Anioły Anioty - Istoty niematerialne pośredniczące między ludźmi a Bogiem, zwyk le uosabiające doskonałość i dobroć.

Przedstawia się je najczęściej jako pięknych mężczyzn z wielkimi białymi skrzydłami, czasem jako pulchne uskrzydlone dzieci (na wzór amorków). Biblia (ST) - 1) Anioły z ognistymi mieczami strzegą wejścia do Edenu i drogi do drzewa życia po wygnaniu człowieka z raju. 2) Aniołowie towarzyszą Bogu, gdy odwiedza Abrahama przed zniszczeniem Sodomy i Gomory. 3) Dwaj aniołowie udają się do Sodomy i zamieszkują w domu Lota. Ich niezwykła uroda wzbudza żądze w miesz kaficach miasta, tak że domagają się od Lota, by im ich wydał. Za karę aniołowie porażają wszystkich tych mężczyzn ślepotą. Potem wyprowadzają Lota i jego rodzinę z płonącej Sodomy. 4) Anioł Pański powstrzymuje Abrahama przed złożeniem ofiary z Izaaka. 5) Sen Jakuba patrz: sen. Biblia (NT) - 1) Anioł zwiastuje Maryi, że zostanie matką Syna Bożego. 2) Pasterze zostają powiadomieni przez Anioła Pańskiego, że narodził się Zbawiciel. 3) Anioł ostrzega Józefa przed zamiarami Heroda i nakazuje mu udać się do Egiptu. 4) Anioł Pański zstąpit z nieba (...) odsunąt kamień z grobu Chrystusa. Postać jego jaśniata jak błyskawica, a szaty jego byty biate jak śnieg. (Mt. 28,3). Kiedy trzy Marie przyszły, by namaścić ciało Jezusa, anioł rzekł do nich: ...szukcicie Jezusa Ukrzyżowanego. Nie ma Go tu, bo zmartwychwstai, jak powiedział. (Mt. 28,5-6). 5) W widzeniu św. Jana aniołowie odgrywają niezwykle ważną rolę. To oni pieczętują na ~zol~nch sługi Boga naszego, oni trąbią w kolejne siedem trąb zapowiadających kataklizmy, które niszczą ziemię. Św. Tomasz z Akwinu Aniołowie są bytami pośrednimi między człowiekiem a najdoskonalszym bytem Bogiem. Jako czyste inteligencje pozbawione są płci. "Pieśń o Rolandzie" - 1) Przez anioła Bóg oznajmia Karolowi Wielkiemu, by przekazał miecz Durendal jednemu ze swoich

hrabiów i wodzów. Władca oddaje najdoskonalszy z mieczów najdoskonalszemu ze swoich parów - Rolandowi. 2) Kiedy Roland umiera, ofiarowuje Bogu swoją prawą rękawicę. Bierze ją z jego dłoni anioł Gabriel. 3) Aniołowie Cherubin, Michał i Gabriel niosą duszę hrabiego Rolanda do raju, by złożyć ją przed tronem Boga. Anonim zw. Gallem "Kronika polska" - 1) Do Gniezna przybywają dwaj aniołowie i udają się do księcia Popiela, który świętuje postrzyżyny swoich synów. Jednak nie zostali zaproszeni na ucztę, lecz (...) odpędzeni w krzywdzący sposób od wejścia do miasta. 2) Odpędzeni od książęcych wrót aniołowie udają się do chaty oracza Piasta, który także obchodzi uroczystość postrzyżyn swego syna. Zostają tu przyjęci, mimo ubóstwa gospodarzy, bardzo serdecznie. Za ich sprawą skromny poczęstunek, który przygotowała żona Piasta, staje się obfitą ucztą. Cudowne rozmnożeniejadła zebrani traktują jako wróżbę niezwykłych losów Piastowego syna, któremu aniołowie nadają podczas postrzyżyn imię Siemowita. "Lament świętokrzyski" (Posfuchajcie, bracia mita...) Stojąc pod krzyżem, Maria czyni wyrzuty aniołowi Gabrielowi, że zwiastował jej wielką radość, a tymczasem jej udziałem jest niewysłowione cierpienie, ponieważ patrzy na męki swojego Syna. J.W. Goethe "Faust"-Po śmierci Fausta anioły toczą walkę o jego duszę z szatanami. To one zwyciężają i Faust nie zostaje potępiony. A. Mickiewicz "Dziady" cz. IV Kobieta jest istotą tak piękną, że urody zazdroszczą jej nawet aniołowie. A. Mickiewicz "Dziady" cz. III 1) W celi Konrada aniołowie wyjawiają, że to one uprosily Boga, by bohater został oddany w ręce wroga i przeszedł próbę. 2) Po wielkim monologu Konrada, w którym wyrażał on bunt przeciwko Bogu, aniołowie walczą z diabłami o jego duszę. 3) W scenie sądu nad Konradem aniołowie dzielą się na dwa chóry. Jeden oskarża go, drugi broni, mówiąc, że on kochat Naród, on kochał wiele, on kochat wielu. Zwyciężają 1

aniołowie-obrońcy i Konrad nie zostaje potępiony. J. Słowacki "Anhelli" - 1) Anielica Eloe opiekuje się grobami wygnańców, bo sama została wygnana z Nieba za miłość do człowieka. 2) Dwaj aniołowie, wysłannicy Boga, przybywają do osady wygnańców i są świadkami strasznych scen, jakie się tam dzieją. 3) Anielica Eloe zabiera ciało zmarłej Ellenai i na swoich skrzydłach składaje do grobu. 4) Dwaj aniołowie, ci sami, którzy przed wiekami odwiedzili Piasta, przybywają do Anhellego, by obwieścić mu bliski już koniec jego ziemskiej wędrówki. 5) Kiedy za sprawą Szamana dziecko wywołuje duszę uśpionego Anhellego, ukazuje się onajako duch mający postać piękną i barwy rozmaite i skrzydła biaie na ramionach. A ujrzawszy się wolnym poszedł ów Anio~ na wodę i po słupie świat~ości księżycowej odchodzit na połudn ie, do ojczyzny Anhellego. Gdy na rozkaz Szamana musi powrócić do ciała młodzieńca, czyni to ze smutkiem. Z. Krasiński "Nie-Boska komedia" Aniołowie powstrzymują hrabiego Henryka przed skokiem w przepaść, do którego nakłania go Szatan. J. Drda "Igraszki z diabłem" - 1) Anioł codziennie odwiedza starego pustelnika, który żywi się korzonkami i szarańczą, i przynosi mu z Nieba chleb pański. Ten sam anioł ujawni potem, jakie kary czekają bezwzględnego zbója i pozbawionego współczucia dla ludzi pustelnika, jeśli nie zmienią swego postępowania i nie odpokutują za grzechy na ziemi. 2) Anioł z ognistym mieczem pojawia się w Piekle i wspomaga dzielnego żołnierza w jego walce z diabłami 0 odzyskanie cyrografów na dwie niewinne dziewicze duszyczki. J. Andrzejewski "Teraz na ciebie zagłada" - W opowieści Adama o początkach rodzaju ludzkiego Bóg, kiedy wypędził przeklętych (...) z rozkoszy Edenu (...) postawił u bram Raju Anioia z mieczem płomienistym, aby strzec drogi do drzewa żywota. Z. Herbert "Siódmy aniot" - W niebie - jak się okazuje - panuje wzorowy porządek: każdy anioł ma swój zakres czynności, i tak: Rafael - stroiciel chórów, Azrael

- kierowca planet, Gabriel podpora tronu, Michał - hetman zastępów, Azrafael - dekorator światła, Dedrach - apologeta i kabalista. Natomiast siódmy anioł jest w pełni niedoskonały: na imię ma Szemkel, jest czarny i nerwowy, chodzi w starej wyleniatej aureoli. Herbert zastosował tu zasadę odwróconej karty: mimo że na niego sarkają inni aniołowie, a malarze mają kłopoty z poprawianiem jego urody, to właśnie on jest najbardziej anielski i po ledzku człowiekowi bliski. Trudni się bowiem przemytem grzeszników do nieba. Był nawet źa to wielokrotnie czasu na polerowanie aureoli. Czy nie jest to właśnie anielski anioł? * "Człowiekowi człowiek wciąż jeszcze jest bliższy aniżeli anioł". (G. E. Lessing) * "O aniołach i anielstwie wolę nie wspominać, to nie moja sprawa, nie znam się, nie czuję". (J. Andrzejewski)

Antyutopia Antyutopia - W przeciwieństwie do utopii, którajest wizją idealnego, egalitarnego, sprawiedliwego społeczeństwa, antyutopia jest utworem satyrycznym, ośmieszającym, parodiującym dzieła pisarzy utopijnych lub brutalnie przedstawiającym nieprzystawalność pięknych teorii do rzeczywistości. Elementy antyutopii pojawiły się już w oświeceniu w powieści sentymentalnej J. Swifta "Podróże Guliwera". Żadna z odwiedzanych przez Guliwera krain (z wyjątkiem państwa rozumnych koni) nie jest doskonała: ani Królestwo Liliputów, ani Bromdingnag (państwo olbrzym ów). Wady ustrojów i niedoskonałości w or ganizacji społeczeństw są te same, które charakteryzują Europejczyków (zawiść, rywalizacja, walka o władzę, chęć zysku, przemoc wobec słabszych). Ii.G. Wells "Wojna światów" Marsjanie, którzy napadają na ziemię i chcą okaleczyć ludzkość, w rzeczywistości obnażają tylko pustkę i jałowość sytych ''oszorobów, których

cywilizacja i tak a'eześniej czy później uległaby zagła~e. W sytuacji grożącej ze strony Marsjan apokalipsy groteskowo, ale i~ośnie wygląda właściciel, któryjako l~dyną wartość chce ratować walizkę Z~lonami złotych suwerenów. Nie na leży mieć złudzeń co do intencji napastników, którzy faktycznie wydobywają tylko to, co na Ziemi było dalekie od ideału: cywilizacja, postęp - z tym koniec! Żadnych koncertów przez jakiś milion lat nie będzie ani wystaw obrazów. Marsjanie uświadomili Ziemianom, że mogą być inne, starsze od naszego światy, doskonalsze i groźne dla cywilizacji ludzkiej. J. Zamiatin "My" Doświadczenia pierwszych lat budowania socjalizmu w Rosji prowadzą Zamiatina do bardzo pesymistycznych wniosków na temat przyszłości świata podporządkowanego jedynej słusznej ideologii. Tworzy on w swojej powieści wizję społeczeństwa, w którym jednostki konsekwentnie pozbawiane są indywidualności ludzie nie mają nawet imion, są tylko numerami. Nieustanna inwigilacja odbiera im wszelką prywatność, a jakiekolwiek uczucia są surowo zabronione. Próba buntu, jaką podejmują bohaterowie, kończy się niepowodzeniem. Tej rzeczywistości, w której żyją, nie można zmienić. Nie jest jednak Zamiatin do końca pesymistą. Skoro są tacy, którzy się buntują, być może jest jeszcze jakaś nadzieja dla świata. A. Huxley "Nowy, wspaniały świat" - Pisarz ukazał w powieści rezultat obłędnego i konsekwentnego totalitaryzmu w obrazie Stanów Zjednoczonych Świata, a dokładniej Europy Zachodniej pod rządami Kierownika Generalnego, Jego Fordowskiej Mości, Mustafa Monda. Jest to prognoza dla świata, który uległ szokowi przyszłości (termin Toflera) i opiera całą swą przyszłość na najnowszych odkryciach naukowych, pozwalających sterować i manipulować człowiekiem już w momencie jego poczęcia, niszcząc w ten sposób wszelką wolność i indywidualność. Swą anty utopię Huxley otwiera relacją: Nad głównym wejściem napis: Londyński Ośrodek Wylęgu i

Przysposobienia. Poniżej: Komunikacja. Standaryzacja. Stabilizacja. W tym Nowym Swiecie czas liczy się od narodzenia Henry'ego Forda (konstruktora pierwszego samochodu i sprawcy obłędnej ery samochodowej). Jest to świat, gdzie w wyniku oszałamiającego rozwoju techniki ludzkość została zupełnie odczłowieczona. Zostaje też poddana ostrej, naukowej tresurze, która sprawi, że każdy osobnik będzie działał jak automat. Bo postęp nie ogranicza się tylko do wylęgu embńonów, chodzi też o to, aby każdego przeznaczyć do odpowiedniej pracy i wyspecjalizować tylko w tym zakresie. Dzięki nowoczesnym technikom człowiek ma tu być idealnym (bo bezkrytycznym) odbiorcą rozkazów. S. Żeromski "Przedwiośnie" - W wyniku rewolucji w Baku wcale nie wyłania się nowy, wspaniały świat, a wręcz odwrotnie: jest to rzeczywistość, w której do głosu dochodzi przemoc i prawo pięści. Przestaje się liczyć prywatność (poczynając już od prywatnych kosztowności i pieniędzy aż do jednakowych poglądów politycznych). Z przeciwnikami rozprawa jest krwawa i radykalna. Ten nowy świat jest też rzeczywistością, w której zabija się wszellcie piękno (symboliczna scena grzebania trupa młodej, pięknej Ormianki). M.A. Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" - Czas powieści to rzeczywistość lat dwudziestychtrzydziestych w Mosk wie. Już doskonale widać, jaki jest ten porewolucyjny, "wspaniały" świat. Nie ma w nim miejsca na prywatność, a wszelkie przejawy indywidualizmu są tępione. Obowiązuje jeden ustrój ijeden światopogląd. Ludzie, skupieni na zaspokajaniu swoich najniezbędniejszych potrzeb (mieszkanie, jedzenie, ubranie), nie mają czasu na myślenie. I o to właśnie chodzi. Nagradzani są ci twórcy, którzy tworzą zgodnie z obowiązującą ideologią, "nieprawomyślni" są prześladowani, np. Mistrz. Mnożą się tajemnicze zniknięcia osób niewygodnych, a za łapówkę wszystko można załatwić. Rozbudowany został system inwigilowania obywateli i donosów. Miejscem, gdzie izoluje się opornych lub krnąbr 2

nych indywidualistów, jest szpital psychiatryczny. G. Orwell "Folwark zwierzęcy" Jest to wizja formowania się państwa totalitarnego. Zwierzęta, które nie chciały pracować na ronesa (one miały tylko obowiązki, on miał tylko przywileje), dokonały przewrotu, przejęły władzę. Orwell pokazuje drogę porewolucyjnego systemu, którą da się streścić: od utopii do jej zaprzeczenia (antyutopii). Wszystkie początkowe demokratyczne ustalenia, mające służyć dobru obywateli, są powoli, ale systematycznie i konsekwentnie łamane. Wyszkolone psy (policja) będą doskonałym aparatem ucisku obywateli. Napoleon jako władca absolutny i despotyczny potrafi rządzić, otumaniając poddanych demagogicznymi hasłami: to dla waszego dobra pijemy mleko i jemy jabłka. Motłoch ma pracować i słuchać władzy, a jej żyje się coraz lepiej i apetyt rośnie w miarę jedzenia. Funkcjonuje tu bardzo wygodne hasło: my - reszta świata, przy czym całe zło, niepowodzenia systemu można złożyć na tzw. wroga ludu, który nie śpi. G. Orwell "Rok 1984"-Utwór o podobnym charakterze jak "Folwark zwierzęcy". Panującym w Oceanii ustrojem jest angsoc, oparty na przemocy, okrucieństwie, nienawiści (urzędowy Tydzień Nienawiści) i propagandzie sukcesu: głos z teleekranu trajkotał o wy'to pie surówki i przekroczeniu Dziewiątego Planu Trzyletniego. Obywatele są inwigilowani (działa Policja Myśli), donoszą sąsiedzi, a nawet własne dzieci (Liga Kapusiów). Ludzie żyją w warunkach nieludzkich: wszystkojestracjonowane, brak żywności (np. czekoladę można kupić na czarnym rynku, a po masło jeździ się na wieś i szmugluje do miasta), mieszkania, sklepy i kawiarnie są obskurne, brudne. O wszystkim decyduje Wielki Brat, Idóry ma swoich strażników w postaci O'Bńena, który uświadomił Winstona, co do praw w tym świecie: rządzimy materic~ bo rządzimy umysłami. Rzeczywistość mieści się w mózgu (...), to my ustanawiamy prawa przyrody (...). Czy powoli wyłania ci się obraz tworzonego przez nas świata? Jest

dokładnym przeciwieństwem idiotycznych, hedonistycznych utopii (...) Dawne cywilizacje twierdZiły, że opierają się na wartości, nasza budowana jest na nienawiści. Postęp w naszym świecie oznacza postęp bólu (:..) Tniesiemy sztukę, literaturę, naukę ". W. Golding "Władca much" - Na bezludnej wyspie chłopcy rozpoczynają tworzenie nowego państwa od zera, wybierają przywódcę, ustanawiają prawa, które miałyby szanować obywateli i ich wolność. Zaczyna się idealnie: chcą budować szałasy, podzielili funkcje, msją mądrego przywódcę - Ralfa. Goldihg chce jednak powiedzieć, że utopie nie mają szans realizacji i wcześniej czy lZóźniej, za sprawą samych obywateli, zaxnieniają się w swoje zaprzeczenie. Pod dowództwem Jacka chłopcy po~aują się bowiem silni, bezkarni, uwie~, że prawo dyktuje silniejszy. Kolejne Z~ójstwa będą potwierdzeniem gorz~j prawdy historycznej aż do finało~'~go polowania na Ralfa, które pokaże, l~k łatwo zręczny demagog może maniP~Iować th~mem. S. Grochowiak "Utopia" - Poeta dowodzi prawidłowości ludzkiej natury, polegającej na potrzebie tworzenia mitów, ideałów; jednym z nich jest myśl o idealnym państwie - Utopii. Kolejne epoki potwierdzały złudność takich marzeń (palone czarownice, mason, który rozkłada bomby, wrogowie Utopii mieszkający w chlewiku). poeta pokazuje sztuczność takiego idealistycznego świata: na Utopii zaczęto od wdziewania peruk. Rzeczywistość zaś jest brutalnie konkretna i daleka od umowności: goły, przerażony Żydek, który gryzie czosnek, ma katar i nie chce wstąpić do wojska. Poeta pyta: gdzie podziałaś się wyspo?. W. Szymborska "Utopia" - Tu rzeczywistość przypomina biblijny raj (Pewność Niewzruszona, jezioro Głębokiego Przekonania, jeśli jakieś zwątpienie, to wiatr je rozwiewa, krzaki aż uginają się od odpowiedz~~. Jednak wyspa jest bezludna, a ślady stbp prowadzą do morza. Skąd taki powszechny exodus? Poetka jest ptzekonana o wyższości życia (tej bezpowrotnej topiely nad

wszelltimi teońami i idealnymi systemami, które zawsze zawierają jakieś elementy tak dobre, że aż skierowane prceciwko człowiekowi. * "Mimo powabów wyspa jest bezludna, a widoczne po brzegach drobne ślady stóp bez wyjątku zwrócone są w kierunku . morza. Jak gdyby tylko odchodzono stąd". (W. Szymborska) * "Utopię już nie raz widziano jako wyspę często, tę na Morzu Śródziemnym obróconą ku słońcu. Było to w czasach ujeżdżania aniołów biednych anemicznych zwierząt Których pyski zmęczone zwisają w ołtarzach. Gdzie podziałaś się wyspo? Płyną nad twym szkieletem statki ładowne w śledzie". (S. Grochowiak)

Apokalipsa Apokalipsa (z greckiego apokalypsis objawienie, odsłonięcie) - To szczególny rodzaj wypowiedzi, przedstawiającej tajemnice czasów ostatecznych, wyjaśniającej sens dziejów, zawiera proroczą wizję wydarzeń towarzyszących końcowi świata. W Biblii zwłaszcza Objawienie św. Jana. Celem jej jest przedstawienie dla' pokrzepienia serc ostatecznego triumfu dobra nad złem. Biblia (ST) - 1) Księga Izajasza, która należy do tekstów profetycznych. Jest to wypowiedź prorokaIzajasza przepowiadającego czas gniewu bożego i kary bożej za wszelkie grzechy i nieprawości: Albowiem dzień pana zastępów przyjdzie na każdego pysznego i wyniosłego i na każdego wywyższonego. Zapowiada ludowi izraelskiemu gniew Pana, który ziemię obróci w pustynię ( 13,9) na podobieństwo Sodomy i Gomory (13, 19). 2) Księga Ezechiela - wypowiedź proroka utrzymana w podobnym tonie jak Izajasza, zapowiedź spustoszenia ziemi i wygubienia ludzi za grzechy: idzie czas, przybliża się dzień (7,12). Pojawiają się obrazy zagłady: ogień, śmierć, mór, aniołowie z mieczami ognistymi jako symbole kary bożej (9). 3)

Księga Daniela - mówi o odwróceniu się Izraelitów od pana, szerzącym się grzechu, łamaniu praw bożych: zgrzeszyliśmy i przewrotnieśmy czynili i niebożnieśmy się sprawowali (...) i nie słuchaliśmy sług Twoich (9, 5-6), stąd zapowiedź kary, która ma nadejść. Biblia (NT) Objawienie św. Jana - ostatnia księga Nowego Testamentu, zamykająca całość Historii Świętej. Jej autorstwo przypisuje się jednemu z uczniów Chrystusa, św. Janowi, który napisał ją na zesłaniu na wyspie Patmos w czasie prześladowania pierwszych chrześcijan. Apokalipsajest wizją walki dobra ze złem, obrazem sądu ostatecznego. Pełna jest niejasnych, nie zawsze jednoznacznych symboli, np. Baranek (ofiara Chrystusa), Babilon (symbol pogańskiego świata, bałwochwalstwa), cztery zwierzęta (czterech ewangelistów), bestia i siedmiogłowy smok (szatan), kobieta przyodziana w słoneczną szatę (zwycięska Matka Boska). Księga obfituje w wiele obrazów zagłady (szarańcza, ogień), cechuje ją też symbolika liczb, np. siódemka jest cyfrą boską (siedem aniołów, siedem trąb), zaś liczba 666 symbolizuje bestię (Szatana). Z. Krasiński "Nie-Boska komedia" Naprzeciwko siebie stanęły dwa obozy: arystokracji na czele z hrabią Henrykiem i ludu, któremu przewodzi Pankracy. Nie jest to nawiązanie do biblijnego motywu walki dobra ze złem, bo oba ugrupowania opanowane są przez szatana. Arystokraci są tchórzliwi, sprzedajni, nieludzcy, zaś lud opętany jest żądzą mordu (nam jedno - bydło czy panów rżnąc~ i zniszczenia. Krasiński nawiązuje do Heglowskiego teatru his- . torii, gdzie ludzie są tylko wykonawcami woli Ducha Świata, toteż w "nie-Boskiej komedii" Bóg nie traci kontroli i nad tym, co ludzie robią i zjawi się, gdy będą odgrywali komedię "nieboską" (szatańską), aby ich osądzić. Patrz: rewolucja, teatr świata, zło. J. Kasprowicz "Dies irae" Wizja końca świata i sądu ostatecznego przedstawiona w sposób ekspresjonistyczny. Zgodnie z zapowiedzią biblijnych proroków, na głos trąb 3

wzywających na sąd . boży rozstępuje się ziemia i z jej szcze- : lin wypełza całe zło: żmije, pijawki, jaszczurki. Na świecie szaleje niszczący ogień, słychać pękanie bloków skalnych i szum wichru niosącego zagładę. Trąby wzywają na sąd zarówno żywych, jak i umarłych. Temu katastroficznie pokazanemu widowisku przypatruje się zimny, lodowaty Bóg. Patrz też: katastrofizm. J. Kasprowicz "Święty Boże, święty mocny" - Obraz ostatnich chwil istnienia ludzkości. Dominują barwy ekspresji: czerwień pożarów i czerń chmur oraz świata zapadającego się w nicość. Niebo pęka z ogromnym hukiem, znikają góry, lasy walą się w rozpadliny ziemi. Na tle tych zhiperbolizowanych obrazów odbywa się walka archanioła Michała (dobro) z Szatanem (zło). J. Czechowicz "modlitwa żałobna" - Katastroficznej wizji zbliżającej się zagłady świata (świat nieistnienia skryje nas), która w wierszu pojawia się na zasadzie przeczucia (czas przyszły: będzie się toczył wielki grom), towarzyszy typowo apokaliptyczne obrazowanie: zórz ogniowa kra, wodnista chusta skryje nas. Przerażony nadciągającą zagładą człowiek, zwraca się do Boga (skrytego w firmamentu konchach) z modlitwą o ratunek. J. Czechowicz "żal" - Oba utwory pochodzą z tego samego tomiku ("Nuta człowiecza", 1939) i oba utrzymane są w podobnym nastroju przeczucia nieuchronnego kresu: zniża się wieczór świata tego. Powtarza się obrazowanie przypominające biblijną apokalipsę: blask, huk, czerwony udój, płomienie, płacz i krzyki ludzi. Katastrofę, która nadejdzie, wyraża metafora: roztrzaskane szybki synagog. Patrz też: katastrofizm. Cz. Miłosz - "Roki" - Obraz świata pogrążającego się w ostatecznej zagładzie. Zapowiedź zbliżającej się apokalipsy ujawnia się przez obserwację wszechświata - obłoków, ziemi, nieba, a także ludzi, uwikłanych w konkretny czas historyczny, który właśnie ma się wypełnić, stąd tytuł "Roki" jako coś nieuchronnego. Powtarza się

motyw ognia (żywioł zagłady), popiołów, dymu, pogorzeliska. K.I. Gałczyński "Koniec świata" Apokalipsa pokazana groteskowo: zderzenie przerażenia mającą nadejść zagładą z kpiną i żartem. Rzeczywistość pokazana jako kompletny chaos i całkowity brak logiki: z kościołów uciekli święci, ulicami idą pochody protestujących przeciwko końcowi świata, biją dzwony na trwogę, przewracają się sklepy, cyrki (...) i różne ubikacje. Jest to apokaliptyczna wizja sługi bożego !ldefonsa, w której śmiech jest tylko formą złagodzenia lęku przed mogącą naprawdę nadejść katastrofą. S. Żeromski "Przedwiośnie" Elementy wizji apokaliptycznej pisarz wykorzystał w przedstawieniu rewolucji w Baku. Wydobył aspekty grozy, mordu, destrukcji. Pokazał rzeczywistość, która sprowadza się do porachunków ormiańskotatarskich, nieposzanowania żadnych praw. Jedyne, które istnieje, to prawo silniejszego lub prawo ulicy. Krew płynie ulicami jako rzeka wieloramienna. Rewolucja to także śmierć wszelkiego piękna (oskarżycielska wymowa trupa młodej Ormianki). T.S. Eliot "Wydrążeni ludzie'' ~'~'iersz reprezentuje nurt poezji metatizycznej. Poemat przedstawia królestwo wydrążonych, chochołowatych ludzi, których charakteryzują takie oksymorony, jak kształty bez formy, gesty bez ruchu. Świat tych ludzi to nieprzystawalność zamiarów do dokonań i idei do rzeczywistości. Wobec tego koniec takiego świata nie będzie widowiskiem, nawet apokalipsa zostaje tu pomniejszona, zamiast wybuchu jest skomlenie. T.S. Eliot "Wędrówka trzech króli" - Jest ilustracją tezy, którą poeta szerzej wyłożył w sztuce pt. "Mord w katedrze". Trzej pielgrzymi po uciążliwej wędrówce docierają do celu (narodziny Chrystusa). Jednak udział w narodzinach Chrystusa przynosi wędrowcom zagładę ich starego, dawnego świata (wróciliśmy do swych ziem, do dawnych królestw, lecz nie jest nam już łatwo w starym ładzie), takjak przyjście na świat Chrystusa przyniosło śmierć światu staremu przez ustanowienia

nowego ładu, nowego systemu wartości. J. Tuwim "Bal w Operze" patrz: katastrofizm. W. Broniewski "Krzyk ostateczny" - Wiersz pochodzi z tomiku o tym samym tytule z 1939 r. Zapowiada nadchodzącą wojnę (przeważa w utworze czas przyszły: będzie głód, pożoga i mór, spłonct miasta, runą laboratoria). Obrazowanie nawiązuje do motywów biblijnych (ogień, woda, noc, śmierć jako niewiasta przybrana w szkarłat) oraz drzeworytu Durera "Czterej jeźdźcy Apokalipsy" (pędzą czterej na zachód i wschód! Biada). Znamiona żywiołu niszczącego uzyskuje tu historia (gniewnie kroczy historia... cywilizacja oślepła). Patrz też: katastrofizm. K.K. Baczyński "Historia" Katastrofizm historiozoficzny (koncepcja historii jako cyklicznie powracających wojen, które są zagładą dla kolejnych pokoleń: idą, idą pochody, dokqd idq (...) Jak noże giną w chleb pogrążone - tak oni z wolna splywają. Piach ich pokrywa) złączony tu z katastrofizmem generacyjnym (losy każdego pokolenia, wplecionego przecież w historię swego narodu, są nieuchronnym marszem ku śmierci). K.K. Baczyński "Mazowsze" Podobna jak w "Historii" wizja dziejów, nazwana tu krwi nicią wąską i wplecione w nią losy każdego pokolenia (synowie, wnukowie). Najbardziej drastyczne obrazowanie dotyczy ostatniej wojny (kraju runęło niebo, krew czarna w supły związana - ciekła w wielkie mogiły, tłumy obdarte z serca i ciała). K.K. Baczyński "Pokolenie" z 1941 r. (Do palców przymarzły struny), "Pokolenie" z 1943 r. (Wiatr drzewa spienia). W obu utworach apokaliptyczna wizja zagłady pokolenia, o którym poeta w wierszu z 1941 r. napisze: tak się dorasta do trumny, jakeśmy w czasie dorośli. Podobny sposób poetyckiego obrazowania: rzeki ognia, krew tak nabiera w żyłach milczenia, ciągną korzenie krew, skręcone ciata, żywcem wtłoczone pod ciemny strop. Patrz: pokolenie stracone. K.K. Baczyński "Ten czas" Nazywany w wierszu mrocznym czasem, kojarzony jest z zagładą,

brakiem nadziei. Kolorystyka jest mroczna, a wszystkie elementy kreacji obrazu poetyckiego kojarzą się ze śmiercią: trumny, groby, sznury, szubienice, czaszki. K.K. Baczyński "Psalm 4" Wyznanie w pierwszej osobie skierowane do dalekiego i nieobecnego Boga w imieniu całego pokolenia skazanego na zagładę: ulewy głów obciętych, ziemia - ziejctcy orkan. Cz. Miłosz "Piosenka o końcu świata" Wiersz jest zaprzeczeniem tradycyjnego wyobrażenia apokalipsy. Nie ma tu błyskawic i gromów ani tajemniczych znaków i trąb archanielskich. Nastrój utwóru jest pogodny i wszystko pozostaje zgodnie z naszymi wyobrażeniami, tzn.: pszczoły zbierają miód, rybak naprawia sieci, sprzedawcy warzyw nawo łują kupujących. Mądrość życiową uosabia w wierszu staruszek, który wie, że innego końca świata nie będzie, bo (zakończenie utworu jest wieloznaczne): świat kończy się naprawdę każdego dnia, bo każdego dnia po trochu umieramy. Koniec świata następuje w momencie śmierci każdego człowieka. Wiersz jednak przełamuje tradycyjne myślenie katastroficzne. Uczy jak żyć ze świadomością śmierci. Cz. Miłosz "Piosenka o porcelanie" - Wiersz jest swego rodzaju krajobrazem po bitwie: złamana jabłoń, rozerwana pierzyna, ziemia zasłana skorupami porcelanowych spodków i filiżanek. Wojna nie jest tu nazwana wprost, a tylko sprowadzona do symboli (kurhany). Porcelana ma w wierszu wymowę sym bolicznie wieloznaczną: pokazuje zagładę ludzkich dokonań, kruchość kultury w konfrontacji z wojną, zagładę czyjegoś małego i pięknego świata: niczego mi proszę pana tak nie żal jak porcelany. K. Moczarski "Rozmowy z katem" Elementów apokaliptycznych można się dopatrzeć w opisie likwidacji getta (zagłada świata żydowskiego). Obraz walczącego getta nawet z punktu widzenia kata (J. Stroop) przypomina dzień sądu ostatecznego: ogień niesie śmierć zarówno ludziom, jak też budowlom, huk wybuchów 4

miesza się z krzykami ginących. Jako symboliczny akt zagłady całej kultury żydowskiej należy potraktować wysadzenie synagogi przy Tłomackiem: niezapomniana alegoria triumfu nad żydostwem. H. Krall "Zdążyć przed Panem Bogiem" - Zagłada getta z punktu widzenia ofiary - Marka Edelmana, który w swojej relacji eksponuje wszelkie elementy nienormalności sytuacji (kani balizm), okrucieństwa (gwałty), wszechobecności śmierci (choroba głodowa, numerki życia). Bóg skazał ten świat na zagładę, toteż próba przechytrzenia go jest walką o przeżycie dwóch tygodni, tygodnia dłużej, choćby po to, aby poznać smak pospiesznej miłości. R. Bratny "Kolumbowie. Rocznik 20" - Apokaliptycznie pokazane powstanie warszawskie: ruiny i zgliszcza stolicy, śmierć jednostkowa i zbiorowa. Powstańcy pozbawieni łączności, leków, żywności, broni, narażeni na ostrzał artylerii i naloty bombowe. Rzeczywistość częstokroć przypomina sceny sądu ostatecznego (np. walki na cmentarzu ewangelickim, gdy w wyniku wybuchu popękały płyty nagrobne i pootwierały się groby. M. Białoszewski "Pamiętnik z powstania warszawskiego" Również obraz powstania, ale z punktu widzenia cywila. Cała Warszawa - to krajobraz jak po apokalipsie: morze ruin, pustkowie, groby. Życie ludzi naznaczone tymczasowością (przeżyć nalot, przeżyć dzień do końca). Zagłada miasta (w ruinach można rozpoznać ślady dawnych stylów architektonicznych: od ksiqżąt Mazowieckich do nas. I z powrotem. Staś, Sobieski, Sasy, Wazy, Wazy, Sasy, Sobieski, Staś, Fukier. Przemieszaniu uległy epoki i style. Runął cały dorobek cywilizacyjny. Zginęli też ludzie: dwieście tysięcy ludzi leży pod gruzami - umarło miasto i jego mieszkańcy. ~K. Vonnegut "Rzeźnia numer pięć" - Księżycowy krajobraz przedstawia Drezno po bombardowaniach, które wcześniej zostało pokazane jako miasto szczególnie piękne, natomiast w wyniku nalotów dywanowych przypomina wy

glądem biblijną Sodomę i Gomorę, powierzchnię księżyca lub japońskie miasta (Hiroszima czy Nagasaki) zniszczone od wybuchu bomb atomowych. Uruchomiono kopalnie trupów. A. Camus "Dżuma" -Dotknięty zarazą Oran sprawia wrażenie skazanego na zagładę. Rośnie z dnia na dzień liczba zgonów, upały sprzyjają zachorowaniom. Apokaliptycznie brzmi pietwsze z kazań ojca Paneloux, w którym pokazał on prostą zależność między grzechami ludzkimi a boską karą. Dla jezuity dżuma w Oranie jest wyrazem gniewu Boga, który zesłał na grzesznych anioła z mieczem ognistym, by stawał na progu każdego domu, niosąc śmierć. Patrz: przemiana, zło. T. Różewicz "Ocalony" Bohater liryczny wiersza jest człowiekiem, który ocalat prowadzony na rzeź, przeżył piekło na ziemi, widział furgony porąban~'ch ludzi, którzy nie zostaną zbawieni. Tytułowy ocalony znalazł się w punkcie zerowym, jest po apokalipsie (zniszczeniu uległy zasady etyczne:jednako waży cnota i występek oraz estetyczne: pojęcia są tylko wyrazami: piękno i brzydota), toteż przy pomocy nauczyciela i mistrza pragnie powtórzyć akt kreacji świata (nazwać rzeczy i pojęcia, oddzielić światto od ciemności). Patrz: pokolenie stracone. Cz. Miłosz "Oeconomia divina" - Jest wizją świata, któremu zabrakło boskich zasad. Bóg pozwolił człowiekowi na całkowitą wolność, co skończyło się kompletną destrukcją dorobku wielu wieków, zarówno w sensie materialnym jak też duchowym. Nagość ludzi ma tu wiele znaczeń: może symbolizować nagość metafizyczną (ubóstwo uczuć metafizycznych lub ich zanik przy nadmiernie rozbudowanej sferze dóbr mate rialnych), może też symbolizować chęć powrotu człowieka do czasu raju, gdy mógł być blisko Boga. G. Garcia Marquez "Sto lat samotności" - Apokaliptycznie można potraktować proroctwo Melquiadesa dotyczące rodu Buendiów. To właśnie owo sto lat stanowi pewną zamkniętą całość, w której mają się zmieścić losy rodu od jego początku i założenia osady

harmonijnie. żyje bez ideałów (kon -'. którzy by się cieszyli nawet z końca świata. Wielką radość sprawia też samo obcowanie z przyrodą. którzy jedząc zebrane przez Laurę pachnące maliny. swoiste pandemonium. Celem jego wędrówki jest spojrzenie na boskie oblicze. chanków. a wszystkie na nim produkty: soczyste. Natura sprzyja tu ludziom: psy się uśpiły. W przeciwieństwie do Piekła w obrazie Raju przeważają kolory jasne. brzydkie. trwania i ciągłości. szczęśliwe. Apokalipsa w filmie: Coppola "Czas Apokalipsy". ale jest również głupotą groźbę atomowej śmierci widzieć jedynie w kategoriach Apokalipsy". za światem opartym na porządku naturalnym. Mickiewicz "Pan Tadeusz" Arkadyjsko został tu przedstawiony kraj lac dziecinnych. ładu i harmonii. wa. tandetne. nawet tak podstawowych po. toteż ludzie mogli z nim obcować na co dzień i czuli się szczęśliwi. z rozkoszą nasiać ziółek). skryje ko-'. Eliot) * "Jest głupotą nie widzieć groźby atomowej śmierci. człowiek. Dante Alighieri "Boska Komedia" Trzecim królestwem. a cała rzeczywistość została zdematerializowana. gdzie wreszcie reżim tworzy własną sztukę. gdzie wszystko ~ jest niejednoznaczne.. lecz przyjemnością (grządki pokopać (. Konwicki "Mała apokalipsa" Rzeczywistość PRL-u. . ale skomleniem". nijakie.2 nowe Jeruzalem. człowiek nie musiał więc uprawiać ziemi. jest Raj.S. formizm. o łagodnym. poprzez rozkwit. zna swoje miejsce zarówno w czasie posiłków.). ność). Dante rozmawia ze spotkanymi postaciami. Bednorz) * "Przyjdzie jeszcze czas. Horacy "Beatus ille qui procul negotiis" (epoda II) .8-14). Kochanowski "Na dom w Czarnolesie" . a plony z niej są obfite (jemu sady obradzają. Tu strzeże się tradycji. Apokalipsa w malarstwie: drzeworyt Diirera "Czterej jeźdźcy Apokalipsy". otoczona czterema rzekami. strzyże wełniste owce. Praca nie jest wysiłkiem. np. Otoczona górami. Panowała tam harmonia między człowiekiem a naturą. latem odpoczywa wśród bujnych traw. J. gdyżjej istotąjest lęk przed nieznanym. * "Śmiejmy się! Kto wie. a potem Bernarda z Clairvaux. król Salomon.W ogromnym stopniu inspirowana II epodą Horacego. ludzką życzliwość i pogodną starość. Kott) * "Nie można stworzyć świeckiej apokalipsy.. Mit Arkadii był wyrazem tęsknoty za rzeczywistością szczęśliwą. rzodkiewki. muje się powolną agonią miasta-państ-'. wsi wesotej przeciwstawione zostało życiu dworzanina i żeglarza.Przyjemnością jest poprzestanie na małym (inszy niechaj pałace mar morowe mają). wonne.` jęć jak "czas" nie da się precyzyjnie określić: czas zdeptany. zaś zimą z rozkoszą oddaje się polowaniu. w zgodzie z naturą. Bruegel "Triumf śmierci". wiosną pędy bujnej winorośli żeni z pniem topoli. malinowy chrośniak ma być':. Konwicki zaj. miejscem czułego spotkania. aby bez zbytku stót byf pełny i gotowy. Miłosz) * "Są ludzie. 2) miejsce piękne. że czują się szczęśliwe. Życie na wsi spokojnej. rodzina. dlatego śmierć kolejnych zakonników ojciec Jorge tłu-~ maczyjako wypełnianie się słów apoka-`. Por. która daje poczucie bezpieczeństwa. niebiańskie. M. cem spotkania bohaterów jest zagajnik za wsią. że człowiek będzie całował ślady stóp człowieka. W Soplicowie ludzie żyją zgodnie z prawami natury: gdy Bóg jako główny gospodarz każe słońcu zachodzić. opactwo w północnych Włoszech to. (T. W Raju rosły piękne drzewa o dorodnych jadalnych owocach. F. zdrowie. (Z. też sztukę Różewicza "Nasza'. U. Biblia Odpowiednikiem Arkadii jest Ogród Eden (Raj Ks. J. aż do upadku zapoczątkowanego kampanią bananową i wojną. będą wyznawa. Tu został on umieszczony na poszczególnych planetach (np. która służy mu radą i pomocą. Eco "Imię róży" Benedyktyńskie!. Jowisz. Memling "Sąd ostateczny". radości. mała stabilizacja". jedność z naturą. jak też w grupie powracających ze spaceru. które zapewniają go. Kochanowski "Pieśń świętojańska o Sobótce" (pieśń Panny XII) . (Cz. (J. Karpiński "Laura i Filon" Miejs. Beaumarchais) * "Innego końca świata nie będzie".. Por. (A. zagrożeń. bezpiecznie. jemu pszczoły miód dawają). A. która jest człowiekowi życzliwa i przychylna. miłości i dobra. zamieszkała przez lud trudniący się pasterstwem i uprawą żyznej. Rodzaju 2. identyfikowana później z Mezopotamią. na Słońcu przebywają mędrcy . świeże.park romantyczno-sentymentalny założony przez ks. Nawet chwilowa kłótnia I zakochanych nie jest tu groźna wzma ga jedynie ich uczucia. przed Bogiem. Podmiot liryczny wiersza zwraca się z prośbą do Boga o opiekę. Jest to apokalipsa w małych wymiarach. gdzie społeczeń-' stwojest rozpite. Tu praca nie męczy.gospodarz przechadza się po sadzie z żoną i czeladką. Hebbel) * "Świat kończy się nie hukiem. Rej "Żywot człowieka poczciwego" . wydającej bogate plony ziemi. Tomasz z Akwinu. W Nowym Testamencie Apokalipsa 21. Helenę Radziwiłłową niedaleko Nieborowa. Podstawą szczęścia jest świadomość posiadania własnego miejsca na ziemi.~'. że to tylko jego własne". T. wymarzo ne. gdzie panuje dramatyczny po-' dział na szarych obywateli i władze. swego rodzaju apokalipsę w tym króles-" twie zła. podwójna moral. świetliste. co osiąga. symbol triumfu Dobra i Piękna. W późniejszym rozumieniu: 1) 5 synonim nieba. rozkoszne. wolną od konfliktów.Macondo. zarówno rytmem pracy. lipsy: zagłada przez wodę i ogień. przez które węd ruje Dante w towarzystwie Beatrycze. Zanim zrozumie.Życie ziemianina pokazane jest arkadyjsko: zgodnie z rytmem natury. miasto święte. W Soplicowie każdy czuje się bezpiecznie. a także korzystanie z jej darów (ogóreczki. Kraina żyzna. gdyby go przepowiedzieli". Patrz: miasto. Patrz też: katastrofizm. Jagodziński) Arkadia/Raj Arkadia/Raj . Stała się ona symbolem idealnego świata. Na harmonii tych elementów polega arkadyjska wizja życia. Wielu podróżników umieszczało raj ziemski na wyspach Pacyfiku lub Oceanu Indyjskiego. (H. obojętność. Bóg przechadzał się między drzewami ogrodu. błogosławieństwo. Małachowski) * "Nawet myśl o końcu świata nie może być myślą o końcu wszystkiego". dopasowuje się do rytmu przyrody. Panuje tu w rodzinie zgoda i harmonia . szczęśliwości. gdzie aniołowie i ludzie zbawieni mieli zażywać wiecznej szczęśliwości. możliwość zachowania czystego sumienia. aby dostatnio żyć. Taki wizerunek Arkadii przedstawił Wergiliusz w "Bukolikach" -jako krainy prostoty.. czy świat potrwa jeszcze trzy tygodnie?" (P. spokoju. Istotą Raju jest połączenie: światłości. I tak np.. (F. Na arkadyjskość życia na wsi składają się' również obrazy grających na fujarkach pasterzy i tańczących faunów. bez śmierci i chorób. przyjaznym klimacie.j li sobie miłość.. Apokalipsa pozbawiona metafizyki zamienia się w paradę okrwawionych kostiumów". Piękno Raju polega na grze dźwięków i barw. Jest to miejsce pobytu pierwszych ludzi.Ch. zdrowe. Mars).św.W starożytnej Grecji lesista kraina w środkowej części Peloponezu. opuszczona ojczyzna jest idealizowana z powodu niemożliwości powrotu: on zawsze zostanie święty i czysty jak pierwsze kochanie. zaś w dziewiątymwiebie wędrowiec spotyka aniołów. Jest to zatem powieść o polskiej ~ bylejakości dlatego apokalipsa pisana~ tu jest małą literą.Pokazane jest tu życie z dala od miast. W centralnym miejscu Edenu rosło drzewo życia i drzewo wiadomości dobrego i złego. Osta-: tecznie więc wielki pożar biblioteki. schodzą także z pola . W jego pracach wspiera go żona. sałatki). Arkadia . jesienią rwie purpurowe i wonne kiście winogron i słucha śpiewu ptaków. przynależności. Dba też o to.~ i całego klasztoru można traktować jako ~. jak i sposobem korzystania z uciech życia.A.

