjata jest maską do mówienia o kon kretnej rzeczywistości .

godnym mistrza Dedala. Znajdują się tu księgi. Na dnie piekła pokutują najwięksi grzesznicy. błędne koło. 3) Świat z jego złożonością i życie. nie szkodzić. zasady etyki lekarskiej. występek. która jednak zostając żoną Hadesa. Rousseau) * Bardzo trudne można zrobić szybko. a kary dostosowane są do wielkości ich zbrodni. z prawej .W poszukiwaniu najwyższego sędziego Józef K. który wyjawił mu wszystkie tajniki wiedzy lekarskiej. stąd musi się ona bronić przed niepowołanymi. 1. zwłaszcza gotyckich. że jest ona niemożliwa do spełnienia w ogóle dla człowieka". Co roku musiał mu jednak dawać na pożarcie siedmiu młodzieńców i siedem dziewcząt.Osoba zawodowo zajmująca się leczeniem (uzdrawianiem). Zwrócił uwagę na udział różnych metali w leczeniu. np. Jedynym wyjściem z tego labiryntu jest śmierć. Schulz "Sklepy cynamonowe"-La biryntem może być przestrzeń miasta rozciągająca się między dzielnicą sklepów cynamonowych a Ulicą Krokodyli. 7) Mądrość. nie uśmiercać w żadnych okolicznościach. Przysięga Hipokratesa. Hipokrates zwrócił uwagę. podobnie jak dla mitologicznego Minotaura. przedstawiciela sztuki lekarskiej na wyspie Kos. B. a także laska i owinięte wokół niej węże.M. Dante Alighieri "Boska Komedia" .miała właściwości wskrzeszania umarłych). wiersz K. że wszystkie labirynty w świątyniach były imago mundi (wyobrażeniem świata). wydarzeń). Bohater. Galen był autorem wielu prac z dziedziny medycyny. jest dowolnie rozciągliwa. wtajemniczenie. sytuację szczególnie zawiłą. która płynęła w żyłach Gorgony. "Do Jakuba". przestrzeń nie podlega tu prawom fizycznym. w których człowiek zawsze czuł się zagubiony. znalazła się jakby w centrum podziemnego świata. Jest to największa biblioteka chrześcijańskiego świata. nie zdradzać tajemnic pacjentów. Popularne rozumienie labiryntu odnosi się do przestrzeni wielkomiejskiej. Galen był najsłynniejszym po Hipokratesie lekarzem starożytnej Grecji. zapadnie. a przede wszystkim skomplikowanie labiryntowy układ bibliotecznych pokoi). E.e. Wędrówka na kolanach po krętych ścieżkach takiego labiryntu miała b~ć namiastką pielgrzymki do Ziemi Swiętej. Kult Asklepiosa (Eskulapa) utrzymywał się długo zwłaszcza na Peloponezie. znanejako "Corpus Hippocraticum" sąniepewnego autorstwa. co dzieje się w umyśle wpływa na ciało i odwrotnie. skomplikowaną lub bez wyjścią. W. F. Aby się tam dostać. 5) Zagubienie we własnym wnętrzu. Łatwo się tu zagubić. Wielu bohaterów nie mogło odnaleźć się wśród plątaniny ulic. praktykowana przez asklepiadów. Labirynt w chrześcijańskich kościołach średniowiecznych. Patrz: miasto. który rozpoczął swoją wędrówkę w poszukiwaniu sklepów cynamonowych. choć jest to obszar uporządkowany. Salinger "Buszujący w zbożu".Pierwsza część utworu pt. zbrodnię. M. Tylko bibliotekarz miał też prawo poruszać się w labiryncie ksiąg. śmiech zabija strach. (Marek Aureliusz) * "Usuńcie ludzi. Wierzyńskiego "Pieśń ze środka miasta" (poezja Skamandrytów). w anonimowej masie tysięcy podobnych ludzi. F. Podobnie dzieje się z przestrzenią w domu. stanowił element dekoracyjny o skomplikowanym wzorze. Ponieważ autor wykorzystuje w utworze technikę oniryczną. gdzie rozwinęła się sztuka lekarska.syn Apollina i Koronis.M. obowiązujące w dużej mierze do dziś. Nie zamieszkałe pokoje zarastają roślinnością. Trafiła tam Kora. Katka "Proces" . druga księga "Poetyki" Arystotelesa na temat śmiechu. Eco "Imię róży" Przestrzenią labiryntowąjest tu biblioteka. Jest tam również tzw. to. bo miała właś ciwości magiczne (z lewej żyły była śmiertelną trucizną. Ojcem medycyny nazwano Hipokratesa. a w nim zwłaszcza: H. Najbardziej popularne rozumienie labiryntu odnosi się do szczególnie skomplikowanej przestrzeni. w 46 p. Balzac "Ojciec Goriot". Prus "Lalka" (obraz Paryża).się potwora i kazał go zamknąć w labiryncie. Sienkiewicz "Quo vadis" (uwagi dotyczące życia chrześcijan). trzeba przejść Przedsionek. Dostojewski "Zbrodnia i kara". Już samojej położenie w opactwie sugeruje. więc ktokolwiek pogwałci zakaz wstępu do biblioteki i zechce poznać zakazane księgi. Wprowadził leki sporządzane z roślin i minerałów. Nie zawsze marzenia te się spełniały. podzielony na kręgi. wędruje przez labirynt pokoi i korytarzy. Kochanowskiego był doktor lakub Montan (por. 2) Zamęt. Opracowano w tym celu system zabezpieczeń (lustra. doktor. w tym także do świata podziemnego. H. wskazania lecznicze. Kieffer "Żeby cię lepiej zjeść". samopoczucie człowieka podlega wpływom środowiska (powietrze. czyli potomków Asklepiosa. była przecież jej domem. W Rzymie początkowo zawód lekarza był zajęciem niewolników. Przypisywane mu teksty. a wszystko będzie proste". Sekret wejścia do biblioteki i wyjścia z niej znał tylko bibliotekarz i jego pomocnik. w których przebywają dusze grzeszników zależnie od rodzaju popełnionego występku. Dotyczy to zwłaszcza wielkich aglomeracji. musi zginąć.n. najsłynniejszego lekarza greckiego. * "Jeżeli jakaś rzecz jest dla ciebie szczególnie trudna. zdrowie jest wyrazem równowagi między składnikami natury człowieka. przez którą jak przez Styks przewozi Charon. a później pokonać rzekę Acheront. Piekło u Dantegojest labiryntem doskonałym. Juliusz Cezar udzielał obywatelstwa praktykującym leczenie i odtąd prestiż lekarzy wzrósł. E. że chorób nie wywołują demony ani złe bestie. Paracelsus uchodzi za prekursora nowoczesnej medycyny. 4) Zawiłość sfery uczuć. W nawiązaniu do mitologicznej sytuacji labirynt oznacza w przenośni: 1) Szczególnie skomplikowan ą przestrzeń (labiryntową). W mitologii bogiem sztuki lekarskiej był Asklepios . poznając całą absurdalność i nieludzkość instytucji państwa autorytarnego. Atrybutami boga były: szyszka świerkowa. a którą po jej zabiciu zebrał Perseusz. przechodzi jedna w drugą. który przy pomocy królowej Ariadny (nić Ariadny) nie tylko wszedł do labiryntu. woda). Uczeń szybko przewyższył mistrza. nadwornym lekarzem i przyjacielem Marka Aureliusza. (pczysłowie holenderskie) Lekarz Lekarz .D. rozwiązań. w tym także świat podziemny. Ojciec oddał go pod opiekę centaurowi Chejronowi. "Do doktora". J. (J. "Piekło" pokazuje świat podziemny z całym jego skomplikowaniem. Ludźmi najlepiej rządzi się przez strach. np. U. które nie powinny być czytane przez wszystkich. Począwszy od XIX w. Do pokonania potwora zgłosił się Tezeusz. pieniędzy. środowiskiem i trybem życia. zabłądził w znanym sobie mieście. Eliade stwierdził. że został naruszony porządek świata i Zeus zabił Asklepiosa piorunem. "Do Montana"). zgodnie z którą lekarz powinien działać dla dobra chorego. nie należy przypuszczać. plątaninę możliwości (dróg. Reymont "Ziemia obiecana". Adresatem wielu fraszek J. ale też pokonał Minotaura i wyszedł cało. przygodą. poznał nawet sposoby wskrzeszania umarłych. ponieważ ktoś musi tę tajemnicę przekazywać z pokolenia na pokolenie. B. w marzeniach. Otrzymał bowiem od Ateny krew. 6) Grzech. Remarque "Łuk Triumfalny". którego nie znał żaden z mnichów. próbami cierpliwości i wytrwałości. tylko siły naturalne posłuszne prawom przyrody. że jest to miejsce szczególnie ważne. dopiero niemożliwe wymaga trocbę czasu. którego 73 . Dla niej na kilka miesięcy w roku przestrzeń labiryntu podziemnego stawała się obszarem znanym. Bogowie uważali. Znajdują się tam opisy stanów chorobowych. Została zbudowana według planu. halucynogenne zioła. Interpretowano go jako drogę Jezusa z Jerozolimy do Kalwarii lub też jako życie ludzkie z jego manowcami. miasta w powieściach nęciły bohaterów obietnicą zrobienia kańery.S.

bo był solidny. aby móc poświęcić się służeniu pomocą najbiedniejszym. Zapomina o młodzieńczych ideałach. Jako lekarz będzie musiał podjąć trudną decyzję dotyczącą eutanazji śmiertelnie rannej Joanny. kiedy się operuje kobietę. Kuncewiczowa "Cudzoziemka" Jedyną osobą. Na pytanie. który oprócz ślepoty cierpi jeszcze na pomieszanie zmysłów. Emma wszystkie te jego zalety odbierała jako wady. Żeromski "Ludzie bezdomni" . które zbyt obciążyły jej psychikę. pragmatyczny doktor Szuman nie ma złudzeń co do tego. M. a później miłość do Joanny będą dla Ravica ucieczką przed rzeczywistością narastającego faszyzmu. A Camus "Dżuma" . Goethe "Faust" . którą stanowią felczer i aptekarz. że rola kobiety zacz)'na się i kończy w lóżku.) nowym Boga tworem. Ruhe. do którego zmierzał lekarz. S. Kordian nazywa ich wariatami. który pochodzi z nizin społecznych.Gdy Geront nie chce wydać córki Lucyndy za ubogiego Leandra.pół mojego majątku). mowę i ucieka z ukochanym. za leczenie każe sobie płacić. Wydaje się. Codziennie rozpoczyna obchód chorych.) Jej potrzebniejszy jest ksiądz niż lekarz.Doktor Faust zgłębił wszystkie dziedziny nauki. Doktor mówił do sześćdziesięcioletniej kobiety: Ruhe.Pod nieobecność Makbeta do jego żony. która uparcie wykonuje ruchy mycia rąk. pospiesznie opuszczającego miasto. J. Krasicki "Doktor i zdrowie" W sześciowersowej bajce poeta ironicznie potraktował lekarzy. Choromański "Zazdrość i medycyna" Rebeka Widmarowa była jed nocześnie pacjentką. że potrafi nie tylko leczyć niemoc w ciele. gdzie wsuwał rękę w wilgotne łóżka. dokąd idzie. nie myślą o tym. że każdy. w Zagłębiu rozstaje się z Joasią. przybierając postać Doktora. a tylko chorą duszę. powodowany ogromnym pragnieniem zdobycia wiedzy. dzisiejszy świat nie dla nich. w którą lubi przebierać się instynkt utrwalania gatunku.. by móc stworzyć drugi świat w sobie. widząc lady Makbet. ale przekupiony dawny lekarski sługa. który się poświęca za wolność . żeby po wielu rozczarowaniach wobec świata oddać się pracy nad badaniem włosów ludzkich. zatem doktor Gerhard nie leczył bezpośrednio jej chorego serca. szybko orientuje się. na co Doktor pokazuje mu dwóch wariatów. rozmawia z sobą.Obok Rzeckiego. separatkę i pielęgniarza przy drzwiach. trzeba mieć mózg w gtowie.Od początku epidemii doktor Rieux nie ma wątpliwości.Paweł Obarecki zaczyna tak jak Judym: pragnie skończyć studia medyczne i poświęcić się realizacji hasła "pracy u podstaw". podczas gdy doktor Durant bierze za operację kilka tysięcy. stuchat rzężeń. których Judym określiłby mianem lekarzy ludzi bogatych. chirurg niemiecki. toteż podejmuje walkę z kliką lekarzy ludzi bogatych. którymi uwielbiał się delektować. każda nazajutrz piżmem zalatuje ("Do doktora"). Sganarel występuje w roli doktora. Uznany za obłąkanego z powodu próby zabicia cara. dziewczyna udaje niemowę. który sam w młodości przeżył nieszczęśliwą miłość. że jest bezradny wobec choroby Orcia.W szpitału psychiatrycznym oprócz lekarzy. który musiał amputować nieudolnie leczoną nogę. jak dr Czernisz czy dr Węglikowski. są albo rzeczywiście chorzy.. albo winni. usiłował popełnić samobójstwo. operuje za kilkadziesiąt franków. dlatego wchodzi w układ z Mefistofelesem i zapr~edaje mu duszę w zamian zajego shtżbę i obietnicę szczęścia. która zawsze go fascynowała. stateczny.Dla prowincjonalnego lekarza. mein Kind. w tym medycynę. z których każdy twierdzi. twierdzi. Lekarz stwierdza jednak.. S. twarz mial zabryzganą cieplymi jej strugami. Nastawieni wyłącznie na duży zarobek. B. Praca. Molier "Lekarz mimo woli" . Wiedzie tu życie uchodźcy. Kordian twierdzi jednak.A. choć uważał. Zwykli lekarze są bezradni. M. że on najlepiej diagnozuje sercowe dolegliwości Wokulskiego. spokojne. który ją porzucił w młodości. Raz. Flaubert "Pani Bovary" . M. stąd tak emocjonalnie podchodził do komplikacji w czasie operacji. Otóż doszło do spotkania doktora i upersonifikowanego zdrowia. że jest zbawcą ludzkości.. w gruncie rzeczy zna mechanizm działania państwa i wie. Lucynda odzyskuje. ojciec godzi się na małżeństwo.). że widzi krew i czujejej zapach. wino. więc przez analogię z nimi Doktor każe mu tak samo ocenić jego szaleńczy zamiar. Iwan Bezdomy spotyka profesora Strawińskiego. puszczając krew. oraz piękne kobiety. bo Leander dostaje duży spadek.W. gdzie ty nie chodzisz.M. że stan chorej jest wynikiem silnych negatywnych przeżyć. do którego bohaterka udała się ze swoim skołatanym sercem. 2) Judym. mieszka w podrzędnym hotelu. uważa. nie wywyższał się. Jednak pojąwszy jej ogrom. lady Makbet został przez damę dworu wezwany lekarz.. oczywiście. który uciekł do Paryża przed prześladowaniami w Rzeszy. Po zabiegu powiedział: kiedy się robi trepanację. Zwłaszcza kobietom wiele uwagi poświęca doktor Montan: bo która z tobct wieczór pobłaznuje. Dwórkę niepokoi dziwne zachowanie pani: przemierza ona komnaty zamku ze świecą w dłoni. przede wszystkim dlatego. że w pełni rozumie skomplikowaną opowieść Iwana o Berliozie. Krasiński "Nie-Boska komedia" W wyniku przekleństwa matki Orcio jest poetą. Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" . który sprawia wrażenie. prawdziwym przyjacielem Wokulskiego jest doktor Michał Szuman. że należy z nią walczyć. gotowego zapłacić za ratowanie syna każdą cenę (wszystko. tzn. a Leandra bierze ze sobą jako aptekarza. Wykształcony Żyd.jest (. odrzekło: tam. że miłość idealna jest tylko jednq z masek. Remarque "Luk Triumfalny" Bohaterem powieści jest Ravic. Lekarz.Kochanowski nazywa arcydoktorem. Karol został upokorzony i ośmieszony przez doktora Caniveta.. Żeromski "Siłaczka" . Róża widziała w nim więc nie lekarza. która liczyła na pieniądze i sławę. Sprowadzając go na ziemię. poszukuje innych możliwości zgłębienia tajemnic świata. że Wokulski zginął. Zabieg jednak zakończył się klęską. Z. W obecności Rzeckiego wygłasza jeszcze jedną maksymę życiową: romantycy muszą wygincFć (. był doktor Gerhard z Królewca. którą chirurg Tamten operował. podwikę. która nie zlękła się zgorzkniałej i złośliwej Róży. dla niej był niezdarą życiowym. przywalony resztkami feudalizmu. jak też jego kochanką. Zaraza to dla niego zło. odwiedza Kordiana w szpitalu wariatów. Był przez pacjentów lubiany. zawsze jest 74 . Oskarża ich w swoim wykładzie u dra Czernisza. Prus "Lalka" . Jednak doktor Strawiński działa podobnie: stwarzając jedynie złudne wrażenie. że ci. którzy potrafią zalecać tylko kąpiele. czego zażądasz . zauważył jej piękną niegdyś twarz i uświadomił jej. badal zawartość kublów i zadzierat niemalo brudnej bielizny. że życie bez uśmiechu jest czasem straconym. a wszystko to jakby w najgłębszym śnie. że ma wobec najuboższych przeklęty dług do spłacenia. A przecież to czas Michala był dla bohaterki czasem uśmiechu. Karola Bovary'ego szczęściem jest tradycyjny dom. więc przeciwstawia mu rzetelne wykonywanie swego zawodu. mówi: czyn przeciw naturze rodzi niepokój (. jednostajne życie. toteż wezwany do niego lekarz jest ostatnią nadzieją ojca. Dziecko traci wzrok. alkohol. przysparzając też zarobku aptekarzowi. Jednak w Obrzydłówku "wsiąka" w miejscową elitę. którzy tu trafili. później w Cisach chce osuszyć stawy. za namową aptekarza i żony. I.1) W powieści występują tacy lekarze. lutnię. oczekująca na niego codziennie żona. Wdał się w romans z Rebeką. twierdzi. Szekspir "Makbet" . Poncjuszu Piłacie i tajemniczym nieznajomym na Patriarszych Prudach. ale też zna sposoby na przednią zabawę (dobrą myśl). że i my mamy swój "Paryż" z murem powązkowskim. W. trzeba mieć w glowie genitalia. Doktor Tamten miał dwie pasje życiowe: medycynę. Słowacki "Kordian" Mefistofeles. E. że pomaga choremu. Domyślając się prawdy. Trzeźwy. gdy wraca zmęczony od chorych. Karol dał się namówić do przeprowadzenia operacji na szpotawej nodze chłopca stajennego. J. G. ale Michała. które są przyczyną malarii wśród chłopów.

polegała na możliwości wypoczynku. że nie trzeba tracić nadziei. H. ręka położona na czole . a tylko po to. (W. M. otwarty. polecony. że książkę poświęca pacjentom. Jedyny w Oranie Rieux nie podziela w pefii entuzjazmu mieszkańców. nie ma miejsc w przepełnionych szpitalach polowych.Autor zastrzega na wstępie. Krall "Zdążyć przed Panem Bogiem" . jakiej nie mógł doświadczyć. słowa wypowiedziane na łożu śmierci) * "Dobrego lekarza. jednak doktor wierzy. którzy obok takich symulantówjak Yossarian spotykają też przypadki beznadziejne. doktor Tomasz. (Homer) * "Jest wielkim błędem naszego czasu. lobotomia. niezależnie od choroby. S. (Hipokrates) * "Wielu jest doktorami z tytułu. Grochowiak "Lekcja anatomii (Rembrandta)" . łączność. aby dać choremu cień nadziei. widziani oczami małego pacjenta. podobnie jak ich pacjentów z nazwiska. oczekują. że się spieszą. Rocznik dwudziesty" . są tylko pionkami. przeżywają każdy skok temperatury. grupy osób lub instytucji. Heller "Paragraf 22" Lekarzem lotników na Pianosie jest doktor Dane eka. jego troskę i oddanie. gdyż nie mogą mu pomóc. a tylko trapi się swoim katarem i jednemu z szeregowców każe sobie mierzyć temperaturę. Z obchodu wychodzą szybko. poznaje się tylko podczas burzy i niebezpieczeństwa". siatkę krZywd roZwijają bez trwogi. że lekarze oddzielają dusze od ciała". W swych poszukiwaniach przedzierają się przez kolejne warstwy ciała: odrZućmy to co napęcZniato. poszukują odpowiedzi na pytanie o istotę życia. że się w niego nie wierzy i walczy z catych sil ze śmiercią. na czym napisano tę wypowiedź (papier. a ktoś. operując przypadki ciężkie lub zdawałoby się . bo doskonale zna mechanizm funkcjonowania paragrafu 22: może zwolnić od lotów wariata. gdy . R. nie dostrzegając. a bardzo mało z postępowania". którą doktor stale ma w pamięci: 1:400 000. (przysłowie angielskie) List List . Wyścig ten kontynuuje jako kardiochirurg. blue babys. aby pozostawić ją Bogu: lepiej jest dla Boga. żelazny (glejt). później zostaje pozbawiony prawa wykonywania zawodu i zarabia myciem okien. operowania tzw. ja chcę Zarabiać forsę). (S. Ze złością patrzą na każdego nowego rannego. ale wie. dla którego praca jest życiową pasją. Już na Umschlagplatzu podejmował wyścig z Bogiem. lecz małych szpitali. Po napisaniu do prasy artykułu krytykującego rządzących (na temat ich odpowiedzialności) jest stopniowo zmuszany do rezygnowania ze swoich ambicji . panie doktorze? Szpital jest Kombinatem. czas i cierpliwość to trzech najlepszych lekarzy. więc pyta tylko formalnie: prawda. J. kto twierdzi. Żeromski) * Przyroda. ulecz samego siebie". Jego modus vivendi (nie kończące się romanse i pojedyncze przygody miłosne) jest przykładem rozpaczliwego hedonizmu człowieka wrażliwego. Thorwald wymienia ich. Podejmują się operacji. Znamienna jest scena. G. Bohater stwarza sobie rzeczywistość. były dyskusjejak z dorosłym. tak jak dobrego żeglarza. aby się nie narazić dowództwu. a po wojnie został lekarzem. bo epidemia to zbyt poważna sprawa.opuszcza Pragę. że właśnie te pocałunki. O pobycie w szpitalu marzył każdy więzień. Za każdym razem Thorwald ukazuje determinację pacjenta i piękno walki o jego życie ze strony lekarza.działały jak najskuteczniejsze leki). Łukasza 4. któtzy podejmują się niezwykle trudnych przeszczepów nerek. T.Pisemna wypowiedź skierowana do osoby. że w 1939 r.Rozmówcą Hanny Krall jest kardiochirurg. że bakcyl dżumy nie umiera. królestwie Wielltiej Oddziałowej. K. który dokonuje sekcji zwłok. Jednak wiele miejsca w jego opowieściach zajmują lekarze. dermatolog od dermy. O Jegorowie wiadomo było. krzywdy. pergamin) wraz z zewnętrznym opakowaniem (koperta). J.Lekarze w szpitalu psychiatrycznym.to zmniejszenie dysproporcji. są bezradni wobec choroby. W powieści występuje też rzesza lekarzy anonimowych: urolog od uryny. renomowanych ośrodków. Natomiast. który panicznie boi się lotów. który przeżył powstanie w getcie. Lekarze. choć terapia. że są tylko lekarzami. (Agrypa) * "Jeden doświadczony lekarz wart jest stu wojowników". Symbolizuje więź. toteż nie lata. nie zwalnia nikogo z obowiązkowych lotów. (Ewangelia św. która wie najlepiej. (Hipokrates) * "Lekarz ma tylko jedno zadanie: wyleczyć chorego. że można być świętym bez Boga (podobnie jak Tarrou). lepszym jedzeniu. życzliwe słowo. List: anonimowy. Doktor Tomasz jest oczytany. siostry Ratched. (Hipokrates) * "Uśmierzanie bólu jest rzeczą boską". Konwicki "Zwierzoczłekoupiór" Jest to powieść o chłopcu umierającym w szpitalu z powodu nieuleczalnej choroby krwi. które wydają się science fiction i często wraz z chorymi zwyciężają. Był to dla więźniów prawie raj. przekomarzania i rozsądne apele o cierpliwość. pocatunki zdejmują ligniną jaiowioncł. a lekarze są tylko trybami w maszynie sterowanej przez siostrę Ratched. Zawsze potwierdzają swoim autorytetem diagnozy i terapię pielęgniarki. zabiegów na otwartym sercu. to. żyjącego w systemie totalitarnym. przeraża go wojna. nie chce być bohaterem (ja nie chcę się poświęcać. zakończył ośmioletni wyrok i skorzystał z propozycji zostania lekarzem obozowym. zwykłą ślusarską bormaszyną wygotowaną w puszce po konserwach. gdzie mogli spać w czystej pościeli. udają. endokrynolog od endokryny. 23) * "Nikt nie potrafi tak solidnie zakopać swoich błędów jak lekarz". objaśniając jednocześnie kolejne czynności. elektrowstrząsy. bo to właśnie oni głównie wykazują się odwagą. Herling-Grudziński "Inny świat" . przy czym często wcale nie pochodzą oni z wielkich. Kesey "Lot nad kukułczym gniazdem" . * "Lekarzu. często metaforycznie przedstawiany 75 . ale należy się do niego o to zwrócić z prośbą. wyczerpali cały arsenał swoich typowych zachowań i powiedzeń: były już żarty. (Hipokrates) * "Dobry lek zawsze bywa gorzki". przy czym nie robią tego dla sławy. Kundera "Nieznośna lekkość bytu" . że nie lubią chłopca: wstydzą się swojej bezradności i tego.gotowy do niesienia pomocy. Zgromadzeni wokół ciała lekarze spodziewają się zgłębić tajemnicę bytu. trywializując i uprzedmiotowiając zmarłego. myślący. Thorwald "Pacjenci" . bo wie. prywatny. Każde przedłużenie choćby o miesiąc czy dwa życia ludzkiego . a pielęgniarki i lekarz traktowali ich jak ludzi (troskliwe spojrzenie. Biegański) * "Lekarze ludzi bogatych". jest rzeczą obojętną".beznadziejne. Często czuwają przy chorych całe noce. proszkach obniżających temperaturę. maska jedwabna są differentia specifica tego człowieka. (Aleksander Wielki.W sowieckich łagrach lekarze zajmowali szczególną pozycję w hierarchii obozowej. (Konfucjusz) * "Umieram z pomocy zbyt wielu lekarzy". szyfrowany. Marek Edelman. żejest wariatem i prosi o zwolnienie na pewno nim nie jest. Jaką drogą tego dopnie. sami nadzorują przebieg dializ. ratując życie skazanym na wywiezienie do obozu.doktor dokonuje trepanacji czaszki poety Dębowego na wyrwanych drzwiach jakiegoś domu. Nie wierzy w Boga. że świecenie wnętrza wyjaśni im fenomen dualistycznej natury człowieka (cielesno-duchowej). do życia podchodzi refleksyjnie i krytycznie.W czasie powstania brakuje leków.zmuszony przez Niteczkę . lekarze nie mają czym i gdzie operować. nie dlatego. co będzie najskuteczniejsze w przypadku danego pacjenta: proszki.Bohaterem powieści jest pracujący w jednej z praskich klinik chirurg. Bratny "Kolumbowie. Za każdym razem przy bardziej skomplikowanych przypadkach doktor jest załamany.Bohaterem lirycznym wiersza jest doktor Tulp. że w ludziach więcej rzeczy zasluguje na podziw niż na pogardę.

czasem. donosząc jej o swych zwycięstwach (np. Bawić zapragniesz. Wilhelma. A. zawierający wzmiankę o możliwości spotkania tam Izabeli. przykładem pięknej sztuki epistolarnej. Balzac "Ojciec Goriot" Eugeniusz Rastignac.. nie mogąc zdobyć inaczej pieniędzy. Są źródłem wiedzy o XVII w. wyjaśniając. cz. J. pisze do matki list z prośbą o przysłanie mu ich. zajmuje tam niezłe stanowisko urzędnicze i namawia brata do porzucenia Korczyna i wybrania łatwiejszej egzystencji niż codzienne zmaganie się z kłopotami. który staje się elementem intrygi. przy czym służący zapisuje każde słowo. Fredro "Śluby panieńskie" Często wykorzystywany przez twórcę motyw listu. łącznie z mocium panie (przykład komizmu słowa i sytuacji). Zestawienie krańcowych pejzaży (jej i jego). iż byt jeden do drugiego czyst. Horacy uświadamia twórcom wagę słowa. Określa. Puszkin "Eugeniusz Oniegin" List Tatiany do Oniegina. list z ręki zmarłego może wyjąć tylko papież. udając rannego w rękę. w której Cześnik dyktuje Dyndalskiemu rzekomy list Klary do Wacława. skąd pisywali do siebie miłosne listy. jak i ona zamknęli się w klasztorach. C.świat. co mówisz. Aleksym" .toria miłości filozofa i teologa Pierre'a Abelarda i jego uczennicy Heloizy.S. Pawła. która pozwala mu nie przyjmować niekorzystnych warunków cesarza. a jaka ta. . w lot chwyta. skierowany do ukocha nej kobiety przez pielgrzyma. E. Biblia (NT) . np. Życie paryskie jest ustawicZną walkct . co pożyteczne tączy z prz)jemnym. "Legenda o św. Ten kształt powieści umożliwił ukazanie typowych Werterowskich cech: skupienia na sobie. Norwid "Klaskaniem mając obrzękłe prawice" . opozycji: ja . A. otrzymawszy list od swego ukochaneao. listy Krasińskiego do ojca. pozwalającego wyrazić śmiałe opinie o religii. Jest to szczególna nobilitacja bohatera literackiego. Sienkiewicz "Potop" . który przebywa w Rosji. Są one często uzupełnieniem twórczości poetów. H. czyli Heloiza. Tu niedyskrecja uratowała Hamletowi życie. jak i podkreślenie jego świętości. wyposażonych w stosowny list. III" W scenie balu u Senatora wspomina się o rozkazie Nowosilcowa śledzenia Czartoryskiego. świadectwem kultury dworskiej.Po zwycięskiej bitwie. przekonany. że list trafił na podatny grunt. wstydzi się swojej śmiałości. utrwala. a nawet zmienił jego treść. świadczącą o jego odwadze i pozycji Bolesława. znajomi ludzie). ale codziennie czeka na jakiś jego gest. Szekspir "Makbet" . Julia. co staje się pretekstem dla Podkomorzego do wywodu o sensie wychowania hołdującego modzie francuskiej. referendarza koronnego o przyszłym sejmie Anonima listów kilka" . zapowiedzi zostania tanem Kawdoru i przepowiedni czarownic Makbet pisze list do żony. w którym niedoświadczona i pełna ufności dziewczyna składa swój los w jego ręce. Mickiewicza do Zana. Szekspir "Hamlet" Klaudiusz. Słowackiego do matki. list kończył się słowami: non omnis moriar i te właśnie słowa przeczyta głośno Ochocki w zakończeniu powieści. H. kochanych.J. układach wśród dworzan. skierowane do kanclerza Michała i biskupa Pawła.. nauce. dyktuje Anieli list do całkowicie fikcyjnej dziewczyny o tym samym imieniu. zawierający rozkazy uśmiercenia Hamleta.i dochodzą listy. pod Wiedniem). Goethe "Cierpienia młodego Wertera" . H.. wysyła młodego księ cia do Anglii pod opieką Rosenkranza i Gildensterna. który św. Także list siostry Rastignaca z informacją o wysłaniu pieniędzy ze skromnych.W przeciwieństwie do polskiej wersji legendy. Zarówno on. św. Średniowieczna hi:. Fredro "Zemsta" . Orzeszkowa "Nad Niemnem" Uporczywe listy Dominika Korczyńskiego. Średniowieczna historia została wykorzystana do przedstawienia sentymentalnych przeżyć dwojga ko~-hanków. Prus.W. Niemcewicz "Powrót posła" Krótki liścik Starościny do Podkomorzyny z informacją o złym samopoczuciu autorki bileciku: głowa mi źle robita przez noc całą. najpierw jako swej narzeczonej. Gall Anonim "Kronika polska" Listy poprzedzające księgę I i III. w którym tytułowy Anonim przedstawia konkretny program reform społecznych i politycznych. Sobieski pisał je przez wiele lat do Marii Kazimiery. a gdzie dane jest być jej. co ów przewidział. władzy (pomysł korespondencji dwóch Persów). dla J.1) List prezesowej Zasławskiej do Wokulskiego zapraszający go do Zasławia.Tekst publicystyczny z okresu Sejmu Wielkiego. Słowacki "Rozłaczenie" Wiersz list poetycki. wytęsknionych (dom. Montskiusz "Listy perskie" Przykład wykorzystania formy listu jako kamuflażu.J. chcąc uknuć intrygę. niedogodnościach życia rycerskiego. Słowa Lady Makbet: będziesz królem wskazują. J. niech umyst to. cywilizacji. gdzie nawet prywatna korespondencja może stać się powodem oskarżenia i skazania. Ich pierwsze spotkanie traktuje jak wolę nieba. który przebywa daleko od miejsc znanych mu. za której uwiedzenie Abelard został z rozkazu wuja dziewczyny zbrodniczo wykastrowany. Poklask i uznanie zyska ten. Nikt nie mógł go wyjąć z zaciśniętej ręki zmarłego z wyjątkiem jego żony. Aleksy napisał przed śmiercią.Są to rozważania o sztuce poetyckiej. W.donosi jej. zwięzłym bądź. Kołłątaj "Do Stanisława Małachowskiego. ogród. Jana. Matka przysyła pieniądze i ser deczny list z wytłumaczeniem. Rousseau w "Nowej Heloizie". W.. idzie go czytać do ogrodu.). skazując na śmierć Rosenkranza i Gildensterna. Biblijny kontekst i symbol Jerozolimy posłużył poecie do wypowiedzenia wiary w triumf jego ogryzmolonego pamiętnika artysty.Listy Apostolskie: św. samotności i prób jej przełamania przez ucieczkę w miłość (objawy Weltschmertzu).Tu 76 . są kurtuazyjnym gestem kronikarza. bawi i uczy zarazem. przeto. zwany listem romantycznym. których celem jest tłumaczenie słowa bożego i ugruntowanie wiary. informując ją o wszystkim. Historia stała się inspiracją np. kim był. J.K. że Hamlet zna prawdę o zamordowaniu ojca. która uczy: jeśli uczy'ć zamierzasz.ot. co go dyskwalifikuje w wielkim świecie. widzi go w snach. Ponadto w tekście samej kroniki Gall cytuje treść rzekomych listów cesarza niemieckiego do Krzywoustego i odpowiedź polskiego króla. Tu list jest symbolem nieprzerwanej łączności. piszę na Babilon do Jeruzalem . Piotra. przejmowania i czytania jego listów. da Voragine "Legenda na dzień świętego Aleksego" .Utwór zawiera konkretny adres poetycki: Piszę. jak też eksponował punkt widzenia samego Wertera. by przyre~la bs~ła świadkiem jej miłosnych uniesień. Jakuba. J. A. Horacy "List do Pizonów" . J.Powieść w formie listów tytułowego bohatera do jego przyjaciela. toteż list przeczytał. decydująco wpłynął na losy Wokulskiego (błyskawiczny powrót z Paryża). 2) List Węgiełka do Wokulskiego (czytany przez Rzeckiego) z informacją o wysadzeniu w powietrze kamienia z romantycznym napisem. chłonie. jak wielkim wyrzeczeniem dla niej i dla ciotki było zdobycie tej sumy. a dedykowane całemu episkopatowi ówczesnej Polski. A. że brak mu środków na zakup nowych rękawiczek. do Delfiny Potockiej. "Lalka" .żony.Scena. Norwida do Zaleskiego. Ujawnia to mechanizm rządzenia w carskiej Rosji. List otrzymywać to dostawać dobre albo złe wieści. Tu Gustaw. dziewczęcych oszczędności. Niezbędnym elementem biografii romantycznych twórców były podróże. to niech prawdy bliskie będzie zmyślenie (.List. która bawi.jako biały gołąb. później . Jan Sobieski "Listy do Marysieńki" -Sąjednocześnie gatunkiem literackim. Rousseau "Nowa Heloiza" Przykład powieści epistolarnej. Mickiewicz "Dziady. jaka powinna być poezja. uczy odpowiedzialności za nie. dlatego wykształcił się w tej epoce nowy gatunek literacki.U. skierowane do piszących. B. aby poznać uczucia prawdziwej Anieli względem siebie i móc zakpić sobie zjej ślubów panieńskich.

ujawniających knowania i plany Radziwiłłów. jaki był udziałem jego bohaterów lirycznych ("Elegia o śmierci Ludwika Waryńskiego". Zeromski "Doktor Piotr" Listy syna do Dominika Cedzyny. 2) "Listy" .świata milczeniem. polecone. którego celem było zdemaskowanie obłudy Młodziaków. Niestety. jaka ojca spotkałajako wroga ludu. choć dobrze wiedział. razem przeżywając ich treść. ciągłe czekanie. Garcia Marquez) 77 . Conrad "Lord Jim" . polegający na jednoczesnym wysłaniu listu tej samej treści do Kopyrdy i prof.Smutne opowiadanie o człowieku. Dostarczają nielicznych informacji o refleksyjnym podejściu bohatera do życia. Że kocha. która jest świadoma nadchodzącej śmierci.Powieść kończy list Marlowa do uprzywilejowanego człowieka w Londynie. odcięty od bliskich mu osób i miejsc. Herling-Grudziński "Inny świat" 1) Więźniowie sowieckich łagrów jak dodatkowej miski zupy oczekują listu z domu. PisZe serdecznie. List nie zawierał adresata. J. że list musi nadejść. i boi się wrócić. próbie przełamana psychozy obozowej (zlagrowania). iż rozumie i pochwala karę. 6) List Jana Kazimierza odczytany w kościele. W.scena czytania na pewno długo oczekiwanego listu od ukochanej osoby. Jastrun "List w przestrzeń " List do nieznanego adresata na temat obowiązku mówienia prawdy przez tych. Hłasko "List" . Pimki z propozycją spotkania w pokoju Zuty. Bratny "Kolumbowie" Kolumb. choć nieodwzajemnionym uczuciem. który po wojnie podjął decyzję o niewracaniu do komunistycznego kraju. 1) Pożółkły.y. Staff "List" . panna Jadzia odtrąca jego miłość. Sytuacja oczekiwania na list jest tu symbolem nadziei. a zwłaszcza przez poetów.listy od grywają ogromną rolę. wytarty na zgięciach list ojca Jima.na moja na świecie). który chciał się kształcić. dlatego wyjechał do stolicy skąd pisat do rodziców krótkie. Gombrowicz "Ferdydurke"Podstęp Józia. L. * "Napis na pomniku brzmi czasem jak list gończy". Garcia Marquez "Nie ma kto pisać do pułkownika" . którą darzy gorącym. Kasprowicz "Sonety z chałupy" (sonet XXXIX) Skrótowa biografia wiejskiego chłopca. Listu tego bohater o mało nie przypłacił życiem (załamanie nerwowe). i zło. wspomina. Pawlikowska-Jasnorzewska 1) "List" . które Lucjan Kociełł przekaże Niechcicowej po śmierci żony. Gałczyński . którzy przeżyli wojnę i widzieli (byli świadkami) prowadzonych na śmierć. dzieli los podobny do tego. (Cyceron) * "Jedynym urokiem starych listówjest to. K. R. który ten przez lata przechowywał jak relikwię. Każdy z nich nosi w kieszeni i czyta codziennie po kawa&u. świadczące o potrzebie utrzymania kontaktu z bliską osobą. który całe życie czekał na list. że nikt do niego nie napisze. nawet za cenę narażania życia. panie Plaksin stanie się przyczyną samobójstwa biednego telegrafisty. podsuwanie przez pamięć obrazów miejsc porzuconych i świadomość egzystencji rozbitka. świadectwem miłości (jed. doręczane nielegalnie. (piosenka "Skaldbw") * "Te najpilniejsze listy po tygodniu przestają być tak pilne. Jest wyrazem tęsknoty. I chce. Pozbawiony kontaktów z krajem. J. 4) Nie udało się Kmicicowi przejąć listów Janusza. Broniewski "List z więzienia" Ma on precyzyjnie określonego adresata . W kopercie Marlowa były jeszcze dwa listy. kto je napisał". List spełnił swoje zadanie: spadły maski z twarzy mieszczuchów. (G. bardzo często powodują zwrot akcji. Tuwim "Piotr Płaksin" . zaprzyjaźnionej. żołnierz. który zło widzi w samym sobie. Otrzymane listy czytają wspólnie w baraku.Pisany w Nowym Jorku. 5) List . Jest marzycielem wierzy w zwycięstwo swojego koguta w walce kogutów i w to. poeta-rewolucjonista. stąd wyrok brzmi: idź do pieca miłosny zeszy'cie. potrzebie rozmowy. całują się". oddany mu wspaniałomyślnie przez Wołodyjowskiego. 1) List Janusza Radziwiłła do Kmicica z poleceniem werbowania ludzi. śnią. Monolog ojca. J. pozna Barbara prawdę o romansie Teresy z młodym Krępskim.Weteran wojny domowej. Jej list z okrutnymi słowami: Nie dla mnie pan. ie nie wymagają odpowiedzi". Adresowany był zatem do wszystkich (?). Wierzyński "List" . związane z tym silne emocje i omdlenie. stary pułkownik Aureliano Buendia czeka na list potwierdzający jego zasługi i przyznający mu rentę. Wojaczek "List do Królowej Polski"-Obrazoburcze wyznanie niewiary (nie mogę ci uwierzyc~. M.Na stacji Chandra Unyńska. G.Pisany do osoby dobrze znanej. niebieskie włosy) przemieszanych z drapieżnym obrazowaniem (glisty które wyszły z ciała) daje obraz człowieka targanego namiętnościami. niezbędnej do życia każdemu człowiekowi. Ze względu na ton wypowiedzi może to być list pożegnalny osoby.1) Z listów. opowiadający zdarzenia kończące losy bohatera. Lec) * "Epistola non erubescit" (list się nie rumieni). M. wiedzie wspólnie z dwoma przyjaciółmi życie przemytnika. milośnie. Karajest słuszna. którym nie wolno milczeć: zamordowany będzie jeszcze raz męczennik . niemożność pogodzenia się z obcymi pejzażami. dzięki której mogą oddychać. marzy. smutne list~~ o swojej biedocie i gdzie umarł. Dabrowska "Noce i dnie" . List prezentuje pełną akceptacji postawę nadawcy wobec świata. 1942". bo wyraża historyczną konieczność. nie mając pieniędzy na zaspokojenie podstawowych potrceb. które są w życiu ojca największymi radościami. która w rzeczywistości obozowej wydaje się tak samo ważna jak chleb. M. Nie doczeka się jednak upragnionego listu. R. tęsknią. Telegrafista Piotr Plaksin pisze list do bufetowej Jadzi. przywracający Kmicicowi cześć i dobre imię. że kochają.po wygaśnięciu uczuć lub utracie przedmiotu miłości listy miłosne stają się bezwartościowe.zwykłe. "Na śmierć rewołucjonisty"). w spokojnym tonie (przypominającym rozmowę) informujący odbiorcę o pogodzeniu się piszącego z upływem czasu i przemijaniem. której ojciec zwierza się z trudnych do zrozumienia zakrętów historii. dozując sobie przyjemność obcowania z Piotrem. 3) Listy księdza Kordeckiego do Jana Kazimierza. za opłatą. czeka na list od przyjaciela (dlatego regularnie słucha na swoim eleganckim jachcie cyklicznych programów Jerzego w radiu). T. Gdzieś w mordobijskim powiecie. w którym przecież współistnieje i dobro. a dedykowany żonie poety.fortel Zagłoby do Lubomirskiego. jednocząc się w radości lub smutku. ale ludzie najbardziej nawet nieszczęśliwi nie wierzą nigdy w catkowitość swego nieszczęścia. w którym hetman litewski rozkazuje zgładzić więźniów. wyrażający tęsknotę do kraju. bo nieszczęśnik nie potrafi grać na klarnecie.I. jest jednocześnie próbą pocieszenia dziecka. G. Borowski "Opowiadania" Listy Tadka z obozu w Birkenau do narzeczonej przebywającej w obozie kobiecym. Mullera w czasie obrony Jasnej Góry. (S. 2) List do Pamfiłowa od syna. M. J. wyjaśniający ostatnie decyzje Jima. Byron) * "Ludzie listy piszą . a po dwóch miesiącach nie pamięta już o nich nawet ten. kiedy on. 2) List Janusza przejęty przez Zagłobę. wyjaśniający córce paradoksy historii. potrzebna im jest maleńka szpareczka."List jeńca" Datowany "Obóz Altengrabow. piszą. aby ten oddał się dobrowolnie pod dowództwo Czarnieckiego. 2) List panny Marii Hłasko po raz pierwszy z niezwykłą mocą uświadomi Barbarze. jakim człowiekiem jest jej ukochany syn Tomaszek. Żyje w dramatycznych warunkach. K. W. S. wiedzą o masowych grobach. który informuje ojca. połączone z żon glowaniem symbolami (twarz Murzyna. 2) Kartka pisana ręką Lorda Jima z kilkoma rozpaczliwie brzmiącymi (jak wołanie o pomoc) zdaniami. (G. któremu pozostało tylko wysy łanie rozpaczliwych sygnałów listów w butelkach. Jasna Góra.córkę poety.

Mańa. czuła. a naprawdę czuła. Mówi się też o Demeterjako o matce-ziemi. w której przypadku można mówić o zdominowaniu roli matki przez rolę kobiety (kapryśna. Jest on jej jedyną podporą i radością. Dostojewski "Zbrodnia i kara" . E. kochająca i mądra. Kochanowski "Treny" . Janka chciała uprosić u Nowosilcowa wizytę księdza Piotra. Podobnie jak mąż. pisany w Szwajcańi. Szekspir"Hamlet"-Gertruda. sprzyja Ofelii. Tołstoj "Anna Karenina" . Męczyło i nudziło ją ustabilizowane życie i monotonna codzienność. Mi mo to pozostają oni w ciągłej łączności uczuciowej (jej symbolem w wierszu jest biaty gołąb).U. Flaubert "Pani Bovary" Emma nie była ani dobrą żoną. troskliwa i dobra matka. żyjącą tylko r omansami. zapomnienie. która chcąc wydać Diannę za Fantazego (ze względu na jego majątek). jedyna dla niej była rola bohaterki niezwykłych. Poetę łączyły bardzo bliskie i serdeczne więzi uczuciowe z matką. Zola "Nana" . Jazona. jest ich orędowniczką. w jakich syn mieszka (wszak pokój przypomina trumnę). zdarzył się jakiś nagły. że jest on tylko wynikiem zmęczenia lub złych warunków. biedny tułacz przebywa w innym (zupełnie dla niej obcym) świecie. Walcząc o miłość męża. jak też Polki. ponieważ dziecko. 2) Demeter archetyp matki kochającej. Niobe zaś z żalu i tęsknoty skamieniała. Z. pełnej bólu i cierpienia po stracie córki Kory. J.nie iść na obrożę.: ludzkie przygody ludzkie noś. Zapłaci za to 78 .M. podając jako argument o pozostaniu za granicą to.) "Dzieje Tristana i Izoldy" .matka dumna ze swego potomstwa.1) Za pramatkę wszystkich ludzi uznawana jest Ewa (Księga Rodzaju). umiała docenić jej poświęcenie dla rodziny. matka małego Sieńoży. Gdy chłopiec ciężko zachoruje na ospę. :aś matki cierpiącej Maryja obecna na 3olgocie podczas ukrzyżowania i śmie rci Chrystusa. że Anna Karenina nie mogła być wzorową matką. ale jednocześnie bliska ludziom. a który wypili Izolda i Trist "Lament świętokrzys~lci" Zdecydowanie uwypuklone c~chy matki cierpiącej (Mater Dolorośa). Umierając Jezus rzekł do św. Matka mądra. która nieświadomie stała się przyczyną nieszczęścia córki. później poślubiła brata swego męża . 5) Jokasta . kłótliwa). Krasiński "Nie-Boska komedia" Żona hrabiego Henryka i matka Orcia . Czternaścioro jej dzieci zabito. Jana: Oto matka twoja. chce wychować synów na dobrych obywateli. aby ratować choć duszę syna. Mitologia 1) Hera.matka Raskol nikowa: troskliwa. lecz nie umiała zrezygnować z miłości swego życia. A.matka Hamleta. na wsi.Archetypem matki rado~nej jest Maryja podczas zwiastowania. karmi je. Ejlejtyda. nie rozpoznając w nim syna.Wiersz jest apostrofą do matki (wszys tkich matek) młodego bojownika.jednocześnie matka i żona Edypa.Kobieta mająca własne dziecko (dzieći) w stosunku do niego (nich). Ares. Większą część swoich "dochodów" przeznacza na wychowanie syna. bez pamięci zakochana w poruczniku Wrońskim. Słowacki "Do matki" . pośredniczy między ludźmi i Bogiem.Tu matka Jezusa występuje jako błogosławiona. dającej mądre recepty na życie. jakim okazał się Kirkor. Zabójstwo Hamleta (ojca) odbyło się za jej wiedzą. patńotka. Jako element szantażu i zemsty wykorzystał wielką miłość Anny do syna zabronił jej widywać się z nim. Należy przypomnieć jednocześnie. J. A. że wszyscy zebrani nie są warci nawet małego palca Soni. Zapowiada los jej syna: jego przyszłość to nie zwycięstwo i sława. Niemcewicz "Powrót posła" Podkomorzyna jest wzorem zarówno matki. ta nawet na mękach nie wskazała na nią jako na wyrodną córkę i zbrodniarkę. wymagające matczynej opieki i ciepła. piękna) i żony (zazdrosna.Piękna i wrażliwa kobieta. czym wywołała gniew Latony. cierpliwa. Połączenie tych trzech elementów sprawiło. obarczana często winą za grzech pierworodny. E. gdy poznała prawdę. boska. ciepła. ani dobrą matką. Biblia (NT) . Z niepokojem patrząca na stan swojego Rodi. kobiety. wybrana.N. Małej Berty chyba nie znosiła (jakie to brzydkie dziecko). Bedier (oprac. wypija truciznę przeznaczoną dla Hamleta). On. Gdy po zabójstwie siostry Balladyna została królową i skazała swoją matkę na tortury. 2) Pulcheńa Aleksandrowna . III Matką cierpiącą jest tu pani Rollison (por. 4) Medea piękna czarodziejka. Przygotowała czarodziejski napój z wina i ziół. rozważna.Matka Izoldy. A. gdy stary sługa przynosi maleństwo. J. Nana wyjedzie z Paryża i będzie się nim opiekowała. pragnąca wierzyć. że w rozdrażnieniu popchnęła Bertę tak. i przybrawszy kobiecą postać. G. Na stypie po Marmieładowie powiedziała.Matka poety pojawia się w tren ie XIX z Urszulką na rękach. król Salomon wydał wyrok. F. może oglądać Boga). Powiesiła się. "Bogurodzica" . Choć dla Soni była tylko macochą. córka króla Kolchidy. Początkowo małą wychowywała mamka.Dobra. nazywając ją głupią. W. chorobliwy atak czułości) ani rozwojem. choć na pewno kochająca Hamleta (nie zdradza jego udawanego obłędu. p. a wiele zyskała (np. wyrażający jednocześnie żal z powodu rozstania i tęsknotę za matką oraz tym wszystkim. pełnych dramatyzmu romansów. Biblia (ST) . Mickiewicz "Do matki Polki" . Bronte "Wichrowe Wzgórza" . L. zazdrosna o swego męża. J. 2) Kiedy dwie kobiety kłóciły się ~ dziecko i żadna z nich nie chciała ustąpić. bo ta krzyk~ęła. żony i gospodyni.Katarzyna Linton niedługo odgrywała rolę matki w stosunku do swojej córki Katy. Dla swego wię zionego i torturowanego syna. J. aby jziecko rozciąć mieczem i każdej z ko~iet oddać połowę. komnata). Demeter. że jej życiową rolą była rola demonicznej kochanki. Zjej zwią zku z Zeusem narodziły się dzieci: Hefajstos. Nie interesowała się jej zdrowiem (czasem. poszukującej jej po całym świecie. iż dziecko rozbiło sobie twarz. J. by dziecka nie zabijać i oddać tej irugiej. Jednakowo kochająca obie dziewczyny. a ojcu dziecka. lecz upokorzenie. Słowacki "Fantazy" . tzn. polecając jego opiece zrozpaczoną Maryję. Wymaga od Dianny poświęcenia w imię ratowania honoru rodziny. gdyż umarła niebawem po porodzie. Zamieniona w rybkę. dlaczego nie wraca do kraju i prosi matkę o wybaczenie. Z pozoru hałaśliwa i opryskliwa. Krysia ze związku z dziedzicem urodziła nieślubne dziecko. zjawia się zawsze. Hebe. Słowacki "Rozłączenie" Jeden z najpiękniejszych liryków tego poety. matka Kaina i Abla. Brak atrybutów boskich jest to bezradna. pragnąca dla nich księcia z bajki. Kobieta nie umiejąca w sposób zdecydowany wybrać między synem i nowym mężem. Nie nadawała się do roli matki.Prostytutka Nana okazuje się bardzo troskliwą matką. zwracająca się do wszystkich matek. kochająca.Matka Matka . którego poślubiła. Mickiewicz "Dziady" cz. Z radością wita przybyłego d o domu Walerego. odrywało ją od marzeń. J. Zabiła własne dzieci i uciekła do Aten. kochająca i troskliwa matka dwóch córek: Aliny i Balladyny.1) Katarzyna Iwanowna. 3) Niobe . wywyższona. Tu matkajest symbolem osoby niosącej ukojenie. nie liczy się z uczuciami córki. Mickiewicz "Rybka" Wiejska dziewczyna. Tłumaczy zrozpaczonemu synowi. stojącej pod krzyżem.Klaudiusza. co rodzime. Jako matka Anna Karenina była czuła. współuczestniczącej w bólu syna. zrozpaczona kobieta. służących ojczyźnie. stąd w utworze tym tłumaczy się on. który porzucił ją i dziecko w pogoni za ideałem. który miał wzmóc miłość Izoldy i króla Marka. Książę Karenin kazał jej wybrać między domem a kochankiem.Hrabina Respektowa rozpaczliwie usiłująca ratować pozory świetności domu. Soerensen). który mieszka u swej opiekunki.Wiersz autobiograficzny. że Urszulka nic nie straciła. klęska. sama została poetką i syna skazała na ten sam los. Zdarzyło się. macocha Soni. dźwigająca krzyż w postaci codziennego zmagania się z mężem pijakiem. Słowacki "Balladyna" . że woli konający . znajome (ogródek. Rolę matki zdecydowanie zdominowała rola żony. Matka. nad rodem Labdakidów ciążyła bowiem klątwa bogów. Natychmiast mógł ~oznać prawdziwą matkę.

Proust "W poszukiwaniu straconego czasu" . Sienkiewicz "Janko Muzykant" Matka uzdolnionego muzycznie.to w dużym stopniu ze względu na dzieci Wiktorowie decydują się na emigrację. nie nadający się do żadnej pracy na wsi. Gdy powstanie projekt wyjazdu do Ameryki. Ona też staje się pośrednią przyczyną poszukiwania straconego czasu . gdy widzi czającą się za płotem Justynę. tłumacząc postępowanie Zenona. czuła.1) Emilia Korczyńska kapryśna żona i matka. a także przykładem na to. Dabrowska "Noce i dnie" . gdy ona pracuje w fabryce tytoniu. Kochała dzieci niejednakowo. Nałkowska "Granica" ~ . serdecznie przyjęła Cezarego i dzielnie znosiłajego towa rzyskie nietakty. Wszyst ko to są pozory i gra kolejna maska pani Młodziakowej: maska 79 .1) Cezary byłjedynym synem państwa Baryków. 4) Bogutowa. Ciężkie i trudne życie nie pozwala matce na okazywanie dzieciom czułości.O Barbarze Niechcicowej można powiedzieć. gdyż niewiele się córką zajmowała i nic o niej nie wiedziała. i jako żona. wsłuchując się w kroki na schodach. że lubi się chwalić małym. matka Justyny -jest jedynie matką biologiczną. która bojąc się samotności (jak sama wyznaje). której ciężka praca nie pozwala zapewnić opieki dziecku. synów trzyma krótko. Kształt dymu informuje ją. B. S. Gdy jednak rozpadnie się jej małżeństwo. i jako człowiek Róża Żabczyńska była niezwykle trudna. wybacza.zapatrzona w syna. prosta kobieta wiejska.Matka Marcela jawi się w jego wspomnieniach jako niezwykle czuła i opiekuńcza. M. przez łzy zapewniała go. Konopnicka "Dym" Symbolem więzi uczuciowej. boi się wycugu. usprawiedliwia. której smak wywołał cały ciąg wspomnień. Ale śmierć nie przychodzi. W stosunku do dorosłej córki zachowywała się jak wobec przyjaciółki lub bliskiej znajomej: grzecznie. Największym utrapieniem jej życia okazał się syn. Myśli o przyszłości dzieci. czeka na syna. aby jej dzieci zaszły dalej niż ona. że nie może liczyć na Antka i sama musi zadbać o to. Zapolska "Moralność pani Dulskiej" . Zenon jest jej dumą-gdy zostaje prezydentem miasta. Pozostaje jedynie troska o nie i poczucie obowiązku . powierzającjej wychowanie ciotce Kolichowskiej. więc i dzieci także. łączącej matkę i syna jest dym z fabrycznego komina. skupiona na lekturach romansów i własnym stanie zdrowia. Elżbieta nie podejmie próby samodzielnego wychowania syna. 2) Elżbieta boi się przede wszystkim o bezpieczeństwo dziecka. a córka ma pretensję do matki. że często podnosi oczy znad zagona. zwłaszcza że ośmielił się ożenić wbrew jej woli. stąd matczyna miłość nie miała granic. Cezary ocen ił to bardzo późno. ściągła do córki na śmierć. Ale częściowo to ona ponosi winę za jego nadwrażliwość. Natomiast syn. Głośno wyraża przy obcych osobach zdanie. aby została śpiewaczką. toteż nie chce dać Szymkowi ani kawałka ziemi. człowieka. urządzała samotne.1) Pani Żancia. że w niebie Pan Bóg da mu prawdziwe skrzypce. wychowaniu wnuka. Męczy ją życie codzienne. Zbyszko powinien się wyszumieć i lepiej jeśli to robi w czterech ścianach wtasnego domu. Żeromski "Ludzie bezdomni"Wiktorowa jest ubogą. 2) Matka Hipolita Wielowiejskiego .Nie okazująca specjalnie czułości. Jej oczkiem w głowie był Władyś. Jako matka była najczęściej nie do wytrzymania. ale nigdy nie narzekała.jest matką. dalekie wyprawy poza miasto. Agnieszka dość szybko wyzwoliła się spod wpływu matki. Żeromski "Przedwiośnie" . Nie zna potrzeb dzieci i nie interesują jej one. Zenon wymawia żonie. a Wiktor w hucie. niejednakowo je kochała. a Martę zmusiła.zziębniętemu synowi podała filiżankę herbaty z kwiatu lipowego i magdalenkę. Matka przymyka oczy naromans ze służącą. jak często ideały i szczyme pragnienia rozmijają się z rzeczywistością. kłóciła z nim. 2) Dominikowa . nieznośna. Po wyjeździe męża i wybuchu rewolucji w Baku troska o Cezarego i jego bezpieczeństwo stała sięjedynym celem matki. by miała białe rączki. Hanka stanowczo zdecyduje: nie pude i dzieci nct zatracenie nie dam. Wie. ale także cały dom i gospodarstwo. zachowywać się skromnie. matka małej Helenki. Władysiowi gotowa była wybierać żonę. Orzeszkowa "Nad Niemnem" . dość szorstka w obejściu chłopka. że była matką nadopiekuńczą i bardzo ambitną. G. W. chorowity. choć sama w dzieciństwie odczuwała brak matki i jej chłód uczuciowy. pełna ciepła. która ma pod swoją pieczą nie tylko dzieci. Banasiowa rozumie złość córki i nie ma do niej żalu. co w danej chwili robi syn. Bez jej delikatnego pocałunku nie był w stanie zasnąć. S. 3) Matka Elżbiety nie zajmowała się nią wcale. Wszystko musi tylko dobrze wyglądać na zewnątrz: dziewczynki powinny umieć grać na pianinie. układający się w postać syna. Podobnie jak Róża. podsunęła mu pomysł zwrócenia się do Czechlińskiego. dopóki ta nie odkryła.chce wychować na salonową lalkę. aby zdobyć pożywienie. aby dzieci miały co jeść i żeby w izbie było ciepło. poprawnie. Sama wolała brylować w wielkim świecie. która po śmierci męża całą miłość przelała na Zygmunta. gościnnie. a przede wszystkim despotyczna. ale także wyzwoloną z mieszczańskich konwenansów matką. swoją matkę i córeczkę. samodzielna kobieta i matka. matka pomaga w prowadzeniu domu. B. Starała się córce wynagrodzić nieobecność ojca. Gombrowicz "Ferdydurke" Pani Młodziakowa chce być nie tylko nowoczesną kobietą i żoną. że Marta pięknie śpiewa. Reymont "Chlopi" . chimeryczna. Matka . gdy wycieńczona wysiłkiem i ciągłym zmartwieniem o syna pani Jadwiga Barykowa umarła. M. Może mieć nawet nieślubne dziecko. bo zbyt długo traktowa ła go jak małe dziecko. O jej matczynej miłości świadczy tylko to. Z. szukając Tadeusza i rankiem podprowadza go do ojca na krótkie powitanie. wstydziła z powodu jego ' wyskoków i ciągle go bardzo kochała. Konopnicka "Banasiowa" Tytułową bohaterką nowelijest stara kobieta. W.nierówno dzieli uczucia mat czyne: Jagnę rozpieszcza i dba. Orzeszkowa "Tadeusz" . Dzieci wychowują się prawie same. H. Jak wszyscy starzy ludzie w Lipcach. Pragnęła. 2) Pani Kirłowa . co chce i spotykać się. ale też jej wielką miłością. który potrafił własnego ojca nazwać szaleńcem. Gdy zbity przez stójkowego umierał.życie. gdzie Marcyś pracuje jako palacz. bezuczuciowca. natomiast Marta przez długi czas nie cieszyła się względami matki. Ponieważ nie miała pieniędzy na dalsze studia syna. nie nadawał się nawet do najprostszej pracy. natomiast Tomaszek był ciągłym utrapieniem pani Barbary. M. E. Zygmunt stał się życiową klęską matki. Róża była kapryśna. by utrzymać dom. Potajemnie przynosiła mąkę. M. ubogiego chłopca wiejskiego. Kobieta dobra. biedna. że Zuta może robić. Po śmierci syna samotna wdowajeszcze długie lata spogląda na dym. matka Zenona jest uosobieniem łagodności i dobroci. a potem . że ta ciągle żyje. E. Wszystko rozumie. Kuncewiczowa "Cudzoziemka" I jako kobieta. prostą kobietą. Prus "Lalka"-Pani Stawska. Aby zrobić synowi przyjemność. chciałaby je wykształcić. Leonię . Od momentu urodzenia był on jej zmartwieniem: słaby fizycznie.uboga wdowa prowadzi bardzo skromny dom. wspiera uczuciowo Elżbietę. pełna ciepła i miłości. tylko oni pracują w gospodarstwie. 3) Andrzejowa Korczyńska .wysoką cenę: straci najpierw urodę. M. Prus "Antek" -Matka Rozalki i Antka. toteż po naradzie z kumem Andrzejem z bólem serca kazała synowi iść do miasta w poszukiwaniu pracy i lepszego losu. bo cnota to skarb dziewczęcia. Skutkiem tego wyrósł on na egoistę.jak to skonstatował Witold . Dulskaniejestdla dzieci żadnym autorytetem: Zbyszko ją wręcz lekceważy.Tytułowa bohaterka jest despot ką i kołtunką. że trzeba ją karmić i zapłacić za zameldowanie. W dzieciństwie rozpieszczony przez oboje rodziców. Złościła się na niego. z kim chce. Ciężko pracowała.odważna.1) Hanka jest bardzo dobrą i troskliwą matką.

kojarzy się ze spokojem i pięknem przyrody. Wychowywana przez opiekunkę. o wszystkim myślała matka. Jego niezwykła uroda i czystość sprawiły. Ich wzajemne stosunki sprowadzają się do zademonstrowania przez jedno z nich dominacji. M. K. dla niej pozostanie zawsze małym chłopcem. która wprowadza dziecko w świat: ona mi pierwsza pokazała księżyc i pierwszy śnieg na świerkach. 2) Oliwia Hamilton. wszystkie nieślubne dzieci pu&ownika Aureliana.. kobieta.Dla Daisy Buchanan córeczka jest jedynie wystrojoną maskotką. Wspiera go w najtrudniejszych momentach. Jeden z piękniejszych wizerunków matki w literaturze. dlatego Ellen ma bliższy kontakt z ojcem. Zaradna. jakie ogamiają dorosłego syna na widok starej. mamo. wyzywają ca. trzeźwa. bliskiej śmierci matki. bo Erlend nie dorósł do coli ojca. zła na cały świat. spokojnym snem. Matczyny opiekuńczy gest metaforycznie został 80 . mag.1) Matka Jerzego. Mrożek "Tango" . konkretna Urszula jest ostoją rodu. Oliwii.in. Bratny "Kolumbowie. E. Wspomnienie matki przywodzi na myśl baśniowe dzieciństwo. Borowski "Opowiadania" ("Proszę państwa do gazu") Nieludzka rzeczywistość obozu wyzwalała w matkach okrutne zachowania. bo trzeźwa. Kruczkowski "Niemcy" . A. Jej lot aeroplanem dzieci potraktowały jak niezwykłe wydarzenie i dowód wielkiej odwagi. córka Lavransa" . nie uciekaj. Solange. Kazan "Układ" . K.1) Matka Krystyny. Jest prowokująca. Dziećmi się nie interesuje. gdy zmieniły się warunki. podejmuje uparte próby prowadzenia domu (rozczulające Jerzego zmagania matki z pieczeniem chleba). matką poczuła się dopiero wtedy. Na starość zamieszka ona u swej córki.Eleonora. Urszula wszystko znosi. Garcia Marquez "Sto lat samotności" . która zostawiła swoje dzieci zaraz po ich urodzeniu.A. kobiety w rosyjskich łagrach decydowały się na nieludzkie macierzyństwo. Prowadzi dom.Urszula jest matką Josego Arcadii. S. zaradna. Swoją córkę. Achmatowa "Requiem" patrz: cierpienie. Gdy ojciec stop niowo znikał z domu. Marzenie to nigdy się nie spełniło. z matką ma jedynie kontakt okazjonalny. niektóre z nich wyrzekały się swoich dzieci. T. Matkę i syna łączy bardzo silna więź emocjonalna. Willy. Różewicz "Ale kto zobaczy. Eddie bał się ojca przez całe życie. Matka uosabiała codzienność i przyziemność. A. przygotowuje synów i córki do trudnego życia. co go interesowało. Podczas selekcji na rampie.Matka doktora Rieux jest jednocześnie jego przyjacielem. który zginął w walce. W gruncie rzeczy jest chyba równie kołtuńska jak Dulska (ostatnia scena w domu Młodziaków). 2) Pani Soerensen -zrozpaczona matka uwięzionego przez Niemców młodego Norwega. Iwaszkiewicz "Lato w Nohant" W przypadku George Sand rolę matki zdominowała rola wielkiej pisarki i kochanki.S. matka Artura przypomina momentami Młodziakową. Syn nie znosi Szopena." Wiersz jest lirycznym wyznaniem czułości i wzruszenia. Nie istnieje między nią i synem żadna więź uczuciowa. Jest poprawna. jest dla dzieci tym ważniejszym i bardziej kochanym z rodziców. później pozwalały sobie odebrać dzieci i wywieźć je w niewiadomym kierunku. Baczyński "Elegia o chłopcu polskim" . A. W najtrudniejszych chwilach będzie myślał o matce. gotowa do wszelkich poświęceń. B. To do niej (a nie do ojczyzny) będzie wracał Olo. Herling-Grudziński "Inny świat" . J. że rodzina Buendiów funkcjonuje głównie dzięki niej. hierofant. jest jego ukochanym dzieckiem i trochę była zazdrosna. Mimo to bohater "Sklepów cynomonowych" czuł się bardziej związany uczuciowo z ojcem. namówiła do studiowania tego. która ma oczy zaszczutego zwierzątka i składa ręce jak wystraszona dziewczynka. matka dziewięciorga dzieci praktycznie jest głową domu. Wiedziała. wszystkiemu zaradzi (akceptuje m. to: nosić ją na sercu i karmić słodyczą. że Sam. która zawsze chroniła go przed despotycznym ojcem. sytością. traktujące miłość jak spacer do wychodka. Willy pamięta. Wstrząsająca scena biegnącego za matką żydowskiego dziecka z krzykiem: mamo. Minie wojna. łagodności. gdy zobaczyła dorosłego już Arona. 2) Wzruszająca matka Czarnego Ola. co można jej teraz ofiarować (dużo i mało jednocześnie). L.. A ona rozumiała syna i jego rozterki bez słów. To. ale przed śmiercią Katarzyna przepisała cały swój majątek synowi. przyjmuje zmienionego Josego Arcadię powracającego po ucieczce z Cyganami). H. traktuje ona poniekąd jak rywalkę. w miarę możności pomagała finansowo. co wypada zrobić i powiedzieć (w rezultacie chłodna). Zachodziły w ciążę. pragnąca go strzec przed całym złem świata. pani Rollisonowa). Camus "Dżuma" . gdy kobiety z dziećmi od razu kierowano do gazu. trzeźwo myśląca. później Steinbeck. jeszcze jednym elementem jej luksusowego życia. S. dom. porządkuje rachunki. że Krystyna woli ojca. lecz upartej życiowo. G. gdy ojciec zaszywa się na strychu w ptaszarni. Aureliana i Amaranty i nie ulega wątpliwości. dba o to. w swoich dzieciach wywołuje podziw nie tyle jako matka. jej mąż.nowoczesnej matki. ale musi się padporządkować woli matki.Aby chociaż przez dziewięć miesięcy (trzy przed rozwiązaniem i sześć na karmienie) chronić się przed ciężką pracą. J. że zapragnęła go mieć tylko dla siebie.1) Liza Hamilton. jako zamaskowaną łapówkę. Steinbeck "Na wschód od Edenu" . chociaż musiał z powodu wojny gwałtownie dorosnąć i dojrzeć. Patrz: dzieciństwo. podczas gdy ojciec pociągającą (i odpychającą jednocześnie) tajemnicę i twórczość.Monologkołysanka matki małego żołnierza. Gałczyń ski "Spotkanie z matk~" . T.K. W stosunku do córki jest okrutna: szczuje ojca przeciwko Agnieszce. życiowa. syneczkiem. 2) Krystyna jako matka była pełna poświęcenia i oddania dzieciom. F. swój drogocenny naszyjnik (por. co jako kobieta czynnie uczestnicząca w życiu Salinas (np. aby z każdego miejsca w Europie przywieźć matce jakiś upominek.Ojciec to wielki marzyciel.Matka Agnieszki jest kobietą schorowaną i tą chorobą terroryzuje cały dom. ponieważ jako kobieta cywilizowana podobnie zachowywałaby się wobec rodzonego dziecka. złośliwa. Fitzgerald "Wielki Gatsby" . Hłasko "Ósmy dzień tygodnia" . nie rozpieszczała małej. Pani Rieuxjest kobietą pełną ciepła. dla matki zaś zachował wiele czułości i serca. Krall "Zdażyć przed Panem Bogiem" -Marek Edelman opowiada zaró wno o matkach. Chociaż dane mu było poznać najwstydliwsze z ludzkich dróg. które 2) idącym do transportu dzieciom oddawały swoje numerki życia. 3) Katarzyna Trusk. kampania bananowa. który w utworze symbolizuje zaglądający w okna księżyc. Rocznik 20" . G. Wie jednak. Undset "Krystyna. Schulz "Sklepy cynamonowe" . ofiarowująca Willemu. Ragnfrida zawsze była dość oschła. która do wojny nie musiała się o nic troszczyć. Sama nie umiała przełamać chłodu i obcości w kontaktach z córką. ale nie ma to większego znaczenia. Bursa "Zgaśnij księżycu" Sytuacja liryczna wiersza to zasypiające z misiem w objęciach dziecko i matka.Wiersz jest hołdem złożonym matce jako osobie. Jest zgorzkniała. która posyła mu do obozu odjęty sobie od ust kawałek chleba i cudem zdobytą kiełbasę. przez dziewięć miesięcy były zwolnione od pracy. 2) Eddie Anderson bardzo dużo zawdzięcza matce: kobiecie cichej. Sama jej obecność daje doktorowi poczucie pewności. R. które w getcie: 1) z głodu jadły swoje nieżywe dzieci oraz o tych. wsłuchaną w potrzeby innych ludzi. a rodzina Buendiów będzie trwać. Sama musiała się nimi zajmować. K. Najbardziej kochała Gautego. bezpieczeństwem.1) Dumą Berty Sonnenbruch jest jej syn. To z jej opanowanego i pełnego poświęceń zachowania doktor często czerpał siły do walki z dżumą. organizacja Czerwonego Krzyża). aby przeżyć.1) Florance jest przybraną matką Ellen. Wierzyński "Suszone gr~szki" Osoba matki skojarzona ze wspomnieniem dzieciństwa: kuszącym zapachem suszonych owoców.I. Natomiast matka jest praktyczna.

Próba ujawnienia jej romansu z Aresem kończy się dla Hefajstosa ośmieszeniem i kompromitacją. tak i córka jej". Według pierwszego opisu stworzenia człowieka są sobie równi jako mąż i żona. (J. pogrąża się w rozpaczy i nie chce już nigdy mieć do czynienia z jakąkolwiek kobietą. gdzie zostaje mężem Hebe i zasiada wśród Nieśmiertelnych. Prowadzi to do tragedii: Jokasta popełnia samobójstwo. bo byta mu pociechą po matce. której odebrano syna i której wcale nie cieszą kurtuazyjne wizyty i listy. sugerującego opiekuńczość. Wybaczył żonie wszystko i żyje teraz u jej boku. taka skórka. która szuka pociechy w ramionach innych.matka". Patrz też: mitologia. 3) Podczas podróży w poszukiwaniu ojca Telemach poznaje losy nieszczęsnego męża Klitajmestry . Sofokles "Król Edyp" . jest jednocześnie jej synem. (A. Tezeusz mści się na synu i staje się przyczyną jego śmierci. poślubia Amora. najbrzydszy z bogów. * "Ziemia dla jednych jest matką. taka skórka. wziąwszy Rebekę za żonę. Sara zostanie otoczona niezwykłą miłością i szacunkiem męża. a dla drugich macochą". mimo miłości i szacunku. a dla drugich macochą". której jesteśmy wiecznymi dłużnikami . (G. której jesteśmy wiecznymi dłużnikami . jego żona. byją odzyskać.1) Adam jest mężem Ewy. choć w rzeczywistości to ona próbowała bezskutecznie uwieść chłopca. (prrysłowie ludowe) * "Nieludzkie piękno mistrzów a tu zwykła matka jej nos okulary i pacierz na stole moczopędna pietsuszka z selerem sałatka i bardzo ludzka miłość". tak bardzo kocha żonę. mążłajdak. będzie dla niej czułym i oddanym mężem. Zaniedbuje żonę.Helena. ciesząc się szacunkiem poddanych. jak też rozgłos. By poślubić Rachelę. czasem po prostu statystując innym bohaterom.S. (Ezop) * Niestety! Bywają kobiety. zachowa życie i jeszcze zostanie wynagrodzony za siostrę. wiecznie brudny i zapracowany. towarzyszący osobie jej syna.1) Zeus. jest mężem najpiękniejszej z bogiń Afrodyty. że nie może mieć ona żadnego wpływu najego decyzje jako władcy Teb.. mążzazdrośnik. mąż-tyran to tylko nieliczne przykłady kreacji literackich tej postaci. Obawia się. Ostrowski) * Jaki chleb. Żona ofiarowuje mu koszulę.Agamemnona. będąc mężem Hery. jest szczęśl:wym mężem Heleny. a następnie udaje się na tułaczkę. Medea zabija synów.1) Psyche.matka". (M. 3) Izaak.Edyp poznaje straszną prawdę. nieświadoma tego. Daudet) * "Matka jest geniuszem dziecka" (G. Próba ratowania honoru i odzyskania żony prowadzi do wybuchu wojny trojańskiej. Literatura zna bardzo wiele postaci mężów. którzy w tekstach odgrywają rolę pierwszoplanową bądź też pojawiają się na dalszym planie.wyrażony przez zasłanianie okna kocem. (M. (. wspaniałym kochankiem i niezwykle hojnym opiekunem. mąż-starzec. 6) Odyseusz nie należy do mężów najwierniejszych. którzy w tekstach odgrywają rolę pierwszoplanową bądź też pojawiają się na dalszym planie. małżonek (w stosunku do tej kobiety). taka córka. który okazuje się mężem bardzo czułym. które sprawia widok bezradnych rąk matki wobec okrucieństwa i przemocy. Gdy wreszcie zdobędzie ukochaną kobietę. prostej kobiety-matki. żony od męża. ucieka z Parysem. Homer "Iliada"-1) Hektorjest czułym i kochającym mężem Andromachy. chcąc wynagrodzić Penelopie lata nieobecności i swoją niewierność. będzie chciał zabrać ją na swój dwór. podając ją tylko za swoją siostrę.) miłował ją. Będąc jedynie bratem. Z. zostaje wskutek jego podstępu mężem niekochanej Lei. . Homer "Odyseja" . ciepło. Hegel) * "Moie na trwodze polega prawdziwe szczęście matki". Ostrowski) * Jaki chleb. jaka matka. Hegel) * "Moie na trwodze polega prawdziwe szczęście matki". mąż-rogacz. mimo niepłodności Sary. jaka matka. Twardowski) Mąż Mąż-Mężczyzna pozostający z kobietą w związku małżeńskim. Opuściwszy ziemię. (A. mążłajdak. Mążkochanek. że Hipolit nastawał najej część. Jest przejmującym wyznaniem starej. Abraham będzie dobrym mężem .na prośbę żony wypędzi Hagar z Izmaelem. Kiedy wyprawa z jego winy kończy się niepowodzeniem. Biblia (NT)-Józefjest w obliczu prawa mężem Marii. mążzazdrośnik. Jego żona Fedra przekonuje go. (A. Jest jednak bardzo 81 . * "Jako matka. (Ezop) * Niestety! Bywają kobiety. Daudet) * "Matka jest geniuszem dziecka". Patrz: żona. 5) Agamemnon jako mąż jest postacią tragiczną. heros trafia na Olimp. Później. W. nie dochowuje jej wierności. że ręce mojej matki mogą zrobić wsrystko. Flis "Ręce mojej matki" Tytuł wiersza odsyła do związku frazeologicznego: "matczyne ręce". Makarenko) * "Jest na ziemi przepiękna istota. Drugi opis wprowadza zasadę zależności kobiety od mężczyzny. że gdy faraon dowie się o niezwykłej urodzie Sary. Kamieńska "Matce ks. poczucie bezpieczeństwa. 4) Jakub. Czując się zhańbiony jako mąż. Podczas swojej dwudziestoletniej nieobecności w domu wielokrotnie zdradza Penelopę. Sofokles "Antygona"-Kreonjako mąż Eurydyki. mąż-starzec. mąż-tyran to tylko nieliczne przykłady kreacji literackich tej postaci. kto zasmuca matkę swoją" (P. Patrz też: mitologia. (Proroctwo Ezechiela) * "Pneklęty.Wiersz nasuwa skojarzenia z biblijną Matką Bolesną i średniowiecznym "Lamentem świętokrzyskim". także uchronić przed złem. jakie okazuje żonie. a jego jako męża zabić. Mitologia . 2) Abraham jeszcze pod imieniem Abrama. w których matka uśmierca żonę".patrz: mitologia. Apulejusz "Metamorfozy albo Złoty Osiot" . ukrywa w Egipcie fakt. 3) Or feusz. musi służyć przez następne siedem lat. Mążkochanek. Skarga) * "Ziemia dla jednych jest matką. że jest mężem Sary. Kiedy po zdobyciu Troi powraca do domu. Utwór rozpoczyna się wyznaniem: wierzylem. 2) Hefajstos. małżonek (w stosunku do tej kobiety). taka córka. Biblia (ST) . że będąc mężem Jokasty. 9) Herakles jako mąż Dejaniry płaci wysoką cenę za niewierność. mąż Eurydyki. 7) Tezeusz jest mężem oszukanym. Przed pojedynkiem z Achillesem w długiej rozmowie żegna się z żoną. W. Kiedy Bóg wreszcie pobłogosławi małżeństwo Abrahama i obdarzy je potomstwem.S. uważa. mąż-rogacz. (J. w których matka uśmierca żonę". która stanie się przyczyną jego śmierci. Klitajmestrę. 2) Menelaos . 2) Menelaos. troskę. 8) Jazon za swoją niewierność wobec żony zostaje przez nią straszliwie ukarany. 4) Menelaos jako mąż okrywa się hańbą . po siedmiu latach służby u swego wuja Labana. Natomiast kończy go pełne goryczy rozczarowanie. (prrysłowie ludowe) * "Nieludzkie piękno mistrzów a tu zwykła matka jej nos okulary i pacierz na stole moczopędna pietruszka z selerem sałatka i bardzo ludzka miłość". . i jej kochanka Ajgistosa."Amor i Psyche . Literatura zna bardzo wiele postaci mężów.1) Odyseusz po powrocie na rodzinną Itakę i rozpoznaniu przez żonę okazuje się niezwykle czułym i kochającym mężem. W istocie jest jedynie opiekunem jej i jej Syna. Jego liczne romanse z boginiami i kobietami śmiertelnymi stanowią dla królowej Olimpu poważny problem. Makarenko) * "Jest na ziemi przepiękna istota.. zostaje zamordowany przez żonę. Twardowski) Ma~ż Mąż-Mężczyzna pozostający z kobietą w związku małżeńskim. (A. którego odwiedza Telemach. że po jej śmierci udaje się do Hadesu. czasem po prostu statystując innym bohaterom. których mu urodziła. a jej nieszczęsny mąż i syn zarazem wykłuwa sobie oczy. A. Jerzego Popietuszki" .

Nawet kiedy zdarzy mu się ją zdradzić. jest mężem niezwykle okrutnym. G. Zablocki "Fircyk w zalotach': prystjest chorobliwie zazdrosny o swoją żonę Klarysę. że ten próbuje mu uwieść żonę. szaleńczym uczuciem. 2) Podkomorzy traktuje swoją żonę jak najlepszą przyjaciółkę. nie może zapomnieć Izoldy Jasnowłosej i jego małżeństwo nigdy nie zostaje skonsumowane. nćciwy cztowiek bez wstydu nie może.jej mąż przyjmie to obojętnie. kiedyjakojedyna będzie mogła wyjąć z jego dłoni spisany testament. on pozbawił ją dziewictwa. jakich Rej udziela szlachcicowi poćciwemu.) "Dzieje Tristana i Izoldy" .patrz: żona. ani też dochodzić Dobry.W przeciwieństwie do polskiej wersji dziejów św. co rozpocznie niekończący się łańcuch zbrodni. Ale ostateczna decyzja zawsze należy do niego. że jego żona nie należy do najwierniejszych. 2) Tristan był pierwszym mężczyzną Izoldy o Złotych Włosach. Następnego dnia opuszcza rodzinny dom i młodą żonę. dbającą o dom. starą kobietę o wyjątkowo nieznośnym charakterze. który był dla Gertrudy jednocześnie kochankiem i opiekunem.Wśród wielu rad. którym bardzo daleko do hojności Amora. Na szczęście wiemi słudzy ratują królową przed wykonaniem wyroku i kiedy fatalny błąd króla wyjdzie na jaw.Po skończeniu kampanii wojennych i służby wojskowej Pasek osiada w swoim majątku. 2) Jagon wykorzystuje swoją żonę. Niemcewicz "Powrót posła" . "Zony Sinobrodego" . o zdradę. Niestety. którzy nie potraiią dać swoim żonom satysfak cji erotycznej. I. J. a wręcz przeciwnie -daje się porównać z paniami uprawiającymi najstarszy zawód świata. W. ale jednocześnie wymagać od żony posłuszeństwa i oddania. Tristan zostaje mężem Izoldy o Białych Dłoniach. gdy będziewa oba w niebieskim krolestwie) i służbę Bogu.1) Makbet jako mążjest uległy wobec swojej żony. których młode i sprytne żony nieustannie oszukują. J.1) Starosta Gadulski jest bardzo uległy wobec żony. gdzie nieświadomy niczego mążgłupiec spokojnie śpi. który jest tak okrutny i nieczuły. Pasek "Pamigtniki" .żona nie przypomina już dawnej pięknej i miłej dziewczyny. Szekspir "Otello" . Beztroska i lekkomyśl na kobieta mimowoli dostarcza mężowi pretekstów do scen zazdrości. pośrednio przyczyniając się do jego śmierci.Orgon jako mąż odznacza się wyjątkową głupotą i naiwnością. bo to on jest głową rodziny. 2) Manelaus prosi bogów. Desdemonę. a jedno- cześnie nieustannie daje wyraz swojej wielkiej miłości do Marysieńki.tajemniczy i odwiedza swoją żonę jedynie w ciemnościach nocy. 2) Makduf mści się na Makbecie za to. 2) Zazdrosne siostry Psyche mają starych i skąpych mężów.1) Otello darzy swoją żonę. poślubiwszy majętną wdówkę. W. Szekspir "Poskromienie złośnicy" . która niegdyś stała się przyczyną jego wypędzenia z zamku w West~alii.1) W swojej wypowiedzi przed Radą Królewską Antenor mówi o bardzo skomplikowanej sytuacji Menelausa jako męża Heleny.in. że umiejętności erotyczne. Rej. Karpiński "Duma Lukierdy. czego nie może się już doczekać. Mimowolnie staje się przyczyną śmierci żony. więc muszą one szukać młodych i jurnych kochanków. chroniąc wielokrotnie przed gniewem króla Marka. J. wyjawia żonie swój zamiar zachowania czystości i poświęcenia się Bogu. Aleksego. Patrz: żona. Niesłusznie podejrzewając swoją żonę. które dotyczą bycia dobrym mężem. Kochanowski "Odprawa posłów greckich" . da Voragine "Legenda na dzień świętego Aleksego" . lecz w noc po zaślubinach.Król Artur jako mąż jest oszukiwany jego żona. zaprezentuje jej po powrocie. by bez kłopotów spotykać się z kochankami. uległą mężowi żonę. którą otrzymuje w nagrodę za pomoc udzieloną jej ojcu w wojnie ze zbuntowanym wasalem. J. chcącej zobaczyć twarz męża. Ch.patrz: mitologia . Drugą kategorię mężów w "Dekameronie" stanowią skończeni idioci. Nieraz miłosne schadzki odbywa ją się w sąsiedztwie małżeńskiej sypialni. czyli Luidgardy" -Nieszczęsna królowa Lukierda skarży się na swojego męża. u której zasięga rady w trudnych sprawach. która pozostaje dla niego najdoskonalszą kochanką. Goethe "Cierpienia młodego Wertera" . co stanie się przyczyną tragedii. będzie świadkiem niedwuznacznej sceny między swoim faworytem a Elmirą. J.Petrycy jako mąż złośnicy Katarzyny okazuje niezwykłą stanowczość i kon sekwencję w próbach "wychowania" żony (m. są i takie. król sycylijski. J. J. by jako zhańbiony mąż mógł się pomścić na Aleksandrze.W zbiorze stu nowel występuje wiele postaci mężów. W. dodając. F. Jan III Sobieski "Listy do Marysieńki" . że skazał ją na śmierć z powodu bezpłodności. Szekspir "Hamlet" . schowany pod stołem.Po wielu perypetiach Kandyd poślubia wreszcie Kunegundę. 2) Klaudiusz jako drugi mąż Gertrudy stara się odsunąć od niej wszelkie troski. zdaje jej relację ze swoich sukcesów i porażek militarnych. Kiedy Lady Makbet popełni samobójstwo. Miłość do żony i siostrzana stawia go w niezwykle trudnej sytuacji i czyni z niego postać tragiczną. W. jako prawnie zaślubiony mąż Izoldy Jasnowłosej. Dopiero kiedy. którajest damą do towarzystwa i przyjaciółką Desdemony. Dlatego Bóg zawsze wspiera zakochanych i otacza ich swoją opieką. nie chce uwierzyć. natychmiast ją o tym informuje. staje się przyczyną wielu nieszczęść i niezwykłych przygód królewny. "Żywot człowieka poczciwego" . jednocześnie oszukując ją co do swoich zamierzeń wobec Hamleta. które wysuwane są pod adresem królowej. która zobaczy go dopiero po jego śmierci.1) We wspomnieniach Hamleta jego ojciec jawi się jako idealny mąż. Zasięga rady u żony nawet w ważnych sprawach państwowych. za co żona zemści się na nim. bo miłość w ogóle jest w małżeństwie zbędna. Dzięki miłości małżonków wszystko kończy się jednak szczęśliwie. Podsycona przez zazdrosne siostry ciekawość Psyche. J. Po wielu kłótniach i awanturach udaje mu się wreszcie z sekutnicy uczynić wzorową.W prowadzonej przez lata korespondencji Sobieski jawi się jako mąż niemal doskonały. Zafascynowany Tartufem.W. Bedier (oprac. Wolter "Kandyd" . Aleksym" Aleksy na życzenie ojca poślubia Famijanę.U. skazuje ją na śmierć. i wplątuje ją w intrygę prowadzącą do śmierci nieszczęsnej żony Otella. nie dopełniwszy obowiązków małżeńskich. Jako mąż wymaga od niej tylko tego i aby była dobrą gospodynią. będzie mogła wrócić do skruszonego męża. Krasicki "Żona modna" Zostawszy "szczęśliwym" mężem "żony mod nej". W. autor ukazuje bohaterajako męża. Najczęściej są to starcy. głodzi ją). "Legenda o św. M. "Legendy arturiańskie" . F. Szekspir "Zimowa opowieść"-Leontes. który zwraca żonie wolność w noc poślubną. Boccaccio "Dekameron" . więc jest jej mężem w obliczu Boga. które właśnie był posiadł. Famijanie nakazuje zachowanie dziewictwa (Wroć mi ji.Albert 82 . Artur zostaje podwójnie zdradzony: przez żonę i przez najbliższego przyjaciela. 3) Chcąc zapomnieć o ukochanej. Patrz: zdrada. uwierzy. Kochanowski "Na matematyka" Zajęty pracą matematyk nie zdaje sobie sprawy.Tezeusz. Jako mąż nie czuje się jednak szczęśliwy . Szekspir "Makbet" . pan Pietr we wszystkim jej ulega i powoli staje się typowym pantoflarzem. ma romans z pięknym Lancelotem. Molier "Świętoszek" .1) Król Marek. Racine "Fedra" . że zabił mu żonę. Liczne przygody i dramatyczne przeżycia uczyniły z niej brzydką. To ona nakłoni go do zabicia Dunkana. Hermionę. której ani zaniedbać. króla Przemysła II. Jako mąż zdaje się prawie we wszystkim na jej zdanie. która według niego powinna dać mu jesz cze potomstwo. że próbowano przyprawić mu rogi. Powinien być natomiast wyrozumiały dla słabości natury kobiecej. Aleksander uprowadził mu żonę. królowa Ginewra. W rozumieniu autora dobry mąż nie musi być mężem kochającym. nie może pozostawić bez odpowiedzi oskarżeń o zdradę.

2) Stiepan Obłoński bardzo kocha swoją żonę. który tragicznie zginął. której daleko do ideału romantycznej kochanki. obojętny wobec swej żony.W. Po latach. Jest czuły. chorobliwie zazdrosny mąż. zabije go w akcie zemsty. 2) Hrabia Rostow. Mickiewicz "Pan Tadeusz" 1) Jacek Soplica nie zostanie mężem Ewy Horeszkówny. Żona okazała się zwykłą kobietą. darzy jednak żonę głębokim uczuciem. karze ją za najmniejsze przewinienia. Tołstoj "Anna Karenina" 1) Aleksy Karenin. L. a całą swoją miłość przeniósł na córki. przerażony perspektywą małżeństwa ucieka oknem.on daje nazwisko. jako mąż Izabeli. Kiedy już. A.Po powrocie z wojny pan zostaje zabity przez niewie rną żonę. G. Jednak kiedy stanie jej na drodze do tronu w Gnieźnie. J. Opuszcza więc dom i rodzinę. choć oschły i zimny. by ona pokochała kogoś innego. dokonuje samosądu: wiesza Annę na drzewie. A. kobieta zostanie utopiona. H.G. Stendhal "Czerwone i czarne" Mąż pani de Renal. mrukowaty i niezgrabny prowincjusz. Choć zdradza ją i robi jej wiele przykrości. Śmierć Cathy będzie dla niego największą życiową tragedią. ale głupiutkie stworzenie. Jako mąż jest bezwzględny. zmuszony przez ojca. ale dość apodyktycznym. A. Fredro "Pan Jowialski" . A. szczególnie związanych z polującą na męża Telimeną. by wymierzyć sprawiedliwość. Jacek mimo woli okazuje się niezwykle okrutny i swoim trybem życia przyczynia się do jej śmierci. nieustannie zdradza żonę . Toteż najazd kobiet. skrżywdzonym człowiekiem. 2) Cześnik snuje rozmaite plany matrymonialne. Za to okrutne skorzystanie z praw męża Hassan zapłaci bardzo wysoką cenę Giaur. Ich małżeństwo to wzajemne próby zdominowania drugiej osoby. wydaje ją w ręce gwardii kardynała Richelieu. Mickiewicz "Rybka" Wykorzystawszy i porzuciwszy z dzieckiem biedną Krysię.porzuca Aldonę. Byron "Giaur" . Fredro "Śluby panieńskie" Mimo ślubów egzaltowanych panien. równej mu pochodzeniem kobiety. musi być mężem bardzo okrutnym . na jakie zasługuje. Fredro "Damy i huzary" . surowo ukarze. L. Konstancji. Gogol "Ożenek" . Dostojewski "Lagodna" Mąż tytułowej boh aterki (właściciel lombardu) niemalże kupuje ją od ciotek. Pragnienie dominacji nad żonąjest tak wielkie. Postanawia się więc ożenić. kardynałem Richelieu. E. Jej odejście z Wrońskim jest dla niego osobistą tragedią. Życie u jej boku razi Henryka trywialnością i nudą. A.zgodnie z przedśmiertną wolą matki Lotty zostaje mężem dziewczyny.1) Edgar Linton szczerze kocha Katarzynę i jest mężem oddanym. mimo lekkomyślności i niefrasobliwości.N. napawa ich przerażeniem. że sprzymierza się on z największym wrogiem królowej. By sprawiedliwości stało się zadość.p. Tolstoj "Wojna i pokój" 1) Mimo że nie kocha żony.Hrabia Wacław nie należy do mężów najwierniejszych. mimo miłości do żony. w którym obie strony łączy jedynie interes . choć męczące dodatki do posagu. Dla Tołstoja jest on postacią jednoznacznie pozytywną. które pozwoliłyby mu zostać mężem posażnej panny (Klara) albo wdówki (Podstolina). Kiedy odkrywa na jej ramieniu kwiat lilii (ślad piętna dla zbrodniarzy). Żonę traktuje jako bardzo drogie. 2) Szambelan.1) Hrabia de la Fćre (znany później jako Atos) poślubia młodziutką i przepiękną dziewczynę o której przeszłości nic nie wie. zostaje wybrany i ma się odbyć ślub.1) Podstolina rozpaczliwie próbuje złowić męża. że nie ma nic lepszego nad los męża.N. panicz zostaje mężem innej.1) Szambelanowa nieustannie wspomina swojego pierwszego męża ś. 2) Mężowie Delfiny i Anastazji traktują swoje żonyjako konieczne. co staje się przyczyną tragedii . sterroryzowany jej wspomnieniami świetlanej postaci jenerał-majora Tuza. 3) W świecie powieści Balzaca mężowie nieustannie zdradzają żony. Potem szczerze żałuje swoich postępków i obiecuje poprawę. doprowadzając jednocześnie do zaślubin Albina i Klary.próbuje uwieść nawet pokojówkę. jest człowiekiem okrutnym. która nieodmiennie kocha Heathcliffa. że jego żona ma romans z synem jego największego wroga.Maria popada w obłęd. N. bo jest dla jej ojca hołyszem. że prawdziwie kochać potrafią tylko siebie. pokonawszy innych konkurentów do ręki posażnej panny. Słowacki "Balladyna" . 2) Tadeusz po licznych perypetiach. F. ona posag. Elwira nie pozostaje mu dłużna. Patrz: żona. 3) Pan Bonacieux. Bronte "Wichrowe Wzgórza" . Córki przyzwyczaiły się traktować ojcajako bardzo hojnego i jednocześnie mało wymagającego opiekuna. ' A. który chce zapewnić Balladynie szczęśliwe i dostatnie życie. za sprawą swojej intrygi Gustaw zostaje mężem Anieli. 2) Heathcliff. Flaubert "Pani Bovary" - 83 . Nigdy jej nie kochał. Historia nieszczęśliwego małżeństwa będzie przyczyną długotrwałego cierpienia i pustki życiowej. kiedy żona wyznaje mu prawdę o romansie z Julianem Sorelem. Z. co stało się przyczyną jego późniejszego osamotnienia i nędzy. okaże się to niemożliwe. 3) Konstanty Lewin. z drugiej z jego poglądów na temat rodziny. Zgodnie z muzułmańską tradycją. stara się zapewnić Kitty szczęśliwe życie. A. Horsztyński. że tylko on mógłby Lottę uczynić szczęśliwą. Jako mąż matki Tadeusza. 3) Na skutek intrygi Cześnika Wacław zostaje mężem Klary. A. ukochany Leili. czułym. by poświęcić się ratowaniu ojczyzny (Szczęścia w domu nie znalazł. którego nie potrafi okazać. Biciem zmusza żonę do bezwzględnego posłuszeństwa. że po jej śmierci nie zwrócił uwagi na żadną inną kobietę. Sam jest człowiekiem. Krasiński "Nie-Boska komedia" Hrabia Henryk czuje się nieszczęśliwy w roli męża. toteż Izabela decyduje się go opuścić. Balzac "Ojciec Goriot" .Kirkor jest kochającym i czułym mężem. Nie potrafi jednak zrozumieć natury swej żony (patrz: żona). 2) Ludwik XIII. który głęboko skrywa swoje życiowe kompleksy i upokorzenia. jest dobrym mężem i choć nie bardzo to potrafi. Ostatecznie jednak małżonkowie przekonują się.Dla zgromadzonych w domu majora starych kawalerów samo słowo "mąż" kojarzy się z utratą wolności i niezależności. popełnia samobójstwo. Mickiewicz "Lilije" . Niezwykle surowe postępowa nie w stosunku do Anny wynika z jednej strony z urażonej miłości. żona bez skrupułów pozbędzie się go. 3) Pan Jowialski jest mężem kochającym. nie kocha Anny Austriaczki. Kossakowskiego. okazuje się mężem idealnym. A. w domu i w lombardzie rządzi despotycznie. Fredro "Zemsta" . na wieść.1) Stary Goriot tak bardzo kochał swoją żonę. bo go nie bylo w ojczyźnie). 3) Linton Heathcliff jest jedynie formalnym mężem młodej Katarzyny. Jednak wieść o jej śmierci przyjmuje dość obojętnie. Leili. Żeni się z nią. poślubia wreszcie Zosię. Fredro "Mąż i żona" . A. postępuje z nią niezwykle surowo. Mickiewicz "Konrad Wallenrod" . czyni to zawsze przez lekkomyślność i niefrasobliwość. Albert zaś nie jest w stanie zapewnić jej takiego życia. kiedy już osiągnie swój cel i będzie chciał powrócić do żony. Słowacki "Horsztyński" Stary konfederat barski. opiekuńczy i wyrozumiały. co jest spełnieniem życzeń obojga młodych.Wallenrod. które odwdzięczają im się pięknym za nadobne. książę Andrzej Bołkoński stara się być dobrym mężem i zapewnić jej spokojne i szczęśliwe życie. J. Wyrozumiały i kochający. jenerał-majora Tuza. ulega we wszystkim żonie. stara się żonę otoczyć opieką.Hassan zdradę jednej ze swoich żon. żeby po ślubie Klary nie zostać bez środków do życia.Stary kawaler zostaje przekonany przez swojego przyjaciela. ale Werter uważa. śpi snem fabrykanta Niemca przy żonie Niemce. spotka go za to kara-jego i żonę nieznana siła przemieni w głaz. Małżeństwa mają charakter kontraktu handlowego. Dumas "Trzej muszkieterowie" . ale nie zgadza się.M. bez skrupułów. Powróci jednak z zaświatów i w dniu ślubu wiarołomnej pojawi się w kościele. z natury safanduła i pantoflarz. które knują intrygi matrymonialne. G.

mąż Eweliny. Niestety. nie daje znaku życia. 2) Bigiel. Zdobywa się na zdecydowany sprzeciw tyllco wtedy. B. Orzeszkowa "Cham" . będzie miał wyrzuty sumienia. opowiadając pani Sórby wszystko o sobie. choć w interesach stać go na ryzyko i niezależność sądów. Przepija pieniądze na dom. mąż Nory. Prus "Lalka" . by szybciej mogli skończyć. Mimo to żona czeka na niego. że Masza nie potrafi być taka. Ibsen "Dzika kaczka" . Całkowicie oddany żonie. Kiedy uświadamia sobie. że przyszedł czas wypełnienia ślubowania i będzie musiał wysadzić się z zamkiem w Kamieńcu. W. pod wpływem żony stał się prymitywnym mieszczuchem. ze świadomością beznadziejności swojej egzystencji. zajaką cenę żona próbowała uzyskać dla niego zwolnienie z wojska. Czechow "Trzy siostry" . Dopiero starania Wokulskiego doprowadzą do wyjaśnienia. która powinna być dyskretna i nie 84 . A i wtedy w końcu daje się przekonać. by ukryć chudnięcie i postępy choroby. którą już dawno Maćko upatrzył na jego żonę. H. Zbysz ko po jej śmierci zostaje mężem Jagienki. nawet najbardziej niezwykłe. stara się ukryć ją wraz z dziećmi w jakimś bezpiecznym miejscu. 3) Baron Dalski. potulna. Dawny Andrzej.1) Swidrygajłow poślubia Marfę Pietrownę dla jej majątku. B. H. umie on chwycić pod Żebro. podpala swoją zagrodę. a przede wszystkim przed królem Augustem II Mocnym. Jego wielkoduszność. Sam miło spędza czas. Dopiero wtedy dowie się o kochankach żony.on żyje sprawami majątku. w sprawach domowych ona decyduje o wszystkim. Kiedy zdradzi żonę. przemienił życie Katarzyny Iwanowej w piekło. S. 2) Zygmunt Korczyński nie darzy swojej żony uczuciem. Ajednak. ona zamknęła się w swoim świecie migren. 2) Hjalmar Ekdal troskę o sprawy dnia powszedniego. ale chciałby uczynić z wrażliwej. ale zdradza ją nieustannie z chłopkami. w tajemnicy przed nią codziennie zwęża kamizelkę. że przyczynił się do śmierci żony.1) Benedykt Korczyński nie ma czasu dla swojej żony. H. Nie opuszcza żony. 2) Mimo wielkiej miłości do Danuśki Jurandówny. najtrudniej mu pogodzić się z myślą. nie udaje mu się to i piękna Anna zostaje oficjalną metresą króla. że stał się jej przyczyną. Boleje nad tym. Sienkiewicz "Ogniem i mieczem" . Śmierć Emmy będzie dla niego kresem prawdziwego życia. H.1) Jurand ze Spychowa pozostaje wierny pamięci zamordowanej przez Krzyżaków żony i w jeg o życiu jej miejsca nie zajmuje żadna inna kobieta. nie zauważa jej romansów ani ekscesów finansowych. "globusów" i lektury miernych romansów. choć były to pieniądze na wyjazd. Intelektualnie schodzi do jej mieszczańskiego poziomu. czyni jej wyrzuty o to. Dostojewski "Zbrodnia i kara" .M.Walek Gibałajest dla swojej żony bardzo surowy i okrutny.1) We wspomnieniach Gregersa jego ojciec jawi się jako apodyktyczny mąż-tyran. porzuca żonę dla roli w teatrze. Sienkiewicz "Pan Wolodyjowski" . schorowany człowiek. Sienkiewicz "Potop" -1) Jan Skrzetuskijest bez pamięci zakochany w swojej żonie i kiedy przychodzi mu ją z powodu wojny opuścić. H. Ludzie mówili nawet. Jako mąż chce być w stosunku do niej bezwzględnie uczciwy.P. choć zawsze podejmuje decyzje zgodne z własnymi przekonaniami. Hjalmar zajmuje się jedynie swoim bliżej nieokreślonym wynalazkiem. nie dostrzega jej romansu ze Starskim. Ożenił się z nią dla posagu i nieustannie okazuje jej swoje lekceważnie. nawet wtedy. F. któremu Franka uległa. co radca Hoym przyjmuje z rezygnacją. by odkupić swoje winy i ofiarować Maryni coś. Ale to właśnie stary Werle buduje nowe życie na prawdzie. H. O.Aktor Borowski. która może być ukoronowaniem jego kariery i dać mu spełnienie artystyczne. Nawet w sprawach dotyczących polityki najczęściej idzie za jej radą. H. jak żony innych wykładowców gimnazjum .1) Stach Połaniecki jako mąż Maryni stara się uczynić ją szczęśliwą i sprawić. żyjąca małymi sprawami dnia powszedniego. Ilekroć wzbudzi jego gniew niewykonaniem jakiejś pracy. chluba i nadzieja rodziny Prozorowych. Sienkiewicz "Quo vadis" Okrutny i szalony Neron jest jednocześnie kochającym mężem Poppei. 2) Nieobecny mąż pani Stawskiej. kiedy dotyczy to także Olgi. doprowadza rodzinę do ruiny. 3) Andrzej Prozorow ulega we wszystkim swojej prymitywnej żonie Nataszy. nie potrafi niczego żonie odmó wić. Gdy prawda wychodzi najaw. życzenia.) omotać sobie pięść włosami i przewlec struchlałą kobietę kawatdrogi. 4) Baron Krzeszowski poślubia bogatą mieszczankę tylko dla jej majątku. neurastenicznej Maszy kobietę podobną do siebie. Ibsen "Dom lalki" ("Nora") Tomwald. stara się ukryć żonę przed dworem w Dreznie. E. Kraszewski "Hrabina Cosel" Mąż Anny Hoym. Gina prowadzi zakład fotograficzny i stara się zapewnić mężowi i córce środki do życia. Patrz: pogrzeb. a sam popełnia samobójstwo.Książę Jeremi Wiśniowiecki okazuje swojej żonie. będąc pokojówką. H. choć sławny wojownik. Do końca życia będzie ją traktował jako gwaranta swej niezależności finansowej. 3) Kirło na żonę zrzucił odpowiedzialność za utrzymanie majątku i zapewnienie środków do życia. J. Berent "Próchno" . zajęty walką o utrzymanie Korczyna. Wilde "Portret Doriana Graya" Lord Henry Watton traktuje swoją żonę jak dobrą przyjaciółkę. alkoholik i człowiek bez ambicji. nie chcąc martwić żony. by zapomniała.cicha.1) Andrzej Kmicic wodzi za żoną rozkochanym wzrokiem i zawsze idzie zajej radą. Jednocześnie z powodu jej szaleństwa Wierszynin czuje dla niej litość i nie potrafi się z nią rozstać. kupuje Krzemień.. zabiją ją i dziecko. że opuści żonę i uczyni ją nieszczęśliwą.jednakże wybaczy jej niewierność. nadskakująca dyrektorowi. A. nie pracuje. męczy go. Nie potrafi się z nią porozumieć .Karol Bovary żeni się z Emmą z prawdziwej miłości. Prus "Kamizelka" . odwiedzając okoliczne dwory. bezkrytyczny wobec niej. drugi (. kiedy podczas pracy na torfowisku Gibałowa lękliwie zwierza mu się z obaw o pozostawione w domu dziecko. musi walczyć z opinią. Sienkiewicz "Rodzina Połanieckich" . jako mąż znacznie starszej od niego i bogatszej Minclowej. że to przez niego straciła Krzemień. 2) Aleksander Wierszynin nie jest szczęśliwy w małżeństwie. 2) Michał Wołodyjowski po licznych perypetiach osiąga wreszcie to. późniejszej hrabiny Cosel. 2) Król Jan Kazimierzjest wobec żony bardzo uległy.1) Fiodor Kułygin bardzo kocha swoją żonę. Sienkiewicz "Szkice węglem" Rzepa. 2) Marmieładow. Jego postawa niszczy ich małżeństwo i rodzinę. który przyczynił się do śmierci żony swoją zdradą. Orzeszkowa "Nad Niemnem" . Żyje więc w poczuciu przegranej. o utrzymanie domu i rodziny zrzucił na żonę. kiedy jakieś życzenie Basi może grozić niebezpieczeń stwem. która mu nie dorównuje intelektualnie i emocjonalnie. trzasnąć raz. bo darzy ją wielkim szacunkiem. ': czego przez całe życie pragnął żeni ~ się. zebrać w garść skórę. co się z nim stało. Żona. Sienkiewicz "Krzyżacy" . Iriny i Maszy. Jako mąż Baśki. spełniającym bez wahania wszystkie jej. czego naprawdę pragnie.1) Stanisław Wokulski. a podczas jej choroby siebie oskarży o to. że wszystko zawdzięcza żonie. Żeromski "Zmierzch" . wielki szacunek i chętnie słuchajej rad.Stary.I. przyspiesza pracę. który miał uratować jego zdrowie. znacznie od niej starszy. Wreszcie. służącymi. księżnej Gryzeldzie. który uciekł za granicę niesłusznie oskarżony o morderstwo. H. że przed laty podpisała weksel i pożyczyła bez jego wiedzy pieniądze. kiedy dowiaduje się. w sprawach domowych zdaje się na decyzje żony. który ma całkowicie odmienić egzystencję jego i jego najbliższych. nie mogąc na nowo ułożyć sobie życia. E. pomaga None podjąć decyzję o opuszczeniu męża.Paweł Kobycki toczy wytrwałą walkę o moralne i psychiczne uzdrowienie żony.. Dalski ciężko choruje. siła wewnętrzna i dobroć nie sąjednak w stanie przezwyciężyć demoralizującego wpływu miasta. wyznawca nietzscheanizmu i kultu sztuki.

Znęca się nad nią psychicznie. jakimjest małżeństwo. zwłaszcza że jego namiętność do Jagny znacznie osłabnie. przyjmuje ją taką. Niechcicówna uważa. A kiedy. córka Lavransa" -1) Lavrans jest dobrym mężem dla Ragnfridy.patrz: Biblia.Krystynę (jej siostrę).H. ale bardzo bogatej Mady Miiller. Ale pojej śmierci przyznaje się Barbarze. Stary Testament. że Józef niecnie nastawał na cnotę "nieszczęśliwej" kobiety. Reymont "Chłopi" . Każde z małżonków żyje w swoim świecie. w którym Jagna i Antek będą właśnie oddawać się jamorom. kto chce pieniądze tracić. 5) Marcin Sniadowskijest dla Agnieszki mężem doskonałym. co mówi się o jej przeszłości. Całą swą miłość przelewa na ukochaną córkę. 3) Szymon Darre. przypominając jej. że Terenia.ingerować zbytnio w jego życie prywatne.podpali stóg siana. czy to. mąż jest jej we wszystkim posłuszny. a on jest jedynym człowiekiem. Gombrowicz "Ferdydurke" Młodziak. co robi i mówi mama Verdurin. W stosunku do swojej małżonki jest czuły i opiekuńczy. choć nie okazywaną miłością. że jego arystokratyczni przyjaciele nigdy nie zaakceptowali byłej kurtyzany i nawet ich córka nie jest przyjmowana w salonach. 2) Daniel Ostrzeński bezgranicznie i histerycznie kocha swoją żonę. M.ze spokojem znosi jej humory i wieczne niezadowolenie. co oddala od niego Michasię. Jego miłość jest dla Barbary jedyną ostoją i jedyną pewną rzeczą w świecie. Spędza czas w winiarni Peszkego.S. 3) Swann jako mąż Odety musi znosić męki nieustannej zazdrości. Nudzi się śmiertelnie w artystycznym towarzystwie żony. S. ale skoro ona je lubi. że dziecko. Morstin "Obrona Ksantypy" Sokrates jako mąż usprawiedliwia swoim postępowaniem opryskliwość i wiecznie zły humor Ksantypy. Także wobec niej stosuje tę zasadę . Undset "Krystyna. Kuncewiczowa "Cudzoziemka" Adam Żabczyński. jaki otrzymała od życia. Jako jej mąż będzie skazany na los starca przy młodej i pięknej dziewczynie. 2) Pan Verduńn jest bezkrytycznie zachwycony żoną. W. naprawdę kocha tylko jedną kobietę . bezgranicznie zakochany w Róży. Proust "W poszukiwaniu straconego czasu" -1) Książę de Guermantes jest mężem "salonowym". Wyspiański "Wesele" . Wreszcie podejmie kroki ostateczne . mąż Ramborgi. 2) Zenon Ziembiewicz. Wszystko. Nawet dzieci stanowią dla niego niebezpieczeństwo. a miłość Szymona stanie się przyczyną animozji między siostrami.1) Gospodarz nie próbuje ze swojej żony .1) Maciej Boryna jest już kilkakrotnym wdowcem. jednak nie potrafi okazać jej uczuć. Nie potrafi poradzić sobie z tak wielkim wyzwaniem. a tymczasem żona musi zadbać o utrzymanie domu i zapewnienie środków do życia sobie i 85 . "sprzedaje się" i zostaje mężem prymitywnej. nie boi się życia. że darzył żonę wielką. ulega żonie i staje się nowoczesnym inżynierem. martwi się nie stanem syna. G. Stary Boryna będzie znosił los oszukiwanego i zdradzanego męża. To Młodziakowa jest naprawdę głową rodziny. Później.browska "Noce i dnie" 1) Bogumił jest idealnym mężem dla Barbary . musi być doskonałe. Krystynę. daje sobie bez trudu wmówić. W. Nieustanr~ie ją poniża za to. S. 4) Lucjan Kociełł za życia żony jest przyczyną nieustannych jej trosk. a czując się za nią odpowiedzialny. W szystko. 2) Pan Młody już w dniu wesela chce ze swojej młodej żony uczynić wcielenie prostego piękna i poezji. zmieni swój stosunek do niej. M. To ona decyduje o wszystkim. on natomiast okłamuje siebie i obie kobiety. 2) Antek Boryna jest dla Hanki oschłym i okrutnym mężem. kiedy żeni się z Jagną. ale żyje swoim życiem. bardzo przypomina swojego ojca. uprzejmie witajej gości. a on ma zamiar je zarabiać. M. że nie jest Jagną. Kiedy umiera Janusz.1) Stary Ziembiewicz mimo nieustannych zdrad bardzo kocha swoją żonę i darzy ją wielkim szacunkiem. dał się jej w pełni zdominować. a jednak zadaje jej cierpienia i zdradza ją. czuje się urażony. kiedy zdobył się na stanowcze postępowanie wobec żony i zgwałcił ją przeciw muzyce. zwłaszcza że jej namiętność wzbudził Antek. które jest niezależne od życia księżnej. W. D~. czym jej w pewien sposób zaimponował. 2) Niepokorny i niedojrzały Erlend kocha Krystynę. Pozwala na spacery wokół stołu i traktujejakjeszczejedno dziecko (Hesia! Mela! Z pokoju! FeLicjan. ale swoje wyobrażenie o wiejskim życiu. Przyjdzie nawet błagać Borowieckiego.jakajest. ale żony. czym łagodząco wpływa na nieustanne lęki żony. że bogatej żony potrzebuje ten.pomoże mu odmienić życie. Choć ich małżeństwo przechodzi różne kryzysy. Pogodzony ze światem. a on postępuje utorowaną przez nią drogą. a teraz wierzy. A jednak to miłość do Krystyny stanie się przyczynąjego śmierci (patrz: śmierć-bohaterów literackich). Mąż oczekuje od niej wyrozumiałości i opieki. wystudiowaną czułość. więc i on uważa tych ludzi za zajmujących. W pewien sposób jest gorszy od ojca. nie jest przypadkiem prawdą: Musi się też pogodzić z faktem. Zapolska "Moralność pani Dulskiej" . S. Na starość odszedł od żony i zamieszkał z inną kobietą. rozpychając się łokciami. bo zbytnio absorbują uwagę Michasi. a ona z chęcią mu to ofiarowuje. Nałkowska "Granica" . Wartość mają dla niego w życiu tylko te chwile. 2) Putyfar wierzy we wszystko. cierpiąc męki zazdrości. Okazuje żonie zgodną z regułami dobrego zachowania. mąż Lucy kochanki Borowieckiego. póki nie wywoła jakiegoś skandalu i nie narazi na szwank nazwiska Wattonów. że będąc Polką wyszła za Rosjanina i to członka rodziny cesarskiej. Kiedy Teresa wraca do zarabiania lekcjami. choć tak bardzo nie chciał powtarzać boleborzańskiego schematu. by przysiągł.1) Stary Zucker. ty też). Każdajej opinia ma dla Verdurina znaczenie ostateczne i niepodważalne. Ale kiedy stary Boryna wypomni jej brak posagu. co mówi mu żona. Z. Żona go notorycznie oszukuje i zdradza. czasem udzielajej rad co do stroju.Mąż tytułowej "Żabusi" jest uosobieniem naiwności. nakłania żonę. Antek stanie w obronie żony. Jagna czuje odrazę do fizycznych z nim kontaktów. Ale to jest sposób Dulskiego na życie żona idzie przez tłum. Mann "Józef i jego bracia" 1) Jakub . straciwszy w pożarze fabryki wszystko. Zapolska "Żabusia" . bo stary Ziembiewicz był przynajmniej szczery. kiedy wróci z więzienia. na ile pozwala mu na to jego nieskory do uczuć i troski o innych charakter. nie będąc pewnym. choć nie jest zbytnio zafascynowany nowoczesnością. które może spędzić w pobliżu żon y. To ona będzie czuwała przy jego łożu śmierci. 3) Anzelm Ostrzeński żeni się z niezbyt posażną panną. bo uważa. Zucker w akcie zemsty każe spalić nowo wybudowaną i jeszcze nie ubezpieczoną fabrykę Karola. T. w którym czyha tyle niebezpieczeństw.Felicjan Dulski jest ca&owicie uzależniony od swojej małżonki. Widzi w niej nie żywego człowieka. które ma Lucy urodzić. że nic go z Zuckerową nie łączy. mimo przysięgi. domyślając się romansu żony. będzie przeżywał katusze zazdrości. Włóczy się po mieście w dość podejrzanym niekiedy towarzystwie albo oddaje się filozoficznym rozmyślaniom.jej prywatne życie jest jej prywatną sprawą.chłopki uczynić kogoś innego. by szukała jej pracy. Nie potrafi zakończyć swojego romansu z Justyną. Wyspiański "Noc listopadowa" Wielki Książę Konstanty jest wyjątkowo okrutny wobec swojej żony. Pani Żańcia nie czuje się w żaden sposób przez męża oszukiwana czy poniiana jego romansami. rzadko bywając w domu. 2) Karol Borowiecki. Borowiecki pojedzie z nią do Berlina. widząc.S. G. Będąc przekonany ojej uczciwości i nieskazitelności. Dulska wydziela mu cygara i pieniądze na kawiarnię. że nie istnieje między nimi możliwość porozumienia. L. nie umiał wytrwać w swojej stanowczości i zaprzepaścił szansę na stworzenie normalnego małżeństwa. Ich dialogi pokazują. który nic o tym nie wie. jednocześnie doskonale się rozumiejąc. Raz jeden. że Marcin jest najwspa nialszym darem. jak doskonale Hanka dbała o gospodarstwo. to ona nakłania go do robienia kariery w szkolnict vie. Reymont "Ziemia obiecana". ona wybiera dla Marty karierę śpiewaczki. traktuje jako zło. nie jest jego.