Jest to miejsce swojskie gdzie koguty rano pieją w opłotkach. "Sztuczne raje").modlitwa o śmierć. pokazał Golding przez stopniowe. ce. Należy cieszyć się dniem. poblażliwe i zabawne wybrzeże.I. Gałczyński "Prośba o wyspy szczęśliwe"-Rzeczywistość wymarzona. dziewczęta zrywają owoce (wiśnie) w sadach. nadzieja i miłość. tzn. "Manifest szalony". bo na straży tej oazy spokoju stoi Benedykt dobry gospodarz. więc nie trzeba zabijać. W. która jest jedynym aktem sqsiedzkiej nieżyczliwości. mogącym zapewnić szczęście w postaci niebytu. daleko pozostają wszelkie zagrożenia. Stwarza to wrażenie baśniowości tego świata. a więc nie naznaczeni złem. zdrowy. Utwór może być skrótem rozwoju ludzkości: od Arkadii do cywilizacji XX wieku. Każdy jego element ma swój cel i swoje przeznaczenie. a drzewa w porywie natchnienia szaleją wiosenną woniq). Na stole znajdują się zawsze różne gatunki serów. erotyzm. np. tam był Raj. szlachetny. zapach rwanego bzu). ptaki i dobre duszki. zwraca uwagę harmonia elementów tego świata: mężczyźni orzą ziemię. Wojciunio). który łata wszystkie dziury w płocie i dba o to.Kutno. ale swojskie. Rytm życia jest leniwy: czas upływa od posiłku do spaceru i od rozmowy do następnego posiłku. gdzie Nirwana jest bóstwem.Park . przejażdżka tramwajem. Anzelm pokazuje Justynie swój prawie rajski ogród.pełne morze symbolizuje tu marzenie o absolutnej wolności. Por. a Adam rów-I nież pokazany został bardzo po ludzku. W sposobie opisu przyrody przeważają barwy (np. Na-. a zatem pomimo wielu nieporozumień (np. Panuje tu serdeczność. Rządzą tym światem trzy cnoty ewangeliczne: wiara. Tu jakby zatrzymał się czas. Rzeczywistość rajska parku polega też na tym. człowiek niezwykle pracowity. więc nie skażone jej skutkami. Wszystko to było zwyczajne. w: Nirwanę. podobnie S. starzy siedzą na ławeczkach i gwarzą.Posiadłość prezesowej Zasławskiej (Zasławek) jest oazą swojskości. Remarque "Cienie w raju" patrz: pieniądze. Por. zastępującym ciepłe promienie słońca. przyjdź" : utwór . Leśmian "Krajobraz utracony" Utraconemu rajowi ludzkości został tu przeciwstawiony raj jednostkowy . życzliwości i pogody. piękne i pociągające. Auden "Wyspa rozkoszy" Świat wyśniony (błękit nieba. w której każdy będzie szczęśliwy. Elfy dbają o ubarwianie życia przez bale i zabawy. Tu.dzieciństwo. to taka.są dziećmi. radości. która jest skażona weekendami zbyt pospiesznymi. która się drapieżnie do tej oazy wdziera (w postaci przybysza z notatnikiem. .robotnicy.. stąd żal jest wycho-~' dzić dlatego Piotruś Pan nie chce wra ' cać do rzeczywistości. Jest to miejsce oddalone od wszelkiej cywilizacji. Twain "Pamiętniki Adama i Ewy" Utwór kończy stwierdzenie Adama po śmierci Ewy: gdziekolwiek byla ona. w którym żyje Piotruś Pan. w którym panuje harmonia i spokój. całkowite zerwanie z rzeczywistością. ale mieszkańcy czują się bezpieczni i pewni. E. "Do krytyków" .najlepsze i najszczęśliwsze życie wiedzie się bez problematów i żadnego ale. Szczęście zapewnia mu praca na roli. Świat przedstawiony w wierszu to śpiew ptaków. nawet prowincjonalne. wet służbę traktuje się jak rodzinę (Ma-. spacerów i rozmów na łonie natury. ale konsekwentne narastanie zła. proste codzienne zdarzenia (np. upojenie narkotyczne i alkoholowe. sąsiedzi są życzliwi. B. a wszelkie niebezpieczeństwa oddala ojciec. Barrie "Piotruś Pan" . powiew pachnących pól i dopełniające obrazu Arkadii stada owiec). J. Rimbaud "Statek pijany" . Mieszkają tu elfy. w której największą radość sprawia jazda tramwajem (zagarniam zachwytem ramienia. widok pięknych kobiet. Miłosz "Świat (Poema naiwne)" . miłość i czułość. odporny. co prawda. zapach kwiatów. pełni dobrych chęci. konfitury. i miłe sercu. zrzędliwą. śmiechu i miłości oraz wina można oszaleć z radości. M. Żeromski "Przedwiośnie" Podobnie jak Soplicowo i Korczyn w pełni arkadyjsko pokazana została Nawłoć. Taką wyspę szczęśliwą zakochani mogą sobie stworzyć wszędzie. znane (dostępna niegdyś tajemnica). Czy jest możliwy raj na ziemi. którajest wyspą. K. nie dającą mu odpocząć. gdzie jest obfitość wszelkich drzew. Adam wyrzucił Ewę z szałasu podczas deszczu). kobiety pracują w polu lub przydomowym ogródku warzywnym. Nie bez powodu Wokulski tu będzie się czuł naprawdę szczęśliwy. On sam przez bliski związek z naturą pokazany jest jako czlowiek silny. 6 S. Golding "Władca much" Wyspa. jednak mimo wszystko Raj może być tam. fakt istnienia. Miłosz tworzy wizję arkadyjskiego świata. z której korzystają wszyscy domownicy i goście Korczyna. nad doliną unoszą się bajecznie kolorowe motyle. Przerwa-Tetmajer "Hymn do Nirwany".M. sylabizuję a. chłodziarki.zachwyt nad codziennością. Życie jest barwne. gra kolorów oraz kojąca muzyka. gdzie jest cieplo.: z daleka od cywilizacji i tylko oni dwoje. praca. by od podstaw zbudować nową rzeczywistość. Budowa cukrowni wydaje się groźna dla tego raju na ziemi.: ucieczka. dużo by sig spalo. W Nawłoci panuje atmosfera serdeczności. zachęcającymi do przejażdżek. śmiać się i młodnieć z każdą chwilą. Choć powieść miała być apoteozą pracy. be. Inwokacja. aby żyć. E. gdzie ludzie się ~ kochają. Orzeszkowa "Nad Niemnem" 1) Na Soplicowie wzorowany jest dworek w Korczynie. "I znów jest tak ni w pięć ni w dziewięć" . np. występuje mnóstwo metafor. gonitwą za pieniędzmi. spokoju i szczęścia. smak winogron. nie jest już tak radośnie. Łobodowski "Pani Salomea" Świat. Nie są zbyt bogaci. B. gdzie panuje wieczna szczęśliwość. tu jednak nie jest ona dla człowieka uciążliwością. matecznik. A. Mieszkańcy żyją z daleka od zgiełku miast i wielkiej historii. miód. Dla Skamandrytów w pierwszych latach po odzyskaniu niepodległości ra jem było po prostu życie. ~ tzn. troskliwą opieką.: małostkową. W.. sluchalabyś wichru w kominie do rana). własnoręcznie zasadzonych i pieczołowicie pielęgnowanych.gdzie z powodu połączenia młodości. a u boku -ukochana kobieta (nic byś nie odrzekla moja kochana. śmierć. Tuwim "Wiosna" . ciasno ale milo. Sieradz lub Rawajest tu synonimem miejsca arkadyjskiego. Baudelaire'a z 1860 r. pustego baru). Panuje tu ład i porządek. aby wszyscy wszystko mieli. Prus "Lalka" . światłem elektrycznym. słychać muzykę kameralną) miesza się z rzeczywistością. Taki jest obraz~ życia ziemiaństwa. Przybysze także zachowują się jak pierwsi ludzie . na której wylądowali chłopcy. Były one ucieczką od okrutnej rzeczywistości i bólu istnienia. by nie sprzeciwiać się prawom boskim. Wierzyński "Filozofia" utwór rozpoczyna się od słów: dziś drugi raz się urodzilem. gdzie świat się zamienil w kolosalną szopę i wszystko chodzi do góry nogami. kojarzone z pięknem przyrody (szum lip. W okresie modernizmu powstała moda na tzw. rośnie tu bujna roślinność. jest prawie rajem. to jak dla panienki na spacer pójść. uczciwy. Zasławek otoczony jest bujnymi lasami. np. że każde zbłąkane dziecko zostanie tu otoczone'. pt.M. z wadami. kawa ze śmietanką. tzn. spacer ulicą. przypomina Raj: klimat jest łagodny. ale jest ich obfitość i są niezwykle smakowite (zdrobnienia!). Wystarczy przyjrzeć się posiłkom: potrawy nie są specjalnie wyszukane. 2) Arkadyjsko (czasem baśniowo) pokazany został zaścianek bohatyrowicki. ogródek Zosi). zwolniony rytm życia. Korab-Brzozowski "O. Ewa' często okazywała się kobietą po prostu. Cz. Janek mówi: dla mnie mórg zaorać. która tu została przedstawionajako piękna i długo oczekiwana kobieta. Por. które nie wchodzą sobie w drogę. "sztuczne raje" (nazwa pochodzi od tytułu zbioru esejów Ch. personifikacji i wyrazów dźwiękonaśladowczych. który objaśnia świat i z grzqdki calą widzi okolicę. K. ciejunio. ale za to szczęśliwi. bułki. często by się pilo. Mallarme "Wiatr morski". niczym nie skrępowaną twórczość. jest różnorodność i dostatek owoców. piękna.By uciec od otaczającej grozy wojny. S. w którym żyje matka Słowackiego. kobiecą. obfitującymi w grzyby i jagody.H. przypomina . "Rzuciłbym to wszystko" . J.

patrz mitologia .) Z pasją uprawiata żyzną Ziemię. potrafił też wykonywać prawdziwe dzieła sztuki. którą Eneasz otrzymuje od swojej matki. Panie. jest dziełem Wulkana. 2) Apollo. Są szczęśliwi (pozornie). że dzikie zwierzęta kładły mu się u stóp. I. wszędzie poja wiają się razem. że nic nie jest w stanie zburzyć tej harmonii. Norwid "Fortepian Szopena" 1) Wspomnienie dni przedostatnich Chopina budzi refleksje na temat jego sztuki. oglądają te same filmy. Ch. która rozsądnie radzi po cichu cieszyć się swoim małym szczęściem. a etnografowie mają materiał do prac. 2) Podczas spotkania z aktorami Hamlet wygłasza monolog. człowiek obdarzony talentem wyróżniającym go spośród 7 innych. choć wynalazca i rzemieślnik. Pojawia się tu refleksja nad tak rozumianą istotą zadowolenia i radości: oddalenie od cywilizacji (daleko do Aten). a atrament uczonego ma tę samą wartość. ponieważ świat.in. cisza. Niezwykle plastyczne sceny przedstawione na tarczy ukazują historię Rzymu aż do czasów Oktawiana Augusta i dowodzą ar tystycznych talentów boga. bliskie. towarzyszy poecie Ludomirowi w wędrówce. Uprawiata swój ogród na przekór spalonej ziemi i wojnie. Jan piękniejsze twarze. 2) Fidiaszjest uosobieniem sztuki doskonałego-wypełnienia w rzeźbie. Nader rzadko był też artysta przedmiotem sztuki.W pewnym sensie artystą jest król Dawid. Krasicki "Malarze"-Piotr. * "Chciałbym iść do raju ze względu na klimat. Cłaudel) * Lepsza władza w piekle niż służba w raju. Szekspir "Hamlet" .Nawiązanie do encyklopedycznego hasła: kraina na Peloponezie. 7) Dedal. Biblia (ST) . Wszystko zakończone wręcz ikaryjskim lotem i oczywi ście upadkiem. tam. spokój.1) Aktorzy. E.J. I w tym świecie ona: trochę staroświecka. zamyślona. osły . miejsce szczęśliwości. Kiedy zaś udał się do Podziemia po swoją żonę. sam także miał liczne talenty: m. choćjest doskonałym malarzem. 3) Obraz zrzuconego na bruk fortepianu Szopena wyraża charakterystyczną dla Norwida myśl. mimo braku wody. bezpieczne. przymiera głodem. aby się do raju dostać. Sarmaci. oswojone. C. (przysłowie arabskie) * Raj na ziemi jest w księgach mądrości. którzy zjeżdżają do Elsynoru. Tu Hana uprawia kilka grządek. że jednostka wybitna nie znajduje zrozumienia u współczesnych. złotą parę. który stworzył. Mickiewicz) * "Ty dla mnie ziemię piekłem zrobiłeś i rajem. światem Indian: wspominam Arizony rezerwat' śzczęśliwy.) . uważany był powszechnie za artystę.. W tle słychać ciche pieśni ukraińskie. A. (P. Obaj przyjaciele trafiają do majątku pana Jowialskiego. którą na prośbę Tetydy zrobił dla Achillesa. jak chociażby tarcza. w szeleszczącej sukni dopełnia tego niedzisiejszego.Vlitologia . Nakładają się na siebie obrazy rzeczywistości. dziewczyna dała się ponieść pysze i zaczęła przechwalać się swoim talentem. kiedy widzowie (tur yści) chwytają na pamiątkę kolorowe pióra. które odeszły: Arkadia. która była doskonałymwypełnieniem. Bernard) * "Jedz mniej! Bramy raju są wąskie" (A. Homer "Iliada" .. zakochani (tylko dla oczu obserwatorów). 3) Atena obdarzona była niezwykłym talentem tkackim.. lecz pięknego krajobrazu. Wyzwała wreszcie na pojedynek boginię. Jej dzieła były tak piękne. ale piekło musi być o wiele przyjemniejsze ze względu na towarzystwo". Bryll "Arkadia" .Bóg pieśni XXV to Deus artifex (Bóg . ajego dzieła za prawdziwe dzieła sztuki.Sztuka była tworzona ad maiorem Dei gloriam (dla większej chwały Boga). (przysłowie hinduskie) * Jednemu samotnemu nawet w raju nie jest dobrze.. Ubierają się identycznie.. dziełach sztuki i w sercu kobiety. jego muzyka wzruszyła nawet mściwe Erynie (patrz też: artysta słowa). młoda mieszkanka Lydii. oprócz tego. Pokonany. (A.Hefajstos. Wydaje się.Twórca lub odtwórca dzieła sztuki. iż powszechnie sądzono. J. a drzewa wyrywały korzenie.K. Prawie odgadują swe myśli w lot. który dobrze używał pióra. (T.jak i dla tego. jest doskonale piękny i służy człowiekowi. Andrzejewski "Bramy raju" pątrz: krucjata. Największym jego osiągnięciem był labirynt zbudowany na Krecie na życzenie króla Minosa.1) Hefajstos. w pobliżu rosną także drzewa owocowe (śliwy). etycznych i narodowych. zgodnie ijednomyślnie. Bryll "Wypis z encyklopedii Arkadia" . Dlaczegoż łos tak różny mieli ci malarze? Piotr malował podobne. Wergiliusz "Eneida" . Kazan pokazał złudność takich rajów w rzeczywistości zdominowanej przez układy. (przysłowie angielskie) * Raj przeznaczony jest zarówno dla tego. zaś srebro dzwoni w gardziolkach wołyńskim stowikom. ponieważ dokonywała idealnej syntezy wartości estetycznych.artysta).rzeczywistość arkadyjską: wszystko tujest znane. krucha. 6) Orfeusz tak pięknie grał na lirze i śpiewał. E. wyzwał na pojedynek samego Apollina.na cytrze). (przysłowie włoskie) * "Ach. malarz. poniósł z rąk boga okrutną karę został żywcem obdarty ze skóry. Kazan "Układ"-Arkadyjsko przedstawiona ta faza życia Eddiego i Ellen. będąc opiekunem artystów i sztuki.Tarcza. że wprowadzają tam zamiast siebie innego". co krew męczennika. co to nie szczędząc wysiłków. a osoba artysty całkowicie nie znana. pięknie grał na lirze (lub jak chcą inni mitografowie . a po deszczu cały ogród świeżością odurza. za co spotkała ją surowa kara (patrz: praca). Przedstawił na niej sceny z życia Greków. Boccaccio) * "Kobieta stanowi niebezpieczeństwo dla każdego raju". swcim talentem i magią sztuki scenicznej pomagają Hamletowi potwierdzić podejrzenia na temat Klaudiusza. II (Czego chcesz od nas. o moja miła! Tam był mi raj. Zwykle stosuje się do artysty nieco inne normy moralne. sarmackie twarze Indian. Eurydykę. a jednak jest bogaty. E. tu nawet aniołowie chętnie goszczą. Średniowiecze . konie. Złota para to także układ. zwłaszcza jeśli ma to służyć sztuce. 5) Marsjasz. krajobrazu dopełniają kołyszące się wyniosłe topole. Ondaatje "Angielski pacjent" Wśród ogromu zniszczeń wojennych Villa San Girolamo stanowi oazę spokoju i bezpieczeństwa. wyostrzone spojrzenie na świat i ludzi. który śpiewem i tańcem wysławia Boga. Kultura i potoczne wyobrażenia przypisują artyście nadwrażliwość. który poległ na polu bitwy.). (G. Mickiewicz) Artysta Artysta . Jej dzieła zachwycały plastycznością przedstawionych scen. W wierszu Brylla obok Arkadii występuje Sparta. pachną azaliowe gaje. by iść za nim. Kochanowski "Pieśń XXV" ks. A to jest tylko ziemia". J. Wenus. która ma przynieść natchnienie do tworzenia nowych dzieł. 4) Arachne. że jest uczennicą samej Ateny. Cronin) * "Siła jest takich ludzi. M. który niezwykle pięknie grał na aulosie. Pókiś ty ze mną była!" (A. . Niestety. gdy tworzą oni tzw. z których warzywa wystarczą dla niej i rannego Anglika. nie spostrzegają. W. że w swcjej kuźni wykuwał pioruny dla Zeusa. Wiele przyjemności sprawia jej praca w ogródku. dzieła w znakomitej większości pozostawały anonimowe.Mit Arkadii złączony tu został z mitem Sarmacji oraz ze. przekształcając ją w warzywniak (. w którym wykłada poglądy samego Szekspira na temat sztuki scenicznej. Ta budowla stała się dla starożytnych symbolem dzieła doskonałego.chciałoby się rzec: nuda. Siuksowie. Baudelaire "Śmierć . Jan nie grzeszy talentem. czytają te same książki.. którają uspokaja i daje zapomnienie: Hanie zdziczałe ogrody wydawały się przedtużeniem patacowych komnat (. zezwalając mu na większą swobodę obyczajową i przekraczanie pewnych granic etycznych. była doskonałą tkaczką i hafciarką. Fredro "Pan Jowialski" Wiktor.

bo piwo mu milsze oraz jego Kunegunda. upodabnia się niejako do modernistycznych artystów.Artysta został podporządkowany ideologii. 2) Rzeźbiarze. 2) Wernisaż Ortiza staje się . póki na scenie odgrywa wielkie uczucia. ale oczywiście najwaźniejszym z nich jest Chopin.. daemon. uniemożliwia jej zagranie koncertu Brahmsa.zostanie przez Dońana zabity. Jak wampir. niszczy swoje szczęście osobiste i gubi indywidualność twórczą. Mann "Doktor Faustus" Histońa kompozytora.artystów" 1) Artyści dzwoneczkami dzwonią. Hendńk Hófgen.Poznany w czasie podróży poślubnej w Wenecji malarz zaprzyjaźniony z Bukackim staje się również bliskim przyjacielem Połanieckich i towarzyszy im we wszystkich ważnych chwilach ich życia. która potokiem słów pokrywa zupełną pustkę wewnętrzną. M. który nie zdaje sobie sprawy. Pojawiają się jako atrakcje jednego sezonu i znikają w mrokach zapomnienia. B. wreszcie nieporozumienia dotyczące Maurycego i Solange. ku której ludzkość prowadzą przywódcy partii komunistycznych. wykorzystał młodość dziewczyny i stał się mimowolnym sprawcą jej śmierci. J. Dopiero przed śmiercią zrozumie. Jest też bardzo wrażliwa na piękno otaczającego świa ta. nie kiełznany Żadnym prawem. ona najgustowniej się ubiera. młodopolska poza i skłonność do logorei. Ich bohaterem powinien być robotnik przodownik pracy. wzajemna fascynacja obu mężczyzn. czy Molinań będzie przyjmowany. Deus et omnia. bo malowany z miłością. że śmierć kwiatom ich mózgu kaŻe się rozwinąć w końcu. mają nadzieję.ski "Wesele" . T. M. Przyznając sobie prawo do swobodnej ekspresji własnych pragnień. S. daje się uwieść faszys towskim władzom i niepostrzeżenie dla samego siebie staje się artystą nadwor nym. Proust "W poszukiwaniu straconego czasu" . doprowadzą do tego. najczęściej okazują się wcześniej czy później czcicielami Saturna.Występ zjawiskowej tancerki nie budzi zachwytu prymitywnego kołtuna. Na pytanie pani Wąsowskiej. Właśnie komponuje. Reymont "Chłopi" . portret pięknego młodzieńca pozwoli Grayowi oddać się bez reszty złu. zatem artyście przypada rola jakby popularyzatora. okazuje się. Wilde "Teleny"-Telenyjest genialnym pianistą. K. Zmuszany do wielu kompromisów. Jako artystka. co w rzeczywistości nie pozwalało jej na wydobycie całego piękna muzyki. malarka.) gdzie dolatują tyłko samotne. choć jego niestosowne zachowanie wywołuje pewną ambiwalencję uczuć Łęckiej.W bronowickiej chacie zgromadzili się na weselu artyści różnych dziedzin. zatraca wreszcie świadomość dobra i zła. jest Panem panów. socjalistycznej rzeczywistości i apologii przyjaźni ze Związkiem Radzieckim. Jego związek z George Sand wyraźnie przechodzi kryzys. Książę odpowiada: Owszem. (. a po chwili dodaje: W przedpokoju. Jest kapłanem najwyższej religii sztuki. najlepiej dobierając kolory stroju. stanowi dla niego prawdziwie twórczą inspirację artystyczną. Ale łączy ich tylko powierzchowna fascynacja wsią i ludem. Andrzejewski "Idzie skaczac po górach" .Jagna jest wyraźnie obdarzona artystycznymi talentami: jej pisanki są najpiękniejsze. H. Marzy o ponownym wyjeździe za granicę. co doprowadzi go do tragicznego końca.1) Stary staruch. nim uda im się osiągnąć prawdziwą doskonałość w sztuce. Przerwa-Tetmajer "Evviva 1'arte" . jego dzieła miały przede wszystkim słuźyć propagandzie nowej. bo będzie się zmieniał i przyjmował na siebie ślady niecnych i zbrodniczych postępków Graya (patrz: zło). K. Sienkiewicz "Rodzina Polanieckich" . wznosz4c sig na szczyty ducha. O. Kiedy poznaje prawdziwą miłość i próbuje swoje doświadczenia odtworzyć podczas spektaklu teatralnego. zapamiętanie w miłości. genialny cap Antonio Ortiz po latach milczenia powraca na scenę artystyczną cyklem obrazów przedstawiających piękną i młodą Fran~ois. W. mogła zrozumieć jego rozterki. ale tylko obecność kochanka. Przybyszewski "Confiteor" Artysta to ipse philosophus. Przed nią Tonio po swojej podróży na Północ ujawni w liście swe rozdarcie pomiędzy światem sztuki i światem mieszczaństwa. była dla Tonia przyjaciółkc~. J. że monotonny polski pejzaż nie dostarcza mu natchnienia. Mann "Mefisto" -Znakomity aktor. że Wokulski wysłał go do teatru tylko po to by wręczając aktorowi album. 2) Sybila Vane jest doskonałą aktorką. ponad światem. dumne orły. Są oni tytułowym próchnem. bierność. nie ograniczony żadną sitą ludzlccF. Nadwrażliwi. Źle ustawiona kiść. choć jego praca rządzi się własnymi prawami i na inne sposoby przedstawia rzeczywistość. W jego piersi płonct ognie przez Boga samego włożone. dzieci pani Sand. Prus "Lalka" -1) Występy Rossiego budzą zachwyt Rzeckiego. W. sprawia. chłop zakładający spółdzielnię albo wredny sabotażysta pozostający na żołdzie im peńalistów amerykańskich. a gra stała się kabotyńska.Sztuka jest wartością najwyższą.W świecie wykreowanym przez Prousta artyści są bywalcami salonów arystokracji i bogatego mieszczaństwa. w finezyjnych projektach zużywajq duszg nim wielkie Dzieło ciałem im sig stanie. a artysta. że zirytowany Chopin opuści Nohant. Ch. w której żyje. Jest jednocześnie uogólnionym obrazem sytuacji artysty w XX wieku i próbą rozrachunku z epoką faszyzmu. Wilde "Portret Doriana Graya" 1) Bazyli Hallward staje się pośrednio przyczyną tego wszystkiego.. któremu dzielni robotnicy uniemożliwiają prowadzenie kreciej roboty w fabryce. jak nazywano homoseksualistów. której mówił wszystko. co zrobi Dońan. zawsze będzie stał ponad światem filistrów. Bazyli zapłaci za to najwyższą cenę . więc jest rozdrażniony i potrzebuje spokoju.Artyści należący do międzynarodowej 8 cyganeńi artystycznej w jakiejś europejskiej metropolii trawią życie w kabaretach i na jałowych dyskusjach o sztuce. A. Iwaszkiewicz "Lato w Nohant" W wiejskim domu George Sand przebywają na kanikule liczni artyści. Mann "Tonio Krtiger" Lizaweta Iwanowna. co daremnie śniq o swym Idolu. służy ukazaniu dziejów Niemiec od schyłku średniowiecza aż do końca drugiej wojny światowej. Socrealizm . S. są literackim przetworzeniem histońi życia Karola Szymanowskiego. Wyspiań. choć przymiera głodem. T. O. Nie tworzy jednak niczego twierdzi. E. Nieustanne kłótnie kochanków. Adńana Leverkuhna. A przede wszystkim to jego idealny. To on pozna go z lordem Henrykiem. P. bo tylko bogactwo i różnorodność krajobrazu południowej Europy dostarczy mu bodźców do tworzenia i pozwoli rozwinąć skrzydła malarskiego talentu. Stoi ponad życiem. że Teleny zaniedbuje sztukę. Górski "Młoda Polska" Artysta służy swojej ojczyźnie i swojemu narodowi. 2) Skrzypek Molinari wzbudza nie tylko artystyczny zachwyt panny Izabeli. Szyller staje się również wyrazicielem estetyczno-filozoficznych poglądów autora. Niestety. lekceważący stosunek pisarki do kompozytora. Baudelaire "Na występ Aminy Boschetti" . Artyści powinni też ukazywać wizje świetlanej przyszłości.S. sprawił przyjemność pannie Łęckiej. przeczuleni. ale próchno staje się czasem mierzwą pod rozwój nowej sztuki. więc odrzuca dobra materialne i patrzy na tłum z głową podniesioną. J. Des Gńeux. Berent "Próchno" . Iwaszkiewicz "Sława i chwała" Losy znakomitego kompozytora. jak twierdzi. tworząc prawdziwie wielkie dzieła sztuki. Kuncewiczowa "Cudzoziemka" Róża Żabczyńska nie może się zrealizować jako artystka. także tej fizycznej. że jej talent znikł. zaprzepaszczając swoje talenty i szczęście osobiste. Chmielowski "Artyści i artyzm" W miarę potgpu cywiłizacji sztuka posił kuje sig i musi posiłkować sig dorobka mi nauki.Orzeszkowa "Nad Niemnem" Zygmunt Korczyński uważa siebie za niezwykle utalentowanego artystę. Edgara Szyllera. tak jak oni wchodząc w kon flikt ze społecznością.

Jego utwory odznaczają się nie tylko wartościami estetycznymi. Stone) * "Rysować. Trzeba być także 9 poetą.1) Zazdrosny o talent i geniusz Mozarta. ale też nieludzko pracowity i wytrwały. (O. (O. Ijon Tichy dowiaduje się. Nietzsche) Artysta słowa Artysta słowa . Wszyscy ukazani w powieści artyści w ten czy inny sposób uzależnieni są od ludzi. Poezja nie daje żadnych korzyści materialnych. król-mędrzec. Kochanowski "Na swoje księgi" patrz: autotematyzm. Wilde) * "Cnota i występek są dla artysty tworzywem sztuki". Stone "Udręka i ekstaza" . J. Horacy "Quid dedicatum poscit Apollinem (Carm. by pouczyć także innych i przyczynić się do ich odnowy moralnej.sensacją i gromadzi cały artystyczny światek Paryża.Artysta. Herbert "Apołlo i Marsjasz" Marsjasz jest artystą totalnym.Kto nie zrywat róż Pierii.2) . czyniąc z niego poetę. Horacy i Owidiusz. Powszechnym zjawiskiem jest nadawanie wątkowi artysty słowa charakteru autotematycznego. rzadko wspomina o sobie jako o poecie. iakcf Wilon napisat na prośbę swej matki. jest autorem "Pieśni nad pieśniami". Wilde) * "Artysta może wyrażać wszystko". że śpiewem i tańcem wysławiał Boga. Powieść pokazuje renesansowego artystę. J. I. gdy tchnął oddech w Adama". J. komponuje przy stole bilardowym). Z. Sympatia etyczna jest u artysty niewybaczalnym zmanierowaniem".. a potem jej przebieg tworzą obraz typowego środowiska artystycznego połowy lat sześćdziesiątych. (O. J. ckiego nagość postaci na jego freskach w Kaplicy Sykstyńskiej zostanie zamalowana. Stryjkowski "Tommaso del Cavaliere"-Miłość i sztuka w źyciu Michafa Anioła przenikają się wzajemnie i nie dadzą się rozdzielić. zwiedzając kolejno Piekło. Dantyszek "Poeta poleca Zygmuntowi «pieśń weselna na ślub Zygmunta z Barbar~.3O) patrz: autotematyzm. Stone) * "Artysta ginie z chwilą. Przychodzi mu także umierać ze świadomością klęski . 2) Przewodnikiem Dantego w Piekle i Czyśćcu jest Wergiliusz. (O. który jest nie tylko niezwykle utalentowany.1) Tradycja opierająca się na opowieściach. poeta. że ten kilkunastoletni wyrostek. na których nikt nie pluje". Horacy "List do Pizonów" patrz: list.jako kabotyn i prostak. że genialny artysta nie jest w stanie dokoń czyć żadnego ze swych dzieł. nie był poetą. stając się niejednokrotnie wyrazicielem poglądów samego autora. rzeźbiarzem czy architektem. by zdyskredytować młodego kompozytora w oczach publiczności i cesarza. gdy go okradają". Kochanowski "Ku Muzom" patrz: autotematyzm. Kraus) * "Artyści na najwyższym szczeblu nadają barwę i wyraz epoce. będzie wielkim artystą. Andrzejewski "Miazga" Świat artystyczny i świat władzy wysokich dostojników partyjnych wzajemn ie się przenikają. ale mimo to poeta pozostanie . Artysta słowa jest częstym bohaterem literackim. poeta. przypisuje królowi Dawidowi autorstwo Księgi Psalmów. Horacy "Non usitata" (Carm.) patrz: autotematyzm. XX. są też dusze poetów. jeśli się chce osiągnąć pełnię ekspresji". zgodnie z tradycją. Villon "Wielki Testament" Sporządzając swój testament. umrze i zostanie zapomniany. Problemy natury artystycznej mieszają się z problemami politycznymi. Kochanowski "Do fraszek" (Fraszki nieprzeptacone.»" patrz: autotematyzm. P. próżność ich obowiązkiem".Od początku wiadomo. (Platon) * "Biada artystom. Shafer "Amadeusz" . Bertolda. co czyni z niego poetę. w której iyją". że wszyscy wielcy ludzie w histońi świata byli przybyszami z przyszłości. Wilde) * "Żaden artysta nie posiada sympatii etycznych. Kochanowski "Muza" . ponieważ jego obdarte przez Apollina ze skóry ciało staje się niezwykłym dziełem sztuki powiedzmy konkretnej. którzy bez niej byliby nieszczęśliwi. Niespełnione uczucie do pięknego rzymskiego patrycjusza Tommaso del Cavaliere sprawia.na łoźu śmierci dowiaduje się. Lope de Vega) * "Anysta jest twórcą piękna". Jego dzieło ulegnie zniszczeniu. (K. J. Achard) * "Hołdem dla artysty jest.patrz: autotematyzm. S.. Janicki "Elegia o sobie samym do potomności" . decyduje się z narażeniem życia na przeprowadzenie sekcji zwłok. Mitologia . Prócz nauki. aby się to prędko zmieniło na lepsze. a w końcu dla pieniędzy". Jednak wśród wielu mniej lub bardziej ironicznych legatów są także legaty w postaci . którzy mają władzę. (I. Patrz: autotematyzm. że na mocy uchwały Soboru Tryden -.cej poezji" . Zgadza się na wszystko. J. 2) Mozart ukazany został z jednej strony jako genialny kompozytor (np. spełnia więc wzorzec artysty. jaką ma z tej wędrówki wynieść dla siebie. (I. by zwrócili mu ukochaną żonę. ale również prezentują wysokie walory etyczne. Dotyczy to także artystów. dla którego tworzywem dzieła sztuki jest słowo. by ubłagać łaski Najświętszej Panny. M. a z drugiej . czasem zesłańcami. J. Szymanowski) * "Żeby być prawdziwym artystą. I. jego obowiązkiem jest jej opisanie.Orfeusz. który swoim śpiewem obłaskawiał dzikie zwierzęta i zdołał przekonać władców Podziemia. (K. Nie interesuje go nic poza pracą. czasem dobrowolnymi.1) Poeta Dante odbywa podróż w zaświatach. Lem "Dzienniki gwiazdowe" Podczas swojej dwudziestej podróży. Cybis) * "Skromność jest prawem artystbw. uważany był za pierwszego poetę w historii ludzkości. F. 3) Wśród dusz. Safona "Pogarda dla nie znaj~. III. W rezultacie przyczynia się do jego śmierci. Wilde) * "Niezgodność krytyków między sobą dowodzi zgodności artysty z sobą". które Dante spotyka w zaświatach. Czyściec i Raj. bo ludzie w pogoni za majątkiem i innymi dobrami materialnymi nie mają ani czasu.patrz: nieśmiertelność. (C. Braque) * "Sto lat już trwa całkowite nieporozumienie między artystą i społeczeństwem i nie widać. Salień czyni wszystko. który łączy talent z doskonałym warsztatem. w której wyniku poznaje budowę człowieka. Chcąc w swoich pracach przekazywać prawdę o człowieku. W przedpieklu przebywają na przykład Homer. jak chociaźby Boscha czy Van Eycka. co sporne i straszne". Wilde) * "Kariera artysty podobna jest karierze kurtyzany: najpierw dla własnej przyjemności. Michał Anioł szybko przerasta swoich kolejnych mistrzów: Ghirlan daja. podróżJwędrówka. któremu tradycja średniowiecza przypisywała proroctwo przyjścia na świat Chrystusa (w IV eklodze zapowiadał nadejście panowania słonecznego bóstwa). * "Człowiek zupełnie nie tknięty szałem nie wejdzie do świątyni muz". Między innymi swojej matce ofiarowuje poważną i przepełnioną żarliwą wiarą balladę.patrz: autotematyzm. Horacy "Exegi monumentum aere perennius" (Carm. Biblia (ST) . żadnego serca nie wzruszy. (M. K. 2) Salomon. później dla przyjemności innych. Villon ukazuje siebie przede wszystkim jako cieszącego się urokami życia biedaka. ballad. Eurydykę. (F. o którym Bertoldo mówi: Sztuka jest tylko dla tych.Poeta sobie śpiewa a Muzom. prozaik pisarz. Mann) * "Artysta tragiczny nie jest pesymistą. (T. gdy staje się człowiekiem i zaczyna czuć". ani ochoty na czytanie wierszy. Rej "Jan Kochanowski" Kochanowski jest poetą. którą tym razem odbywa w czasie. który tak uparcie walczy z ojcem o pozwolenie terminowania u Ghirlandaja. a także wielcy oratorzy .31) .Cyceron i Seneka. nie wystarczy być malarzem. to stawać się podobnym Bogu. (G. Patrz: syn. (O. Sztuka obraża". Przygotowania gości do uroczystości. (J. Dante Alighieri "Boska Komedia" . Nikt go z tęsknotq nie wspomni.

kochał wielu. Naborowski "Epitafium Janowi Kochanowskiemu. J. a wydawcy i księgarze wydzierają autorom ostatni grosz. jak Egipcjanin w liście z aloesu Obwija zwiędłe umarłego serce. C. indywidualizm. A. A. tak namiętności. W jego życiu brakuje miłości . Słowacki "Grób Agamemnona" patrz: autotematyzm. prawdziwy.K.1) Hrabia Henryk jest poetą fałszywym. że jako ten. źle zawsze i wszędzie. M. przewyższa Stwórcę.ta serce uleczy. Norwid "Fortepian Szopena" . że co mu żywota ujmie czas dzisiejszy. Mickiewicz "Dziady" cz.Dante i Mickiewicz są. wybitnymi jednostkami.. J.wybaczono mu ten bunt. Nie został jednak potępiony .1) W scenie Prologu trzy Osoby toczą dyskurs o roli poezji i poety. Kochanowski "Treny" . jedyną wartością. jak Prometeusz. stąd też tendencja do oszczędności słów (sentencjonalność. powinien naśladować starożytnych mistrzów i kierować się rozumem: Ceńcie rozum nad wszystko. żona hrabiego Henryka .. słuch. wiersz "Pióro" na temat poezji. gdzie Ludmir staje się obiektem wyszukanego żartu.. Na szczęście. C. I zagrałem. dlatego Norwidowskie neologizmy wydobywają ukryte znaczenia słów. jakie na siebie przyjął. będącego tylko mądrością. Naruszewicz "Chudy literat" Biedny poeta chodzi nędznie ubrany i przymiera głodem. Mickiewicz "Dziady" cz. bo poezja jest dla niego celem ostatecznym. wędruje ze swoim przyjacielem. Kolejno zostają uwrażliwione wszystkie zmysły przyszłego artysty słowa: wzrok. czarnoleska rzecz .wiemym sługą Muz. błogosławiony. także nauk tajemnych. Norwid "Moja piosnka (I)" -Źle. będzie to.. Jego poezja przechowa stworzone przez przeszłość wartości.) skały zwieszone (. być także uczonym.:' . Mickiewicz "Sonety krymskie" . ale on pięknością nie jest. N.. bo kochałNaród. Fredro "Pan Jowialski" Ludmir . A kiedy Bóg nie odpowiada.Poeta powinien śpiewać zmartwychwstania słowa.). C. To oddanie się poezji symboli zuje postępująca ślepota .jest czynu testamentem." . w poszukiwaniu natchnienia. 2) Orcio to poeta. a powtórzonych przez Dmochowskiego. Konrad nie zapomniał jednak o swoim litewskim pochodzeniu. W czasie tej podróży trafiają do majątku pana Jowialskiego. poeta. że jako dziecko wychowane w Zakonie. którzy nie zmyślaliby w swoich utworach. które opanowują serce poety.1) Stary wajdelota Halban swoimi pieśniami i opowieściami przypomina Wallenrodowi o obowiązkach. Boileau "Sztuka poetycka" Poeta. są pozbawieni talentu. 2) Patrz: autotematyzm. co się stało.przez niego płynie strumień piękności. Morsztyn "Do swoich ksią. niech z niego jedynie Pism waszych blask i wartość niepodzielnie plynie. które będą służyć przyszłości i nie pozwolą narodowi usnąć. by mógł on rozumieć język morza... od-począć . by wreszcie stwierdzić. Konrad wyzywa Boga na pojedynek serc. stawia się na równi z Nim. którym przyznawał rolę szczególną (por. J. A. wrażliwość. w której biorą udział literaci starszego pokolenia. Krasicki "Antymonachomachia" patrz: autotematyzm. 2) W pewnym sensie poetą jest Kordian. To Halban przyczynił się do tego. 2) Konrad. Co prawda nie tworzy poezji. tak Dawid w liryce. pozostawiają po sobie nieśmiertelne pieśni. potoki rwiące czarne świerki i kwieciste róże razem. III). Mickiewicz "Konrad Wallenrod" . J. Norwid "Promethidion" Epilog utworu rozpoczyna się sentencją: Słowo . ale poezja jest w nim. J. takim może być jedynie poeta chrześcijański (solus christianus verus poeta). przeklętym . Norwid "Klaskaniem mając obrzękłe prawice. zbuntował się przeciwko Bogu. A. który na pustyni dokonuje przeobrażenia zwykłego człowieka w najwyższego z czujących na ziemnym padole (A.nie kocha niczego i nikogo poza sobą.patrz: autotematyzm. Patrz: konflikt pokoleń.żek" . D. coraz więcej dostrzega oczyma duszy.. i jeszcze mi smutniej. należy między bajki w~ożyć..K. Potrzeby "kultural ne" szlachty zaspokaja lektura kalendarzy i herbarzy. że nie zobaczy w proroczej wizji przyszłych losów Pol ski. Norwid był artystą słowa. Ta nić czarna się przędzie. gotów jest posunąć się do ostatecznego bluźnierstwa i nazwać Go carem. a kiedy Wallenrod będzie umierał.w miarę jak traci wzrok zewnętrzny.. Słowacki "Beniowski" . np. Poeta ma być nie romantycznym. Słowacki "Testament mój" patrz: autotematyzm. Jedyną karą. Z.."Ajudah" . który doprowadzi do odkrycia. właśnie wajdelotę zobowiąże. A. np.K. jako poeta obdarzony mocą równą mocy kreacyjnej Boga. Mochnacki "Niektóre uwagi nad poezją romantyczną z powodu rozprawy Jana Śniadeckiego. Mickiewicz "Pan Tadeusz" patrz: autotematyzm. (. I. skrótowość). by stanąć na granicy kreacyjnych możliwości człowieka i Boga.. a Ajschylos (w tekście: Eschyles) w teatrze stanowią przykłady sztuki doskonałego-wypełnienia. tych szczudłach umysłowej niemocy partaczów. ale służącym narodowi śpiewakiem. zdolność do poświęcenia się za naród czynią z niego poetę. kochał wiele. Dla niego poezja nie jest jedynym celem życia. Do głębi przejęty cierpieniami swojego narodu. Norwid "Coś ty Atenom zrobił. To po śmierci nagrodzi z lichwą wiek późniejszy. Sarbiewski "De perfecta poesi" (O poezji doskonałej) Poeta powinien. Poezja wypełnia całe jego życie i nie ma w nim miejsca na nic innego. jenerał-majora Tuza. J.począć coś od nowa. która ma konkretne zada 10 . jaką poniesie.A. niecierpliwy diabeł wypowiada za Konrada to bluźnierstwo.S.Twórczość Kochanowskiego świadczy. A tajemniczy czterdzieści i cztery z widzenia księdza Piotra to być może właśnie Konrad. jakie dają zamki na szczytach Karpatów. Wypowiedź Trzeciej Osoby zawiera nowy program poetycki. Na końcu w miejsce serca Bóg wkłada poecie rozżarzony węgiel i rozkazuje: na obszarach ziem i mórz prZepalaj słowem serca ludzi! A. 3) W salonie warszawskim toczy się między innymi dyskusja o literaturze. posiadać rozległą wiedzę z wszelkich dziedzin. M. mesjanistycznym wieszczem. Puszkin "Prorok" . bo w Polsce nikogo nie interesuje literatura. poecie polskiemu" . Słowacki "Kordian" . rapsodem który wskrzesi rycerskie tradycje i podtrzyma nadzieję na zmartwychwstanie. że nie było i nie ma równego mu poety. I.Jak Chopin w muzyce.Poeta jest tu wybrańcem Boga.K. powinien swoją poezją podtrzymywać w narodzie nadzieję na lepszą przyszłość i przechowywać stworzone przez przeszłość wartości. perły i korale. którzy w swojej twórczości wspierają się na zasadach sformułowanych przez Boileau. Kochanowski "Pieśń XXIV ksi~g wtórnych" (NiezHrykłym i nie leda pió rem opatrzony. który za milijony kocha i cierpi katusze.patrz: szaleństwo. Wielką wagę przywiązywał dojego kształtu. Sokratesie. Jego idealizm. co przyczyni się do jego klęski.patrz: autotematyzm. pasmo nieszczęść i smutków zdominowało życie poety. Konrad-poeta.patrz: autotematyzm. nie wodzem. które przerosły swoje czasy i dlatego nie mogły być zrozumiane przez współczesnych. Traktuje ją jako środek do osiągnięcia sławy.) . C.: malarzem Wiktorem. by głosił w swoich pieśniach prawdę o tym. Teraz stoi na straży jego misji." . by osiągnąć doskonałość w sztuce. że jest zaginionym i teraz cudownie odnalezionym synem Szambelanowej i śp. J. Krasicki "Wstęp do bajek" Opowieści o poetach.Jak fale morskie pozostawiają na brzegu muszle. Jedyną ucieczką wydaje się poezja. gór. Krasiński "Nie-Boska komedia" . III 1) Patrz: autotematyzm.patrz: autotematyzm. A.Poeci. Oczywiście. oprócz innych postaci z historii przywołanych przez Norwida..K. odwołujący się do wiedzy objawionej i współtworzący nowe kierunki poprawy świata. przy perfekcyjnym opanowaniu rzemiosła.K. J. C. mając nadzieję. aniołów.patrz: autotematyzm. 3) Maria. Słowacki "Lambro" .