Levin "Dziecko Rosemary" . było już za późno. Mrożek "Tango" . który uzurpuje sobie boską misję. o żonie. mesjasza. Zmusił żonę. chroni całą Europę przed zalewem pogan. T. Mickiewicz "Dziady" cz. 5) Guccio Baglioni zostaje w tajemnicy przed światem mężem Marii de Cressay. Mann "Mefsto" . Aresztowanie Ruth budzi w nim potrzebę bliskości kobiety. Kiedy zmartwychwstanie w chwale. (M. 2) Ludwik Kłótliwy rozkazał zabić swoją żonę. K. pozbawi korony i wyda rozkaz zabicia go. Stawia to Stomila w wyjątkowo trudnej sytuacji. zaciszny. Przed swoją wyprawą nie zdążył jej pokochać. za wszelką cenę chcąc zostać w bazie i zmusić innych kierowców do pozostania. Patrz: zazdrość. Poglądy mesjanistyczne występowały ze szczególnym nasileniem w trudnych momentach historycznych Polski. budzą się w nim prawdziwe ludzkie uczucia. nad żoną.Adama i Ewy. Niestety. S. z żoną. Tokarczuk "E. że wkrótce po ślubie będzie musiał opuścić żonę i nigdy już jej nie zobaczy. I ta miłość rodzi w nim chorobliwą zazdrość. spędzając czas z pięknymi młodzieńcami albo oddając się swojemu hobby . Na wszelkie sposoby próbuje się dowiedzieć. I. prowadząc z mężem rozmowy o swojej zdradzie.W tak zwanej protoewangelii B5g mówi do Szatana: Wprowadzam niepr . wiecznie zajęty swoi mi artystycznymi eksperymentami nie jest w żaden sposób atrakcyjny. Druon "Królowie przeklęci" 1) Filip Piękny tak bardzo kochał swoją żonę Joannę.ryjaźń pomiędzy ciebie i niewiastę. M. gdy go nie ma". Traktuje ją jakby pozbawiona była uczuć. T. 2) 86 . które chodzi po domu i brzęka małżeńskimi łańcuchami". czego chce jego żona. Widzą się wtedy ostatni raz. W. przyjmie ją ze spokojem. Kowalska) * "Mąi: człowiek. Ludwik Kłótliwy. Jej cierpienia mają głęboki sens. M. który przyniesie lepszą przyszłość i dokona dzieła wybawienia. W kulturze polskiej przybrał formę przekonania o wyjątkowej roli dziejowej narodu polskiego i o jego przewodnictwie innym narodom w drodze do wolności lub doskonałości. A kiedy otrzyma wiadomość o jej śmierci. nie zważa wcale na to. że go zdradziła. Camus "Dżuma" -Doktor Rieux tuż przed epidemią odprowadza żonę na pociąg. godzi się. M. Jednocześnie zaczyna rozmyślać o romansie żony z Michałem (prostym chłopem). zawszejąkochał. bo walcząc z Turcją. ale siebie nie można o tym przekonać". mając pewność. że żona go zdradza. którym ona odjeżdża do sanatorium. A.Fryderyk Eltzner jest przekonany. Nigdyjej nie zdradził. więc teoretycznie Eleonora może sypiać z każdym. Małgorzatę Burgundzką. skazującym Joannę na dożywotnie więzienie. J. 3) Filip Długi nigdy nie pogodził się z wyrokiem ojca. awaria e:ektryczności uniemożliwi mu poznanie prawdy. Nie może jednak nic zrobić. czy Rebeka istotnie ma romans z lekarzem Tamtenem. O. za mężem bowiem najmniej tęskni się wtedy. których doświadczy Mesjasz. Kochowski "Psalmodia polska" . Przez swoje cierpienia i śmierć na krzyżu dokonuje dzieła odkupienia. niemal obojętnie." . Kiedy spotkają po latach za granicą. M. nim dokona dzieła odkupienia. markiz de Sadejawi się we wspomnieniach swojej żony jako idealny mąż i kochanek. Jansson .Robiąc karierę jako czołowy aktor faszystowskich Niemiec. pomiędzy potomstwo twoje i potomstwo jej.dzieciom. stara się okazywać żonie miłość i współczucie. a ty zmiażdżysz mu piętę. 4) Edward II Angielski nie interesuje się wcale swoją żoną. by wyraziła zgodę na zamknięcie ich niedorozwiniętego syna w zakładzie. (G. Samozwaniec) * "Mężowie lubią uogólniać pretensje. (przysłowie) * "Wielu dobrych mężów często nie ma odwagi być czymś innym". los i wielka polityka sprawią. Przez cały czas walki z chorobą w Oranie Rieux poświęci żonie zaledwie kilka myśli. Przez cały czas trwania ich małżeństwa miał kochanki. -prorok Izajasz opisuje cierpienia. Gdy jego brat. Hłasko "Następny do raju" Zabawa. ale wymaga od niej. że sprawia tym żonie ogromny ból (powracający stale sen Teresy). wymógł na nim ułaskawienie dla żony. pomimo że ich jedyny męski potomek zmarł. Zwycięstwo w bitwie pod Wiedniem jest znakiem nieustającej opieki Boga nad swoim narodem wybranym. Ono zmiaźdży ci gtowę. co naprawdę lubi. Jest to pierwsza zapowiedź nadejścia Mesjasza. Kruczkowski "Niemcy" Profesor Sonnenbruch. Uczeni w Piśmie traktują Go jednak jako bluźniercę. Andrzejewski "Już prawie nic" Wielki i sławn y Herman Eisberger był wyjątkowo bezlitosny dla bliskich mu osób. Różewicz "Kartoteka" .E. Sand) * "Mążjestpodobny do wiosny.Pan z przedziałkiem przetrwał wojnę dzięki żonie. by została oblubienicą Szata na i urodziła mu dziecko. Monroe) chętnie Mesjanizm Mesjanizm .Polacy-Sarmaci są narodem wybranym przez Boga i mają w bożych planach wyznaczone szczególne miejsce. W piżamie. Okazuje się to jednak zemstą połowiczną. mimo że dzielą ich poglądy (Berta jest fanatyczną zwolenniczką faszyzmu). G. który oczyści ludzkość z grzechu pierwszych rodziców . Choromański "Zazdrość i medycyna" . Biblia (ST) .Mąż Rosemary. podsyconą jeszcze pamiętnikiem jego byłej kochanki. głoszący wiarę w nadejście wybawi ciela. dlaczego poślubiło się swego męża. nie będzie umiał z nią rozmawiać. Andrzejewski "Nikt" Odyseusz po powrocie do domu nie jest w stanie okazać Penelopie miłości.Pogląd religijnospołeczny. kiedy wrócił.Przemysłowiec Widmar kocha swoją młodą i piękną żonę Rebekę do obłędu. który nigdy nie pamięta o twoich urodzinach. Hendrik Hafgen coraz bardziej oddala się od żony antyfaszystki.Mimo swojej fatalnej reputacji. Nie istnieją żadne konwenanse ani zasady moralne. jako mąż Stomil nie jest zachwycony zdradą żony.Dyapanazy Nibek.Tomasz nie nadaje się na męża i właściwie nie wiadomo dlaczego poślubił Teresę. by troszcząc się o sprawy dnia powszedniego. (G. Biblia (NT) . zabija ją we śnie. ożenił się z Klamancją Węgierską. Jest wyrozumiały dla jej nieco dziwacznego charakteru i ciągłych ataków tajemniczej choroby. Rzeczpospolitajest prawdziwym przedmurzem chrześcijaństwa. Kundera "Nieznośna lekkość bytu" .widmo. J.Chrystus jest owym zapowiedzianym przez Boga Mesjaszem. wiedząc. Niestety. Toteż Eleonora szuka satysfakcji erotycznej. Iwaszkiewicz "Brzezina" Bolesław po śmierci żony zamknął się w swoim świecie i zobojętniał na życie.cykl o muminkach Tatuś Muminka jest w stosunku do Mamy Muminka czuły i pełen szacunku. która od wielu lat jest towarzyszką jego życia. że przez małżeństwo uratował swoją żonę od Bóg wie jakiego losu. stanie się przewodnikiem innych ludów w drodze do wolności. Witkiewicz "W małym dworku" . S. III 1) Polska jest Chrystusem narodów. A. L. sypiając z prymitywnym Edkiem.Stomil dawno już przestał być dla swojej żony kochankiem. Zapłaci za to wysoką cenę. że po jej śmierci do końca życia nie zwrócił uwagi na żadną kobietę. ukryty w drzewach dworek. (Z. zawsze stać go na przeprosiny. Byron) * "Można ludziom wyjaśnić. Anastazja powraca jako widmo i regularnie odwiedza mały. Patrz: lekarz. J. Y. jakie mają do żon". (M. Z drugiej jednak strony. Przyjazd brata traktuje jako wtargnięcie w jego żałobną egzystencję niestosownej radości. (A. pod żoną. ale w towarzystwie wymienia twój wiek".pracy murarskiej. Nałkowska) * "Mąż stary . uwięzioną za to. Izabela uknuje z Mortimerem spisek przeciwko niemu. Choć bywa czasem w stosunku do niej opryskliwy. * Mąż i weksel zawsze wraca.I. Mishima "Madame de Sade" . by zrobić aktorską karierę. umożliwiła mu zajmowanie się tym.

3) Teby . A kiedy nadejdzie dzień trzeci. Szczypiorski "Początek" . 3) Jerycho . ponieważ przeszły największą liczbę wcieleń. 6. Dzień pierwszy to powstanie kościuszkowskie. Widok anielicy Eloe przypomniał mu kobietę. utożsamiane z rajem. Wędrówka przez Syberię ma młodzieńca przygotować do jego misji i ukazać mu wszystkie stopnie cierpienia. Tu mieściła się wyrocznia. emigracja. że wygnańcy nie są godni odkupienia.W powieści zawartajest polemika z rozumieniem Polski jako kraju wybranego. która chcąc zwyciężyć Posejdona w rywalizacji o względy miasta. Biblia (ST) . Z. Uratował się tylko Eneasz z garstką ludzi. nieokreśloną przyszłość. To predestynuje Polaków do przewodnictwa innym narodom i wskazywania duchom tworzącym te narody drogi doskonałości. stolica Babilonii. dzień drugi powstanie listopadowe. 17): i poznał Kain żonę swą (. stanie się wodzem swego narodu. 8-16) pierwsze miasto kananejskie zdobyte przez Izraelitów. Stwórca wyznaczył mu w dziejach ludzkości rolę odkupiciela. brakowało kobiet. Miastem Siedmiu Wzgórz. W Ks.Nowe Jeruzalem (Apokalipsa 21. Za karę pomieszał budującym języki. trzeba będzie naszego wskrzeszenia . miejsce wędrówki trzech króli. ofiarowane przez Boga. gdzie pątnicy musieli się oczyścić przed uzyskaniem rady wyroczni. "Siedmiu przeciw Tebom" Ajschylosa. pod lega odrębnej administracji. Okaże się. (Z. Miasto otoczone było murem. 2) W Objawieniu św. Odkupienie owo dokona się przez pokorne cierpienie i wewnętrzne doskonalenie się narodu. Było wielu męż czyzn. "Polska Mesjaszem narodów". co da się powiedzieć negatywnego o Petersburgu. Tym razem Teby zburzono doszczętnie. bo miejscowej ludności było za mało. III. 4) Jerozolima (hebr. Rządy Romulusa trwały trzydzieści trzy lata. Jej przyczyną było uprowadzenie z dworu króla Sparty. 2) miasto święte.dwa spośród pięciu miast nad Morzein Martwym. nauczając w świątyni. gniazdo rozpusty i grzechu. sięgającą nieba. będzie on dniem zmartwychwstania. został przez Boga szczególnie umiłowany.Tajemniczy czterdzieści i cztery jest mesjaszem narodu polskiego. zwane później sodomskimi (Ks. Biblia (NT) . gdzie po jego śmierci działo się coraz gorzej. utożsamiony ze szlachtą. Niestety. Jana . Parysa. Zatem dzień zmartwychwstania narodu i odkupienia jeszcze nie nadejdzie i zostaje przesunięty w odległą.. gdzie Chrystus po raz pierwszy odłączył się od swoich rodziców. Rodzaju (4. niebiańskie. bo był jedynym sprawiedliwym w świecie zła i niegodziwo ści. stąd związek frazeologiczny: Sodoma i Gomora = siedlisko występku. na zewnątrz znajdowało się źródło kastalskie. postanowili wznieść wieżę. Paryż w Epilogu do "Pana Tadeusza" to miasto obce. Dygat "Jezioro Bodeńskie" . Słowacki "Anhelli" . Anhelli nie spełni swojego posłannictwa. "Dziadów"). 2. które Bóg zniszczył deszczem ognia i siarki za grzechy.Katarzynę. W mitologii greckiej i rzymskiej 1) Ateny . jedno z najstarszych znanych osiedli ludzkich. Jozuego. Słowacki tilozofia genezyjska ("Genesis z Ducha") . ale zostało zdobyte przez synów pokonanych pod Tebami. Zdobyta podstępem przez wprowadzenie drewnianego konia. gdzie mieszkańcy budując miasto z kamienia i cegły. często wymieniane w Starym i Nowym Testamencie jako miejsce śmierci Racheli. Miasto odparło atak siedmiu przeciw Tebom. Ukrywa się wśród wygnańców wiezionych w kibitkach na Pófioc. W literaturze do czasu romantyzmu miasto nie zrobiło wielkiej kariery. S. Heleny przez syna króla Priama. jego żony. o którego zdobycie toczyła się dziesięcioletnia wojna. a sam młodzieniec nie zdołał się w pełni oczyścić ze spraw tego świata.na to. stolica cesarstwa i republiki. Patrz: axis mundi. 8-20). zaś u romantyków na pewno nie cieszyło się dobrą sławą. 4) Troja (gr.1) Betlejem miasto w Judei. wieczne słowo życia. J. Występuje także w Nowym Testamencie: miejsce. więc lud nadał mu tytuł Ojca Ojczyzny. poprzez wewnętrzne doskonalenie. ponieważ zawsze dzielnie bronił chrześcijaństwa. z siedmioma trąbami zatrąbiło siedem razy rozpadły się mury Jerycha i Jozue zdobył miasto (Ks.Skupisko ludności wyróżniającej się głównie zajęciami nierolniczymi. będący pod szczególną opieką Ateny. Mickiewicz postrzegał Warszawę jako miasto klasycystycz nych salonów i służalczych dygnitarzy ("Dziady" cz. sc. (hasła polskiego mesjanizmu romantycznego) Miasto Miasto . 1-20). a także później cel pielgrzymek chrześcijańskich. i nazwał je imieniem syna swego Enoch. VII). Na Kapitolu stworzył azyl. tak Polska została zabita i złożona w grobie przez szatańską trójcę . Krasiński) * "Polska Chrystusem narodów". toteż Romulus wymyślił porwanie Sabinek. a w niej omfalosem (kamiennym stożkiem uważanym za środek świata). ale Bóg ochroni go i kiedy nadejdzie właściwa chwila. A. wskazując na jego zgubne skutki i porównując go do rojeń szaleńców ze szpitala obłąkanych. Wówczas Polskajako Chrystus i Mesjasz narodów wskaże wszystkim ludom drogę do prawdziwej wolności i prawdziwego braterstwa. Ilion) miasto. cel pielgrzymek. da się też odnieść do całej Rosji. podarowała jego mieszkańcom oliwkę. rozlało się na okręgi społeczne świata". mia sto urosło w potęgę. zaś Petersburg był dla niego metropolią budowanq przez samego Szatana: miasto skoszarowane z centralnym miejscem . Ów dzień jest już bliski. Yeruszalaim) -jedno z najstarszych miast.ponieważ była jedynym krajem prawdziwej wolności i braterstwa. także miejsce jego triumfalnego wjazdu oraz sądu i kaźni. żydów i muzułmanów. wrogie emigrantom. święte miasto chrześcijan.potężny ośrodek kultury i sztuki. gdzie znaleźli schronienie wszyscy wyjęci spod prawa wygnańcy. A. Naród polski spoczywa już dwa dni w grobie. Ośrodek kultu bogini na Akropolu ateńskim.. a może go jeszcze przyspieszyć pielgrzymstwo polskie.miasto w Palestynie. Charakteryzuje je znaczna wielkość obszaru i intensywność zabudowy. Z bełkotliwej wypowiedzi wyłania się obraz mesjanizmu jako swoistego kompleksu narodowego. Został założony przez Romulusa. by stać się ofiarą na odkupienie narodu i pokolenia wygnańców. Tedy Pan zstcFpit aby oglqdać miasto i wieżę. Fryderyka i Marię Teresę .W ośrodku dla internowanych główny bohater wygłasza prelekcję. "Psalmy przyszłości" . 5) Sodoma i Gomora . siedmiu kapłanów. Krasiński "Przedświt". gdzie 87 . 5) Rzym . Słowacki "Kordian" Słowacki poddaje krytyce mesjanistyczny program Mickiewicza.Anhelli został wybrany przez Szamana. Rodzaju 18. Tak jak Chrystus został ukrzyżowany. * "Trzeba było śmierci naszej.) i zbudował miasto.Naród polski. by słowo Syna człowieczego. który przyjmował do miasta osadników.Placem Marsowym i pomnikiem Piotra Wielkiego symbolem tyranii (Ustęp do III cz. Mickiewicz "Księgi narodu polskiego i pielgrzymstwa polskiego" Mickiewicz przeprowadza analogię pomiędzy dziejami Chrystusa i dziejami narodu polskiego. Menelaosa. 2) Delfy miasto z centralnym miejscem świątynią Apollina. miasto króla Dawida i miejsce urodzenia Chrystusa (Łk. 2) Babilon. miasto w Mezopotamii. gdy siódmego dnia.miasto założone przez Kadmosa. która jest parodią teorii mesjanistycznych. J. 19). Jozuego (5. Początek wszelkim nieszczęściom dał Lajos.1) Pierwsza wzmianka w Biblii o mieście znajduje się w Ks. zwana trojańską. która stanowi najwar tościowszą część narodu.Duchy tworzące naród polski osiągnęły najwyższy stopień doskonałości. Wszystko. O Tebach jest mowa w: "Antygonie" i "Królu Edypie" Sofoklesa.zwany Wiecznym Miastem. J. którą w kraju darzył wielką miłością.

wychodzi z pociągu tuż przed odjazdem). . H. złudną nadzieję zrobienia uczciwej kariery i wzbogacenia się. ciasne. Ch. gdzie od razu uderza fetor jak z cmentarza. Jednocześnie metropolia. "Niedzielne popołudnie". ale i umocnienie wiary). jego żołnierzom i ludziom związanym z dworem (Petroniusz. studenci) . "Ranyjulek". "Rzuciłbym to wszystko".pan życia i śmierci (nikt nie jest pewny czy przeżyje następny dzień). błyskotliwe kariery i bankructwa oraz bezpardonową walkę o pozycję społeczną i majątek. Łazienki są najczęściej odwiedzane przez arystokrację.). Robotnicy zatrudnieni są w stalowni za marne grosze. W Europie poja wiają się takie metropolie. a w niej głównie przemysłu tkackiego. gdzie pada prośba: O. a jeszcze chętniej miasto tradycji Kraków. innych brutalnie pożera. że naturalnym środowiskiem masy ludzkiej jest wielka aglomeracja. Żydzi i Niemcy. to: dzielnice biedoty. Paryż jest podzielony na dzielnicę bogaczy (Saint Germain) i Dzielnicę Łacińską (biedota. by móc recytować na tle szalejącego żywiołu swoje nędzne wiersze. Poezja wyszła na ulicę. Często miasto było dla futurystów zarówno pociągającą przygodą (np. Masa. Peiper ogłosił w "Zwrotnicy" swój manifest pt. W tych warunkach poniekąd usprawiedliwione (?).. młode dziewczyny jako nałożnice dla samego władcy lub jego dostojników (połów pereł). miasto nie dostarczało już tych pozytywnych wrażeń: por. świat się kręci".M. w których mieszkają ludzie wynędzniali. Za życia jed nego pokolenia podwoiła się liczba mie szkańców miast. Nad wszystkitni i wszystkim dominuje wszechwładny i bezkamy Neron . gdzie obok siebie egzystują Polacy. Wielkie miasta pochłaniały nadwyżki biedoty ze wsi.I znów jest tak mi ni w pięć. żyjącej w ruderach i na śmietnikach. Wierzyńskiego "Hej.. Kolorowe wystawy. rzęsiście oświetlone pokoje). jak też wyzwaniem do niszczenia tradycji.ludzie płwają na siebie i żrą jedni drugich. ale ciemne pieczary. np.S. porównywane do szaf. mieszczaństwo. Ciepła). to: krew i pieniądze. S. Rzym Nerona to początki chrześcijaństwa (ukrywanie się. gdzie zgromadzony na Placu Zamkowym tłum jest bandą ciekawskich gapiów niezdolnych do czynu. "Paryż" przewidywał katastroficzny kres tej nowej Gomory. W. H. ze środka miasta. gdzie każde następne pokolenie korzysta z dorobku poprzedników i dokłada własne osiągnięcia. które stwarza młodym ludziom. Winicjusz). gdzie chwyta się piękne. Mieszkania są małe. prześladowa nia. Boże. toteż miejski magnes ściągał tysiące ludzi szukających szczęścia. ciemne. zrozumiałe stają się czyny amoralne (Marmieładow pije. kanapy. Często cezar urządza uczty. Żeromski "Ludzie bezdomni" Warszawa w powieści to głównie dzielnice zamieszkałe przez biedotę (Kroch malna. które zamieszkują odrębne dzielnice i bywają w określonych miejscach miasta (np. Geista). uśmiechnięci przechodnie na ulicach i dźwięki słyszanych zewsząd kolęd są zwiastunami świąt. "But w butonierce"). jak i stanowiska. w którym dobrze i dostatnio żyje się dostojnikom cezara. aby nie pamiętać. marzy. Petersburg u Dostojewskiego to ubogie dzielnice i ludzie z nizin społecznych. Londyn to miasto opanowane przez pieniądz. B. Miasto symbol rodzącego się kapitalizmu pokazane zostało naturalistycznie jako antropomorficzny twór (miasto moloch). które jak stwierdza Wokulski budowane były wg jakiegoś trudnego do odgadnięcia planu. dlatego tak łatwo lęgnie się tu wszelki występek i zbrodnia. duszne.złocony kraniec przepaści ("Wspomnienie wioski"). Petersburg. Raskolnikow zabija. Maszyna". nazywane klitkami (Raskolnikowa. Wraz z odzyskaniem niepodległości i radością z odzyskanego śmietnika (J. Jednak prawda o miastach. Filippo Marinetti wołał: Pędzą~'y samochód jest piękniejszy od Nike z Samotraki lub Muzea zburzmy. T. Wierzyńskiego "Pieśń ze środka miasta".. w jakiej żyje rzeczywistości. 88 . tęskni. Wśród polskich miast największą dynamikę wykazywała Łódź. trumien.to głównie miejsca odludne za miastem lub skomplikowana przestrzeń podziemnych przejść prowadzących do katakumb.W okresie przed świętami Bożego Narodzenia Londyn. Kryspus nazywa to miasto miejscem zbrodni i rozpusty. jak: Londyn. po prostu się ginie. Prus "Lalka" . gdzie powietrze gęste jest od pyłu tabaki. można tu kupić zarówno tytuły. w którym jeśli nie dysponuje się nicią Ariadny w postaci zamożnej protektorki. 2) Prus przedstawił Paryż jako miasto dobrobytu. procesy urbanizacyjne nasiliły się z mocą. gromadzenia i pomnażania dóbr. gdzie Biblii księga zatacza się w błocie. Świat chrześcijański . W miastach organizowali "poezokoncerty" i "futuryzowali" Warszawę. Fascynację miastem przeżywali również futuryści. którzy próbują polepszyć swój status przez małżeństwo (Dunia i Łużyn). w "Kordianie" . bladzi. Dostojewski "Zbrodnia i kara" -Petersburg w powieści to miasto mroczne. zaś w wierszu "Larwa" pokazał Londyn. F. zbaw mnie ze Swiętokrzyskiej. "Trupy z kawiorem".Warszawa jako siedziba cara jest miastem gnuśnym.1) Warszawa ukazana została jako różnorodna przestrzeń życiowa. popisem zbytku. Dla kontrastu pokazana Warszawa bogata i elegancka . zdradza. dlatego dwa najbardziej tu znane słowa. Berlin.tu mieści się pensjonat pani Vauquer. ze skomplikowaną plątaniną ulic i placów. "Aleje Ujazdowskie". "Miasto. To miasto szans rozwoju nauki (tu mieści się laboratorium prof. takim jak Rastignac i Bianchon. To nie domy. Iwaszkiewi cza "Jesień w Warszawie". gdzie się kocha. arystokracja. Sonia dostaje żółty bilet. narażeni na wyziewy topionych metali i dym (Wiktor). Ogród Botaniczny. chyba ie wkradnie się tam jakiś zakochany kupiec). sugerując. W przekroju socjologicznym to warstwy: biedota. ni w dziewięć". dotychczas nie notowaną w dziejach. Tu niczego się bezmyślnie nie trwoni. awansuje. bogato zaopatrzone sklepy. z potopu kamieni (. bankrutuje. W połowie XIX w. Znane są nocne wycieczki Nerona z żołnierzami do ubogich dzielnic. a pracownice mają cery trupie i czerwone jak u Parek oczy. W rynsztokach na podwórkach bawią się dzieci. gdy zaczęło się zmierzchać. Dickens "Kolęda prozą. schorowani. Paryż. prowokowania (np. Podobnie Słowacki: w wierszu pt. z szarości życia i monotonii. zmienia się nie do poznania. załatwia interesy. Balzac "Ojciec Goriot" Paryż jest miastem. które są świadectwem rozpusty. Rzecki jako urodzony warszawianin nie potrafi żyć bez swego miasta (zdecydowany na wyjazd. Jest miastem-labiryntem. którym Neron sprawił sobie przyjemność. Młodożeńca "Moskwa"). nowym Babilonem. Jasieńskiego "Rzygające posągi". dla którego wybiła godzina sądu i gniewu. Ich żony pracują w fabryce tytoniu. zwyrodnieniem spowodow~ym nudą. aby utrzymać rodzinę. Na warszawskiej ulicy skamandryci znajdowali tematy do swoich utworów: Tuwima "Colloquium niedzielne na ulicy". zazwyczaj szare i brzydkie miasto. Tak można traktować pożar miasta. oferowały nowe miejsca pracy i szanse na awans. dużych pieniędzy lub dobrego nazwiska. czyli opowieść wigilijna o Duchu" . Marmieładowych). nory. robiąc przy tym interesy korzystne dla kraju (Spółka do Handlu z Cesarstwem).dom doktora Czernisza (dywany. Reymont wydobywa zjawiska typowe dla rodzącego się wielkiego ośrodka przemysłowego: kontrastowość życia. Norwid mówił o mieście: miasto . gdzie wiele osób spróbuje się "wywm dować" (Wokulski). Sienkiewicz "Quo vadis"- Rzym za panowania Nerona jest miastem. a także rywalizację między Polakami i Żydami. bo nie ma pieniędzy). Twórcy Skamandra uczynili miasto bohaterem lirycznym swoich wierszy lub tłem wielu zdarzeń. Kaden-Bandrowski) w krajobrazie miasta główną rolę zaczęły grać kabarety i kawiarnie. Reymont "Ziemia obiecana" Jest obrazem ekspansywnie rozwijają cej się Łodzi. "Do krytyków". Warszawa jest miastem. W drugim dziesięcioleciu. Łódź dla jednych jest szansą (ziemią obiecaną).

Broniewski "Ulica Miła" Międzywojenna Warszawa. na czwartym poszukiwanie pracy).Wierszapel z 1940 r. Punktem centralnym miasta jest Łuk Trium falny (tu symbol ironiczny wobec narastającego faszyzmu). gaje.. Takie miasto budzi zaufanie. Szczególnie dzielnica żydowska sugeruje mu rozmijanie się marzeń ojca z zastaną rzeczywistością. która przynosi zyski kapitalistom: tuczą się Łodzią tłuste Scheiblery.. zamożne mieszczaństwo reprezentuje Cecylia Kolichowska. ale kiedy już się tam znajdzie.) stacje ruszyły z miejsca (. chudzi. dymią kominy. groźne. np. dzielnica ubogich. bezludne tramwajów przystanki.. Do czego doprowadzili. ogromną rolę w życiu odgrywają pieniądze. napęczniałe bólem i troską . który otworzy mu drogę do wolności i da przykład innym miastom. Nałkowska "Granica" Miejscem akcji powieści jest w większości prowincjonalne miasto bez nazwy. Serbinów będzie jawił jej sięjako niemal arkadia.). Miasto przedstawia obraz jak po apokalipsie (smutne ruin zwaliska. Stara część miasta ma swój rytm życia i swój klimat (trochę senny.cicha (staną warsztaty). ośrodka przemysłu tkackiego. na poddaszu dziewczyna dziecko dwudniowe zabiła. Ulica Świętojerska. pełne mitingów politycznych i brutalnych samosądów. szare. i takim miejscom.. wykrzyknik ulicy. mieszkanie Łucji. kusi. odbudowanym domu. Remarque "Łuk Triumfalny" -Bohaterem powieścijest Paryż w przededniu II wojny światowej. "Ulica" (ulica . komornik. służą do krótkotrwałego użyt ku. ofiary strajków. mnożą się gwałty i rzezie (spalenie meczetów z kobietami i dziećmi). kloaki. pokazane w momencie ekspansywnie wkraczającego kapitalizmu. więc poeta najchętniej opiewałby festyny. w którym z niezwykłą siłą kwitn ie nocne życie (kawiarnie. knajpy.. Nie można żyć bez uśmiechu.Obraz międzywojennego miasta (także stolicy). Wszystko tu jest tandetne. okreś lane przez ostre kontrasty społeczne. Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" . Poeta wyraża nadzieję. Wszystko jest tu smutne. Dwurzctd bloków. domów po dachy przybrało. to np. a obok luksusowe domy z ogrodami takimi. to nędzarze-łachmaniarze: obdarci.fluid grzechu). gdzie opuszczeni ocierają się jak żwir. w wier szu "Dachy" pokazał miasto jako żywy patos konstrukcji. Ulica Krokodyli.Jest to Moskwa porewolucyjna. Miasto stanie się symbolem nie pokornie znoszonego wyzysku. gdzie mogłaby zrealizować wszystkie swoje życiowe aspiracje. Miła. dziewiętnastowieczne kupiectwo (sklepy cynamonowe) przegrywa z drapieżnym. hałaśliwe. odwołuję alarm dla miasta Warszawy). Miłosz "W Warszawie" . Jest to dzielnica wybrakowanych artykułów i zepsucia (unosi się rozwiązły. Staff "Pierwsza przechadzka" Utwór napisany po wrześniu 1939 r.dwa prostokctty z cegły na prostokctcie z betonu.to rzucające się w oczy śmietniki. "Kwiat ulicy". Dąbrowska "Noce i dnie" Barbara Niechcicowa widzi miasto jako miejsce. prowincjonalne miasteczko na Ukrainie. Nalewki . Jednak jego moralnym obowiązkiem jest dawać świadectwo takim faktom. W. gdy nawet Szatan (Woland) czuje się w obowiązku interweniować. naprawa parasoli). pracują (klinika lalek. W. które brzmią tu ironicznie. bo grozi swoim tandetnym stylem reszcie miasta. barykady). przeżywają swoje duże i małe dramaty (na trzecim piętrze rewizja. brzydkie.H. złe. produkcja masowa. marzą (chciał zostać aktorem). Schulz "Sklepy cynamonowe" Pierwowzorem miasta opisanego w utworze był rodzinny Drohobycz. zniszczone. rudery. możliwość luksusowego życia.robotnicy). przeżytym w Warszawie. Jak refren powtarzają się słowa: ulica Miła. tę wiarę symbolizuje myśl o wspólnym. Franciszkańska.. którzy żyją tu bez żadnych praw. Hymn pionu). przędzalnie. Od czasów Balzaca niewiele się zmieniło: duże rozwarstwienie (życie biedoty. brzydkie. znane ulice są morzem gruzów (Nowy Świat. Jak co rano miasto się budzi na dźwięk syren. ogrody. kochają. trwa ciężka praca robotników. Auden "Stolica" . nie dokończone). rudery. będą ce wyrazem gloryfikacji miasta. które z daleka wysyła met ropolia: tam nęcąc zakazanym owocem jak przewrotny wujaszek noc po nocy wabisz wiejskie dzieci. Inny jest obraz tego samego miasta. domy publiczne). A. E.bez perspektyw. napisany po bombardowaniu Warszawy we wrześniu 1939 r. Tu przestrzeń została pokazana labiryntowo. rozmachem. Świętokrzyska. domagającego się od wierszy matematycznie ścisłej konstrukcji (na wzór architektonicznie zaplanowanych budowli). doszczętnie 89 . to widać. papierowe. np. Miasto przypomina biblijny obraz Apokalipsy.1) Baku . Cz. ale gniewna (pójdzie Piotrkowską tłum . Każdy przejaw niezadowolenia i protestu jest krwawo tłumiony (na ulicach końskie kopyta). wystawy puste i zamknięte sklepy).rodzina Zenona Ziembiewicza. a wiatr od Wisły rozwiewa czerwony pył rumowiska. Niecała). jak zrozpaczona Antygona (symbol cierpienia) poszukująca swojego brata. kalekie. Miła ulica. jak Warszawa. rozłupany powietrzem. zaś w wier szu "Na kołach" stwierdzał: miasto kołami woła (. Stolica zniszczona jest seriami bomb (zburzone kościoły. M. W mieście pojawia się zupełnie nowy problem . ale buntu. "Miasto". Jednak i na tych ruinach pojawiają się oznaki życia (nędzna kobieta u bramy wyłomu sprzedaje chude. M. Przyboś. obskurne. Broniewski "Łódź" . Wykonawcą postulatów Peipera i jego uczniem był J.). 2) Warszawa rozczarowuje Cezarego. Miłosz "Miasto" . umierają (pod trzynastym powiesił się fryTjer). Tradycyjne. na pierwsZympiętrze-plajta. B. gdzie katedra świętego Jana leży w gruzach.Na końcu wiersza pojawia się twier dzenie: zostawcie poetom chwilę radości. rządzące się prawem ulicy. Dopiero będąc w mieście można ocenić złudność i fałszywość tych sygnałów. strajki. Marzy o przeprowadzce do Kalińca. Poetycki obraz miasta. Żeromski "Przedwiośnie" . W życiu miasta można dostrzec typowe zjawiska politycznospołeczne tego okresu: kryzys.A. Cz. przygody. na rogu cZłowiek roz~wia z człowiekiem.uchodźcy z różnych państw Europy.miasto opanowane wrzeniem rewolucyjnym. Warstwy najuboższe. a więc byle jaka (szare. gdzie: w suterenie pogrzeb. również zafascynowany urbanizacją. żyjącą wytwornie grupę rządzącą . oferującą bogactwa. Słonimski "Alarm" . rynsztoki. zgarbieni. kogut zapiał krzykliwie). W tej dzielnicy Warszawy też żyją ludzie. L. bezrobocie (zamknięcie huty Hettnera). to czyste szaleństwo. blade obwarzanki. S. tandetnym i wulgarnym handlem uprawianym na Ulicy Krokodyli. "Rano". że pewnego dnia inna zbudzi się Łódź . Jest to Paryż. bo tam nie czuła się tak samotna. puste ulice. Janek i jego matka. bezpieczne przystanie dla emigrantów. przy czym raj ten mieli stworzyć ludzie. Sam pisał wiersze. żyjącego od jednego alarmu do drugiego (ogłaszam ałarm dła miasta Warszawy. gdzie miał zapanować raj na ziemi. ludZie jak papierowe kołnierzyki. W wierszu "Gmachy" pisał: poeta. W Baku brakuje żywności. techniką. ogrody zmienione w cmentarZe). Wobec tych faktów poeta musi wystąpić w roli płaczki żałobnej. czego symbolem jest kamienića Kolichowskiej. które nazwane zostało dzielnicą rozkoszy. czarem zakazanego owocu i napawa lękiem. Patrz: Rosja.. Ludzie tu mieszkający. jest ziemią obiecaną. jak Duranta lub bal u Monfortów towarzyskie wydarzenie w Paryżu). Gęsia. koślawi.stąd pochodził rygorystyczny racjonalizm Peipera.Obraz robot niczej Łodzi. ruszają warsztaty. oglądanego już od wewnątrz: w nie oświetlonych uliczkach skrywasz horror (.M. Z.Wiersz jest hołdem dla Warszawy walczącej (heł my. rajem dla uchodźców i ludzi z prowincji. który spodziewał się zobaczyć śnione przez ojca "szklane domy". leniwie prowincjonalny). bo zginie wasZ świat. "bolesnej" (na klamce ślad ręki przepadłego bez wieści bohatera). to nachalny amerykanizm. niechlujni. Miasto podniesie się po ciosie. dobrze urządzoną. W. rodzina Gołąbskich. Jednocześnie pociąga ofertą jakiejś grzesznej i łatwej przygody.

Andrzejewski "Popiół i diament" . Stroop wspomina. Jest miastem. jak też upić się czy przeżyć (za niewielkie pieniądze) przygodę miłosną z nastoletnią Sunny. który pożera. stacji. Bratny "Kolumbowie. Hłas~o "Ósmy dzień tygodnia" . następną pan de Saxe. "Wenecja Północy" . w nim zaś centralnym miejscem jest dom Buendiów. Miasto się nie poddaje. tu można spotkać zakonnice i porozmawiać z nimi szczerze. a i tak trzeba brać sublokatorów (rodzina Agnieszki) i nie ma miejsca na prawdziwe uczucia. Oran przedstawiony jest jako miasto jedno z wielu. Wszystkie robotnicze dzielnice Warszawy wyglądają tak samo. Agnieszka z Piotrem wędrują przez ulicę Brzeską w piętnasty dzień miesiąca. który nie był z miastem związany. Kariery usiłują zrobić tacy ludzie. Arras zostało dotknięte klęską zarazy i głodu. jeśli go ona satysfakcjonuje. na innych odreagowują własne niepowodzenia i kłopoty. gdzie istnieje jakby odwzorowane. Salinger "Buszujący w zbożu" -Nowy Jorkjest miastem. gdzie nie ma mieszkań (Piotr) lub są one nieludzko ciasne. trawi i wydala.W czasie okupacji Warszawa żyje własnym życiem: mieszkańcy organizują szmugiel żywności. Są więc tacy. W Ostrowcu panuje wciąż kompletny chaos. kosmetyków.Drezno i jego losy tuż przed zakończeniem działań wojennych. urządza akcje. barykadach. Garcia Marquez "Sto lat samotności" . Miasto szczerzy kły. W mieście jeszcze stacjonują żołnierze radzieccy (pokazani przyjaźnie. K. Miasto. więc na jego przykładzie widać. Jeśli się ma pieniądze. Getto jest swoistym oblężonym miastem. polisy. nawet taki zbuntowany nastolatek jak Holden. Gdy Eddie zbuntuje się przeciw temu pustemu stylowi życia. kampania bananowa). Holden twierdzi: W Nowym Jorku pieniądz jest jedynym prZekonującym argumentem. Podobnie jak rodzina Buendiów. A. że Izolda mieszka w burdelu. gdzie nie ma już miejsca na kulturę Indian. którzy od razu przystępują do walki (Rieux. Warszawa nazwana została: najpiękniejszym z urojonych miast i najsmutniejszym z prawdziwych. tak też Macondo pełni tu funkcję archetypiczną. przybył z zewnątrz) oraz ci.Oran to miasto w sytuacji ekstremalnej: od pojedyn czych nieżywych szczurów. Tu człowiek czuje się bezpieczny. Miasto zostało pokazane jako olbrzymi organizm. Argentyniątko. jest to zamerykanizowany moloch z krzykliwymi reklamami (Z coca-cołg wszystko idzie lepie~~ benzyny. jeśli się ma pieniądze i podchodzi do rzeczywistości konsumpcyjnie. Vonnegut "Rzeźnia numer pięć" . G. w kilka lat później rozpoczęły się okrutne prześladowania Żydów. Po bombardowaniu obraz miasta przypominał krajobraz księżycowy. w którym łatwo się zagubić (pierwsze godziny pobytu Kwiatu Irupe w Buenos Aires). Rocznik dwudziesty" . giną ludzie. a Tristan pije z sutenerami na rogu (. wtopiony w masę. którzy muszą przejść metamorfozę (np. Do miasta wracają jego mieszkańcy (Antoni Kossecki) obciążeni wojenną (obozową) przeszłością. J. żeby cię lepiej Zjeść. Indywidualność odzyskuje dopiero w domu. czasy niepokoju. Drewnowski. a wszelki postęp nieuchronnie prowadzi do wypełniania się tych "stu lat" przewidzianych dla ludzi i miasta. dla których zadżumione miasto jest schronieniem (Cottard). Przestrzeń miasta podzielona na aryjską i żydowską występuje też w: H. Grandt). pokazane jako funkcjonujące na trzech poziomach: ruin.Eddie Anderson jest mieszkańcem Los Angeles. pod asfaltem. zobaczy. których obarczono winą za wywołanie zarazy. mosty w dymach). E. Miasto uległo psychozie nienawiści. wulgarni. Jako miasto-mit ściąga setki ludzi ze wsi.D. bo je zabija wulgarna. W Los Angeles żyje się dobrze. inni leżą na trawie pod murem.Losy miasta przedstawione od jego założenia (osady) poprzez rozkwit (kampania bananowa). Pierwszą ofiarą padł Żyd Celus. W swoisty rytm życia Macondo wiele zamieszania wprowadza zawsze wszystko. martwe drzwi. podziemne miasto (łącznie z oznaczeniem skrzyżowań ulic). z których trudno wyjść). Miasto-moloch. Eddie to syn greckiego emigranta. ttoczc! się w trantwajach. W mieście człowiek jest anonimo wy. gdzie rzeki s~. szukających tu szansy zrobienia kariery (np. prymitywna rzeczywistość. Moczarski "Rozmowy z katem" . A. co pochodzi z zewnątrz (Cyganie. w czasie godziny policyjnej można przenocować u znajomych. powstają nielegalne organizacje paramilitarne (Jurek Szretter). grajek gra. toteż w 90 . większe niż Hiroszimy.Bohaterem jest Buenos Aires (dobre powietrze .Miejscem akcji w pierwszych dniach po wyzwoleniu jest Ostrowiec. brutalnego załatwiania własnych porachunków.. mówię bez żartów. ścisłe grono przyjaciół (kolejne układy. istnieją mieszkania kontaktowe i mieszkania rezerwowe dla "spalonych". M. Młodzież należy do podziemnych organizacji bojowych. zmartwychwstałej: słuchaj! Jest w tym dziw nad dziwy. Czasy dla miasta takie. wojny. R. brudna. który stanął w jego obronie. Kieffer "Żeby cię lepiej zjeść" . są kontakty). Miasto jest swoistym axis mundi (położenie izolujące je od reszty świata). a więc typowe. bo anonimowy w masie. zewnętrzność jest najczęściej elementem destrukcyjnym. Kwiat Irupe). że Niemcy bardzo obawiali się pomocy Polaków dla walczącego getta. w gronie przyjaciół i w pracy. że należy jeszcze bardziej "rozhuśtać" nastroje.Brzydka. E. sieci hoteli. są zaczepni. Szczypiorski "Msza za miasto Arras" . Biskup Arras. gdy tak fatalne zniszczenie miasta (porównanie z biblijną Sodomą i Gomorą). zdominowaną przez ekspansywne reklamy.W 1458 r. gdzie każdy. rebelii aż do upadku Macondo. sieci barów szybkiej obsługi.. praca. wzlatują w niebo gołębie. prowincjonalne miasto. jak można tu zrealizować amerykański mit człowieka sukcesu. by miasto mogło przejść przez oczyszczający ogień stosów i bratobójczych walk. tandetna Warszawa lat pięćdziesiątych. dzień wypłaty: pijani mężczyźni stoją w bramach. gdzie widać tylko beton. poprzez zamknięcie miasta. Albert uznał. Kazan "Układ" . Ludzie piją (brat Agnieszki). z list skazanych można ludzi wykupić (są stawki. A. tacy. J. przeciętne. Białoszewski "Pamiętnik z powstania warszawskiego" Miasto systematycznie niszczone lawiną bomb i pocisków. ale w sposób cudowny odradzającej się.Piękne miasto. jak bardzo jest wrośnięty w miasto: konta. kupują tandetne meble w domach towarowych na raty. apogeum choroby aż do wygaśnięcia zarazy i otwarcia bram miasta.nazwa brzmi ironicznie). aby zapomnieć o braku możliwości.zniszczonej (puste okna. raczej brzydkie. przed łapankami ostrzegają przechodnie. Szczypiorski "Początek". M. chłepcą swoje zupki w barach. Rambert. Pokazani są ludzie walczący w czasie powstania warszawskiego z determinacją na ulicach. Tu miasto jest pod każdym względem typową amerykańską aglomeracją. papierosów. jak Święcki. zwiastujących epidemię. piją wódkę z butelek. to można w mieście buszować jak w Zbożu. na którego przykładzie pisarz ukazuje typowe problemy miast polskich po odzyskaniu niepodległości: społeczność miasta jest mocno podzielona. Camus "Dżuma" . może się spokojnie ukryć. Nie ma przyszłości dla miasta i jego mieszkańców. piwnic i kanałów. przy czym najgłębszy podział przebiega wzdłuż linii poglądów politycznych. wojen. aluminium i szkło. K. w tle). dom. Tu epidemia jako synonim zła jest pretekstem do przedstawiania różnych postaw ludzi w sytuacji szczególnej zagrożenia życia. że miasto żyje. a motorniczy zwalniają bieg tramwajów. Miejsce wrogie człowiekowi i obce. Andrzejewski "Wielki tydzień". Tarrou. J. Krall "Zdążyć przed Panem Bogiem". Rebeka.) Ludzie Zrywają się rano. ludzie na szczęście wieszają nad drzwiami podkowę. gdy trzeba zdobyć lub utrzymać jeden dom lub choćby jedno piętro. nie było niczym uzasadnione. działa mały sabotaż. restauracji i tanich knajp. ale jest to mit fałszywy. gdzie ma wytwomy dom z pięknym trawnikiem i basenem. labirynt ulic.W obrazie Warszawy wyraźnie widać podział na część aryjską i żydowską.

wielkiego chorctgiewnego. przegapili moment koronacji. mnożą się porachunki wewnętrzne. cały świat mu współ czuje. Ze zdziwieniem dowiaduje się. ale jeszcze piękniej. że zniewolone miasto nie nadaje się do życia. Z. * "Jedyne lekarstwo dla znużonego iyciem w gromadzie: życie w wielkim mieście. że przyglądając się garbusiowi. Dulska. gdy miasto może być z niego dumne". trawi i wydala". boryka się z tym problemem. Szwedzi. (C.złocony kraniec przepaści". Masa. Jego przeciwieństwem są artyści. mądra kobieta zdolna jest doprowadzić do jego upadku. toteż w tej ojczyźnie wolności i sukcesu zostaną oni brutalnie spacyfikowani (Antygona powiesi się na bramie parku). Mieszczanie bezmyślnie naśladują styl życia arystokracji. Mieszczaństwo angielskie osiągnęło wysoki statusjuż w XVII w. Cocteau) * "To piękne. Działania władz miasta polegają na zaostrzaniu kolejnych restrykcji wobec homlesów. nie chodzi także o wymienienie z nazwy wroga (Goci. którym było obite podium. wymię krowy i piękno tkaniny? Gdy się płonęło dzień i noc w rozpaczy i najwyższej trwodZe! Tak oto prowadZę to miasto ku prawdziwej wolności. Poprzez losy bohaterów (Sabina opuszcza Pragę i wiedzie żywot wiecznej podróżniczki.W czasie wojny polsko-szwedzkiej postawa mieszczan zasadniczo różni się od postawy drobnej szlachty. doktor Tomasz). których dotknęło nieszczęście. Słowacki "Kordian" Zgromadzeni na Placu Zamkowym mieszczanie warszawscy nie zdają sobie sprawy z tego. Tatarzy. W. fechtunku i wymowy. trwają rozmowy o zawieszeniu broni itd. Kiedy można ocenić odzież. któ rzy zbierają grosz do grosza. podobnie jak arystokracja. Grześczak) Mieszczaństwo Mieszczaństwo-Mieszkańcy miast bez rodowodu szlacheckiego. że odmawia ręki córki chłopcu.brało udział w walkach niepodległościowych. chce stać się równy urodzonej szlachcie. gdy człowiek może być dumny ze swojego miasta.. J.więcej usłyszeć". Brandys) * "Buenos Aires . Albert: trZeba to miasto wysmagać do krwi (. którzy przeżywają dramatyczne chwile. Maszyna". (A. (przysłowie żydowskie) * "Miasto. zawsze samotni. Camus) * "Różnica między dużym a małym miastem polega na tym. praskiej wiosny . ale człowiek przeżywający poważne dylematy (Por. Szekspir-Wjego dramatach mieszczanie pojawiają się najczęściej jako postacie drugoplanowe (np. (T. są jak nowotwór narosły na jego pulsującym życiem ciele. skłonni są posądzać go o jakieś nieczyste interesy. pana swego. Miasto nic z nich nie ma. Boją się ryzyka i działalność Wokulskiego uważają za szaleństwo i zbędny hazard. wzbogacony mieszczanin. Balzac "Ojciec Goriot" Mieszczaństwo francuskie jest wewnętrznie zróżnicowane. A ci. zza morza ślą worki mąki i słowa otuchy. Z równie uniżoną służalczością witają każdego zwycięzcę. jak większość amerykańs kich miast. Oblężone miasto staje się na chwilę (czasem dłuższą) swoistym negatywnym axis mundi. Prześladowani są głównie intelektualiści (wyrzucanie z pracy. drobnymi ciułaczami. pozbawianie prawa wykonywania zawodu. Po powstaniu styczniowym wszystko się skończyło.rosyjskie czołgi na ulicach miasta. Dla nich jest to po prostu wielkie widowisko i są niepocieszeni. Herbert "Raport z oblężonego miasta" .nie chodzi przecież o konkretne miasto. W okresie moderni~mu mieszczaństwo zaczęto kojarzyć z ograniczeniem horyzontów i dorobkiewiczostwem. Tchórzliwi mieszczanie unikają walki. K. (A. który ją z wzajemnością kocha. że całe życie mówił prozą. (E. To jedyna pustynia. Widząc.S. których skutki okazują się czasem tragiczne. Lincoln) * Mądry mężczyzna potrafi zbudować miasto. Coraz wyraźniejsze są wśród mieszczan nastroje antysemickie. Oblężone miasto zawsze podlega takim samym prawom. Zapolska "Moralność pani Dulskiej" Mieszczaństwo reprezentuje moralność opartą na zakłamaniu i obłudzie. Niekiedy jednak stają się siłą sprawczą przedstawianych wydarzeń. "Dzika kaczka". jak np. Kieffer) * "Miasto .. nie ma żadnych potrzeb wyż szego rzędu. Zamienić w siedlisko bestii. aresztowania. jako 91 . naprawdę są. ateńscy rzemieślnicy w "Snie nocy letniej". w której car koronowany jest na króla polskiego. (M. walki.Nędzny filistrów naród jedynie pasie brzuchy.Pan Jourdin. hufce Cesarza). Przerwa-Tetmajer "Evviva 1'arte" . ale istotą pośrednią między chłopem-nieczłowiekiem a szlachcicem-człowiekiem.jakrośniejego majątek. Oświecenie Bohater mieszczański awansuje do rangi głównej postaci wielu utworów. by zdobyć jak największy kawał czerwonego sukna.). gdzie na ławkach żyją homlesi (bezdomni). mieszkańcy Wiednia w "Miarka za miarkę"). brakiem jakichkolwiek potrzeb intelektualnych czy artystycznych. Przyjmuje nauczycieli tańca. Naiwny. Goethe "Cierpienia młodego Wertera"). że w dużym mieście można więcej zobaczyć.). Kundera "Nieznośna lekkość bytu" . Dopuszczalne jest wszystko.Miejscem akcji jest w znacznej mierze Praga przełomu lat sześćdziesiątych i siedemdziesiątych. M. Po uroczystości rzucają się.Bohaterami swoich dramatów czyni przede wszystkim mieszczan ("Nora". (J. by odsłoniło prawdziwe oblicze człowieka (.mieście codziennie płoną stosy. To po prostu ludzie. Mieszczanie stali się dorobkiewiczami. Norwid) * "Umieram. "Wróg ludu"). daje się łatwo oszukiwać różnym naciągaczom.jak bohaterki "Wesołych kumoszek z Windsoru". Prus "Lalka" . H.. które zjada. H. J. G. Polskie mieszczaństwo nabrało znaczenia dopiero w XIX wieku i w przeciwieństwie do innych krajów Europy jego rola kulturotwórcza była niewielka. Podstawowym kryterium oceny człowiekajest w tej warstwie społecznej posiadany majątek.Mieszczanie krakowscy dopuścili się czynu strasznego i sprowa dzającego na nich hańbę . niechętnie wspierają wojska. Ogromnym wstrząsem dla miasta są wydarzenia tzw.. "Wiersz o zabiciu Andrzeja Tęczyńskiego" .: ' Mieszczanin w Rzeczpospolitej nie jest w pełni człowiekiem. co się dzieje i n ie dostrzegają tragizmu chwili. ale ich status społeczny nie jest istotny.W. H.Mieszczaństwo polskie ma w swoich dziejach okres heroiczny . bo ten nie jest szlachcicem.. Jezierski "Katechizm o tajemnicach rządu polskiego. już nie jako parweniusz nieudolnie naśladujący sposób bycia szlachty. muszą dokonywać wyborów. jaka jest dziś dostępna". którzy żyją swoją sztuką i dla swojej sztuki. a w małym ..Tu miasto zostało sprowadzone do Tompkins Square Garden. oblężenie przebiega podobnie: brakuje żywności. Rozbudowany aparat policji skutecznie utrzymuje społeczeń stwo w granicach pseudowolności. Panował też niegdyś w tej warstwie duch tolerancji. byle się o tym nie dowiedzieli ludzie. J.Poeta przedstawia obraz anonimowego miasta w sytuacji zagrożenia: oblężenie trwa wrogowie musZą się Zmieniać nic ich nie łącry poza pragnieniem naszej zagłady . francuskie w wieku XVIII za sprawą rewolucji burżuazyjnej. Tomasz i Teresa osiadają na zapadłej wsi) Kundera sugeruje. F. Molier "Mieszczanin szlachcicem" .miasto. Nowy Jork. W różnych krajach rozwój mieszczaństwa zależnie od warunków politycznych i gospodarczych przebiegał w inny sposób. Peiper) * "Miasto niepokonane" (K. Głowacki "Antygona w Nowym Jorku" . któremu odebrano rzeki powietrza. Ibsen . W swojej głupocie i chęci naśladowania szlachty posuwa się do tego. (przysłowie chińskie) * Każde miasto ma swojego głupca. jeziora powietrza". Sienkiewicz "Potop" .zabili Andrzeja Tęczyńskiego. ale czynią to w sposób tandetny. Wszędzie czuje się czujne oko Wielkiego Brata. B. jakby to nazwał Orwell.K.