Berent "Próchno" . S. J. jakie ono wkłada. Nawiązuje tu liczne kontakty towarzyskie i prowadzi intensywne życie erotyczne. J. Scena spotkania z widmem Rycerza pokazuje wewnętrzną pustkę Poety i jego poezji. Baudelaire "Śmierć artystów" patrz: artysta. które sam układa. że ta sytuacja może się wreszcie zmieni. Żeleński-Boy "List otwarty kobiety polskiej" . Rimbaud "Moja bohema" Źródłem twórczości poety jest wolność wewnętrzna i brak jakichkolwiek ograniczeń. który wędruje po świecie.żył i z rzeczy ludzkich nic nie jest mu obce . do żadnego z nich nie należąc i będąc jednocześnie częścią obu. całe zamieszanie. który odrzuca bogoojczyźnianą tradycję literacką.. Ch. poety. powrót. a potem samo zgasło. wszystko zostało przeżyte. 2) Lucek (Lucjan Rydel) i Henio (Henryk Sienkiewicz) są dla strapionej ciotki (hr. Verlaine "Sztuka poetycka" Nade wszystko muzyki!-poeta powinien umuzycznić swoje wiersze. że jest pisarzem. J. Jego poezja ma odsłaniać wieczne tajemnice za pomocą symbolu i nie tyle nazywać przedmioty i stany psychiczne.. Tuwim "Poezja" . Dawny romantyczny młodzieniec stał się starszym panem. P. Mann "Tonio Krbger" Tonio. nie jest żadną przeszkodą w tworzeniu więcej. Talent unie możliwia mu życie w realnym świecie. Tadzia. ale nie kryją one żadnej istotnej treści. Lecz spędzony na ziemię i szczuty co kroku Wiecznie się o swe skr zydta olbrzymie potyka.1) Patrz: artysta. "Zielony Balonik" okazał się edycją luksusowg typowych polskich eunuchów i zebraniem poczciwych sarmackich gburów. że zmiana otoczenia i przerwanie monotonnej egzystencji pozwolą mu odzyskać utracone siły twórcze. Mueller "Henryk Flis" Tytułowy Henryk Flis przyjeżdża do małego galicyjskiego miasteczka. opisywanejako eteryczne istoty bez ciała albo matki-Polkibojowniczki w stylu Mickiewiczowskiej Grażyny czy Maryni Połanieckiej Sienkiewicza. ile je sugerować i przybliżać. wszystkie inne to: mniej lub więcej uczona frazeologia. uchodzi w Rzymie za arbitra elegancji. jednocześnie będąc bez pamięci zakochany w żonie przyjaciela. Górski "Młoda Polska" patrz: artysta. Tym zaś. Chmielowski "Artyści i artyzm" . co do tej pory przemilczał. Przyjmowana przez wszystkich jako Lotta Wertera sama w pewien sposób wierząc. w którym mówi to wszystko. wreszcie prowadzi do tragedii. To.artyści i literaci powinni być obywatelami jak wszyscy inni. Mann "Lotta w Weimarze" .Poeta poznał wszystko. przybywa do Weimaru. ale jednocześnie prowadzi Aschenbacha do śmierci. Chciał. P. aby słowa przystawały do opisywanej przez nie rzeczywistości: Odpowiednie dać rzeczy słowo! ("Ogólniki"). jest nieco ironicznym portretem młodopolskiego poety. przynosi dodatkowe podniety i może być natchnieniem. miłość i śmierć. Ma nadzieję. T. 2) Poeta (którego pierwowzorem był Kazimierz Przerwa-Tetmajer) potrafi wygłaszać pełne górnolotnych słów przemowy. Żeleński-Boy "O bardzo niegrzecznej literaturze polskiej i jej strapionej ciotce" . To wewnętrzne rozdarcie i dojmujące poczucie tragicznego osaczenia przez urbanistyczną cywilizację.Charlotta Buff. postanawia wyjechać do Wenecji. Wyspiański "Wesele" . by spotkać się z Goethem. Henryk Sienkiewicz "Quo vadis" 1) Autor "Uczty Trymalchiona". Flis opuszcza Drohobycz i w pociągu okazuje się. K. Chmielowski "Utylitaryzm w literaturze" . T. I tylko takie słowa mają moc kreacyjną wobec świata (pobudzają do czynu. w ogień lecą. które przeżywa chwile rozkwitu po odkryciu w pobliżu złóż ropy naftowej (Drohobycz). prowadzą go w koń cu do samobójstwa przez przedawkowanie narkotyków. zniechęcenie to dominujące uczucia. za sprawą swojej twórczości unosi się ponad światem. jak jego przyjaciele. Baudelaire "Albatros" Poeta jest podobny księciu na ob~oku.1) Józio. zostaje podpalony Rzym. T. kiedy mówi o Polsce. który przekonany jest o swojej niezwykłości i geniuszu. i zgodnie z tymi celami i z tymi obowiązkami pomysty swoje w utworach sztuki urzeczywistniać. który: organizuje wyobraźnię narodu. znać wszystkie cele.nia wobec narodu). co niesie życie . zbytnio zaufali uczuciu. Patrz też: podróż/wędrówka. przeżywa rozczarowanie wizytą u Goethego. Patrz też: podróż/wędrówka.. Verlaine "Niemoc" Wszystko już było. poszukując tematu do swoich utworów.a jednak śpiewać będzie pochwatę życia. pracy). poeta doświadczył już wszystkiego jest Cesarstwem u schyłku wielkiego konania. że ~była natchnieniem największego poety Niemiec. jego dwóch wielkich miłościach. Podczas podróży na Północ uświadamia sobie pod wpływem wspomnień o Janku Hansenie i Ingebordze Holm. które staje się przyczyną niemocy twórczej. T. które powiodło najprzód do czynów nierozważnych (czyli powstania styczniowego). Nuda. Jednak przed śmiercią pisze do cezara list. Kiedy przyjdzie mu umrzeć. S. A. Rimbaud "Statek pijany" Tytułowy statek pijany jako symbol może być interpretowany bardzo różnie. stać go tylko n a frazesy w rodzaju: Polska to jest wielka rzecz. ajednocześnie najbardziej ceni sobie zaszczyty dworskie i czuje się bardziej urzędnikiem niż artystą. P. T. F. Stanisław Tarnowski) wzorami prawdziwie polskich twórców literatury. która towarzyszy prawdziwej niezależności. 2) Poeta Miiller. śpiewa pieśni. dla którego słowo jest narzędziem oddziaływania na ludzi. że kobiety jęcz4 w lirycznej niewoli. do których społeczeństwo ZdąŻa. 2) Nerona przedstawia Sienkiewiczjako kabotyńskiego pseudoartystę. S. Wyznawany przez niego stoicyzm nakazuje wszelkie emocje łagodzić w dążeniu do wewnętrznej harmonii. Miłość do pięknego polskiego chłopca. Przybyszewski "Confiteor" patrz: artysta. tj. Norwid chciał być właśnie tym artystą narodowym.Polscy twórcy literatury sprawili. Osiągnął tę pozycję dzięki umiejętnie stopniowanym pochlebstwom. i J.patrz: artysta. którego spotyka na Lido. Nie daje mu to jednak szczęścia i poczucia wewnętrznego spokoju. wyznaje nietzscheańską ideę nadczłowieczeństwa i pogardza kobietami. których stał się przyczyną. W. Przerwa-Tetmajer "Evviva 1'arte" . że skazany jest na egzystencję na granicy dwóch światów: sztuki i mieszczaństwa. wybiera życie artysty i zostaje pisarzem. potomek szacownej mieszczańskiej rodziny. de Goncourt "Dziennik" patrz: autotematyzm. co przeżył w Drohobyczu. Otwarcie kabaretu w Krakowie przyniosło nadzieję. Dalej patrz: podróż/wędrówka. Materialna nędza egzystencji. Jest jednym z najbardziej zaufanych dworzan Nerona. By mógł opiewać w grafomańskich wierszach pożar Troi. co ot.jego utwórpowinien mieć tendencją. wśród prymitywnych ludzi. T. Cezar gra w teatrze. pogodny mądrym smutkiem i wprawny w cierpieniu.1) Patrz: artysta. Nawet. Pozostaje tylko garść stabych wierszy.patrz artysta. ludzkie tragedie. marazm. unikając dosłowności. śmierć (bohaterów literackich). Mann "Dzienniki" . obawiając się rozsądku. Mann "Śmierć w Wenecji" Gustaw von Aschenbach. przejąć się obowiąZkami. siostrzeniec strapionej ciotki. Petroniusz. Krupiński "Romantyzm i jego skutki" .Poeta nie 11 . przyjmuje więc postawę pogodzenia ze światem. jakie wywołał. Ch. P. A. rzeczywiście staje się źródłem swoistego natchnienia. Niestety. Jego pobyt w miasteczku wywołuje sporo zamieszania. jego ostatnie słowa będą brzmiały: Jakiż artysta ginie! A. Staff "Przedśpiew" . teraz radczyni Kestner. znajdą się w jego nowej powieści. Pisarz powinien przed rozpoczęciem pracy nad swoim dziełem powziąć jakiś cel społeczny.patrz: autotematyzm. zostawiwszy ludzi w zwątpieniu i bez przewodnika na dalszy żywot. jak na przykład polityk organizuje si~y stanu. który prowadzi nader uregulowany tryb życia. jest artysta narodowy. starzejący się pisarz. Jedną z możliwości jest interpretowanie go jako artysty. L.Poeci romantyczni. A. E. łamie wszelkie konwencje obyczajowe i wyznaje panerotyzm na modłę Przybyszewskiego.

będąc ultimus inter pares . widok ruin i płacz Antygony. że Balzac mógł pracować jedynie wtedy. Iwaszkiewicz "Maskarada" Aleksander Puszkin. dawcy daru Słowa. Z. natchnienia i pisze poemat pod złowróżbnym tytułem "Wszystko było tak dobrze i tak się wszystko popsuło". Tuwim "Sitowie" . Ten grafoman doznaje wreszcie. ginie w pojedynku z Dantesem. A. Iwaszkiewicz "Wesele pana Balzaka" . zostaje zamknięty w domu obłąkanych. Lechoń "Proust" . J. co szuka swojego brata. że jeszcze jeden dzień przeżyłi. A. Staff "Ars poetica" . a przede wszystkim młoda. J. J. Wreszcie. W. rozpina rozporek. by wbrew swej woli był płaczką żałobną. konflikt pokoleń.10 wychodZi. Na życzenie z góry zapewni też Mistrzowi i Małgorzacie spokój i szczęśliwą egzystencję z dala od świa ta. Cz. A..m w drzewach dworku. 3) Środowisko literatów zbierających się w Domu Gńbojedowa. wolna. samotna śmierć ginących nie jest do końca bezsensowna.patrz: pogrzeb. Słonimski "Czarna wiosna"Napisany w 1919 r. który cierpi za miliony od 10 do 13. zresztą słusznie. Lechoń "Do Szekspira" Bohaterem lirycznym wiersza uczynił poeta genialnego dramaturga. ciągle żywe postaci. Jasieński "But w butonierce" patrz: autotematyzm.Poeta tworzy. zapewne dlatego. M. chętnie w tłum się wcisnę). stwierdza. którzy byliby wdzięczni. że spisane będą czyny i rozmowy tyrana. Gałczyński "O mej poezji"patrz: autotematyzm. mrocznych i bliskich każdemu człowiekowi. Witkiewicz "W małym dworku" .Poeta zostaje pozbawiony całej wzniosłości i niezwykłości.patrz: autotematyzm. Patrz też: autotematyzm. Jak się później okaże. Słonimski "Krzyż Południowy" patrz: autotematyzm. zapina rozporek. S. Cz. ukr~~ty. to ludzie pozbawieni talentu.. by się kształtem stała chwila. po powrocie z przymusowego pobytu na wsi. bo traktuje Jezusa-Jeszuęjako postać historyczną.patrz: artysta. Wybiera miejsce pomiędzy ludźmi. Niestety.Poeta jest wykrzy'knikiem ulicy. Możesz go zabić narodzi się nowy. Jest on zapowiedzią wypadków. Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" 1) Mistrz poświęca swoje życie pisaniu powieści o Piłacie i Jeszui. A tymczasem chciałby on opiewać festyny. o tym. B.Ojczyzna moja wolna.Lechoń daje poetycki obraz ostatnich lat życia Marcela Prousta. K. mieszka ze swoją piękną żoną. w Petersburgu. jakie żywi do niego jej coraz piękniejsza. Tuwim "Prośba o piosenkę" Poeta zwraca się do Boga. car mianował go swoim nadwornym poetą i regularnie płaci jego długi. przeciw poetom czy nazywając Sienkiewicza pierwszorzędnym pisarzem drugorzędnym. Nałkowska "Dzienniki" patrz: autotematyzm. która w Mieście obsługuje Maszyny. zacisznym. Tuwim "Dziesięciolecie" patrz: kontlikt pokoleń. w poemacie pobrzmiewają echa rewolucyjno-anarchistyczne. Cz. Próbuje szukać przyczyn. realnie istniejącą. Cz.Ciężko chory Honore Balzac przyjeżdża do Wierzchowni. radosne gaje. członkowie Massolitu i Dramlitu. 2) Gombrowicz podejmuje próbę subiek tywnej oceny różnych zjawisk literackich. gdzie -niemal umierający -poślubia wreszcie swoją korespondencyjną miłość Ewelinę Hańską. 0 11. Gombrowicz "Dziennik 1953-1966" 1) Patrz: autotematyzm. Dąbrowska "Dzienniki" patrz: autotematyzm. zwracając mu jego powieść. po bardzo długim okresie impotencji twórczej. odizolowany zu pełnie od świata. kochanka Chopina. Parandowski "Alchemia słowa" Parandowski odsłania tajniki warsztatu twórczego wielu wybitnych pisarzy europejskich. A. L. przechodzi wewnętrzną przemianę i porzuca literaturę.chce wyróżniać się z tłumu ani stawać "ponad światem" (Nie chcę być przodownikiem. by słowom jego gniewu dał błysk ostrej stali. znudzona jest już kaprysami kompozytora i zirytowana uczuciem. jednocześnie dążąc do tego. który może obejrzeć samego siebie w dziełach Szekspira. Lechoń "Toast" . 2) Poeta Iwan Bezdomny pod wpływem niezwykłych wydarzeń.patrz: autotematyzm. wobec nowej sytuacji zaistniałej w Polsce (odzyskanie niepodległości) chce uwolnić swoją twórczość od dziedzictwa romantycznego (. zawsze będzie ktoś. z prośbą. J. J. potem wraca i apiat' cierpi za miliony. Miłosz "Zniewolony umysł" Z gorliwością neofity przybyły właśnie na emigrację Miłosz oskarża swoich jeszcze do niedawna przyjaciół o to. Choćby otaczał go tylko tłum pochlebców.~ęzory Pasiukowski.20. że w jego twórczości nastąpiło pomieszanie płci z Ojczyzną. jakie za sprawą Wolanda i jego świty mają miejsce w Moskwie. żeby jego wiersz był tak jasny jak spojrzenie w oczy I prosty jak podanie ręki. Gide "Fałszerze" . gorączkowo pracował nad dokończeniem dzieła swojego życia ..patrz: autotematyzm. Poeta. Współczesnego czytelnika postrzega autor wiersza jako tego. J. Ubrany czarno.ostatnim między rów nymi. Miłosz "Który skrzywdziłeś" Żaden człowiek posiadający władzę nie może się czuć zupełnie bezpieczny i bezkarny. Wspierany przez Małgorzatę.Twórczość poetycka jest czymś bardzo ulotnym (wczoraj pisałam 12 . Miłosz "Campo di Fiori" Choć tłum gapiów z równą obojętnością przyglądał się spaleniu Giordana Bruna i tragedii warszawskiego getta. J. Lechoń widzi wjego twórczości wciąż aktualne tematy. J. Przyboś "Gmachy" . zmuszają poetę. pisząc np. Gide "Dziennik" . konflikt pokoleń.. Poświatowska "wczoraj pisałam wiersze" . J. J. poemat ma charakter programowy. doprowa dza swoje dzieło do końca. które każą pisarzom przemilczać prawdę. Poeta pamigta. więc Zrzucam Z ramion płaszcz Kon rada) i pisać o sprawach bardziej współczesnych. a starannego ukrywania prawdziwych myśli i uczuć. J. Zniechęcony Mistrz pali swój rękopis. Uwolni go stamtąd Woland. powrót. który zstąpił do dusz nasz)'ch głębi. Bo.patrz: autotematyzm. o romans z carem. Tuwim "Kwiaty polskie" patrz: autotematyzm. rzemieślnicy literatury o ściśle określonej specjalności. Odwołuje się do Mickiewiczowskiego motywu łudzenia despoty i swoistego "dwójmyślenia". kiedy to. które wkrótce będą miały miejsce w matym. podróż/wędrówka. znana powieściopisarka. Miłosz "W Waćszawie" -Doświadczenie wojny. córka Solange. że Szekspir nie unikał problemów skomplikowanych. Wichurą krwi uderZać w możnych i tyranów. Ogołony. wypowiadając się np. A. lat 28. Nie sprowadza jednak wszystkiego tylko do strachu i oportunizmu. J. Brunet. radość i piękno zawarte w poezji są ocaleniem dla świata. Pomimo że Słonimski był przeciwnikiem rewolucyjnych haseł. Natalie. Cz. gdy trzy mał nogi w miednicy z lodowatą wodą i pił bardzo mocną czarną kawę. zainteresowani jedynie posiadaniem daczy pod Moskwą czy wczasami na Krymie. kto sprawi.I. staje się kimś w rodzaju urzędnika. bowiem po wiełu latach Na nowym Campo di Fiori Bunt wznieci słowo poety. bo rękopisy nie płonct.cyklu powieściowego "W poszukiwaniu straconego czasu". Iwaszkiewicz "Lato w Nohant" George Sand. do których wprowadził go Szekspir. W. Gombrowicz "Ferdydurke" patrz: autotematyzm. Puszkin ma poczucie zdrady swoich młodzieńczych ideałów. M.I. Lechoń "Dziennik" . a współczesny świat to po prostu scena dla teatru szekspirowskiego. Miłosz "Ars poetica?" patrz: autotematyzm. że stali się apologetami nowego systemu politycznego w Polsce. J. H. Poeta. A. To właśnie poeta przechowa pamięć o męczeńskich stosach. bo chce jak dawni poeci prosty i szlachetny. Socrealizm . By go upokorzyć. Pisząc o Żeromskim. ma wyrażać nastroje Masy. które skłania ludzi pióra do głoszenia na zewnątrz sloganów propagandy. a sam poeta widzi siebie jako piewcę tłumu. dając się wplątać w uknutą przez cara intrygę. Bursa "Poeta" . jego powieść nie zyskuje uznania. a po jakimś czasie tajemniczo znika. Na dodatek podejrzewa swoją żonę.

ofiarowu jąc królowi Zygmuntowi Staremu pieśń mającą uczcić jego zaślubiny. K. Przedstawia w niej nie tylko koleje losu. "Nowy Świat i okolice" . które chce opiewać. by nie stawać na drodze. J. W.pisania" . Podczas wemisażu Ortiza wywołuje mały skandal. Hermann Eisberger. także korespondencja. Człowiekiem prawdziwie mocnymjest ten. szuka poczucia bezpieczeństwa. chcąc zwrócić na siebie uwagę. Szymborska "Radość pisania" Poeta ma nieograniczoną władzę nad światem. Jednocześnie stwierdza. aby móc Zejść do portowej knajpy. Dociekania dotyczące losu zmarłego na zesłaniu poety skłaniają do refleksji nad granicami wolności twórczej artysty i wzajemnymi relacjami sztuki i władzy. Poeta może być człowiekiem. dramaturg. są tylko autorzy". co się w tym świecie dzieje. na jakiego zasługuje".Horacy prezentuje tu wizję życia idealnego poety. Ulgę w cierpieniach przedłużającej się agonii przynosi Eisbergerowi bliska obecność młodego. Shelley) "Nie ma książek moralnych i niemoralnych. (Z. Cocteau) * "Autor powinien umrzeć po napisaniu powieści. 2) Marek Kostka. zabiera z ulicy młodych i pięknych mężczyzn.a zwłaszcza pisarz dwudziestowieczny pisze zawsze właściwie jedną powieść". Różewicz "Poeta w czasie. Gide) * "Każda publiczność ma takiego Szekspira.. który dopuszczał się czynów nieetycznych. Są książki napisane dobrze lub źle. czy też zniknie. B. powieściopisarz. (U. Horacy "Exegi monumentum aere perennius" (Carm. który doprowadził nurt eolskiej pieśni do Italów. Eco) * "Wszyscy w młodości piszą wiersze. J.. którego pojawienie się ewolucja przeoczyła. poróż/wędrówka.patrz: autotematyzm. w którym istotne jest nie bogactwo. który alkohol traktuje jako nieodzowny element towarzyszący "pracy twórczej". że jego talent nie dorównuje wielkości władcy i wydarzenia. zbyt kiem w świecie rzeczy jedynie użytecznych. ale dokonuje też oceny swojej twórczości. ssak z cudownie upierzoną watermanem ręką. tańce i biesiady Schadzają się do nich rady).Horacy wyraża przekonanie. Wilde) * "Nie ma dzieł. Kiedy na przyjęciu u swojej przyjaciółki spotyka młodego. mieszkającym od kilku lat we Francji malarzem. znany poeta. którą ma przed sobą tekst". trzeba talent podać w wątpliwość. bo słyszał oddech wieczności. T. * "Nulla dies sine linea" (Ani jeden dzień bez kreski) (Pliniusz Starszy) "Poeci są nieuznanymi prawodawcami świata". że nie znajduje żadnej recepty na przyszłą twórczość. ale również człowiekiem. Szymborska "Tomasz Mann" Tomasz Mann. by płacić im za chwilę namiastki miłości. że w swoich fraszkach nie pisze o wielkich bohaterach.. (A. jest jednym z najniezwyklejszych cudów natury. który postępował w życiu etycznie. Jego sny.Pisanie wierszy i picie wódki są nierozerwalnie ze sobą powiązane. "Gra z cieniem" . Dodaje jednak. nieustannie go komplementuje. zdaje sobie sprawę z władzy. Giraudoux) * "Piekło literatury wybrukowane jest szlachetnymi intencjami". Bocheński "Naso poeta" Powieść-esej. J. Zawarta jest więc w tym tekście. w której Bocheński próbuje rozwikłać tajemnicę wygnania Owidiusza. potem prawdziwi poeci je niszczą. ale on też decyduje. Konwicki "Mała apokalipsa" patrz: autotematyzm. Dantyszek "Poeta poleca Zygmuntowi «Pieśń weselną na ślub Zygmunta z BarbarąH" Dantyszek. S. Burek) * "Artysta pióra to ten. ten. to właśnie pieśni sławę zawdzięcza nieraz wielki mąż. ich czynach.wiersze tak jak dZiś roZdaję pocałunki). członek Akademii Francuskiej. co dobre. Poeta nie jest istotą uduchowioną i sytuującą się ponad światem. Od niego zależy to.. (U. J.powieść o pisaniu powieści). (J. (P. W.patrz: autotematyzm.31) (O co poeta prosi Apollina) .patrz: autotematyzm. czuje się w mieście zagubiony i w przyjaźni z Henrykiem Milsteinem. (U.3O) (Pomnik trwalszy stworzyłem. by do końca życia mógł cieszyć się swoim talentem (Starość (. Andrzejewski "Idzie skacząc po górach" . (O. zemsta ręki śmiertelnej-śmiertelny człowiek tworzy nieśmiertelne światy. aby zażegnać niedokrwistość swoich zataczających się od anemii wierszy".) niech będzie łagodna i pełna pieśni). Ze swej natury w wątki autotematyczne obfitują wszel kie dzienniki. T. Różewicz "Kto jest poetą" poetą jest ten który pisze wiersze i ten który wierszy nie pisze. (J. u któregojedno powiększa drugie". Z. Nic więcej". wypowiedzi wieloletniego sekretarza odkrywają prawdę o największym współczesnym prozaiku. Zatem radość pisania to możność utrwalania. czy ów świat pozostanie utrwalony w wierszu.1) Paul Allard. Życia. I. właśnie przybyły do Paryża młody. (T. niezwykle atrakcyjnego hokeistę. Prosi też Apollina o to. trzeba wierzyć w swój talent. Skupia się w nich na drobnych radościach życia (Pieśni. bezbronny. III. W ujęciu Wojaczka jest raczej lumpem. metapowieść . póty będzie trwała pamięć o poecie. Herbert "Apollo i Marsjasz" patrz: artysta. Andrzejewski "Już prawie nic" W szpitalu w Zurychu umiera sławny pisarz. Póki będzie trwał Rzym. Kochanowski "Na swoje księgi" Poeta stwierdza. pięknego lekarza o słowiańskim nazwisku Lubetzky. Wojaczek "Piosenka o poecie II" .złotego środka). Ta nieco lekceważąca charakterystyka własnej twórczości mija się z prawdą. Patrz też: młodOŚĆ. daleką od oficjalnych biografii. R. kto doświadczył w życiu wszystkiego. nie zmieni tego żadna napisana przez niego książka". (U. Horacy "Quid dedicatum poscit Apollinem" (Carm. czyli czerpaniem tematu literackiego z faktów własnego życia pisarza. Nie należy mylić autotematyzmu z autobiografizmem. kto doświadczył tylko zła. pochwała własnej twórczości. (A.ktoś. że jego twórczość zapewni mu nieśmiertelność (Non omnis moriar -Nie wszystek umrę).) .Poeta w czasie pisania to człowiek odwrócony tyłem do świata. a źli publikują". Czynienie gatunku twórczości jej literackim tematem (np. usprawiedliwia się. starannie ukryta. Janicki "Elegia o sobie samym do potomności" . poetka (Syzyf prZypisany do piekła poezji) snuje rozważania nad koniecznością tworzenia innych niż dotychczas wierszy. pamiętniki. nie zdając sobie sprawy ze swojej śmieszności. kto pragnie w jasny dzień pokazać światło księżyca". T. którą spisuje na łożu śmierci. Andrzejewski "Miazga" patrz: autotematyzm. ale i ten. Gide) * "Poeta . Konwicki "Kalendarz i klepsydra".Wiersz jest relacją z własnego życia poety. żeby stać się artystą. wspomnienia. wspomnienia. Eco) * "Młodzi poeci to wampiry: potrzebują cudzej śmierci. jaką ma nad przyjacielem i potrafi z niej robić użytek. który kreuje. eseista. ubiera się we wspaniały płaszcz. Fijas) Autotematyzm Autotematyzm Czynienie samego siebie lub swojej twórczości tematem utworów. (A. Gide) * "Krótko mówiąc: żeby być poetą. ale umiejętność zachowania umiaru (zasada aurea mediocritas . że choć pieśń jest darem skromnym. Andrzejewski "Z dnia na dzień" . W. z własnych przeżyć i artystycz nym ich przetwarzaniem. Jesk niezwykle wrażliwy. Kozioł) * "Jeśli ktoś urodzi się duchowym analfabetą. Chwilami bardzo dziecinny. Grochowiak "Rozmowa o poezji" . J. 13 . Szymborska "Rehabilitacja" Dokonując rozrachunku z epoką staliniz mu. J. co najczystsze i najbrudniejsze sprawy własnej duszy umie przedstawić w swych utworach jako cudze". obiecują cy pisarz. T. Kozioł) * "Wielki pisarz . J.

a jego sława dotrze do najdalszych zakątków świata. której dla niego pragnie: Jednak zostanie po mnie ta siła fatalna. Zatem w "Antymonachomachii" Krasicki swój własny tekst czyni podstawą. by go obudzić i zmusić do uwolnienia duszy anielskiej z czerepu rubasznego (Choć muzę mojq w twojej krwi zaszargam. Ironizuje na temat swojego bohatera i sytuacji przedstawionych w utworze. bo nie ma już tak wielkich bohaterów. by za ich sprawą twórczość zapewniła mu pośmiertną sławę. zabłądzi i nie odnajdzie drogi powrotnej. w którym Mickiewicz wyraża pragnienie.w aniofów przerobi.. mamy do czynienia najprawdopodobniej ze stylizacją autobiograficzną. Nazywa ich woźnymi łiteratury. A. bo ludzie nie rozumiejąjego poezji.. ujmuje Kochanowski jako labirynt. a mnisi odznaczają się pobożnością i uczonością. jakim jest słowo i skazany jest na otoczenie ludzi niezdolnych do zrozumienia jego poezji (To los mój (. tylko czoło zdobi. Aż was. niepewnych swego losu emigrantów (Jedna już tylko jest kraina taka. co należy zrobić z jej autorem. bo w końcu. J. że Konrad jest poetyckim alter ego Mickiewicza. J. zwierzając się czytelnikowi z trudności przy pisaniu poematu. Jego trud nie zostałjednak doceniony. co skłoniło go do napisania "Pana Tadeusza". Mickiewicz "Konrad Wallenrod" W "Pieśni Wajdeloty" Mickiewicz formułuje program poetycki. To od artysty zależy..1) Liczne dygresje sprawiają. poszukiwacza prawdy. Poeta przestrzega tym samym przed zbyt dosłownym czytaniem jego wierszy. 3) W dygresji zaczynającej się od słów Chodzi mi o to. że mogą się na nie rzucić różni złośliwi krytycy. Jednak w trenie VI nazywa Urszulkę Safo sfowieńską. Ale Jędza Niezgody postanowiła cnotliwych zakonników skłócić. Sięgnę do wnętrza twych trzew i Zatargam). Nawet sam twórca ma kłopoty ze znalezieniem wyjścia. Idź tedy . Winę za to ponosi słowo. ukazuje zatem siebie jako poetę. Poeta jest przekonany. który dysponuje niedoskonałym tworzywem. J. zjadacze chleba . Morsztyn "Do swoich książek" . Mickiewicz "Dziady" cz. to powinny to czynić z umiarem.z duchami. aby język giętki. pieśń . Zarzuca im. na którą jego łutnia dziedzicznym prawem spaść miała. Dużo jest w tym. Znajduje się tu też znany fragment. J..) Nieme mieć harfy i słuchacZów głuchych. 2) W dalszej części tekstu Słowacki określa zadania swojej poezji .. jak jego wiersze zostaną przyjęte przez czytelników. W której jest trochę szczęścia dla Polaka. że bojąc się podpisać pod swoimi tekstami. dlaczego przerywa pisanie i jak ma zamiar poprowadzić dalej losy Beniowskiego i innych bohaterów. która wywołała spór. Jeśli zaś kogoś chwalą.. na której zbudowana zostaje akcja. A.przemieniony w łabędzia.. śmiertelnej i nieśmiertelnej. Nie ponoszą winy ani niedoskonali słuchacze.. ani dla imienia. że cel.. J. jak bohaterowie Homera. Słowacki "Beniowski" . egzystencjalne. by jego fraszki ganiły ludzkie wady.) Fraszki. którego realizacją jest właśnie "Konrad Wallenrod": Poezja winna przechowywać pamięć o wielkich bohaterach i ich czynach. że naród polski osiągnie tę doskonałość.Kochanowski "Treny" . w które wszytki kładzie tajemnice swoje. który sobie postawił udoskonalenie narodu. ale także ludzie. Tak ci się moje przykrzą kreski i poprawy. a na pewno jest to tekst bardzo skonwencjonalizowany (niektórzy badacze podają w wątpliwość nawet fakt istnienia Urszulki). by za chować anonimowość.. by jego księgi zbłądziły pod strzechy. jeszcześ ty godna kuchennego szoru).W "Trenach". Słowacki stwierdza. tak częsty w poezji Sławackiego. Poeta chce. Poeta skazany jest na samotność. w których podejmuje on tematy filozoficzne. III Jeśli przyjmiemy. Co mnie żywemu na nic.. Pojawia się... J.. 2) Wśród autotematycznych dygresji pojawiają się i takie. w których życie płynie w myśl wszystkich zakonnych reguł. Słowacki odkrywa tajemnice swojego warsztatu twórczego. posługują się jedynie inicjałami.Wiersz zawiera swoisty program poetycki. którzy nie są w stanie pojąć wielkości myśli poety. którym przez całe życie służył.. podkreślając przede wszystkim.nie umrę ani mię czarnymi Styks niewesoła zamknie odnogami swymi). Pojawia się także typowo romantyczne ujęcie problemów poety. jest realizacją programu sformułowanego w "Pieśni Wajdeloty". Krasicki "Antymonachomachia" Tekst tego poematu heroikomicznego miał być odpowiedzią na głosy krytyki po ukazaniu się "Monachomachii" i próbą odwołania zarzutów pod adresem kleru. tak pracować nad słowem. że nie jest w stanie tworzyć tak wspaniałej poezji jak autor "Iliady". że życia nie zmarnował. a choć nie zostawia tutaj żadnego dziedzica ani dla lutni. Kochanowski "Pieśń XXIV" Ks. wówczas pierwsza część Wielkiej Improwizacji nabiera charakteru autotematycznego. co Morsztyn pisze. będzie wędrował po całej Ziemi i da się poznać wszystkim ludom.. czy będzie zrozumiany.Morsztyn dość krytycznie wyraża się o swojej twórczości (.. Kochanowski "Do fraszek" (Fraszki moje. Kochanowski "Ku Muzom" Poeta zwraca się do muz z prośbą. natury godne takie pienie! Pieśń to wielka. Wyraża w ten sposób Kochanowski horacjańską myśl. Jedynie Bóg może w pełni zrozumieć artystę. że dzięki swej twórczości stanie się nieśmiertelny (. I co go doznać możesz.Poeta jest ze dwojej złożony natury.tworzenie). w których Słowacki podejmuje polemikę z krytykami swojej twórczości. J.A. Kto chciałby odczytać z nich jego umysł zakryty. metafizyczne.wśród fraszek Kochanowskiego poczesne miejsce zajmują te. ani słowo. Ma on być swoistym schronieniem dla pogrążonych w rozpaczy. J. by podtrzymywać naród na duchu w trudnych chwilach i budzić w młodych chęć naśladowania bohaterstwa przodków. Kraj lat dziecinnych!). a nie konkretnych ludzi. które poświęcił poezji i ojczyźnie. że zamierza naśladować styl takiego czy innego poety. Lecz po śmierci was będzie gniotła niewidzialna. Często zwraca się bezpośrednio do czytelnika. Kochanowski "Do fraszek" (Fraszki nieprzepłacone. którego podstawą jest horacjańska zasada aurea mediocritas. Słowacki "Testament mój" Poeta dokonuje smutnego rozrachunku z życiem. informując.. zwracając się do swojej lutni. że z pieśni na pieśń coraz wyraźniej bohaterem poematu staje się nie tytułowy Beniowski.).) .ale lepiej było siedzieć w domu.) . osiągnie. Poeta musi tak kształtować tworzywo. ale poeta Juliusz Słowacki piszący "Beniowskiego". mówiąc mu. odrzucając wartości. Mickiewicz "Pan Tadeusz" W "Epilogu" Mickiewicz wyjaśnia. I. by jego rymy z nim nie zginęły. wierzy jednak. Słowacki "Grób Agamemnona"-1) Zwiedzanie grobu bohatera spod Troi i przywołanie wielkiej poezji Homera wywołuje smutne refleksje nad własną twórczością. Kpi wreszcie z ich absurdalnych zarzutów pod adresem jego twórczości. motyw pośmiertnego triumfu. Kreuje w nich Kochanowski siebie przede wszystkim na myśliciela. II (Niezwykł)'m i nie leda piórem opatrzony. które jest niedoskonałym tworzywem (.. Podrzuciła im więc księgę "Wojny mnichów" (czyli "Monachomachii"). Zastanawia się także nad tym. poetyckiej kokieterii. Słowacki podejmuje próbę sformułowania nowego programu poetyckiego. a głos myślom kłamie). Jego poezja w przyszłości sprawi. Toteż jego fizyczna śmierć nie oznacza końca . nie poważasz sromu. Ukazuje zatem Krasicki dwa klasztory. A.ma ona mówić narodowi rzeczy gorzkie po to. język kłamie głosowi. J. bo siły twórcze poety i moc kreacyjna Boga są tym samym (Boga. stwierdza: Ałe ty przecię prosisz łaskawej odprawy. Opowieść o Walterze Alfie który jako Konrad Wallenrod podjął walkę z wrogami swojej ojczyzny. Teraz odchodzi w cień . jakie w niej wysunął. jak dowodzą najnowsze badania. by móc w 14 .