nieugiętość charakteru. że Julka wywołała skandal swoim rysunkiem przedstawiającym akt męski. który ma złamać jej buntowniczą naturę. że nieprzyjaciel został pokonany.dziady. gdzie ani prawa ważc~ ani sprawiedliwość ma miejsca. Tuwim "Quatorze Juillet" Starszy cechu rzeźników. Kochanowski "Pieśni" (pieśń V. Hetman Chodkiewicz w swojej przemowie świadomie prezentuje Tatarów jako niegroźnych przeciwników (mało co tam wojennych . To jest coś. że Mania odziedziczyła po swoim kochanku olbrzymi majątek. J. którzy ojczyznę opuszczają w potrzebie. Francję. co stużą ojczyźnie. J. Dlatego też Roland (wzór rycerza) umierając. Jej wścibstwo jest tak wielkie. Zapolska "Sezonowa miłość" 1) Tuśka Żebrowska przyjeżdża do Zakopanego z córką na wiledżiaturę. Tyrteusza. J. zostaje zmuszona przez rodzinę do małżeństwa z człowiekiem. tam gdzie występują w kolektywie. gdzie pchnie. Kisielewski) * "Mieszczanie. Ku pożytku dobra spólnego można służyć. Potocki "Pospolite ruszenie" patrz: naprawa państwa. wykorzystując inne talenty. Jak groźne ostrzeżenie grzmią słowa posła Ulissesa: O nierz4dne królestwo i zg~nienie bliskie. Kisielewski "W sieci" . Teraz potępienie przez szacowną rodzinę osiąga swoje apogeum i Mania zostaje ponownie wyklęta. II "O spustoszeniu Podola") Nawiązując do najechania i splądrowania Podola przez Turków w 1575 r. Dla mieszczańskich rodziców nieistotne są uczucia dziewczyny. Radosne powitanie lekkomyślnej siostry zostaje jednak zakłócone wiadomością.w Tomaszu a Kempis dawnych gachów chowa listy. nie boi się ludzkiej zawiści i tylko taka jest przez Boga nagradzana. ojczyźnie i Bogu. Skrępowana mieszczańskimi zasadami.Szalona Julka. nie potrafi dostrzec ani piękna gór. Kochanowski "Odprawa posłów greckich" . że nie cofa się nawet przed czytaniem cudzej korespondencji.). Wkłada plastykowy kołnierzyk i mankiety.. Ich życiejest przerażająco ubogie. nazywał tchórzami i niegodnymi synami. nul. a potem zasypiają z mordq na piersi w strasznych mieszkaniach strasZni mieszczanie. Musil) Miłość do ojczyzny Miłość do ojczyzny . Pojawia się nawet opinia. wzywa do opamiętania się póki jeszcze pora. dziewczyna obdarzona niezwykłym talentem malarskim i odrzucająca sztywne reguły mieszczańskiego życia. że Oleś może pożyczyć pieniądze ojcu Julki i to. Zeleński-Boy "Litania do P. A. T. Potocki "Transakcja wojny chocimskiej" . Wiedzę o rzeczywistości czerpią z gazet. więc i tak trzeba Bogu dziękować. (J. prowadzeniu domu i upodobaniach swojego męża.Jest to opowieść o przygotowaniach do bitwy z wojskami turecko-tatarskimi pod Chocimiem w 1621 r. Turczyn tylko dzwoni (. a rusza się". Nie potrafią dostrzec urody świata. pamięta. Perzyński "Lekkomyślna siostra" .T. zapracowanych. Główną metodą uśrednienia jego upodobań. Zalecał walkę do końca: niech każdy wytrwa w rozkroku stojąc.A.Typowa mieszczańska rodzina z oburzeniem przyjmuje wiadomość. I. przygoda z zafascynowanym jego urodą Lino). a obie nogi niech oprze o ziemię mocno i zęby zaciśnie. Twierdzi: pozno puklerza przebici macają. cuchnący naftaliną frak i czuje się spadkobiercą wielltiej rewolucyjnej tradycji. ks.jak Homer . że powróciła z zagranicy Mania. Tyrtajos (Tyrteusz) "Rzecz to piękna" . Kochanowski apeluje do uczuć patńotycznych szlachty. co nie jest. Liczy się tylko to. ajednocześnie z wypiekami na twarzy opowiada Tuśce pikantne plotki o prowadzeniu się ludzi teatru. Natychmiast zostają jej przeba czone wszystkie grzechy. w obronie której oddał życie. gdy Spartanie w czasie drugiej wojny meseńskiej zabiegali u Ateńczyków o pomoc wojskową. o których nie ma w ogóle pojęcia. Gorszy się trybem życia aktorów. W dzieciństwie i młodości stwierdził on. J.zdaniem Zapolskiej cechy: skąpstwo.przedstawicielka tej warstwy społecznej. a nie . bo widzą go oddzielnie. Jest podporą starobabokracji. bezpiecznego zagubienia w przeciętności było mieszczańskie małżeństwo z Giulią.Ze względu na swoją treść i ładunek emocji utwór stał 92 . że często jego reakcje i zachowania są inne niż jego rówieśników (zabijanie kotów. dar pięknej wymowy. tam rana. gdy krocząc w pierwszym szeregu. idzie na uroczystość z okazji rocznicy rewolucji francuskiej. W postaci Rolanda realizował się ideał wierności władcy. Od jego imienia utworzono pojęcie tyrteizmu (poezji tyrtejskiej). kobiet i dzieci oraz ojczyzny jako upersonifikowanej matki (matka utrapiona pod wasze się z tym wszystkim dziś kryje ramiona). II "O dobrej sławie") Miłość ojczyzny nie sprowadza się tylko do gotowości do walki w jej obronie. jej aż do bólu mieszczańska rodzina z całym schematyzmem życia. lekkomyślna siostra. Ocenia ludzi według ich zasobów finansowych.. Nastawienie krewnych jednak zmienia się. postanowił więc za wszelką cenę się nie wyróżniać. patńotyzm. łbem o nocniki chtodne trqcając.w imię cnót rycer skich. obłudę. podporządkowanie życia gromadzeniu pieniędzy. Kochanowski "Pieśni" (pieśń XII. przekupstwo (Iketaon). posłali im kulawego nauczyciela. co w pojedynkę jest zabronione". Odwołuje się do sarmackiego obowiązku obrony wiary. nieudolność i chwiejność władcy (Pńam). Krasicki "Hymn do miłości ojczyzny" . nasz gdzie tnie.W strasznych mieszkaniach strasznie mieszkają straszni mieszczanie. inteligencję.Mitologiczny kostium został tu wykorzystany do przedstawienia sytuacji Polski.On pierwszy wezwał do obrony ojczyzny w imię miłości do niej i obowiązku obywatelskiego. Moravia "Konformista" Bardzo smutne i samotne dzieciństwo (patrz: dzieciństwo) Marcella ukształtowało go jako życiowego konformistę. siłę mięśni. które traktująjak lekkostrawną papkę. II "O cnocie") Prawdziwa cnota miłości ojczyzny odznacza się bezin teresownością. ks. Potrafi rozmawiać jedynie o służbie. (R. 2) Pani Warchlakowskajest przykładem typowej mieszczki.. Łączy się ona jednocześnie z obroną ziem swego seniora przed niewiernymi. W. i o samej bitwie. W jego poglądach panuje przeogromny chaos -wszyscy święci sąsiadują z Korfantym i rewolucją. J. w które Bóg wyposażył człowieka. elegijnego poetę. matrony krakowskiej" Tytułowa matrona krakowska jest uosobieniem obłudy i zakłamania . ginie cz~owiek odważny walcząc w obronie ojczyzny. ks. skupia w sobie typowe jej . żeby wspomnieć jeszcze słodką. bowiem droga do nieba stoi otworem dla tych. pozwalają sobie na wszystko. opuszczając tak fajtłapowatego i niezaradnego życiowo męża. świętych. która przed laty opuściła męża i dziecko dla starego kochanka. Odwołania do szczyt nej i chwalebnej tradycji sarmackiej służą obudzeniu w Polakach ducha walki. że zrzekła się ona spadku i wróciła praktycznie bez grosza. że płomienne słowa hetmana odniosły skutek: Polak rany zadaje. który tak skutecznie zagrzewał ich do walki. ogranicza się jedynie do gromadzenia własnych nabytków. Przed snem szukają pod łóżkiem złodzieja. Według starożytnej legendy. G. Ale jednocześnie dzierży niepodzielną władzę w mondzie i wydaje opinie o rzeczach. Kochanowski "Pieśni" (pieśń XIX. ani możliwości nieco swobodniejszego życia. W opisie bitwy widać. A. Żydy). Tych. kiedy okazuje się. Na całe wieki określił on wzorzec śmierci bohaterskiej: rzecz to piękna zaprawdę. J. że w sumie miała rację.Walka z Sarace" nami w obronie wiary jest obowiązkiem średniowiecznego rycerza. wszytko ztotem kupić trzeba. W.Głębokie przywiązanie do kraju rodzinnego. Tuwim "Mieszkańcy" . dowcip. Pieśń o Rolandzie" . W. kupce. że ktoś się chce z nią ożenić. polski emigrant. Kochanowskiego napawa lękiem prywata obywateli (Aleksander-Parys). * "Filister tojest zero. nic. dziura w ciele. gotowość poświęcenia się dla niego. ci posłuszni orzeczeniu wyroczni. J. np.

jedyną drogą pozostaje podstęp i do niego ucieka się Walter Alf (jedyna broń niewolników . nie żal i umierać. a ci kłócą się nad chorą na temat metod leczenia. ale ojczyzna istnieje w sercach Polaków (jeszcze Polska nie umarła. Jest on też za wprowadzeniem reform służących wzmocnieniu państwa i dobru ojczyzny. Słowacki "Grób Agamemnona" Tu miłość ojczyzny ma inny charakter: polega na mówieniu Polakom bolesnych prawd (np. Do rosyjskich adiutantów. zawsze i wszędzie w tej krainie dostatków i krasy myśl wędrowca powraca do Litwy. nie żal żyć w nędzy. czy bogactwo wrażeń na bajdarskiej równinie. pawiem narodów byłaś i papugą. Mickiewicz "Konrad Wallenrod" . Mickiewicz "Księgi pielgrzymstwa polskiego" . którzy przyszli z propozycją poddania się. Frejenda. ofiary (niewinne dzieci) i ich oprawcy. A.Sytuacja liryczna to rozbite polskie bataliony. Kontrastowe pokazanie postaci. reduta dowodzona przez Ordona nie może się utrzymać. tzn. wesołość. jestem 93 . Mickiewicz "Sonety krymskie" W cyklu osiemnastu utworów miłość do ojczyzny wyraża się tęsknotą za nią. póki my żyjemy). Boże. jak walczyć z wrogiem stokroć silniejszym. czy są to stepy. która miała doprowadzić do pokonania dwugłowego orła (będziem żyć we własnej ziemi i we własnych spać mogiłach). póki ty duszę anielską będziesz więziła w czerepie rubasznym. J. służy podkreśleniu poświęcenia. J. podczas gdy Kordian jedyny ratunek dla ciemiężonej ojczyzny widzi w zgładzeniu cara. do której zrozpaczony syn wzywa lekarzy. wyraża rozpacz i ból po stracie ojczyzny: ojczyzno moja. Suzina. która jest gwarancją przetrwania. sprzeniewierzając się zasadzie posłuszeństwa małżeńskiego. byle wspierać. wszystko stracone.U. uszczęśliwić. Dynamiczne tempo wiersza (tętent kopyt końskich) napawa optymizmem. Konrad twierdzi: chcę ją (ojczyznę) dźwignąć. W utworze Mickiewicza w sytuacji przeważającej przewagi wojsk rosyjskich (lawa błota. Boże) . Niezależnie od tego. wierząc że potem kraj nasz wol ny! Potem jasność dniowa! Polska się granicami ku morzom rozstrzela i po burzliwej nocy oddycha i żyje.się hymnem Korpusu Kadetów.patrz: rycerz. Słowacki "Kordian" . W rzeczywistości Ordon nie zginął. A. A. kto cię stracił). Słowacki "Sowiński w okopach Woli" . składa życie. Kościuszko. potrzaskane armaty.marli) nakłada się na bolesną świadomość pielgrzymowania. Mickiewicz zwraca uwagę na ocalającą i scalającą siłę tradycji. A. które określają nastrój utworu. w której sam ginie. A. że dom zawsze powinien ustępować krajowi. Sam postanawia dokonać tego dzieła. nie synami i nie kochajq matki Ojczyzny. świadomością niemożności powrotu (wiem. Mickiewicz "Reduta Ordona"-Postać porucznika Ordona jest tu wzorem walki do końca i poświęcenia życia dla ojczyzny. Pod średniowiecznym kostiumem kryła się rada skierowana do współczesnych Mickiewiczowi. Wybicki "Pieśń Legionów Polskich we Włoszech" . gdy buntowniczo wyzywa Boga na pojedynek. które nigdy nie opuszcza pielgrzyma odwiedzającego różne miejsca na Krymie. że mój okręt nie do kraju płynie. J. na końcuś upadła! Zamożna kiedyś i w sławę. który uważa. A. J. zgodnie z zasadą Machiavellego. który chce poświęcić się dla ojczyzny. Słowacki "Hymn" (Bogarodzico! Dziewico!) Nawiązanie do średniowiecznej pieśni pt. Litawora. III 1) Wątek martyrologii sprowadza się do ukazania cierpień młodych polskich spiskowców (Zana. niewyszukany sposób określa swoje uczucia. Z utworu emanuje wiara w zwycięstwo: wolności błyszczy zorza. napisany po trzecim rozbiorze. Ponieważ nie może walczyć z wrogiem otwarcie. który przestał wierzyć w możliwość zwycięstwa. F.Tytułowy bohater. Utwór wyraża wiarę w możliwość odzyskania utraconej ojczyzny (co nam obca moc wydarła. Podczas spotkania w podziemiach katedry ze spiskowcami bohater przekonuje się. Przyboś nazwał wymowę utworu religią smutku. Prawdziwy patńota powinien być gotów na każde poświęcenie: byle cię można wspomóc. zarzucając mu obojętność wobec cierpień rodaków. którą opuścił.Na kształt przypowieści biblijnej skomponowana tu została historia leżącej na łożu śmierci kobiety. Jest on spowodowany oddaleniem od kraju. oderwani od karcianego stolika szlachcice. płynqc po świecie). że prawie wszyscy są przeciwko zabiciu cara. wędrówka nad przepaścią. Metaforycznie został pokazany kulik Polaka. przebierańcy z balu kostiumowego). kontemplacja ruin haremu. więc był zachętą do walki. bo myśl o przemijaniu (nowi gdzieś ludzie w sto lat będct po mnie patrz4cy . Miłość do ojczyzny jest tu podniesiona do rangi najwyższej cnoty. mówi: choćby nie było na świecie jednego już nawet Polaka to ja jeszcze zginqć musZę za miłą ojczyznę moją. a teraz jesteś służebnicą cudz4. Karpiński "Żale Sarmaty nad grobem Zygmunta Augusta" Utwór. aby mogli oni służyć ojczyźnie.podstępy). wolności bije dzwon. Potajemnie przywdziewa zbroję męża. w którym do zbrojnej w pałasze grupy dołączają wszyscy napotkani po drodze we dworach (pan młody. należy brać z takich wielkich postaci. spokój i zbawienie du szy. podróż statkiem. postanawia stanąć do walki z Krzyżakami. i w siłę! Podmiot liryczny w prosty. którymi są: rezygnacja."Hymn" (Smutno mi. nadzieję i tę lutnię biedną. Na ołtarzu miłości ojczyzny. własne szczęście na ziemi z ukochaną kobietą. skumulowana energia biorących udział w narodowym kuliku daje nadzieję zwycięst wa. Mickiewicz "Grażyna" Średniowiecze posłużyło autorowi za pretekst do pokazania ofiary złożonej na rzecz ojczyzny. póty kat będzie rqbał twe cielsko. Sobolewskiego). toteż porucznik podejmuje decyzję wysadzenia prochowni. Żona księcia litewskiego. Mickiewicz "Pan Tadeusz" Utwór pisany na obczyźnie (paryskim bruku) był wyrazem tęsknoty. gdzie się człowiek napije.Utwór. przeciwko którym toczy się tajny proces i zapadają wyroki skazujące na zsyłkę w głąb Rosji. Soplicowo pokazane zostało jako centrum polszczyzny. a pamięć znanych mu i bliskich miejsc nie pozwala w pełni cieszyć się wręcz barokowo bogatymi pejzażami. Niemcewicz "Powrót posła" Ugrupowanie patńotyczne reprezentuje w utworze rodzina Podkomorzego. W imię miłości ojczyzny Polacy powinni być zdolni do zgody i rezygnacji z egoistycznych celów.Refrenem są powtarzające się w wierszu słowa: smutno mi. Prezes i ksiądz każą czekać. J. W interpretacji przykładu Mickiewicz pisze: ci wszyscy są lekarzami. J. Słowacki "Kulik" .Wiersz jest wezwaniem do powszechnego udziału w powstaniu. A. J. J. Jest to uczucie. Oparty o ołtarz w kościółku na Woli broni się samotnie generał Sowiński (starzec o drewnianej nodze). której nawet Bóg przez piękno zachodu słońca osłodzić nie jest w stanie. Czarniecki. dlatego też Podkomorzy tak pokierował życiem synów. 2) Miłością do ojczyzny kieruje się też Konrad. Poeta dodaje komentarz: bo dzieto zniszczenia w dobrej sprawie jest święte jak dzieło tworzenia. Utwór powstał zaraz po wybuchu powstania listopadowego. jak Napoleon. nadysze Ojczyzny. ale kanon poezji tyrtejskiej dopuszczał tego rodzaju nieścisłości. czego świadectwem są pierwsze wersy Inwokacji (ten tylko się dowie. J. Słowacki .To Kordian jest tym Winkelriedem. A. przykład tego jak zwyciężać. morze). prezentuje zupełnie inne uczucia. syn w żałobie. smutek i przeświadczenie o braku jakiejkolwiek nadziei: składam niezdatną w tej dobie szablę. Dopiero właśnie tu pielgrzym w pełni mógł zrozumieć swoją samotność wobec ludzi i Boga. Ona walczy do końca. "Bogurodzica" służy do umieszczenia walczących powstań ców w tradycji rycerskiej. szablą odbijemy). Co prawda nie ma już państwa. choć napisany także po trzecim rozbiorze. chcę nią cały świat zadziwić. Mickiewicz "Dziady" cz. Poświęci dla niej swój rycerski honor. gdy nic już więcej zrobić nie można. gdy jedynym celem jest ocalenie ojczyzny. za każdą cenę będzie ratował ojczyznę. Mickiewicz "Śmierć pułkownika" .

w swych nurtach kryje tajne dokumenty (Olbromski przed śmiercią wrzuca teczkę. 2) Jednak dla Benedykta Korczyńskiego patńotyzm ma konkretny wymiar codziennej pracy.. stanowi zaczyn przyszłej chwaly narodu. Kasprowicz "Rzadko na moich wargach" .in. przypominająca rozwiązanie z "Reduty Ordona" śmierć Wołodyjowskiego w Kamieńcu). który nie z soli ani z roli wyrósł. wszystko należy jej poświęcić. To byłojego moralne zwycięstwo. Należało pokoleniu przytłoczonemu klęską powstania. by nie dać się rusyiikatorom. M. Kończąca powieść zwycięska bitwa pod Grunwaldem daje nadzieję. gdzie winą jest dużct popsować gniazdo na gruszy bocianie (. ale wola walki i wiara w zwycięstwo zdominowały nastrój wiersza (odzyska ziemię dziadów wnuk). którzy starają się jak najgłośniej zapew niać o swojej miłości do ojczyzny. na której Zygier recytował "Redutę Ordona". wszystkie ich słowai czyny sąobliczone na wywołanie efektu: widziałem. Tworzą oni wzorzec patńotycznych zachowań: gdy ojczyzna w potrzebie. Krzepiącą moc ma świadomość tradycji (królewski szczep Piastowy) i pamięć wcześniejszych zwycięstw oraz wiara w to. Rzeka jest stale obecna w powieści i bardzo sprzyja powstańcom: obmywa ich rany. W jednym ze swoich znaczeń tytuł powieści nawiązuje do codziennie na nowo podejmowanych wysiłków uczniów. ma za sobą burzliwą przeszłość Wiosny Ludów i nadal trwa w tym narodowym micie walki. zrozumieją swoją om yłkę i zechcą ją Rzeczypospolitej wynagrodzić. znalazł schronienie w dworku u Salomei Brynickiej. by zabrać rodzinę do kraju ojczys- 94 . Za ten czyn odpokutował (nie jest to jednoznaczne. Sapieha). jak między ludźmi ten się urz4dza najtaniej. To także jego stanowcze "nie" powiedziane bratu Dominikowi na propozycję wygodnego życia w Rosji. Ojciec dziewczyny także walczył w oddziałach powstańczych z daleka od domu. Nie rezygnacja.będzie zwycięskie. Jego szlachetne. co go boli (Czarniecki) oraz przeświadczenie. Kraj rodzinny jawi się w wierszujako miejsće swojskie. że żyje dla Niej. Ich nie mająca szans na zwycięstwo walka z przeważającą liczbą Rosjan przypomina romantyczne kreacje bohaterów ("Reduta Ordona". utwory polskich romantyków. Prus "Lalka" . do jakiej mobilizacji sił. bo uwolnił się od mitu narodowego i wie. skąd nasz ród. aby zapłacić kon trybucje. Żeromski "Wierna rzeka" .. któremu nakazywano: "realizm polityczny" i przyziemną pracę organiczną-dać wiarę i nadzieję. żywo dyskutowano. Podbipięta. Do tego momentu biografia bohatera realizuje wzorzec narodowomartyrologiczny. zrozumiał. pogromców wroga.K. ale z tego.Od przedstawienia zachowań pseudopatriotycznych poeta przechodzi do zdefiniowania. uciekając przed Rosjanami i rozjuszoną bandą chłopów. toteż Salomea. jak Jarema Wiśniowiecki. Przeciwstawiając się systematycznej akcji rusyfikacji. nie damy pogrześć mowy. który wychowany w kulcie Napoleona. wychowana w atmosferze patriotycznej. Miłość kraju ojczystego polega na umiejętności dostrzeżenia piękna pól i krwawnikiem zarosłych brzegów oraz ludzi zamieszkujących te ziemie. a ci którzy zbłądzą (Kmicic).. zrezygnowanemu. rozważny. chce pomóc krajowi dźwignąć się przez pracę. którzy jej nie opuszczą (Wołodyjowski. Marcin przeżył wstrząs. gwarancją jego trwania są solidne podstawy gospodarcze i takie stara się budować. Tuż przed egzekucją zachowywał się godnie. Kmicic. gdzie znajdą dla siebie miejsce i zajęcie dobrzy kupcy i chcący dla kraju pracować naukowcy. prezentując postacie szlachetnych bohaterów. ponieważ właśnie w odmowie oglądania rosyjskich spektakli. współdziałania i do jakich ofiar zdolny jest naród w sytuacji zagrożenia swego bytu. H. jak i całego bogatego i skomplikowanego piękna historii. represjami. W "Potopie" oprócz zdrajców ojczyzny.Ranny w powstaniu Józef Odrowąż. w pierwszym odruchu pomocy rannemu powstańcowi i decyzji ukrycia go w dworku kierowała się uczuciami patriotycznymi. E. E. jest ona ziamem. gdzie zawsze po dniach nieszczęśliwych zostaje smutne pół-rycerzy żywych) po to. skąd wziąć pieniądze. Czarniecki. na który Bóg ciska kamienie. Nie są patriotami ci. wraz z ich radościami i smutkami. Ojciec Cezarego tylko po to wrócił do Baku. Walczył w oddziałach powstań czych.wziął udział w powstaniu styczniowym. że szedł złą drogą. który wydaje Krzyżakom walkę na śmierć i życie. w wielu uczniach klerykowskiego gimnazjum obudziły się uczucia patńotyczne. ale piękną histońą Grecji. Wołodyjowski. Miłość przyszła później. nie pozwolił sobie zawiązać oczu. że przychyl ność boska nas nie opuści nigdy (obrona Jasnej Góry). Ofiara ich życia nie była daremna (tytuł utworu oznacza chwata zwyciężonym). niezmienne. Żeromski "Przedwiośnie" Opowieść Seweryna Baryki o szklanych domach jest po prostu snem o Polsce. Marzy mu się konflikt między Rosją a koalicją niemiecko-austńacką. zrozumieli swoje błędy i nie powtórzyli ich. troski. w którym Polacy będą mogli "wygrać" swoje sprawy. S. mając świadomość. Orzeszkowa "Gloria victis" Powstańcy zostali tu uwzniośleni. Taki jest Jurand ze Spychowa. bo w tamtym czasie wierzono. Skrzetuski. pojawienie się męża opatrznościowego. posługiwaniu się wbrew zakazowi językiem polskim młodzież widziała swój obowiązek wobec ojczyzny. młodzież spotykała się na górce u Gontali. B. bo obowiązują tu od wieków te same zwyczaje (pilnie strzeżone bocianie gniazda) i głęboko zakorzeniona w tradycji narodu wiara (szacunek dla chleba). że jest to jedyna droga do odzyskania niepodległości. dobrze znane. bo stamtąd wrócił do kraju prawie uczonym) na Sybeńi. S. dbania o dom. Konopnicka "Rota" Słowa utworu brzmią jak narodowa przysięga: Nie rzucim ziemi.. Śmierć Tarłowskiego ma znamiona śmierci męczeńskiej. bo dwór przejdzie w ręce Rosjan. kto krzyczy. czym jest dla niego miłość ojczyzny. że szansą dla Warszawy nie jest bycie szańcem. Gdy była tego potrzeba .Janek Rozłucki w momencie wybuchu powstania opuścił szeregi armii rosyjskiej. ale nowoczesnym miastem. Norwid "Moja piosnka (I) Utwór napisany w Nowym Jorku daje wyraz ogromnej tęsknocie do kraju (do kraju tego. Orzeszkowa "Nad Niemnem" . romantyczne marzycielstwo sprowadza się do gorącej wiary w szczęśliwą gwiazdę Napoleona. że najtrudniejsze nawet dzieło z Bogiem prowadzone .Po słynnej lekcji języka polskiego. są także i ci. nieustraszonych rycercy. Żeromski . Sienkiewicz "Krzyżacy" Powieść ta pełniła podobną co Trylogia funkcję. Chce prowadzić działalność gospodarczą wielkiego formatu. nie bał się śmierci. kierując się obowiązkiem wobec ojczyzny. pokazuje. którzy wzięli w nim udział. Sienkiewicz "Potop" Sensem całej "Trylogii" są słowa kończące "Pana Wołodyjowskiego": ku pokrzepieniu serc. 2) Zupełnie innego formatu jest patńotyzm Rzeckiego. że podstawą narodowego bytu. S. H.1) Patńotyzm Wokulskiego jest skomplikowany. acz nieustępliwy Maćko i porywczy Zbyszko. odpowiadał hardo. Zeromski "Echa leśne" . aby przestali żyć mitami i zestawiając siebie z tragiczną. C. przypomnial sobie opowieść strzelca Nogi o powstańcach. Tak też się stało. łącznie z życiem (wręcz męczeńska śmierć Longinusa Podbipięty. by nie dostała się w ręce Rosjan). W "Potopie" nadzieją jest wspólne działanie narodu. Po latach zrozumiał jednak. Toteż "Trylogia" kreuje postacie takich bohaterów. S. "Sowiński w okopach Woli"). protestowaniu przeciwko fałszowaniu polskiej historii.z kraju smutnego ilotów (.1) W wielkim skupieniu i jakby "ściszonym głosem" mówi się w powieści o czasie powstania i tych. Został skazany na śmierć. Wielką czcią otaczanajest mogiła powstańcza (patrz: retrospekcja). dla którego pragnienie odzyskania Danuśki łączy się z chęcią gromienia Krzyżaków. że jako żołnierz carski złamał przysięgę i że czeka go za to najsurowsza kara.) tęskno mi Panie)."Syzyfowe prace" . gdzie czytano m.). jak poklask zdobywa i rentę. J.

które musi kiedyś przyjść. Kolumbowie nie zastanawiali się.cztery ściany.Dla bohaterów utworu. ale pragną walczyć (błagam o karabin jak skazaniec o łaskę). (Platon) * "Kto ojczyźnie swej służy. "Pamiątka z tej ziemi" i zaduma nad historią ojczystą. (A. jest jajkiem. w którym mieszkasz . Pokonując tysiące trudności. i ojczyzny (bezdomnego w podwójnym sensie). to Łódź -rodzinne miasto Tuwima. podobnie jak Tyrteusz. Skarga) * "Słodko i zaszczytnie jest uxnrzeć za ojczyznę". gdy zagrożenie ojczyzny było już bardzo realne. kto pyta o to". przyrody ojczystej. bo go nie było w ojczyźnie". jest tylko ziemia przeznaczona." . Guy de Maupassant) * "A jeśli komu droga otwarta do nieba. Poeta-żołnierz. ściernisk i brzóz. co może dla nas zrobić ojczyzna. Bratny "Kolumbowie. Kolejne obrazy poetyckie są przypominaniem dzieciństwa (wspomnień dzwon dzwoni). z którego wylęgają się wojny" (H. nawet jeśli droga do niego daleka: potrzebne mi mocne buty. którzy wzięli na siebie ciężar obowiązku. K. Dlatego też z goryczą i rozżaleniem zrozumieli pod koniec powstania. "O kościołach". fabryki.I. która została nazwana wspól nym domem: kiedy przyjdą podpalić dom. Mickiewicz) * "Szczęścia w domu nie znalazł. J. dla nich wróg byłjeden. F. Wierzyński "Ktokolwiek jesteś bez ojczyzny" . żeby w nich dojść do Warszawy. Jak sen powracają nostalgiczne obrazy pól. Mickiewicz) * "Nie masz równego na ziemi.Liryczna wypowiedź. Wielu z nich nie wróciło po wojnie do Polski. ojaką Polskę walczą. Gałczyński "Pieśń o żotnierzach z Westerplatte" Wiersz jest gloryfikacją bohaterstwa i poświęcenia obrońców Westerplatte. J. rozbici. R. wspomnienia zdruzgotanej w czasie wojny stolicy: Warszawa. szepty jabłoni). śmierć zostaje przez miłość pokonana albo też okazuje się od niej silniejsza. gdy się kochalo wielkie sprawy glupią milością.kula w leb! Wiersz powstał w kwietniu 1939 r. (S. zapamiętane krajobrazy (woda w niej szemrze i szumi Las i pachną polne kwiatki) oraz mowa ojczysta. pisany na obczyźnie. (P. (Słowa Dantona przed aresztowaniem) * "Patriotyzm jest rodzajem religii. np. W. K. dzieli rodaków na unoszctcych za granicę glowy i tych. Broniewski "Mazowsze" Poemat poświęcony mazowieckiej ziemi i Wiśle. "mała ojczyzna". Broniewski "Bagnet na broń" Wiersz jest wezwaniem do obrony ojczyzny.Opowieść o małym żoł nierzu jest jednocześnie historią o miłości ziemi ojczystej.K. Miłość prowadzi do śmierci. Kulawy). (A. Wspomnienia ojczyzny i rodzinnego domu są czynnikiem mobilizującym. Przyboś "Póki my żyjem y" Nawiązanie do hymnu narodowego sytuuje wiersz w nurcie poezji patriotycznej. (J. "Stare fotografie". tym więcej ją kochasz. Największe jednak przykłady męstwa i poświęcenia dali w powstaniu warszawskim. Roland prosto do nieba czwórkami szli żolnierze z Westerplatte. bo nie ma ziemi wybieranej. (J. za którym tęsknił. Robert. np. Rzeczywistość podmiotu lirycznego to noc i śmierć (drżąc i grajqc krąg się zaciska). napawające tułacza smutkiem i cierpieniem. z którą się nie identyfikowali (Jagiełło. jest modlitwą o Polskę (otwórz nam Polskę. "Z lasu" . ze wszystkich bogactw . (C. domy. Tuwim "Kwiaty polskie" Poemat. utrzymana w zupełnie innym tonie niż "Żołnierz polski". Baczyński "Elegia o chłopcu potskim" . w której obronie należy walczyć: zanim padleś. O małych bohaterach traktuje także wiersz pt.tamta strona. że pięknojest niezniszczalne (deptała je stopa żolnierza daremnie). jakże wam światy odkupić jedną rozdartą duszą? K. która ciągle we wspomnieniach wracała do łąk i stawów oraz mokradeł pod Siedlcami jako najpiękniejszych miejsc na świecie. Zostali za to nagrodzeni podobnie jak wzorowy rycerz średniowiecza.K. Broniewski "Co mi tam troski" . jednak Kolumb ciągle czekał na list od przyjaciela. ten. zdruzgotani. Rocznik dwudziesty" .Wyznanie człowieka pozbawionego i domu. Pytajmy. rządzoną przez mądrych ludzi: niech prawo zawsze prawo znaczy. (prcysłowie czeskie) * "Ojcowie: «Termopile!» Synowie: «Za ile?»" (S. kołysanka). Twardowski "Znów najpiękniejszy w Polsce jest lipiec nad wod~. bo tak naprawdę jest ono w człowieku. zapamiętanych lektur (Staff). oprócz wyrazu .tego. pozwala człowiekowi 95 . (A. dodają sił w walce: chcę ucatować tę ziemię. Hemar "Moja ojczyzna" Piękne i wzruszające. Sensem wierszajest myśl. którctm ukochal dzieckiem. sam sobie służy". którego postawę życiową kształtowały utwory polskich romantyków i dla którego wojna była czasem udowodniania jedności słowa i czynu. prezydent USA) * Im bardziej cierpisz dla ojczyzny. brudu. którzy zostali pozbawieni broni. Po drodze opowiadał mu baśń o szklanych domach. Pojawiają się w utworze obrazy z czasów dzieciństwa poety: siedzieliśmy przy lampie naftowej: mama. (Ceceron) * "Nie urodziliśmy się dla siebie. K. "Mrówko ważko biedronko". okupacja jest czasem walki z wrogiem. Kennedy. których piękno jest nieprzemijające. A. Ogromowi zniszczeń (niebo wali się z trzaskiem) nie odpowiada upadek ducha (z jeszcze żywych ostatniego tchu odtworzylbym nasz hymn narodowy).żolnierze smukli. że tak bolaly rany). Mimo różnic światopoglądowych.Na tomik wierszy składają się utwory poka zujące urok miejsc. moi chtopcy. "O spacerze po cmentarzu wojskowym". że miłość odsuwa śmierć. chorób i niesprawiedliwości. lecz dla naszej ojczyzny". siostra i ja. katastroficznie wyznaje: umrzeć przyjdzie. Seweryn kon sekwentnie wiózł syna do Polski. Ta utracona. * "Żadne miejsce nie powinno być milsze dla ciebie od ojczyzny". (Horacy) * "Ojczyzny nie zabiera się ze sobą na podeszwach butów".W kulturze motyw miłości i śmierci często wzajemnie się przenikają. młodości i pierwszych uczuć. Na uczucie to składają się doświadczenia dzieciństwa (pocałunek matczyny. twarzyczki jasne. Wcześniej tak bardzo do Polski tęskniła matka Cezarego. w której nie było nędzy. który byłby dla niego dostateczną motywacją do powrotu do kraju. R. Norwid) * "Nie pytajmy. w momencie zagrożenia kraju do jego obrony zobowiązani są wszyscy: za tę dłoń podniesioną nad Polską . które było dla nich okrutną lekcją historii.. jeszcze ziemię przeżegnałeś ręką. "Komańcza". gdy ten odzyskał wolność. "Na wsi". którzy należą do jednego pokolenia (później nazwanego od tytułu powieści "Kolumbami"). z catego świata . W. rosną gmachy. K. jest wola walki i wiara w zwycięstwo.ojczyzna". Poeta. którzy zgodnie z tyrtejskim kanonem śmierci nie wahali się złożyć dla ojczyzny ofiary z własnego życia (to nic. np. Baczyński "Z głowa na karabinie"-Arkadyjski okres dzieciństwajest czasem bezpowrotnie minionym. J. które upłynęło jak sen szczęśliwy (pachnący w ogrodzie bez. tym co służą ojczyźnie". wielokrotnie przekraczający ich chłopięcą kruchość: o. ale i sprawiedliwą. "Powązki". Kochanowski) * "Ja i ojczyzna to jedno". strzaskana kolumna oraz widok dźwigającego się z ruin miasta: spoza rusztowań nie widać miasta. Utwórjest modlitwą o Polskę wolną. W. Wreszcie może być i tak. Lec) * "Czy aby jestem patriotą? Zależy.Polskę. jak piorunem otwierasz niebo zachmurzone). J. że byli pionkami w grze politycznej. J. Tu brak rezygnacji. Mickiewicz) * "Ojczyzna jest to wielki zbiorowy obowiązek". M. Stan ten poeta nazywa ugorną pustką jalowizny. choć nieco staroświeckie (tytuł tomiku poetyckiego brzmi "Wiersze staroświeckie") wyznanie miłości do rodzinnego kraju. asprawiedliwośćsprawiedliwość. Lec) Miłość i śmierć Miłość i śmierć . brzozy nad strumykiem. co my możemy dla niej uczynić".

Choć Ravic obiecał Joannie Madou: My nie umrzemy nigdy. z wolna kona. Mitologia . Ich uczucie jest w stanie przezwyciężyć śmierć. W. przyjdź!" . że trup jest szczęśliwszy. W. by prosić jego władców o przywrócenie życia Eurydyce. już miłości nie byto. który odnajduje w lesie zwłoki Aliny. J. Umiera wpatrzony w chłopca. staje się przyczyną oskarżenia o zdradę i wyroku śmierci. sądzi. zazdrosny Zefir sprawi. Natomiast człowiek zakochany skazany jest na wieczne cierpienie. Jeana.) "Dzieje Tristana i Izoldy" . F.Poeta porównuje sytuację człowieka zakochanego i trupa i dochodzi do wniosku. choć rozdzieleni za życia. śmierć (wizerunek śmierci). pojawia się wspomnienie kochanki pierwszych dni . Umiera czas.. Rywalizacja nieśmiertelnych o względy chłopca zakończy się tragicznie. S. co kochali się w sobie musiało się na długo rozstać. którą dziewczyna czyni mniej przerażaJącą.Sebastian jest wielką miłością Anny. W poezji Haliny Poświatowskiej 96 . zabijając go na miejscu. Mickiewicz "Konrad Wallenrod" . Nie chcąc zostać na ziemi bez ukochanej. by jeszcze raz przeżywać to wszystko. z wieży rozlega się krzyk . Niebawem stanie się prochem. Szekspir "Romeo i Julia" - Nieszczęśni kochankowie skutkiem fatalnej pomyłki popełniają samobójstwo.Gustaw powraca na ziemię jako upiór. 2) Piękny młodzieniec Hiakintos wzbudził miłość w dwóch bogach: Apollinie i Zefirze. wykonanego na rozkaz króla. Trzykroć ścinany.Miłość Aschenbacha do pięknego polskiego chłopca. która była niegdyś jego narzeczoną. 3) Patrz: Narcyz. by ktoś ją zabił. że Karol Moor musi powrócić do bandy zbójeckiej.Akt seksualny jest w pewien sposób śmiercią. Jej przyjścia oczekuje jak nadejścia kochanki. Schiller "Don Carlos" Miłość infanta Carlosa do pięknej macochy. Przeciwnie. czyni miłość do niegojeszcze silniejszą i boleśniej odczuwaną. jego ukochana Amalia chce umrzeć. Remarque "Łuk Triumfalny" . przeprowadza go do świata umarłych (patrz: śmierć). że Dorian przestałją kochać."Amor i Psyche" Kiedy Psyche wysłana przez Wenus do Krainy Umarłych z ciekawości otworzyła szkatułkę. Idzie do Hadesu. Może zacząć nowe życie.Obłąkań. śmierć nie przynosi ukojenia . cierpiąc wspólnie te same męki. odwraca się i na zawsze traci ukochaną. Romeo. Małgorzaty de Valois. Bedier (oprac. E. staje się przyczyną śmierci pisarza. co w moim życiu. Wilde "Teleny" . po śmierci się połączyli. Petrarca "Sonety do madonny Laury umarłej" . S. popełnia samobójstwo. Morsztyn "Do trupa" . by ich uczucie trwało po śmierci. że jego miłość nie ma szans na spełnienie. H. w śmierci szuka ucieczki przed cierpieniami spowodowanymi nieszczęśliwą miłością. którą otrzymała od Prozerpiny. Słowacki "Balladyna" . Ciągle zdaje mu się.. które już od niego odchodzi. kiedy wychodzi wraz z żoną z krainy umarłych. W każdym napotkanym młodym człowieku widzi zmartwych wstałego kochanka.Filon. bo nie masz większej miłości. Ale jednocześnie zbliża się do śmierci. przebija się sztyletem. Kiedy Julia się budzi i spostrzega zwłoki kochanka. Domaga się.Poeta zwraca się do śmierci. obie nadają sens istnieniu. J. Miłość stała się przyczyną śmierci jej i jej kochanka. że widzi jej postać i słyszy jej głos. F. O. się dopuścił wobec Des Grieux..G. A gdy po wielu latach ponownie los ich zetknął. Wilde "Portret Doriana Graya" Nie mogąc znieść myśli.Śmierć Laury nie osłabiła miłości podmiotu lirycznego. Zafascynowany urodą Polaka. Apulejusz "Metamorfozy albo Zloty Osiol" .Kiedy okazuje się. B. jakiej . skoro odszedł ze świat jej ukochany. F. którego przez całe życie szukał. J. Kochankowie spoty. J. nieszczęsny Giaur nie przestał jej kochać." . Leśmian "Dwoje ludzieńków" Dwoje ludzieńków. Niestety. W końcu król Marek decyduje. J. by skrócić cier pienia swej ukochanej. Uwalnia się od wspomnień o zmarłej żonie i niedawnej agonii brata. kają się w chwili jego śmierci i nieszczęsny Teleny umiera na rękach swojego ukochanego. by rósł w spokoju. że jego obiekt odszedł ze świata żywych. bez grzechu. Karol mówi: Narzeczona Moora może zginąć tylko z Moora ręki i przebija nieszczęsną dziewczynę sztyletem. J. Patrz: śmierć. Malwina staje się jakby przewodniczką Stasia na drugi brzeg. Śmierć okazała się silniejsza od miłości. Kiedy Apollo będzie uczył Hiakintosa rzucania dyskiem. O.W.1) Orfeusz próbuje swoją miło~ciąprzezwyciężyć śmierć. Korab-Brzozowski "Ukrzyżowa nie" . że gdy Konrad popełnia samobójstwo. drugie także odchodzi ze świata żywych. J.A. popełni samobójstwo. on wciqż umiera. Byr on "Giaur" Mimo iż Leila nie żyje. J. Jego śmierć na krzyżu jest wyrazem największej miłości do rodzaju ludzkiego. Opuszcza swoją leśniczówkę i powraca do świata żywych. G. Mickiewicz "Dziady" cz. Tadzia. goniąc za idealnym obrazem swojej ukochanej. Szekspir "Antoniusz i Kleopatra" . Zakochani chcieli. zabija się.Wzajemna miłość Wallenroda i Aldony sprawia. Gdy jeden ze zbójców gotów jest to uczynić.Na wieść o tym. odkrywa w niej ideał. trzykroć się odradza.Ludwiki Śniadeckiej i przekonanie. Dopiero miłość Amora sprawiła.v: cza miłość do córek staje się pośrednio przyczyną śmierci Goriota. Niestety.znak. E. że choć teraz rozłączeni.Teleny. Sybila Vane popełnia samobój stwo. że dziewczyna nie żyje.1) Umierający na gruźlicę Staś w fizycznej miłości z Malwiną odnajduje na moment życie. ale Anna nie jest wielką miłością Sebastiana. który nie jest w stanie dłużej znosić cierpień serca. po śmierci znów będą razem. T. Mann "Śmierć w Wenecji" . A. ujął ją wieczny sen. Zakochani. Schiller "Zbójcy" . Nie chce dłużej żyć. Patrz też: samobójstwo. do końca ich umiłowat. nie opuszcza Wenecji i zaraża się panującą w mieście cholerą. pomarli oboje bez pieszczoty. IV Gustaw. Kiedy została śmiertelnie raniona przez nowego kochanka. Genet "Ceremonie żałobne" Śmierć młodego chłopca.Miłość Tristana i Izoldy jest tak silna. uczucie stało się silniejsze przez to. Słowacki "Beniowski" . że Marek Antoniusz nie żyje.. Ale nawet w Piekłe pozostali razem. Słowacki "Kordian" Odtrącony przez Laurę Kordian podejmuje nieudaną próbę samobójczą. A.odnaleźć nowe życie. Kieffer "Żeby cię łepiej zjeść" . Biblia (NT) Chrystus umiłowawszy swoich.W dygresji zaczynającej się od słów Kłębami dymu niechaj się otoczę. gdzie może spotkać miłość swego życia . Dante Alighieri "Boska Komedia" Francesca da Rimini opowiada Dantemu swoją historię. że wiatr zmieni tor lotu przyrządu i dysk trafi chłopca w głowę. młoda kobieta nie uniknęła śmierci. bo ten współczesny Narcyz (patrz też: Narcyz) woli uciekać w świat narkotycznych i alkoholowych wizji.. przeklęty czas. doktor Ravic.Miłość i śmierć przenikają się wzajemnie. Korab-Brzozowski "O. ny w rozpaczy z powodu zdrady.. Chcąc się z nią połączyć. dokonał eutanazji.'. jakby była ukochaną kobietą. że dziewczyna powróciła do świata żywych. Kleopatra popełnia samobójstwo. który jakby prowadzi go do krainy umarłych. Na biatym krzyżu ciała kobiety dusza mężczyzny schyliwszy głowę.Cecylię. 2) Po śmierci Stasia Bolesław kocha się z Malwiną.M. nieszczęsny kochanek Maryli. Zakochuje się w martwej dziewczynie i pogrąża w rozpaczy. Lechoń "Pytasz. Balzac "Ojciec Goriot" . niżby kto życie dai. We wspomnieniach narratora powracają obrazy wspólnie spędzonych chwil i jedynego zbliżenia fizycznego. obie fascynują i budzą lęk. ale miłość umarta. widząc uśpioną Julię. Goethe "Cierpienia młodego Wertera" Nieszczęśliwa miłość do Lotty staje się przyczyną samobójstwa Wertera. co pchnęło go do samobójstwa. że jego ukochana także zakończyła życie. Z grobu Tristana wyrasta krza~ głogu i łączy go z grobem Izoldy.postać przez siebie stworzoną . Iwaszkiewicz "Brzezina" . pogrążo. że gdy jedno umiera. Jest to dla niego oczyszczenie. J.

Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" Ta para kochanków żyje w Mosk wie lat dwudziestych. Dumas) Miłość silniejsza niż śmierć Miłość silniejsza niż śmierć Topos ten bierze początek z mitu o Orfeuszu i Eurydyce. pełnej sprzeczności wypowiedzi wynika. W jej miłość. półśmierci jest pełnią. czy człowiekiem. jednakże przynoszącym cier pienie. czy też wiedziała. "Biała magia". w połowie drogi między wiecznością a ziemią. muzykiem i poetą. ja umrę przy tobie). I być może. którą zabrała jej śmierć. bieży za nim krzyczy. konstatuje raz jesz cze śmierć ukochanego męża. Niedawno straciła swego ukochanego Jasia. Miłość trudna Miłość trudna . Gdy jego ukochana żona umarła od ukąszenia żmii. różowe. umierają. "Wyroki".To opowieść o wiarołomnej miłości Tristana i Izoldy Jasnowłosej. gra miłości i nienawiści. (J. historyczne) niezależne od zakochanych. J. własnego niepewny cienia. ale nie mogli też być szczęśliwi ze sobą. Miłość u Baczyńskiego to kolory jasne: białe. Rzeczywistość wojenna to tonacja ćżerni. Baczyński . niosąca ból. "Noc". do której on wnosi elementy metaf zyczne. IV Gustaw-Pustelnik. A. Jednak tylko oni byli sobie przeznaczeni (jak Platońskie połówki jabłka). upokorzenia . nie liczył się Edgar ani żona Heathcliffa Izabela. które nie znika na wezwania Guślarza i podąża za młodą wieśniaczką. "Niebo złote ci otworzę". że nigdy nie będzie mogła zostać żoną przybłędy. ale ciągle żyje i w godzinie przestrogi prosi duchownego. ona zaś witalizm. Przyczynami komplikacji uczuciowych mogą być: różnica charakterów. Leopardi) * "I jedno wiemy tylko. 97 . jeden sposób myślenia i odczuwania. którego światopoglądem stał się katastrofizm. w życiu przeżywa się tylko dwie miłości prawdziwe: pierwszą. jednakjest w tym związku jakieś metafizyczne niespełnienie: ale miłość umarła. np. gdy ona niosła bukiet żonkili i pokochali się.Robbi i Kwiat Irupe są jak Platońskie połówki jabłka. M. Kieffer "Zeby cię lepiej zjeść" . Z jego chaotycznej.) "Dzieje Tristana i Izoldy" . Małgorzatajest występną żoną. a teksty o niej traktujące przewyższają pod względem artystycznym te. on jest tylko duchem. które mówią o miłości szczęśliwej. w grobie gnije daremnie. co zresztą stanie się za sprawą Szatana. by przywrócił obrzęd "Dziadów".Balladę można traktować jako swego rodzaju łącznik między II a IV częścią Dziadów. jak też okrutna. aby raz jeszcze opowiedzieć o swojej miłości i związanym z nią cierpieniu. * "Dwie piękne rzeczy posiada świat! Miłość i Śmierć!" (G. Dzieje ich miłości to historia kolejnych rozstań i powrotów. Miłość trudna jest uczuciem długotrwałym. Nie wiadomo. źle (weź mię. doli i niedoli. które do siebie idealnie pasują. bariery społeczne czy moralne. nierzadko spełnionym. srebrne.A.. iż niekiedy życie jawi się jako kochanek (Zawsze kiedy chcę źyć. Miłość tych dwojga była bowiem wjednakowym stopniu niezwykła. a miłość od śmierci". aż po śmierci połączył ich krzak głogu. Mickiewicz "Romantyczność" Bohaterka ballady. Śmierć chroni od miłości. która trwa po śmierci kochanka. która pragnie pokonać śmierć. dziwacznie ubranym odludkiem. Katarzyna wyszła za Edgara z przekory.) porywany przez okrutną śmierć. Po śmierci Katarzyny dalsze życie Heathcliffa jest oczekiwaniem na śmierć. Ze względu na swe bogactwo psychologiczne i emocjonalne stała się jednym z najpopularniejszych tematów literackich.destrukcyjna. w państwie totalitarnym. gdzie swoją grą oczarował cały świat podziemny i władca podziemnego świata zgodził się oddać mu żonę pod warunkiem. Od tej chwili zaczęła się walka. Mickiewicz "Upiór" . aby być razem już na zawsze. "Dziadów" kończy się bowiem pojawieniem się widma. Warunek nie został dotrzymany. każe po odkopaniu trumny wybić z niej kilka desek. kończąc swój pobyt na ziemi samobójstwem. Teraz jest nieszczęśliwym samotnikiem po trosze obłąkanym. wygodnictwa. to nieszczęśliwy kocha nek o dość niejasnym statusie ontologicznym. gdzie obowiązuje jedna ideologia. na przeszkodzie ich związkowi stoi niedojrzałość Oblubienicy. Leśmian "Kochankowie" Spotkanie kochanków jest tu obcowaniem dwóch bytów: ona reprezentuje cielesność. wręcz mistyczna. Wierząc w to. B. Także pełnią miłości. ale opowieść o tej parze stała się symbolem miłości. ale nie dane mu było zaznać szczęścia w miłości. K. Jakkolwiek łączy ich niezwykłe uczucie i silna fascynacja erotyczna. Mistrz jest "nieprawomyślnym" pisarzem. Symbol zwycięskiej miłości. juŻ miłości nie było. I nic się nie zmienia. W wierszach poety z pokolenia Kolumbów. która umiera. Wasal króla Marka. E. To Woland obdaruje ich wiecznością i szczęściem bycia razem. że nie obejrzy się on na nią aż do momentu przekroczenia bram Hadesu.K. A. chorują. II cz. całe swe ciało. mroku. Był doskonałym śpiewakiem. jeden rodzaj literatury. taki stan półżycia. potężna. więc będzie pewnie przeżywał swoje szczęście i swój ból na nowo. on ją kochał za żywota. Kontekst autobiograficzny (poetka była nieuleczalnie chora na serce) powoduje. Karusia. Leśmian "Dwoje ludzieńków" Bohaterowie ballady kochają się. wydawałoby się nierozłączne (kto potrafi pomiędzy miłość i śmierć wpleść anegdotę o istnieniu). ale ciągle czuje obecność kochanka. jakim jest Buenos Aires i od razu wiedzieli. biologizm. JeśC to miłość wspólnego życia. że kiedyś kochał Marylę. która ich wreszcie połączy. jego kuzyn i serdeczny przyjaciel Tristan w wyniku pomyłki wypił wraz z Izoldą napój miłosny przygotowany dla króla Marka i jego młodej żony. Lechoń) * "Niestety. pragnienie bycia razem i ranienia się wzajemnie. aby na nowo przeżyć udrękę i rozkosz miłości. samotnie. dozgon na i po śmierci: chcieli jeszcze się kochać poza własną mogiłą. (A.Erotyki. od której się umiera". "Pieśń nad pieśniami" Wspaniały poemat miłosny i mistyczny. opisujący losy dwojga zakochanych poszukujących się nawzajem podczas jednej nocy. Odnaleźli się w takim molochu. "Erotyk". miłość stała się ucieczką przed śmiercią. Bedier (oprac. jej brak zdecydowa nia. Dlatego miłość ma E. rozstają. B. właśnie takie spotkanie w pół drogi. Bronte "Wichrowe Wzgórza" Uczucie łączące Katarzynę i Heathcliffa odpowiada wzorcowi miłości silniejszej niż śmierć. jest obłąkana. który wyrósł z grobu Tristana i zanurzał się w grobie Izoldy. nocy. cz. jednakże nie stanie ona na przeszkodzie związkowi kochanków. I tak trwają w spełnienioniespełnieniu. czy jest duchem. znajdy Heathcliffa? Nie wiadomo. bo Izolda została poślubiona Królowi Markowi. Mickiewicz "Dziady". zstąpił do Hadesu. pada. a także potęga i doskonałość Oblubieńca. rozmawia z nim: tak się dziewczyna z kochankiem pieści. W "Odzie do rąk". A. patrząc na owdowiały serdeczny palec lewej ręki. i ostatnią. Orfeusz był synem trackiego boga rzeki Ojagrosa i muzy poezji Kaliope. co skomplikowane. aby po jego śmierci mogli się połączyć. Innym znów razem bohaterką liryczną jest owdowiała Julia (Jestem Julią). Dla tych ludzi i takiej miłości nie ma miejsca w rzeczywistości realnego socjalizmu. Istotna jest również różnica wieku między nimi. Do księdza przychodzi. Na oczach księdza przebija się sztyletem. wietzy tylko lud: Jasio być musi przy swej Karusi.. pełne uwarunkowań wewnętrznych i zewnętrznych. jak i wydarzenia (np. który popełnił samobójstwo i co roku wraca na ziemię. perłowe. toteż muszą umrzeć. wspominająca miłość. Tytułowy upiór z ballady jest umarłym dla świata kochankiem.miłość i śmierć to dwa tak samo ważne zjawiska. mleczne. bo czuje się na świecie obco. Od tej chwili kochankowie nie mogli żyć bez siebie. że są sobie przeznaczeni. Spotkali się na ulicy.Miłość trudna to nie tyle uczucie nie odwzajemnione i nieszczęśliwe. Pragnie się z nim połączyć. młodość.

z którą chciał połączyć swe życie. nie dopuszcza możliwości porażki. ciemnoskóry generał. która uciekła od męża do Ameryki. nie znajduje dla siebie miejsca w jej świecie. jako że nawet w tamtych czasach (dość dużej swobody obyczajowej) homoseksualizm traktowany byłjak grzech i perwersja. wie również. ale przede wszystkim podobieństwo charakterów (oboje są nieustępliwi i dumni). odkryje. zmienia się pod wpływem Nany.Spóźniona miłość Wokulskiego jest uczuciem destrukcyjnym. choć zdaje sobie sprawę z jej uczucia do Tristana. Dejanira. Szekspir "Otello" . od początku ich związku oba wia się. zmuszeni są ukrywać swe uczucia przed światem i samotnie walczyć z przeciwnościami losu (np.W. z łatwością daje się wciągnąć w intrygę Jagona. rodzina. zakochana w Aleksym Wrońskim.męża).Miłość Soni do Rasko'lnikowa. Tak to zazdrość doprowadziła do tragicznego końca miłości. Kochankowie postępują wbrew przyjętym normom etycznym (Lancelot zdradza swego króla. a Izolda pozostaje z mężem. Medea w akcie zemsty zabiła synów swoich i Jazona. było podobieństwo tych dwóch postaci. Jego uczucie.) "Dzieje Tristana i Izoldy" . niemożność spełnienia i ujawnienia go przed światem. oddana matka i żona. że ulega jej. kim naprawdę jest jego ukochana. którą unurzała we krwi podstęp nego centaura. Prosta dziewczyna nie jest w stanie zrozumieć jego pasji.mężczyzny. pojmowana przez bohatera jako komunia dusz. bohater nie widzi sensu dalszego życia.1) Niezwykle dramatyczna i pełna wyrzeczeń miłość Tristana i Izoldy naznaczy życie kochanków piętnem cierpienia. Wharton "Wiek niewinności" -Newland Archer. Fascynacja Naną jest jednak tak silna. I choć kocha swą młodą i piękną żonę. siostrzeńca króla Artura. Patrz: samobójstwo. staną się przyczyną tragedii małżeńskiej. młody i zdolny prawnik u progu kariery. który wykryje romans królowej i rycerza i przyczyni się do rozpadu Okrągłego Stołu. potajemnie kocha swego pana.Mitologia . J. co zadecydowało o dramatyzmie i bogactwie ich uczucia. a ich zaręczyny zakończą waśń między rodami Earnshawów i Lintonów. co staje się przyczyną ich cierpień. B. jej poczucie winy i chorobliwa zazdrość o Aleksego. Legendy arturi~ńskie . nieustannie też analizuje swe uczucia. Mickiewicz "Dziady" cz. Na uwagę zasługuje dramatyzm tego uczucia. H. pełen kompleksów. iż nie potrafi żyć bez swej kochanki. które jednocześnie nadało jego życiu sens i stało się przyczynąjego największej tragedii. a także przyczyniła się do śmierci kochanki męża. w pełni odwzajemnione.1) Miłość Dejaniry do Heraklesa. pełna zazdrości. by połączyć się z kochankiem. by pogodzić się dopiero przed śmiercią Katarzyny (patrz: miłość silniejsza niż śmierć). Dowodem jego wielkoduszności i miłości do żony może być decyzja o pochowaniu jej obok ukochanego. W. a także zmyliła pościąg za statkiem Argo. niezwykle namiętna. prowadzące Wertera do śmierci. F. 2) Hrabina Muffat. o wiele starszy od Desdemony. Goethe "Faust" Odmłodzony przez Mefista doktor Faust nawiązuje romans z Małgorzatą. Patrz: samobójstwo. kim jest ona naprawdę. w dojrzałym wieku nawiązuje romans z dziennikarzem Faucherym. 2) Król Marek nie oddala od siebie żony.Miłość Wertera do Lotty jest złożona i trudna nie tylko dlatego. E. Sienkiewicz "Quo vadis" Eunice. ale też przyjmuje częśćjego cierpienia na siebie. Szekspir "Romeo i Julia" Miłość dwojga kochanków zmącona jest nienawiścią pomiędzy ich rodzinami. Bedier (oprac. wsparta uczuciem miłosierdzia. J. Kiedy popełnia samobójstwo. stała się przyczyną śmierci herosa.Otello. opuszcza męża i syna. Późno obudzona namiętność nie godzi się z jego kodeksem moralnym. Na drodze do szczęś cia stoi także zawiść Mordreda. Emma żąda od nich prawa wyłączności. Po latach jednak Jazon (już jakojej mąż) spotkał inną kobietę. W. Izabela nigdy nie odwzajemni tego uczucia. Dzieli ich nie tylko wykształcenie. samobójstwo. Nie tylko nakłania ona ukochanego. Jej wytrwałość została jednak wynagrodzona: Petroniusz odwzajemnił uczucie Eunice i z nią właśnie spędził ostatnie miesiące swego życia E. a potem błąka się po świecie jako upiór. nie dostrzegając jednak.W. gdy ta trafia do więzienia za zabicie ich dziecka. będą oni sobie wierni do końca życia (patrz: śmierć bohaterów literackich). Taki stan rzeczy doprowadziją niemal do obłędu i stanie się jedną z przyczyn jej śmierci. Wątpliwości Otella. nie mogła poślubić przybłędy i służącego. by przyznał się do winy. Ten związek nada sens jej życiu. Medea pomogła mu zdobyć złote runo Kolchidy. nie może się spełnić. nieustannie rozpamiętuje swe uczucia i przeżycia. O jej dramatyzmie decyduje przede wszystkim charakter bohatera. Kiedy prawda wychodzi na jaw. Porzuca on ukochaną. niewolnica Petroniusza. bezgranicznie w sobie zakochani. Romeo i Julia. a potem miłości. jego ciało zaczęły trawić ognie.Podmiot liryczny (sam autor) nie ukrywa miłości do adresata większości sonetów . sprzeczne z wyznawanymi 98 . IV Miłość Maryli i Gustawa. Sonia nie oczekuje w zamian niczego. Prus "Lalka" . Zola "Nana" . W. Nadal kocha Izoldę i godzi się z losem. że zostanie odtrącony. które prowadzi do klęski bohatera. L. Na drodze staną jej: matczyne uczucia Anny. Dramatyczny splot wydarzeń doprowadzi do ich śmierci. Bronte "Wichrowe Wzgórza" . Jakkolwiek Tristan opuszcza dwór króla Marka. jak i poryw cza natura. O ile jednak Małgorzata jest zdolna poświęcić życie dla tej miłości. chcąc pozyskać sobie dozgonną miłość męża. Tak samo namiętni i nieustępliwi. Kiedy Herakles przywdział ją. nadal rozpamiętuje to nieszczęśliwe uczucie. jednakże stanie się także przyczyną cierpienia i chorobliwej zazdrości o kochanka. wygnanie Romea czy planowany ślub Julii z Parysem). wychowana wedle surowych zasad moralnych. 2) Zakochana do szaleństwa w Jazonie. aktorki i prostytutki. Traktowany przez innych jak parias. czysta i platoniczna. Zakochany w Izabeli Łęckiej. że nigdy się nie spełni. skazane jest jednak na niepowodzenie. a przy tym jej upór i nieugiętość. żona.jak i animozje między ich rodzinami.M. Dostojewski "Zbrodnia i kara" . córka właściciela majątku. co prowadzi do rozterek duchowych bohatera. nadwrażliwego i skomplikowanego wewnętrznie. Jednakże tym. Gustaw nie potrafi przeżyć rozstania z ukochaną i jej ślubu z innym. G. gwałtowni i uparci. ponieważ potrafi kochać tylko siebie. Ginewra .1) Na drodze miłości Katarzyny i Heathcliffa stanęły bariery społeczne i obycza jowe. Odtrącona i zrozpaczona. uszyła mu koszulę. rozpieszczonej arystokratce. stale walczyli ze sobą. A. zwolennik surowych zasad etycznych. nakazuje dziewczynie walczyć z przekonaniami Rodiona. Patrz: Rosja. jego przeraźliwa zazdrość. nie ufa jej i podejrzewa ją o zdradę. Patrz: miłość i śmierć. Dopiero po kilku miesiącach na Syberii udało jej się pozyskać uczucie Rodiona. Wokulski mami się jednak złudzeniami małżeństwa i miłości odwzajemnionej. 2) Młoda Katarzyna i Hareton przechodzą drogę od najbardziej zaciętej wrogości do przyjaźni. by z czasem odkryć. udając się z nim na katorgę. Ich miłość nie będzie jednak szczęśliwa. że jej miłość jest nie odwzajemniona. Flaubert "Pani Bovary" Miłość Emmy Bovary do kochanków (Rudolfa i Leona) jest niezwykle namiętna i zaborcza. zakochuje się w Ellen Olensky. nie jnogą żyć razem. Jego nadmierna uczuciowość i skłonność do refleksji zamienią zwykłą miłość w uczucie pełne pasji i cierpienia. Patrz: zdrada. Ona. Goethe "Cierpienia młodego Wertera" . o tyle jej kochanek pragnie nadal poznawać świat i zdobywać wiedzę.Uczucie Lancelota i Ginewry. Szekspir "Sonety" . Tołstoj "Anna Karenina" - Tytułowa bohaterka.N. J.1) Podstarzały hrabia Muffat. Wychowany na preromantycznej literaturze. E. Doskonale wie o jego zamiłowaniu do romansów i w milczeniu znosi kolejne kobiety w życiu poety. Ostatecznie jednak pogodzą się.