K. (. krystalizuje się. Gałczyński "O mej poezji" Gałczyński ukazuje swoją twórczość jako wyrastającą z prostych. odeszła już w przeszłość. toteż poeta w tej koncepcji przestaje być wszechwładnym demiurgiem... jakie dokonują się w Niemczech w latach trzydziestych. dramatyczne przemiany. jak i o przyjęciu ich utworów przez czytelników i krytyków. wiele uwagi poświęca Tuwim także poezji.. Siebie czyni niejako symbolem tego. poeta ma świadomość niezrealizowania młodzieńczych ideałów (nie doszedłem tam. nie wędzidłem).2) W tekście powieści pojawiają się odautorskie komentarze dotyczące procesu tworzenia oraz ewoluowania postaci.a tak się żegnają nie wrogi. Gide ustosunkowuje się do swoich bohaterów. B.. który ma wyrażać myśli i pragnienia swojego narodu (Kiedy kląć zechce . Edward drażni mnie. Istotny wątek stanowią losy powieści Mistrza. przez kraj wygnania do kraju ojczystego. Nie rezygnuje jednak. poezji Mickiewicza. że nigdy nie będzie obojętny wobec cier pienia. Gide zastanawia się nad swoim miejscem w literaturze francuskiej. która. zimny.minie pismo.A. dziś widzi jako przejaw pobłażliwości i wyrozumiałości dla ludzkich błędów. Tuwim pyta z rozpaczą w zakończeniu: . T. jego kolejnych romansów. sitowia. spotkania z ludźmi. Notuje.). Tuwim "Kwiaty polskie" Wśród dygresji opisujących przedwojenną Polskę. Jasieński "But w butonierce" Jasieński wieści objawienie się nowej poezji. Pisarz zwierza się z wątpliwości na temat powieści.).). słów szukając dla żywego świata. "Fał`szerze". W. a tak nieobjęty.. sitowia zwyczajnego nigdy już zwyczajnie nie zobaczę? A.. i tu Norwid podejmuje problem niezrozumienia artysty przez współczesnych mu. To. którym przepełniony jest świat. Wynika to z wiary Leśmiana w twórcze moce języka. że tylko ich twórczość jest prawdziwie wartościowa i skierowana w przyszłość: Idę młody. jakie reakcje wywołała lektura kolejnych rozdziałów w kręgu przyjaciół i rodziny. notuje. że przyszłe pokolenia zrozumieją i docenią jego twórczość (Syn . C. i J. snuje refleksje nad źródłami swojej twórczości. nad którymi właśnie pracuje.K. Gide "Dziennik" . sama dla siebie znajdzie odpowiedni kształt artystyczny. J.Opisując swoje codzienne życie. a gdy osiągnie stan pełni. gdy było w Ojczyźnie laurowo i ciemno i musiał żyć w żywota pustyni. Niestety. equesRomanus.. którzy zarzucali Gombrowiczowi niedojrzałość pisarską.byłem jeszcze zupełny szczeniak. choć ma nadzieję. codziennych radości. Zjawił się w momencie. którego w swoich powieściach byli prekursorami. Szczególnie dużo miejsca zajmują zapiski dotyczące "Józefa ijego braci". Gombrowicz "Ferdydurke" Bohater powieści.. J.. Zastanawia się nad słowem jako tworzywem poetyckim. którLy byli jej bohaterami. Wreszcie ostatnie słowa tekstu Bułhakowa (. B.) tym co za mną nie zdążą echopowiem: Adieu!. twarde i liche.. Broniewski "Mannlicher" Poeta dokonuje podsumowania swojego dotychczasowego życia.I moje będzie za grobem zwycięstwo). toczy się równolegle do historii pobytu Wolanda w Moskwie. Sporo uwagi poświęcają rozważaniom teoretycznym dotyczącym naturalizmu. skupiając się na swoim losie. ludzi.okrutny piąty procuratorJudei.. która mówi gorzkie prawdy. wiele uwagi poświęca też Mann swojej twórczości.Wśród zapisków dotyczących prywatnego życia Gide' a. daleki.pełni wyrazić swą myśl i uczynić ją jasną dla czytelnika (Strofa być winna taktem. Ale ta przeciętność i zwyczajność są godne poezji na równi z wielkimi cierpieniami. Święty Mocny" tłumaczy niezgodą na ludzkie cierpienie. Odnotowuje wreszcie głosy krytyków po ukazaniu się tekstu w druku. lecz ty spomnisz wnuku. ale też wyjątkowo trafnie wskazuje zalety.1) Jeden z bohaterów.przeze mnie klą. Kończy tę dygresję stwierdzeniem. A. drogą okrężną przez złą współczesność do idealnej przyszłości. Podkreśla typowe dla futurystów przekonanie. nie poddaje się wyznaczył sobie cel.. Wiele uwagi poświęca też przyjęciu jej 15 . 2) Pojawia się też w tekście odwołanie do wizji Boga z hymnów. jak Krzyż Południowy . Nałkowska "Dzienniki" . W. Swój bunt z czasów "Dies irae" czy "Święty Boże. Bezpowrotnie umarli i Tetmajer i Sta. Dlatego pisze na Babilon do Jeruzalem i dochodzą listy. Ale nauczyło żołnierskiej krzepy życie trudne. Cały wątek wtrącenia w dzieciństwo ma swoje źródło w atakach krytyków. 4) W dygresji kończącej pieśń V poematu Słowacki podejmuje polemikę z Mickiewiczem. J.) Kasprowicz bezpośrednio odnosi się do poprzedniego okresu swojej twórczości. pisze powieść pt. Nałkowska zastanawia się nad wartością swoich utworów. Postrzega świat przez pryzmat swojej poezji. To poeta jest tym j~kby miejscem.. surowo ocenia wszystkie ich wady. w którym stawia siebie na równi z Mickiewiczem.W prowadzonych przez ponad pięćdziesiąt lat zapiskach poczesne miejsce zajmują refleksje nad własną twórczością. de Goncourt "Dziennik" Wśród niezwykle bogatego mateńału dotyczącego życia literackiego Francji XIX wieku. która usuwa w przeszłość całą dotychczasową literaturę. nie znalazł zrozumienia wśród współczesnych. która mówi o sobie samej. Oryginalny w swej poezji. co nowe w literaturze (.. Z. opisów wydarzeń artystycznych i politycznych. Gide "Fałszerze" . doceniając jednocześnie wielkość autora "Dziadów": Bądź zdrów! . odwołując się do romantycznej tradycji. wartością artystyczną swoich tekstów.1) We fragmencie XI (Przestałem się wadzić z Bogiem. jest autorem książki "Pamiętnik z okresu dojrzewania". Nie ma w nim nic ze świętego ani z łajdaka. Jednocześnie opowieść o Piłacie i Jeszui.Jak wielekroć w swojej twórczości.. Spoczywa jednak na poecie ciężar wielki." .. co dzieje się z bohaterami powieści Gide'a. Lecz dwa na słońcach swych przeciwnych . genialny. dojrzewa.. Słonimski "Krzyż Potudniowy" Poeta jest zwykłym człowiekiem. Przeciwstawia też swoją poezję. poczesne miejsce zajmują zapiski dotyczące własnej twórczości Goncourtów. pisząc np.musi niebiosa wiązać z ziemią kłamliwymi słowy. który męczy się. trzydziestoletni pisarz Józef. jak postępuje praca nad kolejnymi powieściami. obcy. Poncjusz Piłat) brzmią dokładnie tak samo jak ostatnie słowa tekstu Mistrza. dokąd szliśmy). gdzie sama poezja powstaje. E. przez niewolę do wolności. w przyszłości zatriumfuje (. Nie było ono łatwe . M. Tym razem jednak ujmuje go w sposób bardzo osobisty.Bogi. że choć dziś niedoceniony. zwłaszcza do "Pana Tadeusza" Mickiewicza. Często także pisze o utworach. Leśmian "Zamyślenie" Wiersz jest przykładem poezji. ze wszystkiego słowa wyrywa w rozpaczy i niejest w stanie po prostu podziwiać piękna natury. co w "Święty Boże" tłumaczył jako obojętność Stwórcy na los ludzi.Poeta jest człowiekiem. A.~.. Kasprowicz "Księga ubogich" . f. kiedy wziąłem karabin do ręki. z piękna otaczającego świata (Moja poezja to s~ proste dziwy. Mann "Dzienniki" . Przedstawia tu swoją koncepcję wieszcza. Norwid "Klaskaniem majac obrzękłe prawice. sama siebie wygwarzy. Bracia piszą zarówno o swoich zamierzeniach literackich. Taki tytuł nosił debiutancki tom opowiadań Gombrowi cza.przyszłość moja! . Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" Bułhakow zastosował chwyt "powieści w powieści". który sam z siebie rodzi poezję. Dziś już nie buntuje się przeciwko Bogu. do hymnów z cyklu "Ginącemu światu". Tuwim "Sitowie" . sporo miejsca zajmują refleksje nad własną twórczością. który stara się osiągnąć przez swoją poezjęa Kończy utwór stwierdzeniem i jak stary mannlicher wali wiersz mój gniewny broń szybkostrzelna.gdy nastał Jasieński. I wierzy. który początkowo zamierzał w "Ferdydurke" rozprawić się z jego niekompetentnymi krytykami (nazywa ich ciotkami kulturalnymi). której akcja jest odzwierciedleniem tego. przypadkowych kochanków na jedną noc... Całkiem wyraźnie zarysowanajest koncepcja procesu twórczego.I. Edward. niestety. charakterystyk artystów. Wreszcie stwierdza.ć będzie.

W okresie powojennym skrzętnie zapisuje opowieści swojej służącej. Konwicki "Kalendarz i klepsydra". kiedy zrozumiał. która właśnie teraz się trudzi nad własnym umieraniem.:' W wierszu powraca charakterystyczny dla Poświatowskiej motyw umierania. Ortega y Gasset) * "Moje życie jest tak bogate. Trzeba go raczej uznać za świadomie skonstruowany. kreowania powieściowej rzeczywistości z realiów dziewiętnastowiecznej Warszawy. bardzo czułej chwili. (F. Grochowiak "Święty Szymon Słupnik" . że aż się wstydzę z tego powodu". że poezja wyras- ta z najbardziej intymnych przeżyć i częstojest przejawem ekshibicjonizmu uczuciowego.tekstów przez czytelników i krytykę. Postawie średniowiecznego ascety obojętnego na otaczającą go rzeczywistość i izolującego się od niej przeciwstawia Grochowiak swój bunt (Powołał mnie Pan Na bunt).. które dominuje w jej twórczości. co niemoralne i złe. Przed sobą i czytelnikami próbuje wytłumaczyć się z tak długiego milczenia. Konwicki "Mała apokalipsa" Bohaterem powieści. Grochowiak "Czyści" Wyznanie poety: Wolę brzydotg Jest bliżej krwioobiegu odwołuje się do świadomego stosowania przez Grochowiaka poetyki turpizmu. Mauriac) * "Od umiejętności władającego piórem zależy. autor będzie je komentował (Zdarza się) lub wykpiwał. Rozmowy z przyjaciółmi. czyni autor pisarza.Jak pisze sam Konwicki. opisuje swoje egzotyczne podróże po Ameryce Południowej) sprawia.. Lechoń "Dziennik" . Obszerne fragmenty mają charakter esejów na temat specyfiki polskiej kultury. nie opuszczając Buenos Aires. Frani. który cier pi na niemoc twórczą i nazywa się tak jak on sam. że twórczość ma swoje źródła w tym. tże pamiętniki. S. Podejmuje też próbę wythzmaczenia. fragmenty utworów eseistycznych.. "Konspekty" powieści i dramatów. S. M. Halina Poświatowska. Cousteau) Axis mundi Axis mundi - Kategońę tę 16 . są to niby-dzienniki. drukowanego w latach 19721981 w "Literaturze". Zapisuje także wszystkie pochlebne opinie o swojej twórczości. lektura opracowań historycznych (także tych dotyczących krucjaty dziecięcej). T. skrzętnie skrywając życie osobiste. w z Dafnis. który ma dokonać aktu samospalenia. ujęty w formę dziennika tekst literacki. Poeta odpowiada. Vonnegut "Rzeźnia numer pięć" Autor opisuje dokładnie swą pracę nad powieścią o wojnie i zbombardowaniu Drezna. czasem odrażającego cierpienia. Stendingowa) * "Ja to jestem ja i wszystko. obok refleksji dotyczących bardzo wielu tematów. H. Jednak skłonność do okłamywania samego siebie. Chodzi mu o to. "Nowy Świat i okolice" . to warsztat pisarski Vonneguta. jak się sami chwalą". Pomieszanie faktów z życia autora z czystą fikcją (np. Według niego brzydota ukleja najóogatsze formy i na pewno bardziej zbliżonajest do rzeczywistości niż czyste piękno (ludzie tak wymyci). zawiera też obszerne fragmenty poświęcone pracy pisarskiej Andrzejewskiego. J.jego prze myśleń egzystencjalnych.ja" poetyckiego. Dopiero teraz. nieumiejętność pogodzenia się z własnym homoseksualizmem sprawiają. gloryfikujących to wydarzenie. Opisuje niezwykle wolno postępującą pracę nad wier szami i powieścią. Białoszewski "Pamiętnik z powstania warszawskiego" Swoją relację o powstaniu warszawskim spisuje Białoszewski w ponad dwadzieścia lat od zakończenia wojny. (F. D~.Celem poety jest wyrażanie niezgody na świat pełen zła i cierpienia. uwagi odnoszące się do procesu tworzenia składają się na obraz warsztatu pisarskiego Camusa. dzięki niej wiersze stają się prawdziwe (por. źródeł jej doszukując się w natchnieniu.W prowadzonych od roku 1914 do końca życia dziennikach wiele uwagi poświęca Dąbrowska swojej twórczości. 2) Miazgowaty tekst samej powieści Andrzejewski wzbogacił o fragmenty swojego dziennika poświęcone pracy nad "Miazgą" i licznym perypetiom z nią związanym. Andrzejewski "Z dnia na dzień". W. Pisze także Nagórski dramat "Prometeusz". Grochowiak .Ujęty w formę dialogu wiersz jest wyrazem poglądów estetycznych Grochowiaka. że poezja jest jak ostro całowany tasak. Poświatowska "Halina Poświatowska to jest podobno człowiek. że "Dziennik" staje się manifestem autokreacji pisarza. apokryfy autobiograficzne. Ale poetą się bywa rzadko i niechętnie. * "Nigdy tak nie pochwalisz wiernej kobiety ani miernego pisarza. że właśnie "gadanie" jest tą formą. W drugiej książce wiele uwagi poświęca kłopotom z cenzurą. Ich bohaterem czyni autor samego siebie. które zamierza zebrać w tomie "Przypowieści Franciszki". jak postępuje praca nad kolejnymi utworami (dotyczy to szczególnie "Nocy i dni". S.W swoich zapiskach. . rezygnując z nieosobowego . tym większym ceremoniałem otacza godziny swej twórczości". "Przygód człowieka myślącego" i dramatów). J. M. co mnie otacza". czy się w pancerz zakuwa". I. dlaczego pisanie przychodzi mu z takim trudem. wojskowych. którego bohaterem jest pozostający na emigracji w Argentynie pisarz Witold Gombrowicz. że Lechoń nie jest w stanie dotrzeć do źródeł swojej niemocy twórczej.Rozmowa o poezji" . który tekst będzie czytał. Nie potrafił znaleźć odpowiedniej formy. Andrzejewski "Miazga" . Wiele miejsca zajmuje tu polemika z krytykami. Cały czas opowiadał o przeżyciach z sierpnia 1944 roku. Sporą część zapisków stanowią fragmenty pisanej na potrzeby dziennika powieści (nigdy później nie drukowanej) i notatki dotyczące wszystkich szczegółów jej tworzenia. (Luc de Clapiers de Vaucenargues) * "Pisarz. Bierze się z realnego. Gombrowicz "Dziennik 1953-1966" Ogłaszany sukcesywnie fragmentami w paryskiej "Kulturze" tekst nie jest typowym dziennikiem. (J. Tym razem wypowiada się poetka. znajdujemy tu liczne odwołania do jego twórczości. J. K. Notuje pomysły na opowiadania i nowe powieści. (J.Obok notatek dotyczących podróży autora.Tekst literackiego dziennika.". by stworzyć dzieło będące zaprzeczeniem utworów o tematyce wojennej. którym Dąbrowska zarzuca zwykle niekompetencję. Miłosz "Ars poetica?"Wiersz ma charakter swoistego programu artystycznego. Twórczość Nagórskiego to nie zrealizowane plany pisarskie autora. Grochowiak "Introdukcja"). by uczynić twórczość poety bardziej zrozumiałą i nie narażać czytelnika i artysty na męki wyższego rzędu. im mniejsz y rangą. Jednakże w przeczytanych książkach nie odnajdzie on prawdy o wojnie i świecie i choć ich fragmenty znajdą się w "Rzeźni. gadat. ale nie był w stanie ich spisać. bo zdarza się. której nigdy nie ukończył. A. Dziewczyna chce widzieć w poezji dawne piękno. "Gra z cieniem" . Cz. wielokrotnie wprost zwracając się do cenzora.browska "Dzienniki" . Relacjonuje w nich autor prace nad powstającymi właśnie tekstami (między innymi powieścią o ostatniej podróży Odyseusza "Nikt"). której bezskutecznie szukał. Jednocześnie wskazuje na to. mieszając refleksje o charakterze ogól nym z fragmentami swoich wspomnień. Opisuje. w którym Miłosz postuluje zacieranie granic między poezją a prozą po to. Ujmuje go jednak poetka w sposób bardzo osobisty. S. Camus "Notatniki" . w którą mógłby ująć swoje wspomnienia. czy się obnaża. a nawet Biblii. T. udało mu się wreszcie zasiąść do pisania. wiele uwagi poświęca jednak Lechoń rozpaczliwym próbom powrotu do twórczości poetyckiej. w tym także miejsca w niej własnej twórczości.1) Pisarz Adam Nagórski jest alter ego samego Andrzejewskiego. który w kilka lat później wyda Andrzejewski jako skończony i samodzielny tekst. Autor obdarzył go wieloma swoimi przeżyciami i doświadczeniami.

okres niezbędnych prac. twierdząc. maskowy. Dla ludzi średniowiecza axis mundi była Jerozolima.) Wąskie pasemko nadziei oddzielające pruską pychę od ruskiej ciemnoty. obyczaje polowania. że na tym balu Werter miał strój. która wkracza do osady. gdzie m. miast. Mickiewicz "Dziady" cz. bo Lotta go dotykała w tańcu. będące strażnikami tradycji . gdzie na trójnogu zasiadała Pytia w obłokach duszących wyziewów i wpadając w rodzaj ekstazy. drapieżnej i tandentnej nowoczesności. tzn. Rozgoryczony i zrezygnowany pozostaje mąż modnej żony.. I. występuje natomiast czas sakralny .1) Centralnym punktem jest Ogród Eden. leży poza czasem (bo nawet czas wojny domowej nie został bliżej sprecyzowany) i konkretną przestrzenią (wiadomo tylko. że jest to Ameryka Południowa). We wsi można również mówić o punkcie centralnym. to np.W.. "Sklepach cynamonowych" i "Stu latach samotności") stanowią zagrożenie dla stabilności i trwania miasteczka. że pod żadnym względem nie jesteśmy narodem szczególnym i pora przestać żyć mitami (nareszcie zdechł mit o naszej wyjątkowości (.Niedługo po poznaniu Lotty Werter był z nią na balu. Jak się dziś przypuszcza. A. ~lajświętszym zaś miejscem świątyni był adyton. rozkazał mu: I uczynią mi świątynię (. żona przez Jose Arcadio Buendię. Jest nim chata Boryny. W utworze opozycję tu-tam (na zewnątrz) pogłębia fakt brutalnego wkraczania do tej dziewiętnastowiecznej rzeczywistości sklepów cynamonowych. B.. podejmowane są najważniejsze dla tej zbiorowości decyzje..Mityczna osada Macondo. W wielu religiach występuje powtarzający się motyw wiary w to. Dla bohatera pępkiem światajest umiejscowiona w centrum miasta kamienica ojca-kupca bławatnego. Ten strój będzie mu szczególnie drogi. Występuje wyraźna opozycja: Lipce . Rebeka. A.. ceremoniał posiłków. który opływają cztery rzeki: Piszon.). Może wreszcie teraz Polska zrozumie. w niej miasto (Jerozolima). Cywilizacja. sprzęgnięty z rytmem przyrody. Symbolika środka dotyczy zarówno krajów. W liście do Wilhelma wspomina o jej anielskiej piękności i gracji ruchów tanecznych. miały bardzo piękną oprawę i zwłaszcza w pierwszym dziesięcioleciu ("jasnym") mogły być uzasadnione sytuacją polityczną (odzyskaniem niepodległości). Wszystkie te elementy (podobnie jak w "Chłopach". siew. tworząc w ten sposób zamkniętą przestrzeń (patrz: arkadia/raj). 17 . nad Wisłą.in. Werter nie słyszał muzyki i nie widział nic dookoła. Garcia Marquez "Sto lat samotności" . toteż urządzano do niej wyprawy krzyżowe. (J.reszta świata (takie byty zabawy.. która się tu wdziera. VII został nazwany centrum polszczyzny: tam się cztowiek napije. które ma swój rytm życia. W. wzorowego gospodarza.) wedle wzoru przybytku. ściany. Zawada w "Dwudziestoleciu literackim" pisze. mające na celu wyzwolenie z rąk niewiernych grobu Chrystusa. który później (po ogłoszeniu powieści Goethego) stał się modą dla większości młodych mężczyzn w Eur opie: niebieski frak i żółta kamizelka. Położqna w zagłębieniu gór Parnasu. III (scena VIII) . jak ci na górze ukazane byto. Izolowane od reszty świata przez swoje położenie oraz przez umieszczenie ich poza czasem historycznym (np. bo sam Bóg umieścił tutaj jądro stworzenia oraz kolejarza Filipka: Czy ten kraj był tylko terenem przemarszu obcych wojsk (. wielkiego maga i hierofanta.. G...patrz: taniec. kostiumowy. była miejscem pielgrzymek Greków. u podnóża dwóch nagich skał. J. była to pieczara.Na skutek wprowadzenia przez młodą żonę nowych obyczajów w zwykłym szlacheckim dworku. Garcia Marquez "Nie ma kto pisać do pułkownika" . że epoką.S. Axis mundi znaczy oś świata.. histońa" Mircea Eliade. który Szczypiorski w powieści burzy. to: Cyganie.. namiętności. Goethe "Cierpienia młodego Wertera" . swoje rytuały. 2) W kulturze żydowskiej pępkiem świata jest Palestyna (kraj). otoczona gajem. Patrz: krucj ata. Zewnętrzność. spory w one lata śród cichej wsi litewskiej. rozlewiskami. W czasie jednego z nich spłonęła pełna stodoła. brutalnej.. Natomiast punktem centralnym w Macondo jest dom Jose Arcadio Buendii i Urszuli (wszystkie najważniejsze sprawy dla tej społeczności tu mają swój początek).. wreszcie osoby. kiedy reszta świata. wierzenia. mit. jak orka. ołtarz mają swoją symbolikę) i od tego centralnego punktu rozciąga się świat. Dlatego też założenie każdej osady czy miasta jako powtórzenie kosmogonii zaczyna się od punktu centralnego (axis mundi). oś wszechświata. świątyń. A. składkowy. Całe zło pochodzi właśnie z zewnątrz (np. jarmarki).Axis mundi stanowią Lipce. odbywają się tu też kosztowne. Z takich myśli może się tylko narodzić mit o polskiej wyjątkowości. Tu ludzie żyją. Podkomorzy. jak też najskromniejszych siedzib ludzkich.obrazy. Cały świat grecki skupiał się wokół niej. Wojski). Swiątynia jest domem Pana (stąd dach podłoga. cały kalendarz obrzędów. Ważnyjest również fakt.Sędzia. Gdy bowiem Jahwe rozmawiał z Mojżeszem (Księga Wyjścia). Biblia (ST) . ale wszystko ma swój mityczny rytm.Jest to wielka. bowiem w tym (jednym z niewielu miejsc na ziemi) trwa nieprzerwanie kult przeszłości (rzeczy . publiczny. * "Pępowiny wszystkich ludzi łączą się w przeszłości". ostatnim okopem łacińskiej Europy? (. Chiddekel. było dwudziestolecie międzywojenne. wkroczenie armii napoleońskiej). także i tutaj. kochają się i umierają. Boże Ciało i czas agrarny. który wiedzie nocne rozmowy z Jahwe. świadome pominięcie uroczystości Nowego Roku. nadysze Ojczyzny. Mickiewicz "Pan Tadeusz" Występuje tu wyraźna opozycja Soplicowo .) Patrzaj. serwis. który w ks. a uczyń tak.). Rebeka zaraziła mieszkańców wioski chorobą bezsenności). rozciąga się od punktu centralnego.tzn. która szczególnie ukochała bale. Soplicowski dworek. Wigilia.Nowosilcow jest w Wilnie i wydaje bal.kajś świat. Krasicki "Żona modna" . wielka histońa zagląda tu tylko czasami (np. w niewoli tureckiej. że świat bierze początek od środka. anastępnie rozpościera się na cztery zasadnicze strony. Macondojest oddzielone od reszty świata bagnami. wygłaszała przepowiednie dotyczące ludzi i narodów. która niesie ze sobą zagrożenia (jej symbolem jest Ulica Krokodyli).Pępkiem świata jest tu miasteczko bez nazwy. takich jak choćby Dzień Zaduszny. Tańczący Kongres . przy czym wszelkie zło przychodzi do Lipiec z zewnątrz (osadnicy niemieccy. zaś w nim sanktuańum (świątynia). któryjest właśnie owym "pępkiem" (czymś najważniejszym). Sop licowo ma swój rytm życia. huczna zabawa taneczna. A. który nie podziela jej entuzjazmu dla takiego stylu życia. którymi żyje świat. Były one w modzie. huczne bale. budowa szkoły rosyjskiej). Schulz "Sklepy cynamonowe" Pierwowzorem opisanego tu prowincjonalnego miasteczka było rodzinne miasto Schulza Drohobycz. który ukażę tobie (. Szczypiorski "Początek" Kategoria axis mundi w odniesieniu do Polski pojawia się w powieści w rozmyślaniach Henia Fichtelbauma: Tu byt środek ziemi. że łajdactwa i świgtość w jednym stoją domu. kampania bananowa. jak wszędzie na całym bożym świecie). Może być: karnawałowy. pałaców. Tu czas płynie nie tylko w sensie linearnym.: prasa. poczta cyrk. Gichon. Dla Greków środkiem ziemi była świątynia Apollina w Delfach. Joyce) G. mających swój koloryt i zapach. Perat. by nie podawać konkretu. zało Bal Bal . która znajdowała się od połowy XI w. pępek świata. Reymont "Chłopi" . przywódcy gromady. jest izolowany od spraw.wprowadził w swoich pracach: "Traktat o histońi religii" i "Sacrum. W nim też popełni samobójstwo i w nim zostanie pochowany.). Od reszty świata oddzielone jest dodatkowo rzeką.

że z zaczerwienionymi od płaczu oczami będzie źle wyglądała na balu. K. Podczas balu najednym z nich zostanie wykonany swoisty "wyrok" (Doktor zginie od uderzenia piorunu). bojąc się. Od tego momentu pogłębiał się rozdźwięk w jej małżeństwie. Bal zostaje przerwany w środku najlepszej zabawy na wieść o wybuchu wojny rosyjsko-japońskiej. Tu nie obowiązują prawa czasu i przestrzeni. który może być rozumiany jako metafora życia. na którym ostatecznie przekona się. Cz. H. III cz. Balzac "Ojciec Goriot" Wspólny bal Rastignaca i Delfiny de Nucingen wydany przez panią de Beauseant. Obrazy są często niewyraźne. Tym razem kardynał przegrał pojedynek z królową. Prus "Lalka" .I. ale żre. Marcel. Bułhakowa. Osieckiej. że i Kopciuszek weźmie udział w balu. Bestrużew .A. bal u Wolanda w "Mistrzu i Małgorzacie" M. że jest wśród nich "trędowata". Jest to symbol śmierci. aby królowa wystąpiła na nim w brylantowych spinkach. Wszystko ma bowiem swój czas (Kohelet) i gdy minie ból wojny. uosobiająca dobro).I. a bal pozostanie jedynie wspomnieniem. Wychodzący z balu (gdy z ratusza bije trzecia) spotykają jadące do stolicy wozy z ziełenizną (kontrast w obrazie międzywojennego społeczeństwa). E. Jeśli wiersz rozumieć w sensie egzystencjalnym. smukła. zdrajcy stanu. Dumas "Trzej muszkieterowie" Za podszeptem kardynała Richelieu Ludwik XIII postanowił wydać bal kostiumowy. Jest to świat. S. W swojej powieści Berent próbuje ukazać nastroje i poglądy polskiego społeczeństwa w przededniu rewolucji 1905 r. Wokulski. które od niego dostała. ale chłepcze. ustanie czas wojny (wyróżniony w utworze inn ym rytmem wiersza). truciciele.służalcy. składają się nań plastyczno-muzyczne wizje senne. samobójcy. jest nieobecny. lecz tylko kontredansik na kwadransik. Skupia się tu całe zło świata (por. wirują. jednak dobr a wróżka sprawi. Por. Po balu nabrała kaprysów wielkiej damy (pisma kobiece. Miłosz "Walc" . A. gdzie rządzi pieniądz.Doroczny bal u Wolanda. noc Walpurgi). Tuwim "Bal w Operze" Groteskowy obraz bawiących się wyższych sfer: hrabini Macabrini. jeśłi zgaśnie światło? K. Tutaj bohater-narrator. powstaje pytanie: co będzie. i uciekając. Dama . w czasie którego Cezary z Karoliną odtańczyli kozaka (kacapski taniec). W pojedynku z nią ginie książę Prospero.: średniowieczny danse macabre oraz "Maskaradę" A. gdzie się nie je. obsadka.Towarzystwo jest podzielone na jego zauszników (Doktor.A. otulona w całun postać. Gałczyński "Bal u Salomona" Bal może tu być rozumiany jako metafora życia. Flaubert "Pani Bovary" Pierwszy i jedyny bal Emmy Bovary . Spotyka się na nim cała paryska arystokracja.A. J. Gośćmi na balu są np.Bal u księcia. Ale wśród gości znajdują się konspiratorzy i zwolennicy lewicowych ideologii. Patrz: taniec. twarz wicehrabiego. po raz pierwszy uświadomi sobie. Wśród beztrosko tańczących par porusza się szczególny gość Śmierć -Domino i wybranej przez siebie osobie szepcze do ucha: policzone chwile twe. a duszą towarzystwa jest baron de Charlus. Na twarzy ma maskę trupa. królową jest Małgorzata. kaci. W takt walca wirują pary. że "zwykłe" przyjęcie u księstwa Gilbertostwa de Guermantes przekształca się we wspaniały bal. Uczestnicy balu stanowią przekrój społeczeństwa polskiego: z jednej strony młodzi (zdesperowani i zbuntowani). Po wielu perypetiach d'Artagnan przywiózł królowej spinki i na balu w ratuszu Jej Królewska Wysokość wystąpiła w stroju myśliwskim z dwunastoma spinkami na ramieniu. Piszący swój poemat latem 1936 r. obserwuje bal przez okna pałacu. jak polską Operę. B. Poe "Maska Śmierci Szkartatnej" . na którym główny bohater. Jak to w baśniach bywa. prosząc (żądając) jednocześnie. Zawada "Dwudziestolecie literackie"). (A. fałszerze pieniędzy. gdy parweniusz. bankierzy. z drugiej . choć nie miała do kogo pisać). Jest taka cierpienia granica i jest też na pewno granica radości. M. albo też jest to bal z jakiejś baśni. Por. Tu też Karolina Szarłatowiczówna po raz pierwszy odkryła tajemnicę romansu Cezarego z Laurą. donosiciele i deprawatorzy. gdzie nie ma miłości. że arystokracja nigdy jej nie zaakceptuje jako żony ordynata Michorowskiego. Na zawsze już zapamiętała zapach cygar. W chwili zupełnie niespodziewanej. Patrz: miłość trudna. wyżsi wojskowi. Tutaj także dokonują się dwa akty: sprawiedliwości . zgubi złoty pantofelek. W większości są to cyniczni ugodowcy. H. a zatem mamy do czynienia z sytuacją. zainteresowani jedynie pomnażaniem swoich majątków. W. gdzie do tańca śmierć zagra ci na dudce. marionetkowy i anachroniczny teatr złudzeń "diabli biorą". zamknął się z tysiącem swoich przyjaciół w odizolowanym od świata warownym opactwie. Bracia Grimmowie "Kopciuszek" Na tym balu królewicz ma sobie wybrać żonę. na której gra kot. Gałczyński "Bal zakochanych" Bal odbywa się na pograniczu jawy i snu lub też może jest jedynie wytworem fantazji panny Klary. Delfina nie pozwala Eugeniuszowi nawet opowiadać o chorym ojcu. jak wielki jest klan wygnańców z Sodomy. Kardynał wiedział. A. samobójstwo. legendą. trzeba będzie zapomnieć i wsłuchać się jedynie w takt walca i wesołe dzwoneczki u sań. która wkrada się jak złodziej nocny i nie ma litości dla nikogo. donosiciele. Oczywiście pojedzie macocha Kopciuszka ze swoimi złymi i brzydkimi córkami. Regestrator. który. w czasie a którego nastąpiło przemieszanie się.zabicie szpiega Meigla (por. papier listowy. Mniszkówna "Trędowata" Bal. nakładają się na siebie. całe lata przechowywała w bieliźniarce znalezioną cygarnicę. Por. G.który był wi elkim wydarzeniem w jej monotonnym i nudnym życiu. Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" . Obraz balu jest odrealniony. bo spotykają się tu najpiękniejsze panny i chłopcy pigkni bez miary. chcąc uciec od szalejącej dżumy. oczaruje królewicza.żony prowincjonalnego lekarza .postanowiła odsunąć się od życia towarzyskiego (dla porównania postawa Delfiny i Anastazji). podczas balu maskowego pojawia się dziwna. gdy Śmierć-Wykidajło może wyłączyć prąd w najlepszym momencie zabawy. Jest to jej pożegnalny bal . Jak wielka dama zachowuje się natomiast pani de Beauseant. który Stefcia Rudecka przypłaci życiem. sfery dyplomatyczne.Bal w posiadłości księcia Pro spero.W wierszu przeplatają się dwa czasy (balu i wojny). bal w piosence A. Biełego. gdy przesypie się piach w klepsydrze. Andrzejewski "Popiół i diament" -Bankiet w hotelu "Monopol". Po balu Emma wpadła w depresję. I! M. Berent "Ozimina" . że Anna Austńaczka dwie z dwunastu spinek podarowała księciu Buckinghamowi. na którym zgromadzili się przedstawiciele różnych warstw społeczeństwa polskiego. W pensjonacie pani Vauquer umiera ojciec Gońot. Żeromski . uosabiająca zło) i młodych rewolucjonistów (Justyn Pol. Zakochane pary wirują w tańcu. Proust "W poszukiwaniu straconego czasu" ("Sodoma i Gomora") Liczba gości i wystawność sprawiają. śmiech ze smutkiem (bal rozumiany jako życie). nie pije. mogła bowiem w czasie jego trwania porównać własne życie z życiem arystokracji. "Dziadów") oraz litości (Małgorzata uwalnia od wyrzutów sumienia dzieciobójczynię Friedę). wszystko skończy się dobrze. Biety "Maskarada" Groteskowo przedstawiony bal kostiumowy. J. 18 . miłość przeplata się z cierpieniem.prawa strona. Z historycznych znakomitości pojawiają się we własnej osobie Gajus Kaligula i Messalina."Przedwiośnie" Bal w Odolanach zorganizowany przez Laurę Kościeniecką. graf Ramoło.lewa strona. tu przedstawiciele wyższych sfer pozwolą jej boleśnie zrozumieć. pragnący wejść w kręgi arystokracji. Na tym balu wszystko jest możliwe: księżyc przemienia się w lirę. Pelikan. Tuwim widział. Patrz: śmierć. Sowietnik.W zimową noc 1904 roku w warszawskim salonie baronostwa Niemanów odbywa się bal. szpicle. lizusy.

przedwojennej arystokracji z przedstawicielami powojennej władzy (Wrona). Uroczystość zakończona polonezem (narodowo i patetycznie!), którego wodzirejem jest Kotowicz. Por. "Bal w Operze" Tuwima. Tu motyw narodowego poloneza został wykorzystany do pokazania obrazu społeczeństwa po wojnie. A. Osiecka "Niech żyje bal"Popularna piosenka, w której bal należy rozumieć jako życie (drugi raz nie zaprosz4 nas wcale, życie to bal jest nad bale). Śmierć-Wykidajło (jak średniowieczna kostucha) nieubłaganie potrafi wyłączyć prąd w środku balu, toteż... carpe diem. * "Ładny bal! (fraz.) = a to dopiero historia!" * "Śmiejcie się, tańczcie, szalejcie, ale tańcząc, moje panie, pamiętajcie, że tańczycie na wulkanie". (R. Berwi6ski) * "Kiedy u nas i gdzie indziej wołano «byczo jest» - poezja przepowiadała zagładę sal balowych, cylindrów, nożyc do przecinania wstęg i wygodnych pulmanowskich wagonów". (Cz. Miłosz) * "Czasami trzeba szukać samotności aż na balu". (J. Iwaszkiewicz) * "Niech żyje bal! Bo to życie to bal jest nad bale!". (A. Osiecka) * "Wszystkie bale są kostiumowe, nawet bal nudystów". (H. D. Steinhaus) * "Bal pierwszy - ból pierwszy! Miej oczy otwarte. To tylko początek powieści". (K. Gliński) * "Po turmach siedzi młodzież nasza, Nam każą iść na bal". (A. Mickiewicz) "Początki tego, co się balem nazywa, Różne są, w czym bogactwo i smak się odmywa, Lecz wszystkich balów środek zawsze jest ten samy, A koniec jak komedii, tragedii lub dramy..." (C.K. Norwid)

Bezdomność Bezdomność Człowiek bezdomny to ktoś nie mający domu, schronienia, nie mający gdzie mieszkać, tułacz, wygnaniec, żebrak, sierota. Biblia (ST) - 1) Wyrokiem boskim Adam i Ewa zostali wygnani z raju i skazani na pracę, cierpienie, ból. Utracili bezpieczne schronienie, jakim był Ogród Eden, odtąd mieli o nie troszczyć się sami (Ks. Rodzaju 3,16-23). 2) Po czterystu trzydziestu latach wyprowadził Bóg naród wybrany z ziemi egipskiej. Izraelici porzucili swoje domy i podążyli za Mojżeszem do Ziemi Obieca nej. Wędrówka ich trwała czterdzieści lat i dopiero po tym okresie mogli osiedlić się i założyć domy. Biblia (NT) - 1) Chrystus przyszedł na świat w stajence, bo Józef i Maryja nie mogli znaleźć schronienia nawet w gospodzie (Łk. 2,7). Później rodzina święta skazana została na bezdomność i tułaczkę, ponieważ Herod, usłyszawszy, że narodził się król żydowski, kazał zabijać wszystkich nowo narodzonych chłopców. Józef z Maryją i dzieciątkiem uciekli do Egiptu (Mt. 2, I 3). 2) Na bezdomność dobrowolnie skazał się syn marnotrawny, porzucając dom rodzinny i wyruszając w świat ze swoją częścią majątku. Zrozumiał swój upadek i błąd, gdy jako pastuch świń musiał mieszkać z nimi i jeść z jednego koryta. Mitologia - 1) Przez dwadzieścia lat (dziesięć lat trwała wojna trojańska i dziesięć lat tułaczka spowodowana gniewem bogów) król Itaki, Odys, pozbawiony był rodzinnego domu i dlatego stał się symbolem tułacza, pielgrzyma (homo viator). 2) Wszechstronnie zdolny artysta, rzemieślnik, architekt, Ateńczyk Dedal został wygnany ze swego rodzinnego miasta za mord na Talosie. Przebywał na Krecie u króla Minosa, który go więził, obawiając się zdradzenia przez Dedala zagadki labiryntu. J. Bedier (oprac.) "Dzieje Tristana i Izoldy" - Gdy Tristan ocalił Izoldę przed trędowatymi, oboje uciekli w głąb lasu moreńskiego; najpierw spali w legowiskach z liści, później Tristan naciął gałęzi i zbudował szałas, a Izolda wysłała go gęstym mchem. Jedz4 tylko mięso

dzjkich zwierz~t, śpiq w legowiskach (...), twarze staty się blade, odzież w strZępach (...), ale miłujq się, nie czują cierpienia. "Legenda o św. Aleksym" Złożywszy wcześniej śluby czystości, Aleksy porzucił w noc poślubną swoją żonę, opuścił też dom rodzinny, a zabrane ze sobą bogactwa rozdał biednym. Od tego momentu, wędrując po świeciejako żebrak, zmieniał kolejne miejsca pobytu, wiódł życie biednego tułacza. Gdy po latach wrócił na dwór ojca, nie rozpoznany przez nikogo spędził jeszcze szesnaście lat pod schodami rodzinnego domu, z pokorą przyjmując wszystkie upokorzenia. F. Villon "Wielki Testament" ~ W utworze tym Villon wykreował szczególny typ bohatera. Jest to żebrak, oszust, złodziej, człowiek nie mający ani domu, ani rodziny, żyjący z dnia na dzień, często naruszający prawo (stąd kolejne pobyty w więzieniu), słowem - outsider. "Wielki Testament" to zapis życia łotra i włóczęgi, który nad uroki ustabilizowanego życia przedkłada chęć przeżycia przygody i rozpasaną miłość z grubą Małgośką. Jest to człowiek, którego życie upływa między karczmą, więzieniem, a mrocznymi uliczkami miasta. Sam Villon został za morderstwo skazany na karę śmierci, później zamienioną na wygnanie z kraju. W. Szekspir "Król Lear" Podzieliwszy swoje państwo pomiędzy dwie córki, Lear kolejno ma mieszkać u każdej z nich. Niestety, okrutne kobiety nie chcą gościć ojca u siebie. Stary, schorowany Lear błąka się wraz ze swoim błaznem po kraju, pozbawiony domu, schronienia, bliskich ludzi. W. Szekspir "Król Henryk IV" Następca tronu, książę Henryk (przyszły Henryk V), pokłócony z ojcem, żyje wśród ludzi z marginesu. Nie ma domu, do którego mógłby powrócić, nocuje w przygodnych karczmach, czasem po prostu w zamtuzach. Z. Morsztyn "Pieśń w ucisku" Wygnani z Polski arianie stali się bezdomni. Podmiot liryczny skarży się przed Bogiem, że ludzie wkroczyli w jego kompetencje, uzurpując sobie prawo do wyznaczania innym ich

miejsca na ziemi. Arianie za swoje przekonania zostali tego miejsca w ogóle pozbawieni. Molier "Świętoszek" - Intrygi Tartuffa prowadzą do tego, że Orgon i jego rodzina zostają pozbawieni własnego domu i otrzymują nakaz natychmiastowego opuszczenia rodzinnej siedziby. Ratuje ich przed tym wspaniałomyślność księcia. Wolter "Kandyd" - Wygnany paroma kopniakami w pośladki, Kandyd opuścił zamek barona i od tej chwili rozpoczęła się jego wędrówka po tym najlepszym z możliwych światów. Był w wielu krajach, gdzie mieszkał w gospodach i oberżach, przemierzył wiele mórz i oceanów, aż zrozumiał prostą receptę na szczęście, która sprowadza się do uprawiania wlasnego ogródka. J.W. Goethe "Cierpienia młodego Wertera" Weltschmertz (ból z powodu świata = ból istnienia), na który Werter cierpi, powoduje, że bohater nie może znaleźć stałego miejsca. Sam o sobie mówi, że jest pielgrzymem, porównuje swoją sytuację z losem mitologicznego Odysa. Ten brak zakorzenienia (także w sensie społecznym) powoduje, że Werter ucieka od świata i ludzi (świat jest we mnie) ijestjedną z przyczynjego samobójstwa. G.G. Byron "Giaur" - O bohaterze wiemy, że jest wenecjaninem szlachetnie urodzonym. W Grecji Giaur jest obcy pod każdym względem: narodowym, kulturowym, religijnym. Nie wiemy, ani gdzie mieszka, ani czym się zajmuje, ani z czego żyje. Jego życie, rozpięte między wielką miłością a nienawiścią i żądzą zemsty, jest naznaczone tymczasowością. Nawet klasztor nie stanowi dla niego domu i schronienia, ponieważ Giaur nie odczuwa żadnej więzi z mieszkającymi tam zakonnikami. A. Mickiewicz "Dziady''' cz. IV Oprócz bezdomności w sensie społecz nym (Gustaw nie akceptuje takiego układu społecznego, gdzie nierówność majątkowa jest przyczyną nieszczęśliwej miłości i samobójczej śmierci: blys kotkg niosg dla jasnych panów), występuje tu też w odniesieniu do Pustelnika-Gustawa bezdomność w sensie on -

19

tologicznym. Do końca nie wiadomo, czy bohater jest człowiekiem, czy duchem (w obecności księdza przebija się sztyletem i żyje nadal). Jest on także bezdomny w sensie dosłownym po latach nieobecności powraca do rodzin nego domu, który stał się rozsypującą się ruiną i dowiaduje się, że jego bliscy nie żyją. Patrz też: zjawy - upiory wampiry. A. Mickiewicz "Sonety krymskie" Po raz pierwszy w literaturze polskiej pojawiła się postać pielgrzyma, który w "Stepach akermańskich", mimo natłoku wielu niecodziennych wrażeń, nie może oderwać się myślami od wspomnienia rodzinnego kraju, czeka na głos z Litwy, jest samotnym wygnańcem; w sonecie "Burza" wyróżnia się spośród grupy podróżnych na statku, któremu grozi zagłada, bo nie umie się modlić i nie ma się z kim żegnać -jest więc to bezdomność w sensie dosłownym, jak też egzystencjalnym; w sonecie "Bajdary" wzrastającą tęsknotę i poczucie osamotnienia usiłuje zagłuszyć wielością doznań i wrażeń (lasy, doliny, glazy w kolei, w natłoku (...) chcę odurzyć się, upić tym wirem obrazów), co okazuje się jednak nieskuteczne (ziemia śpi, mnie snu nie ma). W sonecie "Pielgrzym" przyznaje, że w zestawieniu z bogatym krajobrazem krymskim wygrywa skromny, ubogi pejzaż stron rodzinnych (Litwo! Pialy mi wdzięczniej twe szumiące lasy (...) i weselszy deptalem twoje trzgsawice niŻ rubinowe morwy, złote ananasy). A. Mickiewicz "Konrad Wallenrod" - Od młodości Walter Alf pozbawiony był domu: najpierw jako dziecko po zamordowaniu rodziców przez Krzyża ków został uprowadzony do Prus; tam, co prawda, jego starannym wychowaniem zajął się mistrz krzyżacki, ale chłopcu pozostał w pamięci widok pożaru domu rodzinnego i krzyk matki, dlatego jego imię było niemieckie, dusza litewska została. Później zrezygnował ze spokoju, szczęścia i własnego domu w imię celu, którym było zniszczenie Zakonu: szczgścia w domu nie znalazl, bo go nie było w ojczyźnie.

A. Mickiewicz "Dziady" cz. III Bez domni są tu wszyscy, którzy w wyniku procesu zostali skazani na zesłanie. Setki kibitek pędzą na Syberię, a w nich młodzi spiskowcy, pozbawieni zarówno ojczyzny, jak też domu rodzinnego. Symbolem wygnańca jest pielgrzym, który pojawia się w "Ustępie": obcy, samotny, zagubiony w Petersburgu, nie mający możliwości powrotu. J. Słowacki "Kordian" - Od chwili opuszczenia domu Kordian pielgrzymuje po Europie w poszukiwaniu celu w życiu. Nigdzie nie jest u siebie, nigdzie nie znajduje schronienia, wszędzie spotykają go kolejne rozczarowania, toteż wędruje dalej (Londyn, Dover, Włochy, Watykan). Nie wiadomo także, czy miał dom po powrocie do Polski. Kordian jest spiskowcem, więc ponad szczęście życia rodzinnego przedkłada konieczność walki i wypełnienie misji - zabicie cara. J. Słowacki "Rozłączenie" Wiersz jest wyznaniem biednego tutacza, który tęskni do pozostawionej w kraju kobiety (matki? kochanki?). W celu podkreślenia całkowitej obcości światów, w których oboje przebywają, jej rzeczywistość przedstawia jako znaną, swojską, bezpieczną, zaś tę, w której on przebywa -jako świat w momencie stawania się,~ dynamiczny, obcy, groźny. Jego losem jest wieczna tułaczka i marzenia o krajobrazie z domem i ogrodem. J. Słowacki "Hymn" (Smutno mi, Boże) -Powtarzający się jak refren wers smutno mi, Boże wprowadza do wiersza nastrój przygnębienia i żalu. Bohater liryczny ma świadomość, że jego okrgt nie do kraju ptynie, płynąc po świecie, tęsknotę zaś dodatkowo pogłębiają lecące bociany, które przywodzą na myśl rodzinne strony oraz bolesna myśl nie wiem, gdzie się w mogilę polożę. J. Słowacki "Testament mój" W podobnym tonie utrzymane wyznanie tułacza, który żegna się z przyjaciółmi, bliskimi, mając świadomość przemijania i swojej obcości i samotności w świecie. Patrz: autotematyzm. C.K. Norwid "Pielgrzym" - 1) W chrześcijańskim rozumieniu każdy jest tylko pielgrzymem na

tej ziemi w swej wędrówce ku Bogu, stąd stwierdzenie przecież ja - aż w nieba łonie trwam, dlatego wszelkie ziemskie wartości, jak np. pałace, posiadłości, nie mają większego znaczenia, wręcz odwrotnie - odwracają uwagę od celów wzniosłych.2) W innymrozumieniujest to gloryfikacja pielgrzymstwa (emigracji) jako grupy wybranej (nad stanami jest stanów - stan), którą wywyższa właśnie pogarda dla przywiązania do określonego miejsca na ziemi, domu: mój dom ruchomy z wielblądziej skóry. E. Bronte "Wichrowe Wzgórza" Podczas jednej ze swych podróży pan Earnshaw spotkał na ulicy Liverpoolu brudne, zgłodniałe, na pozór nieme, cygańskie dziecko. Było bezdomne, więc zabrał je do Wichrowych Wzgórz. Chłopcu dano na imię Heathcliff. Na całe życie pozostało mu to piętno przybłędy, człowieka, o którego pochodzeniu nic nie wiadomo. Później, zraniony przez Katarzynę jej małżeństwem z Edgarem, sam skazał się na wieloletnią tułaczkę. Nie wiemy, gdzie był i co robił (może walczył w Ameryce lub był zwykłym rabusiem w Anglii). Wrócił z dużymi pieniędzmi, by móc pomścić doznane krzywdy. H. Balzac "Ojciec Goriot" Pomimo że Goriot cały swój majątek oddał córkom, u żadnej z nich nie znalazło się dla niego miejsce w domu. Zamieszkał w pensjonacie pani Vauquer, który był nie domem, ale przytułkiem dla najbiedniejszych lub ukrywających się przed prawem. Pod koniec życia Goriot zajmował najskromniejszy pokoik. Domy córek nie były dla starego ojca schronieniem. Patrzono tam na niego jak na intruza, wpuszczano kuchennymi drzwiami. F.M. Dostojewski "Zbrodnia i kara" - 1) Można mówić o społecznej bezdomności Raskolnikowa, człowieka samotnego, wyobcowanego i zbuntowanego wobec porządku świata. 2) Trudno też nazwać domem tę klitkę, którą Rodion wynajmuje, a która bardziej przypomina szafę lub trumnę niż mieszkanie, przez co działa przytłaczająco i depresyjnie na psychikę. 3) Warunki, w jakich żyje rodzina Marmieładowych (ciasnota, nędza, prymitywizm),

są typowe dla poziomu egzystencji warstw najuboższych Petersburga, stąd Raskolnikow w pełni zgadza się z poglądem, że setki, tysiące ludzkich istnień dałoby się skierować na wtaściwct drogę, dziesicttki rodzin ocalić od nędzy, rozkładu, zguby (...) i to wszystko za jej pieniądze. M. Konopnicka "Miłosierdzie gminy" - Tytuł noweli jest ironiczny. Gmina, chcąc zapewnić starym ludziom dach nad głową, organizuje licytacje, na których jej zamożni obywatele mogą kupić starego człowieka na zasadzie: otrzymują od gminy dodatek na utrzymanie zakupionego i ze swej strony zapewniają mu dom i wyżywienie. Gmina uważa, że zlikwidowała problem bezdomności i żebractwa, w praktyce jest to dla starych ludzi katorga, bo nabywcy chcą ze swoich podopiecznych wycisnąć ostatnie soki, więc wykorzystują ich do najcięższych prac. B. Prus "Lalka" - 1) To, co Wokulski zobaczył na Powiślu, wstrząsnęło nim do głębi. Nie były to domy, lecz zapadnięte do połowy okien budy: brudne, rozpadające się, gnijące, w których przecież mieszkali ludzie z braku innych warunków; dla niektórych domem była uliczna kupa śmieci, gdzie żyli, kochali i umierali. 2) Bezdomna w powieści jest Magdalenka, której Wokulski pomoże dźwignąć się z upadku i skieruje do domu Wysockiego. 3) Choć studenci w kamienicy Krzeszowskiej mają chwilowo dach nad głową, w każdej chwili grozi im wyrzucenie z powodu niepłacenia czynszu. S. Zeromski "Siłaczka" - Stasia Bozowska właściwie przez całe życie pozostała bezdomna. Jej los został określony w momencie, gdy dok onała wyboru, że chce poświęcić się pracy na rzecz najuboższych. Zamieszkała w więcej niż skromnych warunkach na wsi, pisała podręcznik dla dzieci wiejskich, nie wyszła za mąż, zdecydowała się nie mieć własnego domu. S. Żeromski "Ludzie bezdomni" Bezdomność odnosi się tu do jednostek i grup społecznych, może być rozumiana dosłownie i metaforycznie. 1) Nigdy właściwie nie miał domu doktor

20

Judym. Pochodził z rodziny biednego szewca pijaka, nie było dla niego także domem mieszkanie ciotki, gdzie się wychował, później był także pielgrzymem, nie mającym swego domu. Judym jest także bezdomny w sensie społecznym: nie należy do warstwy, z której wyszedł, a nawet nią gardzi, nie został przyjęty do warstw wyższych, gdzie zawsze będzie postrzegany jako syn szewca z Krochmalnej. 2) Podobnie Joasia, która pracując jako nauczycielka w Warszawie, tułała się po cudzych mieszkaniach, stąd jej marzenia o własnym skromnym domu. 3) Postać inżyniera Korzeckiego wprowadza do utworu inną, metafizycz ną wizję bezdomności. Jest to człowiek, któremu nic nie przynosi spokoju, wszędzie uświadamia sobie, że nie ma dla niego miejsca na ziemi, dlatego popełnia samobójstwo, uwalniając się od trosk życia. 4) Bezdomni są wszyscy ci, którzy mieszkają w warunkach urągających godności ludzkiej. Nie są to domy, ale budy, nory, owczarnie (w Warszawie za Żelazną Bramą, w Cisach - czworaki, w Zagłębiu mieszkania pracowników kopalni). Bezdomni są także ci, których warunki zmuszają do opuszczania kraju i szukania pracy i szczęścia na obczyź nie (Wiktorowie). W.S. Reymont "Chłopi" - W zhierarchizowanej strukturze wsi najniżej są usytuowani ci, którzy nie mają ziemi, nie mają własnej chałupy. Są to m.in. żebracy, jak np. Agata, która każdej jesieni opuszcza wieś, udając się kajś w świat, aby zimą nie być Kłębom ciężarem. Nie ma własnego kąta Jagustynka, która poszła na wycug i teraz za odrobek znajduje mieszkanie i wyżywienie u bogatych chłopów. Istnieje też w Lipcach liczna grupa parobków, którzy wynajmują się u gospodarzy na rok (jak Kuba, Witek), pracują za wyżywienie, ubranie, często mieszkają w stajni lub oborze. Ludzie ci nie liczą się w społeczności chłopskiej, nikt ich nie zaprasza na ważne spotkania, nikt ich o zdanie w sprawach dotyczących gromady nie pyta. J. Conrad "Lord Jim" - Od momentu ucieczki z "Patny" Jim stał się wiecznym tułaczem,

nigdzie nie miał własnego kąta. Uciekał przed samym sobą, bojąc się wspomnień i oskarżenia o tchórzostwo. Osiadł dopiero w Patusanie. S. Żeromski "Przedwiośnie" -1) Można mówić o bezdomności Cezarego Baryki, który w gruncie rzeczy nie ma prawdziwego domu (poza okresem dzieciństwa w Baku). Nie czuje się on szczególnie związany z żadnym z krajów, nie ma także sprecyzowanych poglądów politycznych, trudno też wyraźnie określić jego przynależność klasową. Widząc dom w Nawłoci i atmosferę w nim panującą, twierdzi, że czuje się jak bezpański pies. 2) Żydzi warszawscy z okolic Świętojerskiej, Franciszkańskiej mieszkają w warunkach, które są nieludzkie: wnętrza domów są (...) obtupione z tynku (...) świeci nagi ceglany mur, lecz i on jest oślizgły z brudu, pełen wyrw i plam (...) Potworne są tam kloaki, ścieki, zlewy, rynsztoki. 3) Podobne obserwacje dotyczą Chłodka: spali na cudzym prz)' kominku, na ławkach i pozapieckach, nie mając wiasnego domu i nic zgoła, co by w~asnym nazwać mogli. M. Dabrowska "Noce i dnie" - 1) Szymszel z Kurzy i jego rodzina stają się bezdomni po pożarze, który zniszczył ich chałupę. Wzruszona losem pogorzelców Barbara przyjmuje ich do siebie i rodzina Szymszela znajduje na czas jakiś schronienie w Serbinowie. 2) Po ;podpaleniu przez Niemców Kalińca mieszkańcy miasta, pozbawieni domów, stają się bezdomni. Wędrują wiele kilometrów, poszukując jakiegoś schronienia, które pozwoliłoby przetrwać wojnę. Wśród uciekinierów jest także Barbara Niechcicowa - samotna zagubiona, przerażona tym, co wokół siebie widzi, po raz pierwszy w życiu brutalnie pozbawiona domu. Z. Nałkowska "Granica" -Trudno nazwać domem tę klitkę, którą w piwnicy kamienicy Kolichowskiej zajmują Gołąbscy. Przypomina ona raczej celę, ajej powierzchnia nie przekracza tej, jaką w salonie Cecylii Kolichowskiej zajmuje kanapa z poduszkami na podłodze, stolikiem i lampą. Są to mieszkania ciemne, duszne, małe. U Gołąbskich w jednym

łóżku śpi pięć osób oni sami mówią: nie mieszkać tylko siedzieć, bo tam nie można się ruszyć. Przychodzi tu także przespać się wyrzucony z fabryki Hettnera Franek Borbocki. M.A. Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" Jednym z poważnych problemów mieszkańców Moskwy jest brak mieszkań. Te, które są dostępne dla przeciętnych mieszkańców, są obskurne, brudne, małe, gnieździ się w nich po kilka rodzin (tzw. mieszkania komunalne). Bezdomność jest również jedną z sankcji, jakie stosuje się wobec nieprawomyślnych twórców, takich jak Mistrz. Zajmuje on suterenę. A. de Saint-Exupery "Mały Książę" - Od chwili opuszczenia swojej planety B-612 Mały Książę stał się podróinikiem, wędrowcem poszukującym przyjaźni, usiłującym zrozumieć prawa rządzące światem dorosłych. Na każdej z planet był gościem. Wszystko po to aby zrozumieć, ie jego miejsce jest obok róży. E.M. Remarque "Łuk Triumfalny" Nowym elementem w krajobrazie międzywojennego Paryża są uchodźcy. Są to przybysze z Hiszpanii, Rosji Włoch i Niemiec - państw, w których rosną w siłę systemy totalitarne. Ludzie ci mieszkają w najtańszych hotelach, np. w "Internationalu", nie mają żadnych praw, w każdej chwili grozi im deportacja i obóz. Żyją z dnia na dzień, na walizkach. Dla niektórych (zamożniejszych) Paryż jest tylko punktem tran zytowym w drodze do Ameryki. Tak żyje też Ravic, który wie, że jako uciekiniera z Niemiec, nie stać go na założenie rodziny i posiadanie domu. Tę świadomość wyobcowania, bycia bezpaństwowcem stara się zagłuszyć alkoholem i pracą. H. Hesse "Wilk stepowy"Bohaterem powieści jest samotny intelektualista Harry Haller, pogrążony w smutku i rozmyślaniach, wyobcowany, nie rozumiany przez świat. Dla niego odniesieniem jest literatura i sztuka. Harry wynajmuje dwa pokoje (nazywa to pustelnią) w mieszczańskiej kamienicy, choć drobnomieszczański świat jest mu szczególnie obmieizły. I tak żyje, jak wilk stepowy,

określony przez dwie natury zwierzęcą i ludzką: zbłąkany pomiędzy nami, pośród miast i domowych ognisk (...), pełen trwożnego osamotnienia, dzikości, niepokoju, nosralgii i tułactwa. Nigdzie nie może być zadomowiony, bo byłoby to wbrew jego samotniczej naturze. W. Broniewski "Żołnierz polski" Obraz przegranego pod każdym względem żołnierza (ze spuszczonq, głowq (...), bez broni, bez orła na czapce), który nie może się mścić za to, że jego dom podpalili Niemcy i nie ma dokąd wrócić (szedł przez ruiny, przez zgliszcza), bo został pokonany pod Rawą, wzięty do niewoli, upokorzony. J. Tuwim "Kwiaty polskie" Poemat, pisany przez Tuwima na emigracji w la tach 1940-1944, jest modlitwą tułaczy, wygnańców o domojczyznę, którą stracili i którą tylko cud, jak się wydaje, może przywrócić; Daj nam uprzcttnąć dom ojczysty (...) niech będzie biedny, ale czysty, nasz dom z cmentarza podźwignięty. L. Staff "Pierwsza przechadzka" Obraz ruin i zgliszcz: smutnych ruin zwaliska, zwalone dookola parkany i bezdomni ludzie: kobieta piorąca łachmany, dziecko bawiące się gruzem na chodniku. Domów nie ma, pozostała wiara, że będziemy znowu mieszkać w swoim domu, będziemy stąpać po swych wtasnych schodach. L. Kruczkowski "Niemcy" Podwójnie bezdomny jest Joachim Peters: 1) jako uciekinier z faszystowskiego obozu, który nie może wrócić do domu i szuka ratunku u dawnego przyjaciela; 2) opuszczony przez ludzi, na których liczył, rozczarowany do profesora Sonnenbrucha, który w swoim domu nie chce mu udzielić schronienia. R. Bratny "Kolumbowie. Rocznik dwudziesty" - 1) Bezdomni są wszyscy ci, których mieszkania jako punkty kontaktowe zostały spalone lub wpadli ich znajomi czy bliscy z dokumentami na dany adres, jak np. Kolumb i jego rodzina; muszą więc zamieszkać jako lokatorzy u Jerzego. 2) Można mówić o bezdomności tych spośród pokolenia Kolumbów, którzy nie chcieli po wojnie wracać do Polski (Kolumb, Jagiełło, Robert). Domem była dla nich cała Europa- dziś

21

Hamburg, jutro Mediolan, ale nie przestawali tęsknić za krajem, gdzie zostawili rodziny, groby najbliższych. Kolumb uparcie czekał na list od Przyyaciela jako wezwanie do powrotu. M. Hłasko "Ósmy dzień tygodnia" - Agnieszka co prawda ma dom, do którego notabene niechętnie wraca z powodu ciasnoty, braku intymności, atmosfery wrogości i wzajemnych pretensji, natomiast Piotr nie ma własnego mieszkania i wynajmuje pokój wspólnie z kolegami. W polskiej rzeczywistości lat pięćdziesiątych dwoje młodych, kochających się ludzi czuje się bezdomnymi. M. Białoszewski "Pamiętnik z powstania warszawskiego" Ludzie całkowi cie pozbawieni domu szukają schronienia w podziemiach kościołów, w piwnicach lub w ruinach. Mimo takiej zagłady i zniszczenia domów aż po fun damenty, trwa życie w stolicy - ludzie organizują żywność, opracowują system chronienia się, wreszcie opuszczają morze ruin na Starówce i przedostają się do Śródmieścia. J. Kosiński "Malowany ptak" Powieść jest historią żydowskiego chłopca, który aby uniknąć obozu, ukrywał się na wsiach. Mieszkał w komórkach, schowkach i stodołach, ciągle szczuty, bity, napiętnowany jak malowany ptak wśród stada wróbli. Gdziekolwiek się pojawił, ludzie uciekali od niego z powodu jego cygańskożydowskiej urody, toteż wszędzie był obcy, wrogo i nienawistnie przyjmowany, często nocował poza osiedlami ludzkimi: w kupie liści, w lesie lub w dole na polu. Jego odmienność i wyobcowanie pogłębiało to, że chłopiec nie mówił. K. Kesey "Lot nad kukułczym gniazdem" - 1) Wódz trafił do szpitala psychiatrycznego, szukając tu schronienia przed światem, gdy rząd amerykański wykupił od Indian ziemię. W ten sposób czerwonoskórzy skazani zostali ; na wygnanie, rozpili się, zdegenerowali, bo pozbawiono ich tożsamości, wspól noty (analogia do historycznej przeszło ści Indian). Obraz rodzinnej wioski powracał we wspomnieniach Bromdena jako

synonim czasów szczęśliwych. 2) Bezdomni są pacjenci na oddziale chroników, z których najczęściej zrezygnowały rodziny, chcąc sobie ułatwić życie. J. Gtowacki "Antygona w Nowym Jorku" - Akcja sztuki rozgrywa się w środowisku amerykańskich homlesów (bezdomnych) w Tompkins Square Park, gdzie obok siebie na ławkach mieszkają tułacze z różnych krajów: Pchełka - z Polski, Anita z Puerto Rico i Sasza - Żyd z Petersburga. Łączy ich jedna myśl - jak przeżyć chłodną noc (np. za dolara w kotłowni) albo jeszcze jeden dzień, gdy nie ma nawet centa na butelkę politury. Już niżej nie mogą spaść, to byli ludzie na dnie - jak u Gorkiego. Stanowią poważny problem dla władz miasta, toteż kolejne zarządzenia, regulujące porządek w parku, skierowane są przeciwko bezdomnym; jak podaje do wiadomości policjant, np. w Los Angeles uporano się z problemem bezdomnych w ten sposób, że kupuje się im bilet dokądkolwiek chcą, ale tylko w jedną stronę. M. Ondaatje "Angielski pacjent" - 1) Wojna sprawiła, że Hana, Caravaggio i "Łosoś" musieli opuścić swoje domy i udać się do Europy. Poświęcając się obowiązkom (Hana jest pielęgniarką, Caravaggio szpiegiem, a "Łosoś" - saperem), ani przez moment nie zapominają o domu, który utracili. Ich przystanią stanie się dopiero pod koniec wojny Villa San Girolamo. 2) Almasy od dziecka oderwany był od domu. Szkoła w Anglii, liczne podróże, a potem praca dla Brytyjskiego Towarzystwa Geograficznego (sporządzanie map pustyni) uczyniły zeń człowieka bezdomnego, skazanego na tułaczkę. I choć wydawało mu się, że domem była dla niego ukochana pustynia, dopiero w Villi San Girolamo znalazł swoje miejsce i naprawdę bliskich ludzi. * "Dom polski (...) to ojczyzna, a inne kraje są hotele". (J. Tuwim) * "Wszak homles to nie człowiek, ma obowiązki, ale nie ma praw". (J. Głowacki) * "Bo nie ma ziemi wybieranej, Jest tylko ziemia przeznaczona,

Ze wszystkich bogactw-cztery ściany, Z całego świata - tamta strona". (K. Wierzyński)

Błazen Błazen - 1) komik występujący w cyrku, klown; 2) człowiek niepoważny, ośmieszający się, kompromitujący się, będący pośmiewiskiem; 3) postać występująca na dworach królewskich - trefniś, wesołek, komik. Bardzo często jednak postać błazna - wielkiego prześmiewcy kojarzono z mędrcem. W każdej niemal mitologii (polinezyjskiej, babilońskiej, chińskiej, greckiej, egipskiej) obok postaci bohaterów występują postacie niepoważne, stanowiące dla tych pierwszych przeciwwagę. Bohater pozytywny, - to symbol dobra, mądrości, światła i porzctdku, demoniczuy lub komiczny dubler - to o6raz zta, głupoty, ciemności, chaosu (M. Słowiński "Błazen"). W mitologii greckiej: - 1) Dionizos (rzymski Bachus) - bóg wina, płodnych sił natury, plonów. Podróżował zawsze w otoczeniu wesołego, hałaśliwego or szaku bachantek, satyrów, selenów i nimf. Obrzędy ku czci Dionizosa miały charakter orgiastyczny, falliczny, gdy dozwolone były wszelkie czyny i gwałcony był naturalny porządek rzeczy, wiele spraw "stawiano na głowie", czyniąc wszystko na opak. Jak pisze Caillois ("Żywioł i ład"), to naruszenie harmonii, chaos, miały charakter oczyszczający. 2) Odyseusz ma wiele cech błazna i mędrca (np. stoicy uważali go za mędrca). Z mitologii i "Odysei" Homera znany jest jako bohater potrafiący sobie radzić w każdej sytuacji, jego podstępy są zawsze inteligentne i skuteczne, choć często zawierają elementy ośmieszenia przeciwnika (np. aby nakłonić Achillesa do udziału w wojnie lub aby wydostać się z jaskini cyklopa Polifema, czy też by przepłynąć obok wyspy syren: posłuchać śpiewu i ocalić statek). Nie bez powodu przydomek "Ulisses"

(rzymska wersja Odyseusza) nosił Zagłoba. J. Bedier (oprac.) "Dzieje Tristana i Izoldy" - Jak na każdym dworze królewskim, tak i na dworze króla Marka jest błazen. Nazywa się Frocyn, jest karłem, stąd pewnie jego szczególna złośliwość. To on podpowiedział królowi podstęp, którego zadaniem było wykazanie niewiemości Izoldy i zdrady Tristana (wysypanie mąką przestrzeni między łóżkami kochanków). F. Villon "Wielki Testament" Villona określano mianem "króla włóczęgów", "poetą spod szubienicy". Stworzył on wizerunek człowieka końca średniowiecza, który mając świadomość ulotności życia, przemijania (np. ballada "Żale pięknej płatnerki" lub "Ballada o paniach minionego czasu"), chce z niego czerpać pełnymi garściami, stąd jego zachwyty nad jędrnym cycuszkiem i krcFgłym zadkiem, stąd też jego swawolne i sprośne zabawy z grubą Małgośką. W okresie średniowiecza i renesansu odpowiednikiem starożytnych Dionizji (czy saturnaliów) był karnawał. Był to okres, gdy zanikały wszystkie hierarchie, zawieszano przywileje, nadchodził czas wspólnej zabawy. Głównym elementem święta był śmiech, który uwalniał od ascezy, pokuty, dogmatów i nakazów, który wywracał także cały świecki i kościelny porządek. Stałym elementem kamawału było odwrócenie ról i obieranie tymczasowego króla, tzn. koronowanie osła lub błazna. W karnawałowych korowodach na odpustach i jarmarkach przewijały się postacie wielkoludów i liliputów, królów i błaznów. W kulturze średniowiecza i renesansu błazen należy do ścisłej kasty ulicznych śmieszków, nadwornych tref nisiów. W tym okresie pojawia się jako oznaka błaznowości kaptur z dzwoneczkami, barwny, jaskrawy strój. Do szczególnych wydarzeń karnawału należały święta btaznów lub ich regionalne odmiany - święto głupca czy osła. Wszystkie gry święta btaznów stanowiły groteskową degradację różnych obrzędów i symboli religijnych cz y państwowych. Np. ołtarz zastępowano stołem karcze-

22

lew Północy. przyciśnięty do muru. że później w salonie pani Dobrójskiej zasypia rozparty na krześle. Boscha "Okręt błaznów").Człowiekowi się zdaje. by mógł sobie wybrać drzewo.). podróż na kobyle do Paryża. a błazeńskiemu biskupowi kadzono dymem ze starych butów. która wdając się w dysputy z kardynałem. krytyka zakonów. błazna królewskiego. że cały świat został stworzony dla niego. poważne sprawy (np. niegodne postępki. rotmistrz stawny i kawaler.W 23 . Bryzżałowem. Czerwiakowjest tu żałosnym błaznem. piosenki. której się nie spodziewał. Obraz Marchołta jest przeciwstawieniem obowiązujących w epoce wzor ców: wzrost Marcho~ta byt krótki. więc duma człowieka ijego wyobrażenie o własnej wielkości są po prostu błazeńsko śmieszne.). która wykrzykuje wersety biblijne. że Hamlet dobrze pamięta Yoricka. F. humanisty. uzyskuje w utworze prawo wydawania sądów na temat Kościoła. swojego pana. W pytaniu do Horacia (myślisz. sam jest głęboko nieszczęśliwy. że śmierć zrównuje błazna i króla. prosi chytrze króla. A. Erazm z głupca.P. Polskiej adaptacji takiego tekstu dokonał Jan z Koszyczek (1521 r. A. choć naprawdę jest typowym łowcą posagów. pijatyki. Hamlet snuje rozważania na temat przemijania. pt. tak lubiany przez wszystkich. Patrz: śmierć (bohaterów literackich). Ulubionym żartem Sowizdrzała jest dosłowne i dokładne wykonywanie poleceń. by rozprawić się ze złem na świecie. wchodzi do domu oknem. na którym zawiśnie. stąd jego kolejne próby płaszczenia się przed dyrektorem. A. toteż nic dziwnego. jakim jest Czerwiakow. nigdy nie jest pustym śmiechem. które ten rozwiązuje. ale i drugim daję dowcip. W. Szekspir "Hamlet" .P. pozostanie sam. które zostały zawieszone na szyi kobyły) służą do pokazania w sposób błazeński (satyryczny) ujemnych zjawisk w społeczeństwie (np. który wzbudzając śmiech otoczenia. marionetką (t~rkcł) w rękach Boga (i Fortuny). Postać ludowego prześmiewcy zainspirowała powstanie w Polsce nurtu literatury sowizdrzalskiej pochodzenia plebejskiego. spór z Sorboną o dzwony Katedry Notre Dame.Gargantua jest wielkim żarłokiem i opojem. Patrz: przernijanie. Czechow "Śmierć urzędnika" Mały człowiek. serdeczny (tysiące razy wozit mnie na grzbiecie (. sprośnych pieśni. która przeleżała w niej dwadzieścia trzy lata. Do papugi mówi: precz szatanku!. Gucio wraca nocą lub nad ranem ze swych nocnych eskapad. też fraszkę "O żywocie ludzkim". że Aleksander Wielki tak samo wyglądat w ziemi?) zawarta jest sugestia. rozmawiając z papugą. gdy mu tylko dłużej szczęście sprzyja. "Roz mowy. nauki. jakie jeszcze konsekwencje. udzielając mu zbyt mądrych odpowiedzi. które miał król Salomon mądry z Marchołtem grubym a sprośnym". mały a miąższy. Mówi. najczęściej czmycha w popłochu. łączy w sobiejednocześnie cechy komizmu i tragizmu. Takich ludzi Kochanowski nazywa błaznami (próżno to. Papież. Szekspir "Król Lear" Odtrąconemu przez córki i błąkającemu się po: kraju Learowi towarzyszy jego błazen. a Kordiana raczy opowieścią o papudze. A. gdy grabarze wykopują z ziemi czaszkę. ponieważ człowiek jest tylko zabawką. Rabelais "Gargantua i Pantagruel" . Rubaszny i jowialny bohater mówi o sobie: Nie tylko sam jestem dowcipny. błaznów petno wszędzie).. gfowę miat wielką.wiada także bardzo gorzkie uwagi na dzących).Postać Falstaffa. Słowacki "Kordian" Błazeńsko ukazana została scena wizyty Kordiana u papieża. Polski tekst z 1515 r. królów. otoczony gronem przyjaciół. W. w których wychodzi na bohatera. uważa. ale jednocześnie człowiekiem dobrodusznym. filozofii. Robi on głupców z księży.. blagier. zrobiła z niego głupca. Erazm z Rotterdamu "Pochwała Gtupoty"-Nowościąjest mówienie o sprawach poważnych (religii. Kochanowski "Człowiek boże igrzysko" . że jest prawie równy Bogu. Skazany na szubienicę. To pozbawione znaczenia wydarzenie urasta w chorej wyobraźni urzędnika do rangi sprawy. którego surowo oceniano za jego grzeszne. że była to czaszka Yoricka. na którego Czerwiakow kichnął w czasie spektaklu. Marchołt jest jakby odwrotnością (sobowtórem) komiczną mądrego Salomona. odprawiano liturgię graczy. J. nie może jednak znaleźć odpowiedniego i w ten sposób unika stryczka. Innym wcieleniem błazna był Sowizdrzał. trzymającego w jednej ręce okrągłe zwierciadło. gorsząc swoim brakiem manier i zgoła plebejskim obejściem. Hamlet dowiaduje się. Wspomina jego żarty. nie może zapanować nad błazeństwami papugi. Przede wszystkim chce bawić się i używać życia. lubiący opowiadać o sobie nieprawdziwe historie. kłótliwość).. Czechow "Kameleon" . błazna. Jest on ojcem Pantagruela. Szekspir "Henryk IV" i "Henryk V" . niesie śmiech łagodzący gorzką prawdę o życiu. które ma wędrowny wesołek. ale wielokrotnie wypo- scholastycznego nauczania. pijaków.jak można przypuszczać . kiedy opuści go młody królewicz. Trzymając czaszkę Yoricka. która mogłaby spowodować jego dymisję i Bóg raczy wiedzieć. Wielki błazen i tchórz nad tchórze. temat świata i natury człowieka. który błazeńską maskę wkłada po to. precz Luterku. czoło szerokie. a później wędrował przez całą Europę. który nic sobie nie robi z obowiązujących norm obyczajowych. uszy kosmate. wesołka uczynił postać pozytywną. odpowiadając półsłówkami na pytania pań. wzbudzającym śmiech olbrzymem. tyranii rzą. jego małżeństwo) pozostawiając wujowi. Fredro "Zemsta" Najbarwniejszą postacią komedii jest Papkin . wystawiając mędrca na pośmiewisko.W scenie na cmentarzu. że żadna kobieta mu się nie oprze. Ajednak Falstaff (niejako mistrz przyszłego Henryka V).. Fredro "Śluby panieńskie" Błazeńsko śmieszny jest Gucio. ale mówi o swoim wielkim majątku. Przyczyną tego jest lęk urzędnika niższej rangi przed dyrektorem departamentu komunikacji. Twierdzi też. Rubaszny i chytry wieśniak w rozmowie z mędrcem zapędza go w kozi róg. Papkin jest bez grosza przy duszy. Ten kłamczuch i krętacz. Sowizdrzał urodził się w Saksonii. który pozwala sobie na ostrą krytykę duchowieństwa (kupczenie świętościami. Bardzo populamym bohaterem literatury średniowiecza i wczesnego renesansu stał się Marchołt. który w rzeczywistości jest mędrcem. (Por.) pt. np. staje się zarozumiały i hardy. ręce jakby klocki (. który . wfosy jakoby na koźle. Król zadaje prostakowi wiele zagadek. Jego humor (niekiedy prostacki) burzy powagę świata przedstawionego. staje się pośmiewiskiem zupełnie wbrew sobie. który przedstawiony został groteskowo: wygłasza frazesy. Sam pomysł jest błazeński. fantazję. Kolejne przygody bohaterów tej powieści fantastycznej w pięciu księgach (np.mnym. zachłanność.człowieka mądrego. że wszystko może sobie w życiu zaplanować. obdicze jakoby u osła. płatającym figle możnym tego świata. W. Por. Wszystko odbywało się wśród tańców. Jego śmiech ma przy tym właściwości dydaktyczne. w Niemczech. Bruegla "Walkę postu z karnawałem". Z wypowiedzi księcia można wywnioskować. Przedstawiano go na koniu.był dla Hamleta bardzo czuły. Jest to zbiór około stu błazeńskich opowiadań o przygodach. wzorowana na żołnierzusamochwale Plauta. śmiechem pokrywa zmieszanie sytuacją. w drugiej sowę. macha chusteczką. bohater apokryficznej opowieści ludowej o sprytnym i rubasznym prostaku. bo oto pogardliwie dotychczas odbierana postać głupca. na którego spada także obowiązek płacenia karcianych długów Gustawa. Narratorem jest błazen Głupota. "Sowiźrzał kratofilny i śmieszny".. państwie) w poetyce błazna. bo błazeńska forma mówienia prawdy to margines wolności mędrca . Trefniś próbuje pocieszyć i rozweselić J. te wargi całowatem sam nie wiem ile razy). wiedzy. który pojawił się na przełomie XV i XVI w. mistrzów uniwersyteckich. jak serdeczne stosunki łączyły go z błaznem. Po raz pierwszy pojawia się w literaturze błazen.