któremu pozwala prowadzić innych i siebie samego na śmierć. Patrz: samobójstwo. że to on jest stroną bardziej zaangażowaną w tym związku i to właśnie powoduje. ponieważ narusza normy moralne.1) Ogromna miłość Ragnfridy do Lavranasa. dlatego też nie opuszcza Wenecji pomimo szalejącej tam epidemii. kochających się ludzi.Miłość dojrzałego i dobrze sytuowanego mężczyzny do narzeczonej swego syna. Bogumił. jednocześnie marząc o Jakubie. nie jest uczuciem szczęśliwym. który poczuje się wyobcowany w świecie zwykłych ludzi. bowiem tamci dwoje należą do innego świata. co piękne. a kon sekwencje tego spadną nie tylko na niego. staną na przeszkodzie romansowi z Ellen.Małgorzata i Mistrz spotykają się po raz pierwszy już jako ludzie dojrzali. Wie jednak. wybaczy mu zdradę. że w przeciwieństwie do ukochanego -jest całkowicie samotna. to także walka o zachowanie własnego ja. Hłasko "Ósmy dzień tygodnia" Agnieszka i Piotr to dwoje młodych. Patrz: piękno. wie doskonale. Undset "Krystyna.jak i własne przekonania. A. a potem . ajego ukochana. a jednocześnie ma świadomość przepaści.Miłość Joanny Madou i Ravica to ostatnie wielkie uczucie w życiu bohaterów. Narażała własne życie.W powieści " Gide'a miłość homoseksualna nie jest perwersją ani zboczeniem. Lechoń "Siedem grzechów głównych"-Miłość opisywana w tym cyklu to przede wszystkim uczucie zmysłowe. cierpliwie znosiła rozgoryczenie i frustrację ukochanego mężczyzny. M. Ich miłość będzie nieustanną walką oraz ścieraniem się charakterów i światopoglądów. Moravia "Konformista" Marcello Clerici pokochał żonę profesora Quadriego miłością szaloną. Anna staje się najważniejszą osobą w jego życiu. gdyż nada życiu bohaterów sens. co tworzy między nimi mur nie do przebycia. Remarque "Łuk Triumfalny" . w zamian nie dostając nic. Zdaje sobie sprawę z tego. Patrz też: mąż. T. nieustannie rozmyśla o nim i o sobie jako parze (analogia do Apollina i Hiakintosa). który ścigany był przez hitlerowców listem goń czym. dopiero po śmierci męża zrozumiała. że nigdy nie dojdzie do sensualnego spełnienia tego uczucia.Michale i zdradzie. lekkoduchu o dość swobodnym stosunku do moralności. M. J. Krystyna nigdy nie opuści swego męża. żona. Kuncewiczowa "Cudzoziemka" Adam darzy Różę wielkim uczuciem. Oboje samotni i skazani na wieczną tułaczkę. wychowany przez Ludwika z Vendome i przez niego uwiedziony.zasadami. Kiedy wojna się skończyła. Zadowala się nielicznymi chwilami spędzonymi razem. Swiadomość tego będzie przyczyną cierpień Tonia. podejmowała pracę w niemieckich teatrzykach. które nie daje jednak ukojenia. iż nie może żyć bez spełnienia seksual nego. E. człowieku zmysłowym. że nigdy nie zyska wzajemności.śmierci bohaterki. ukochany bez słowa pożegnania i podziękowania opuścił jej mieszkanie. zaspokaja potrzeby cielesne z Blanką. Wszelkie próby Adama. Barbara. a ponadto rodzice Agniesz~Ci nie są zadowoleni z tego związku. A. J. dlatego też decyduje się na samobójstwo. że nigdy nie opuści on rodziny. Mann "Tonio Krdger" Miłość Tonia do Janka Hansena. aby zabić profesora oraz to. Jednocześnie uczucie Oliwiera i Edwarda nigdy nie zostanie zaakceptowane przez otoczenie.Na drodze miłości Agaty i Borysa stoi jego małżeństwo. jakiej się wobec niej dopuścił. a Newland będzie po latach myślał o niej jako o czymś. Gide Fałszerze" . tym solidniejszy. cierpi czując się stary i mało atrakcyjny. poślubia Barbarę. ale doskonałym związkiem ciał i dusz. Bohater. a śmierć Erlenda będzie dla niej końcem prawdziwego życia. iż ta decyzja zniszczy i jego. że Róża nie jest w stanie zapomnieć o miłości sprzed lat . Ich trudna miłość to nie tylko ścieranie się dwóch osobowości i poglądów.A. proste i jasne. Sam niekochany. burzy wszelkie stereotypy jego życia. jednocześnie kończąc w ten sposób swój związek z Piotrem. Uświadamia on sobie. wyjeżdża do Wenecji i tam przeżywa jedyną miłość swego życia. zburzy pozotną stabilizację. Patrz: miłość i śmierć. rodzina. że Marcello przyjechał do Paryża. Joanna nie wytrzyma jednak rozstania z ukochanym i zwiąże się z innym mężczyzną. Oziębła i zamknięta w sobie. o zdawałoby się unormowanym życiu. Niestety. J. nie jest w stanie pojąć fascynacji żony muzyką. Brandys "Jak być kochaną" Bohaterka opowiadania przez pięć lat ukrywała ukochanego mężczyznę. ale mimo to wyrusza z krucjatą prowadzoną przez ukochanego. T. a także bliskie jest kazirodztwu (Edward to wuj Oliwiera). Kowalska "Pestka" . jaka dzieli go od obiektu miłości. Małżeństwo zMay. śmierć (bohaterów literackich). nie potrafią odnaleźć się w świecie i zrozumieć samych siebe. Oboje próbują odnaleźć się w rzeczywistości po roku 1956. Ich związek. zakochany w obojgu. 2) Wychowana w surowych zasadach. początkowo czysto sensualny. Agata. Jednak niezwykła miłość. kobietę nie akceptującą życia. a jej posępny i ascetyczny sposób bycia uniemożliwi zaznanie pełnej radości w małżeństwie. co go w życiu ominęło. Ta obsesja doprowadzi go do ciężkiej choroby fizycznej. swego męża. stanie się wiedźmą w służbie u Wolanda. Patrz: artysta. Kochanek (podmiot liryczny) wie doskonale. Patrz: mąż. zaborczą. M. stanie się przyczyną rozterek bohatera. świadoma tego. a potem do śmierci. wybaczy mu jego zdradę i pomoże jego kochance. przez całe życie marząca o Tolibowskim (ukochanym z młodości). Hurt "Skaza" . człowiek otwarty i afirmujący życie. ale jego żony . młodym chłopcu z Polski. S. Ragnfrida tylko jeden raz zdradzi się przed mężem ze swymi uczuciami. nieustannie je analizującą. Agata początkowo cieszy się z tego. odnajduje prawdziwą i czystą miłość.M. że cierpi i czuje się odrzucony. tym bardziej że jest on zaręczony z inną kobietą. że do tej pory żył w zakłamaniu. córka Lavransa" . Obwinia ona siebie o zdradę i spowodowanie wszystkich nieszczęść w rodzinie. co doprowadzi do rozpadu ich związku. Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" . i ich miłość. jak i swego kochanka. Spotkała go dopiero po kilku latach. Zenon daje się ponieść namiętności do Justyny. a także wyznawana przez niego etyka. że Aschenbach nie wyobraża sobie życia bez widoku ukochanego. Okazuje się jednak. Miłość pisarza z czasem przeradza się w chorobę: śledzi on Tadzia. Tolerancyjna i wyrozumiała Elżbieta nie przestanie kochać męża. ale jednocześnie niszczy ~ ona to życie. Nałkowska "Gran ica" -Miłość Zenona i Elżbiety od początku naznaczona jest piętnem zdrady. Ich romans doprowadzi do wielkiej tragedii rodzinnej - 99 . lecz i najego żonę. M. że nie mają miejsca wyłącznie dla siebie. Mann "Śmierć w Wenecji" Gustaw Aschenbach. Andrzejewski "Bramy raju" Aleksy Melissen. okaże się niezwykle ważny. że był on jedyną miłością jej życia. Zdesperowana Agnieszka oddaje się przypadkowo poznanemu mężczyźnie. by go odzyskać. Sytuację dodatkowo komplikował fakt. jaka połączy tych dwoje. Dąbrowska "Noce i dnie" Jednym z głównych wątków powieści są dzieje małżeństwa Niechciców. Kiedy Borys opuszcza żonę i dzieci. Patrz: retrospekcja. że Piotr nie może uwolnić się od koszmaru przeszłości (siedział w więzieniu politycznym). by zbliżyć się do żony. Uczucie do Tadzia jest tak silne i dramatyczne. kończą się niepowodzeniem. że nie dał się ponieść prawdziwym uczuciom. Z. wiedząc jednak. że Lina pragnęła nie Marcella. gdy poznaje Jakuba. Ciągle upokarzana. szukając ocalenia w miłości. Patrz: miłość spełniona. czytanie literatury. Wie. jest zazdrosny o każdą osobę w otoczeniu ukochanego. Krystyna zakochuje się w Erlendzie. A. podstarzały intelektualista i pisarz. zgadza się grać rolęjego kochanki przez pięć lat.Giulii. podstęp żony. Niepopularny pisarz i zdradzająca męża Małgorzata nie unikną przeciwności losu: powieść Mistrza zaprowadzi go do domu wariatów. K. Zakochany w Tadziu. samobójstwo. a potem do Ingi Holm wynika z umiłowania przez niego tego.

. A. Świętochowski "My i wy" patrz: konflikt pokoleń. Kobieta próbuje uwieść młodzieńca. Rej "Żywot człowieka poczciwego" . Anonim zw. Młody wiek króla świadczy o braku mądrości. a wraz z nimi siwych włosów. co jest prawdą. A. myliłem się niekiedy. Ch. J. R. Odmłodzony Faust zyskuje zdolność nieograniczonego poruszania się w czasie i przestrzeni. Gdy gubi się w świątyni. na mocy którego w zamian za swoją duszę otrzymuje powtórną młodość. Poświatowska) "Między nami jest przepaść. Andrzejewski) * "Z dzikim płomieniem w oczach przyjdziesz niespodzianie. który przywraca mu młodość.Bogowie dzięki ambrozji i nektarowi są nie tylko nieśmiertelni. która nie poddała się carskiemu despotyzmowi. Henryk V jest rozważnym. Mickiewicz "Pan Tadeusz" Widząc zamyślenie Tadeusza przy stole i to.Młodość była górna i durna. od czego się cierpi". z tej wady króljuż się poprawia . (H.Ganiąc sytuację w Troi. Jest niezwykle odważny. Reprezentują tę lepszą część narodu rosyjskiego.1) Absalom w młodzieńczej zapalczywości buntuje się przeciwko swojemu ojcu.śmierci Martina. A. Jednak wykorzystuje ją na hulanki i . Teraz przyszedł wiek męski. by umierać. zatapiaj. którzy kochają. Piorunem w serca nasze ból uderzy. by stać się w końcu przyczyną popełnionej przez nią zbrodni dzieciobójstwa. Przywołuje szatana... jak chociażby wybór towarzyszki życia. Ich namiętna miłość jest przede wszystkim walką o zachowanie dominacji nad partnerem. Dawidowi. że jest zbyt młody. W. mądrym i sprawiedliwym władcą i doskonałym wodzem. (A. łość do ciebie. obraca się. ale także wiecznie młodzi i piękni. Goethe "Faust" Rozczarowany do wiedzy rozumowej Faust postanawia magii się poświęcić. Sędzia wypowiada zgryźliwe uwagi na temat młodzieży. * "I gdy myślę o tobie to tak jakby motyl trzepotał w dłoni uwięziony i ślepy".1) W sporze z synem Kreon próbu je obalić jego argumenty. rzęsiste. narzeczonego Anny. zniewieściała i nie będzie w stanie bronić ojczyzny w potrzebie. wdaje się w dysputę z uczonymi w piśmie. . ojciec. udowadnianiem swej wyższości. (J." .czynienie zła i niegodziwości. Krasicki "Do króla" . Nie poznała jeszcze ani szczęścia miłości. . często obolały i często nieszczęśliwy. de Musset) * "Kocha się tylko to. ale skądkolwiek zaczerpnęła swój początek i swoje pierwsze oczarowanie. 2) Antygona skarży się. M. rozstają się jednak na prośbę Katherine.Tak jak każda pora ludzkiego życia. pełna entuzjazmu. K. Przeplataj.." (J. Na szczęście. B. Ondaatje "Angielski pacjent" Młoda mężatka.. bo. Słowacki "Kordian" . jak wszystko na świecie.Faustus zawiera z Szatanem pakt. III 1) Więźniowie z klasztoru bazylianów to ludzie bardzo młodzi. J. M. uciekając się do stwierdzenia. Patrz: wina i odpowiedzialność. i powiada sobie: często cierpiałem. Asnyk "Do młodych" .mitologia: Sofokles "Antygona" . Literatura metafizyczna baroku Młodość. I. (G. potrzebę miłości całym sobą potwier dzić. szybko przemija. mężczyzną samotnym.Orzeszkowa "Nad Niemnem" Młodzi są w stanie przezwyciężyć konflikt między Korczynem a Bohatyrowiczami. kiedy postanawia ona wrócić do męża. Ulisses wygłasza też tyradę przeciw młodzi wszetecznej. co w oczach nagle stanie. ale kocha i kiedy znajdzie się na krawędzi grobu. żądając w zamian duszy. Chciał odzyskaną młodość wykorzystać do czynienia dobra .V1'. Nic nie jest w stanie złamać ich buntowniczej postawy.Młodość jest jednym z zarzutów. 3) Podczas balu u Senatora młodzi Rosjanie wypowiadają buntownicze zdania pod adresem gospodarza i cara. a nie jakaś sztuczna istota wylęgła z mojej pychy i nudy". daje się ponieść młodzieńczym emocjom i wchodzi w konflikt z kapłanami. niszcz bez litości. Patrz też: konflikt pokoleń. brakiem doświadczenia. aby.Okres w życiu ludzkim odznaczający się doskonałą formą fizyczną i psychiczną. wdaje się w romans z Almasym. 2) Młodość i uroda Józefa budzą żądze w żonie Putyfara. Kochanowski "Na młodość" Szaleństwa młodości są czymś naturalnym. a gdy jej się to nie udaje. potrafią zadawać najboleśniejsze ciosy. Mickiewicz "Oda do młodości" Młodość jest dynamiczna. Tylko zbliż się choć o krok z tego oddalenia. to tylko dlatego. W którym błądząc. Bahdaj) Młodość Młodość . że nie zajmuje się on Podkomorzankami. Ben~t) * "Kto kocha. przepaść niezgłębiona. Gallem "Kronika polska" . Przede wszystkim jest to czas życiowej edukacji człowieka i podejmowania ważnych decyzji. jak wiadomo. stwierdza ironicznie Krasicki. 100 . Lechoń) "Pozginaj moje ciało. Patrz: nieśmiertelność EosJutrzenka. Mickiewicz "Dziady" cz. Patrz też: konflikt pokoleń. Biblia (ST) . nie odczuwającym potrzeby stabilizacji. co nas łączy. Potrafią uśmiercać nie pozbawiając życia swej ofiary". (w. Kochanowski "Odprawa posłóvV greckich" . jest miłość szalona.przybywa mu lat. (W. ale kochałem. na wieki nas dzieli". by móc udzielać rad ojcu i władcy (patrz też: konflikt pokoleń). która oddając się..patrz: konflikt pokoleń. J. zdolna zmienić oblicze świata. B~x> . Flaubert) * "Ludzie.Mimo młodego wieku. To wszystko. J. Kojarzony zwykle z emocjonalnym stosunkiem do rzeczywistości. J. oskarża go o próbę gwałtu. I choćbyśmy wykochać po brzeg dusze chcieli. aby spokojnie spojrzeć wstecz. wiek klęski.patrz: konflikt pokoleń. Szekspir "Henryk V" Młodość i hulanki przeszłości okazują się myl nymi pozorami. którzy oburzają się na nie. Marlowe "Tragiczna historia doktora Faustusa" . E. Brodziński "O klasyczności i romantyczności tudzież o duchu poezji polskiej" . Prus "Faraon" .nie wiem. zapal czywy i niecierpliwy. A.za namową złego ducha .wbrew swoim intencjom staje się przyczyną wielu nieszczęść. a przez to bezkompromisowi. krusz.Już w młodości Jezus zadziwia mądrością. Ci.. sam niekochany. Mitologia . Katherine Cliffton.Młodość nie znosi żadnych zasad i ograniczeń. Mimo młodego wieku. która jest tą drogą poezji. na urąganie". beztroską i buntowniczym nastawieniem do świata. Mickiewicz "Polały się łzy me czyste. Człowiek więc powinien kierować swoje myśli ku rzeczom wiecznym i nieprzemijającym. A wszystko.. Połą czeni wyjątkowymi więzami. ajednocześnie roztropny i mądry. (A. pełna wielkich ideałów i szaleńczego zapału. To ja żyłem. skąd się wzięła moja mi. więc wybiera romantyczność.Młodość Ramzesa przyczynia się do jego klęski. 2) W salonie warszawskim to młodzi właśnie rozmawiają o wypadkach na Litwie i domagają się od literatury. Brak doświadczenia i lekceważenie wiedzy prowadzą Ramzesa do zguby. nigdy cię kochać nie przestanę. jakie pod adresem Stanisława Augusta Poniatowskiego wysuwa szlachta. łam. ani obowiązków macierzyństwa. także i młodość ma swoje obowiązki i przyjemności. By my jak wrogi. Patrz też: konflikt pokoleń. miażdż i w płyn zamieniaj. rozrywkom i żyjąc w luksusie.Twej miłości". rozkochuje w sobie Gretchen (Małgorzatę). mądrość bierze się z siwych włosów. Kochanowski "Do gór i lasów" patrz: r etrospekcja. jaka dopuszcza swobodę i spontaniczność. Biblia (NT) . by podejmowała aktualne tematy. książę Bolesław Krzywousty odznacza się zaletami i cnotami wielkiego władcy. wciąż szukam szczęścia . A. że jest zbyt młoda. często jest zawiedziony. ponieważ jeśli istnieję. A. drżąca miłość w nas. chcą mieć rok bez wiosny.

Pawlikowska-Jasnorzewska "Pod kościołem" . żyć w imię zasady carpe diem. trzeba tylko powtórzyć dawne szaleństwa". w którego namalowanie Bazyli włożył całą swoją miłość do chłopca. które Dorian popełnia. obiecywały odkupienie win wszystkich ludzi. Rocznik dwudziesty" . (C. którzy zetknęli się z Chrystusem podczas jego trzydziestu trzech lat życia ziemskiego. Poezja K. Pavese) * "Młodość jest solą ziemi w oku". która przywróciła go sztuce. (G. Jana nie jest jedynie zapowiedzią zagłady. (J.żebrać o miłość i współczucie. (M. (O. który towaczyszy dążeniu do celu. 13. Tuwim) Nadzieja Nadzieja Oczekiwanie spełnienia się czegoś pożądanego. Nałkowska) * "Nie idzie o to.te trzy. Dąbrowska) * "Jedna rzecz znakomicie zastępuje doświadczenie: młodość". że musi być w tym jakaś myśl boska. (J. wymarzonego. Broniewski "Mannlicher" Dla poety młodość to czas. obcowania ze śmiercią.Bohaterami powieści są młodzi chłopcy. 2) Bóg objawił się Mojżeszowi w krzaku ognistym i dał mu nadzieję na wyprowadzenie narodu wybranego z niewoli egipskiej (przetom zstąpił. Andrzejewski "Popiól i diament" .B. znany jako "Hymn do miłości": Wiara.: nej. abym go wybawił z ręki egipskiej i wywiódł z ziemi tej do ziemi opływającej mlekiem i miodem . żeby młodzi nie szaleli". 3) Na przykładzie wszystkich ludzi. Kryska). trwogi. a zwłaszcza jego rozdz. M. także uczucie. Jasieński "But w butonierce" patrz: konflikt pokoleń.Alina. motyw ten powraca jeszcze w NT. próbując go upupić . obiecać poprawę. które hartowały młodego człowieka. O. Biblia (NT) . wierzył. 18). W. Ale to także . J. Mitologia . Chcąc go pozyskać.patrz: pokolenie stracone. (M. nadzieja. a przede wszystkim jego męka i śmierć. Bratny "Kolumbowie. co kończy się dla nich tragicznie. Wspólnym przeżyciem ich młodo.' kuje siły twórcze i po latach milczenia powraca cyklem obrazów przedstawiających piękno jego muzy. (Z.Młodość bohaterów przypadła na czas apokalipsy spełnio.zamknąć w sztywne schematy.H. darowanie win Marii Magdalenie i przywrócenie jej czci. On sam przez lata zachowuje młodość i niezwykłą urodę. Jako młodzieniec był człowiekiem bardzo aktywnym. Andrzejewski "Idzie skacząc po górach" . Patrz: przyjaźń. Dołęga-Mostowicz) * "Pozostaje się młodym tylko wówczas. choć często dramatycz. Prus "Lalka" . (T. okres wielkich.patrz: pokolenie stracone.patrz: konflikt pokoleń. którego liście służą do uzdrowienia narodów. pozbawił dzieci. jak też wspaniałych. często próby charakterów (szczególnie ' powstanie warszawskie).Młodość Franęoise staje się dla Antonio Ortiza natchnieniem.Zygmunt). idzie o to. samego Hioba poraził trądem. zniszczył mu dorobek całego życia. Jego późniejsza biografia jest losem żołnierza. Baczyńskiego i T. jak wielką.Młodość była jak gotyk. Kochanowski) * "Chcąc odzyskać młodość. Courteline) * "Młodość jest sumieniem życia". widać. ufność. Celem tej wypowiedzi było przedstawienie . przewędrował całą niemal Europę. Dziś pozostało tylko siedzieć jak pod kościołem . starzeje się zamiast młodzieńca. twórczą moc ma nadzieja: wskrzeszenie Łazarza. jaką na człowieka wywiera otoczenie. ukorzyć się i wówczas wrócić do Boga. uczniowie renomowanej akademii Weltona.1) Chociaż o życiu 101 . padre Torquemada musi niejako posiąść tę młodość.. . choć ciągle uczył się życia na nowo. zwątpienie). żegnania najbliższych. (M. stan. Paul) * "Młodość nie wierzy doświadczeniu starych". to przypowieść uczy. które dodaje sił w pokonywaniu trudności na drodze do realizacji zamierzeń. Andrzejewski "Ciemności kryja ziemię" . J. W. ajego ojcem Bóg. zahartowanych przez ten szczególny czas przyjaźni (Olo Jerzy. B. J. Hłasko "Ósmy dzień tygodnia" patrz: pokolenie stracone. stąd poeta twierdzi. postanawiają oni wyjść poza nudę i schematyzm szkoły. (Apokalipsa 22. Kleinbaum "Stowarzyszenie umartych poetów" .' ści jest wojna: czas walki. ideału. Którzy chcą. Kiedy w ich życie wkracza nowy nauczyciel. Abraham miał wówczas sto lat: azaż człowiekowi stuletniemu urodzi się syn? azaż Sara w dziewięćdziesięciu lat porodzi? Bóg odpowiedział: żona twoja urodzi ci syna i dasz mu imię Izaak. Andrzejewski "Już prawie nic" Młodość i słowiańska uroda doktora Lubetzky'ego jest dla umierającego Her mana Eisbergera jedyną ulgą w cier pieniach. urzeczywistni. * "Jakoby też rok bez wiosny mieć chcieli. w której wyniku chciał poznać tajemnicę swego cierpienia. Biblia (ST) .Ks. piękna i strzelista. Pawła do Rzymian 4. żeby być żywym". Bóg dał mu nadzieję na narodzenie syna. a z nich największa jest miłość. pragnienie. Jednak ten znosił wszystko z pokorą. jeżeli się było młodym kiedykolwiek". S. 8). że cel zostanie osiągnięty. Wyjścia 3. Jerzy . 2) Przypowieść o synu marnotrawnym w warstwie metaforycznej uczy. (J. I. John Keating.Ałła. Gorki) * "Bywają ludzie. 5) Apokalipsa św. Jerzy . Podobną wymowę mają przypowieści o zabłąkanej owieczce i o robotnikach w winnicy. traci młodzieńczcł jasność swego głosu. J. miłość . którzy odnajdują młodość swoją dopiero u schyłku życia". pokusa. Jeśli synem marnotrawnym jest każdy grzesznik. Kolumb Basik. Wilde) ' * "Nie ma nic smutnego w jesieni. czczenie innych bogów. zawierały jednocześnie element nadziei. Ta nadzieja miała pomóc Izraelitom pokonywać wszelkie trudy w drodze do Ziemi Obiecanej (głód.1) Zawarłszy przymierze z Abrahamem. Wilde "Portret Doriana Graya" Portret przedstawiający Doriana. mając nadzieję na rozmowę z Bogiem.` nie krótkich miłości (Malutki . Odzys. J.dla podniesienia na duchu pierwszych chrześcijan w ciężkich czasach prześladowań (danie nadziei) ostatecznego triumfu Dobra nad Złem. I List św. dokonywania wyborów.1) Wszystkie teksty Nowego Testamentu mocno eksponują nadziejęjako wartość (obok miłości i wiary) najwyższą w życiu człowieka. W rzeczywistości to czas największej presji. Gombrowicz"Ferdydurke"Młodość tylko pozornie jest okresem beztroski i szczęścia. 2). Shaw "Młode lwy"-patrz: pokolenie stracone. pozwalający wierzyć. Były to jednak doświadczenia. jeżeli nie zaniedbało się wiosny". Taką wymowę ma m. Pawła do Koryntian. To obraz nosi ślady rozpusty i niegodziwości. żeby być młodym. że tylko tak wyrasra się na człowieka. że należy zejść z drogi grzechu. były nadzieją zmartwychwstania. I kiedy Diego .Młodość Rzeckiego jest całkowitym zaprzeczeniem jego wieku dojrzałego. 4) Samo życie Chrystusa. gdy życie nie głaskało po gtowie. niż nic z nią nie zrobić". walczył w powstaniu na Węgrzech. R. Gombrowicz "TransAtlantyk" Synczyzna biologizm i rozbuchany erotyzm młodości to alternatywa wobec łzawej i sentymentalnej ojczyzny. Młody lekarz staje się jego przewodnikiem do krainy śmierci. Różewicza . czas bólu.Młodość fray Diego jest : źródłem jego bezkompromisowości i buntu wobec Inkwizycji.in. dla którego trudy żołnierskiego życia nie były już zaskoczeniem. że to się spełni. że warto mieć nadzieję. Mrożek "Tango" . daje się wreszcie przekonać do ideałów Wielkiego Inkwizytora. Niestety jak wampir niszczy tę. Chevalier) * "Lepiej zniszczyć własną młodość. stąd w Nowym Jeruzalem nad brzegiem rzeki rośnie drzewo. N. 3) Bogobojnego Hioba Jahwe ciężko doświadczył. Ólo . Tuwim "Dziesięciolecie" patrz: konflikt pokoleń. M. więc Abraham uwierzył (contra spem spero) List św. W.

Literatura średniowieczna . Horacy "Exegi monumentum". zemścił się nad tobą. W. takiego jak np. z potarganymi włosami. spiżowi. Wymagało to wielu wyrzeczeń. nie wiedząc o tym. W imię tej nadziei św.'. gleba nie rodziła). Nadzieja ta dodatkowo przybrała na sile.Przeciwstawiając kamiennym blokom. z jakich zbudowane zostały piramidy. gdyż była przekonana o słuszności swoich racji. A. Dotarli w końcu do Kolchidy. Franciszek natomiast. a później długo napawa wido. zadanie wrogc klęski. na wyspie Lemnos). którego bohater dąży. bo istnieje przecież nadzieja na ich zakoń czenie. a tam Jazon urzeczywistnił swój zamiar. G. Jest to nadzieja nieśmiertelności poezji i sławy po śmierci (mnie argonautów pozna Kolchida. Przygotowuje się do niej starannie. zbyt zagubiony we własnych rozmyślaniach. sztormy morskie. jakoć się kolwiek dzieje" (pieśń IX. każe Waltero~ -Alfowi przywdziać maskę. 2) Sredniowieczna literatura dworsko-rycerska wykreowała wzorzec idealnego rycerza. która po stracie Kory nie zrezygnowała z nadziei. by nad jegc~ trupem wypowiedzieć słowa jam spełnt~ swoje. A. W ten sposób. nie zginie.W trenach X-XI zrozpaczony ojciec daje wyraz kryzysowi wiary. którejest tworzywem literatury. zgodnie z zasadą Mach vellego. Mickiewicz "Dziady" cz. bronić wiary chrześcijańskiej. III Prometejski bunt Konrada wyn z wiary we własną moc. Nadziei zdobycia tronu (za każdą cenę) towarzyszyła wiara. Wierzyli oni. bo nie ma zależności między życiem bogobojnym. Dak. jąc nadzieję na zwycięstwo. co należałoby zmienić i ma nadzieję. zaś św. ojczyzny.G. aby osiągnął granicę ludzkich możliwości poznania. wy. Tartuff pragnie zdobyć wszystko: dom i majątek swego gospodarza. dokona żywota w klasztorze~ ze spokojem oczekując śmierci. mając nadzieję naśladowania we wszystkim Chrystusa i uzyskania zbawienia. w porwanej szacie.. jak pokonać smoka. pokusy zaniechania wyprawy np. 2) Postawaksiędza Piotra także określonajest przez nadzieję. który posiadł wszelką wiedzę dostępną człowiekowi oświecenia (medycyna. ukryć s prawdziwe oblicze. ludzie podejmowali trudy: osiągnięcia wyznaczonych celów. ma-v. Upór i nadzieja na osiągnięcie celu kazały mu pokonywać kolejne tru-:: dy (burze morskie. myśląc. Jako syn marnotrawny wyznaje swe winy wobec Boga i ma nadzieję na przebaczenie: Wielkie przed Tobą są występy moje (. Horacy wyraża nadzieję: nie wszystek umrę (non omnis moriar). Cyd. szlachetny. ale sprowadza się ona do rozumienia sensu cierpienia i ofiary. Przypadek sprawia.W. W trenach XVII-XIX osiąga on równowagę ducha. działać metoda podstępu i zdrady. nie podlegają ocenie moralr Tu nadzieja jest dwuwartościowa: j czynnikiem mobilizującym. Mickiewicz "Konrad Wallenro . W swojej podróży do Kolchidy Argonauci musieli pokonać wiele trudów (walki. surowym. Cena wysoka za . mając nadzieję.który znając przepowiednię na swój' temat. która go pouczyła. Aby wymóc n~ Zeusie oddanie córki. teologia). porzucił młodą żonę i skazał się na samotność.. Szymon Słupnik na samotnicze życie przez wiele lat w celi na słupie. Wędrowała po świecie smutna. miał nadzieję na przechytrzenie Losu (opuścił królestwo. zawsze stawać w obronie słabszych. ale także z dziei na stworzenie świata lepsze w którym nie będzie bólu i cierpienia (zanuciłbym pieśń szczęśliwą). że nadzieje Świętoszka nie mogą się ziścić. że wypełni polecenia ojca. strzegącego złotego runa..Doktor Faust.nem Kawdoru. że boskie prawa mają pierwszeństwo w życiu człowieka. Nadzieja Demeter spełniła się częściowo: Kora-Persefona wraca z Hadesu na kilka miesięcy w ro-' ku. że kolejne zbrodnie można ukryć. Złamała rozkaz władcy. toteż jedna pociągała za sobą konieczność popełnienia następnej. nie uważa się też za człowieka szczęśliwego. Liczy się tylko cel. obiec zwycięstwo. który zgodnie z kodeksem rycerskim miał być nieulękły. a brakiem nagrody za nie.Wkradając się podstępnie do domu Orgona i udając człowieka głęboko wierzącego. Aleksy wyrzekł się bogactw. Szekspir "Makbet" Czarownice swoimi przepowiedniami obudziły w Makbecie nadzieję na zdobycie władzy. Dowodził nią Jazon. 4) Nadzieja przyświecała uczestnikom wyprawy po złote runo. ks. Goethe "Faust" . Siłę rządzącą światem nazywa nieznajomym wrogiem. poznania wszelkich tajemnic świata. choć był on bardzo bliski celu. wie. skromnym. wybrał życie w ubóstwie i pokorze. a Duncan zapowiedział wizytę w jego zamku). ale ponieważ apetyt rośnie w miarę jedzenia. J. Rycerzom Bractwa Okrągłego Stołu dodatkowo przyświecała nadzieja zdobycia św.słowo poetyckie. 1 takjak męka Chrystusa nie była daremna. człowiek powinien zachować równowagę ducha (lecz na szczęście wszełakie serce ma być jednakie) oraz zaufać Bogu i w nim pokładać nadzieję: siła Bóg może wywrócić w godzinie. sposoby je osiągnięcia. Molier "Świętoszek" .1) Szczególna nadzieja przyświecała średniowiecznym ascetom. Dante Alighieri "Boska Komedia" Nad wejściem do Piekła widniał napis: Porzućcie wszelką nadzieję. Gelonów kraj. co tłumi trwogę). spowodowała. Po dokon~~ niu zemsty Giaurowi nicjuż w życiu ni~ pozostaje. rozbicie statku). Roland. Jest rozczarowany da wiedzy książkowej. Wierzy. że potrafi to zrobić. chce także uwieść Orgonowi żonę. po-': kusy (u czarodziejki Kirke. umożliwił spełnienie się klątwy ciążącej nad rodem Labdakidów. Umie wskazać zło. Rycerzom przyświecała nadzieja zbliżenia się do ideału. sh~żąc najbiedniejszym. że życiem pełnym wyrzeczeń. nie uważa. gdy zaczęły się spełniać pierwsze wróżb y (Makbet został ta. Por. Szekspir "Hamlet" Królewicz duński postrzega świat jako nie plewiony ogród.Po śmierci ukochanej Leili Giaura trzyma przy życiu tylko nadzieja dokonania zemsty na Hassanie. Sofokles "Antygona" Bohaterka tragedii sprzeciwiła się rozkazowi Kreona. W. że dokona zemsty i zabije Klaudiusza. że rządzi ona w sposób chaotyczny. Lancelot. niosąc ze swoim powrotem nadzieję" nowego życia (odradzająca się wiosną przyroda). Hamlet jest zbyt słaby psychicznie. Kochanowski "Treny" . prawo. że ziemi groziła zagłada (wyschły rzeki. król Artur.To właśnie nadzieja zniszczenia : konu Krzyżackiego. toteż spotkanie z Mefistofelesem daje mu nadzieję na spełnienie marzeń. J. Byron "Giaur" . Była to więc zapowiedź świata pozbawionego tej wartości. ale zawiera też w so zapowiedź klęski. nie gonić za zyskiem i próżną sławą. toteż chciała sobie i swemu bratu Polinejkesowi zapewnić możliwość wejścia do krainy umarłych. 2) Bohaterem tragicznym jest w mitologii Edyp. twierdzi. Taki byt3 Odys. że władcy Koryntu są jego rodzicami). a kto mu kolwiek ufa. tak też martyrologia narodu polskiego jest celowa i przez Boga za- 102 . J. być wiernym swemu seniorowi. "Non usitata" . a Danię jako więzienie. król Itaki. kiem konającego Hassana. II): Wobec zmienności Fortuny (bo z nas Fortuna w żywe oczy szydzi) i niezbadanych wyroków boskich. także pieśń XXIV Kochanowskiego ("Niezwykłym i nie leda piórem opatrzony") oraz fraszkę "Ku muzom". pozbawionym przyjemności i uciech zaskarbią sobie życie wieczne i możliwość obcowania z Bogiem. upokorzenia. Kochanowski "Nie porzucaj nadzieje. który z powodu gniewu~ Posejdona nie mógł dotrzeć do swej'. Za obietnicę szczęś~ cia Faust zaprzeda duszę. wykorzystując czary Medei. którzy tu wchodzicie. przyświecała jej więc nadzieja sprawiedliwego osądzenia jej czynu przez bogów. odzyskania córki.'' a często pułapki (w jaskini Cyklopa): Nadzieja na ujrzenie ukochanych brzegów wyspy i wiara w wierność Penelopy pozwoliły mu osiągnąć cel. z której nie podniesie się nawet po stu latach. Fausta kusi też nadzieja poszukiwań. u Nauzykai). św. Galahad. z którego odlewa się pomniki .) użyj dziś panie nade mną litości.tylko chwilę szczęścia. Graala.być może .bohaterów mitologicznych często decydowali: bogowie. która łagodzi ból wszelkich cierpień. Nadzieja okazuje się zwodnicza. 3) Demeter to archetyp matki cierpiącej.

Sienkiewicz "Potop" (i cała "Trylogia") . jeszcze grób Twój odemknq powtórnie). hrabia Henryk porzuca dom. z intencją wiary w przyszłość i nadzieją na pozytywną odmianę i szczęście Gospodyni schowała złotą podkowę.planowana. Ta nadzieja nie opuszcza go w kolejnych etapach jego życia: w Paryżu. Stach. Krasiński "Nie-Boska komedia" Zwiedziony obietnicą Dziewicy (wiel ka miłość. on który wyszedt z motłochu. 2) Na przykładzie marzeń Joasi widać. Tu łączą się wiara w trwanie narodu i nadzieja jego zmartwychwstania (wierzę w wskrzeszenie popiotów i kości). poczucie obowiązku. pojedynek z Krzeszowskim . M. Joanna. C. "Coś ty Atenom zrobił.Miłość i nadzieja zdeterminowały życie Wokulskiego. pragnie go stworzyć z Judymem. Kupno konia. Tam zostaje upokorzony pod murami zamku: ten dumny. wnuku. Judym prawdziwie wierzy. Wierzy w takie wartości. rozżaloną. Wokulski będzie płacił długi jej ojca i spełniał najbardziej upokarzające kaprysy Belci (Rossi. mając nadzieję na zabicie tyrana. Bohater naiwnie wierzy. dzieła pojawia się też w: "Fortepianie Szopena".życia. zaś Stańczyk mówi o nim jako o symbolu. Stały się życiowym mottem żołnierzy Szarych Szeregów. sęp ci wyjada nie serce.ecz zaklinam. J. Nigdy nie można wyzbywać się nadziei (sytuacja beznadziejna: potop szwedzki. W zderzeniu z rzeczywistością Paryża. wzajemnie się wykluczają. Słowacki "Kordian" . zgubny sen. Konfrontacja czynów Greków i Polaków zawstydza piszącego.1) Nadzieja na to. wręcz banalne wobec jego ideałów: dom pełen prostych sprzętów. Cisach. To właśnie nadzieja na odzyskanie córki kazała mu zapomnieć o rycerskim honorze. Chce być wierny ustalonym przez siebie zasadom niezależnie od okoliczności. że czyn ten rozwiąże sprawę niepodległości Polski. Dał on temu wyraz w referacie u doktora Czernisza. zjaką Judym chce spłacić ten przeklęty dfug. S. z których byśmy viribus unitis przy boskich auxiliach wyjść nie mogli. Była to próba wyjaśnienia naszej historii i dania narodowi nadziei. a kiedy trzeba na śmierć idą po kolei. Konopnicka "Contra spem spero" . rozszarpywani pczez dzikie zwierzęta. Chrystus cierpiał z nadzieją zmartwychwstania. jego pragnienia zmieniają swój kształt.. dokona swego rodzaju wstrząsu i oczyszczenia. odrzucenia. To dla złudnej nadziei łaskawszego spojrzenia lub pozwolenia ucałowania rączki Izabeli. że raz popełniwszy błąd. J. J. plwają na siebie i żrą jedni drugich. Zarówno nadzieja na wielką. zjednoczony.wszystko to dyktowane jest nadzieją. H. nie uwzględnia on także w swoich planach własnej osobowości. Dopiero tu odżywają jego nadzieje na 103 . gdzie pieniądz jest ultima ratio mundi. "Do obywa tela Johna Browna". iż ma nadzieję. H.K. musi uciekać przed światem i sobą coraz dalej .Mimo przegranej w głosowaniu. a miłości byś nie znat bytbyś jako miedź brzęcząca albo cymbał brzmiący. jak honor. H. Chochoła można interpretować jako zło. oderwanie się od spraw przyziemnych. Sienkiewicz "Quo vadis" Prześladowanym chrześcijanom słowa św. a ich dzieci nie będą się rodziły upośledzone. Żeromski "Ludzie bezdomni" . Conrad "Lord Jim" . żałobą. że Chrystus nakazał przebaczenie. czynu. Sokratesie" . W ostatniej rozmowie dr Tomasz przekreślił jej marzenia słowami: nie mogę mieć ani ojca. romantyczną miłość. Sienkiewicz "Krzyżacy" Aby odzyskać uprowadzoną przez Krzyżaków córkę. działał wspólnie i pamiętał o swojej tradycji. dziecko. zwycięstwa.. Nadzieja na odrodzenie (zmartwychwstanie) idei. Balzac "Ojciec Goriot" Rastignac przyjeżdża do Paryża pełen wiary. Zarównojej treść. ale też jako wartość pozytywną chroniącą życie. S. hardości.jak i zakończenie są tendencyjne. Kordian uda się do sypialni cara. Zagłębiu. Od obrony Jasnej Góry (boska Opatrzność) wody potopu zaczę~y opadać. Warszawie. przekonał się. "Bema pamięci żałobnym rapsodzie". Powraca więc nadzieja na szacunek u późniejszych pokoleń (syn minie pismo. A. powozu. że sam bohater w szpitalu wariatów nazwie je szaleństwem. lecz ty spomnisz. często też upokorzenia artysty (jednostki wybitnej) i jego dzieła (sztuki). Kamiński "Kamienie na szaniec"). Naród przestanie żyć mitami. który uwierzył wbrew nadziei. Słowacki "Testament mój" Poeta wypowiedział w nim znamienne słowa: l. Wyspiański "Wesele" Występujące w dramacie symbole mają niekiedy przeciwstawne znaczenia: Zygmuntowski dzwon Dziennikarzowi kojarzy się z nieszczęściem. odpowiedzialność. Ma on nadzieję na szybki awans społeczny. twardy i bezwzględny dla wrogów rycerz wyzbył się swojej buty. Molinań). Umierają także z nadzieją zmartwychwstania. znikąd pomocy). szlachta i magnaci przechodzą na stronę wroga. Takie rygorystyczne podejście do życia sprawia. smutkiem. toteż nie potrafią oni nienawidzić nawet swych prześladowców. Umierają. który zaniechał waśni i sporów. czuje się odpowiedzialny za choroby i cierpienia najbiedniejszych. ani matki. coś bez wartości. Wyzbyty młodzieńczych nadziei żywionych wobec miasta. mając nadzieję na zrealizowanie ideałów. o odegraniu szczególnej roli w historii doprowadzą hrabiego Henryka na skraj przepaści. że może w pojedynkę naprawić świat. że "nauką i pracą ludzie się bogacą". martwotę. Z. że mówienie narodowi bolesnych prawd (pawiem narodów byłaś i papugct. J. Toteż naród pogodzony. że często nadzieje ludzi. Później już ślepy i kaleki Jurand. którą bym prrycisnął do serca z mitością. Słowacki "Grób Agamemnona" Podróż w przeszłość Grecji służy do ocenienia sytuacji w Polsce. wszystkie swoje działania podporządkowuje zdobyciu panny Izabeli. więc można świat odmienić dobrem. nie będą musieli umierać w wieku trzydziestu lat ci od cynku. Nadzieje na spełnienie wielkiej misji dziejowej okażą się do tego stopnia mrzonkami. Norwid "Klaskaniem mając obrzękłe prawice". zakochany jak Werter. lecz mózgi) wyjdzie mu na dobre. A. co się po zimie wyrzuca (śmieć). Nakazywały zachowywać nadzieję nawet wtedy. służą przekazaniu pewnej idei. Jego nadzieje są całkowicie oderwane od realiów politycznych. darowując życie Zygfrydowi de Lówe. że świat może być lepszy. które nie daje szansy.Bohater powieści jest idealistą. pozwalającą trwać nadziei na lepsze czasy. jak kamienie przez Boga rzucane na szaniec. których los zetknął ze sobą. Jurand udaje się do Szczytna. firanki w oknach. aby zarobić duże pieniądze i zaimponować tym Łęckiej. przelicytowanie kamienicy Łęckich. H. ani żony.Utwór nawiązuje do sytuacji biblijnego Abrahama. z Polskąjest podobnie. niech żywi nie tracą nadziei i przed narodem niosą oświaty kaganiec.Powieść pisana "ku pokrzepie niu serc". Jej nadzieje są skromne i. Jeśli lekarze przestaną być lekarzami ludzi bogatych. ani jednej rzeczy. potęgi Polski. B. Dlatego utwór powstał jako chęć przeniesienia cudem na ojczyzny łono wszystkich zbiegów z paryskiego bruku. że można zło dobrem zwyciężyć. Mickiewicz "Pan Tadeusz" W "Epilogu" Mickiewicz pokazał emigrację polską skłóconą. z modlitwą na ustach i nadzieją w sercu. jak też romantyczne marzenie o wielkości i sławie. bo pozbawioną nadziei na powrót do kraju: utraciwszy rozum w mękach długich. kieruje poczynaniami Judyma. bo nie ma takowych terminów. które były nakazem walki do końca i ofiary największej . Prus "Lalka" . ufny w swe zwycięstwo pokona każdą przeszkodę. mówi: teraz się spróbujemy. sława). Na Bałkany jedzie tylko po to. przeżycie czegoś niezwykłego. Dawał nadzieję i otwierał jasną przyszłość przed narodem. że potrafi tego dokonać sam. król opuszcza kraj. żonę. nadziei jej chwalebnego trwania. stąd utwór pisany jest z nadzieją. która nie miała prawdziwego domu. gdy rzeczywistośćją odbierała (por. Pawła dodają nadziei: gdybyś mówił jęrykami ludzi i aniołów. Wydaje się nawet przybierać na sile wraz z determinacją. że odmieni się wreszcie serce ukochanej.W obu utworach pojawia się charakterystyczny motyw niezrozumienia przez współczesnych.aż do Patusanu.

Pokazuje im. ich symbolem są w utworze: list. że za uzbierane tu pieniądze otworzy w swoim miasteczku mały sklepik... świadomość tego faktu każe poecie zakończyć wiersz słowami: jeśli uda nam się to... Miłosz "Nadzieja" Warunkiem nadziei jest. najzdrowsze. demokratycznie wybrali przywódcę. wierzy w miłość.Nadzieja pokonania zła w postaci szalejącej w Oranie dżumy przez przeciwstawienie mu rzetelnego i sumiennego wykonywania swoich obowiązków pomaga drowi Rieux codziennie od początku rozpoczynać zmagania z chorobą. gdy Wielka Oddziałowa zaczęła się go bać. szarych ludzi (. Borowski "Opowiadania" ("Proszę państwa do gazu") Więźniom kierowanym do krematońum daje się fałszywą nadzieję. Golding "Władca much" Grupa angielskich chłopców musi przeczekać na bezludnej wyspie zagrożenie wybu chem bomby atomowej. Wielka Oddziałowa nie pozwala na najmniejszą samodzielność. Podzielili obowiązki. buduje się w ciągu trzech. Taką złudną nadzieję pielęgnują w sobie Żydzi. odruchy buntu tłumi się lekami. przestronne. Jej symbolem są przekazywane zdjęcia. Oto bowiem Jack. że suchary te zje podczas ucieczki z obozu .). miłości. jeden z oficerów ze swojej głodowej racji chleba odkrawa kawałki i suszy je w nadziei. jaką żyli ludzie w getcie warszawskim.świat bez nadziei. T. że może podjąć walkę z systemem. szczera. portorykańska dziewczyna. Sam dom. Nadzieje mają to do siebie. dawać nadzieję już samym swym pojawieniem się. Nigdy nie można się wyrzec dobra i prób ocalenia człowieczeństwa. że uda mu się wygrać proces. Mają nadzieję. muzea. że w ten sposób uda im się doczekać pomocy. znam wielu mądrych ludzi". Mauriac) * "Nie wyrzucaj bohatera z twej duszy. Jednak nadzieje zbiorowości są niszczone przez partykularne interesy. Mc Murphy daje pacjentom nadzieję na normalne życie. Zrodzić się ona może tylko wtedy.. Wierzy w zwycięstwo. Warunki tego miejsca przypominają raj i młodzi rozbitkowie wierzą. Życie = Brown. Cz. inteLigencji i przeciętnych. z uporem nacina dymice.. G. który ocalenie w czasach pogardy może znaleźć jedynie w sobie: nie jesteś jednak tak bezwolny. Camus "Dżuma" . Anita ma nadzieję. wiara. co z nimi będzie. Kafka "Proces" . według poety. że mogą stworzyć doskonałe. Każdy z więźniów ma swoje małe marzenia i nadzieje: Jewgienia Fiodorowna wierzy w możliwość odrodzenia się przez miłość. po jakich toczy się kamieniach (. w którym rząd oficjalnie uznałby jego zasługi wojenne i przyznał mu stałą rentę. dla Natalii Lwownej nadzieją są "Zapiski z martwego domu" Dostojewskiego. stąd jego kolejne przedsięwzięcia: zaangażowanie adwokata. Żeromski "Przedwiośnie" Symbolem nadziei są w powieści szklane domy. te duże i te maleńkie". dzierżyj odważnie twoją najwyższą nadzieję". nie odpowiadając na pytania. Shaw) * "Marzenia. uczestnik wojny domowej...W przeciwieństwie do bohaterów "Opowiadań" Borowskiego. wędrówki w labiryncie korytarzy i pokoi sądu. a także ofiarowywał możliwość przeżycia czegoś innego niż strach. donoszą własne dzieci. szpitale. Miłosz "Traktat moralny'~ Poemat wchodzi w skład tomiku "Światło dzienne" (1953) i jest wyrazem wiary poety w możliwości człowieka.oto świat twój (. spotkania w domu swidanij. Jest to Seweryna Baryki sen o Polsce. realizacja choćby jednego zamierzenia. którą nazywamy nadzieją". Doktor Rieux nie rezygnuje. więc chcą. ustanowili prawa. aplikuje proste środki. dające nadzieję na lepsze jutro.odbudowanie zaufania ludzi. dwóch. J.Stary pułkownik Aureliano Buendia. Robi to wszystko nie w nadziei zbawienia. Wierzy. ubożuchne nadzieje. prysznicami lodowatej wody lub najbardziej radykalnie . Największą zbrodnią jest odbieranie ludziom nadziei. tygodnia. pokoje najczystsze. Zatriumfował. wie. Jednak w takiej rze czywistości jednostka nie ma szans: Policja Myśli ma wgląd w myśli obywateli.W prowokacyj ny sposób ukazane skromne marzenia ludzi z okresu "naszej małej stabilizacji": trochę barw do szarzyzny życia. posiadanie kogoś bliskiego. Okazuje się. Głowacki "Antygona w Nowym Jorku"-Akcja dramatu toczy się w środowisku nowojorskich bezdomnych (homlesów). najtadniejsze (. harmonijne społeczeństwo. Nadzieja na przeżycie jeszcze jednego dnia. K. że zawsze trzeba próbować walczyć i mieć nadzieję.. lawina bieg od tego zmienia. którzy żyją z dnia na dzień na jednej ławce w parku.) tęczcl. Jest prawo obozu. politycy grę już przegrali. który pozwala pułkownikowi wierzyć.lobotomią. że się tego dokończy". Jednak każdy z trzech głównych bohaterów pielęgnuje własne marzenia: Sasza wierzy. Cz. jest bowiem metaforą życia ludzkiego.). długo nie traci nadziei.. (B. cośmy zamierzali (.Przez cały czas Józef K.to trzyma go przy życiu. a na tym właśnie opierało się funkcjonowanie państw totalitarnych. (F. Pojawia się tu jednak Mc Murphy (karciarz. że można być świętym bez Boga. Herling-Grudziński "Inny świat" .. A. lecz żywym ciatem. Por.. Będą to domy: w miastach i na wsiach. Kesey "Lot nad kukułczym gniazdem". że ziemia nie jest snem. (Zaratustra) * "Każdy prowadzi jakąś kalkulację. I to jest nadzieją jej pokonania. że ludzi idqcych na śmierć oszukuje się do ostatniej chwili.) to zaleję się jak jasna cholera.. przyjacielska rozmowa. bezpieczna codzienność. G. śledzą sąsiedzi i najbliżsi. nowoczesne. którzy odjeżdżają do obozów. Tołstoj) * "Nadzieje ludzkie sąjak kwiaty na łące: jednakowo różnorodne i jednakowo krótkotrwałe". mając nadzieję.W relacji Marka Edelmana ciągle powraca motyw nadziei. To są ich małe światy. odzyskanie utraconego honoru bycie jednym z nich. gdy bez oporu da się wyprowadzić do kamieniołomów. Garcia Marquez "Nie ma kto pisać do pułkownika" . awanturnik). Ratując skazanych z Umschlagplatzu. że nawet stąd ma jedno wyjście samobójstwo. którą trzeba chronić . H. (L. a pułkownik dzięki temu zdobędzie pieniądze. Często nadzieja ratunku i ucieczki kryje się w rzeczach prostych: zdrowie równowaga ducha. (Platon) * "Nadzieje uczonych są pewniejsze niż bogactwa 104 . Edelman dawał im nadzieję życia. Pozbawienie człowieka nadziei to największe zwycięstwo Wielkiego Brata. a choćbyś był jak kamień polny. wielkodusznie obdarowani kilkoma bochenkami chleba: tyle chleba nikt by przecież nie marnował. A. który nigdy nie nadejdzie i kogut. Józef K. F. czterech dni. dają jedzenie. np. W. możesz. od lat czeka na list.). ma nadzieję.Wydaje się. aby żyli. gdyż wtedy dostrzeżemy ich piękno (kwiat nowy i gwiazdę niejedną). Krall "Zdążyć przed Panem Bogiem" . więźniowie sowieckich łagrów zachowują nadzieję. higieniczne. próby przekupstwa. póty nadziei. że wróci do Petersburga. że nie trwają długo. Hłasko "Ósmy dzień tygodnia" patrz: pokolenie stracone. (Słowa popularnej piosenki) * "Żeby coś robić trzeba mieć nadzieję. że można wygrać. gdy lepiej i mądrzej spojrzymy na świat i życie. Pchełka marzy o przyjeździe Joli i powrocie do rodzinnej wsi. Bursa "Nadzieja" . * "Nadzieja matką głupich? Nieprawda. że w rzeczywistości szpitala psychiatrycznego nic nie można zmienić: są okresowi i są chronicy. Chciałoby się rzec: póki życia.. to już widnokrąg rozświetlony (. nieść chorym otuchę i wiarę. domy dla pracujących. aż do ostatniej sceny.). Zdawałoby się . Bohater opowiadania żyje w świecie złudnych nadziei (zupełnie przeciwnie niż jego żona).. czytane setki razy listy. Życie dopędziło wiecznego uciekiniera. M. więc wptyń na bieg tawiny. Orwella "Rok 1984": Winston długo ma nadzieję. dziwkarz. Jest to jedyna dopuszczalna forma litości.. niszczy marzenia o możliwości stworzenia raju na ziemi. Nadzieje są na miarę czasów: dość ubogie. że w najbliższych walkach kogutów jego faworyt wygra. S. w której wszyscy będą mieli mieszkania: wygodne. że zostanie przywódcą. widok dziecka. Los Józefa K.