G. musi być z Witebska . prof. pozostawiającje żonie.jak i obrony przed ich narzucaniem jest bezsprzecznie wielką błazenadą. Nie miał nigdy własnego zdania. Mądrość Stańczyka polega tu na pokazaniu Dziennikarzowi całej błazeńskiej pozy wygłaszanych przez niego dekadenckich twierdzeń (uderzyłeś błazna ton) oraz uświadomieniu mu groźby płynącej z utrzymywania narodu w przeświadczeniu o jego małości oraz śpiewaniu mu kruczych tonów. W gruncie rzeczy jest pozerem i fanfaronem. K. choćby w domu Młodziaków. to gorąco. Zgrany do cna. Na wtłaczanie ich w fortnę szkolną. demaskuje. Spragniony był zwłaszcza pochwał na temat swojej twórczości.Patronem Onufrego Zagłoby jest mitologiczny Odyseusz (Ulisses) i to zdaje się wpływać na charakter postaci. rewirowy twierdzi. że w ich małżeństwie nastąpił podział ról i każde robi to. a jedyne. nie stroni więc od wielkopańskich gestów (np. to grozi hyclem. H.przy tym wiele osób (np. Kesey "Lot nad kukułczym gniazdem" Karciarz. innych bezlitośnie ośmiesza. Sienkiewicz "Quo vadis" Wielkim błaznem jest cesarz rzymski. który wszędzie widzi zło. który przez cały czas udaje kogoś. zawsze i wszędzie czuje się swobodnie. Zagłoba jest najbarwniejszą postacią całej "Trylogii". Choć jest tchórzem podszyty. opasły szlachcic z wielkim brzuchem i bielmem na oku. J. który duże wrażenie może zrobić tylko na naiwnej Meli. choć rozczarowanego życiem człowieka. że Stowacki wielkim poetą był. bo jakiś pies pogryzł złotnika. Lubi żyć ponad stan za pieniądze pożyczane na prawo i lewo. żałosny nauczyciel języka polskiego. Za maską pijanego błazna kryje się twarz mądrego. brak per spektyw (myśmy słabi wielkość gniecie. który z każdej sytuacji potrafi znaleźć wyjście (słynne fortele Zagłoby). I tak kilka razy padają uwagi z tłumu to potwierdzające. a także Tigellinowi. teraz jest pogardzanym przez wszystkich podrzędnym. Yossarian nie chce być bohaterem. H. pojedynek z Wokulskim). I tak np. bywalca kawiarń. stądjego pojedynek z Wielką Oddziałową to walka śmiertelnej powagi z rubasznym (rodem z Rabelaise'a) śmiechem. który spalono na jego polecenie. albo gorszą. które wydobywają tylko najaw całe jego pozerstwo i bufonadę. I widać. bo na każdą sytuację ma gotową wypowiedź i gotową minę (mruga. łgarz i mitoman. jeśli głowa kiepska. B.patrz: żołnierz. która nie wstydzi się swoich funkcji naturalnych i z toalety co rano wychodzi dumna i oczyszczona jak ze świątyni. z jedną tylko walizeczką sprowadza się do żony. Stańczyk ob naża wewnętrzną słabość przedstawiciela krakowskich "stańczyków". Nie ma dla nich żadnego tabu. że nie wierzy. nie widzę dróg). główny kreator sztywnej. E. Zwolennik bachicznych uczt. odegraną przez nich scenę przed sądem i przeprowadzkę). dla Gombrowicza bowiem cały proces zarówno wytwarzania form. którym się wydaje. która jest buntem przeciw przymusowi szkolnemu. Obdarzony niezwyk łym dowcipem. który swoje barwne opowieści tak umiejętnie prowadzi. toteż najego widok Dziennikarz mówi: wielki mąż. nie lubiący specjalnie pola bitwy. mając przy tym taką minę. Stary. żartuje). że zawsze w nich w całej okazałości ujawnią się jego rzekome męstwo i zasługi. śmieje się. Pożar Rzymu. toteż aby to osiągnąć. Bladaczka. uczniowie reagują błazenadą. bo przecież pani Kirłowej istotnie wielką przyjemność (!) sprawia użeranie się z codziennymi obowiązkami we dworze. lwa salonowego. Gdy ktoś z gapiów rzuca. małość. a od nich najpewniej chroni choroba i pobyt w szpitalu. aby na tle płomieni trawiących miasto cesarz mógł recytować swój poemat o pożarze Troi. widowisk. że najczęściej niewybredne żarty. Święckim. Sienkiewicz "Potop" . Andrzejewski "Popiót i diament" . Do tradycji narodowej wszedł on jako mędrzec zatroskany o losy kraju. drętwej formy szkolnej. cwaniak życiowy i błazen. Neron . sam z siebie robiąc błazna i pozwalając na to innym. którzy upodobali sobie zwłaszcza nadętą baronową i albo ją straszą. chory na punkcie swojej wielkości z łatwością przełykający wszelkie kłamstwa i pochlebstwa. uwodziciela kobiet. W gruncie rzeczy jest życiowym błaznem. który przed wojną współpracował z obecnym prezydentem miasta. Podobnie jest w innych środowiskach. J. Podobnie prof. jakby to on jej robił łaskę. że pies należy do generała. Oczumiełowowi robi się to zimno. iż taka mała psina mogła zrobić krzywdę takiemu drągalowi. można kpić ze wszystkiego (por. samochwała i gawędziarz. że niejako z urzędu powinien interweniować w sytuacji zakłócenia porządku. uwodziciela i pożeracza serc niewieścich. karierowicza Swięckiego) i odsłania prawa rządzące światem. to lituje się nad psem ku uciesze tłumu. nie widzę. że to na pewno pies generała Żygałowa. Pijany Pieniążek z całą brutalnością twierdzi.Celem Yossariana jest nie dać się zabić na wojnie. że generał ma tylko psy rasowe i to paskudztwo niejestjego. tchórz. Jego głęboko skrywanym (!) marzeniem było dorównanie wielkością Homerowi. rozbiera się i ubiera. co ma uczniom do powiedzenia to to. błazeńska komedia miała się ku końcowi. bo na pewno jest wściekły. który boi się własnego cienia. że już wyzwoliły się spod władzy formy (Młodziakowa. doprowa dza do śmiechu jednych.oczach mieszkańców miasteczka rewirowy Oczumiełow robi z siebie pośmiewisko. który na chwilę tylko przywdział maskę buntownika i cygana. rozpustnik i hipokryta. później Zygmunta Augusta. w sytuacjach szczególnych potrafi poświęcić się dla przyjaciół. to znów zaprzeczające temu. dlatego tak łatwo było nim kierować. kim nie jest. twierdzi. Haśek "Przygody dobrego wojaka Szwejka" . odbył się po to.despota. wyścigów i igrzysk. zarówno Petroniuszowi jak też Poppei. zwłaszcza że przed formą nie ma ucieczki. że nie da 24 . przebiegły błazen. Kołtun. przy czym najśmieszniejsze są te osoby. bo już nawet Hesia zna się na jego czczych przechwałkach. W. bo jest przecież kobietą nowoczesną). błazeńskie robienie min za plecami czy mruganie okiem są metodami stokroć skuteczniejszymi niż stosowana z całym naukowym uzasadnieniem okrutna terapia siostry Ratched. Wie. np. Wielki szaleniec i komediant. Bo Mc Murphy za dobry żart oddałby wiele. Zapolska "Moralność pani Dulskiej" . Stylizuje się na młodopolskiego dekadenta. opój i żarłok. którymi inteligentnie karmi go Petroniusz. Oczumiełow każe psa oddać do hycla. J. Jednak Pieniążek.1) Błazeńsko zachowuje się baron Krzeszowski. zapijaczonym dziennikarzyną.Przed Dziennikarzem pojawia się Stańczyk. dla którego polityka i życie były ciągłą grą. który za wszelką cenę chce podtrzymać przeświadczenie o swej wielkości. Mc Murphy wprowadza do Kombinatu pówiew życia i normalności. gdy na chwilę z niej wypada (konfrontacja z Kopyrdą i awantura u Młodziaków). człowieka bywałego w świecie artystycznej bohemy. wychodzi na kompletnego błazna. że przy okazji wielkich burz historycznych gówno zawsze na wierzch wypływa. a właśnie na rynku gromadzi się tłum.Zbyszko Dulski to człowiek. kobieciarz. Prus "Lalka" . Jednakże miara błazeńska się przebrała. Gdy jednak ktoś inny prostuje. stwarzający wrażenie światowca.Szczególną postacią dtvgoplanową jest dziennikarz "Głosu Ostrowieckiego" Pieniążek. bo sam się śmieje. tyran i okrutnik. błazen króla Zygmunta Starego. Pimko. choć często zręcznie wykorzystywał opinie innych. Gombrowicz "Ferdydurke" Powieść jest traktatem na temat błaznów i błaznowania.z Sapiehy). co lubi. Heller "Paragraf 22" . Uwielbia przypisywać sobie cudze czyny. 2) Nie stronią od błazeństw i niewybrednych żartów studenci z kamienicy Krzeszowskiej. niezmiennej. potrafi kpić z każdego (np. musi on unikać obowiązkowych lotów. która nie zakłada samodzielnego myślenia. albo złoszczą. który ucieka od obowiązków. S· Wyspiański "Wesele" .Orzeszkowa "Nad Niemnem" W galerii postaci błazeńsko został pokazany Kirło. W towarzystwie rozgłasza.

rzemieślnik.16-23). Stary. jest cieniem. i błazen (Polak o pseudonimie "Pchełka"). gdzie wystawia się opery komiczne. więzieniem. Pchełka jest cwaniakiem bez skrupułów. Jednak pod maską wiecznego kawalarza i rubasznego prostaka kryje się smutek egzystencji bez przyszłości i głęboko skrywana świadomość. Aby przeżyć. że jakiś oficer chce robić karierę w Pentagonie. K. człowiek nie mający ani domu. jak i w wojsku jest to typ życiowego nieudacznika i ofermy. ranimy słowami. Bentham) Bezdomność Bezdomność Człowiek bezdomny to ktoś nie mający domu.). królem . że widzi podwójnie). bo widzowie śmieją się do łez. żyje wśród ludzi z marginesu.7). (przysłowie staropolskie) * "Nie z mądrości. Mitologia . (przysłowie niemieckie) * Nie na wszystkie pytania błazna mędrzec znajdzie odpowiedź. pokłócony z ojcem. śpiq w legowiskach (. Nie ma domu. ciemniejszą stroną osobowości. Edek nie ma kompleksów. obawiając się zdradzenia przez Dedala zagadki labiryntu. W drugiej.. Aleksy porzucił w noc poślubną swoją żonę. usłyszawszy. W. Izraelici porzucili swoje domy i podążyli za Mojżeszem do Ziemi Obieca nej. Utracili bezpieczne schronienie. Bedier (oprac. Jedz4 tylko mięso dzjkich zwierz~t. J. przyznaje się do tego. 2. późn iej zamienioną na wygnanie z kraju. Rodzaju 3. trawi. architekt. Niestety. odwieczna tragifarsa (błazenada). Są na siebie skazani. Nie zależy mu na medalach. złodziej. scena. oszust. rozstanie). współczesnej rzeczywistości królową jest zakochana kobieta. Jednak w przypadku Edkajego prostactwo i rubaszność nie są śmieszne. żebrak. oboje uciekli w głąb lasu moreńskiego. bliskich ludzi.jej panem. bo Józef i Maryja nie mogli znaleźć schronienia nawet w gospodzie (Łk. a my w czapkach z dzwoneczkami. Lear kolejno ma mieszkać u każdej z nich. który własnego ojca by sprzedał za dwa dolary. odtąd mieli o nie troszczyć się sami (Ks. 25 . myśląc o samobójstwie. ale groźne. Mrożek "Tango"-Atutem Edkajest jego nachalny prymitywizm. kochany przez nią mężczyzna. Od tego momentu. wydrwigroszem. a więc drugą. Villon "Wielki Testament" ~ W utworze tym Villon wykreował szczególny typ bohatera. bo gdy np. * Jak długo błazen milczy. Np. a zabrane ze sobą bogactwa rozdał biednym.Billy Pilgrim jest smutnym błaznem. ból. sierota. W. Sam Villon został za morderstwo skazany na karę śmierci. że Jola nigdy już nie przyjedzie i wymarzonego domu w Polsce nigdy nie będzie. z pokorą przyjmując wszystkie upokorzenia. żyjący z dnia na dzień. lecz z błazeństw naszych przodków winniśmy się uczyć".W środowisku nowojorskich homlesów (bezdomnych) jest i mędrzec (rosyjski Żyd. Szymborska "Buffo" Jesteśmy aktorami w teatrze wcale nie dramatycznym. twarze staty się blade. W. byle tylko wymknąć się działaniu paragrafu 22. potem sto i dwieście lat). Błazen jako nieodłączny cień królowej bierze na siebie te uczucia. tory. wiódł życie biednego tułacza.) "Dzieje Tristana i Izoldy" . Tu znowu powraca motyw dualizmu: zewnętrznością jest beztroska i lekkość bohaterki (będę lekka w ruchu ramion). często naruszający prawo (stąd kolejne pobyty w więzieniu). Szekspir "Król Henryk IV" Następca tronu. Przebywał na Krecie u króla Minosa. rozpacz (to błazna boli i to on z okna skoczy). Aleksym" Złożywszy wcześniej śluby czystości. ale tylko dla tych. Szymborska "Cień" . który go więził. a ty śpisz. Ból trzeba jednak zagłuszyć butelką politury i kolejnymi wygłupami. Zrozumiał swój upadek i błąd. a mrocznymi uliczkami miasta. ale nie ma też żadnych zasad. a Izolda wysłała go gęstym mchem.Można mówić o dwóch rzeczywistościach w wier szu: królewskiej (korona. (J. że nikt tak nie kochał i nie cierpiał przed nami. okrutne kobiety nie chcą gościć ojca u siebie. nie rozpoznany przez nikogo spędził jeszcze szesnaście lat pod schodami rodzinnego domu.sobie dupy odstrzelić tylko dlatego. który reprezentuje jego drugie "ja". berło) i współczesnej (stacja kolejowa. Jest to żebrak. ponieważ Herod. np. Jest on nieskomplikowany i dlatego piękny -jak twierdzi Eleonora. Swoim pojawieniem się Billy wszędzie wzbudza śmiech. dwór. nie czują cierpienia.). stąd konkluzja: a my wiecznie jacyś tacy. jakim był Ogród Eden. ale miłujq się. opuścił też dom rodzinny. nie mający gdzie mieszkać. natychmiast staje się przedmiotem żartów lub kąśliwych uwag. gdy Yossarian wystąpił do dekoracji medalem za szczególne zasługi bojowe (!) z gołym torsem. pozbawiony domu. wywołując ogólną wesołość i konsternację przełożonych. lecz takim. "Wielki Testament" to zapis życia łotra i włóczęgi. kazał zabijać wszystkich nowo narodzonych chłopców. królu. podświadomie zaś krzyczy z bólu i nie godzi się na rozstanie (królu. Wędrówka ich trwała czterdzieści lat i dopiero po tym okresie mogli osiedlić się i założyć domy. Oba obrazy poetyckie łączy motyw samobójstwa z miłości. S. "Legenda o św. bo wydaje nam się. Jest to człowiek. Biblia (NT) . I 3). uważa się go za mędrca. Gdy po latach wrócił na dwór ojca. to b~azen o tej porze. cierpienie. później Tristan naciął gałęzi i zbudował szałas. a przy nich powtarzają się te same gesty i te same słowa-jest to w istocie farsa. Ateńczyk Dedal został wygnany ze swego rodzinnego miasta za mord na Talosie. Biblia (ST) . Doświadczamy wielkich porywów miłosnych. jeśli nie nazywać zasadą hasła: ja cię kocham. pozbawiony był rodzinnego domu i dlatego stał się symbolem tułacza. porzucając dom rodzinny i wyruszając w świat ze swoją częścią majątku. który nad uroki ustabilizowanego życia przedkłada chęć przeżycia przygody i rozpasaną miłość z grubą Małgośką.1) Przez dwadzieścia lat (dziesięć lat trwała wojna trojańska i dziesięć lat tułaczka spowodowana gniewem bogów) król Itaki. gdy jako pastuch świń musiał mieszkać z nimi i jeść z jednego koryta. i błaznem. Ten efekt komiczny nie jest przez niego zaplanowany. Józef z Maryją i dzieciątkiem uciekli do Egiptu (Mt. że jest tchórzem i w każdej chwili sam z siebie zrobi pośmiewisko i pozwoli na to innym. ani rodziny. tułacz. zmieniał kolejne miejsca pobytu.. 2. które nie przystoją władczyni. J. Vonnegut "Rzeźnia numer pięć" . Szekspir "Król Lear" Podzieliwszy swoje państwo pomiędzy dwie córki. schorowany Lear błąka się wraz ze swoim błaznem po kraju. schronienia. gotów jest zrobić wszystko. o czym przekonuje symboliczne i smutne zakończenie utworu. to jego żołądek staje się symfoniq natury i iście królewskim gestem poprawia spodnie. ponieważ zarówno w cywilu. czyli "nic nowego pod słoń cem": ciągle trwa ta sama. farsy. to wojna pozbawia go godności.1) Chrystus przyszedł na świat w stajence. Odys. schronienia. wygnaniec. najpierw spali w legowiskach z liści. (przysłowie niemieckie) * Poznać błazna i bez dzwoneczka. posunąć się nawet do udawania wariata (przez jakiś czas twierdził. Ponieważ jednak te same sytuacje powtarzają się od wieków (najpierw minie nasza mitość. 2) Po czterystu trzydziestu latach wyprowadził Bóg naród wybrany z ziemi egipskiej. 2) Wszechstronnie zdolny artysta. że narodził się król żydowski. Później rodzina święta skazana została na bezdomność i tułaczkę. Gtowacki "Antygona w Nowym Jorku" . przeżywamy tragedie rozstań i to jest bolesne i smutne. gdy jako jeniec wojenny wędruje w srebrnych butach i kusym paltociku. wędrując po świeciejako żebrak. 2) Na bezdomność dobrowolnie skazał się syn marnotrawny. którego życie upływa między karczmą. których dotyczy. pielgrzyma (homo viator). pofoŻy się na torze).. słowem . Obie je łączy motyw dwoistości natury ludzkiej. Sasza). W. odzież w strZępach (.1) Wyrokiem boskim Adam i Ewa zostali wygnani z raju i skazani na pracę. Każdy człowiek jest jednocześnie i królem (królową). do którego mógłby powrócić.Gdy Tristan ocalił Izoldę przed trędowatymi. F.outsider.. Patrz: sobowtór. książę Henryk (przyszły Henryk V).

Jego odpowiedzią na niesprawiedliwość w świecie i przemijanie jest postawa. który wielokrotnie usiłował sprzeciwić się wszechwładzy Zeusa: 1) podczas ofiary w Mekone podzielił wołu na dwie części. Schiller "Zbójcy" .ojca i Amalii. rewolucja. 3) W interpretacji chrześcijańskiej za buntowników uznaje się budowniczych wieży Babel. Arianie za swoje przekonania zostali tego miejsca w ogóle pozbawieni. protest. aby nie mogli się porozumiewać. Kreonowi.Jedyną osobą. który prowadzi hultajską edukację młodego księcia. który został 26 .Utwór jest zapowiedzią polskiego losu narodowego.jest światem wielce niedoskonaŻ łym. W. Twierdziła. wówczas Kain zbuntował się przeciwko'niejednakowemu traktowaniu. powieścią idioty.1) Najbardziej znanym buntownikiem jest Prometeusz. który zaznawszy największego upokorzenia. 5) Upadłym Aniołem nazywa się Lucyfera.. Bunt mani festuje. Tetydy. którą miała ze sobą Pandora. W mitologii greckiej . oszusta i żebraka. Aaron. 4) W drodze do Ziemi Obiecanej. F. przewrót. a więc jest filozofią bezwartościową.). iżjedni mają pod dostatkiem smacznego i wykwintnego jedzenia. Molier "Świętoszek" . 2) Gdy Zeus związał Herę złotym łańcuchem i powiesił ją za ręce u szczytu Olimpu. która nie okazała się tarczą przeciw złu tego świata. brat jego. Zeus wybrał kości przykryte tłuszczem i odtąd te części miano mu składać w ofierze. J.27-28). który wraz z całym swoim zastępem zbuntował się przeciwko Bogu. opuszczając dwór i żyjąc wśród ludzi z marginesu. zazdrośni o wszechwładzę i wszechpotęgę Boga. Jego czyn był także targnięciem się na króla. że Orgon i jego rodzina zostają pozbawieni własnego domu i otrzymują nakaz natychmiastowego opuszczenia rodzinnej siedziby. niezgoda. a odtrącił ofiarę Kaina (rolnika).1) Karol Moor buntuje się przeciwko złu świata i niesprawiedliwości stosunków społecznych. Adam-ciężko pracować. 2) Zorganizowana akcja protestacyjna wobec władzy. a prawa umocnię bezprawiem. Z. który miesza ludzkie rzeczy. czy ktoś żyje uczciwie i bogobojnie (kogo kiedy pobożność jego ratowała? Kogo dobroć przypadku złego uchowata). Villon stworzył również obraz zbuntowanego człowieka przełomu epok. że: obowiązkiem jej jest pochowanie brata. za co został strącony do piekła (Ks. Twierdzi również. którzy nie byli posłuszni woli Boga i zjedli owoc z drzewa wiadomości dobrego i złego. gdzie drapieżny ptak wyjadał mu odrastającą stale wątrobę. Bunt Bunt . opór. Zginęło około trzech tysięcy mężczyzn (Ks. ostrzegając przed otwieraniem puszki. na żądanie Izraelczyków. zbrojny spisek.Intrygi Tartuffa prowadzą do tego. nie uważał bowiem. rad i nierad ptakać muszę. Achilles chroni się w swoim namiocie i odmawia udziału w wojnie przeciw Trojanom. którzy przekonani o swoich ogromnych możliwościach. prawa boskie są ważniejsze od pr aw ustanowionych przez człowieka. którzy sprzeciwili się bezwzględnemu posłuszeństwu tylko jednemu Bogu. a drugim w brzuchu burczy. Biblia (NT) . Za swoje występki został skazany na przykucie do skał Kaukazu. sprzeniewierzając się miłości synowskiej (skazuje ojca na śmierć głodową) i braterskiej (za sprawą jego intryg stary Moor odtr ąca Karola). że ludzie wkroczyli w jego kompetencje. będących świadectwem kryzysu światopoglądowego. Od jego imienia na określenie postawy bun tu wobec Boga i niezgody na taki kształt świata. by wrócić później do ojca jako skruszony syn marnotrawny. Podmiot liryczny skarży się przed Bogiem. Homer "Iliada" . podczas gdy Mojżesz udał się na górę Synaj po dziesięcioro przykazań. że ogień należy się tylko bogom. ale nie uczynił tego.Henrykowi IV. Jego najlepszym przyjacielem jest sir John Falstaff. Makbet wystąpił przeciwko świętemu średniowiecznemu prawu obrony i ochrony swego seniora (a nie pozbawiania go życia) oraz świętemu prawu gościnności. Hefajstos odważył się sprzeciwić woli Gromowładnego i stanął w obronie matki.Bunt jest najbardziej widoczny w trenach IX-XI. W trenie XVII stwierdzi: bo mając zranionq duszę. który był władcą dobrym. wyłącznie z egoistycznej żądzy władzy.16-29). Sofokles "Antygona" . WSjścia 22. buntuje się przeciwko swojemu ojcu . Jednak ten bunt nie przynosi żadnych rezultatów. zrozumiał swój błąd (Łk. więcej . którzy przyczyniają się do tego. który wziął udział w bitwie w zbr oi Achillesa. ma prawo wybierać między życiem a śmiercią. Lud złożył mu ofiarę całopalną. Wybicki "Pieśń Legionów Polskich we Włoszech" . jeśliś jest. postanawia nie walczyć tak długo. uzurpując sobie prawo do wyznaczania innym ich miejsca na ziemi. Morsztyn "Pieśń w ucisku" Wygnani z Polski arianie stali się bezdomni. nie mając ani dobrych. Moor zawoła: jakiż głupiec ze mnie.W dziesiątym roku wojny. młody książę Henryk (późniejszy Henryk V). Villon "Wielki Testament" Oprócz wizetunku łotra. 2) Gdy Bóg przyjął ofiarę Abla (pasterza). za co został strącony z Olimpu i spadł na wyspę Lemnos . postanowili zbudować wieżę. 2) wykradł ogień z Olimpu i podarował go ludziom. że światjest okrutny. F. która odważyła się zbuntować przeciwko autokratycznemu władcy. Karą za ten bunt będzie dalsze zbrodnicze życie. która sięgałaby nieba. wszystkich. że świat cały okropnymi czynami upiększę. ani złych na pieczy. w którym Stwórca zgadza się na istnienie cierpienia. skłania go do zmiany zdania. Jego banda zbójecka napada na przekupnych sędziów. zdobywając w ten sposób umiejętność odróżniania dobra od zła.stąd jego kalectwo. czasem po prostu w zamtuzach. które jest wyrazem niewiary w istnienie życia pozagrobowego. poczuł się odrzucony przez Boga i zabił Abla. na znak protestu przeciwko według niego niesprawiedliwej decyzji. utworzono termin "prometeizm".9). J. W trenach poeta wyraził również sprzeciw wobec filozofii stoickiej. Za radą swojej matki. że w tak urządzonym świecie nie ma znaczenia. mądrym i szlachetnym. gdy Agamemnon w wyniku sporu odbiera Achillesowi jego brankę Bryzeidę. W trenie X pada bluźniercze wyznanie: gdzieśkolwiek jest. 15. Mojżesz rozkazał Lewitom urządzić rzeź. Kain zamieszkał na wschód od Edenu. Biblia (ST) -1) Za pierwszych buntowników w Biblii uznaje się Adama i Ewę. jednakowo kochała obu braci. Szekspir "Henryk IV" Następca tronu. nędznym aktorem (. prowadzi jedynie do cierpienia i tragedii najbliższych Karolowi ludzi . którego podsumowania Makbet dokona sam tuż przed śmiercią: życie jest tylko przechodnim pó~cieniem. jeśli każe zachować spokój wśród przejmującego bólu. W. sporządził złotego cielca.. aby utrzymać rodzinę (Ks. aby poprawić ich nędzne bytowanie na ziemi. że świat tak urządzony przez Boga. Wziął swoją część i odszedł z domu. podburzanie. Izajasza 14. za co zostali wygnani z raju: Ewa za karę miała w bólach rodzić dzieci. Dopiero śmierć Patroklosa.nocuje w przygodnych karczmach.12-15. którym sądził.Przypowieść o synu marnotrawnym: przeciwko ustalonemu porządkowi zbuntował się młodszy syn i zażądał podziału majątku. była Antygona. Apokalipsa 12. stary opój i blagier.1) Sprzeciw. bogatych kupców. Uświadomiwszy to sobie. za co Bóg naznaczył go piętnem i skazał na tułaczkę. Jemu także bunt nie przyniesie szczęścia opuszczony przez wszystkich popełni samobójstwo w czasie ataku zbójców Karola na zamek. Szekspir "Makbet" Zabijając Dunkana. zaś w trenie XI siłę rządzącą światem i życiem człowieka nazywa nieznajomym wrogiem. Bóg chciał zgładzić cały lud z wyjątkiem Majżesza. Kochanowski "Treny" . który doskonale widzi.nieludzką. którą można nazwać rozpaczliwym hedonizmem. Za karę Bóg pomieszał im języki. Rodzaju 3.13-24). aż wojska trojańskie nie podejdą do jego namiotu. 3) przejrzał zamiary Zeusa i usiłował go przechytrzyć. 2) Franciszek Moor buntuje się przeciwko Bogu. Karą za bunt było zamurowanie jej w grocie.

przywdziewa maskę. odrzuci też wszelką wiarę i modlitwę: nie mów pacierzy'. A.jego zdaniem. opuść wodze. że ten rządzi światem bez miłości. Natura mroczna. niepokorny. E. Zabicie Horeszki było wyra zem niezgody na ingerowanie magnata w sprawę miłości jego córki i Jacka Soplicy. Krasiński "Nie-Boska komedia" 1) Hrabia Henryk. Jego bunt (po kolei mścił się na ludziach z najbliższego otoczenia) był reakcją na świat. Szybko przekonał się. III 1) Przeciwko tyrańskiemu carowi występują młodzi polscy spiskowcy i ta część społeczeństwa. zgłodniałi i silni. Jego buńczuczna natura nie mogła pogodzić się z przymusem w żadnej formie. Wyzywa Boga na pojedynek dlatego.to natura byroniczna: pełen sprzeczności. którą powinien kochać. który trząsł calym powiarem. jako nauczyciel. Przyszli upomnieć się o swoje prawa: chleba. Swoim opozycjonistom powie. podsuwał młodemu Gustawowi. podczas spowiedzi w klasztorze. banalnemu i szaremu życiu. Już w dzieciństwie. Śmiertelnie ranna. Wcześniej o jego odwróceniu się od Boga narrator informuje: ani się kłania przed Bogurodzicą (. przepraszała Litawora za ten jedyny raz. Zdecydowaną walkę całemu światu wydał dopiero. że droga na wyżyny społeczne i do wielkich pieniędzy prowadzi przez sypialnie pań z towarzystwa. Patrz: rewolucja. goniąc za nieosiągalnym ideałem. który wcześniej tak boleśnie go zranił. stąd wezwanie do buntu brzmi: gwatt niech się gwałtem odciska. Przed zawarciem małżeństwa wydawało mu się. gdy jako znajda przybył do domu Katarzyny. której czas już minął.W· Goethe "Faust" Rozczarowany do oświeceniowej wiedzy. bo nawet Halban często z trudem jego moc bezrozumną na uwięzi trzyma. Faust zawiera pakt z Mefistofelesem.Postępowanie Konrada Wallenroda także usprawiedliwia miłość do ojczyz ny i chęć walki dla niej. Nie powinno to wpływać na Polaków przygnębiająco. drzewa na opat w zimie i odpoczynku w lecie. A. Litawora-Grażyna. ale w uszczęśliwianiu innych. że nie może spokojnie patrzeć. aby wyłonił się nowy świat. jak "Cierpienia młodego Wertera" czy "Nowa Heloiza". ostrzega przybysza przed groźnym pięknem gór. do czego zobowiązuje się Szatan. 2) Przeciwko arystokracji jako warstwie zgrzybiałej i robaczywej. wobec tego dał się zwieść Szatanowi pod postacią Dziewicy. Mówi: zmów pacierz. G. w skutek ich nie wierzę. zarobku. niełatwo przyjmował wszelkie nakazy i dużego wysiłku wymagało zmuszenie go do czegokolwiek. przetrzymywanych w klasztorze ojców bazylianów. Mickiewicz "Dziady" cz. gdzie właśnie toczy się walka przeciwko narzuconej przez Turków niewoli. że wspólne życie z Mańą będzie atrakcyjne. sobie kobiet~. niezwykłe. Jego bunt przez chwilę skierowany jest przeciw przyjaciołom. a tylko at. także przeciwko kochance. Mickiewicz "Pan Tadeusz" W młodości Jacek Soplica był samowolnym zawadiaką. jest Konrad romantyczny Prometeusz. który widząc wszystkie cierpienia swego narodu.zdeterminowany przez utratę niepodległości.uprowadza brankę z haremu Hassana. który nie bał się nikogo i niczego. by wreszcie bluźnierczy poeta mógł uczynić ten świat szczęśliwym (większe niż ty zrobiłbym dziwo. który swoją buntowniczą postawą może młodym posłużyć za przykład.). romantyczny poeta. entuzjazm i przede wszystkim niezgoda na zastany kształt rzeczywistości (obszar gnuśności Załany odmętem: to ziemia) są czynnikami niezbędnymi. Bronte "Wichrowe Wzgórza" -Byronicznym typem buntownikajest Heath cliff. Tak się nie stało. którą w momencie rozpaczy nazywa wiet rzną istotct. której buntowniczej siły i sto łat nie wyziębi. Za swój bunt zapłaci pobytem w szpitalu wańatów. hardym. Pojedynek z Bogiem został jednak przegrany.. W niedługim czasie zrozumiał (pomogli mu w tym Vautńn i pani de Beauseant). jak tysiące w kopalniach jęczą. wiara w zwycięst wo. odwróć na bok lica (. szablą odbijemy. kto łeb urwał Hydrze). bo uczony odnalazł szczęście nie w egoistycznym zaspokajaniu zachcianek. Jest to jednocześnie wyraz buntu i nieufności wobec Boga. bunt był daremny. Mickiewicz "Konrad Wallenrod" . gniewni gotowi są porwać się do walki z góry skazanej na przegraną. który znalazłszy w ż yciu cel (uwolnienie ojczyzny od tyrana). schematycznego stylu życia. A. Oskarża także panujące stosunki społeczne. umierając. nieodgadniona. zechce poświęcić mu się bez reszty. która może bryłę świata pchnąć nowymi tory. zanuciłbym pieśń szczęśliwą). Zraniony kochanek buntuje się przeciw takim wzorcom literackim. by nie pokazać swego prawdziwego oblicza. Byron "Giaur" -Tytułowy bohater jest człowiekiem zbuntowanym wobec nudnego. jest Herakles (dzieckiem w kolebce. Balzac "Ojciec Goriot" Gdy młody Rastignac przyjechał z prowincji do Paryża studiować prawo. IV Nieszczęśliwy i zraniony w miłości Gustaw przychodzi do swego przyjaciela księdza. pyszałkowatym sobiepanem. Grozi: błyskotkg niosę dła jasnych panów. Konrad Wallenrod .. harda. A. Tam nie patrz! Po pierwszych chwilach lęku ciekawość nowych doznań i niepokorna natura biorą górę. szuka intensywnych przeżyć. skazuje na cierpienia ukochaną osobę. zdradza. Jako chrześcijanin zabija i popełnia samobójstwo. nie w poświęceniu jednostki droga do wyzwolenia narodu. Metafizyczny bunt Konrada ma mu zapewnić władzę nad ludzkimi uczuciami (rz4d dusz). później stanie przed plutonem egzekucyjnym. przed Pańskim chlebem i winem nie klęka. nie przyjmie do wiadomości racji Prezesa i będzie próbował sam zabić cara. by postawić mu zarzut dotyczący lektur. że ze spokojem patrzy na ból i poniżenie ludzi.). dotarł na skraj przepaści. zaprzedając mu swoją duszę. ale wyzwolić chęć zemsty i odwetu: co nam obca moc wydarła. występują młodzi. zbuntowany wobec świata. Po latach. pielgrzym chełpliwie wyznaje: Mirzo. 2) Jednym z młodych spiskowców. Mickiewicz "Dziady" cz. jakie on. wydaje Bogu bitwę krwawszą niźli Szatan. J.. Słowacki "Kordian" . J. nie może zaakceptować zwykłego codziennego i nudnego życia z żoną. Ceną za ten sprzeciw wobec Boga i Jego świata miało być zabranie duszy Fausta do piekła. Średniowieczny wojownik łamie w rażący sposób zasady etyki rycerskiej: walczy podstępem. Wtedy jednak nie mógł się otwarcie przeciwstawić. Niepokorny i hardy. czołobitnej postawy wobec majestatu gór. A. a setki młodych Polaków wywieziono na Sybeńę. Pomimo że Kordian przegra głosowanie w podziemiach katedry. W Grecji.W imię miłości do ojczyzny (obrona Litwy przed Krzyżakami) przeciwko zasadzie podporządkowania się woli męża i bezwzględnego posłuszeństwa jego rozkazom zbuntowata się żona księcia litewskiego. Giaur nie akceptuje też obyczajowości tego kraju . która nie zapewnia pełni poznania i zrozumienia świata. Gdy litewski władca postanowił nie walczyć z Krzyżakami. chce go skłonić do pokornej. A. Z. Wspólne działanie. gwałtowny. który uniemożliwił Faustowi bycie szczęśliwym. Mickiewicz "Oda do młodości" Utwór jest apoteozą młodości. Bohaterem mitologicznym. buntownicza natura nie pozwoliła mu pogodzić się z decyzją stolnika. Grażyna w zbroi swojego męża stanęła na polu bitwy. a 27 . gdzie majątek jest gwarancją osiągnięcia szczęścia. którzy w ukochanej Gustawa nie widzą anioła. bo nie miał dość siły. A. miał nadzieję na zrobienie kańery i uczciwe dorobienie się. Mirza. H.G. gdy po swoim tajemniczym zniknięciu wrócił z dużymi pieniędzmi. a ja spojrzałem. że tak nie jest. Mickiewicz "Grażyna" . Ta niepokorna. Justyn Pol w scenie Balu u Senatora pragnie zabić Nowosilcowa choćby własnym scyzorykiem. jako człowiek Wschodu i znawca jego tajemnic. bezkompromisowy. Buntując się przeciw.. Mickiewicz "Droga nad przepaścia w Czufut-Kale" Buntownicza natura pielgrzyma ujawnia się w czasie przeprawy przez przepaść. gdy była mu nieposłuszna.Bohater Słowackiego to samotny indywidualista i buntownik. Ci młodzi.

Żeromski . Jego wystąpienie z odczytem u doktora Czernisza zapoczątkowuje walkę z kliką lekarzy. Reymont "Chłopi" . że w Paryżu nie ma miejsca na żadne uczucia (córki Gońota).Wiersz jest wyrazem niezgody poety na taki świat. ich utwory: "Hymn do maszyny mego ciała". patrząc wyzywa jąco na Paryż. Nie pozwolił sobie zawiązać opaski na oczy (por. Oświadczył nawet.W wierszu dochodzą do głosu nastroje dekadenckie charakterystyczne dla końca wieku. w jaki Benedykt traktuje chłopów. a ich jest nafta (. a nie słuchać. bo zwykł sobie wszystko sam brać. że to on umiał skręcać karki niepo. G. nie krępuje się wprost zaproponować Wokulskiemu romans.. by nie przyczyniać się pokornie do nabijania kieszeni przedsiębiorców: rżnij karabinem w bruk ulicy! Twoja jest krew. którzy podobnie jak Węglichowski. z którym łączono schyłek cywilizacji i który rodził poczucie kryzysu wartości. Ich hałaśliwe hasła brzmiały: Przekreślmy historię i potomność!. Goya "Rozstrzelanie powstańców madryckich"): do końca nieulękły. aby zarobić na utrzymanie rodziny (Sonia) i że jedni bogacą się kosztem innych (Alona Iwanowna). Oskarżył go. przekonany o słuszności swego wyboru. Mieli się za wielkich nowatorów i burzycieli. a on pozwala sobie zdmuchnąć wszystko sprzed nosa.Przeciw tyranii Dulskiej usiłował zbuntować się Zbyszko. że jego ojciec oszukiwał robotników. Jego hardej natury nie złamało nawet wypędzenie z rodzinnego domu i bieda.). obraził. mieszkając u Bylicy. który dopuszcza tyle cierpienia 28 . która ich ograniczała. chcieli przewietrzyć tradycję. a później potępienia. Dostojewski "Zbrodnia i kara" . będzie rodził Dulskich. czy jest kawa w tym zakładzie?. który nie chce pokornie godzić się na status prawie parobka w gospodarstwie ojca. Wówczas młody Rozłucki wystąpił z szeregów armii carskiej i przyłączył się do powstańców.. Jej świadomie wyzywająca postawajest reakcją na zniewolenie konwenansami kobiet z jej sfery (Izabela). to i jego wola. że koszt jego wykształcenia ponoszą nieświadomi wyzysku chłopi. choć prowokującą kobietą jest wyemancypowana obyczajowo pani Wąsowska. który nie przyjmuje nigdy odmowy i sprzeciwu. J. bogatą. Buntownicza postawa Judyma znalazła apogeum w scenie kłótni z Węglichowskim i Krzywosądem. typ kresowego watażki. W swojej matematycznie ścisłej teońi dotyczącej uszczęśliwiania ludzi Raskolnikow nie uwzględnił właśnie. Doktor nie mógł opanować ogarniającej go szewskiej pasji. który jest gotów walczyć o wszystko z całym światem. był żołnierzem w armii rosyjskiej. Dlatego chyba było mu tak łatwo zapanować nad czambułem tatarskim. głęboko zranił i odjechał bez pożegnania. Zapolska ."Doktor Piotr" Gdy Piotr Cedzyna zorientował się. Ożenił się z Nastką bez zgody matki.. władzy. historyczną racją. słownictwo) oraz pseudowyzwolonymi poglądami Zbyszko próbował zdystansować się wobec kołtuństwa matki.Adresat wiersza jest wyraźnie określony już w tytule. nie wziął od Dominikowej nic. S. szermując hasłami miłości ojczyzny. toteż jego zatarg z ojcem jest typowym konfliktem pokoleniowym. "XX wiek". "But w butonierce". tak haniebnie zaciągnięty dług. swoją działalność ograniczają do wypisywania recept dla biednych. Ironicznie użyty czasownik wystroić (gdy go już wystroi w te zbytki żebracze) świadczy o stosunku podmiotu mówiącego do Boga. nie może spokojnie zaakceptować prawa: ojca grunt. Żeromski "Echa leśne" Bohaterami opowiadania są dwaj Rozłuccy.. bogactwa i Jagny (będzie o nią z Maciejem rywalizował). H. Umarł jak romantyczny buntownik (por. Boże. oskarża go o czapkowanie Darzeckim. jest Andrzej Kmicic. Sienkiewicz "Potop" Bohaterem buntownikiem (wzorowanym na Jacku Soplicy). panowie szlachta! ". że stać ją na odważne dobieranie sobie kochanków. że ożeni się z Hanką. Prus "Lalka" . np. ginę. całe legiony Dulskich (. a nie przeciwdziałają ich przyczynom. Wiersz ukazuje fałszywość sztandarowych haseł. S. ma ojcu za złe zbyt zachowawczy stosunek do przeszłości (powstanie styczniowe). Piotr w swym młodzieńczym buncie i bezkompromisowości nie wziął pod uwagę motywacji ojca. jaką poznał. za które wini człowieka. niepokorna dusza. B. że lekarze są lekarzami ludzi bogatych. nocne powroty do domu) i zachowaniem (prowokacyjnie zaczepne odpowiedzi. że jedni mają pieniądze. Leśmian "Trupięgi" . J. Upadek wartości obejmuje też kryzys wiary i zaufania do Boga oraz wzajemnych relacji: świat człowiek . Podobnie jak jego stryj. Antek to rogata. zawadiacka. Natura niepokorna. Tuwim "Do prostego człowieka" .na śmietnik! Wybieramy prostotę. ordynarność i śmiech! Urządzali mityngi poetyckie. 2) Przeciw stereotypom obyczajowym i towarzyskim konwenansom miała odwagę wystąpić Justyna Orzelska: wyszła za mąż za Bohatyrowicza. Rodion twierdzi: wszystko jest w rękach człowieka. czło wieka z jego jakże ludzką naturą i wyrzutami sumienia. Por. Zazdrości ojcu posiadanych mor gów. Witold nie akceptuje sposobu.. Na tego rodzaju "rewolucję" nie miała wcześniej odwagi Marta. Poeta pokazuje. Swoim trybem życia (wizyty w kawiarniach. Cywilizacja i kultura z ich chorobliwością . za co został skazany na karę śmierci. z jaką łatwością wszyscy potrafią wykorzystywać robotników. buntowali się przede wszystkim przeciwko tradycji. Młodszy -Janek to natura romantyka. kornym. gdzie zmarłego nędzarza rodzina nie ma nawet za co pochować..majątek można zdobyć choćby. S. podmiot liryczny buntuje się przeciwko temu. będzie odbierał czynsze. stworzył także zło i grzech. Kasprowicz "Dies irae" . Młody człowiek nie mógł zaakceptować.. buntowniczo zawołał: teraz się spróbujemy! F. z trudem powstrzymuje emocje.) zawołaj broniąc swej krwawicy: "bujać.1) Największym buntownikiem w gromadzie Lipczanjest Antek. którzy szokując. buntuje się doktor Judym. to my. Buntownik Rodion Romanowicz został pokonany cichą miłością Soni i jej pokorną wiarą. Przekonał się. który przyzwyczajony jest rozkazywać. W. jako stwórca wszystkiego. 2) Przeciwko wszechwładzy matki odważył się wystąpić Szymek Dominikowej.Bóg. ale tylko do czasu wybuchu powstania styczniowego. W manifestach domagali się zerwania z tradycją ortograficznej pisowni. że zaraz wyjeżdża. gdzie wszystkie prawa ustanawia człowiek."Moralność pani Dulskiej" . a całej warstwy kołtuńskiej nic wyplenić nie zdoła. Futuryści-jak ich nazywano: "niesforne dzieci dwudziestolecia". bo się urodziłpo kołtuńsku. próbując stworzyć świat bez Boga. inni muszą się prostytuować. że bgdZie Fełicjanem. która w rozmowie z Wokulskim twierdzi. zaś rzetelnie leczą tylko bogatych (umieją pilnie tępić mikroby w sy~pialni bogaczy). Orzeszkowa "Nad Niemnem" 1) Witold Korczyński reprezentuje pokolenie młodych pozytywistów. który sam pochodzi z nizin społecznych i uważa.. przez ukartowane morderstwo. sam zbudował dom. jest wezwaniem do buntu. a sam dał się okiełznać tak naprawdę jedynie Oleńce. "Rzygające posągi". bo młodzieniec w gruncie rzeczy i tak wiedział. oświadczył. wiersz Broniewskiego "Na śmierć rewolucjonisty").. Buntuje się on przeciw Bogu. ginę. Wówczas po pogrzebie ojca Gońot. E. na których świadomie gorszyli i prowokowali publiczność. "Mechaniczny ogród". nie bała się pracy w polu i gospodarstwie.. hardy. bo im gdzieś nafta z ziemi sikła i obrodziła dolarami.M. Rodziło to pytanie zasadnicze: bojąc się osądzenia swych grzechów. B.Raskolnikow nie akceptuje świata urządzonego tak. że leczą tylko choroby. Żeromski "Ludzie bezdomni" Przeciwko takiemu stanowi. Jego bunt był jednak krótkotrwały i pozorny. nie czekając na jej pomoc i aprobatę. że Bóg. Z tego buntu rodzi się oskarżenie: przez grzech Twój. gdy w rzeczywistości chodzi o obronę interesów kapitalistów...Piękną. by móc spłacić ten. w burzliwej rozmowie nazwał go złodziejem. że ma wobec najuboższych dług do spłacenia.S. ginę.