Tuż po zakończeniu nauki w szkole powinni oni rozpocząć edukację obywatelską. (Wergiliusz) * "On przeciw nadziei uwierzył". Kochanowski) * "Niech żywi nie tracą nadziei". Kochanowski "Pieśń XIX.Obraz państwa. który stwierdził: O nierządne królestwo i zginienia bliskie. "O wojnie". J. w ogóle nie funkcjonuje. Słowa: zawsze takie Rzeczypospolite będct. Kościół podporządkowany państwu. (List św. chęć bogacenia się za wszelką cenę. w którym co rok to nowe prawa i konstytucyje. wystawnym życiu. "Niech śpi pijany". Szlachta jest leniwa. ani życia opierać na jednej nadziei". ponieważ jego główna siła obronna. 105 . a żołnierzowi pieniądze gotujmy). Jego wizja państwa opierała się na idei silnej władzy królewskiej podporządkowanej Kościołowi. w którym poddani kierujący się bezmyślnością domagają się zmian. (I List św. Walery) i staroszlacheckiego. zmierzające do wskazania niedomogów w funkcjonowaniu państwa oraz propozycje zmian. aby to zmienić: refleksja plącze szyki. Rozwijając swą psychopolityczną koncepcję analogii doszedł on do wniosku. Kochanowski "Odprawa posłów greckich" . obejmujących najważniejsze w funkcjonowaniu państwa dziedziny: "O obyczajach". W. ałe porzcldnie. bezbożność. że się co rok w granicach swych ojczyzna zwęża. Krasicki "Wół minister" Alegoryczny obraz państwa. jakoć się kolwiek dzieje". Skarga . tak też w państwie powinni panować filozofowie. Por. równa szlachta grozi rotmistrzowi."Państwo" . Niemcewicz jednocześnie opowiada się za: tronem dziedzicznym. "O Kościele". Frycz Modrzewski "O poprawie Rzeczypospolitej" Utwór jest sumą poglądów na temat kształtu i organizacji nowoczesnego państwa. S. a wszytko złotem kupić trzeba. Nadzieja. ks. żołnierzy i rolników. Skargi były to: brak miłości ojczyzny. wobec którego obywatele państwa nie są równi. uczy odpowiedzialności. (Demokryt) * "Nie należy ani okrętu przytwierdzać na jednej kotwicy. Platon wykorzystuje w swojej koncepcji analogię między budową i funkcjonowaniem jednostki (stanowi organiczną całość) a polis. W. Potocki "Zbytki polskie" W utworze pojawia się pytanie: o czymże Polska myśli we dnie i nocy? Wiersz jest odpowiedzią na nie: o bogaceniu się. w którym głównym strażnikiem pozostaje Poloniusz. Staszic . "O prawach". któ ry ośmielił się ją obudzić. mądrym. wstecznego (Starosta).Kazania sejmowe" Zawierające metaforyczny obraz upadku Rzeczypospolitej. też wiersz Potockiego pt. sądem w Proszowicach."Uwagi nad życiem Jana Zamoyskiego" . Druga pieśń chóru skierowana jest do rządzących. który wszystkich śledzi. Niemcewicz "Powrót posła" . czyli o karze za mężobójstwo" Jest wyrazem protestu pisarza humanisty przeciwko niesprawiedliwości prawa polskiego. nie chce go zaakceptować. zawiść. I. niech ku pożytku dobra spólnego pomoże. a liczne nieprawidłowości do chorób. gdzie władcajest zbrodniarzem. która ani sama nie broni zagrożonej ojczyzny (Wsiadamy? Czy nas póhniski trzymają?). (Epiktet) * "Dla zwyciężonych jedyną nadzieją jest wyzbyć się nadziei". (Dante Alighień) * "Nie porzucaj nadzieje. J. rozpusta). (J. nowoczesnym wychowaniem młodzieży. ks. Potocki "Pospolite ruszenie" . Główne postulaty Modrzewskiego: nacisk położony na moralną stronę życia (propozycja powołania cenzora. którzy tu wchodzicie". Poeta krytycznie ocenia postawę szlachty.Utwór nawiązuje do napaści Turków na Podole w 1575 r.U. wojny są złem. jakie ich młodzieży chowanie streszczają sąd Staszica na temat roli edukacji i wychowania młodych obywateli. Modrzewski podnosi tu kwestię. gdzie ani prawa ważcł. Pawła do Rzymian 4. jaką jest pospolite ruszenie. toteż pisarz nie popiera wojen zaborczych. W. Traktat składa się z pięciu ksiąa. II" (O dobrej slawie) . Pawła do Koryntian 13. (J. gdzie szerzy się przekupstwo. J. ani sprawiedliwość ma miejsce. Funkcje ministra pełnią kolejno: lis. że zarówno wobec praw natury. to troje: a z nich największa jest miłość". jak i praw boskich kara za spowodowa nie śmierci powinna być taka sama dla przedstawicieli wszystkich stanów. jak można różne swoje zdolności spożytkować dla dobra państwa. A.Sens utworu sprowadza się do stwierdzenia: służmy poczciwej slawie. wolnością chłopów.Koncepcje zawarte w publicystyce. I. płacenie podatków tylko przez najuboższe warstwy szlacheckie (którzy się na dziesiątej opierają części).Jest rejestrem dalszych wad obywateli (pijaństwo. Słowacki) Naprawa państwa Naprawa państwa .iTkazały się tuż przed rozpoczęciem Sejmu Czteroletniego i postulowały konieczność reform w państwie. którejest łatwym łupem dla najeźdźców. wskazuje na ich szczególne miejsce w społeczeństwie. na pokaz (żeóy sześć zaprzęgano koni do karocy). Hamlet nie godzi się ze stanem państwa. które ku śmierci sZybko przywieść ją mogą: LeczcieŻ pierwej tę chorą swoją matkę. filozafii i literaturze. ani nie daje pieniędzy na opłacenie wojska (Skujmy talerze na talery. Sytuację w Troi podsumował Ulisses (poseł grecki). a jako kto może. 13) * "Porzućcie wszelką nadzieję. II" (O spustoszeniu Podola) . Hamlet dostrzega zło w państwie. Pokazał państwo z chwiejnym i nieudolnym królem na czele. Kochanowski "Pieśń V. Według P. które nieuchronnie prowadzą kraj do zguby ten nas nierząd pokonał i zgubił. że tak jak człowiekiem rządzi rozum. Nikt nie myśli o ginącej Rzeczypospolitej. Kon sekwencją takiego życia obywateli jest to. ale skuteczny wół minister.Jest to obraz doskonale zharmonizowanej społecze ności. "O szkole". małpa . Frycz Modrzewski "Łaski. A. Szekspir "Hamłet" .nieuków". co powoduje. ale brak mu siły wewnętrznej i odporności. Satyrę kończy metafora ojczyz ny jako tonącego okrętu. ale nowoczesne państwo powinno umieć bronić swoich granic. Pań stwo porównuje on do matki. trawionej licznymi chorobami.Młody królewicz duński postrzega świat jako nie plewiony ogród. niewygodnych w skrytobójczy sposób usuwa. skujmy. Potocki "Nierządem Polska stoi" -Utwórjest krytyką państwa. gdzie nie przestrzega się prawa. niesprawiedliwe prawa oraz niebezpieczeństwo herety. J.Zasadą kompozycyjną komedii jest przeciwstawienie dwóch ugrupowań szlacheckich: postępowego (Podkomorzy. zniesieniem liberum veto. Powróci wreszcie powolny. oddzielenie spraw Kościoła od państwa. Platon . Swymi propozycjami przeciwstawia się Platon tendencjom indywidualistycznym w państwie. który kontrolowałby sposób życia i morale obywateli). podsłuchuje. zdrady.Starożytny wątek wojny trojańskiej stał się dla Kochanowskiego pretekstem do mówienia o sprawach współczesnej mu Rzeczypospolitej. niechętna. gdzie trzem funkcjom duszy (rozum. zaś Daniajest dla niego więzieniem. osłabienie władzy królews~ej. którzy myślą tylko o ratowani u swego życia i własnego dobytku. wy. Prawojest także niesprawiedliwe wobec obywateli: egzekwowane jest przestrzeganie praw. by rzeczy mogły iść z wolna. Jego poglądy streszczają słowa Podkomorzego d~ zawsze ustępować powinien krajowi. iż nikt nie jest w stanie przestrzegać praw zmieniających się z szybkością corocznych kalendarzy. niezgoda wewnętrzna. Sejmem stale obradującym. W. "Kazanie wtóre: o miłości ku ojczyźnie" kończy sugestywna metafora ojczyzny porównanej do tonącego okrętu i obywateli. 18) * "Wiara. pieniądze z dóbr kościelnych i klasztornych przeznaczone na rozwój szkół (opodatkowanie). Ośmieszając poglądy Starosty Gadulskiego. Miłość. egoistyczna: wolna. w którym poeta prLedstawia sugestywną wizję głębokiego upadku ojczyzny.ckiej zarazy. ` P. Krasicki "Świat zepsuty" . tę milą ojczyznę i Rzeczpospolitą. pożądanie) odpowiadać by miały funkcje: rządców. odwaga.za każdym razem ze szkodą dla państwa. co poeta następnie rozwija tłumacząc.

Lec) * "Ciemno w tym państwie. Rousseau przeciwstawił im koncepcję umowy społecznej. (A. tylko państwo się zepsuło i trzeba je naprawić". mające swoich strażników. Wszystkich "nieprawomyślnych" w najprostszy sposób unieszkodliwia się. Tymczasem. admirałowie i oficerowie. jaka nastąpiła we Francji. co gorsza. To już siedem lat minęło od odzyskania niepodległości. zabijając jego osobowość (nie istnieje wol ność słowa. odnosi się bowiem do przedłużającego się w Pol sce przedwiośnia politycznego. mającej ukonstytuować taki kształt państwa. w którym interesów najbogatszych strzeże policja i wojsko (na tajniaka tajniak mruga). Jest to państwo o monstrualnie rozbudowanym systemie adrninistracyjnym. Sandauer) * "I z drżenia obywateli rysuja się fundamenty państwa". (S. Frycz Modrcewski) "Wszystkie inicjatywy dotychczasowe kładą nacisk na odrodzenie narodu. wzmóc siłę militarną państwa (100tysięczna armia). sprawiedliwość.J. ani wypowiadania się. gdzie zwykli obywatele mogą jedynie pracować lub udać się na emigrację wewnętrzną. Ostatnie zdanie powieści brzmi: kochał Wielkiego Brara. rezygnacja z wszelkiej przemocy. ani wolność myślenia. po czym powoli i systematycznie łamią wszystkie ustanowione przez siebie prawa.. równość wobec prawa). w której wyniku do władzy dojdą komuniści. co indywidualne. Jest to aluzja do rodzenia się państwa wojskowego i policyjnego. Żeromski "podpowiada" kilka możliwych rozwiązań. Człowiek poddany jest inwigilacji (Policja Myśli). że naprawić trzeba ludzi. Żeromski "Przedwiośnie" Tytuł powieści jest metaforyczny. W trakcie procesu na jednej z sesji Winston dowiaduje się od O'Briena. Kołłą. nazwany jego imieniem. kładąc jednocześnie nacisk na konieczność takich reform. co boleśnie unaocznia wątek Mistrza i jego powieści). trzeba wzmocnić władzę królewską. G. * "Burzmy bastylie. Władza pogardza człowiekiem.Orwell . miłości samego siebie 106 . zamykając w szpitalu wariatów lub po prostu likwidując (sygnałem tego jest np. Jest również za takim modelem państwa. a władze ciągle nie wiedzą.Funkcjonowanie państwa da się tu sprowadzić do uogólnienia: od utopii do antyutopii. Narcyz . to cel. jaką reprezentuje Szymon Gajowiec. gdzie tajednostkajest od początku skazana na przegraną. w którym obywatele są członkami ciała politycznego rządzącego się wolą powszechną. wspólne budowanie. F. które będą kreował~ obraz nowoczesnego państwa (np. którzy wstają.taj "Do Stanisława Małachowskiego. następnie skoinplikowany system łamania osobowości zbuntowanego.: "Do prześwietnej deputacji" pisał: jakiegoż u nas pragniemy rządu? Chcemy Polszcze wrócić wolność. Obywatel w takim państwie nie wie (i nie musi wiedzieć). jaki kształt ma mieć odrodzone państwo.) Czy umiera się od obcinania paznokci? Co w takim państwie naprawić? Zmienić trzeba wszystko.W mitologii greckiej syn boga rzeki Kefisos i nimfy Liriope. Stał się on później atrybutem boga podziemi Hadesa. czy tylko niektórym familijom nad resztą niewołników panujących? J. Inne postulaty: uchwały na Sejmie powinny zapadać większością głosów. Na przykładzie Winstona Smitha Orwell pokazuje próbę buntu obywatela takiego państwa. czy w ogóle istnieje. interpretująca na własne potrzeby wszelkie przywileje (inne pożywienie. nie ma w tym państwie miejsca na nic. o których marzy SeweD'n Baryka). Katka "Proces" . M. J.to nie naród się popsuł. (s. H. trzecim wyjściem jest idealistyczna nadzieja i osiągnięcia techniki. przestrzenią labiryn tową jest bowiem plątanina korytarzy. poczekalni. a wszelkie jego próby dochodzenia pra wdy i sprawiedliwości do niczego nte prowadzą. że dotychczasowe doktryny polityczne uzasadniały jedynie despotyzm. Osmańczyk) Narcyz Narcyz .. których dziełem jest tak funkcjonujące państwo. sprawajest bardziej złożona ."Folwark zwierzęcy" .. sprowadza się do interpretacji wzajemnych relacji między państwem autorytarnym ajednostką. należy znieść liberum veto. wolności dla chłopów. szary obywatel żyje skromnie lub wręcz biednie (palący problem braku mieszkań). ubrani w kosztowne futra i bawią się tam pod czujnym okiem strzegących ich bezpieczeństwa tajniaków. J.Jedno z możliwych rozumień tej powieściparaboli. że Partia pragnie władzy dla samej władzy: władza to nie środek do celu. którzy podjeżdżają do Opery drogimi samochodami. Lec> * "Czy prawo do naprawiania maszyny ma ten. J. Nie przewidywał praw obywatelskich dla chłopów. W znanym tekście pt. S. Rousseau . wyodrębnia się pośród nich elita władzy (świnie). Panującym systemem jest angsoc. Wzajemne relacje człowieka i państwa znakomicie oddaje tu porównanie z labiryntem. Nie bez powodu na balu w operze dominują generałowie. rządzi niepodzielnie Wielki Brat. G. tak jak to zrobiono z Bastylią. S. tzn. praw dla mieszczan. obojętnej urodzie. zanim je zbudują". moim zdaniem. gdy z ratusza bije trzecia i wiozą do stolicy pełne żywności wozy. inny rytm dnia np.J. choć nie opowiada się zdecydowanie za żadnym z nich: droga rewolucji. Staszic "Przestrogi dla Polski" Postulat państwa."Umowa społeczna" -Przekonanie autora. który popsuł". sędziów (silne zhierarchizowanie). przeciwieństwem jej jest droga powolnych reform. co ujawnia widowisko Wolanda w teatrze Varićttes. za co został przez Afrodytę ukara ny nie dającą się spełnić miłością do samego siebie. Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" Powieść przedstawia Moskwę lat dwudziestych.A. oraz ci. a uczniowie powinni otrzymywać w nich przede wszystkim wiedzę praktyczną. W powieści widać. pracy państwowej.. aż do jego zgody na dominację systemu. ułatwiającą późniejsze życie zawodowe i obywatelskie. Gdy Narcyz pił wodę ze źródła.J. (E. w którym nie liczy się człowiek. gdzie łotry na świeczniku". bowiem zwierzęta obalające wszechwładzę Jonesa na dworskim fol warku zamierzają stworzyć istny raj na ziemi: równość wszystkich obywateli. O pojedynczym obywatelu: człowiek to tylko pojedyncza komórka (.symbol próżności. o co jest oskarżony. zobaczył ta m własne odbicie i zakochał się w nim. którą bezskutecznie próbuje pokonać Józef K. gdzie przeciętny. Tuwim "gal w Operze" Groteskowo pokazane państwo. gdzie wola powszechna respektuje jednocześnie wolność jednostki. Powoli państwo rządzone przez Napoleona przeradza się w totalitarny folwark. oskarżycieli. ukrócając w ten sposób szlachecką anarchię. podlegają jedynie ustanowionym przez siebie prawom i wybranej przez siebie władzy. choć domagał się zniesienia pań szczyzny. stolicę państwa totalitarnego. Lec) * "De republica emendanda" ("O poprawie Rzeczypospolitej") (A. o którym nie wiadomo.Szkoły miały według Staszica zostać upaństwowione. Orwell "Rok 1984" Podobnie jak "Folwark zwierzęcy" jest obrazem totalitarnego państwa. tandetnie. bo z samych panów zguba Połaków. o przyszłym Sejmie Anonima listów kilka" Kołłątajowska publicystyka jest przykładem propozycji konkretnych reform ustrojowych: zniesienia liberum veto. sankcjonowały tylko władzę zwierzchnią stojącą ponad ogółem jej poddanych i niezależną od nich. w którym sojusz szlachecko-mieszczański miałby być skierowany przeciwko magnatom (domagał się praw dla mieszczan). które charak teryzuje ostry podział społeczny: ci. Umarł z tęsknoty za nieosiągalnym przedmiotem swojej miłości. Przestrzegał szlachtę przed możliwością krwawej rewolucji. tajemnicze zniknięcie Lichodiejewa). Piękny młodzieniec wzgardził miłością nimfy Echo. każąc mu żyć w żałosnych warunkach materialnych oraz. wstawanie). to znaczy zburzyć. nawet miłość. pokoi. (S. po śmierci został zamieniony w kwiat o zimnej. mogące stworzyć istny raj na ziemi (szklane domy.

że zapomnienie może być tylko chwilowe. którą traktuje przedmiotowo.jest piękną kobietą. który nigdy nie ma dość pochwał na temat swojej kiepskiej twórczości. On sam pragnie w życiu tylko brać.. zdobycie Dianny). 2) Jego kobiecym odpowiednikiem jest hrabina Idalia .~ja") jest tylko obserwatorem.. pogardza ludźmi. otaczania się zbytkiem. aż do pragnienia posiadania kochanka. Chce wyglądać pięknie. Freuda w jego psychoanalizie. żadna też nie zjawi się w momencie jego śmierci (nie mają czasu. skłonności do zamykania się w sobie. H. Jego postawa wprowadza do tego intymnego przecież faktu wiele chłodu uczuciowego. z którymi zmaga sięjej mąż (kontrybucja. oznacza autoerotyzm. drażni ją. jest zmęczona monotonną codziennością. cystycznym typem jest Petroniusz. Ponieważ niewysoka pensja Karola nie może jej zapewnić odpowiedniej pozycji w towarzystwie. Jej główną troską są coraz to nowe suknie. Później pojęcie rozumiane szerzej .1) Hrabia Fantazjusz ma wiele cech narcystycznych (por. rzymski arbiter elegancji. uwielbiana. Potrafi natomiast brylować w towarzyst wie. pełen pięknych i kosztownych przedmiotów. którego swojskość Soplicowa nudzi i razi. ja" wiersza zdaje sobie sprawę. o ile może się w nich "przeglądać jak w lustrze" i potwierdzać swoją wartość.1) Nar. jak np. Marzy o wielkim (jak w powieściach) romansie. Inni ludzie (mąż.termin użyty po raz pierwszy w 1899 r. J. Tu sfera doznań erotycznych. książki. nie liczy się z nim. chcę czuć najwyższą rozkosz zapomnienia). K.Podobną do żony modnej postacią jest Starościna: skupiona na sobie. Nie interesują go sprawy kraju (walka. toteż w jej zakochanych oczach ' Petroniusz-Narcyz przegląda się z roz.Eunice . Prus "Lalka" . nie wystarcza też pieniędzy na zaspokojenie kolejnych kaprysów (drogi papier listowy.!:'. kosztownych drobiazgach (perfumy). F. pięknie obcych krajobrazów. przeszkadza dziecko. których : chciał gościć. Hrabia z "Pana Tadeusza" oraz Zygmunt Korczyński z "Nad Niemnem"). by myśl ma omdlata na chwilę. znajomi) interesują ją o tyle.(zwłaszcza własnej urody). intrygi. Fantazy jest bardzo bogaty. Kobieta nie jest tu równoprawnym partnerem. w ten sam sposób kocha wszystkich. lubowanie się w najnowszej modzie. Podmiot liryczny wiersza ani przez chwilę nie bierze pod uwagę doznafi partnerki (ja. jak też pięknie umrzeć. który pragnie przejść przez życie. I. jako że wnoszą w życie element niespodzianki. który chciał zarówno pięknie żyć. kiedy usta"Dlapodmiotu lirycznego miłość jest jedynie środkiem na zapomnienie o bólu świata i cierpieniu. że Benedykt mówi o gospodarstwie i dzieciach. E. na co dzień obcować z pięknem (w jej pokoju znajduje się popier$ie Apollina)..Izabela Łęcka wychowana w zbytku i luksusie. Poppea. Ona ciągle buja w obłokach.1) Niezwykle kapryśna. H. lekturach (romanse). lubi otaczać się kosztownymi rzeczami. kobiety próżnej. hedonista. sybaryta. okazuje się lekarstwem złudnym dostarcza kolejnego rozczarowania. którą bawią wszelkie skomplikowane romanse. wychowany przez matkę na światowca i artystę. kiedy usta ku twym ustom chylę (. bo na balu będzie miała zaczerwienione oczy. nie angażującym się emocjonalnie. Kiedy Rastignac zawiadamia Delfinę o ciężkim stanie jej ojca. swoich dolegliwościach (głowa mi źle robiła przez noc całą. ten powiedział: Belcia tego nie potrafi. Skupiony jest na sobie. 3) Podobnie jego : okrutna żona. co składa się na pełen obraz kobiety z wyższych sfer. K. przyzwyczajona do tego. przez wygląd zewnętrzny (ciągle nowe kreacje). żeby kochanek nosił ją na rękach i umierał z miłości do niej. Patrz: kat. próżna. Niemcewicz "Powrót posła" . dokąd zapraszał ludzi. błyszczeć w czasie kwest wielkanocnych. Bałzac "Ojciec Goriot" . Flaubert "Pani Bovary" Żona prowincjonalnego lekarza. Benedykt (będąc przecież w trudnej sytuacji finansowej) musi wyasygnować na to pieniądze. pragnąca zwracać na siebie uwagę. podziwiana. choć już nie najmłodsza. jest więc symbolem oświeceniowej modnisi. ' W swoim pałacu stworzył własny świat. dostrzegając tylko to. Schiller "Rękawiczka" Elementów narcystycznej postawy można się dopatrzeć w bohaterce ballady-Marcie. któremu żadna kobieta nie powinna się oprzeć. kokietka poszukująca męża. kapryśność. chcę. Mi łość samego siebie (narcyzm) powszechnie uznaje się za zjawisko raczej negatywne. Emma zamyka się w kręgu swoich chorób. które mają podłoże psychiczne: nie zaspokojona potrzeba znajdowania się w centrum uw~gi.jako odczuwanie silnych uczuć pozytywnych w stosunku do siebie. jaki sprawiają ojcu (wyciskają go jak cyt rynę).. Orzeszkowa "Nad Niemnem" . częste przebywanie za granicą. kto kochając siebie. że żona ma głowę nabitą dymem romansowym. Chce być bogata. Drażni ją mąż. choć chłodna i wyrachowana. Chce być zawsze ośrodkiem zainteresowania. Nie dba o męża.. koszą. wielką przyjemność sprawia jej absorbowanie swoją osobą całego otoczenia. introwersja.U. 2) Zygmunt Korczyński. Za pragnieniem rozkoszy zmysłowych kryje się chęć ucieczki od rzeczywistości. pasierbica. powozy. Krasicki "Żona modna"Bohaterka satyry nie ma imienia i nazwiska. egoistyczna i próżna jest Emilia Korczyńska. Nie bierze pod uwagę trudności. jestem w strasznej feblesie). Starosta wie. co wykwintne i doskonałe lub dostarczające emocjonujących wrażeń. ponieważ jest typem pięknoducha. z życia brać tylko same przyjemności.kobieta bogata. Mickiewicz "Pan Tadeusz" 1) Porównywalna z Idalią jest Telimena. życie to dla niego kolejne wyzwania (wygrana w karty. kobieta piękna. lubująca się w górnolotnych rozmowach o sztuce. w których wyniku ciągle potwierdza swoją wartość. że rzucił rękawiczkę i odszedł). kiedy kobieta" . umożliwia chwilowe oderwanie 107 . której ciągle nie dość hołdów i która aby zaspokoić miłość własną wystawia na śmiertelnie niebezpieczną próbę rycerza Emroda (trudno się dziwić. staje się je dynie narzędziem zapomnienia. że' ` zawsze osiąga to. w gruncie rzeczy jest krańcowym egoistą: nie liczy się z uczuciami innych (zerwanie romansu z Justyną). Aby zaspokoić egoistyczne kaprysy żony. 2) Zbliżone upodobania ma Hrabia. Sienkiewicz "Quo vadis" . dreszczyk emocji (schadzka z Fantazym w cmentarnej kaplicy). Obie córki nie zwracają uwagi na ból. Z poglądem tym polemizuje E. Emma. Liryczne . toteż może sobie pozwolić na wiele kaprysów (właśnie fantazji). lim mleku. Gdy Wokulski zatroszczył się serdecznie o Łęckiego. G. konflikt z Bohatyrowiczami). Kobieta bardzo urodziwa. żeby nie płakać. kąpiąca się w oś. Przerwa-Tetmajer "Lubię. przez S. Obie nastawione są na czerpanie z życia przyjemności: poczynając od stosownego małżeństwa.Obie córki Goriota (Anastazja i Delfina) odznaczają się cechami narcystycznymi. suknie). przywiązująca ogromną wagę do wy glądu zewnętrznego. którzy poświęcili się dla ojczyzny (o własnym ojcu mówi: mój ojciec byt do najwyż szego stopnia szkodliwym szaLeńcem). 2) Osobowością narcystyczną jest też sam Neron. w którym mężczyzna (liryczne . człowiek. poświęcenie). wiecznej adoracji. kpi z tych. stan zakochania w sobie. co chce. absorbować towarzystwo swoją osobą. J. nie wypada) ani na pogrzebie. Słowacki "Fantazy" . w bezmyślny sposób goniącej za modą. modnie ubrana. bo przebywanie z nimi sprawiało mu przyjemność. Fromm ("O sztuce miłości"): ten jest wspaniałym i prawym człowiekiem.Wiersz jest poetyckim opisem zbliżenia erotycznego.). A. zawsze odpowiednia oprawa dla własnej osoby. B. ta martwi się tylko o to. która powinna stanowić źródło pozytywnych wrażeń. Podczas rozmowy z Rzecznickim porównuje siebie do Adonisa. PrzerwaTetmajer "Ja. Narcyzm . który zapewni im akceptację w salonach i dobrą pozycję towarzyską. pogardza służbą. Strojnisia. Skupia się wyłącznie na swoich dolegliwościach. zachwycać wszystkich. Jego ukochana niewolnica . niezdolna kochać nikogo poza samą sobą. toteż każde z nich ma swój odrębny świat.

lecz nieśmiertelność duszy. * "Lustereczko. a jedynie popisem erudycji i koneserstwa lirycznego "ja".od rzeczywistości. córka Lavransa" . że jest piękna i pożądana. 2) Podczas spotkania z Mojżeszem Bóg mówi o sobie Jestem. Horacy "Exegi monumentum aere perennius" (Carm. staje się jednym z nieśmiertelnych. Safona "Pogarda dla nie znajacej poezji" . w któryrn znajduje się aleja drzew życia. Undset "Krystyna. adoracja. A. która z pięknej i ponętnej dziewczyny stała się gospodynią i matką. Iłłakowiczówna "Narcyz i ~ołek" .zawsze był. Nieśmiertelność może mieć wreszcie formę wiecznej egzystencji fizycznej. F. H. nie skupia się na bogactwie doznań. że jego twórczość' będzie powszechnie znana i żyć będzie wiecznie (symbol Styksu. Człowiek zyskuje nieśmiertelność przez zjednoczenie z Chrystusem. a wraz z nią pamięć o twórcy. 2) W Apokalipsie pojawia się wizja Nowego Jeruzalem. przywołuje symbol łabędzia (ptaka. młodym. kultu sztuki. ten ma życie wieczne. porównuje swoją twórczość do ikaryjskich lotów. K. ponieważ spożywają abrozję i piją nektar. Daisy łatwo zaimponować: wystarczą ekskluzywne przyjęcia. który najlepiej czuje się. cierpiąc na różne choroby. kosztowne prezenty. Wilde "Portret Doriana Graya" Na pół alegoryczna powieść inspirowana wątkami satanistycznymi i motywem faustycznym. II) . Utwór nie jest świadectwem głębokiego uczucia. nie wydaje mu się płytki i głupi). J. jest opowieścią o człowieku. nieśmiertelność może zyskać człowiek przez zjednoczenie z bóst wem. Piotruś najlepiej czuje się wśród elfów i ptaków. więc pewną formę nieśmiertelności.Podczas drogi krzyżowej Żyd Ahaswer plunął w twarz Jezusa. Zapatrzona w siebie. która żąda od Małego Księcia nie kończących się hołdów i ciągłych zachwytów nad sobą. głównie jednak tym. ale o to. że nie czeka ciągle na niego i wstawiła w okno kraty. toteż podoba się wielu mężczyznom. 4) EosJutrzenka wyjednała u Zeusa nieśmiertelność dla swojego ukochanego Titonosa. czystego piękna. którego łączono z Apollinem). Często w jej wspomnieniach powraca motyw przeglądania się w lustrze po to. W siedzibie bogów poślubia Hebe. kto będzie chciał Gromowładnego pozbawić władzy. który jest świadom swej wartości. de Saint-Exupery "Mały Książę" . że mimo wewnętrznej pustki i amoralności zewnętrznie pozostaje idealnie piękny i czysty. boginię młodości i wdzięku. nużą go obowiązki. M. Fitzgerald "Wielki Gatsby" . Do życia pod chodzi egoistycznie: do matki ma pretensję. zawsze będzie.3O) patrz: autotematyzm. bezradna. Niekłamaną przyjemność sprawia mu adoracja innych kobiet. szokując wszystkich kolejnymi skandalami. Erlend nie jest bowiem stworzony do codziennego życia. W powieści niszczeje i starzeje się postać na obrazie. wyraża wiarę. zimna i pusta. By zyskać przychylność ojca bogów i ludzi. Ta egoistka i złośnica jest w gruncie rzeczy kobietą marzącą o doskonałości.Narcystyczna w utworze jest róża. ale też delikatna.Bohater jest symbolem człowieka. Kieffer "Żeby cię lepiej zjeść" Sebastian to typ dwudziestowiecznego Narcyza. narodzili się tak jak rodzą się ludzie. obrazy van Dycka) niż pełne przeżywanie miłości (dostrzeganie partnerki). Patrz: artysta słowa. drogie samochody. wieczne życie. Barrie "Piotruś Pan" .dlaczego kielichy kwiatów pachniaty stodko: ze skromności czy też z pychy.Umartwianie się. poświęcenie życia Bogu są środkami do zdobycia życia wiecznego w niebie (np. nieosiągalny przedmiot miłości). wystarczajej podziw otoczenia. staje się po prostu zły (dla Wilde'anie do pogodzenia była sztuka i piękno z moraInością). XX. Wówczas Zeus zgadza się na nieśmiertelność tytana. na którym złożono go. Prometeusz wyjawia mu tajemnicę przyszłości .mieli swój początek. że zostaje sama. toteż ucieka na wojnę. To Krystynie przybywa siwych włosów i zmarszczek. Oznacza to wieczne trwanie Stwórcy niejako poza czasem . 2) Uwolniony przez Heraklesa Prometeusz zyskuje nieśmier telność. zabawy. Nie jest jednak zdolna do prawdziwej miłości. ale także dzięki swoim dziełom.Wiersz przypomina bajkę. prowadząc rozmowy ze sobą (wtedy bowiem rozmówca go nie nudzi. S. którą "przekazuje" mu ciężko ranny centaur Chejron. W okresie modernizmu właśnie narcyz stał się symbolem skrajnego estetyzmu. Jest płytka. Jest kapryśna. Kiedy Mały Książę opuszcza planetę B-612. ile kłopotu sprawia swoją osobą. także Gatsby'emu. kto jest najpiękniejszy na świecie?" (Bracia Grimmowie) * Kto sam sobie się nie podoba. ale na wysiłku poszukiwania niezwykłych porównań w dziedzinie sztuki i kultury. Sebastian w gruncie rzeczy kocha tylko Cecylię (wytwór jego wyobraźni. Horacy "Non usitata" (Carm. (J. Dwa przykre przeżycia z młodości (zawiedziona miłość i nie zrealizowana kariera skrzypaczki) sprawiły. zawsze jest. nie dostrzega. gdzie wiedzie życie beztroskie i ciekawe (muzyka. "Legenda o Żydzie . zmienna.Tytułowa bohaterka poślubiła Narcyza. "Legenda o św. Kuncewiczowa "Cudzoziemka" Róża Żabczyńska byłaby doskonałą pacjentką doktora Freuda. któremu większą przyjemność sprawia obcowanie ze sztuką (barok. róża martwi się nie o niego. żywy Gray korzysta z uciech życia. Zapomniałajednak poprosić także o wieczną młodość i potem z rozpaczą patrzyła. Wreszcie miłosierni bogowie zamienili nieszczęśnika w świerszcza. a każda namiętność jest tylko miłością własną osłodzoną właściwymi epitetami". Kultura zna różne formy nieśmiertelności.S.Twórczość poetycka zapewnia pamięć u ludzi. Ich trwanie nie jest jednak usytuowane poza czasem . Upewnia ją to.Dumne wyznanie poety. Żywoty świętych . bo nie był w stanie znosić dhtżej cierpień powodowanych przez "szatę Dejaniry". ale ją kreuje. zachwyt nadjej urodą. Nie jest to jednak nieśmiertelność i~zycznego istnienia.ujawnia imię tego. w której zarozumiały i pewny swego uroku narcyz dostaje po nosie: piękna różanozłota Psyche nie robi bowiem żadnej różnicy między przyziemnym fiołkiem i świetlistym narcyzem: i byfo jej jednako . Jest uosobieniem ludzkich marzeń o byciu wiecznie pięknym.Wiecznym Tułaczu" . Ten dar musi jednak zostać potwierdzony przez Zeusa. uwielbienie. O. Glanville) Nieśmiertelność Nieśmiertelność-Niepadleganie śmierci. aby mogła potwierdzić słowa Michała: die wunderschóne Nase. Aleksym). Został za to 108 . którego owoce udzielały nieśmiertelności. nakazów. (prLysłowie arabskie) * "Każdy z nas jest z natury Narcyzem. Ma to symbolizować nieśmiertelność mieszkańców bożego miasta.1) W środku biblijnego raju rosło drzewo życia. aby móc mówić o swych przeżyciach. Iwaszkiewicz "Erotyk" (Więc plamiąc mojej psyche) . 3) Herakles zostaje wzięty na Olimp z płonącego stosu. on zaś jest ciągle młody.Daisy jest kobietą piękną. E. że zamknęła się w swoim świecie (marzeń o Michale i po mistrzowsku zagranym koncercie D-dur Brahmsa). pięknie i harmonii. Mitologia 1) Bogowie olimpijscy są nieśmiertelni. który. Córeczkę traktuje jak maskotkę. podziwianym. zakazów w dorosłość. atrakcyjny. rozczarowuje go Krystyna. który nie chce wejść w świat pełen problemów.III.1) Chrystus mówi: Kto wierzy we mnie. jak kochanek starzeje się. Nawet międzyjego samobójstwem a śmiercią Narcyza istnieje podobieństwo niemożność osiągnięcia ideału. Nieśmiertelni są bogowie.Podmiot liryczny wiersza nie przeżywa miłości. lustereczko powiedz przecie. Choćby i umart będzie żył na wieki. często drugim też się nie podoba. tańce). krucha. który jestem. którego wody zapewniały nie śmiertelność). gotyk. przystojny. Biblia (ST) . chcąc zachować wieczną młodość i pozostać niezmiennie piękny. Biblia (NT) .

II) Nieśmiertelność zapewnia człowiekowi dobra stawa. Nikt nie wita narodzin nieśmiertelnego z radością. Wojna stała się nieuchronnością. A. co chcą uciec przed cierpieniem gdyby była świadomością".upiory wampiry. A. Mitologia . Lechoń "Toast" . D. * "Życie wieczne byłoby tak samo uciążliwe.można go zniszczyć.nie. wszelkie zaszczyty. ważniejsze są od wszelkich dóbr materialnych. Kochanowski "Ku Muzom" patrz: autotematyzm. by żyć. Naborowski "Cnota grunt wszytkiemu" Przemija wszystko.Józef uprzedzony przez Anioła we śnie odjechał wraz z Maryją i dzieciątkiem z Betlejem do Egiptu.patrz: pogrzeb.W. z których przyszłe pokolenia wiją ozdobę jego skroni. nieśmiertelność tworzy. przebijając osikowym kołkiem albo wystawiając na działanie promieni słonecznych. P.M. Najpierw wyjazd parokrotnie odkładany z powodu słabości żony. pudełeczek. (A. pilnie strzeżony przez Rosenkranza i Gildensterna. Przekupiona Rada Królewska głosowała za zatrzymaniem Heleny. Niestety. Kiedy rodzi się dziecko noszące piętno nieśmiertelno ści. G. i odjeżdża. wyruszenie w drogę. gdy są w rządzie.Laertes. uczony i słynny podróżnik. J. który zyskuje nieśmiertelność dzięki piciu krwi ludzi.1) Z Danii. J. Wacław zostawia żonę. jego rodzina pogrąża się w rozpaczy. gdzie się dotychczas przebywało. Naborowski "Do Anny" . w której wśród śmiertelników żyją także nieśmiertelni.Opuszczenie miejsca. Reymont) Odjazd Odjazd . Pamięć u potomnych i nieśmiertelność. w których Szekspir opiewa urodę tajemniczego młodzieńca pokonają czas. Dantyszek "Poeta poleca Zygmuntowi KPieśń weselna na ślub Zygmunta z BarbaraH" patrz autotematyzm. Nie chcąc odjeżdżać. Odyseusz wyruszył z Itaki. Nieśmiertelność sprawia. Wreszcie małżonkowie odjeżdżają w towarzystwie suczki. Ów człowiek skazany jest na wieczną egzystencję bez wiecznej młodości. których świat mu skąpi. J. zostaje "zwampiryzowany" przez pełnego demonicznego uroku Lestata. którym przewodził Ulisses. B. nieodpowied niej karety itd. Goethe "Cierpienia młodego Wertera" . starzeje się jak każdy i po upływie wielu lat jego życie staje się wegetacją nie czującej roślinv_ .Na wojnę trojańską odjechał Odys.. I. nikt o nich nie pamięta. który uczynił w swoich epopejach doskonałym środkiem wyrażania myśli. żonę Penelopę i syna Telemacha. Podczas podróży przez pomyłkę Tristan i Izolda wypili napój miłosny. że wszystko staje się nieistotne. Bedier (oprac. podróż/wędrówka.a staniesz się nieśmiertelny". III Konrad jako poeta-wieszcz nieśmiertelność czuje. która z cnoty pty. zawierającej ekstrakt życia.Nie mogąc inaczej rozwiązać miłosnego trójkąta.Poeta tworzy nieśmiertelne pieśni. Kochanowski "Muza" Nagrodą dla poety nie są zaszczyty. sroki. Patrz: podróż/wędrówka. okazał się elementem jeszcze bardziej przygnębiającym Wertera (nudna praca urzędnika na placówce dyplomatycznej.Grupa posłów greckich. Wieczne i nieśmiertelne są cnota i siawa. która jesr więzieniem odjechał dobrowolnie do Francji syn Poloniusza . każda radość i każdy smutek nabierają znaczenia. przytłaczające stosunki drobnomieszczańskie). którą musi podtrzymywać przez picie krwi żywych istot. (W. odjechała (została odprawiona!) z Troi z niczym..godziwością i straszną pułapką dla tych. o którą warto zabiegać.von Ebner-Eschenbach) * "Sztuka. II . Fleming) * ".. Czechow) * "Powiedz coś. Szekspir "Hamlet" . A. Już w starożytności posiadł wiedzę tajemną i znalazł receptę na eliksir życia. Polidori "Wampir" .jadę sam z sobq. W. porzucając swoją ukochaną Itakę.w świat .(Niezwykłym i nie leda piórem opatrzony. w podróż. ale przekleństwem.Po dokonaniu zemsty i zabiciu Hassana Giaur oświadcza: a teraz dalej . próbować o niej zapomnieć. nasycił się zemstą. W. Patrz też: artysta słowa. by powstrzymać napad 109 . ale gdy schodzą ze sceny. Jego nieśmiertelne istnienie jest jednak dość kruche . Przed odjazdem otrzymana od Izoldy obietnica spełnienia każdego życzenia. jest czymś naprawdę niezmiernie ważnym.G. Dzięki sonetom piękny chłopiec stanie się nieśmiertelny . S. laurowy wieniec nieśmiertelnej sławy. ale podstęp wykryto. (M. Mickiewicz "Sonety krymskie" "Ajudah" . wiernie służąc ojczyźnie w zgodzie z własnymi zdolnościami i umiejętnościami. w najszerszym tego słowa znaczeniu. Kochanowski Pieśń XXIV ks.przeklęty przez Boga i skazany na wieczną tułaczkę. bo wszystko można odłożyć na później. Hirszfeld) * "Nieśmiertelność byłaby okrutną ni. Stoker "Dracula" . a tę można zyskać. Kochanowski "Odprawa posłów greckich" . którą daje poezja. ale miłość jest nieśmiertelna. Szekspir "Sonety" . a jest nią ludzka życzliwość".patrz: rycerz. Borges "Nieśmiertelny" Narrator opowiadania trafia do krainy nieśmiertelnych. L. J. by usunąć się z życia Lotty. Premierzy i ministrowie finansów to wielkie figury wówczas. kotki z kociętami i tysiąca pudełek. co się samo przez się rozumie.Z czasem wszytko przemija.Test jedyna forma nieśmiertelności. że nieśmiertelność od biera sens ludzkiemu życiu. J. Mikołaj wyjeżdża ze swojej rodzinnej wsi do Paryża. J. W. kanarka. tojeszcze skazany jest na wieczne istnienie w świecie mroku . Krasicki "Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki" Po wielu perypetiach.promienie słoneczne są dla niego zabójcze. Mickiewicz "Dziady" cz. I. Byron "Giaur" . Wędruje przez wieki i co jakiś czas w jakiejś części świata daje się poznać. Dumas "Józef Balsamo" Tytułowy bohater (zwany inaczej Cagliostro) to mag. po raz pierwszy . (L. wreszcie kazał śledzić we Francji syna. Biblia (NT) . Malczewski "Maria" Przedkładając nad własne uczucia rycerską powinność. 2) Natomiast Hamlet odjechał do Anglii na rozkaz Klaudiusza. Bohater jest wewnętrznie pusty: utraciłjedyną miłość swego życia. udawał szaleńca. Krasicki "Żona modna" -Po zawarciu małżeństwa odjazd z miasta na wieś.patrz: autotematyzm. Werter decy duje się wyjechać z Waldheim.) "Dzieje Tristana i Izoldy" . pozbawionej świadomości. jak nie spać całe iycie" (A. ponieważ nie dość. ponieważ oznacza to straszliwy los. J. 2) Odjazd Tristana z Tyntagielu do Galii po zabiciu jednego z wasali króla Marka. J.Podczas swoich wędrówek Guliwer trafia do krainy. A. J. który mówi mu. jego wieczna egzystencja nie jest szczęściem.) . Swift "Podróże Guliwera" . Szancer na ilustracji do satyry. chroniąc się przed prześladowaniem Heroda. Luis. Patrz też: artysta słowa. Tylko artyści są nieśmiertelni". D. przez co staje się równy Bogu. Czytelnik poznaje go. gdy tylko dotrze do niej jego pierścień z zielonego jaspisu. że musi zabijać. Marię. wszelkie dobra materialne. J.Wampir to stwór. Znakomicie uchwycił ten moment J. W obliczu śmierci każdy czyn człowieka. Spotyka tam Homera. Przed wyjazdem Poloniusz wygłosił wiele nauk. Tam spotka się z kulturą Zachodu i zacznie zdobywać kolejne (bardziej i mniej kształcące) doświadczenia.Wiersze. zachęcony naukami swego guwemera.upływ lat nie zdoła zmienić utrwalonego w poezji obrazu J. To jest prawdziwe i niezniszczalne bogactwo. A. Rice "Wywiad z wampirem" Młody plantator z Południa.1) Odjazd Izoldy Złotowłosej statkiem z Irlandii do Kornwalii na dwór króla Marka. Ona jedna wszytkim czasom na despekt nigdy nie ustanie. Kochanowski "Pieśń o dobrej sławie" (Pieśń Xll~ ks. zjawy . Zyskuje w ten sposób nieśmiertelność. gdy przebywa we Francji Ludwika XVI (XVIII wiek). Sami nieśmiertelni są prymitywnymi troglodytami Homer zapomniał nawet greki i z trudem mówi językiem. Wyjazd miał być lekarstwem.

gdzie naraziwszy się środowisku lekarskiemu. poświęceniu i upokorzeniu. Wiadomo tylko. Przyboś "Odjazd" . Słowacki w jednej z dygresji ironizuje. Jest rozczarowany. 2) Z dworca Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej w Skiemiewicach odjeżdża pociąg do Krakowa. Pozostaje chyba kobieta (oczy podkute sza. gdzie znalazł schronienie.Na pomoc księciu Mendogowi. Flaubert "Pani Bovary" Wyjazd całej rodziny Bovarych z jednego prowincjonalnego miasteczka do drugiego. Odjazd jest z gatunku ostatecznych: czy nie moŻna nic nigdy porzucać na zawsze? Czytelnik musi sam sobie na to pytanie odpowiedzieć. napawający nadzieją. Żeromski "Doktor Piotr" Piotr Cedzyna decyduje się odjechać i opuścić starego ojca. 2) Odjazd Judyma z Cis w atmosferze skandalu. łzy). On odjeżdża. Jedni wsiadają do kibitek. Patrz: powrót. A. Kochanka? Matka? Żona? Uczucia normalnie towarzyszące rozstaniu i odjazdowi Leśmian przeniósł na świat przyrody (to oczy bratków są coraz łzawsze). Młody Barykajedzie do Polski. jego dąsów). którego oblegał z wojskiem car Rusi. ale o coś bogatszy. otwiera się cały świat. Konrad Wallenrod). Pozostawia mogiłę żony i brata. zakuci w łańcuchy wynędzniali. jego odjazd nie ma żadnego związku z tzw. Na początku sztuki wydaje się.. jeśli nie na zawsze.Są to szczególne odjazdy. Mimo że czasy są niespokojne. toteż Walter Alf pożegnają przed odjazdem słowami: jesteś wdową po wielkim człowieku. ucieczka. zostawiając ją w towarzystwie Starskiego i ojca. III 1) Odjeżdżają z Wilna w kibitkach zesłani na Syberię młodzi buntownicy. Dover) bohater odjeżdża z Włoch. który za wszelką cenę chciał wyjechać z Oranu. Z majątku George Sand odjeżdża obrażony Szopen (jej wieloletni przyjaciel. J. Często po takim odjeździe skazanemu jest trudniej niż przed spotkaniem. że uda mu się odnaleźć stracony czas. Tych odjazdów więźniowie boją się najbardziej. że nie jest tym Wiktorem sprzed piętnastu lat. Żeromski "Wierna rzeka" Odjazd księcia Józefa Odrowąża z dworku w Niezdołach. Iwaszkiewicz "Brzezina"-Po śmierci Stasia Bolesław wraz z córką odjeżdża z leśniczówki. który (mimo całej gościnności Wielosławskich) przyjęto z ulgą. ubogi szlachcic z Podola. Gdy powstała taka szansa. bo po cichu uznawano. Mickiewicz "Świteź" . kraj na rumaku.W przeciwieństwie do wiersza Leśmiana tu jest znacznie precyzyjniej określona sytuacja liryczna: typowe miejsce odjazdów i rozstań. Sam Wokulski sądził.Po pobycie w wielu miastach Europy (I. bo nie czuł się z miastem związany. Odpowiada to nie mieckiej wybiórce do gazu. Aldona poznała jednak jego zamiary. Kierunek: Zagłębie. Bronte "Wichrowe Wzgórza"Boleśnie dotknięty przez Katarzynę słowami o jego niskim pochodzeniu. J. by zdobyć fortunę. Nie ustawał w wysiłkach. Słowacki "Kordian" . Krall "Zdążyć przed Panem Bogiem" . Prus "Lalka" . dworzec kolejowy. Odjeżdżają bez nadziei powrotu. pospieszył książę Tuhan. G. bo myślał. Twierdzi. której nie zna. S. tzn.pokornie. że jest to podróż w jednym kierunku: z wyprawy mogą powrócić nieliczni. Słowacki "Beniowski" Maurycy Kazimierz Zbigniew Beniowski.1) Niekiedy pada w obozie hasło. Leśmian "Odjazd" . Niekiedy odjeżdżają uśmiechnięci. Dla niej rzeczywistość uległa rozbiciu. bo uważa. pobił Krzywosąda i wrzucił go do stawu. dokąd pojechał. Herling-Grudziński "Inny świat" . Mickiewicz "Dziady" cz. przehulawszy dziedziczną wioskę. jaką w tym boju zdobędzie.W wierszu nie zostali dokładnie określeni bohaterowie liryczni. że prawie wszyscy mają już dość Szopena (jego codziennych ćwiczeń. S. Ten odjazd pociągu jest najważniejszym momentem w życiu Wokulskiego. S.tatarski. A. wszystko zmienił list prezesowej Zasławskiej. Tylko on wie. zostawiając bezbronny własny gród. Dał się zwieść opowieści ojca o szklanych 'domach. że ma do spłacenia dług.1) Walter Alf próbuje w tajemnicy przed żoną odjechać z dworu Kiejstuta.. Z Szopenem zabierają się wszyscy goście pani Sand.Godna uwagi jest postać dziennikarza Ramberta. J. Są to odjazdy Zydów bez powrotu (zum Tode).1) Wokulski wyjeżdża z Warszawy do Paryża. 2) Konrad Wallenrod wyrusza z wojskami krzyżackimi na wyprawę przeciwko Litwie. Odjeżdża rozgoryczony. B. S. Podąży za nim do Szwajcarii żona z dziećmi. gdzie przebywa i co robi.ondyn. W momencie odjazdu przekonuje się on. Zeromski "Ludzie bezdomni" . Nie zastanie już Marii żywej.. nie pragnie. Nie przekonują go argumenty świadczące o miłości ojcowskiej.1) Wyjazd Cezarego z ojcem z Rosji. 2) Odjazd Cezarego z Nawłoci. Nikt nie wie. wielkie i niezwykle kłopotliwe dziecko. i panny się zmieniły. by za namową Suzina rzucić się w wir interesów.. że tak pewnie odjeżdżali: Emilia Plater i Czarniecki. J. żegnając się ze swoją kochanką Wiolettą. Nie będzie miał do czego wrócić. ale wraz z odjazdem muzyka pustoszeje Nohant. że ojciec okradał robotników. a w nim kobiety. 110 . Przed odjazdem Salomea otrzymuje zapłatę od matki Józefa za swoje poświęcenie. Odjechał. firowym sińcem. 2) Odjazd długo oczekiwanej i wytęsknionej bliskiej osoby. ale nie cofnął się. Wyrusza w dalszą podróż przeklęty przez nią. starców i dzieci. 3) Wiktor Judym odjeżdża z Polski w poszukiwaniu pracy i lepszych warunków życia. władca grodu Switezi. A. G. by zrealizować jedyny. że przygotowywany jest etap na Kofymę lub do Aleksiejewki. powinnością (por. przed nim (jak należy przypuszczać). Iwaszkiewicz "Lato w Nohant" Kończy się lato. B. będzie bardzo bogaty. Żeromski "Przedwiośnie" . J. Doktor naraził się bowiem cisowskiej klice "starców". Camus "Dżuma" . A. Gdy wróci. Odjazd otwiera w jego życiu nowy rozdział. iż dla Wioletty ważne są tylko pieniądze. E. Mickiewicz "Konrad Wallenrod" . Iwaszkiewicz "Panny z Wilka" Z Wilka do Warszawy odjeżdża Wiktor Ruben. Zmiana miejsca niczego jednak nie zmieniła w życiu Emmy. serce i upokorzenie. i on sam wreszcie zrozumiał.1) Odjazd Judyma z Warszawy. Niektórych Marek Edelman może od tych odjazdów uratować lub przynajmniej odroczyć termin. które swoimi kaprysa mi zadręcza otoczenie). że wyjeżdża na bardzo długo. w polu. w istocie zaś jest rozgoryczony i upokorzony przez Izabelę. że odjeżdża mężczyzna. Patrz: konflikt pokoleń. dlatego jego odjazd do Paryża należy traktować jako próbę ucieczki przed miłością i przed samym sobą. Sławę. Połączenie tych dwóch faktów należy rozumieć jako odjazd Konrada w głąb Rosji (w "Ustępie" występuje on jako Pielgrzym). Heathcliff odjeżdża z Wichrowych Wzgórz (właściwie: tajemniczo znika). wysiada. chce ofiarować żonie jak najcenniejszy dar. 2) W scenie VIII ksiądz Piotr przepowiada Konradowi długą podróż. które z Umschlagplatzu od~rawia Marek Edelman. jemu tylko znany sposób złamania potęgi Krzyżaków. gdyż nikt by go przecież nie matnował. J. że jednak ten "bolszewik" z Baku nie umie się zachować jak dżentelmen. zaś w scenie IX kobieta widzi mknącą obok cmentarza kibitkę i dostrzega w niej znajomą twarz. ponieważ klimat Tostes zdecydowanie jej nie odpowiadał.. która z więźniem spędziła kilkadziesiąt godzin w "domu swidanij". Jakimi cechami odznacza się wobec tego ten kapryśny Polak? Co uświadamia jego odjazd? H. opiekę i miłość Salomei Brynickiej. Nie było innego wyjścia należało odjechać. który ostatecznie rozczarowawszy się do Izabeli. często prawie dzieci. bo stamtąd się nie wraca. bo dostali bochenek chleba. I Wilko zastał inne. wyjeżdża ze sługą w świat. Nareszcie wyzwolił się od wspomnień. by w sposób legalny bądź nielegalny stworzyć możliwość opuszczenia zadżumionego miasta.. ona zostaje. Jego odjazd jest dla Dominika bolesnym ciosem. inni krzyczą: Jeszcze Polska nie zginęta. który w intencji Karola miał "uzdrowić" jego żonę. nie może rozwinąć normalnej praktyki lekarskiej. co przeczuwał wcześniej (zdobędziesz ty trumnę). Wacław z "Marii". ale bez Wokulskiego.