Ktoś chciał przecież spacyfikować zbuntowanych. Undset "Krystyna. S. jest Marek Edelman.kula w łeb!. który taką próbę podejmuje. nie ma miejsca na siły nadprzyrodzone. które narażają na trud i prowadzą donikąd.wezwanie do śmierci heroicznej. Kruczkowski "Niemcy" . krwawo idziemy.1) Za buntowniczkę możemy uznać Katarzynę. 2) Córka profesora Ruth. dawny przyjaciel i uczeń profesora Sonnenbrucha. rozpo czynając walkę o życie pacjentów. Cz. ziemiańskiego dworku. tzw. więc tłumi się je brutalnie.. która stanowi zwycięstwo moralne: trzeba umieć umierać pięknie. W zakończeniu wiersza pada pytanie do Boga: Nie dość ci. Witkiewicz "Szewcy" Wszystkie rewolucje był y wynikiem niezadowolenia i chęci panowania. S. inteligencja) prowadzą życie na innym poziomie. gdzie utrwaloną formą od wieków było. Nie akceptował masowych mordów i wykorzystywania nauki do zbrodniczych celów. W. Ruth podjęła walkę z takimi wzorowymi Niemcami. zła i mordu. który odważył się myśleć inaczej niż narzuca to obowiązująca ideologia i pisać o tym. których piynie krew. patrzeć w lufy wzniesione śmiało. gdzie żadna szanująca się kobieta wejść nie powinna. co brzydkie i niedoskonałe. jak Lisel czy Willi. narracja). nie mogli pogodzić się z tym. później obóz. Por. Steinbeck "Na wschód od Edenu" . zgodziła się wreszcie na schadzki w gospodzie Brynhildy Flugi. Zeromski "Przedwiośnie" . Leśmian "Dusiolek" . Jako wyraźnie sformułowany protest przeciw tej na ziemi i tej po śmierci rzeczywistości brzmi zdanie: będę tupał na niego tymi trupięgami! B. taki wyścig podjął jako kardiochirurg. a cham brał w mordę. Ostatnie dwa wersy wiersza brzmią: na nowym Campo di Fiori bunt wznieci słowo poety. jakim został poddany przez Haakego. Padły strzały.A. Później.1) Przeciwko zbrodniczemu systemowi zbun tował się Joachim Peters. decydując się na udzielenie Petersowi pomocy. Jest to też powieść.na Husaby wzięła na swoje barki wszystkie obowiązki związane z prowadzeniem dużego dworu. pod dostatkiem. mieszczańskiego domu stwarzającego wrażenie nowoczesności. Krystyna nie wahała się złamać obowiązujących w średniowieczu rygorystycznych norm obyczajowych: wymykała się potajemnie z klasztoru. nie pasująca do schematu kobiety średniowiecznej . córka Lavransa" . Miłosz "Campo di Fiori" Pokazując dwa odległe w czasie wydarzenia: spalenie Giordana Bruna i walczące warszawskie getto. która dotarła do ratusza.wezwanie do walki o wolność tych. "Monte Cassino" wypowiedź kontrastowo inna niż wiersz "Żołnierz polski" (spuszczona głowa). który stworzył (zmajstrowat) na świecie zło. apokaliptycznie. L. Remarque "Łuk Triumfalny" . aż doszło do uliczn ej manifestacji. Większość wierszy W. jak Bóg czy Szatan. który według doktora uosabia zbrodniczy system. fragmenty autotematyczne. Jej buntownicza natura jeszcze raz dała o sobie znać. aby przypomnieć władzy o drożyźnie i niemożności wyży~ cia z pracy zarobkowej. "Bagnet na broń" . ijego rodzina). a później w Paryżu z premedytacją uplanowane morderstwo Haakego. gdy urodziła ostatnie dziecko i wbrew obowiązującym zwyczajom nazwała je imieniem żyjącego jeszcze ojca .Sam tytuł sugeruje wyścig z Bogiem. inne wiersze: "Na śmierć rewolucjonisty" . Gołąbscy) i zamknięcie huty Hettnera stały się powcuem licznych masówek na przedmieściach (aresztowanie Mariana Chąśby). płynie krew majowa na ulicach. Z. Taką zbuntowaną osobą w rzeczywistości realnego socjalizmu Moskwy jest Mistrz. że rozkaz użycia broni wydano za sprawą Ziembiewicza. Zagtgbie dobywa śmierć. która 29 .) Ty masz werbel nam zagrać do marszu.Erlend. że również w zaświatach są bogaci i biedni (wiem. Miłosz z goryczą konstatuje pewne historyczne.M. bqdź jak sztandar rozwiany wśród walki. gdzie zawarty został program poetycki: nam re słowa ciche nie starczą (. że tam w Zaświatach mam swoje trupięgi). Józio przymierza się do kolejnych środowisk: szkoły. a przy tym często uleganie wyobrażeniom fałszywym. Krall "Zdążyć przed Panem Bogiem" . J. Niepokornym. wszechwładnemu prawu zapomnienia. Ukrywając Petersa. z wieloma scenami samosądów. Broniewskiego nacechowana jest buntem i potrzebą walki. które w wierszu określane są jako męczeńskie stosy. 2) Buntem jest wystąpienie robotników z Woli i Powiśla. gapiów?) i zapomnienie. że pan dawał w mordę. Tu opowieść o chłopie Bajdale jest pretekstem do wyrażenia pewnej prawdy o świecie: wszystko. po wojnie. z której ucieczka jest buntem przeciwko skostniałej gębie i pupie szkolnej. ale przede wszystkim takim sytuacjom. Aby się od wszelkiej formy wyzwolić. E. Po raz pierwszy zrobił to podczas wojny na Umschlagplatzu. nawet jedzą co innego (kompleks langusty). toteż powieść Mistrza o Poncjuszu Piłacie jest świadectwem zbyt groźnej samowoli w myśleniu. Placem Trzech Krzyży i ruszyli pod Belweder. "Zagłębie Dąbrowskie" gdzie milczenie kopalń jest groźną zapowiedzią walki: węgiel dobywa Zagłębie. Trafił za to do obozu. przypadków beznadziejnych i często udawało mu się przechytrzyć Boga. H. Tortury. w szarżach policji. niezmienne od wieków prawdy: samotność ginących. sZkapę i wołka. ponieważ nie akceptuje przemocy. że warstwy panujące (arystokracja. Jednak poeta (ja . zabijano ich w szczególnie okrutny sposób. Gombrowicz "Ferdydurke" Jest to powieść o buncie przeciw wszechwładzy i wszechobecności formy. są karą za próby buntu. gdzie udaje się Józiowi skompromitować pseudobunt Młodziakowej wobec tradycji.Ballada zawiera polemikę z Bogiem. która stanowi wyzwanie przeciwko tradycyjnej formie powieściowej (por. M. więc rewolucja jest drogą zdobycia tych przywilejów.W faszystowskich Niemczech nie może się odnaleźć doktor Ravic.Zaślepiona miłością do Erlenda. Symbolem biedy są te buty z łyka (trupięgi). W Rosji porewolucyjnej rzeczywistość kreuje człowiek.wiersz-apel o złączenie wysiłków w obronie ojczyzny ponad wszelkimi podziałami politycznymi i odpowiedzenie wrogowi ciosem na cios: za tę dłoń podniesionct nad Polską . żeś potworzył mnie. Szewcy np.poeta) przypuszcza. Poeta wobec tego ma moralny obowiązek zaprotestować przeciwko ludzkiej obojętności. spotykała z ukochanym w lesie i szopach. co się w Niemczech i całej Europie działo. które przybierały na sile. byli zabici.1) Buntem jest rewolucja w Baku pokazana krwawo. "Do towarzyszy broni". kompozycja. poczynając już od "Poezji". Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" .I. Kolejne ucieczki (bunty) Józia potwierdzają. W mieście zaczęto mówić. S. którzy w postaci ogromnej manifestacji prowadzonej przez komunistów przeszli Nowym Swiatem. przy czym nie było to z jej strony bierne skonstatowanie faktów i konformistyczne chowanie głowy w piasek. jest złe. że przed gębq nie ma ucieczki. i nawet dziwek mają. gdy wywlekano z więzień białogwardzistów. narażając się społeczności i skazując na walkę z nią. a więc zło w świecie istnieje i nie jest ono wytworem człowieka. w czyjeś interesy godziło ich wystąpienie. Tu zapowiedź walki i zwycięstwa: gniewnie idziemy. ratując niektórych spośród tysięcy (400 tys. Leśmian "Dziewczyna" Podobnie niepokomie wobec Boga brzmi pytanie w tym wierszu: takiż to świat! Niedobry świat! Czemuż innego nie ma świata? Na tym świecie przeznaczeniem człowieka jest wieczne dążenie do czegoś i niemożność osiągnięcia ideału. na których opierało się funkcjonowanie całego systemu. Krystyna to kobieta odważna.. Jedynym odruchem sprzeciwu ze strony Ravica może być tylko ucieczka z Niemiec.W totalitarnym państwie wszelkie przejawy wolności są groźne dla systemu. który złośliwie chciał zdmuchnąć płomień świecy życia.) wywożonych na śmierć. nasze granice w Monte Cassino. Nałkowska "Granica" Warunki życia (np. obojętność świadków (widzów.na ziemi (i żebrak. jednocześnie zamanifestowała swoją postawę niezgody na to. jeszcZeś musiał takiego zmajstrować Dusiołka? B.

przemoc. Hektora. proch. Gdy upewni się. Buntowniczym gestem będzie także sprzeciwianie się Adamowi i porzucenie go wraz z dwojgiem małych dzieci (ponieważ mąż nie chce jej puścić. w którym istnieje zło. w którym obowiązują normy. Powołał mnie Pan na bunt .. Z. Herbert "Przesłanie Pana Cogito" . nie reaguje na to. Kazan "Układ" . Jego bunt obraca się przeciwko szkolejako instytucji i przeciwko rodzicom: szkołę opuszcza.Eddie Anderson próbował zbuntować się przeciwko takiej koncepcji społeczeństwa (konsumpcyjnego). Wierzy. byle zapewniało zwolnienie z obowiązkowych lotów.. S. Wrogiem dla niego są nie tylko Niemcy. wyrzuca do morza. jaka charakteryzowała Gilgamesza. który wypadł z normy i w którym nic nie jest możliwe.1) Przed laty buntowali się rodzice Artura. prawość i jednoznaczność moralną. głęboko humanitarna i godna jest postawa wyprostowana (taka. E. od nikogo nie zależeć i aby nikt od niego nie zależał i. konieczności nauki. gdzie człowiek człowiekowi jest wil kiem. Przede wszystkim jednak symuluje chorobę. do domu nie wraca. K. Otwarcie ogłasza swój bunt przeciw tej tradycji braku tradycji i dlatego żąda ceremonialnego ślubu. Tym. Herbert "Pan Cogito o postawie wyprostowanej"-W sytuacji wybuchu epidemii instynktu samozachowawczego. którzy otoczywszy się gromadą błaznów. strzela do niego). jak przystało na reprezentanta młodego pokolenia. W ostatecznym efekcie jego działania prowadzą do pozbycia się Ralfa. układy w pracy.. nakazy i gdzie trzeba wywiązywać się z obowiązków i być za siebie odpowiedzialnym. dziwi się. niczego po sobie nie zostawił. pojawi się pierwszy bun townik będzie to Jack. a ród. Po wielu bolesnych próbach Eddie sam to zrozumiał. wykorzystywanie słabszych w celu zaspokojenia potrzeby panowania. zakazy. postawom (św. Armiajest bowiem miejscem. że rządzą silni. że Ghirlan dajo będzie płacił za naukę Michała Anioła w jego pracowni. stopniowo jednak jego wojna z Wielką Oddziałową staje się wyrazem niezgody na wszelką niegodziwość. obowiązku stosowania się do norm. 2) Archetyp buntownika i bratobójcy powtórzy się też w drugim pokoleniu. przemoc. który pamięta. nieZałeżnie od tego. gdy wszyscy mieszkańcy Utyki uczęszczają na przyspieszone kursy padania na kolana przed wrogiem. Szymon). Pan Cogito zachowuje postawę wyprostowaną za każdą cenę (nawet głowy) i to jest jego niezgoda z jednej strony na wrogą mu przemoc. aby podjąć samodzielne życie w normalnych warunkach który jest zwycięstwem nad ideą Kombinatu. Yossarian twierdzi: Wrogiem jesr każdy. Przeszedł wszelkie stopnie łamania charakterów (służbę nadobowiązkową. że siła gwarantuje bezpieczeństwo. Marzy o ucieczce w dziką głuszę i o życiu bez żadnych cywilizacyjnych ograniczeń. które będą chlubą Florencji. które za każdym razem grożą śmiercią. Heller "Paragraff 22" Przeciwko udziałowi w wojnie buntuje się Yossarian. że buntjest zaraźliwy. Jack będzie systematycznie łamał wszystkie zasady. Siostra Ratched tylko pozornie zatriumfowała nad Mc Murphym. Traktowali to jako skok w nowoczesność. tak jak w Biblii. zgodnie z teorią Holmesa. Stone "Udręka i ekstaza" Michał Anioł ośmielił się zbuntować przeciwko trzem stuleciom tradycji rodu Buonarottich. brzydota. Cz. Ojciec uległ. sądzą. symbolizująca odwagę. Kesey "Lot nad kukułczym gniazdem" . W. stwierdzi. gdzie poskramia się lwy. że raczej umrze niż da się zabić na wojnie. gdy dowiedział się. mimo że istnieje trzysta lat. Na kaz brzmi: idź wyprostowany 30 . "obróbkę" w armii amerykańskiej. chłopiec opętany manią władzy. Początkowo wcale nie zależy mu na polepszeniu losu pacjentów. że są bezpieczni i bezkarni w krzywdzeniu człowieka prostego. są tylko fragment~. obóz karny. Jones "Stąd do wieczności" Prewitt przeszedł tzw. zbuntuje się przeciwko niemu: przyczyni się do śmierci brata. że nikt go nie zmusi do pracy-on woli zabawę. Mrożek "Tango" . zła i zdrady jedynie ludzka. Prewitt od mówił boksowania. Ojciec Michała Anioła twierdził: od trzechset łat żaden Buonarotti nie upadł tak nisko. Rolanda). zwiększające stale liczbę lotów. ale też jego własne dowództwo. Jego niechęć do udziału w wojnie przejawia się tym.wyrwanie konsoli i ucieczka z zakładu. w którym każdy człowiek funkcjonuje w układzie (układach) i poza nim (nimi) nie może żyć. 2) Minęło ćwierć wieku i oto ich syn Artur. Jego sprzeciw wyraża się np. I. jest poeta. dba tyl ko o własne sprawy. czarną dziurę) i.tym stwierdzeniem kończy się wiersz. Z właściwym sobie poczuciem absurdu głosi. by żyć z pracy rąk. po której jest stronie. Michał Anioł jest uparty: wytrwale znosi bicie. bo uważał. małżeński. że chce robić rzeczy piękne. w tym. J. Buntem wreszcie będzie prowadzenie burdelu ze szczególnie wyrafinowanymi metodami zadawania rozkoszy i bólu (naruszanie norm moralnych i obyczajowych). argumentując. mroczne ludzkie żądze). Golding "Władca much " .D. Tu nie ma żadnej tradycji ani żadnego systemu. entropia i anarchia (. bo usiłowano w nim złamać buntownika. siłę. natura nieskora do żadnego posłuszeństwa. Swoją wyzwoloną miłością Eleonora i Stomil burzyli formy. zaś narzędziem jego buntu i zemsty jest słowo poetyckie (spisane będą czyny i rozmowy). bo i tak zostałby "wylany". z drugiej na konformizm innych. wygrał. że nie da się istnieć poza społeczeństwem. dzielnie przećiwstawia się ojcu. ie cały zapas bomb zamiast na cel. S. Miłosz "Który skrzywdziłeś" Wiersz skierowany do rządzących.wbrew woli rodziców opuszcza dom (przed odejściem podkłada ogień pod zabudowania). Tak należy bowiem traktować czyn wodza Bromdena . rzucając wyzwanie tradycji (posiadłeś mnie na oczach mamy i papy podczas premiery Tannhausera w pierwszym rzędzie foteli. J. zakaz opuszczania koszar. Z. które zbiorowość chłopców demokratycznie ustaliła. kto Zamierza cię Zabić. J.. Grochowiak "Święty Szymon Słupnik" Postać średniowiecznego ascety stała się pretekstem do wyrażenia poglądu współczesnego poety na temat świata. Nie chce po prostu jako młody człowiek wchodzić w świat. Podobnym buntownikiem był jego przyjaciel Maggio. przy czym każde schorzenie jest dobre. Kaleb. chciał żyć tak. że ojcu nie przeszkadza w domu kochanek matki.. że ród należy do najbardziej szacownych i zasłużonych we Florencji rodów mieszczańskich. które przez swe odcięcie od rzeczywistości niczemu nie służą. toteż terminowanie syna w pracowni Ghirlandaja okryje rodzinę hańbą. ani nazywany bohaterem. do władzy absolutnej. przygodę (polowanie) i popisywanie się swoją bezwzględnością i arogancją. Okazuje się.. Lodowico (ojciec) głosi. w rodzaju np. aby nic nie musieć. Bunt przeciwko: złu świata. że w domu panuje bezwład.. W świecie przemocy. też się buntuje.Przybycie Mc Murphy'ego do szpitala psychiatrycznego było od początku zapowiedzią jakiegoś trzęsienia ziemi.Ponownie pojawia się znana z wierszy Herberta opozycja: postawa wyprostowana przeciw życiu na klęczkach. Arona (wyjawi mu prawdę o ich matce).W tej rzeczywistości raju powtórzonego.). wyzwalanie się z więzów starej sztuki i starego życia. ponieważ nie akceptuje świata dorosłych. Patrz: syn. która jest skupiona na powierzchownym pięknie. który się zbliża. poezji. na znak protestu). towarzyski. że ma prawo decydować o sobie i od tego momentu rozpoczęła się jego prywatna wojna z dowództwem. okrucieństwo.Holden Caufield jest wyrzucany z kolejnych szkół. co jest samym życiem (cierpienie. Salinger "Buszujący w zbożu" . gdyż chce wziąć życie w swe ręce. ale prżeciwko temu. wylądował w szpitalu wariatów. Eddie zburzył układ rodzinny. czując się odepchnięty przez ojca. ponieważ wszystko jest możliwe. że nic mu za to nie grozi. toteż rozpocznie swój bunt od niewywiązania się z obowiązku dopilnowania ogniska. Tu lekarz uświadomił mu oczywistą prawdę. że nie chce być ani odznaczany.

Cierpienie rodzi w nim chęć okrutnej zemsty na zabójcy młodzieńca. więc jestem. Później. Najjaśniejszy Panie. "Lament świętokrzyski" (Posłuchajcie.patrz: artysta.są smagane wichrem i deszczem. J. Nie może więc tak naprawdę nic ofiarować Stwórcy. przeciw którym można się jeszcze było buntować. W literaturze motyw cierpienia pojawia się nader często. Wyraża swoje uczucia w pieśniach. 2) Chrystus znosi straszliwe cierpienia: jest biczowany. Świadom swego losu. swoje cierpienie. są zamieniane w drzewa. określająca ich istotę) * "Opozycjonista .Odczuwanie bólu fizycz nego lub moralnego. że został rozszarpany przez dzikie zwierzęta.. bo w tym tkwi najgłębsza tajemnica człowieczeństwa".) Maria cierpi. że zdradzają króla Marka. Jej cierpienie jest tak wielkie. Zwraca się nawet z wyrzutami do anioła Gabriela. stają się pastwą węży. bunt się ustatecznia". że płacze i mdleje. że mogą być razem. że wszystko. bracia miła.ukochany jedynak zaginął bez śladu.Tristan i Izolda . by się napić. że nad głową na krawędzi przepaści chwieje się nad nim wielki głaz. cierpi święty Szczepan. Niektórzy mitografowie dodają jeszcze. z którego wciąż płyną łzy. by sprawdzić jego wiarę i ufność. Franciszek twierdzi. 5) Dawid cierpi i rozpacza. że podmiot liryczny sonetów czuje się jak statek bez żagli i steru na wzburzonym 31 .człowiek ot7arowuje Bogu jedyne. Dla mnie nie zostawiliście już nic". oddal ode mnie ten kielich. F. nie żyje. że pomagał ludziom przeciw bogom. "Kwiatki świętego Franciszka" Św. 7) Hiob. nawet w Ogrodzie Eden. Jest głodny i spragniony. Biblia (NT) . by służyć Bogu. 4) Orfeusz cierpi po śmierci żony. że wzruszają nawet dzikie zwierzęta. co odbiera mu szacunek u ludzi. Mitologia . Patrz: anioły.mogą go zdradzać.1) Aleksy skazuje się na fizyczne i duchowe cierpienie. jaką można w niej odnaleźć. których kora i liście służą za pokarm harpiom. Lec) * "Twierdzę. co dzieje się z ich synem. bo nie wiedzą. ponieważ zdają sobie sprawę. 3) Tantal zostaje skazany przez bogów na straszliwe cierpienia w Hadesie. kiedy Eneasz ją opuszcza. 4) Naród wybrany znosi cierpienia w niewoli egipskiej po śmierci Józefa. Cierpienie jest tak wielkie. męka. 2) Abraham cierpi. poniżany. Homer "Iliada" . Jego cierpienie jest tak wielkie. Znosi wszelki ból i upokorzenia. Steinbeck) * "Odebraliście mi ostatnią szansę.1) Demeter cierpi.1) Tristan i Izolda cierpią. co jej cierpienie czyni jeszcze dotkliwszym. Hiob mimo cierpień nie załamał się. gdy wyciąga rękę po jabłko. Brzozowski) * Buntuję się. ale nie jest w stanie tego uczynić. ale gdy pochyla się. że jego zbuntowany syn. 3) Jakub cierpi.to bunt kwiatów przeciw swym korzeniom". iż udaje się do królestwa Hadesa. czym zapoczątkowuje niezgodę między Kartaginą a Rzymem. by ubłagać boga. że dwoje ludzi. znosi liczne cierpienia . zachował wiarę i ufność. Księga Hioba stawia pytanie o sens cierpienia. 2) Król Marek cierpi na myśl. które są tak wymowne. że stary król Troi. Jego bohaterką jest Maryja (Matka Boleściwa) stojąca pod krzyżem Chrystusa i opłakująca mękę i śmierć jedynego Syna. bo miłość łączy sprzeczne stany i uczucia.1) Sara. cierpień Sarze przysporzy jej zachowanie i lekceważące traktowanie prawowitej małżonki. co człowiek ma. (S. jest darem Boga. Chrześcijaństwo traktuje słowa Izajasza jako proroctwa dotyczące Chrystusa i jego męki. którego oboje kochają i szanują. Petrarca "Sonety do Laury" Cierpienie powoduje nieszczęśliwa miłość do nieziemsko pięknej Laury. Odtąd zostaje ono wpisane w kondycję ludzką (np. gdy na życzenie Latony Apollo i Artemida zabijają jej dzieci.traci cały dobytek. Chciałaby mu jakoś ulżyć. oprócz swojego cierpienia. który zostaje ukamienowany. Przykuty do skał na Kaukazie codziennie nawiedzany jest przez sępa (w innej wersji . pierwszy męczennik. 6) Marsjasz . ale zawsze jest to dla człowieka doświadczenie niezwykle istotne.wśród tych co na kolanach. (S. spada na nie ognisty deszcz. umierają jego dzieci. nie zważając na swój majestat. bo chorobę tę traktowano jako karę za szczególnie ciężkie grzechy. Ale gdy los sprawi. zostaje skazany na nie kończące się cierpienie.1) Achilles cierpi na wieść o śmierci swojego przyjaciela i kochanka Patroklosa. widząc ciała zabitych w wąwozie Ronsewal swoich najlepszych rycerzy. 3) Zanim umrze. Cierpienie rodzi w niej gniew. 2) Niobe doświadcza cierpienia. Wszelkie poszukiwania nie dały żadnego rezultatu . a nad głową ma jabłoń uginającą się od owoców. musi dźwigać krzyż. (S. Ojcze. co może. a także nawiązuje do motywów pasyjnych. Jego cierpienie jest tak wielkie. woda się cofa. to ujęcie cierpienia jako próby. by potem zgodzić się z wolą Ojca. że zamienia się w kamień. Tak długo byliście antykonformistami. Pieśń o Rolandzie" . idzie do zabójcy syna błagać go o wydanie zwłok. Bedier (oprac. mężczyzna z trudem zdobywa pożywienie dla swej rodziny). z powodu zakładu między Bogiem a Szatanem. cierpienie stanie się udziałem Demeter przy każdym rozstaniu. Stoi po kolana w wodzie. da Todi "Stabat Mater Dolorosa" Wiersz jest zanurzony w średniowiecznym nurcie doloryzmu. Absalom. której Bóg poddaje człowieka. 8) Prorok Izajasz opisuje cierpienia. który wyjada mu nieustannie odrastającą wątrobę. Twierdzę także. gałęzie odsuwają się i nie może ich dosięgnąć. Gdy Zeus podejmie decyzję. Przez Jego mękę ludzkość zostaje oczyszczona i odkupiona. aż wreszcie upadły ostatnie normy. by zyskać zbawienie.Karol Wielki cierpi. Jezus błaga: Abba. jak Achilles poniewiera zwłoki pokonanego w pojedynku Hektora.orła). kiedy Bóg nakazuje mu złożyć ofiarę z jedynego syna . gdy synowie przynoszą mu okrwawione szaty Józefa i mówią. a wśród nich Rolanda. Cierpienie pojawia się w życiu człowieka wraz z grzechem pierworodnym. patrząc na męki swojego ukrzyżowanego syna. cierpi z powodu swojej bezpłodności. Niekiedy jego wybory były bolesne i przypominały raczej walkę. (Na wieść o zdobyciu Bastylii 14 VII 1789) * "Romantyzm . żona Abrahama.. Jego przyczyny mogą być bardzo różne. Mrożek) Cierpienie Cierpienie . jeśli możliwe. która szuka po ulicach miasta Oblubieńca. (S. kiedy przynoszą mu wieść. trzymając puchar w zaciśniętej pięści". sprawiając. "Legenda o św.Królowa Kartaginy cierpi. ale jest mu posłuszny. Ale to cierpienie jest jednocześnie rozkoszą. żeby przywrócił mu żonę. Wergiliusz "Eneida" . że dziewczyna będzie przez pół roku przebywała z mężem w Hadesie i przez pół roku z matką na ziemi. (populama parafraza hasła Kartezjusza. 2) Priam cierpi. Jedyna odpowiedź. pozostawiające głęboki ślad. Dante Alighieri "Boska Komedia" Dusze grzeszników cierpią w piekle najbardziej wyszukane katusze .Izaaka. wreszcie sam zostaje dotknięty trądem. cierpienie ich nie opuszcza. kobieta cierpi przy porodzie. a tojest źródłem prawdziwej radości. Grochowiak) * Ludwik XVI: "Czyż to bunt?" Rochefoucauld: "Nie. J. toną w rzece wrzącej krwi. widząc. kiedy są rozdzieleni. który ma lada moment spaść. (J. któr ych najbardziej kocha . I taki jest sens ascezy i umartwiania . że człowiek zawsze miał możliwość wybierania.1) Modlitwa Chrystusa w Ogrójcu (Getsemani) jest wyrazem skrajnego cierpienia psychicznego. S) Prometeusz za to.J. kiedy niewolnica Haggar urodzi Izmaela. przeklina swojego kochanka i jego potomków.wznosił toasty. 6) W "Pieśni nad pieśniami" cierpienie jest udziałem Oblubienicy. jakich będzie doświadczał Mesjasz. więc Bóg wynagrodził go. to rewolucja". 2) Rodzice Aleksego cierpią. Aleksym" . Biblia (ST) . męczarnia. kiedy Persefona znika bez śladu.) "Dzieje Tristana i Izoldy" . Jego cierpienie ma moc zbawczą. że to właśnie jest piękne. odnosząca się do bohaterów romantycznych. na którym potem długo umiera. * "Bunt nie przemija.

A. cierpi. sprawiają. których będzie teraz prześladował. bo nigdy nikogo nie kochała. 2) Monna Giovanna cierpi. które prowadzą do tragedii. ponieważ córki. bo jej ukochany jest jednocześniejej poddanym. by skutecznie ratować Litwę przed Krzyżakami. Mickiewicz "Dziady" cz. Doraźnym lekarstwem na to cierpienie okazuje się chęć zemsty. J. 2) Chimena cierpi. Kobieta. Mickiewicz "Sonety krymskie" Podmiot liryczny sonetów. Rodzi też wątpliwości wobec Boga. W.1) Roderyk cierpi. że stracił syna. Nie doświadcza już niczego i prochem rozsypie się w małej chwili. ponieważ ojciec odtrąca go na skutek intryg Franciszka. ponieważ nigdy nie zaznały cierpienia. Sonety "Stepy akermańskie". Później. ponieważ jej ukochany Jasieńko umarł i ~ozostała na świecie sama. Cierpienie powoduje kryzys światopoglądu i wiary w ludzką mądrość. 3) Infantka darzy Roderyka wielkim uczuciem. by stać się Mesjaszem narodów. To cierpienie rodzi bunt przeciwko Bogu.Werter cierpi z powodu nieszczęśliwej miłości do Lotty. żeby ją uczcić. że skazany jest na samotność wśród wrogów i ma świadomość. ponownie pogrąży się w cier pieniu. kiedy Karol powróci do rodzinnego zamku. że powraca do domu z więzienia jako obłąkany. którą kocha. J. 2) Ofelia cierpi z powodu śmierci ojca. co staje się przyczyną jej obłędu i samobójstwa.. Oblubieniec jest dla Morsztyna symbolem Chrystusa. ale dziwnie wyszłachetniał). widząc śmierć swojego ukochanego pana. że profanum placu przed kościołem staje się narodowym sacrum. które jest elementem pełnej ludzkiej egzystencji. Płaczę. bo musiał odrzucić kodeks rycerski.Giaur cierpi. cierpiąc. Mickiewicz "Księgi narodu polskiego i pielgrzymstwa polskiego" . Mickiewicz "Dziady" cz. ponieważ była jedynym krajem prawdziwej wolności i braterstwa. kiedy na jego prośbę Posejdon doprowadzi do śmierci młodzieńca. kiedy dowie się. Mickiewicz "Romantyczność" Karusia cierpi. Owo cierpienie przeradza się w nienawiść do Sopliców. że jest to niemożliwe.. Słowacki "Kordian" . 2) Cier pi Konrad. 3) Cichowski zostaje skazany przez zaborców na straszliwe cierpienia fizyczne i psychiczne. prowadzi go do szaleństwa i samobójstwa. okazał się niegodny jego miłości. poślubiła innego mężczyznę. II 1) Duchy dzieci nie mogą trafić do nieba. J.A. jakiej dopuścił się ojciecjego ukochanej Chimeny. bo nie godzili się na los niewolników. 2) Franciszek Moor cierpi z powodu od trącenia przez ojca i Amalię. które sprawiają. który jest pełen zła i zbrodni. Ale jego cierpienia znajdą szczęśliwe zakończenie wzruszona stałością uczucia Monna poślubi go. miotana wiatrem między niebem i ziemią. Corneille "Cyd" . A. Młodzieniec podejmuje próbę ucieczki od tego cierpienia. bo są niejako przygotowaniem do zmartwychwstania w chwale. ale to cierpienie połączone jest ze smutną rezygnacją i zgodą na los. nigdy nie okazał serca swoim poddanym. bo kobieta.W. Z. szarpany przez ptaki. Jest ono ofiarą. że go utraciła. powoduje. Austria). została zabita przez Hassana.morzu. "Pielgrzym"). że człowiek doświadcza jednocześnie cierpienia i wielkiej rozkoszy. A. Mickiewicz "Dziady" cz. który jest jej pasierbem. że jeśli zabije Gomeza.) . kiedy Stolnik daje mu do zrozumienia. bo nie zna losu swojego uwięzionego syna. 3) Zosia cierpi. bo za milijony kocham i cierpię katusze). sprawi ból kobiecie. Dziewczyna jest narzeczoną innego mężczyz ny i miłość Wertera nie może być spełniona. 2) Zły Pan musi po śmierci znosić straszliwe cierpienia wiecznego głodu. który manifestuje się przez przystąpienie do bandy zbójeckiej. Cierpienie rodzi bunt.1) Hamlet cierpi z powodu świata. S) Cierpi pani Rollison. że podmiot liryczny cierpi. że nie ma co liczyć na rękę Ewy. Morsztyn "Emblemy" Miłość i cierpienie nieustannie się przenikają.Polska została skazana na cierpienia przez szatańską trójcę (Rosja.G.1) 32 . do której tęskni (por. 2) Gerwazy cierpi.. bo widzi cierpienia swojego narodu. że czyni to z poczucia obowiązku wobec Litwy i miłości do ojczyzny. że próbował ją uwieść. J. Ale gdy już jej dokona. J. do której nigdy nie wróci. Oblubieniec przybija Oblubienicę swoję do krzyża. . gdyż nie może spełnić jej życzenia. 2) Aldona cierpi. nie odwzajemnia jego uczucia. IV Gustaw cierpi z powodu nieszczęśliwej miłości. Racine "Fedra" . zeszpetniał. a jednocześnie wie. a ona bólu nie czuje. bo nigdy nie był człowiekiem. A. Samotność i niezrozumienie stają się przyczyną obłędu dziewczyny. których synowie zostali uwięzieni przez Rosjan. a Franciszek skazuje go na śmierć głodową. P. Słowacki "Rozłaczenie" Rozłączenie z kobietą. podał na obiad. Przez owe cierpienia Polska staje się Mesjaszem narodów. G. ponieważ jego ukochana. J. J. Monna Giovanna. Szekspir "Hamlet" . który w swoim okrucieństwie uderza w człowieka w najmniej spodziewanym momencie. widząc. 2) Tezeusz cierpi. Boccaccio "Dekameron" "Sokól" . bo ma świadomość. że podmiot liryczny wiersza cierpi samotny w obcym świecie. Później. ale jednocześnie wie.człowieka. a ona nie jest w stanie mu pomóc. którą kocha. 4) Amalia cierpi.1) Konrad cierpi. właśnie. 3) Stary Moor cierpi. skazując go na tułaczkę i upokorzenia. jak ofiara Chrystusa. W. a oni szydz4. dla której Giaur żyje. którego kocha. Potem. nie potrafi znaleźć wytłumaczenia dla tego. Podmiot liryczny trenów. Wie. którego . że jest to uczucie występne. Cierpienie młodych ludzi wywożonych na Sybir sprawia. 4) Cierpienia Polski mają równie głęboki sens jak cierpienia Chrystusa. A. którym przekazał państwo. gdy postanowi znowu ją opuścić. to jeszcze sam przyczynił się do jego niewinnej śmierci. że jej syn jest śmiertelnie chory. cierpienie wróci ze zdwojoną siłą. ponieważ nie dość.Lear cierpi. co się stało. jego cierpienie stanie się jeszcze większe. gdy Fedra oskarża przed nim fałszywie Hipolita o to. A. że ta miłość nie może się spełnić. że kobieta odwiedziła go. Ale nie jest to lekarstwo skuteczne i cierpienie popycha Jacka do zabójstwa Horeszki. A.. ponieważ ukochany syn. Kochanowski "Treny" Śmierć dziecka rodzi wielkie cierpienie. a Tezeusz pozna prawdę.1) Fedra cierpi z powodu miłości do Hipolita. Słowacki "Hymn" (Smutno mi. że dziewczyna cierpi. będzie przez moment szczęśliwa. Mickiewicz "Pan Tadeusz" 1) Jacek Soplica cierpi. Ale te cierpienia będą miały już rychło kres i Polska zmartwychwstanie.Świadomość przemijania i tęsknota do ojczyzny. kiedy Konrad ją opuszcza. Mickiewicz "Konrad Wallenrod" . którą kochał. J.Trup jest w lepszej sytuacji niż człowiek zakocha ny. gdy stary Moor wyklina Karola. którego Konrad oskarża o nieczułość i brak miłości. Ta sytuacja sprawia. Oblubienica . Goethe "Cierpienia młodego Wertera" . Karol. że nigdy nie powróci do ojczyzny. Patrz też: samotność. Boże. by jeszcze bardziej cierpieć. poniewai honor nakazuje mu pomścić zniewagę. Schiller "Zbójcy" . ale okazuje się. III 1) Cierpi młodzież w więzieniach. G. Skarży się: Zle mnie w ziych ludzi tłumie. ale jest to cierpienie uszlachetniające (zbrzydł. ponieważ musi domagać się śmierci Roderyka. Morsztyn "Cuda miłości" Miłość sprawia. ale wie. Szekspir "Król Lear" . Oblubienica szuka Oblubieńca w mieście.1) Federico delli Alberighi cierpi. Prusy. że unieszczęśliwił ukochaną kobietę. Cierpienie Gustawa pogłębia jeszcze samotność i niezrozumienie przez ludzi. ajednocześnie nie potrafi się od niego uwolnić.1) Karol Moor cierpi. A. F. Byron "Giaur" . zrozpaczony ojciec. Jego cierpienie jest tym większe. Morsztyn "Do trupa" . Natomiast zakochany nieustannie cierpi w piekielnej śrzeżodze i jest żywiołem wiecznych ogniów.A. W końcu popełnia samobójstwo. pielgrzym. Próbuje leczyć swój ból alkoholem i małżeństwem z inną kobietą. uświęconym ich of~arą. Cierpienie matki staje się symbolem cierpienia wszystkich matek-Polek. którą kochał. by prosić o sokoła. To cierpienie przekształca się w gniew i nienawiść. okazały się okrutne i nieczułe na los ojca. Jako poetawieszcz skupia je w sobie (Nazywam sig Milijon.

ale kiedy próbuje temu zaradzić . kupca. przebaczy mu. bo .Kordian cierpi. kiedy po ucieczce od Azji Baśka leży nieprzytomna i jest bliska śmierci.1) Doktor Judym cierpi. by zaspokoić ich kaprysy. bo kobieta. mdleje. która uwalnia od wszelkich uczuć i pragnień. bo ma niewdzięczne i złe córki. To cierpienie staje się przyczyną jej obłędu i śmierci. O. Patrz też: ojciec. O. 2) Cierpienia znoszą apostołowie Piotr i Paweł. jak sądzi -okłamała. już jako żona Edgara. widząc jakim człowiekiem jest jego ojciec. gdy okazuje się. G. 2) Po śmierci Cathy Heathcliff przeżywa niewypowiedziane męki. cierpi.S. Jedynym. Nigdy nie pogodzi się z utratą ukochanej. cierpi na ból istnienia i nieustannie rozmyśla o samobójstwie. a siostrę i ukochaną Zosię Boską oddaje w jasyr.1) Michał Wołodyjowski tak bardzo cierpi po śmierci Anusi Borzobohatej. 2) Filon cierpi. E. porzuciła dom i uciekła z kochankiem. Wilde "Teleny" . gdy przyszłojej samotnie wychowywać braci. że ponosi za to winę. Jak sam mówi. widząc triumf swego wroga i zdrajcy ojczyzny. bo ich życie jest bezbarwne i nudne. by cokolwiek zmienić. ponieważ Dońan przestał ją kochać. Jedna przepędziłają z zamku. której Kordian postanawia się poświęcić. 3) Cathy. 2) Joasia Podborska cierpi po śmierci rodziców (utrata domu). Cierpienie i poczucie winy prowadzą Teleny'ego do samobójstwa. że jego małżeństwo z Nataszą jest pomyłką. Cierpienie jego powiększa także wiadomość. pónieważ. Cierpienie staje się bardziej dojmujące. Żeromski "Ludzie bezdomni" .P. a teraz ze spokojem przygląda się przerażonej ludzkości. umierając śmiercią męczenników. Jaskółczy niepokój sprawia. Patrz: miłość trudna. śpi snem fabrykanta Niemca przy żonie Niemce. gdy Azja zabija mu ojca.1) Andrzej Kmicic cierpi. który może 33 . ideał piękna. B.1) Chrześcijanie prześladowani przez Nerona umierają w cierpieniu. K. Sebastian skłuty strzałami.1) Heathcliff cierpi. Sienkiewicz "Ogniem i mieczem" 1) Jan Skrzetuski cierpi. widząc los podbitej przez Rzym Grecji. (nawiązuje romanse z Rudolfem i Leonem).:' . widząc jak piękny Dońan. w której najważniejszą kwestią staje się znalezienie mamki dla mającego się urodzić dziecka. że Des Gńeux nie otrząśnie się z niego do końca życia. H. H. E. bo zdaje sobie sprawę.1) Wokulski cierpi. 3) Goplana cierpi. 3) Longin Podbipięta umiera w strasznych cierpieniach -jak św. Orzeszkowa "Nad Niemnem" . bo nudzi się. Słowacki "Beatrix Cenci" Beatrycze cierpi. spowoduje.Bóg skazał ludzi na cierpienie i grzech. która pokochała Ketlinga. świadomy swej pozycji społecznej. Sienkiewicz "Potop" . by spłacić długi. H. Prus "Lalka" . że Korzecki nie potrafi odnaleźć się w świecie. że jego ukochana Halszka wpadła w ręce kozackiej tłuszczy. odtrącony przez Cathy. sto uwiędłvch liści. którą będzie opłakiwał do końca życia. nieświadome jeszcze tego. I. Słowacki "Horsztyński" . Wygląda zupełnie inaczej. 3) Rzecki cierpi. Z. że na krucyfiks zaprzysiągł wierność zdrajcy. ponieważ to wszystko. ponieważ ojciec ją odtrącił. Cierpi z powodu schematycznego i bezbarwnego życia żony. Słowacki "Balladyna" . Przerwa-Tetmajer "Hymn do Nirwany" . 3) Basia Wołodyjowska cierpi po śmierci Michała. Kiedy dowie się. Przeklęty diug. ale już jest za późno. H. że jest to miłość nie odwzajemniona i nigdy odwzajemniona nie będzie. czym jest uczucie. 2) Szczęsny cierpi. H. 2) Maria cierpi. 2) Sybila Vane cierpi. jak sam mówi. Balzac "Ojciec Goriot" Stary Gońot cier pi z powodu odtrącenia przez córki. którego kocha. J. 3) Na szczycie Mont Blanc Kordian cierpi. S. ponieważ kocha Wokulskiego. Ale samobójcza śmierć Teleny'ego odnowi cierpienie i sprawi.chciał podnieść rękę na majestat króla. aż stał się nędzarzem. który przyszło mu spłacić.m i okazywał się niepotrzebny. Czechow "Trzy siostry" . Rozczarował się do małżeństwa. druga. że mógłby coś ukraść ze sklepu. gdy między nim a Maszą rodzi się miłość. wyprzedawał stopniowo swój majątek. Kossakowskiego.1) Pani Emilia Korczyńska doświadcza wielu urojonych cierpień. okazuje się martwa. córka. 2) Wołodyjowski cierpi. bo nie może znaleźć celu w życiu. ale kiedy podczas pogrzebu ksiądz rozpoczyna kazanie od bicia w bębenek i słów Panie pułkowniku Wotodyjowski! Larum grają!. Swięty Mocny. To cierpienie rodzi w nim chęć straszliwej zemsty. okazało się mrzonką. pędząc nudne i monotonne życie u boku Marii. H. według relacji księcia Bogumiła. decydując o ich rozstaniu. bo hrabia Henryk porzucił ją i syna.Bohater opowiadania cierpi. rozszarpywani przez dzikie zwierzęta w cyrku albo płonąc jako żywe pochodnie w cesarskich ogrodach. a teraz Delfina i Anastazja wstydzą się go. dlaczego młodzieniec to uczynił. Bronte "Wichrowe Wzgórza" . Wilde "Portret Doriana Graya" 1) Bazyli Hallward cierpi. kocha kobietę. bo sądzi. ponieważ musiał zdradzić ukochanego Des Gńeux. 2) Oleńka Billewiczówna cierpi.Irydion doświadcza cierpienia. Sienkiewicz "Pan Wolodyjowski" . J. 2) Benedykt Korczyński cierpi z powodu niemożności porozumienia się z synem. której całe życie szukał. Później równie wielkich cierpień przyczyni mu rozstanie z Krzysią. 3) Nazbyt wyedukowana świadomość sprawia. 2) Des Gńeux cierpi. a jednocześnie nie jest w stanie odejść od żony.1) Teleny cierpi. J. bo jego małżeństwo jest nieudane.1) Masza.. cierpi z powodu nieszczęśliwej miłości i zazdrości. cierpi z powodu miłości do Heathcliffa i jego zdrady (małżeństwo z Izabelą). Turgieniew "Dziennik zbędnego człowieka" . 4) Kordian cierpi też wskutek osamotnienia: musi sam dokonać zamachu na cara. która traktuje go jak dziecko. Z. Krasiński "Irydion" . Ibseń "Dzika kaczka" Jadwinia cierpi. nad którą się lituje. To cierpienie popchnie ją do samobójstwa.1) Horsztyński cierpi. musi wchodzić do ich domów wejściem dla służby albo ukradkiem obserwować je. zmienił się w cynicznego i okrutnego człowieka. Ińna i Olga cierpią. 2) Pani Stawska cierpi. To cierpienie prowadzi do zbrodni ojcobójstwa. A. Kasprowicz "Dies irae". w co wierzył. ponieważ prostak Grabiec nie odwzajemnia jej uczucia. To cierpienie rodzi w nim potrzebę walki o wolność ojczyzny. że Halszka nie żyje. gdy Szlangbaum podejrzewa go. że rozstanie się z Joasią i będzie samotnie pracował wśród ubogich. ponieważ musi wybrać między szczęściem osobistym a obowiązkiem wobec własnej klasy. ale wie. Sienkiewicz "Quo vadis" . bo jej ukochany Jędruś. że przyczynia się do śmierci bohaterki. która nim gardzi i uważa za kogoś gorszego od siebie. których źródła tkwią w klęsce powstania.Świat jest pełen zła i cierpienia . Krasiński "Nie-Boska komedia" -1) Hrabia Henryk cierpi. Jego dusza romantycznego poety nie może znieść egzystencji. 2) Andrzej Prozorow cierpi.jedyną drogą ucieczki jest Nirwana. Sądzi. Cier pienie jest tak wielkie. 4) Młody Nowowiejski cierpi. poważył się na największą zbrodnię . J. To cier pienie prowadzi do śmierci starego subiekta. Cierpienia przysporzy jej także Ju dym. sto uczuć. Poświęcił im całe życie.1) Wdowa. że w jego sercu jest sto żądz. 2) Zawsze wesoły i rozmowny Zagłoba pogrąża się w cier pieniu na wieść. że postanawia na resztę życia zamknąć się w klasztorze. kiedy odbywają przejażdżkę w Lasku Bulońskim. Jest w swoim cierpieniu spokojna. w czasie trwania całego życia zawsze znajdował swoje miejsce zajęty. "Święty Boże. 3) Anzelm Bohatyrowicz doświad- cza nieokreślonych cierpień natury psychicznej. że czymś go uraziła. że jego młoda żona ma~ romans z synem Kossakowskiego-Szczęsnym. niż to sobie kiedyś wyobrażały. matka Balladyny i Aliny. 3) Wier szynin cierpi. widząc Teleny'ego uprawiającego miłość z jego matką. 2) Cierpienie Kordiana powoduje także odrzucenie jego miłości przez Laurę. Jeśli chce je zobaczyć. Flaubert "Pani Bovary" Emma Bovary dusi się w małomiasteczkowej atmosferze Yonville. Ale z tego cierpienia rodzi się nowa idea. ponieważ została zgwałcona przez ojca.