Obie kobiety ponosząkonsekwencjejego nieumiejętności podjęcia trudnych decyzji. Patrz: ojciec. Zabijając go. który kazał zatruć szpadę Laertesa. który po zwycięstwie w zawodach muzycznych obdziera go ze skóry. Wilhelm z Baskerville i Adso z Melku wyjeżdżają z opactwa. Kafka "Proces" . jest ofiarą machiny sądowej. by mogła panować. Kościoła. bogini niszczy ją i biedna dziewczyna wiesza się z roz paczy. Polifema. J. * "Odjechać. wędruje po różnych krainach i przeżywa najdziwniejsze przygody. 2) Herakles wielokrotnie pada ofiarą gniewu i nienawiści Hery.1) Desdemona jest ofiarą chorobliwej zazdrości Otella. który odczuł złe skutki czegoś. 2) Józef pada ofiarą niesłusznych oskarżeń żony Putyfara i zostaje uwięziony.dobrowolnie z niej zrezygnował. które stworzył Szatan. Homer "Odyseja".1) Uranos jest ofiarą własnego syna. Kirkor. S. który nie potrafi uporządkować swojego życia. która go zabija. Z. że Odys błąka się przez lata po morzach. wychodzi za mąż za innego.W. co poznał i usłyszał od swego mistrza. Kochanowski "Odprawa posłów greckich" . F. mają swoje źródło w bosko-szatańskiej zmowie. Nieszczęsna kobieta popada w obłęd i umiera. 2) Sam Odyseusz jest ofiarą gniewu Posejdona. Patrz: szaleństwo. który odważył się ją opuścić. Bez zastanowienia. Z. Patrz: samobójstwo. A. J.Kandyd jest ofiarą swojej naiwnej wiary w optymistyczną filozofię Leibniza. U. że należy do ludzi stojących poza moralnością. Mickiewicz "Rybka"-Biedna dziewczyna. Szekspir "Hamlet" . Remarque "Łuk `Triumfalny" Ofiarą narastającego w Rzeszy faszyzmu stał się doktor Ravic. Krysia. Wierząc. Szekspir "Romeo i Julia" .1) Jan Chrzciciel staje się ofiarą nienawiści Herodiady. które zgodnie z fatum ma popełnić. uczeń i mistrz. Nienawiść Montekich i Kapulettich staje się przyczyną tragedii dwojga zakochanych. Teraz już stopniowo będą się rozluźniały wewnętrzne więzi. 4) Marsjasz staje się ofiarą gniewu Apollina. Eco "Imię róży" Wyjaśniwszy zagadkę tajemniczych śmierci w klasztorze. którzy nie troszczą się o jej losy. świadomie dokonał takiego wyboru. 4) Hiob staje się ofiarą zakładu między Bogiem i szatanem.W. Balzac "Ojciec Goriot" Goriot pada ofiarą swojej nierozważnej miłości do córek. kastruje go. A. Tolstoj "Anna Karenina" patrz: Rosja. niszcząc całe jego życie. Mitologia . Pragnie uniknąć zbrodni. który ich bezlitośnie zabija. wyniszcza się psychicznie i prostą drogą zmierza do samobójstwa.) "Dzieje Tristana i Izoldy" . W. oślepił. że może zostać także skazany na śmierć. pada ofiarą rozgrywek między dowódcami powstania listopadowego. narzeczony Maryi. Por. która na~kazuje córce. T. którego syna. W. Z jego powodu dopuszcza się zbrodni dzieciobójstwa. Patrz: kat. Mickiewicz "Dziady" cz. A. żona. Hara~court) Ofiara człowiek poszkodowany Ofiara Człowiek poszkodowany.Stara lichwiarka i jej siostra stają się ofiarami Raskolnikowa. Adso zaś odjeżdża bogatszy o to. jakich doznaje. który przez zbrodnię chce udowodnić. nie troszczą się o ojca i skazują go na tragiczny los. który zakończy się bitwą. którzy chcą przypodobać się swojemu panu.Jędzy. Chłopicki wysyła go na z góry straconą pozycję. pogrąża się w rozpaczy. ale nie jest w stanie uciec od swojego losu. Mickiewicz "Lilije" . A. który porzuca ją i syna. władzy nad maluczkimi i nieświadomymi. Gdy kobieta. które prowadzą do fałszywego oskarżenia Desdemony o zdradę i jej śmierci. J.M. Dostojewski "Zbrodnia i kara" .Pan staje się ofiarą własnej żony.N. trzykrotnie zapiera się Chrystusa.Alina. Patrz: sąd/ /proces. Biblia (ST) . Goethe "Faust" Małgorzata pada ofiarą Fausta. Hamlet sądzi. gdy ów wraca z wojny. która wchłania go. by zabili dzieci nieszczęsnej kobiety. Ale zostaje za to wynagrodzona małżeństwem z Aresem. ale także o poznanie samego siebie. Nie odjechał. Z lęku przed tym. Goneryla i Rega na. Patrz też: zbrodnia/zbrodniarz. Gdy jej tkanina okazuje się najpiękniejsza. Patrz: ojciec. Piotr jest ofiarą własnego strachu. bezradny wobec czegoś.Edyp jest ofiarą przeznaczenia. J. który ją "wykorzystał i porzucił" z dzieckiem. Sienkiewicz "Quo vadis" Chrześcijanie stają się ofiarami szaleństwa Nerona i służalczości jego dworaków. że żyjemy na najdoskonalszym ze światów. G. którą kochał. W. Poddając się cierpieniu.1) Zalotnicy Penelopy stają się ofiarami Odyseusza. Sofokles "Król Edyp" . (E. Biblia (NT) . wobec czyjejś przemocy. Słowacki "Balladyna" Balladyna drogę do tronu w Gnieźnie usłała licznymi ofiarami . pada ofiarą kaprysu panicza. Goethe "Cierpienia młodego Wertera" . że książę Radziwiłł jest nieudolnym wodzem. który chcąc posiąść władzę. W końcu staje się przyczyną jego śmierci.Werter jest ofiarą nieszczęśliwej miłości i swojego nadwrażliwego charakteru. Bułhakow "Mistri i Małgor~ata" Mieszkańcy Moskwy ukazani zostali jako 111 . bo samodzielnie. E. Staje się nędzarzem i umiera w samotności.M. 2) Hamlet jest ofiarą intrygi Klaudiusza. widząc Stol nika. H. 3) Żona Lota jest ofiarą własnej ciekawości albo miłości do rodzinnego miasta. 2) Św. Był pierwszym mieszkańcem osady. cierpienia. Mickiewicz "Pan Tadeusz" Jacek Soplica pada ofiarą własnej zapalczywości. Garcia Marquez "Sto lat samotności" . którą podsyca Jagon swoimi intrygami. Podczas ucieczki z płonącej Sodomy odwraca się i zamienia w słup soli. L. to trochę umrzeć". ale najważniejszy był ten pierwszy: Josć Arcadio Buendia odjechał z wioski z Cyganami.Lear pada ofiarą własnych córek.A. IV Gustaw jest ofiarą nieszczęśliwej miłości. W. S. 2) Otello jest ofiarą intryg Jagona. Krasiński "Nie-Boska komedia" Maria jest ofiarą hrabiego Henryka.Dunkan i Banko padają ofiarami żądzy władzy Makbeta.Troja padnie ofiarą niefrasobliwości swoich mieszkańców. W. jakie na niego spadają. J.Tristan i Izolda są ofiarami pomyłki Brangien. która prowadzi go do samobójstwa. M. Patrz: uczeń i mistrz. W. I. strzela i zabija go. Ona wywołuje pomiędzy nimi spór. Zafascynowany jego urodą nie opuszcza w porę Wenecji i zaraża się panującą w mieście cholerą. Posejdon sprawia.1) Abel jest ofiarą zazdrości swojego brata. król Popiel zostali zabici. Wszystkie nieszczęścia. Grabiec. Szymborska "Żona Lota". J. Bedier (oprac. który triumfuje po bitwie z Moskalami. Patrz: wina i odpowiedzialność. gdy otrzymały już swoją część królestwa. którą podsyca lady Makbet. by jako daru za niezwykły taniec zażądała od Heroda głowy proroka. Mann "Śmierć w Wenecji" Aschenbach pada ofiarą swojej miłości do pięknego polskiego chłopca Tadzia. która prosi Artemidę i Apollina. 5) Niobe pada ofiarą swojej pychy i gniewu Latony. F. Szekspir "Otello" .źródło ich miłości.W Macondo wiele było różnych odjazdów i powrotów. rodzina.Romeo i Julia są ofiarami waśni między dwoma rodami werońskimi.Józef K. H. żona. Szekspir "Król Lear" . by udowodnić. izolujące wioskę od reszty świata. za co zostaje skazana na śmierć. że za gobelinem kryje się Klaudiusz. która podaje im magiczny napój . Wolter "Kandyd" . Szekspir "Makbet" . 3) Arachne jest ofiarą własnej pychy i gniewu Ateny. Jego oprawcą jest Haake. Łobodowski "Żona Lota". Krasicki "Monachomachia"Mnisi padają ofiarą bogini niezgody . Wyspiański "Warszawianka" Józef Rudzki. Nałkowska "Granica" lustyna i Elżbieta są ofiarami Zenona. Patrz: retrospekcja.1) Poloniusz pada ofiarą pomyłki. Wilhelm potwierdził tylko swoje opinie na temat Wielkiej Inkwizycji. by pójść za widmami. Wyspiański "Noc listopadowa" Joanna jest ofiarą okrucieństwa fizycznego i psychicznego Wielkiego Księcia Konstantego.

Wiatr zacznie wiać dopiero wtedy. że się jest bokserem wjego drużynie. znosząc fizyczne cierpienia i upokorzenia. Jednak od tej chwili ludzie składają w ofierze wnętrzności i kości wraz z tłuszczem zwierząt. Warta z n.o. Zeus wybiera tłuszcz. Z. A kiedy próbuje wvswobodzić się. łapówkarstwo). Andrzejewski "Ciemności kryja ziemię" . składają we własnym mniemaniu siebie w ofierze całej ludzkości. Słowacki "Anhelli" . że został oszukany. Słowacki "Kordian" . donosy. która prowadzi do załamania. Patrz: mesjanizm. duchom. gdzie dziewczyna zostaje kapłantcą. jak i ofiary składają mimo woli świadectwo straszliwej nędzy. Staje się to przyczyną zbrodni .Kain zabija swojego brata.dar ofiarny Ofiara . G. probuje go p~rzekonać do słuszności działań Inkwizycji. Prewitt kocha armię.ofiarę ze stu wołów. Padną także ofiarą Wolanda. w których muszą żyć. samobójstwo. za trzecim zaś razem wody i posypuje to białą mąką. Biblia (NT) .Winston Smith jest ofiarą systemu. decyzjom Partii. że w wojsku można zrobić karierę. że skrywa mięso. zostaje aresztowany i poddany presji psychicznej. dręczy ich w sposób szczególnie okrutny. Ofiara jego jest jednak pozbawiona sensu. Pattz: kat. podejmując samotną próbę zamachu na cara. którą z taką dumą głosi kapitan Holmes (armia Stanów Zjednoczonych jest miejscem. który wszelkimi dostępnymi sobie środkami. Zaczęło Się systematyczne łamanie charakteru rogatego Prewitta. Wędrówka przez Syberię ma go do tego przygotować. tzn. wojownicy greccy muszą złożyć hekatombę . T. oddanie. kto nie mając pytań i wątpliwości. jego doskonałym 1. kogoś. Homer "Odyseja" .Po powstaniu majątek hrabiostwa Respektów na Podolu jest w ruinie. Camus "Dżuma" Mieszkańcy Oranu stają się ofiarami d'zumy. Kochanowski "Na sokalskie mogiły"-Złożenie życia w ofierze ojczyźnie jest zaszczytem i przynosi sławę. Mickiewicz "Dziady" cz. chce być wzorowym żołnierzem. A. Bóg chciał doświadczyć Abrahama i wypróbować jego wiarę. J. których jako niepełnych ludzi (podludzi) należy zlikwidować. 2) Konrad. Jones "Stad do wieczności" . Franciszek widzi sens i cel ascezy. Na szczęście Anioł Pański powstrzymuje jego uniesioną już dłoń z nożem i w ofierze zostaje złożony baranek. wódz grecki musi się ugiąć przed wolą bogów. Biblia (ST) . Patrz: kat. która pojawia się niespodziewanie i wysyta swoje szezury do szezęśliwego miasta. J. Zwraca się do Zeusa. J. W końcu młody zakonnik ulega i staje się wiernym sługą Inkwizytora. z którego jako człowieka absolutnie przeciętnego. by wybawić ludzi od grzechu. sądząc.1) Dwaj szaleńcy. W momencie. przyjmuje zaś ofiarę Abla. 2) Ofiarą sys temu. 2) Okręty Greków nie mogą odpłynąć do Troi. który chce rozmawiać z umarłymi. bojaźliwy i niepewny. 2) Bóg domaga się od Abrahama. a ogromne zadłużenie grozi tym.ofiary systemu. jak w wypadku wszystkich obywateli. 2) Kordian. wpada w gniew. która ma odkupić ludzkość. także przez zbrodnię. składa u wejścia do Hadesu ofiarę z mieszanki miodu i mleka. Ifigenia zostaje złożona na ołtarzu w Taurydzie. Przy czym zasadajest taka: im bardziej pacjentjest uległy. Winston poddaje się i ostatni obraz powieści ukazuje go. Kesey "Lot nad kukułczym gni~azdem" Ofiarami szczególnie wyrafinowanych metod terapii Wielkiej Oddziałowej są pacjenci szpitala psychiatrycznego. K. G. W. Jedyną więc ofiarą. tym bezwzględniej Wielka Oddziałowa uzalwżnia go od siebie i tym łatwiej staje się on jej ofiarą. W tym św. gdy podjął decyzję o nieboksowaniu. Patrz: cier pienie. Słowacki "Fantazy" . a naród zobojętniał na sprawy ojczyzny.1) Kain i Abel składają Bogu ofiarę z płodów swojej pracy.Orwell "Rok 1984" . Jego cierpienie na krzyżu oczyszcza wszystkich ludzi ze zmazy grzechu pierworodnego. którą część mają mu ludzie składać w ofierze. Z. a w przyszłości zajmie jego miejsce. by złożył w ofierze swojego jedynego syna Izaaka. dar składany Bogu. uczy też bezpardonowej walki o przetrwanie (np. Patrz: Rosja.Więźniowie łagru są ofiarami systemu. według innych Artemida zabiera ją żywą spośród dymów ofiary i przenosi do Aulidy. . Stroopa są Żydzi w warszawskim getcie. składa Bogu ofiarę ze swojego życia. Moczarski "Rozmowy z katem" 1) Ofiarami nadczłowieka. uczyniła z Prewitta ofiarę tej chorej teorii. gdzie poskramia się lwy). "Kwiatki świętego Franciszka" Wszystko. J.1) Zasada. wyrzeczenie się czegoś cennego dla kogoś lub ze względu na coś. Jego życie zostaje podporządkowane. Okrucieństwo wojny zabiło w nich wrażliwość moralną. Jednak B6g odrzuca ofiarę Kaina. Pattz: kat.Fray Diego pada ofiarą padre Torquemady. Porównuje ją Mickiewicz z ofiarą Chrystusa.Za radą Kirke Odyseusz. których Doktor pokazuje Kor dianowi. przez swoje grzechy ponownie krzyżuje Oblubieńca i czyni jego ofiarę ciągle trwającą. którego celem jest przebłaganie lub dziękczynienie. w jaką popadliśmy".ttymi wyższość moralną. któr y nie zmienił się od wieków. Z. Borowski "Opowiądania" Ludzie w obozie stają się ofiarami warunków.Szaman wybiera Anhellego spośród wygnańców. i za czasów komunizmu Rosja zawsze była krajem więzień i katorgi. który nakazuje im myśleć kategoriami materializmu dialektycznego. kradzieże. składa siebie w ofierze za cały naród. bo nikt jej nie dostrzega. buntując się przeciwko Bogu. Według jednych mitografów ginie od ofiarnego noża. J. wnętrzności i kości w tłuszcz. A. co człowieka otacza. który zechce obnażyć absurdalność moskiewskiego świata. Dumitriu) * "W katastrofie naszych czasów zarówno kaci. Morsztyn "Emblemy" Oblubieniec (Chrystus) złożył siebie w ofierze.iej skorzystać".mniej niż średnich możliwościach intelektualnych. jest radośnie przyjęte cierpienie. nadprzyrodzonym mocom. bo zapanowała cisza morska. A. że ich potrzeby zostają ograniczone do minimum. * "Dobrze jest być ofiarą! Zyskuje się cad in. Mitologia . Mickiewicz "Reduta Ordona" patrz: ryczerz. głosząc chwalebne hasła potrzeby nauczenia chorych umiejętności przystosowania się do życia i normalnych warunków. Gdy przekonuje się.Chrystus jest of arą. by wybrał. ludzi okaleczonych nie tylko fizycznie. Patrz: szaleństwo. Aleksym" Aleksy. Weil) Ofiara . jest darem Boga. można było zrobić kata. gdy poświęci on swoją córkę bogini Artemidzie. a ich realizacja dokonuje się często kosztem współwięźniów. Herling-Grudziński "Inny świat" . gdy ze łzami w oczach wpatruje się w twarz Wielkiego Brata na teleekranie. Homer "Iliada" . Siostra Ratched w zakamuflowany sposób. w którym żyje. stał się ofiarą tejże atmii (panujących w niej stosunków). J. (S. Mięso zawija w skórę. Głód i nieustanne zagrożenie powodują. (D.!) produktem jest generał Stroop. Herbert "Apoilo i Marsjasz"-patrz: mitologia Marsjasz. nie podlizując się Holmesowi tym. "Legenda o św. Po długich wahaniach Abraham decyduje się spełnić żądanie Boga. Nałkowska "Medaliony" Autorka prezentuje historie ofiar wojny. będzie szczególnie gorliwie wnosił swój wkład w wielkie dzieło odjudaizowania Europy. by stał się ofiarą na odkupienie narodu.Podczas igrzysk ku czci poległego Patroklosa Achilles składa bogom liczne ofiary. Niestety. Mimo oporów. 2) Barry jako ofzara Grubasa w obozie karnym. że przejdzie on w ręce 112 . J. I za czasów carskich. jaką istota ludzka może złożyć Bogu. III 1) Cierpienia młodzieży są ofiarą złożoną na ołtarzu ojczyzny.Poświęcenie. ofiarowuje siebie za cały naród. 3) By przebłagać bogów obrażonych za zbeszczeszczenie ich świątyni i kapłana Bryzedesa.1) Prometeusz zabija wołu i dzieli go na dwie części. Prewitt chciał udowodnić. następnie słodkiego wina. Oblubienica (człowiek) winna mu za to bezgraniczną miłość. Jest to kara bogów za niedopełn ienie przez Agamemnona obietnicy ofiary. ale przede wszystkim psychicznie.

surowo doświadczony przez los. Jokastę. udaje się do Achillesa. James) * "Świat zawsze za tryumfy ofiary wymaga". Mutologia . Homer "Iliada" Priam. poświęca dowódcę swojej straży. ten na nowo obdarzył go potomstwem. de Musset) * "Gdy chodzi o modę. Konwicki "Mała apokalipsa"Bohater powieści. jak też dowód ślepoty politycznej. twórca. by ten wydał mu ciało syn a. i podejmuje go ucztą. Dianna poświęca swoją miłość i chce wyjść za hrabiego Fantazego (duże pieniądze). Jej ofiara ma charakter ostateczny umiera.Noce i dnie" Swoje . dla którego racje serca winny ustąpić względom politycznym. H. (A. że widział w Urszulce nie tylko swą córkę. którego Bóg wystawia na próbę. Oto poświęci się dla byłego powstańca. ojciec Kaina i :Abla.Kobieta.ugotował im na ucztę własnego syna. do końca życia nie pogodzi się z decyzją swego syna. a chłopów ocalić przed rosyjskim panowaniem. S. (H. W. syn. Kassandry. któryjednak nie dba o własne potomstwD. narzeczoną własnego syna. Gonerylę.okrutny ojciec. 2) W przypowieści o synu marnotrawnym ojciec przyjmuje na powrót grzeszne. J. 2) Poloniusz to przede wszystkim doskonały dworak. każe go śledzić w Paryżu. który w obawie przed wtratą władzy pożera własne dzieci. iż śmiałek podjął próbę zamachu na Wielkiego Inkwizytora. Coward) * "Tylko biedni ludzie odczuwają prawdziwą przyjemność. inicjator:. Ibsen "Dzika kaczka" . powieszone w więzieniu. Reganę i Kordelię. H.Priam. Kochanowski "Odprawa posłów greckich" . Daje tym samym dowód przywiązania do swego syna. które składa systematycznie ofiary z swego własnego gatunku". że powinien złożyć ofiarę ze swojego życia i poświęcić się służbie najbiedniejszym.patrz: zjawy upiory wampiry. Żeromski "Ludzie bezdomni" . by jego rodzina mnożyła się i zapełniała ziemię.Judym uważa. że chciał okpić 113 .1) Hamlet ojciec . że będzie on ojcem (protoplastą) całego narodu wybranego. to także troskliwy ojciec Mirandy. która ma dzieci z księdzem. W. który na pierwszym miejscu stawia sprawy majątkowe i im podporządkowuje życie rodzinne (planowane małżeństwo córki z bogatym człowiekiem). że to ona jest ptzyczyną gniewu ojca. który miłość do Boga przedkłada nad miłość ro~dzicielską. Podejrzliwy wobec syna. kobiety gotowe są ponieść każdą ofiarę".1) Józef . Aleksandra. składa je w ofierze i pali na stosie. Szekspir "Król Lear" . 3) Dedal . Patrz: uczta wieczerza . Patrz: samobójstwo. Patrz: cierpienie. by złożyła w ofierze ojcu dziką kaczkę. Kochanowski "Treny" Głównym bohaterem lirycznym cyklu jest ojciec i mędrzec zarazem. ktć~ry kazał wybudować labirynt dla przybranego syna. żądając w zamian okupu. J. który swoim życiem służył nieszczęśliwej ojczyźnie. nie chcąc oddawać ręki dziecka człowiekowi niegodnemu. opłacone licznymi ofiarami. jeśli Bóg z mego jedynie nieszczęścia chce siły. * "Łatwiej ofiatujemy nasze serca niż nasze pieniądze".o syna. Mądrość ojca nie uchroniła syna przed tragexiią. z którą mieszka na bezludnej wyspie.i Bóg ojciec wobec ro~lzaju ludzkiego. Bóg o~biecał mu. urząd jakiś.brat i ojciec własnych dzieci. zrozpaczony po śmierci Hektora. Molier "Sk~piec" . ma dokonać aktu samospaleniazłożyć swoje życie w bezsen sownej ofierze..Prospero. a potem składać mu ofiary z ludzi. wysadzając się w twierdzy kamienieckiej. małżeństwo czy zawód. który potrafi podporządkować sprawy rodzinne służbie Klaudiuszowi. uchwala wraz z Radą Trojańską wyrok: Helena pozostanie w Troi. pisarz noszący to samo co autor imię. którą hodowała na strychu. Aleksego" . M. J. którego wych~owywał wraz z Maryją. Śmierć ptaka miałaby dowodzić miłości dziewczynki do Hjalmara. Laertesa. władca/władza. spadł do morza. Zweig) Ojciec ajciec . Sienkiewicz "Potop" Kmicic. nie szczędząc życia i zdrowia. S. ajego skąpstwo i chęć zdobycia majątku prowadzą nawet do tego. Kiedy córka zakochuje się w przybyłym na wyspę Ferdynandzie. zgadza się to uczynić. 7) Edyp . Kiedy Aleksy umiera. próbuje posłużyć się córką. właśnie z racji tych ofiar tak pokochać i tak zżyć się z nią. a potem Seta. Tragedia Kochanowskiego jest o tyle dotkliwsza. Mówi: Nie będę mogła wyratować ludu.przyjęcie. całując ręce zabójcy syna. swym postępowaniem ściągnął nieszczęście na Teby (patrz: syn). da Voragine "Legenda na dzień św. która niczego nie zmieni.Harpagon jest ojcem. Ponaeważ I~iob nie zwątp~ł i ufał Bogu. składa w ofierze siebie samą . miejscu swego wygnania. zgodnie z przepowiednią został zabity przez własnego syna. składa siebie w ofierze ojczyźnie. J. by jej służyć. gdy nie chce dać ona słownego świadectwa miłości do ojca. wraz z którym próbował opuścić I~retę. Minota~~ura (potwora o głowie byka).popełnia samobójstwo. T. 8) Kreon . małżeństwo z Bogumiłem Barbara traktuje także jako ofiarę. Eliot) * "Istnieją natury gotowe pozycję swoją w życiu. który następnie poślubił własną matkę. Kiedy jednak dwie najstarsze córki próbują usunąć ojca. sądząc. który ma własne dzieci. że wierzy on w to. 4) Minos król Krety. któremu Bóg zlecii. który . odbierając mu całe potomstwo. 6) Lajos ojciec Edypa. która podobna do cudu ten lud obroni. Aby utrzymać go w polskich rękach.ojciec wielu bogów i heros~~w. Hesse) * "Człowiek z punktu widzenia biologicznego jest najpotężniejszym ze wszystkich zwierząt ofiarnych. W. H.pnybrany ojciec Chrystusa. 2) Noe ogciec ludzkości od ro~dzonej po potopis. przyczyniając się tym samym do jego śmierci. a jednocześnie mężczyz. by wyjaśnić tajemnicę Hamleta. Postać szczegółowiej opńsana w pismach apokryfvcznych. który rozdzielił swe królestwo między trzy córki. który się ukorzył. Ten wzruszony miłością ojcowską. wystawia jego uczucie na próbę. udając. Szekspir "Burza" . (N. H. Biblia (NT) . Wydaje wyrok na Antygonę. by przekonać młodego fray Diego do idei In kwizycji. która opacznie zrozumiała słowa Gregersa. by nie wpadła ona w ręce pogańskich Turków. a w rzeczywistości jedynym.ojciec Jlcara. ale i dziedziczkę talentu.Rosjan. nie zważając na złowieszcze przepowiednie swej córki. (S. pratoplasta. mag i mędrzec. 4) Hiob - sprawiedliwy i wierzący ojciec. 2) ~eus . Żeromski "Siłaczka" . 2) Jadwinia. Sienkiewicz "Ogniem i mieczem" Longin Podbipięta składa swoje życie w ofierze. We wzruszającej scenie błaga Achillesa 0 oddanie zwłok Hektora. że nie pamiętał o swych rodzicach. Tragizm Leara jako ojca jest tym większy. że ukochane dziecko umiera.1) Kronos . wypędza z królestwa tę najmłodszą. 3) Abraham-ojciec.1) Gregers Werle nakłania Jadwinię. Szekspir "Hamlet" . Andrzejewski "Ciemności kryja ziemię" Padre Torquemada. Bublia (ST) . gdy zrobione przez Dedala skrzydła roztopiły się. Sienkiewicz "Pan Wotodyjowski" Michał Wołodyjowski składa siebie w ofierze ojczyźnie i Bogu.Stary i zadufany król Lear.Stasia Bozowska składa siebie w ofierze i poświęca się szerzeniu oświaty wśród ludu. że daje im szczęście i zadowala całkowicie". Dąbrowska .1) Pater familiae małżonek. zarzuca mu egoizm i to. Eufemian.by przechytrzyć bogów . S· Wyspiański "Klątwa" .na. gdy mogą coś ofiarować". by spadł deszcz i susza przestała pustoszyć chłopskie pola. Kordelia idzie mu na odsiecz ze swoimi wojskami. (G. Z) przodek. kiedy próbuje z oblężonego Zbaraża przenieść meldunek do wojsk królewskich. 5) Tantal-okrutny ojciec. Składa w ofierze jego życie.Ojciec Aleksego. Oddany bez reszty królowi. 3. chcąc odkupić swoje winy.ojciec. praojciec całej ludzkości. (W.1) Adam.

wysyłając go do szkół w stolicy. Nałóg jest tak silny. był ubogim szewcem. jedyny żyjący syn. poza sporadycznymi spotkaniami z dziećmi. M. że krzywdzi swych bliskich. został wygnany ze swej chaty przez starszą córkę. ojciec wielodzietnej rodziny. Molier "Świętoszek" . który zapomina o swojej rodzinie i angażuje się w romans z Jagną. Pomimo iż kocha córkę i syna. ojciec Katarzyny i Hindleya.Liryczna opowieść o ojcu.W. przepija wszystkie zdobyte pieniądze.S. Orzeszkowa "Nad Niemnem" -Benedykt Korczyński.1) Podkomorzy dba o edukację swego syna. kradnie z lasu dziedzica drzewo na trumnę dla zmarłego syna. Dopiero. zamordowany przez Smierdiakowa. które wstydzą się zubożałego ojca. bowiem wzruszony nią herszt zbójców (sam będący ojcem) ulitował się i puścił go wolno. Wykorzystał go natomiast w swojej rozgrywce z Edgarem. Balzac "Ojciec Goriot" Powieść jest studium nadmiernej i bezgranicznej miłości ojcowskiej. F. Patrz: konflikt pokoleń. wielokrotnie wspominany przez obu swych synów. A.1) Pan Earnshaw. Goriot wyzbywa się całego majątku. pod wpływem Tartuffe'a.Atos. W przeciwieństwie do Barbary potrafi dostrzec ich wady i prawdziwe zalety. który wypędza z domu własnego syna. ciężko pracując. stale wierzy. a przypomina sobie o niej. Nie potrafi zauważyć wad córki.U. Dostojewski "Bracia Karamazow" Stary Karamazow. Chcąc odpokutować za grzechy młodości opuszcza Soplicowo. ojciec Wacława.1) Bogumił Niechcic kocha swoje dzieci rozumną miłością. S. W. G. A. że nie zważa on na nieszczęście dzieci (np. jak najmłodsze z dzieci stacza się na dno i nie jest w stanie nic uczynić. ubogi chłop. Sienkiewicz "Krzyżacy" Jurand ze Spychowa. J. opiekę nad Tadeuszem przekazując swojemu bratu.Rejent Milczek. Konfrontacja marzeń starego z rzeczywistością (której zresztą nie zobaczył) jest drastyczna: Cezary zaczął widzieć w ojcu dziwaka i idealistę. Nie zyskuje w zamian nic. a teraz musi patrzeć. Gdy jednak Hanka zostanie wielką gospodynią. S. nadmiernie troskliwy ojciec. a przy tym pijakiem zatruwającym życie swoim dzieciom i żonie. kształcąc go na patriotę i sarmatę oświeconego.Ojciec Tomasza Judyma. Postępowanie Krystyny.Marmieładow. Nie ma przesadnych ambicji co do ich przyszłości . odbierając Lintonom ich rodzinny majątek. by ojciec został żebrakiem. Godzi się na upokorzenia. wiedząc. wychował Katarzynę w oderwaniu od rzeczywistości. J. 3) Stary Bylica. że łatwiej jest pozostać biernym. bezkrytyczny ojciec. Tragedia życiowa prowadzi do rezygnacji i poczucia wyobcowania w świecie ludzi nie dotkniętych tragedią. ojciec Krystyny i Ramborgi. by dom ustępowat krajowi. Dabrowska "Noce i dnie" . 2) Daniel Ostrzeński traktuje Janusza i Anzelmajak rywali w 114 . Śmierć Piotrusia przeżył bardzo mocno (próbował popełnić samobójstwo). Ze smutkiem przyjmuje jednak postanowienie Agnieszki o wyjeździe na studia do Szwajcarii. jej uporczywe dążenie do małżeństwa z Erlendem. gdy zaistnieje okazja korzystnego mariażu z kawalerem Szarmanckim. ale nie jest w stanie wpoić im podstawowych zasad moralności. by odebrać dziecko. Dostojewski "Zbrodnia i kara" . ryzykując wolnością. Żyje. wychowuje swe dzieci w poszanowaniu pracy i tradycji. a o którego powrót modlą się jego dzieci.M. nie ujawniającjej prawdy o matce. ale też czując się potrzebnym. Walerego. Undset "Krystyna. Na wieść o śmierci syna (zginął na wojnie w Afryce). Po jego śmierci opiekę nad dzieckiem przejmie Heathcliff. ojciec Hanki. Modlitwa ta uratowała ojcu życie.patrz: syn.własnego syna. któremu ofiarował schronienie. B. Niemcewicz "Powrót posła" . wychowuje Izabelę na kobietę bez ser ca. Patrz: córka. ojciec Haretona. Weronikę. który nie wraca ranki i wieczory. by zarobić na utrzymanie domu) i coraz bardziej pogrąża się w alkoholizmie. Problem wychowania dzieci pozostawia żonie. 2) Starosta zaniedbuje swoją córkę.chce jedynie. Gadulski skłonny jest oddać rękę córki. pan domu i głowa rodziny. wypowiada jedyne słowa: A niech was wszyscy diabli! Patrz: dom. A. co w przyszłości stanie się powodem tragedii rodzinnej. by wyrosły na mądrych i uczciwych ludzi. Z. dopóki żyć będzie Raul. Prus "Lalka" . Reymont "Chłopi" . 4) Heathcliff nigdy nie był prawdziwym ojcem dla młodego Lintona. czym są dla niego żona i dzieci. surowy ojciec i strażnik tradycji rodu. zapada na ciężką chorobę i wkrótce potem umiera. A. nie pozwala córce na małżeństwo z Jackiem Soplicą. Fredro "Zemsta" . Patrz: córka. 3) Egdar Linton. że w życiu zrobi ona doskonałą partię. unosząc się honorem. nie rozpieszcza ich. Danuśkę. a nawet na tortury.ojciec i mąż. ojciec Raula. opowiadając mu o szklanych domach. córka Lavransa". Słowacki "Ojciec zadżumionych" Opowieść Araba. H. Podporządkowany bez reszty żonie. H. Nagrodą za to będzie kariera polityczna Walerego . któremu Krzyżacy odebrali ukochaną córkę. rodzina. opuszcza go na zawsze. a z Witoldem poróżni go nawet kwestia innego spojrzenia na rolnictwo. nie rozumiejąc ojca. W ten sposób burzy szczęście własnego dziecka i przyczynia się do swej śmierci. ogarnięty nienawiścią do Cześnika. jedzie do zamku w Szczytnie. we wszystkim ustępujący swojej córce. surowy i sprawiedliwy ojciec. Goethe "Król Olch" . gdy żąda się od niego zajęcia stanowiska w sprawie romansu Zbyszka. Balzac "Eugenia Grandet" patrz: pieniądze. E. byle tylko powiększyć majątek. Mickiewicz "Powrót taty" . nie troszczył się także o syna. uważa. który dla dobra syna dokonuje malwersacji (zdobywa pieniądze na kształcenie Piotra). E. jak i utrata dziewictwa przed ślubem są dla niego tragedią życiową.Felicjan Dulski.1) Lavrans. trwoniąc czas na zabawach i pijatykach. z czasem zaczyna faworyzować znajdę Heathcliffa.Tomasz Łęcki. J. zapomina o własnym dziecku. S.1) Maciej Boryna . zamienia się w bezwzględnego ojca.zostanie posłem na Sejm Wielki. który potrafi przyuczyć synów do rzemiosła rycerskiego. na zawsze opuszcza dwór po zatargu króla z jego synem. konflikt pokoleń. Mickiewicz "Pan Tadeusz" 1) Stolnik Horeszko.patrz: rodzina. 2) Jacek Soplica nigdy nie pokochał swej żony. Żeromski "Ludzie bezdomni" . Patrz: syn. 2) Antek Boryna . Bronte "Wichrowe Wzgórza" . by temu zapobiec. że Danuśka oszalała. któremu dżuma zabrała wszystkie dzieci. 2) Hindley. Dumas "Wicehrabia de Bragellonne" . Żeromski "Zapomnienie" Obala . syn. ojciec trzech ślubnych synów i jednego nieślubnego (Smierdiakow) z równym okrucieństwem i nieczułością traktuje ich wszystkich. a córkę chce oddać (wbrew jej woli) Tartuffe'owi. S. 2) Erlend jest ojcem. Żeromski "Przedwiośnie" Seweryn Baryka w drodze powrotnej do Polski stara się zaszczepić synowi mi łość do ojczyzny. Patrz: powrót. by zapewnić szczęście swoim córkom. skłonny jest stanąć na drodze szczęścia syna i uniemożliwić mu małżeństwo z Klarą. Pozostawia im wiele swobody w decydowaniu o własnym życiu. H. Uczy go także. Drozdowe Gniazdo. Krasiński "Nie-Boska komedia" patrz: mąż. Najważniejszą dla niego sprawą w życiu jest on sam i jego pieniądze. Nad własnego syna bardziej ceni tego.Orgon. F. że każdego należy pochować godnie. S. Jego postawa życiowa przyczyniła się do walki Judyma o zapewnienie sobie wykształcenia. Syn. wychowuje swe dzieci surowo i w poszanowaniu zasad wiary. Wielkim strapieniem jest też dla niego Tomaszek. Umiera. zgodzi się. Zapolska "Moralność pani Dulskiej" . Ostatnie lata życia spędzi razem z Hanką. W ten sposób przyczynił się do jej nieszczęścia i do własnej śmierci. Żeromski "Doktor Piotr" Dominik Cedzyna to ojciec. Dopiero po wyjściu z więzienia zrozumiał. Sonia wychodzi na ulicę. nie wypowiada się w sprawach dotyczących wychowania dzieci. Ten prosty człowiek doskonale rozumie. by wreszce dowiedzieć się.

Nie ma w nim zrozumienia dla własnych dzieci. rezygnuje ze swej dumy i pomaga Olivierowi (bezskutecznie) ocalić ukochaną. Patrz: sobowtór.to greccy emigranci. że pada deszcz. ojciec Elżbiety. wychowanie syna powierzył Elżbiecie. A. który powiesił swojego syna. wychowanie poczyna je. teraz los postawił je znów na jego drodze. o które ojciec był nieludzko zazdrosny). kiedy okaże się. Od święta i na co dzień panuje twardy patriarchat. * "Przez urodzenie ojciec nie daje jeszcze synowi życia . Żona Mozarta wygania go po pewnym czasie ze swego domu.ojca. nakłoniony przez synów i córki. że chodziło o romanse matki. Niestety.ten. by dalej kierować jego karierą. (G. Kleinbaum "Stowarzyszenie umarłych poetów" . że żona poświęca synom zbyt wiele uwagi. M. Jest znakomitym naukowcem niemieckim. Matka. Stasiem. Najważniejszy jest ojciec.Z okresu dzieciństwa Marcello zapamiętał ojca jako człowieka groźnego i milczącego.Rodzina Eddiego Andersona . które absorbuje Michasię i nie pozwala jej przeby wać wyłącznie w jego towarzystwie. T. który pozostał w getcie. Hłasko "Ósmy dzień tygodnia" . Kiedy Janusz będzie umierał Daniel potraktuje agonię syna jako kolejne wydarzenie. Patrz: wina i odpowiedzialność. ani dobrym mężem. krzywdząc go niejednokrotnie. zepchnięta do roli służącej. zamieszka w mieście. Z. Kuncewiczowa "Cudzoziemka" Adam Żabczyński nie czuje silnych związków uczuciowych z synami.Ojciec Oliviera. Jest ojcem w czysto teoretycznym tego słowa znaczeniu. drobne problemy (np. a także natchnionym herezjarchq. droga. dostrzega wyłącznie własne. czego się dopuścił. Na starość.Ojciec jest dla Henryczka Fichtelbauma najwyższym autorytetem i najważniejszą osobą w życiu.Ojciec Agnieszki i Grzegorza jest przedwcześnie postarzałym człowiekiem. tylko nie siebie. Szymanowski) * "Ojciec-człowiek. nie potrafi zrozumieć porywczego syna. będzie inna. Segal "Love Story" . w której główną rolę odgrywał rzekomy duch Mozarta . Całe dnie spędza raczej na obchodzeniu gospodarstwa lub wykonywaniu drobnych zajęć. Wieczerska-Zabłocka) 115 . Z natury spokojny i opanowany Adam. Frisch "Homo Faber" Powieść jest nawiązaniem do mitologicznej historii Elektry i Agamemnona. narzeczonej własnego syna. Kaziuczek umiera jako mały chłopiec i ojciec jego śmierć przyjmuje ze spokojną rezygnacją (Bóg dał. syn). do getta. Sand) * "W ogóle dobrzy ojcowie trafiają się rzadko. rodzina. gdzie zostałajego rodzina. Bodzio okaże się cynicznym materialistą. Schulz "Sklepy cynamonowe" . Wie doskonale. Tom). 2) Adam Trusk samotnie wychowuje Arona i Kaleba. który za nieszczęścia życiowe obwinia wszystkich. M. Iwaszkiewicz "Brzezina" . Jego romans z Anną będzie bezpośrednią przyczyną śmierci Martina. który był przedtem". Z Martą właśnie znajdzie Adam wspólny język. Kojarzył go z ciągłymi pretensjami wobec matki i systemem kar wobec siebie (chłopiec nie rozumiał. który pragnie zamknąć się w swojej pracowni. że przyjdzie mu spełnić tu rolę ojca kochanka. izolując się od spraw dotyczących Europy i świata. niańce. Wspomnienie ojca.1) Ojciec Zenona Ziembiewicza niezbyt troskliwie zajmuje się synem.walce o względy i czas Michasi. że jest dla nich autorytetem i najważniejszą osobą. Uważa. Bóg wzią~. opętany miłością do Anny. by za karę przeniesiony został do Akademii Wojskowej Bradena. A. G.być do niego podobnym. Z czasem przestaje być autorytetem dla syna.Ojciec jest dla głównego bohatera mędrcem i hierofantem. Kazan "Układ" . * Wyrodny ojciec . P. 2) Zenon Ziembiewicz przedkłada karierę polityczną nad życie rodzinne. Steinbeck "Na wschód od Edenu" . wyznaczył już drogę życiową syna. co los córki na pieniądze waży". To on odkrywa synowi tajniki wiedzy ezoterycznej. a dzieci.Ojciec Mozarta nie może zapobiec niekorzystnemu małżeństwu syna.Ojciec Neila Per- ry'ego. że Róża przez bardzo długi czas nie będzie chciała jej zaakceptować. Jego ulubieńcem jest ten pierwszy dobry uczeń. podczas gdy Kaleb przysparza ojcu licznych trosk. popadł z ojcem w kon flikt). największą miłością życia Waltera Fabera. Jennifer. Wraz z jego odejściem przestała istnieć rodzina Elżbiety. Najmłodsze z dzieci. Romans z Sabeth. bał się ojca. twardo obstając przy tym. Nauka jest jedynym jego światem. zapominając o nim. (W. że Henryczek wróci tam. który nie chciał realizować wzorca życia handlarza dywanów. spokojne dziecko. wzorem swojego ojca i innych konserwatywnych rodziców. bo nie chce mieć nic wspólnego z tym. ona stanie się dla niego prawdziwą radością życia. że obdarzona jest pięknym głosem.H. (J.1) Cyrus Trusk . nie czując potrzeby widzenia ojca. członek szanowanej amerykańskiej rodziny. Jako ojca drażniło go także. syn. Niestety. 3) Samuel Hamilton stara się traktować jednakowo swoje dzieci. Borowski "Dzień na Harmenzach" Borowski opowiada tu historię Żyda. przedkłada uczucia własne nad zasady moralności. jest azylem przed rzeczywistością wojny. to jakby realizacja wyroku bogów: niegdyś nie chciał uznać tego dziecka. który w dzieciństwie widział w nim człowieka wyjątkowego i wszechstronnie wykształconego. Hurt "Skaza" . stanie się dla Daniela nadzieją na znalezienie wreszcie bratniej duszy. by Adam ją utracił. 3) Pan Biecki. co się w Europie dzieje. (S. wskazuje przyszłą drogę życia. Patrz: samobójstwo. wychowywał ją od odejścia żony aż do śmierci. Może dlatego. J.Po śmierci żony Bolesław całkowicie zaniedbał wychowanie córki. toteż będzie wychowywał syna "na swój obraz i podobieństwo". Mrożek) * "Rzecz to ciężka i nieraz trudna.Główny bóhater powieści. sprawi. Beckera. więc nie może pójść na ryby). J. a szczególnie dla syna. Shafer "Amadeusz" . Władyśjest ukochanym synem Róży i Adam czuje się wobec niego obco. a dziedzictwo dopiero zapewnia i uzupełnia". Był dla córki jedyną naprawdę bliską osobą. M. nawet dorosłe. gdzie chodził z przymusu. Historia konfliktu ojca z synem poshtżyła Salieriemu do uknucia intrygi. Jakkolwiek dziecko bardzo kocha ojca. Eddie. Sonnenbruch nie jest ani dobrym ojcem. dorosłyjuż Marcello odwiedzał ojca w szpitalu psychiatrycznym.daje tylko obietnicę życia. Absorbujące lekcje śpiewu uniemożliwią prawie zupełnie dawne kontakty dziewczyny z ojcem.patrz: przemiana. Nałkowska "Granica" . nawetjako dorosły i samodzielny. początkowo nie przystaje na małżeństwo syna z córką włoskiego imigranta. którą samo obierze. Kruczkowski "Niemcy" Prof. a stary Mozart umiera w osamotnieniu. Tragiczne w tej historii jest to. Eddie. Moravia "Konformista" . Willego w ogóle nie dostrzega. że mała znalazła wspólny język raczej ze swoim stryjem. Żeromski) * "Zły to ojciec. Szczypiorski "Początek" . (S. ponieważ ten ukradł chleb. * Wdać się w ojca . który w domu decyduje o wszystkim ijego wolajest święta. E. B. I. Egoistycznie nastawiony do życia. żydowskiego adwokata.patrz: syn. Garcia Marquez "Sto lat samotności" . jeśli się musi czasami zostać ojcem własnego ojca". która uświadomi jego ojcu. Bodzio. ale i od niej nie przyjmuje koniaku z Francji. Nie akceptuje zamiłowania Neila do teatru. W czasie wojny głód niszczył nawet uczucia ojcowskie. N. ale przybywa do Wiednia. niż z nim samym. Później. bliższy kontakt ma tylko z córką Ruth. który nie troszczy się o własną rodzinę. jednak bliższe mu są te podobne do niego (np. którą opiekowały się teraz kobiety ze służby. L. nie mają głosu (np. E. Na łożu śmierci wybaczy jednak Kalebowi (patrz: pieniądze. Jednak gdy dziewczyna zaczyna chorować na białaczkę. Róża odkryje w sobie nagle miłość do córki i uczyni wszystko. Z rodziców tylko matki są niezawodne". Prawdziwie ojcowskie uczucia wywoła dopiero Marta. Przy nim zawsze czuł się jak mały chłopiec. to.

. Bedier (oprac. Filon zakochuje się w niej. Mitologia . że piękne jest to. W literaturze piekłem może się stać każde miejsce. J. a na samym dnie znajduje się Kaima. Ich piękno fascynuje zarówno ich samych. J. Orwell "Rok 1984" . a Belzebub jest zidiociałym starcem. harmonia barw. Największą karą jest nieobecność Boga. W. Krainę potępionych opływają trzy rzeki. ale piekło musi być o wiele przyjemniejsze ze względu na towarzystwo". choć może być kształtowany w opozycji do nich. a awangarda święci nieustanne sukcesy. Źrenice w niego wpoiłem z zachwytem. że dla człowieka. gwiazdy i bogowie. słońce.W. Belzebub popiera sztukę. za sprawą tkwiącego w ludzkiej naturze zła. bo daje się łatwo omamić złotu i odrzuca czystą. Dante Alighieri "Boska Komedia" . Choć nieżywa..Piekło Piekło-Piekło to miejsce. Jej niezwykła uroda objawia się przede wszystkim prostotą bycia. Biblia . że jej urody zazdrosz4 anieli. K. Jej niezwykła uroda stanie się pośrednio przyczyną wojny trojańskiej. G. D. ponieważ przyszła na świat bez grzechu pierworodnego. w którym wszyscy dyszą chęcią zemsty. Mickiewicz "Sonety krymskie" Piękno orientalnego krajobrazu Krymu budzi nieustanne wspomnienia mniej pięknej..1) Lotta jest dla Wertera uosobieniem piękna. Z.Niemieckie obozy koncentracyjne i sowieckie łagry są piekłem dla ludzi skazanych na nie. Otaczająca przyroda wywiera wpływ na stan jego duszy. do skaczących z okien żołnierze niemieccy strzelali jak do kaczek. jest piekłem. Goethe "Cierpienia młodego Wertera" . bo dopiero zostali stworzeni i nie popełnili jeszcze żadnego grzechu. Z.. co stworzyła natura. Z. IV Kobieta jest tak piękna. którzy tu wchodzicie. Poeta wie jednak. Nie obowiązują tu zasady moralne normalnego świata. Szczególne wrażenie wywiera na nim postać Chrystusa: .1) Uosobieniem ludzkiego piękna jest Sara.. J· Słowacki "Anhelli" . M. Zależy to od człowieka albo od okoliczności. Mickiewicz "Dziady" cz. dobre wyżywienie i absolutną izolację od piekielnego życia.. Nie ma w nimjeszcze ludzi. Średniowieczne moralitety Piekło wyobrażane było jako miejsce. który ulega wpływom różnych wysoko postawionych diabłów i nie potrafi podjąć samodzielnie żadnej decyzji. Życie staje się koszmarem nieustannej inwigilacji . żona Abrahama. gdzie stoją wiellcie kotły. prawdziwą miłość. Słowacki "Anhelli" . jest piekłem cierpienia i upokorzenia dla wygnańców. Biblia (ST). z których największą jest świadomość nieskończoności mąk.Oczy królewny są tak piękne. Patrz: apokalipsa. najpiękniejszy z bogów. że nie sposób opisać ich słowami. kat. w którym płonie wieczny ogień trawiący du sze grzeszników. na której znaleźli się chłopcy. Starożytność . A. Nawet po jej śmierci Giaur wciąż widzi jej niezwykłą urodę. Jednocześnie kwitnie tu biurokracja.dalej fantazja moja nie nadqJ.. Literatura obozowa . Kary uzależnione są od charakteru win. Jeden z drugiego krąg. Są zarazem jak pochodnie. Słowacki "Balladyna" Zachwycony pięknem martwej Aliny.gorsz4aniżeli. Pieśń XXXIII). (T. J. żegnajcie się z nadzieją. na której widnieje napis: Wy. cierpiących w nim niewysłowione katusze.Syberia. który sprawia.) "Dzieje Tristana i Izoldy" . W każdym z nich cierpią dusze innego rodzaju grzeszników. Herbert "Co myśli Pan Cogito o piekle" -Najniższy krąg piekielny (. gdyż jego język jest zbyt ubogi (. 2) Werter niezwykle silnie odbiera piękno natury. Stąd wyrusza Szatan. Szekspir "Sonety" Niezwykłe piękno tajemniczego młodzieńca dzięki poezji zostanie utrwalone na wieki i uratowane od niszczycielskiego wpływu czasu. J. gdzie według chrześcijaństwa cierpią dusze ludzi potępionych.Piekło jest siedzibą Szatana. romans z nim był jedynie przygodą. Krasiński "Nie-Boska 116 . umiejscowione jest Przedpiekle. Jej niezwykła uroda budzi powszechny zachwyt.Twarzy Człeczej Wizerunek. Biblia (NT) Pięknem wcielonym jest Maria. Piękno może też mieć charakter moralny.Piekło to miejsce wiecznego potępienia grzeszników. 2) Boską pięknością odznaczają się wszyscy Olimpijczycy. iż nie zdoła w pełni oddać tego mistycznego piękna. ale również pięknem duszy.. jak i ludzi. Człowiek zostaje ograniczony do elementarnych potrzeb biologicznych. Drda "Igraszki z diablem" Piekło to miejsce.Ideał piękna stanowiła harmonia kształtów i doskonałość proporcji. pełen luster.Ralf musi walczyć o życie i uciekać przed zgrają fanatycznych myśliwych . 4) Najpiękniejszą z kobiet śmiertelnych jest Helena. Kasjusza i Brutusa. 3) Ideał męskiego piękna uosabia Apollo. którą wraz z Szamanem przemierza Anhelli. Byron "Giaur" . Golding "Władca much" Piękna wyspa.Leila jest najpiękniejszą z kobiet. przekształca się w piekło . ale ojczystej Litwy. Narodziła się z piany morskiej i jej niezwykła uroda ma lekkość owej piany. Dante opisuje Ją jako trzy obręcze barwy troistej.1) Boginią piękna jest Afrodyta. Młodzieniec wędruje po niej. Forster "Maurycy" . Tuż za bramą piekielną. W literaturze ideał piękna zwykle zależy od estetycznych poglądów epoki.sam diabeł. Bemard) * "Prawdziwe piekło jest chyba lepsze od sztucznego nieba". Dante Alighieri "Boska Komedia" -Piekło składa się z dziewięciu kręgów. W. Zapewnia swym artystom spokój. E. których nazwy zac~erpnął Dante z mitologii greckiej. matka Jezusa. Lecz duszę ma gorsz4. in strumentów i obrazów.M.) jest to azyl artystów. Hrabia Henryk z przerażeniem patrzy na ludzi przenikniętych żądzą krwi. uosabia ideał. powstają ciągle nowe kierunki.Pięknem absolutnym i doskonałym jest dla poety Trójca Swięta. Moczarski "Rozmowy z katem" -Jurgen Stroop zgotował Żydom w warszawskim getcie piekło na ziemi: specjalnie sprowadzone miotacze ognia podpalały domy z ludźmi. w których wrze smoła. F.jeszcze niedawno jego przyjaciół. dotyczyć wewnętrznej doskonałości.Kiedy Szaman uwalnia duszę Anhellego. jak Dante w "Boskiej Komedii". Forster) Piękno Piękno . którego pokochał. że coś budzi zachwyt. Życie artystyczne kwitnie. Krasiński "Nie-Boska komedia" Obóz rewolucjonistów.Świat pokazany przez Orwella to piekło. którą ogląda na końcu swej wędrówki (Raj.nawet własne dzieci mogą złożyć donos. J. Milton "Raj utracony" . jak tęcza z tęczy (koło .G.. w którym człowiek an i przez moment nie może być naprawdę sam. poznając kolejne "kręgi piekielne".Oboje kochankowie odznaczają się niezwykłą urodą. Żyje w stanie nieustannego zagrożenia. a nienawiść przybiera monstrualne rozmiary. G. Naborowski "Na oczy królewny angielskiej" . z którymi się stykają. gdzie przebywają dusze ludzi sprawiedliwych nie wyznających prawdziwej wiary w Chrystusa. Starożytni uważali też.. Petrarca "Sonety do Laury" Laura odznacza się nie tylko doskonałym pięknem ciała. co użyteczne.Życie głównego bohatera staje się piekłem. * "Chciałbym iść do raju ze względu na klimat. Rodzi też refleksje o nietrwałości tworów człowieka i niezniszczalności tego. dźwięków. Pełnego wyrazu nabiera dopiero w otoczeniu natury. 2) Dla Oblubieńca i Oblubienicy z "Pieśni nad pieśniami" piękno zawiera się w doskonałej harmonii ich ciał. ukazuje sięjej anielskie piękno. kiedy uświadamia on sobie.kształt idealny). Każdy z kolejnych kręgów leży niżej. (E. bo nieustannie śle dzą go teleekrany. A.Zespół cech takich jak proporcja ksztahów. by nakłonić ich do nieposłuszeństwa wobec Boga... którego całe życie poszukiwał. miejsce kary największych grzeszników Judasza.

co jest jak otchłanie. Przerwa-Tetmajer "Widok ze Świ nicy do Doliny Wierchcichej" . Baudelaire "Ideał" . która odmieni oblicze świata. Można je dostrzec nawet w fakcie przemijania. Każdemu bowiem. W rzeczywistości była to symboliczna kwota przypadająca zmarłemu w wyniku podziału jego majątku. C. Niestety. bo jest tworem Szatana. Jedynym jego życiowym celem jest napełnianie szkatułki.. J. by mógł przepłynąć Styks. który jeszcze znosimy z takim podziwem. że budzi on powszechną miłość i pożądanie. 2) Hrabia Henryk jako poeta tworzy piękno.)" . tak że nadmiar mieć będzie. Z. czyli kwotę. Baudelaire "Hymn do Piękna" . Według Norwida piękno powinno się łączyć z miłością. T. co może rozproszyć nudę i poruszy do głębi serce. Andrzejewski "Bramy raju" Jakub z Cloyes zwany jest też Jakubem Pięknym. °gdyż beznamiętnie pogardza naszym unicestwieniem". S. a ona nie potrafi odwzajemnić tej miłości. zmarły. ponieważ zmarłych uważano za nieśmiertelnych. kto nie ma. tzn. a Bogu to. co piękne. K. który pobłądził. jest tandetne i brzydkie (barak. Aleksy ofiarowuje zabrane z domu pieniądze biedakom. Trzeci oddał mu jeden talent. (I. co piękne. Futuryści Piękne jest to. Temu zaś. Mann "Śmierć w Wenecji" Pięknem wcielonym staje się dla Aschenbacha Tadzio.1) Hrabia Henryk podąża za widmem pięknej Dziewicy. Wśród spowiadających się dzieci tylko Robert nie czuje do Jakuba niczego poza odrobiną przyjaźni. z których dwaj pod nieobecność pana w dwójnasób powiększyli jego majątek. Maud . A żołnierzowi pieniądze gotujmy! nawołują szlachtę polską do rezygnacji z części majątku na rzecz opłacenia wojska. Jest tym. mówiąc. J.Prawdziwe piękno tkwi w górach. to samo piękno przyczyni się do śmierci Aschenbacha.Zgodnie ze średniowiecz nym wzorcem osobowym ascety.Według wierzeń Greków.M. jest dobre. którą to monetę wkładano w usta zmarłego. łupieżca. Opłata za przejazd wynosiłajeden obol. Mann "Tonio Króger" . To słowa. Biblia (NT) . Wierzaj: ono jest w tobie i we mnie". sama piękność zdolna ci łzy wycisnąć". W. Zatem to. wymyślony przez Fenicjan w miejsce handlu wymiennego. dobry. hak do chwytania. będzie dodane. Poeta uświadamia jednak koszt piękna.. jak i duchowego (czystość) -jest piękna Remedios. Stało się ono z czasem synonimem skąpstwa. co ujmuje choć trochę nędzy życiu.Albowiem pięknojest tylko przerażenia początkiem. gdy wydawałoby się. co dobre (prawdziwe i piękne) w państwie komunistycznym.Janek Hansen i Ingeborga Holm stają się dla Tonia uosobieniem nieosiągalnego piękna. tzn..zarówno cielesnego. jeżeli nie nosimy go w sobie". II (Pieśń o spustoszeniu Podola przez Tatarów) . skujmy. Herbert na wiązuje do Sokratejskiej triady: dobro-piękno-prawda. Aleksy Melissen. a potem powiesił się z rozpaczy. co piękne (dobry smak). by być blisko wcielonego piękna. który nie zdołajuż wykorzystać nowych możliwości swojego talentu. W większości przypadków twórcy zwracali uwagę na ich zdradliwy wpływ na człowieka i jego życie. co dobre (wybory moralne). koszt wyboru tego. bo to. Rilke) * "Piękno? . które walczyłoby w obronie granic Rzeczpospolitej. okazuje się. Ch. Niekiedy jest to cena najwyż sza. Molier "Skapiec" Imię głównego bohatera. toteż ten obskurny i prowizoryczny świat nie może być także. Kochanowski "O żywocie ludzkim (Fraszki to wszytko.Piękno pozbawione jest walorów etycznych. 4) Za zdradę Chrystusa otrzymał Judasz 30 srebrników. przekleństwo czy błogosławieństwo.W wierszu jest mowa o tym. Garcia Marquez "Sto lat samotności" Uosobieniem piękna absolutnego . pokusa. a światu ohydy. kiedy zapytali go o kwestię podatku płaconego Rzymowi. Aleksego" . wszelka materia zorganizowana. Widać w utworze. choć naprawdę chodzi o to. O. ani złe. droższej mu niż rodzina. Grochowiak"Ikar"Piękno sytuuje się podobno w napowietrznych pokojach. (R. Kant) * ". co ma. by się zmartwychwstało. Piękno to jest jednak zwodnicze: kocha ją wielu młodzieńców. nie jest ani dobre.. jaką wcześniej otrzymał. J. co stworzył człowiek. dziewczyny o czerwonych rękach). (R. Gdy Kordian obwieszcza kochance swoje 117 . Ch. zabierając ją żywcem do nieba.piękno może skrywać największe występki i najbardziej odrażające czyny.. chfopcy o twarzach ziemniaczanych. J.. Ale zachwyt nad nim wywołuje nieokreślony żal i tęsknotę.). Ks. czyli ustaloną przez prawo cenę niewolnika. Dla siebie nie pozostawia nic. nadal szuka on własnej szkatułki i obawia się utraty majątku. pochodzi od łacińskiego słowa harpago.patrz: przemijanie. że stary pisarz odzyskuje utracone siły twórcze. Należy wedhag niego kierować się w swych życiowych wyborach poczuciem piękna. (C. Krasicki "Żona modna" patrz: dom. Jezus spojrzał na monetę z podobizną cesarza i wyrzekł powyższe słowa. I. Kochanowski "Pieśń V". zgodnie z teorią filozoficzną. pozbawiona urody koniunktiwu). rabuś.Piękne jest to. by zachwycało do pracy . że to. winno być także użyteczne. K. nie musi być dobre. musiał opłacić przewoźnika Charona. 3) Oddajcie więc cesarzowi to. * "Piękność. zabiorą. Pieniądze Pieniądze . Jednak brak miłości w jego życiu sprawia. Według tradycji zdrajca odniósł kapłanom wszystkie monety. G.. Czasem może być wręcz przeciwnie . Nawet w momencie rozwiązania akcji. Wilde) * "Cóż wiesz o pięknem? . Taką rzeczywistość wyraża równie niepiękny język (retoryka parciana . Mimo to Bóg wyróżnił Piękną Remedios. świadomie wybiera życie w skrajnym ubóstwie. którym jest Jakub. Harpagon.Środek płatniczy. Wilde "Portret Doriana Graya" -Ponieważ na portrecie odciskają swoje piętno wszystkie zbrodnie i niegodziwości Doriana. (O.komedia" . Piękn o ma być natchnieniem do pracy. próbuje wyłudzić lichwę od swego syna. co podoba się całkiem bezinteresownie". siła obracająca tryby świata. nawet to. Rozgniewany pan wypędził sługę. które Chrystus wypowiada do arcykapłanów.wszyscy oni wyruszyli na krucjatę. Norwid) * "Choćbyśmy cały świat zeszli w poszukiwaniu Piękna. Nie mogła ona dostać się komuś innemu. Emerson) * "Piękne jest to. Mitologia .. Norwid "Promethidion" Piękno na to jest. Ten dusigrosz i kutwa nie wahałby się doprowadzić do nieszczęścia własnej córki. co należy do Boga. Kasprowicz "Księga ubogich" Piękno objawia się w zwykłym codziennym życiu i obcowaniu z naturą. co oferuje ludziom komunizm. ale piękne są także stół do odpoczynku łokci .. Kształtem jest miłości". że kryje ono rozkład i zgniliznę. a przede wszystkim maszyna.praca. Niezwykła uroda młodego Polaka sprawia.krzesło do straży przy chorym. Ich jasna uroda uświadomi Krógerowi jego zawieszenie pomiędzy światem sztuki a światem mieszczańskich wartości. ale odnalazł drogę do Boga i z radością przyjmowany jest w niebie. J.Słowa: Skujmy talerze na talery. nie znajdziemy go nigdzie. on sam pozostaje ciągle niezwykle piękny. Herbert "Potęga smaku" .deptała je stopa żołnierza daremnie. co należy do cesarza. Niestety. przez niego ptynie strumień piękności. Blanka. Słowacki "Kordian" .K.. Dla niej jedyną motywacją do kontynuowania tego romansu był majątek Kordiana (Gorzkie pocałowa nia kobiety kupiłem.W akcie II opisana historia miłosna Kordiana i Wioletty. Gromadzenie pieniędzy służy wyłącznie ich pomnożeniu. 2) Przypowieść o talentach (minach) opowiada o trzech sługach. nie zaś wydawaniu. T. że sam pięknością nie jest. Jego niezwykła uroda sprawia. J. Od wieków pojawiały się w sztuce jako: zapłata. da Voragine "Legenda na dzień św. kto ma. że Harpagon zmienia się.1) Przypowieść o zagubionej i z trudem odnalezionej drachmie obrazuje sytuację grzesznika.

Jedyną drogą do odzyskania Katarzyny jest. Ch. dojrzały i gotowy do zemsty. Utrzymanka mężczyzn z socjety i świata teatru. G. Dla niej jednakże najważniejsza jest pozycja społeczna mężczyzny bądź jego sława (Rossi. H. Reymont "Ziemia obiecana" Pieniądz jest siłą napędową wszystkich działań. Co prawda. S. by zdobyć serce ukochanej kobiety. a zarazem doskonałą "maszynkę do robienia pieniędzy". a jej mężowi grozi bankructwo. Podobnie jest w Cisach. By zemścić się na dawnych wrogach. Patrz: córka. nie pomógł też zdobyć przyjaciół. reprezentowany przez ludzi bez nazwiska. ubogi student. w piwnicy. by po tem zaprzepaścić wszystko. zaciąga długi u miejscowego lichwiarza. by udowodnić samemu sobie słuszność swej filozofii. Sam Mouret przedstawiony został jako "czarodziej" wybornie znający naturę kobiet. major Hawryłowicz w momencie śmierci oddaje zaoszczę dzone przez siebie pieniądze. W sprawie z Hanką najbar dziej bolesna staje się dla niej konieczność wydania tysiąca koron. nie waha się wynajmować mieszkania kokocie. Pieniądz stał się dla niego bożkiem. Maruszewicz). Zola "Nana" . uczta . H.Jednym z wątków powieści jest rozprowadzanie przez dzieci 118 . co zapewniłoby mu wyższą pozycję społeczną. Z niewielkiego sklepu z konfekcją zmienia się on w największy dom mody w Paryżu. Balzac "Eugenia Grandet" Tworząc postać ojca Grandet. Dlatego też potem odmawia Juliasiewiczowej wynajęcia mieszkania. Balzac "Ojciec Goriot" . W czasach prohibicji handluje alkoholem. Szkoda mu każdego grosza wydanego na innych. Żadna z nich nie orientuje się w stanie jego majątku. by zdobyć środki na odbudowę spalonej fabryki. Tytułowy bohater. ona odchodzi. Prus "Lalka" . W. zmusza ich nieraz do zachowań podłych. Przez kilka lat nieobecny w Wichrowych Wzgórzach.jednak ta sytuacja doskonale charakteryzuje moralność Dulskiej.i bez charakteru (młody Szlangbaum. iż pieniądze nie zjednały mu przychylnej opinii. poświęcił swoje pieniądze dla dobra córek: Delfiny i Anastazji.Aby Dianna nie musiała robić ofiary ze swej miłości do Jana i wychodzić za Fantazego (patrz: ofiara). który "pożera" sąsiadujące z nim kamienice i prowadzi do bankructwa drobnych właścicieli. ale i bezlitosny przedsiębiorca. Jedynym kapitałem posiadanym przez Nanęjestjej ciało. ale i na wzajemnym zaufaniu kontrahentów. Mo linarij. Dopiero odwiedziny duchów w noc wigilijną odmienią jego życie. 2) Jednym z tematów powieści są zmiany gospodarcze i społeczne zachodzące w Polsce w latach siedemdziesiątych XIX wieku. Zabiera z mieszkania Alony Iwanownej kosztowności i pieniądze. Balzac nawiązał do Molierowskiego Harpagona. a potem ukrywa je w bezpiecznym miejscu. B. lekceważy tradycję (święta Bożego Narodzenia nazywa niepotrzebnym wymy słem i stratą czasu) i samotnie brnie przez życie. kolejny Harpagon w galerii postaci literackich. jaka toczy się w mieście. Nieczuły na ludzką krzywdę.S. G. oszczędza każdy grosz. nigdy nie skorzysta z tych zasobów. folgując swym zachciankom. jako przedstawiciela nowej epoki. Grandet nie lokuje wszystkich pieniędzy w interesach. który przygotowuje na przyjęcie Daisy. ale dochody uzyskiwane z wizyt pacjentów. Fitzgerald "Wielki Gatsby"Tytułowy bohater przypomina nieco Stanisława Wokulskiego z "Lalki". które sprzedaje chętnie. czyniąc z życia żony i córki prawdziwy koszmar. dochodzi do wielkiego majątku.wieczerza . pani Bovary popełnia samobójstwo. bo musi sobie "odbić" to. Gide "Fałszerze" . gdzie zarządcy uzdrowiska dążą do utrzymania jak największej liczby bogatych kuracjuszy. Heathcliff gromadzi w swoich rękach cały majątek Lintonów i Earnshawów. jak i folgować zachciankom panny Izabeli. składać hojne datki na organizacje charytatywne. Sprzedaż sklepu Wokulskiego to podzwonne dla starego świata handlu. W miejsce handlu opartego nie tylko na wymianie pieniężnotowarowej.M. zjawia się niespodziewanie jako człowiek majętny.bankructwo. Żyjąc ponad stan. E. . a Judym nie może przeforsować projektu osuszenia stawów. który odejdzie w przeszłość jeszcze przed końcem stulecia. prawdziwy sknera i kutwa. zdobycie pieniędzy. Dostojewski "Zbrodnia i kara" . który za wszelką cenę stara się zaimponować posiadanymi pieniędzmi. nie bierzejej pieniędzy dla siebie. ale przede wszystkim stan majątkowy. Flaubert "Pani Bovary" Wychowana na romantycznej lekturze. a także na samego siebie (żyje więcej niż oszczędnie). który nie zrezygnuje ze swych roszczeń względem innych przedsiębiorców. Karol Borowiecki poślubi prymitywną Madę Muller. zrywając tym samym zaręczyny z Anką. iż wobec niskiego pochodzenia. S. Podobnie jak tamten stara się wzbogacić. Zola "Wszystko dla pań" Tytuł powieści to nazwa magazynu dla pań.Rodion Raskolnikow. by ją okraść.przyjęcie. a nadmierna hojność doprowadziła go do bankructwa. Majątek Wokulskiego pozwala mu wykupić weksle Łęckich. jak sama mówi.Naturalistyczna powieść Zoli jest na poły biografią prostytutki Nany. Majątek nie zapewnił mu jednak wzajemności Daisy. Zdobyte pieniądze wydaje na bieżące potrzeby. lecz także po to. Pomimo że będzie cierpiał okrutną biedę. "złotym cielcem". Umiera w nędzy. ale płaci nimi podatki. Pieniądze majora zdecydowały o szczęściu młodych. prosząc hrabiego Respekta o zgodę na małżeństwo Jana i Dianny. część przechowuje w drewnianych beczkach. Zakończenie tej historii pokazuje. zajmuje się także przemytem broni. będących źródłem licznych chorób wśród miejscowej ludności. jakie podejmują "Lodzermen sche". Żeromski "Doktor Piotr" patrz: konflikt pokoleń. wchodzi nowy kapitał. Potęgę pieniądza rządzącego nowym światem obrazuje nieustannie rozrastający się magazyn "Wszystko dla pań". Emma Bovary chce żyć niczym bohaterki przeczytanych powieści. Okazuje sięjednak. czyli opowieść wigilijna o Duchu" . Przez obcych i znajomych traktowany był jak nuworysz. resztę poświęca na wychowanie swego synka. założonego przez Oktawa Moureta.Bohaterem tej noweli jest Ebenezer Scrooge. dlatego też odrzucają oni projekt Judyma.1) Historia miłosna Wokulskiego i Izabeli Łęckiej to także opowieść o bogaceniu się i wykorzystywaniu pieniędzy dla zdobycia serca ukochanej kobiety. gdzie nie ma miejsca na wzniosłe idee. E. ani posiadane pieniądze. A. odgrodzony od świata i skoncentrowany na zarabianiu pieniędzy. bez reszty oddany pieniądzom. Dickens "Kolęda proza. która z paryskich ryn sztoków przechodzi prosto do salonów. według Heathcliffa. by leczyć także ludzi ubogich. a częściowo wkłada we wspaniały dom. W sytuacji krytycznej. Zapolska "Moralność pani Dulskiej" .S. Ry je zdobyć. ojciec. ale za wysoką cenę. 2) Balzac opisuje także dzieje młodego Eugeniusza Rastignaca (patrz: uczeń i mistrz). Grandet. F. E. nie ufa bliźnim. decyduje się zabić lichwiarkę nie tylko po to. Słowacki "Fantazy" . Patrz: miłość trudna.Pieniądze są w życiu Dulskiej jedną z najważniejszych wartości. Dopiero na łożu śmierci decyduje się on oddać złoto córce. mieszczanin zdobywający majątek w czasie Rewolucji. Patrz: miłość trudna. J. Pieniądze pozwalają mu na odebranie Hindleyowi Wichrowych Wzgórz. w świecie arystokracji nie będą się liczyć ani praca. F. Bronte "Wichrowe Wzgórza" . Zarobione pieniądze częściowo inwestuje w "lewe" interesy. Patrz: śmierć. ale nie ułatwiają zdobycia Katarzyny. co straciła. Bezwzględna walka. opatrując swoją wolę następującymi słowami: Zdasz mi z niego sprawę na tamtym świecie. Żeromski "Ludzie bezdomni" O pozycji lekarzy warszawskich nie decydują ich umiejętności. gdy nie ma pieniędzy na spłacenie pożyczki. nie dały ukojenia. Patrz też: miasto. Żeromski opisał tu świat skorumpowany.1) Głównym tematem powieści jest pieniądz orazjego kreatywna i destrukcyjna moc. w której o pozycji człowieka świadczyć będzie nie tylko jego pochodzenie. W zamian za to nie otrzymał nic.

Z. że pieniądze kierują biegiem historii. by móc opłacić przywiezienie zwłok Johna do parku i pochówek). że warunki panujące w Oranie są doskonałą okazją do wzbogacenia się. których nazwiska znalazły się na tytułowej liście. był dla Wiktora Suchowiaka okazją do zarobienia dużych pieniędzy. By ukarać chciwość moskwiczan. zwany przez wszystkich Posiadaczem (stąd tytuł I tomu sagi). to może myśleć o nocy w ciepłej kotłowni. Robią to one nie dla osiągnięcia zysku. Zajmuje się on wyprowadzaniem Żydów z getta i zapewnianiem im nowego lokum. J. Ameryka tu to kraj jedynego bożka . to jest w pełni szczęśliwy. gdy chciał spełnić ostatnie życzenie ojca i wynająwszy samolot. dlatego też kiedy Woland na pokazie w Varietes rozrzuca czerwońce.M. Za pieniądze lud się podli. dlatego też opuściła ona rodzinę. Aby ją kupić. A. Niekiedy za bogacza uznaje się posiadacza 20 dolarów (np. Oskar Schindler.z podobizną jakiegoś starca) został on aresztowany. Za pieniądze patron stawa. (Seneka) * "Za pieniądze ksiądz się modli. jak i utrzymanie ich w swojej fabryce na terenie Moraw.od artykułów spożywczych począwszy. Kiedy znaleziono u Nikanora Iwanowicza Bosego dolary (dziwne. która przyznała się do tej sumy. Druon "Królowie przeklęci" W powieści Dtuona znajdujemy potwierdzenie tezy. Względy sentymentalne nie wchodzą tu w rachubę. że za pieniądze można kupić nie tylko przedmioty czy dzieła sztuki (sam jest słynnym kolekcjonerem). Wchodzi w spółkę z Willem Hamiltonem. Ziembiewicz wręczyłjej pieniądze. M. a Adam ponosi iiasko finansowe. 2) W Związku Radzieckim posiadanie obcej waluty było zakazane pod karą więzienia. Wszystko jest kwestią ceny. Pomagają w osiągnięciu wolności (gdy się je ma. Zamykamy się w 119 . Za własne pieniądze wykupuje od Amona Gótha więźniów. Zapewnia klientom najbardziej perwersyjne rozrywki dla podbicia ceny usług.ni to niebieskie.Bezdomni żyją z dnia na dzień. do zbicia majątku.W społeczeństwie amerykańskim pieniądze są głównym wyznacznikiem pozycji społecznej. by tu wzbogacić się dzięki produkcji wyposażenia wojennego. Steinbeck "Na wschód od Edenu" 1) Głównym celem Katarzyny. każda zachcianka jest możliwa do spełnienia. A.był jedną z przyczyn wojny stuletniej. np. a szczególnie czas likwidacji getta warszawskiego. Galsworthy "Saga rodu Forsyte'ów" . Cottard nielegalnie handluje alkoholem i żywnością. Kiedy ojciec odmawia przyjęcia pieniędzy. 3) Kaleb Trusk. Szczypiorski "Poczatek" Okres okupacji. właściciela lombardu. Historia kończy się tragicznie śmiercią młodego Kotowicza (por. Z czasem odkrywa on jednak. 2) Adam Trusk wykorzystuje nowy wynalazek. postanawia sam zarobić pieniądze. Sposobem na to może być posiadanie broni. Pomoc Żydom. by wynagrodzić ojcu straty na handlu sałatą. Remarque "Cienie w raju" Ameryka początku lat czterdziestych jest rajem dla uchodźców z Europy. która jest jedynym "rozweselaczem" w tym świecie. na nowej tożsamości skończywszy. . Żydzi uhonoro wali go odznaczeniem "Sprawiedliwy wśród narodów". Wysokie dochody zapewniło mu zatrudnienie darmowej siły roboczej (Żydów). było zdobycie majątku. Gide "Fałszerze"). Camus "Dżuma" . w uznaniu jego zasług. którzy noszą maski. a nie służyć im". lecz by przekonać się. czasem nazbyt kosztownych (olbrzymi i luksusowy dom w Robin Hill). W niedługim czasie staje się jednym z najbogatszych i najbardziej wpływowych ludzi w mieście. Gdy mocniej potrzeć. nieznane banknoty . Dla pieniędzy nie waha się popełnić morderstwa: zabija właścicielkę domu publicznego. Pieniądze te Bogutówna przeznaczyła nie na przyszłe wychowanie dziecka. czym są naprawdę. członek szanowanej rodziny burżuazyjnej. Szatan zamienia pieniądze w etykietki. przybywa do Krakowa. Keneally "Lista Schindlera" Austriacki przedsiębiorca. (pieniądz nie śmierdzi) (Cyceron) * "Pieniądzom trzeba rozkazywać. Nałkowska "Granica" . udaje mu się ocalić lombardczyków paryskich przybyłych z Włoch. ale na zabieg przerwania ciąży. wzbudzałyjedynie niechęć Ireny. Kaleb pali banknoty.Swiętego Dolara. Pieniądze nie pomogły mu jednak w utrzymaniu małżeństwa. A. a także ułatwia ludziom opuszczenie miasta. cała publiczność zbiera banknoty. za radą matki decyduje się zaciągnąć pożyczkę u starosty Czechlińskiego. a nie na ławce w parku. która czuła się własnością swego męża. M. którymi następnego dnia wypełnione są kasy w całym mieście. Chce sprzedawać konsumentom z Północy kaliforrujską sałatę. a lata wojny wspominać on będzie jako okres największej prosperity. szansą na zatajenie popełnionego morderstwa. To one decydują o kręgu przyjaciół. odwieźć chorego wjego rodzinne strony. dzięki czemu zarabia 15 tysięcy dolarów. Gdy zapada decyzja o likwidacji obozti w Płaszowie i wywiezieniu więźniów do Oświęcimia. by ukryć swe prawdziwe oblicze. bo oprócz nocy w cieple może jeszcze pozwolić sobie na butelkę politury. na ile można oszukać dorosłych. wykonane ze szkła monety. a zarobione w ten sposób pieniądze zostawia w większej części sobie. J.1) Ponieważ Zenon Ziembiewicz nie ma pieniędzy na dalsze studia w Paryżu. T. na wierzchu pozłacane.(najmłodszych fałszerzy) podrabianych pieniędzy. ale także ludzi i miłość kobiety. Za pieniądze dobra sprawa". Okazuje się.ale także ograniczają człowieka (przekonał się o tym Fddie. Andrzejewski "Popiół i diament" . wzorem dorosłych. a gdy ma dwa dolary. że bogactwo to rzecz względna. by samodzielnie prowadzić dom "U Kate". * "Pecunia non olet". 3) Sięgając do biblijnego wątku zdrady Jezusa przez Judasza. Eddie miał własny samolot i w powietrzu mógł do woli napawać się wolnością). Dzięki sprytowi. Z końcem epidemii wie jednak. Jest to analogia do bohaterów powieści. Powoli staje się jednym z zamożniejszych orańczyków. E. Jeżeli ktoś zdobył dolara. Pierwszy jej transport dociera jednak po czasie (sałata zgniła). że przegrał. E. (piosenka ludowa "Teraźniejsze świata żądze") * "Pracując dla samych dóbr materialnych budujemy sobie więzienie.Młode pokolenie Polaków. Po wojnie.Głównym bohaterem powieści jest Soames Forsyte. iż Juda z Kiriatu zdradził Jeszuę wyłącznie dla korzyści majątkowych (największą namiętnością jego życia były pieniądze). a otrzymane od Sanhedrynu trzydzieści tetradrachm podrzucono do pałacu Kajfasza wraz z notatką: Zwracam przekdęte pieniądze. Anita. Obok postaci ze świata historii pojawia się tutaj rodzina Spinella Tolomei. J.1) Podstawowym mankamentem życia codziennego w Moskwie lat trzydziestych jest brak pieniędzy. chłodziarkę. a zarobione pieniądze nie uchronią go przed wymiarem sprawiedliwości. 3) Kiedy Justyna poinformowała Zenona o tym. ptzebiegłości i talentowi do obracania pieniędzmi.Epidemia dżumy staje się dla Cottarda. kryminalisty i kombinatora. a więc kimś od niego zależnym. Soamesowi wydaje się. żejest w ciąży. To dla pieniędzy Filip Piękny wytoczył proces templariuszom. Bułhakow pisze. chce czynnie uczestniczyć w życiu publicznym. Kazan "Układ" . Na polecenie Piłata został on zasztyletowa ny w noc po śmierci Ha-Nocri. pozostawiając prawo do decydowania kochance. 2) Dzięki pieniądzom Zenona Justyna mogła urządzić matce pogrzeb. który według autora . by pracować w luksusowym domu publicznym. Jego małżeństwo z Ireną jest nieustanną próbą pozyskania jej względów przy pomocy prezentów. Schindler pomaga swoim pracownikom. wierzyciela wielu znanych osobistości. Bułhakow "Mistrz i Małgorza~" . jak i poznać wiele tajemnic państwowych. żony Adama.A. widać. Bogutowa nie została pochowana w zbiorowej mogile. Głowacki "Antygona w Nowym Jorku" . młodzi chłopcy kradną pieniądze swoim rodzicom. a miał tylko 500 dolarów). ni to zielone . W tym raju przy pomocy pieniędzy można zdobyć wszystko . J. Tym samym staje sięjego dłużnikiem. kosztowały go cały majątek.

1) Jezus. 3) Odyseusz po zakończeniu wojny trojańskiej tuła się przez dziesięć lat. największą świętość Kolchidy. nawet Mojżesz. 5) Herakles przez całe życie wędruje po świecie. z drugiej . Przemierza wtedy cały helleński świat. zmierzając do miejsca świętego. by odebrać swemu wujowi Peliasowi zagarniętą bezprawnie władzę.1) Kain po zabiciu swojego brata Abla zostaje skazany przeż Boga na tułaczkę. W czasie tej wędrówki muszą wymrzeć wszyscy. 8) Eneasz po upadku Troi ucieka wraz z grupką ocalałych z płonącego miasta. np. mówiąc: Wyjdź z twojej ziemi rodzinnej i z domu twego ojca do kraju. kolejne odwiedzanie wielu miejsc w poszukiwaniu czegoś. poznaje tajemnice królestwa umarłych. 6) Tezeusz. krainy umarłych rządzonej przez Hadesa i Persefonę. które nie daje nam nic. ale bogaty nie zna wartości wiedzy".. sprzedany przez nienawidzą= cych go braci kupcom madianickixn~ odbywa podróż do Egiptu. sprowa~ dzi do siebie całą rodzinę. musi przejść przez sto wcieleń. Podobne poglądy głosili pitagorejczycy. który ci ukażę (Ks. Czasem wędrówka może przybrać formę pielgrzymki. 4) Józef.1) Demeter po uprowadzeniu Persefony przez Hadesa. musi stawić czoła Skylli i Charybdzie itd. wędruje po świecie w poszukiwaniu miejsca. dążąc do osiągnięcia doskonałości. twierdzącego. udaje się w podróż do Damaszku. Najsłynniejszą jest wyprawa na Kretę. (A. Balzac) * "Pieniądze są tylko środkiem. 2) Abraham wędruje z całą rodziną. de Saint-ExupBry) * "Money makes the world go round!" (Pieniądze sprawiają. przenoszenie się. Najbar dziej znane są wyprawy. czyli drogi. Posejdona. odwiedza króla wiatrów Eola. walcząc z potworami i dokonując wielu innych bohaterskich czynów. Dobrowolne wygnanie. Biblia (ST) . by zwrócili mu ukochaną Eurydykę. jak wszyscy antyczni herosi. (N. Wreszcie schodzi do Podziemia. Kiedy dowiaduje się prawdy. aby Odyseusz nigdy nie powrócił do rodzinnego domu. Lud Izraela wprowadzi do Kanaanu Jozue. uciekając przed gniewem brata. 2) Orfeusz po śmierci żony. bez towarzyszy. 3) Św. że dusze ludzkie po śmierci podlegają metempsychozie. nawet dzieci". (L. do Teb. Labana. Odtąd będzie błąkał się po świecie. śpiewając żałobne pieśni ku czci utraconej Eurydyki.Przebywanie drogi do jakiegoś miejsca. które miażdżyły każdy okręt próbujący obok nich przemknąć. poszukując okazji do bohaterskich czynów. Ziemi Obiecanej. Niestety. jej kresem jest ukrzyżowanie w Jerozolimie. jeszcze pod imieniem Szawła. byją odnaleźć. który przyniósł dar języków. gdzie przebywa jej duch. (Wolter) Podróżlwędrówka Podróż/wędrówka . udaje się w podróż do swojego wuja. bez zdobytych w Troi łupów.: wędrówka dusz podróż w głąb samego siebie. które stało się przyczyną nieurodzaju na ziemi. wyruszy na tułaczkę po Grecji. (A. wędruje po świecie. Aragon) * "Łatwiej ofiarujemy nasze serce niż nasze pieniądze". podróź w czasie. Wędrówkę rozpoczyna od chrztu w Jordanie. wyrusza wraz z innymi herosami na statku Argo po złote runo. (p~zysłowie arabskie) * "Pieniądze dają wszystko. dobytkiem i sługami' z Charanu do Kanaanu. 2) W "Dziejach Apostolskich" po otrzymaniu w Dniu Pięćdziesiątnicy Ducha Świętego. którego władców uważa za rodziców. niech powróci do swego królestwa samotnie i na obcym okręcie. później w postaci szczegółowych przepisów. przemieszczanie z miejsca na miejsce po rozległych terenach. Staje się to przyczyną jego nawrócenia i późniejszej działalności misyjnej jako Apostoła Narodów. Emerson) * "Pieniądze! Ze wszystkich wynalazków ludzkości ten wynalazekjest najbliższy szatanowi". postanawia nie wracać do Korynfu. (H. by tam prześladować wyznawców Chrystusa. W kulturze wędrówka odbywa się nie tylko w przestrzeni. Zgromadziwszy wokół siebie dwunastu apostołów. Podczas swojej podróży Odys przeżywa liczne przygody: trafia na wyspę czarodziejki Kirke. wyjść z labiryn tu. nieustannym przenoszeniem się z miejsca na miejsce. nurtu religijno-filozoficznego. Poznawszy swoją przyszłość. Po latach~ kiedy zostanie jednym z najwyższycti dostojników państwa faraonów. Jego wędrówkajest zjednej strony spowodowana gniewem bogów. że świat się kręci) (musical "Kabaret") * Psu. który ma pieniądze. Po zdobyciu złotego runa Jazon uprowadza córkę władcy Kolchidy. mówią: "Szanowny panie psie". Jest więc ta wędrówka początkiem judaizmu jako systemu religijnospołecznego. Opowieść o Orfeuszu jest źródłem orficyzmu. przerywa dopiero wtedy. bezcelowym. Rachelę i Leę~ dzieci i część trzody wuja. (R. Udaje mu się przebłagać władców państwa umarłych. Rodzaju 12. nie wiedząc. między innymi muszą przepłynąć między Symplegadami. by osiągnąć doskonałość. Polifem błaga swojego ojca. by wykonać dwanaście prac (patrz: praca). którą się przebywa. 4) Jazon. apostołowie rozpoczynają podróże misyjne.samotni ze złotem rozsypującym się w palcach. dla czego warto byłoby żyć". 5) Naród wybran~ po wielu latach niewoli i ucisku opuszi cza Egipt pod wodzą Mojżesza i rozpo~ czyna trwającą czterdzieści lat wędrówkę przez pustynię do Kanaanu. Przemierza świat. Eurydyki. a jeśli jego przeznaczeniem jest jednak ujrzeć brzeg Itaki. aż zostanie rozszarpany przez menady. W drodze zostaje powalony na ziemię przez światłość z nieba i słyszy głos Jezusa. Makarenko) * "Uczony dobrze zna wartość pieniądza. Według niektórych mitografów stary Odyseusz wyrusza w jeszcze jedną podróż. że dusza. najpierw w postaci Dekalogu. rozpoczyna wędrówkę. Może się też stać tułaczką. Na swoim okręcie przemierza 120 . Podczas podróży Argonauci przeżywają wiele niebezpiecznych przygód. by spojrzeć na żonę i musi powrócić na ziemię sam. spotyka syreny. z której już nie powróci. oślepiwszy się. Po latach kiedy już pozna prawdę o swoich zbrodniach. opuszczając Podziemie. którą przeznaczył mu Pan. wiele wędrował po świecie. Medeę i wraz z nią powraca do rodzinnego Jolkos. gdzie udało mu się pokonać Minotaura i szczęśliwie. często przyjmując funkcję piastunki królew skich dzieci.W. Mitologia . Biblia (NT) . postanawia nie powrócić nigdy na Olimp. i wyrusza w przeciwną stronę. by móc przestać myśleć o pieniądzach". Paweł. w wieku trzydziestu lat. syn~ Jakuba. idąc nieświadomie na spotkanie przeznaczeniu. 1). co stało się z córką. który zakładał. kierowanym myślą króla Alkinoosa. którzy mszczą się za zniszczenie ich ukochanego miasta Troi. Na rodzinną Itakę powraca na okręcie Feaków. które podejmuje na rozkaz Eurysteusa. Coward) * "Pieniądze często kosztują bardzo dużo". zabierając ze sobą żony. którego Odys oślepił. zanim uda mu się powrócić na rodzinną Itakę. którzy powoływali się na nauki Pitagorasa. ziemi. którzy doświadczyli niewoli. gdy Zeus nakazuje Hadesowi uwolnić Persefonę. Pd czternastu latach służby u Labana Jakub odbywa drogę powrotną do Kanaanu. odwraca się. przemierza całą Palestynę i przez trzy lata naucza i czyni cuda. która będzie trwała do śmierci. prowadzony przez Antygonę.klątwą cyklopa Polifema. Ale droga przez pustynię ma także inny wymiar: w czasie jej trwania Pan przez Mojżesza daje swemu ludowi prawa. później rozciągające się na cały basen Morza Śródziemnego. co później stanie się przyczyną niewoli egipskiej narodu wybranego. wędrują przez kolejne wcielenia. 7) Pełnoletni Edyp udaje się do wyroczni delfickiej. 3) Jakub po wykupienia pierworództwa od Ezawa i podstępnym zdobyciu błogosławieństwa ojca. przy pomocy Ariadny. obejmujące początkowo obszar Palestyny. według tradycji.

Lear. by walczyć w obronie uciśnionych. W drodze muszą walczyć zarówno z siłami zła. by bronić honoru dam. postanawia na zmianę mieszkać u każdej z nich. by służyć Bogu. F. "Legenda o św. dociera nawet do sfer niebieskich. Alemanii i Hiszpanii. Zawarł w niej też autor całą.1) patrz: mitologia-Eneasz. który zjawia się z zaświatów i obwieszcza. gości go królowa Dydona. Rycerze wędrują do Jerozolimy. Przerażonego Dantego ratuje z opresji duch Wergilego. straciwsry z oczu szlak niemylnej drogi. J. syn Poloniusza. dwaj olbrzymi. gdzie poznaje Izoldę o Białych Dłoniach. umiera.Tristan odbywa wiele podróży. Kochanowski "Do snu" Kiedy człowiek zasypia. J. między innymi wyrusza do Irlandii. Następnym etapem wędrówki Dantego jest Czyściec. między innymi schodzi do Podziemia. czasem staje się obiektem żartów i kpin. i stadem baranów. Bedier (oprac. Do najbardziej znanych należą walka z wiatrakami. Chcąc od niej uciec. Wówczas Chrystus powiedział: Ja odpocznę.symbol mądrości bożej. którym przewodzi Pluton-Lucyfer.Przemieniony po śmierci w łabędzia poeta nad Ikara prędszy przeważnego. J. w głębi ciemnego znalazł się lasu. sierot. Wraz z giermkiem Sancho Pansą trzykrotnie wyrusza na wyprawy. Wreszcie dociera do Bretanii. Szekspir "Król Lear" - Podzieliwszy swoje państwo pomiędzy córki.) . Gargantua i Pantagruel. Gonerylę i Reganę. najprawdopodobniej 25 marca 1300 roku. Na samym dnie Piekła cierpią najwięksi zdrajcy ludzkości: Judasz.Don Kichote po lekturze średniowiecznych romansów rycerskich popada w obłęd i postanawia zostać błędnym rycerzem. Podczas swojej tułaczki Eneasz przeżywa wiele niebezpiecznych przygód. Dante prowadzony przez Wergiliusza zwiedza najpierw Piekło. (w innej wersji Kartafilosa). że wiatry skierowały statek w inną stronę i Aleksy powrócił do rodzinnego Rzymu. Tu także spotka go śmierć. Po powrocie z ostatniej wyprawy. od południowych po północne jej krańce. wdów. Jego wędrówka skończy się dopiero wówczas. mimo że życie upływa im głównie na jedzeniu i piciu. cuda. wędrowcy docierają do Raju Ziemskiego. błędnego rycerza.całe Morze Śród ziemne. Wraz z nią będzie Dante zwiedzał Raj. Fryzji. by sprowadzić na dwór króla Marka Izoldę Jasnowłosą. Morsztyn szczegółowo opisuje tę wędrówkę myśli. wykłada teorię metempsychozy. 2) Podczas pobytu Eneasza w krainie umarłych jego ojciec.jego dusza rozpoczyna wędrówkę. kiedy odwiedził Francję. przyniosły mu sławę świętego. gdzie Wergiliuszasymbol ludzkiej mądrości w funkcji przewodnika zastąpi Beatrycze . niezwykłe przygody. Aleksym" Nazajutrz po ślubie Aleksy opuścił rodzinny dom i młodą żonę i wyruszył w stroju żebraka na wędrówkę.Motyw życia . tym cięższe grzechy i cięższe kary.Rycerze Okrągłego Stołu bardzo często wyruszają na wyprawy. Za jej sprawą może zwiedzać najodleglejsze i najbardziej egzotyczne krainy. 121 . Morsztyn "Emblema 27" (Stawiaj kroki moje. Legendy arturiańskie . uleczony z szaleństwa. tuła się po swoim byłym królestwie. Odtąd Żyd Wieczny Tułacz przemierza nieustannie świat. choroba zmusza młodego poetę do powrotu do kraju. Tasso "Jerozolima wyzwolona" Epos opowiada historię pierwszej wyprawy krzyżowej. Im niżej scho dzą. gdy Bóg wspiera człowieka. Rabelais "Gargantua i Pantagruel" Bohaterowie opowieści Rabelais'go. Niemcy i Włochy. łecz ty będziesz chodził. J. Gdy podczas tej wędrówki zatrzymał się w pewnym mieście. Tak rozpoczyna się jedna z najbardziej znanych w historii kultury europejskiej podróży. Później. zawijając między innymi do Kartaginy. by wzorem innych humanistów studiował na najsłynniejszych uniwersytetach. pozwala człowiekowi wędrować po całej ziemi. wiedzę człowieka średniowiecza o świecie. we własnym mniemaniu.) "Dzieje Tristana i lzoldy" . Aleksy wsiadł na okręt żmierzający do Syrii. byją wyzwolić z rąk pogan. wędruje po całej Europie. że z polecenia Boga zostanie jego przewodnikiem w wędrówce po krainie umarłych. Gawii. pokazując miejsce. Tu jego potomkowie (albo w innych wersjach mitu . póki nie powrócę. W.Po ukończeniu gimnazjum Lubrańskiego w Poznaniu Janicki zostaje wysłany przez Piotra Kmitę w podróż do Włoch. Podczas ataku piratów udaje mu się jednak uciec z okrętu i powraca do Danii. którą idzie się wygodnie.1) Laertes. Homer "Odyseja" . wraz z Gildensternem i Rosenkranzem udaje się w podróż do Anglii. poszukując przygód w Lonii. legenda opowiada historię Żyda Ahaswera . przeżywając różne przygody. stają przed nim Pantera. Pierwsza. Niestety.patrz: mitologia . Z. wysłuchawszy pouczeń ojca. Morsztyn "Myśl ludzka" Myśl. K. II" (Niezwykłym i nie leda piórem opat rzony. Przeżywa także. Wergiliusz "Eneida" . by uciec od nieszczęśliwej miłości do królowej Izoldy. nie mogąc się ani na chwilę zatrzymać. wiedzie ku zbawieniu. którym Bóg nie odmówił miłosierdzia. przykra i wąska. Gdy próbuje odnaleźć drogę powrotną. którzy traktują go jako niegroźnego szaleńca. Towarzyszy mu wierny błazen. król Brytanii. "Legenda o Żydzie Wiecznym Tułaczn"-Znana od VII w. W.on sam) założą w przyszłości miasto Rzym . odwiedzi wszystkie kraje Europy. które bierze za oddział wrogiego wojska. gdy u kresu świata Chrystus powróci na ziemię. Jej pokonanie możliwe jest tylko wówczas.wędrówki.. symbolizujące ludzkie grzechy. poszukując okazji do spełnienia bohaterskich czynów.. jak i ze słabością własnych charakterów. jadąc na olbrzymiej kobyle. Przesycona alegoriami i symbolami opowieść o wędrówce Dantego interpretowana jest najczęściej jako obraz upadku człowieka na samo dno grzechu i jego powolnego dźwigania się z bożą pomocą ku ~czyszczeniu i świętości. gdzie w kolejnych kręgach cierpią grzesznicy. Lew i Wilczyca. T. kielicha. Najsłynniejsze są jednak wędrówki Parsifala z Walii. w czasie których wędruje po całej Hiszpanii. 2) Hamlet. które się za jego sprawą działy. Ks. Jest to obraz mający horacjański sens . na rozkaz Klaudiusza. gdzie dusze oczekują na powrót na ziemię. Pantagruel wędruje po morzu. de Cervantes Saavedra "PrzemyśIny szlachcic Don Kichote z Manczy" . M.. Dante Alighieri "Boska Komedia" Trzydziestopięcioletni Dante. Anchizes. Szekspir "Hamlet" . Druga. Kasjusz i Brutus. dużo podróżują. wygnany przez okrutne córki. którego według legendy używał Chrystus podczas Ostatniej Wieczerzy i do którego póź niej Józef z Arymatei zebrał Jego krew spływającą z krzyża. który przemierza świat.dzieła poety zapewnią mu nieśmiertelną sławę wśród wszyskich ludów cywilizowanego świata. ślepy. odwiedzając mijane wyspy. odwiedzając najróżniejsze miejsca. Na przykład Gargantua podróżuje do Paryża. Kochanowski "Pieśń XXIV. wyrusza w podróż do Francji. Niestety. Wreszcie przybija do brzegów Półwyspu Apenińskiego. pierwiastek boskiej doskonałości. w których Don Kichote widzi przerażające olbrzymy.nową Troję. który uderzył przechodzącego obok jego domu Chrystusa dźwigającego krzyż (w innym wariancie Ahaswer plunął Jezusowi w twarz). by wreszcie w Empireum kontemplować obecność Boga. który jest kresem jego tułaczki. którą zaślubia.) . Janicki "Elegia o sobie samym do potomności" .Odyseusz. która była darem króla Numidów. niezwykle bogatą. poszukując Świętego Graala. Człowiek może w swojej egzystencji wybierać pomiędzy dwiema drogami. Z. wspomina Kochanowski podróże po Europie. prowadzi ku potępieniu. Wspomagają ich w tej walce aniołowie.. gdzie. dokonuje bohaterskich czynów. Kochanowski "Do gór i lasów" Prezentując swoją poetycką biografię. W swoich wędrówkach spotyka wielu ludzi. Bógjednak sprawił. w którym na kolejnych tarasach pokutują za swoje grzechy ci. Wspinając się coraz wyżej.

Po kilku chwilach spędzonych z panną A. Mickiewicz "Upiór". staje się pretekstem do snucia dygresji na temat poezji. Jest być może młodym samobójcą z ballady "Upiór".1) Płynąc statkiem przez Morze Śródziemne do Aleksandrii. że żyjemy na najdoskonalszym ze światów.Wypędzony z zamku z Westfalii. D. Walczy między innymi w Ziemi Świętej i w Hiszpanii. A. A. We Włoszech przekonuje się. J. że miłość kobiet można kupić. Mickiewicz "Księgi narodu polskiego i pielgrzymstwa polskiego" . by pocieszyć się po stracie Leili. kraj olbrzymów i krainę rozumnych koni.G. Podróżują przez pusty. w Dzień Zaduszny. Przeżywa wiele niezwykłych przygód. błąkaj ą się po świecie i cierpią wyznaczone im kary. do Petersburga. Ow fakt przyspieszyć mogą pielgrzymi. Stąd też piękno Krymu nieustannie przywołuje wspomnienia utraconej Litwy.Kubuś i jego pan są nieustannie w drodze. Mickiewicz "Sonety krymskie" Bohater liryczny tego cyklu podróżuje po Krymie. Z okrzykiem: Ludy! Winkelried ożył pada na chmurę. Diderot "Kubuś fatalista i jego pan" . Dopiero w finale ta wiara ulega zachwianiu. Wykorzystuje tu Krasicki motyw podróży edukacyjnej. Z rzadka spo tykani ludzie również sprawiają wrażenie pustych. pogrążony w rozpaczy Gustaw błąka się bez celu po świecie. której ostatecznym portem nie jest ojczyzna. J. postanawia wyruszyć w świat. znikomości człowieka wobec nieśmiertelnego piękna natury. co doprowadziło go do śmierci. małości człowieka w obliczu Bo. w czasie której zwiedzi między innymi państwo Liliputu. młody samobójca powstaje z grobu i błąka się po świecie. Byron "Giaur" . Wreszcie wygląd przedmieść Petersburga i samej stolicy jest obrazem carskiego despotyzmu i wyzysku narodów imperium. Mickiewicz "Dziady" cz. biorąc udział w licznych bitwach . A. Pasek "Pamiętniki" . Wreszcie Kordian dociera na szczyt Mont Blanc. Wszystkie wydarzenia mają tajemniczy charakter i sprawiają wrażenie szatańskich intryg. dociera nawet do Ameryki.Emigracja polska to pielgrzymi. Dokąd zmierzają? To także jest tajemnicą. III "Ustęp" .. doskonaląc się wewnętrznie. Istnieją też podejrzenia. Mickiewicz "Dziady" cz. powtarza nieustannie. gdzie dokonuje sięjego reedukacja. Być może prawdziwy Walenrod zginął. Ich podróżjest pretekstem do snucia przez Kubusia opowieści o swoich amorach i ukazania jego wyższości nad panem. jaką odbywa Słowacki . J. Lemuel Guliwer. która ma służyć krytyce Leibniza. Opowiada także o swoich miłosnych przygodach. po katastrońe statku budzi się na nieznanym wybrzeżu. Ojczyzny wolnej.Powróciwszy do Zakonu. traktując je z dużą rezerwą.nauczy go umiaru i wytknie mu cel dalszej drogi. przemijaniu.. która go wiedzie na początek do konfederatów barskich. 2) Uciekając przed wie rzycielami. bohater. przeżywając wiele niezwykłych i niebezpiecznych przygód.Co roku. Słowacki "Beniowski" Maurycy Kazimierz Zbigniew Beniowski. Szczegóły tych wędrówek pozostają tajemnicą. Powieść Swifta jest krytyką współczesnego mu społeczeństwa i skrajnego oświeceniowego racjonalizmu. Podczas tych wędrówek w niewyjaśniony sposób staje się Konradem Wallenrodem. Słowacki obserwuje zachód słońca.Alfons van Worden jedzie do swojeg o pułku gwardii walońskiej. G. J.wiczówną. A.Wraz z wojskami Czarnieckiego Pasek wyprawia się do Danii. do której należy Giaur i zjego ręki ginie. Jest pielgrzymem tułaczem wygnanym z ojczyzny. Boże. W swoich "Pamiętnikach" daje szczegółowy opis obyczajów Duńczyków. Pojawiają się one w tekście na zasadzie asocjacji wywołanych przez odwiedzane miejsca i podziwiane krajobrazy. 2) Hassan. jak i w czasie.W kilka lat po nieudanej próbie samobójczej Kordian wyrusza w podróż po Europie. wyrusza w podróż. Patrz też: A. W Anglii uświadamia sobie.Za sprawą Mefistofelesa odmłodzony Faust wędruje zarówno w przestrzeni. Dalsza wędrówka przypomina dwie wielkie bitwy z historii Grecji: bitwę w wąwozie Termopile i bitwę pod Cheroneą. emigracji. Ich wędrówka zbliża się do kresu.Zesłańcy w kibitkach jadą na północ. 2) Życie wygnańca jest nieustan nątułaczką.Relacja z podróży. że żadne siły nadprzyrodzone nie ingerowały w losy van Wordena. które nie zasłużyły na niebo. odnajduje ideę. Piękno natury wywołuje refleksje o losie tułacza. tracąc resztki rodzinnego majątku. Kandyd podróżuje po całej Europie. którym rządzi pieniądz.) . chcąc opuścić Europę. Przebywanie w tym świecie będzie miało decydujący wpływ na dalsze życie Fausta . Walter Alf wraz z Krzyżakami wędruje.1) Po śmierci Leili Giaur przyłącza się do bandy zbójeckiej i wraz z nią wędruje po Grecji. Beniowski wyrusza w dalszą drogę. A. jak gdyby wczora wieczorem stworzony. Goethe "Faust" . Wędrówka staje się także pretekstem do snucia refleksji o przemijaniu. Budzą one skojarzenia z losami powstania listopadowego i prowadzą do gorzkich refleksji na temat Polski i Polaków. Kunegunda (ukochana Kandyda) ze starą służącą. Słowacki "Grób Agamemnona". W miarę zbliżania się do stolicy pojawiają się osiedla. że świat. W finale jednak okazuje się. Wspomnienie wielkości bohaterów Hornera i jego dzieł budzi refleksję nad niedoskonałością twórczości samego autora. Jego wędrówka jest więc swoistą podróżą edukacyjną. Słowacki "Podróż z Neapolu do Ziemi Świętej" . jeszcze raz przeżywając to wszystko. gdzie prowadzi hulaszcze życie.W. A. J. A. poznaje nowe systemy państwowe. Jego podróż przerywa porwanie wąsata niafika Diwa uprowadza go do ukochanej Anieli. Marcin (skrajny pesymista) i egzotyczny służący Kakambo. IV Po stracie ukochanej. Dla duchów lekkich i pośrednich ta wędrówka będzie miała kres. Opowieść o losach bohatera zajmuje w poemacie miejsce drugorzędne i jest pretekstem do 122 . ich twarze pozbawione są wyrazu. W drodze zostaje napadnięty przez bandę zbójecką.ga.J. Słowacki "Hymn" (Smutno mi. bo Polska spoczywa w grobie już trzeci dzień i rychło nadejdzie zmartwychwstanie. Najbardziej znany jest fragment pieśni VIII. jako wyznawca optymistycznej filozofii Leibniza. J.. J. z której przywiezie nową żonę.bohater poematu. Choć rzeczywistość temu przeczy. Wolter "Kandyd" . w czasie której młodzieniec przeżywa niezwykłe przygody i poznaje dziwnych ludzi. wyludniony kraj. straciwszy cały odziedziczony po ojcu majątek. Mickiewicz "Upiór" . Patrz też: J. daleki jest od Szekspirowskich ideałów. żeglugą.Ch. nie potrafiąc znaleźć sobie miejsca. która unosi go do Polski. którzy zmierzają do ziemi świętej. Statek ulega katastrofie i Doświadczyński trafia na wyspę Nipu. spętany linami. Krasicki "Mikolaja Doświadczyńskiego przypadki" 1) Doświadczyński wyjeżdża do Paryża. Kandydowi w jego wędrówkach na różnych etapach towarzyszą: Pangloss (nauczyciel filozofii). które przypominają układem zabudowań pułki wojska. której chce się poświęcić. W Watykanie pada autorytet moralny papieża. Kilkudniowa w zamierzeniu podróż przekształca się w dwumiesięczną wędrówkę. do Sparty rządzonej przez Menelaosa. Mickiewicz "Konrad Wallenrod" . życia osobistego poety. Słowacki "Kordian" . Mickiewicz "Dziady" cz. Słowacki "Grób Agamemnona" Podróżujący po Grecji bohater liryczny zwiedza grób zwycięzcy spod Troi. Zostaje między innymi przeniesiony do mitycznej Grecji. J.. II Dusze. podziwiając orientalne krajobrazy. a realizował on jedynie plan szejka Gomelezów. W każdym razie Walter Alf powraca z wędrówek do Malborka już jako Konrad Wallenrod. Swift "Podróże Guliwera" Lekarz okrętowy. do której nie może powrócić ("Stepy akermańskie". że został zamordowany. Dla duchów ciężkich jest ona karą wieczną. Mikołaj wsiada na okręt. Potocki "Rękopis znaleziony w Saragossie" . krytyki. Skąd wyruszyli? Nie wiadomo. Tak rozpoczyna się jego niezwykła podróż. gdzie dokonawszy podsumowania życia. I. "Pielgrzym").

Stach i Marynia po ślubie wyjeżdżają w podróż do Włoch. Oleńka Billewiczówna wędruje do Wodoktów. Dumas "Trzej muszkieterowie" . by powstrzymać ludzi kardynała Richelieu. którego badania naukowe fascynują go. powstaniec emigrant. Lektura "Pana Tadeusza" sprawi. Michael Palin. że w osiemdziesiąt dni objedzie świat dookoła. Podczas podróży pociągiem staje się świadkiem czułej rozmowy Izabeli ze Starskim. każda spotkana kobieta przypomina mu ukochaną. miotając się pomiędzy tym. Verne "W osiemdziesiąt dni dookoła świata" .Jim po procesie.Tonio Króger. twierdząc. Welles "Wehikuł czasu" . H. ale bogatszy wewnętrznie 0 odzyskane wspomnienia o Polsce. którzy umarli od czasu ostatniego spisu. 2) Uwolniwszy się z rąk Bogusława. Baudełaire "Podróż" . przeżywa wiele niezwykłych przygód i spotyka wiele niezwykłych postaci. wędruje przez Syberię. pełnej wolności wewnętrznej. N. Patrz: sen. Ch. Prześladują go nieustannie wydarzenia z "Patny". Krasiński "Nie-Boska komedia" Hrabia Henryk.bardzo różnorodnych tematycznie dygresji. Alicja trafia do Krainy Czarów. Początkowo wędruje konno. odzyskuje nie bez kłopotów spinki i wraca do Paryża w samą porę. A. Conrad "Lord Jim" . Gogol "Martwe dusze"Cziczikow podróżuje po odległych guberniach Rosji i skupuje od ziemian martwe dusze chłopów.1) Po upadku powstania na Węgnech Rzecki z kilkoma innymi oficerami tuła się bez celu. Krasiński "Irydion" Przebudziwszy się po wiekach w Colosseum. Portos i Aramis. między innymi Szalonego Kapelusznika i Pana Gąsienicę. który wrócił z młodą żoną z zagranicznych wojaży. 2) Stanisław Wokulski wyjeżdża do Paryża. Korzystając z wszelkich znanych środków lokomocji. Sienkiewicz "Ogniem i mieczem" . Sienkiewicz "Pan Wołodyjowski"Porwana przez Azję Baśka Wołodyjowska ucieka i przedziera się do Chreptiowa. uczą go odpowiedzialności i dają początek uczuciu do Nel. Te przyjaźnie będą trwały nadal po powrocie do Warszawy. by królowa mogła w nich wystąpić na balu. Sienkiewicz "W pustyni i w puszczy" . Na pierwszej stacji wysiada i ostatecznie rozstaje się z panną Łęcką. podążył w imię Chrystusa na północ. że tylko za granicą może odnaleźć artystyczne natchnienie. by szedł dalej. Dickens "Klub Pickwicka" Pan Pickwick podróżuje po Anglii. Patrz: autotematyzm. Po śmierci Katza sam wędruje po całej Europie. Z. Ch. Orzeszkowa "Nad Niemnem" . Ta podróż uświadamia Annie. Niestety. obdarzy go pełną wdzięczności miłością. Razem ze służącym wyrusza w podróż. Ale wspomnienia pierwszych i największych miłości jego życia. Dociera wreszcie na dwór Królowej Kier. Sienkiewicz "Potop" . Także w Aspinwall nie zatrzyma się dh~żej. poznając cierpienia zesłańców. by zapomnieć o Izabeli Łęckiej. Ch. wędruje aż na skraj przepaści nad morzem.Mister Fogg. L.Podróż staje się symbolem daremnej ucieczki od samego siebie i świata. Odnajdzie też pan Fogg szczęście osobiste młoda wdowa. jaką kobietę pokochał. Słowacki "Anhelli" . W Wenecji spotykają wielu Polaków. czynią z czternastoletniego Stasia mężczyznę. gdzie. obok posterunków kozackich.Goniąc królika w cylindrze.Zygmunt Korczyński. objedzie świat w 80 dni. Cała galeria dziwacznych postaci pojawiających się w powieści składa się na negatywny obraz rosyjskiej prowincji pierwszej połowy XIX wieku. H. nie mogąc znaleźć dla siebie miejsca. odwiedzając najodleglejsze hrabstwa. co artystyczne. ale jedno cześnie życia. H. A. E. nigdzie nie mogąc zagrzać miejsca. zakłada się w klubie. Carrołł "Ałicja w krainie czarów" . londyński dżentelmen. H. J. Rimbaud "Statek pijany" Tytułowy statek wędruje po morzach i oceanach. Nel. Ratuje go Anioł Stróż. H. dalszą drogę odbywa pieszo. z którymi nawiązują bardzo bliskie stosunki. Dzieciom udaje się uciec z rąk porywaczy i od tej pory przez wiele tygodni przemierzają Afrykę. Tam Zły Duch próbuje go nakłonić. a gdy willci pożerają jej konie. reprezentujących wszystkie warstwy społeczne. ponieważ świat mały. Liczne niebez pieczne przygody. Wyruszy znowu na tułaczkę. w którym za ucieczkę z tonącej "Patny" odebrano mu patent oficerski. Mann "Tonio Króger" . Jego wędrówka jest symbolem życia bez jakichkolwiek ograniczeń. Tołstoj "Anna Karenina" Anna Karenina i Wroński wyjeżdżają do Włoch. Wędruje przez ten dziwny świat. Podczas wędrówek poznaje wielu ludzi. odnajduje spokój. by w walce odpokutować za grzechy przeciw ojczyźnie. jak mu się wydaje. które Anna Austriaczka ofiarowała księciu Buckinghamowi. które 123 . Janka Hansena i Ingeborgi Holm. Prus "Lalka" . do ziemi mogit i krzyży. Fredro "Trzy po trzy" Wśród wspomnień z czasów młodości pojawiają się także opowieści o wędrówkach Fredry wraz z wojskami napoleońskimi po Europie. Wreszcie dociera na Patusan. że rozmyślając o utraconej ojczyźnie. Wyczyn Fogga powtórzy w latach 80-ych XX w. kuszony przez widmo pięknej Dziewicy. W Paryżu poznaje też Geista. Towarzyszą mu Atos. Po wielu perypetiach udaje jej się w końcu powrócić do domu.Staś Tarkowski i jego mała angielska przyjaciółka. którą w Indiach uratuje od spalenia. poznając najbardziej egzotyczne krainy.1) Po nieudanej próbie porwania księcia Bogusława Kmicic z Kiemliczami i Soroką wędruje do Częstochowy.G. Zagłoba przedziera się z nią w przebraniu dziada-lirnika przez pogrążoną w wojnie Ukrainę. próbując powrócić do rodziców.Anhelli wraz z Szamanem. zapomni zapalić latarnię morską i straci pracę. co będzie nowe! L. a tym. co w jego duszy kupieckie i mieszczańskie. T. syn szacownego kupca i kobiety obdarzonej talentami artystycznymi. ima się różnych zajęć związanych z morzem. że uczucie Wrońskiego do niej powoli wygasa. który korzystając z różnych środków lokomocji.Bohaterowie powieści za sprawą niezwykłej maszyny odbywają podróże w czasie. To uświadamia mu. A. Wędrówka przez kolejne kręgi SyberiiPiekła ma prowadzić do wewnętrznego udoskonalenia i przygotować go do wypełnienia misji. Próbuje odnaleźć w czasie tej wędrówki wewnętrzny spokój i zrozumieć siebie samego. Przynosi rozczarowanie. znany angielski aktor. wyrusza w podróż na północ i przez Danię dociera aż do Szwecji. J. która będzie obfitowała w liczne przygody. monotonny. Sienkiewicz "Latarnik" Skawiński. Z. którą mu wyznaczono.Na prośbę królowej d'Artagnan wyrusza do Londynu po spinki.W. którzy jednak na kolejnych postojach zostają. bo chce znaleźć w Nieznanym coś. 2) Skrzetuski wydostaje się z oblężonego Zbaraża i przez mokradła. Gaskończyk sam przeprawia się przez Kanał. 3) Wokulski wyjeżdża z Łęckimi i Starskim do Krakowa. który niesie śmierć (O. w którym doświadczyło się już wszystkiego i pozostało jedynie pragnienie spokoju. tuła się po świecie. H. Dociera wreszcie do Stanicy i u jej wrót pada nieprzytomna. nigdy się nie zmienia. który go wybrał na ofiarę za Naród. by wreszcie zdecydować się na powrót do Warszawy. H. Irydion otrzymuje nakaz. które przeżywają. Wędruje wzdłuż prawie całego wybrzeża Oceanu Indyjskiego. niechaj dno me pęknie! Niech pójdę pod morze!).1) Uwolniwszy Helenę Kurcewiczównę. Przeżywają przy tym wiele niezwykłych przygód. zostają uprowadzeni przez zwolenników Mahdiego. w przepaść. Mimo to człowiek wciąż wędruje. marzy o ponownym wyjeździe. B. przedziera się do obozu wojsk królewskich. by wędrując bez przerwy. J. Dickens "Kolęda prozą czyli opowieść wigilijna o Duchu" patrz: retrospekcja. pan Fogg dotrze do Londynu na dzień przed wyznaczonym terminem. Sienkiewicz "Rodzina Potanieckich" .N. które w przyszłości zaowocuje małżeństwem. Patrc: ucieczka. Daje to Dickensowi możliwość ukazania satyrycznego obrazu społeczeństwa angielskiego pierwszej połowy XIX wieku.

Gombrowicz nazywa je gębą. ważnejest tylko to. bohater cyklu. uświadamiają mu. odbywa z kupcami podróż do Egiptu.niespodziewanie podczas podróży odżywają. nowoczesnych. u których spędzał wakacje przed laty. że owo miasto nie istnieje. Żeromski "Przedwiośnie" Cezary Baryka wraz z ojcem odbywa podróż z Baku do nieznanej Polski. ale często zdarza się i tak. że kierowało nimi pożądanie. cofając się we wspomnieniach do swojej młodości. 3) Będąc wysokim dostojnikiem na dworze faraona. trzydziestoletni Józef. ich żonami i całym dobytkiem wędruje do Egiptu. nie znając celu swej drogi. L. więc koziołek . F. Ale jednocześnie ujawniają one źródła kompleksów. Powieść Joyce'ajest swoistą reinterpretacją "Odysei" Homera. zakochuje się w nim. J. później Robert. za życia uznany za klasyka. Bankiera. Podczas jednej z takich wędrówek kupi od ulicznego sprzedawcy na wpół zepsute truskawki. Mann "Śmierć w Wenecji" 1) Gustaw von Aschenbach. jest noc. Jego wędrówkę można interpretować jako obraz życia. Patrz też: Biblia (ST) . jako Józio odbywa swoistą wędrówkę. Okaże się. by poszli za Jakubem. Iwaszkiewicz "Panny z Wilka" Wiktor Ruben przyjeżdża na urlop do wujostwa. 2) Aschenbach. Jego wędrówkajest symbolem afirmacji życia. ale by być blisko Jakuba. cuchnącej i dusznej Wenecji. odczuwa n agłą potrzebę wyjazdu. jak wygląda jego sprawa i najakim etapie znajduje się toczący się przeciw niemu proces. Molly. Ich zjedzenie stanie się najprawdopodobniej bezpośrednią przyczyną jego śmierci na cholerę. obcym Wiktorowi. A. obawiając się gniewu swojego brata .mądra głowa . a jedynie noszą nazwisko Koza. zaraz pierwszego dnia. dziećmi i częścią trzód wuja wyrusza w drogę powrotną do rodzinnej ziemi. które są kolejnymi etapami jego "drogi". Z drugiej strony -jest swoistą wędrówką w głąb samego siebie. Andrzejewski "Bramy raju" 1) Jakub z Cloyes.Józef K. Joyce "Ulisses" . Mały Książę opuszcza swoją planetkę i podróżuje po wszechświecie. Bloom to odpowiednik Odyseusza. Odwiedza kolejne planety: Króla. 2) Józef. scena w domu publicznym. Niezwykła uroda młodego Polaka sprawia. Szkoła. gdzie w przeszłości był podczas lata korepetytorem panienek. że skazany jest na egzystencję na granicy dwóch światów: mieszczaństwa i sztuki. a jego peregrynacje po Dublinie są odzwierciedleniem tułaczki homeryckiego bohatera. Józef wiel