powieść o Jezusie i Piłacie. zasypania. Reymont "Chłopi" . W. niemożności kochania. na którym umierają w cierpieniach niewinne dżieci. ponieważ Antek odtrącił ją dla Jagny. Poeta poznał zarówno jedno.człowieka uwolnić od cierpień i zła. Dopiero po latach dowiaduje się prawdy o niej (została właścicielką burdelu w Salinas).1) Dżuma jest źródłem wielu cierpień w Oranie. że nigdy nie pogodzi się Ze światem. że jest wierną kopią matki. którego symbolem jest Syzyf. który przeżywa chwile euforii z powodu wyzwolenia. zostalo odrzucone. a także błogosławieństwo ojca uwolnią go od męki. ponieważ apatyczny Janusz Ostrzeński przestał już okazywać jej miłość i stał się obojętny. która godzinami wystaje pod więzienną bramą. gdyż ten stanowi o sobie (los jest jego losem.1) Młody i buntowniczy Fray Diego nie może pogodzić się z ideą państwa bożego. 2) Kaleb cierpi. J. J· Andrzejewski "Ciemności kryją ziemię" . 2) Umierający padre Tor9uemada uświadamia sobie. Staff "Deszcz jesienny" Nastrój przygnębienia spowodowany monotonnym jesiennym deszczem potęguje się przez przywołanie obrazu ludzkich cierpień . choć wspomnienia strasznych chwil aresztowania syna nieustannie powracają. co robi. gdy uczynił z Aleksego Melissena swojego kochanka. jej cierpienie ma już inny wymiar. Iwaszkiewicz "Brzezina" - Bolesław po śmierci żony pogrąźył się w niemym cierpieniu i odizolował od świata. że matodusznie rozmyśla o samobójstwie.S. Staff "Przedśpiew" . Camus "Mit Syzyfa" Bohater eseju to człowiek absurdalny. Wyspiański "Warszawianka" Marya cierpi. na sracji Chandra Uny. iż sposobem na udrękę życia jest uświadomienie sobie własnej wolności i prawa wyboru różnych dróg życia.A. jego zalotnego uśmiechu i jedynej wspólnie spędzonej nocy. że nie kocha Katarzyny). ponieważ dzieło jego życia. To cierpienie sprawia. straty najbliższych. mówiąc. J. ` J.1) Adam cierpi. syn w więzieniu. Ale owo cierpienie wywołuje w niej dar proroczy i dziewczyna przepowiada losy bitwy. Pozbawiona bliskich kobieta musi na nowo nauczyć się żyć. Wszystko. T. Dopiero rozmowy z Chińczykiem Li. Tereni.1) Barbara cierpi po stracie najbliższych . który mówi. to jednak ból i cierpienie.1) Demeter cierpi.. M. Joanna zostaje wynagrodzona . L.1) Mistrz cierpi. Stracił ukochanego. Steinbeck "Na wschód od Edenu" . są w utworze zagadnieniem głównym (skoki z płonących domów. Jego cierpienie jest tak wielkie. że nawet mimo takiego ogromu cierpień można zachować w tych warunkach człowieczeń stwo. które dla Żydów było tylko wyborem innego rodzaju śmierci). świadomości śmierci każdego dnia i codziennej walce z nią. wywózki z Umschlagplatzu do obozu. Od tej pory staje się jakby żywym trupem. matki. Dąbrowska "Noce i dnie" . zmieniającego chłopca w młodzieńca. hildura i baldura.ńska. 2) Cierpienia umierającego syna sędziego Oitona powodują przemianę wewnętrzną księdza Paneloux. Cier pienia matki Kora próbuje złagodzić. że przez całe życie zadawał ludziom cierpienie. Camus każe czytelnikowi widzieć Syzyfa szczęśliwym. Andrzejewski "Bramy raju" 1) Hrabia Ludwik z Vendome cierpi. G. Jest raczej naturalnym elementem ludzkiej egzystencji i jak za wszystko. Tuwim "Piotr Płaksin" Telegrafista Piotr Płaksin. Podmiot liryczny mówi o sobie: Ta kobiera taka biedna. podróż/wędrówka.patrz: artysta. Achmatowa "Requiem" Poemat napisany po aresztowaniu syna poetki w czasie represji stalinowskich w latach trzydziestych. Cierpienie matki. Po raz pierwszy. H.. gdy nie pozwala jej odejść). jest spokojniejsze i towarzyszy mu pogodzenie z losem. a tylko własny talent organizatorski i rolę swoich żołnierzy w ostatecznym rozwiązaniu kwestii żydowskiej. Praca Syzyfa to w istocie życie ludzkie wypełnione tak cierpieniem. bo jej ukochany poległ w czasie bitwy pod Olszynką Grochowską. podczas której kochali się. J. Borowski . Genet "Ceremonie żałobne" Narrator-bohater błąka się po Paryżu.W życiu ludzkim współistnieją radość i cierpienie. Z. Mann "Tonio Króger" . kamień jego kamieniem). A. Mówi także.Choć Stroop w swojej relacji z likwidacji getta nie zamierzał eksponować cierpienia Żydów. sprawiają. a zło w niej tkwiące zapanowało i nad nim. J. śmierć jednostkowa i zbiorowa). które spowodowane jest upływem czasu. że musi umrzeć. 3) Piłat cierpi z powodu straszliwego bólu głowy. jakich doświadczyła za sprawą Konstantego. Patrz też: mąż. 2) cierpieniu osób ciężko (beznadziejnie) chorych na choroby serca i układu krążenia.Bóg jest dawcą cierpienia. Krall "Zdążyć przed Panem Bogiem"-Marek Edelman opowiada o: 1) cierpieniu Żydów w warszawskim getcie (choroba głodowa. co się z nim dzieje. Wspomnienia urody chłopca."Opowiadania" Ludzie w obozie cierpią z powodu głodu i nieustannego zagrożenia śmiercią. które Inkwizycja buduje na cierpieniu tysięcy ludzi. które sprawiają.zaślubia Aresa. a rozmowa z nią przynosi wybawienie (Adam uświadomił sobie. A. ich bólu fizycznym i psychicznym. jak radością. To cierpienie skrywa bardzo głęboko i Mistrz sprawia wrażenie spokojnego i pogodzonego z losem. a mimo to śpiewać będzie pochwałg życia. uświadomiwszy sobie. że poetka porównujeje z cierpieniem Maryi stojącej pod krzyżem. obwinia siebie o to. A. L. jak i drugie. bo jej własne dzieci przepędziły ją z domu. ukochany. uduszenia. że ludzie wychodzą z tego doświadczenia ze zdruzgotaną psychiką. i za nie trzeba Stwórcy dziękować. ponieważ uważa. 3) W cierpieniach umiera chory na raka Lucjan Kociełł.Źródłem cierpienia jest rozstanie kochanków. 34 . J. kiedy żona opuszcza go (strzela do niego. że nad grzechem można zapanować. K. wychowany według zasad moralności purytańskiej.śmierci. Moczarski "Rozmowy z katem" . 4) Pani Celina Katelbina cierpi. Cierpienia spowodowane nieszczęśliwą miłością stają się przyczyną samobójstwa telegrafisty Piotra Płaksina. gdy z innymi krzyżowcami splądrował Konstantynopol. Cierpienie Toma jest tak wielkie. Jean nie podziela jednak powszechnej radości. bo jej ukochany Mistrz znikł nagle i nie wiadomo. Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" . M. jakie za jego sprawą stały się udziałem Żydów. Kasprowicz "Hymn świętego Franciszka z Asyżu" . że jego grzeszność jest przyczyną zła spotykającego bliskich mu ludzi. że gdy kocha się z Blanką. 2) Cierpień przysparza Barbarze także Tomaszek. źe Jean cierpi. żegnając się z odchodzącą do państwa umarłych Korą. całe powstanie. S. Mąż w mogile. cierpi. 2) Małgorzata cierpi. To cierpienie osłabia ich wrażliwość moralną i prowadzi do sytuacji. Prowokują też doktora Rieux do stwierdzenia. 2) Jagustynka cierpi. A. jest tak wielkie.Piotrusia. co ma żyć. 2) Za cierpienia. Ajednak Grudziński wyraża przekonanie. w której jedynym pragnieniem staje się przeżycie. 3) Tom Hamilton. Herling-Grudziński "Inny świat" Cierpienia spowodowane pobytem w sowieckim łagrze są tak wielkie. śmierć najbliższych.1) Hanka cierpi. Po raz dtugi. w imię idei. Wyspiański "Noc listopadowa" . że popełnia on samobójstwo. baldur i czas" . bo nie potrafi jak Wtast Fomycz grać na klarnecie i piękna bufetowa Jadzia nie chce na niego nawet spojrzeć. która właśnie z powodu tych cierpień stała się oszustwem. a młodzieńca w mężczyznę. ta kobieta sama jedna. Ludzie umierają w straszliwych męczarniach. gdzieś w mordobijskim powiecie. Camus "Dżuma" . ale owo cierpienie nie jest złem. jedyny syn. po nieważ dwukrotnie zamknął przed sobą złote bramy Jerozolimy. który zginął na kilka godzin przed wkroczeniem wojsk amerykańskich. Ale każda kolejna śmierć czyni ją jakby silniejszą i kiedy umiera Bogumił. 2) Aleksy Melissen cierpi z powodu niespełnionej miłości do Jakuba z Cloyes. Czechowicz "hildur. że ludzie tracą godność. S. przeniknięte jest tym cierpieniem i nabiera charakteru ceremonii żatobnych. T. Nałkowska "Medaliony" Wojna i okupacja niosą ze sobą straszliwe cierpienia. J. jest Szatan.

W stosunku do rodziców dziecko płci żeńskiej. pragnie jak najszybciej opuścić dom. wyrodna. (przysłowie włoskie) * "Cierpię. oślepił się i opuścił Teby. Korzeniowski) * "Żadne morze nie zgasi cierpień. drugich zaś nie". poeta nazywa ją słowieńską Safoną. Szekspir "Hamlet"-Chociaż zakochana w Hamlecie. Słowacki "Fantazy" Hrabiostwo Respektowie mają 35 . a te które zadaje znikome. ojciec zarzuca jej niewdzięczność i brak posłuszeństwa. gdy Orgonowi za sprawą intryg Tartufa grozi kompletna ruina i utrata wolności. W. niepieszczone (. że pod pięknymi słowami Goneryli i Regany nie kryło się prawdziwe uczucie .Stary Lear postanawia podzielić swoje królestwo pomiędzy trzy córki. To ona tworzyła pełną miłości i harmonii atmosferę w domu czarnoleskim (teraz wszytko umilk~o. ale przypłaci to życiem. Zanim tego dokona. niż własnemu ojcu. (W. że cierpienia. przedrzeźnia. by dociec. choć pełen szacunku dla mistrza. Poezja Haliny Poświatowskiej przepełniona jest cierpieniem wywołanym śmiertelną chorobą. że na mocy postanowień Soboru Trydenckiego nagość postaci na jego freskach w Kaplicy Sykst yńskiej zostanie zamalowana. Wywróżyła. Poeta przedstawia Urszulkęjako dziecko idealne (Tren XIIjest peanem najej cześć: ochędożne. przybrana. Rodzaju 19. co są upragnione. upiwszy go przedtem winem (po zagładzie miasta nie było innych mężczyzn). Gdy Edyp dowiedział się o swym zbrodniczym czynie. Harpagon o córce mówi: złe zielsko szybko rośnie. Zupełnie nie liczy się z jej wolą . Córka Hetejczyka to wg Biblii kobieta obca. ustępuje we wszystkim. Wilde) * "Cóż za dziwną naturę ma człowiek! Wyobraża sobie mianowicie. Kiedy Marianna próbuje się bronić przed niechcianym małżeństwem. który przybył po złote runo. kto pierwszy przekr oczy prógjego domu. Stryjkowski "Tomtńaso del Cavaliere" . przed rozstrzygającą bitwą złożył ślub: jeśli Bóg pozwoli mu zwyciężyć.Marianna stara się być dobrą i posłuszną córką. Czosnowski) * "W ogóle podstawą cierpienia jest trwanie. Kochanowski "Odprawa posłów greckich". są ogromne. kiedy jej brat wychodzi do Eltznerów i zostawia ją w pustym i zbyt dużym mieszkaniu. moja . Niestety. który niefortunny ojciec poświęcił swojej namilszej dziewce.Ben Ammiego (praojca Ammonitów) . zbyt straszne i przygnębiające". Aby zapewnić sobie potomstwo. wstań!". układne i wstydliwe. Chociaż Urszulka zmarła. karne.in..Teresa Frommer cierpi z powodu swojego kalectwa i utraty zdolności kontaktowania się z duchami.. 2) Ezaw poślubił dwie córki Hetejczyków (Judytę i Basemat) . Jefta. Bardziej sprzyjała Jazonowi. okazuje mu jednak obojętność.1) Córka Chananejki (tj. Mi mo to w chwili próby. W swoim zaślepieniu Orgon postanawia bowiem wydać ją za Tartufa. Sędziów 11. by przypodobać się nowemu władcy. Ofelia jest jednak posłuszna woli ojca. 2) Córka Jaira .na prośbę zrozpaczonego ojca Chrystus wszedł do jego domu i zawołał: "dzieweczko. druga . że ten decyduje się wziąć ją bez posagu. 5. Przez pewien czas jest uczniem genialnego artysty. J. S. dobrowolne. lutnia dziedzicznym prawem spaść miata). Kiedy pojawi się przy łożu śmierci Michała Anioła. że drzewa i ptaki kamienieją ze zgrozy. Patrz: artysta. więc jestem". 3) Sędzia izraelski. Matka prosiła Chrystusa.1) W mitologii greckiej Kora-Persefona była jedyną córką Demeter. nieudanym życiem osobistym (śmierć męża. wraz z Klaudiuszem. (O. a on uczynił jej. (Michał Anioł) * "Cierpienie nie jest prawem natury ~est to czasemjej przywilej.21). owoc kazirodczego związku. jak i przemijaniem życia. Goneryla i Regana swoją miłość do ojca przedstawiają w długich i kwiecistych monologach. Molier "Świętoszek" . Kochanowski "Treny" . Z. posłuszne. Młodzieniec. (J. (S. że nie wierzy ona w Boga i życie pozagrobowe. chyba sam ogień tylko". Jej cierpienie potęguje jeszcze samotność. szczere pustki w domu). Stosuje się do poleceń Polo niusza: odsyła listy Hamleta i prezenty od niego. Biblia (ST) . niespełniona miłość do pięknego rzymianina Tommaso del Cavaliere. Później okaże się.Ks. podsłuchuje rozmowę młodych. jak i Elizę. 4) Antygona ... Jedynie Kordelia pośpieszy Learowi z pomocą. podstawą radości jest chwila". Powitała go jedynaczka (Ks.Cierpienie obdartego przez Apollona ze skóry Marsjasza czynią z niego dzieło przerażającej sztuki. chrzestna. Jednak wobec córki jest szczególnie okrutny: wyśmiewa ją. (J. Clemenceau) * "Cierpienie jest kluczem do wrót twórczości. Molier "Skapiec" . potem nieszczęśliwa miłość).. Herbert "Apollo i Marsjasz" . stara się zadać jej jak największy ból. Jej wizerunek w "Trenach" jest wyidealizowany. * Wielkie cierpienia są nieme. Szekspir "Król Lear" . obyczajne. Mitologia . Fenicjanki z okolic Tyru i Sydomu) dręczona przez diabła (Mt.córka Edypa i Jokasty. Posłużył się Ofelią.1) Po zniszczeniu Sodomy przy życiu pozostał tylko Lot i jego córki. króla Priama .3435. tobie mówię. że swojego uczucia nie jest w stanie wyrazić w słowach.1) Cierpienie Michała Anioła wywołuje nieszczęśliwa. jak byt ślubowat. była typem czarodziejki. 2) Umierający Michał Anioł doświadcza cierpienia na wieść. Zbyt jest brzydkie. pyta je jak bardzo go kochają. (G.Kasandra. z czego wynika obłęd Hamleta. Zirytowa ny Lear pozbawiająjej części królestwa i wyklina. Zamieszkali w górach. że uprowadzenie Heleny doprowadzi Troję do zagłady. J. który przez sześć lat toczył krwawe boje z Moabitami. Hebbel) * "Cierpienie daje prędką dojrzałość". Andrzejewski) * "Mniej cierpieć nie mogła. Poloniusz natomiast bez skrupułów wykorzystuje córkę do tego. które sam znosi.chce ją wydać za starego człowieka tylko dlatego.okrutne ~córki skażą ojca na bezdomność i tułaczkę. w połączeniach: rodzona.że nie trzyma w ramionach Jakuba. (1. Andrzejewski) * "Dla cierpienia nie mogę mieć współczucia. później jednak na wiele lat odsuwa się od niego.30-40). Tokarczuk "E. ojciec uniemożliwiajej to. też: J. 3) Córka władcy Troi. toteż Eliza schodzi mu z drogi. 15. Bayle) * "Najgorszym cierpieniem jest duszy chłód". Jedna urodziła syna Moaba (protoplastę Moabitów). złoży w ofierze całopalnej tego. W. Rodzaju 26. Ch. Dla bohaterki tych v. nie zważając na uczucia dziewczyny. J.a fami do czasu. które było wielką pociechą i radością rodziców (nie dopuścitaś nigdy matce się frasować ani ojcu myśleniem zbytnim gtowy psowac~. Biblia (NT) .35-38). Gdy wróciła do domu. 2) Córka króla Kolchidy -Medea. córki w czasie dwóch kolejnych nocy współżyły z ojcem. Jedne bowiem sam odczuwa. Reymont) Córka Córka .Harpagon traktuje nieufnie i z niechęcią zarówno Kleanta. który je otworzył wytrychem radości". Por. by ją nakarmiono (Mk. Bardziej cierpieć nie miała sił". Dorastała szczęśliwie między nim. nierzewliwe. lud~cie. ten nie będzie już mógł go zobaczyć. aż zakochał się w niej Hades i porwałją do podziemi.).. że wiązał z jej osobą wielkie nadzieje hterackie (ua którą .E: ' . Demeter wędrowała po świecie w poszukiwaniu córki.32-38.~ierszy świadomość śmierci jest o tyle bolesna. by wypędził diabła z córki. najmłodsza Kordelia stwierdza. (F. (P. która sprawia. gdy ten aranżuje jej spotkanie z księciem. Wskażcie mi tego złodzieja. roztropne. przyznaje się. bo w tajnikach dusz niektórych nadmiar boleści staje się kolebką geniuszu lub zbrodni". a sam.Cykl dziewiętnastu utworów. Słowa używa się m.Ks. Szatana już nie było. córka dzielnie trwa przy nim. O. Od Apołlina otrzymała dar pnepowiadania przyszłości. Chrystus polecił. więcej nad trzydzieści miesięcy nie majqc. Towarzyszyła mu Antygona.

Sonia nie buntuje się przeciwko niczemu. słowa. Goethe "Cierpienia młodego Wertera" . aby otrzymać pieniądze na nową suknię lub spłatę długów. ani też stanjego zdrowia. uwagi.Wychowana w Iuksusie i rozpieszczana przez ojca. Córka pozostaje córką na całe życie. że tajemnica napięć między matką a córką polega prawdopodobnie na tym: zbyt podobne do siebie by nie patrzeć jedna na drugą. wzruszające. Holland) * Synjest synem do czasu.W liście do Wilhelma z trzynastego maja Werter prosi o nieprzysyłanie mu żadnych książek. Zgadza się. Dianna kocha wielką. Inną lekturą bohatera są "Pieśni Osjana" 36 . Aby ratować obłożony kon trybucjami. W. Obie dziewczynki nie mają żadnego kontaktu z ojcem. ani z jego dziwactw. który chce podlegać polskiemu panu. F. Warunki. G. H.dwie córki . Decydując się na małżeństwo z Bohatyrowiczem. który musi dźwigać. bo obie wstydzą się swego pochodzenia i ojca. że jej też jest ciężko. M. który początkowo przeznaczyłją do klasztoru. życzliwa. własną pościel. że jedynym dla niego ukojeniem mogą być w tej chwili eposy Homera. zesłańca na Sybir Jana. Orzeszkowa "Nad Niemnem" . w którym ten motyw wystąpił. ale kilkanaście szkicówwspomnień. natomiast Balladyna . że matka jest poważnym kłopotem (zameldowanie kosztuje.Dwie córki starej wdowy są krańcowo różne: Alina jest szczera. Szekspir "Hamlet" . Nie ma natomiast dla niego miejsca w ich rezydencjach. I choć do swoich możliwości kontaktowania się z duchami nie przywiązuje zbytniej wagi.Królewicz duński ani na chwilę nie rozstaje się z książką.krewnych). Wycisnąwszy cytryng. powielą zapewne w przyszłości taki model rodziny. by sprawić matce przyjem ność. Zarobione w ten sposób pienią- dze Sonia oddaje Katarzynie Iwanownej na utrzymanie rodziny. narazi życie. Banasiowa nie oskarża córki. by nie być ciężarem. że umiera. pracowita i szlachetna. J· Słowacki "Balladyna" . okazuje się. w jaltich żyje rodzina i nałóg ojca.W. stara się jak najszybciej nawiązać łączność z zaświatami. Żadna z nich nie znajdzie czasu. stara się nawet przyspieszyć śmierć przez chorobę. postanowili wydać bogato za mąź za hrabiego Dafnickiego starszą córkę.Autorka jest matką dwóch znanych dziś reżyserek: Agnieszki Holland i Magdaleny Łazarkiewicz. Wymusza ona na Kirkorze obietnicę. niespełnioną miłością dawnego powstańca. że bardzo kochają matkę. zabierze do pałacu także starą matkę. * "Zrozumiałam. aby matkę tor turowano. Ponieważ ojciec przez całe życie strzegł jej przed wszelkimi trudnościami. Erna zaczyna czuć. np. co by się z nią stało. Niekiedy porównuje się do bohaterów homeryckich. Małżeństwo z Fantazym Dianna traktuje jak wielką ofiarę na rzecz rodziny i ludu. Zapolska "Moralność pani Dulskiej" . Natomiast Balladyna wstydzi się matki. gdy w jakimś utworze bohater (bohaterowie) przywołuje (przywołują) fragmenty jakiegoś innego dzieła lub czyta (czytają) inny utwór przy czym zarówno przytoczenie. Tokarczuk "E. śmieszne we wzajemnych relacjach matkacórka. zjakimi zmaga się Tomasz Łęcki. wpuszczany jest kuchennymi drzwiami. że kupuje ją jak towar. mimo -to zawsze staje w jego obronie. pomyśli także i o tym. Obie głośno deklarują. Gdy zaś Poloniusz zapyta Hamleta: Co czytasz. żejeślijąpoślubi. J. jak na lekko wykrzywione odbicie w lustrze. fałszywego wstydu. S. ten odpowie: Słowa. jest niesamodzielna życiowo. (przysłowie angielskie) * Córka często wkłada płaszcz matki. żoną i córką. by nie być dla córki ciężarem.O tym motywie można mówić wówczas. że ojciec na starość będzie miał własny kąt. znaczenie zasadnicze. Wypędza staruszkę z zamku. zmęczony jest także wszelką wiedzą uporządkowaną w książkach.zawistna. Nie jest to zbiór recept. W tekście sztuki nie pada ani razu tytuł książki. ukazujących chwile trudne. Kiedy ranią się wzajemnie. na seansach w domu Eltznerów. Konopnicka "Banasiowa" Stara. Jeśli Goriot przychodzi do pałacu którejś z córek (aby przynieść pieniądze ze sprzedaży jakichś rodzinnych pamiątek). które czyta. (prLysłowie fińskie) Czytanie literatury (bohater czytający) Czytanie literatury (bohater czytajacy) . choć starzec marzył o tym i prosił. toteż w trosce o jej bezpieczeństwo ojciec odeśle ją po śmierci matki na dwór Anny Mazowieckiej. Nazywa też siebie pielgrzymem. karmić trzeba).Diannę i Stellę. Żadna z nich nie pojawi się też na pogrzebie. kiedy zemdlała przy obiedzie. bo te łagodzą i uspokajają silne porywy serca Wertera: jakże często utulam nim do snu swą buntownicz4 krew. B. przez czas jakiś przy pomocy młodszych sióstr będzie udawała. Zgodnie ze średniowieczną obyczajowością. człowiek nie myślący ani o jej przyszłości ani o uwłaczającej sytuacji ubogich . (A. romantyczną. zmuszają ją do wyprowadzenia się z domu i do prostytucji.). upadający majątek. Przywiozła uzbierane pieniądze. a Fantazemu daje do zrozumienia. mój książę?. M. jako tą. ukochaną córką Juranda. natomiast nie potraf tego odwzajemnić.widują się z nim tylko po to. że jest dla niej osobą niezwykle ważną. E. Zwłaszcza Mela boi się matki i nie chce się jej narazić Hesia natomiast ma do niej stosunek krytyczny. I. aby być przy ojcu w chwili śmierci. prosząc o pieniądze na wódkę. żeby nie zawieść oczekiwań matki. Izabela Łęcka wyrosła na egoistkę. Justyna dostrzega wszelkie minusy ojca (lekkoduch. nieodporna. Żeromski "Wierna rzeka" Salomea Brynicka została w czasie powsta zie" (tu ojciec-poeta składa nieżyjącej córce przejmujące wyznanie: ach! Żadnej kochance nie mówiłem tak siebie do dna jak Ance. Gdy Danuśka zostanie uprowadzona przez Krzyźaków. Jurand poświęci dlajej ratowania rycerski honor. twierdzi.. podstępna i zbrodnicza. samotna kobieta przyjechała do córki. Wychowane w atmosferze kultu pieniądza. by umrzeć wśród bliskich sobie osób.. Prus "Lalka" . H. to jakby same siebie". skazując ją na głód i poniżenie. słowa. w kilka dni po swoich piętnastych urodzinach. Z lękiem rozmyśla.Justyna Orzelska i jej ojciec mieszkają w Korczynie na łaskawym chlebie Benedykta jako jego dalecy krewni. że za długo żyje. To błahe z pozoru wydarzenie ujawnia parapsychiczne zdolności dziewczynki i zwraca na nią uwagę matki. troskliwości. Dostojewski "Zbrodnia i kara" -Soniajest córką Marmieładowa z pierwszego małżeństwa. wypiera się jej. można więc przypuszczać. Twierdzi. ponieważ chce od nich odpocząć. kiedy się ożeni. że czytanie literatury jest integralną częściąjego życia. O. Nie sprzeciwia się woli rodziców. choć ich decyzję nazywa krzyżem. podwójnej moralności. Nie interesująjej ani kłopoty. zła. jak~ też lektura mają dla bohatera (bohaterów) albo dla wymowy całego dzieła. nie po zwalając się publicznie naśmiewać ani z ojca. Balzac "Ojciec Goriot" Anastazja i Delfina traktują ojca jednakowo . Odyseusza podróżnika. córki porzucity ją na rogu ulicy.E " . że nawiedzają ją duchy. Kiedy wraz z pierwszą miesiączką straci zdolności mediumiczne. Rybczyńska "Jak kochać córkę? . a jednak szekspirolodzy każą w niej widzieć "Próby" Montaigne'a. czuje się winna.Obie córki Dulskiej (Hesia i Mela) są całkowicie zdominowane przez matkę i podporządkowane jej. gdyby ojciec umarł. Sienkiewicz "Krzyżacy" Danuśka jest jedyną.Erna Eltzner wyłoniła się z mgty nieokreślenia jaka zwykle towarzyszy egzystencji średnich córek w wielodzietnej rodzinie. by je zawiadomić. dziewczyna jest posłuszna woli ojca. często ją przedrzeźnia. ale prawdziwie i szczerze troszczy się o nią tylko Alina. Izabela wymaga ciągłej adoracji. Goriot zostanie pochowany jak nędzarz. która dalece nie przystaje do życia. Jest zbrodniczą siostrą. toteż ojciec często wykorzystuje jej łagodność i dobre serce. wszystkich stara się zrozumieć i wszystkim pomóc. Jednak gdy śmierć szybko nie nadchodzi.

ie klamal. o tyle Macpherson rozbudza jego wrażliwość. w innym bowiem miejscu Gustaw powie do księdza: ty mnie Zabiłeś . pokazuje życiodajną moc miłości Chrystusowej. lecz urodzenie i pieniądze. że nawet sam Mickiewicz cierpiał z miłości.. że jest potępiony i zgubiony. Podczas czytania odżyły wspomnienia. co doprowadziło do tego. który w obronie honoru swojej wybranki nie zawaha się stanąć do walki z całym światem: wraz z Walterem Scottem rozmilowala się w dawnych dziejach. Dziś wiem. które atmosferą żalu i melancholii w sposobie opisu przeżyć miłosnych odpowiadają Werterowskiemu sposobowi doznań. że Gustaw gardząc otaczającą go rzeczywistością. Marzyła o średniowiecznych skrzyniach. Lektura epopei pozwoliła mu myślami przenieść się na ojczyzny łono. jak lubiłem Platona. snując swój monolog. A. Z goryczą wyraża rozczarowanie wobec mitotwórczej roli literatury i sztuki starożyt nej: nie ma piękna. aż na zsyłce sam odkryje wartość ewangelii i metaforyczną wymowę przywrócenia do życia Łazarza. że literatura okaleczyła go. Nie ma prawdy. Nie jest to jednak bunt konsekwentny. T. Borowski "Opowiadania" . a poezja zostanie). geniuszu. twierdzi. żatobnego ottarZa. To literatura romantyczna wykreowała wzorzec kochanki jako kobiety niezwykłej. bohaterki zaś pozostawały bierne. Na współczesną mu Anglię próbował patrzeć według wzorców Szekspirowskich i rozczarował się. J.) Pamiętasz. mogąc obcować z wytęsknioną ojczyzną.(niedawno pytał mnie ktoś. W jednej z codziennych dostaw żywności znalazł paczkę. świętej tajem nicy. gotowi oddać życie za swoją ukochaną. Podczas słuchania "Reduty Ordona" Borowicz zrozumiał. Rousseau oraz "Cierpienia młodego Wertera" Goethego. nie dostrzegał niczego złego w zjawisku rusyfikacji młodzieży. Zaczerpnięta z tych lektur wizja świata kazała bohaterce pogardzać życiem u boku Karola.M. m. co snują się po brZegu.) łupiną tylko. W mieszkaniu Tadeusza na Pradze stoją dzieła Platona. F.. że w końcu ten wygnaniec-pielgrzym znalazł dla siebie stałe miejsce. ach! SZukałem tej boskiej kochanki.) Ty dla mnie ziemię piekłem zrobiłeś i rajem. ale i hołd złożony Szekspirowi jako najświetniejszemu Znawcy duszy łudzkiej. a szukać niepochwytnego idealu? Po chwili jednak z czcią podnosi rzucony wcześniej tomik. IV W mieszkaniu księdza Gustaw bierze z półki dwie książki: "Nową Heloizę" J. kto miał największy wpływ najego sposób odbierania rzeczywistości. W zetknięciu z rzeczywistością obozową (np. Werter mówi podobnie: gdy przyroda skłania się ku ziemi. wesołą melodią. kto ukształtował w nim taki męczeński wzorzec miłości. dlatego o książkach tych mówi: to sq ksiqżki zbójeckie. które miały wpływ na ukształtowanie jego osobowości: epopeje Homera. podczas gdy powinna być ona radością życia. a także w to. wymienia również lektury. i dookoła mnie.). Żeromski "Syzyfowe prace" Dla życia Marcina Borowicza przełomowa okaże się lekcja języka polskiego.). Bo choć minęła tamta epoka. pobudza uczucia i zmysły (patrz: scena lektury "Pieśni Osjana" w towarzystwie Lotty). mit miłości wzniosłej. Flaubert "Pani Bovary" Osobowość Emmy ukształtowały m.W wędrówce po Europie bohater trafia też do Dover. Prus "Lalka" . Konfrontując lektury z życiem. na której wysłucha "Reduty Ordona" A. mężni. dlatego później. T. ale zapłacił za to wysoką cenę zwolniono go z pracy z powodu niezapalenia latarni. Jej słowa długo pozostaną dla Raskolnikowa puste. Wokulski.in. U Macphersona ważny jest też związek między przeżyciami bohaterów a zjawiskami zachodzącymi w naturze. Dostrzegł rozdźwięk między samym życiem a literaturą: późno myśł geniuszu świat caly pozłaca. Skawiński przeżył krótką chwilę szczęścia. Sienkiewicz "Latarnik" . rozumiejąc. poszukiwał w życiu ideału: nie cierpiąc rZeczy ziemskich nudnego obrotu (. na górce u Gontali z takim zapałem odda się lekturze utworów romantycznych. że tworzy ona mity. dokąd w rzeczywistości nie mógł powrócić. Bohater wierzy bowiem w ocalającą wartość literatury (wojna minie..Tonio od dziecka czyta książki zbyt dla niego poważne.. że może być ona tarczct przeciw wlóczni zlego.. Zachęca do lektury "Biblii". Tomasza z Akwinu. G. oczekujące na zjawienie się rycerza bez skazy. Tadeusz oskarża starożytność jako początek wielkiej zmowy ludzi wolnych prZeciw niewolnikom. Na nowo rozpoczął swoją wędrówkę po świecie. Słowacki "Kordian" .. Montaigne' a. w jakiej znalazł się kraj. Jest to jednocześnie krytyczna ocena Anglii. w Zagadkowej sprzeczności Z inny'mi. porzcfdnymi.. "Immense" i innych dzieł sprawia. gdyż nie jest powolaniem. nie akceptujących związków z pannami wysokiego urodzenia. Moje liście żółkną.. Pragnęła mieszkać w jakimś Zamczysku. jak te kasztelanki o wydlużonych stanikach. lektury z okresu dzieciństwa. Wydawało się. zwykłymi. jakie są jego jako Polaka powinności wobec ojczyzny. G. Zarzuca księdzu jako swemu nauczycielowi. więc bohaterowie byli szlachetni. przez które czlowiek zaczyna czuć się napięt nowanym. a w niej egzemplarz "Pana Tadeusza". Mickiewicza w recytacji Bernarda Zygiera. że czytał wcześniej "Wilka stepowego". nazywający siebie największym grzesznikiem. Mann "Tonio Krtiger" . po co). utwory. Były to najczęściej romanse.in. Rodion.W paryskim hotelu Wokulski czyta "Sonety odeskie" Mickiewicza. których akcja rozgrywała się w średniowieczu. rybacy wydają się jak mrówki (. jeśli w nim leży krzywda czlowieka. W poszukiwaniach godnego celu w życiu Kordian konfrontuje młodzieńcze marzenia. próbując dociec. Obwinia o to romantyków: zmarnowaliście ży'cie moje. B. Do tej chwili Marcin nie zdawał sobie sprawy z sytuacji. Lektura "Don Carlosa". Dostojewski "Zbrodnia i kara" . Wspominając swoją młodość.Utwór poprzedzony jest mottem z "Zapisków z martwego 37 . iż staje się on człowiekiem nadwrażliwym. rozpacz. Jako człowiek dojrzały przyzna. jesień nastaje i we mnie. H. doznawał rozczarowań. przeczucie śmierci. Przypomniał sobie opowieść strzelca Nogi. jak mi się Osjan podoba). twierdząc. uciekać od tego w romanse z Rudolfem i Leonem i w życie ponad stan. W czasie wspól nej lektury ewangelii (fragment o wskrzeszeniu Łazarza) Sonia przekonuje go do wartości głębokiej wiary. postaram się zrobić w nocy "Hamleta" na wtorkowy komplet). okręt trój- masztowy (.ty mnie nauczyłeś czytać! (. pojawiły się dawno zapomniane obrazy. a także ukształtowane przez lektury ideały z rzeczywistością. rycerskich komnatach i minstrelach. do kraju łat dziecinnych. czyta "Króla Leara" Szekspira: a owi.W opowiadaniu "Pożegnanie z Marią" czytelnik poznaje Tadeusza i Marię jako ludzi czytających Szekspira (wezmę Szekspira. gdzie w Aspinwall rozpoczął pracę latarnika. oskarża literaturę romantyczną o to. że nauczył go czytać i pokazał mu świat książek. co było wynikiem stosunków społecznych. S. W pieśniach tych dominującym uczuciem była świadomość bezsilności wobec losu. Herling-Grudziński "Inny świat" . "U nas w Auschwitzu") runie mit literatury (bohater przyznaje. że lektura tych utworów szczególnie go uwrażliwiła. Mickiewicz "Dziady" cz. . która tą krzywdę pomija (. w nudnym miasteczku Yonville. ale nie bardzo wie. czuje się wyobcowany wśród zwykłych ludzi. A oto jest tyłko ziemia. niepospolitej: kto naucZył mnie gardzić codziennymi kobietami.. Ukazuje mu wartość miłości i przebaczenia."lerozolima wyzwolona" Tassa oraz wspólnie z Marylą czytana "Nowa Heloiza". zatruliście dwa pokolenia i ciska książką. na każdym szczeblu życia rzecZywistość czeka.W swojej tułaczce Skawiński trafił wreszcie do Panamy. nic się w mentalności ludzi nie zmieniło: nadal nie ceni się pracy.. tylko prZekleństwem.J. O ile lektura Homera była ukojeniem dla Wertera. szukałem.Pełna pokory wobec życia i ludzi Sonia usiłuje wpłynąć na gardzącego wszelką przeciętnością Raskolnikowa. Patrz: samobójstwo. gdzie siedząc na skale nad brzegiem morza.

Są tam również pisane na bibułce do papierosów i wklejone własne zapiski (zarzuty przeciwko wojnom. a na zarzut męża.. że wszedł w kazirodczy związek z własną matką. są to śłepe zaułki na szlaku historii . odpowiada: co tu jest do rozumienia? Gdyby Bóg chcial. który z kolei zdecydował o życiu Tomasza. Otóż Edyp naprawdę nie wiedział. M. bo jest głupcem? Napisał na ten temat artykuł do prasy.. Jest on na pewno pochwałą prostego. Wesele (. egzemplarz uratowany z ognia. Zestawił tę sytuację z opisaną przez Sofoklesa w "Królu Edypie". zna ją na pamięć. że chłopiec odbiera arcydzieła literatury bardzo powierzchownie i ocenia je z młodzieńczą niefrasobliwością. nie Byron.jak łudzie zdradzają się nawzajem w imię swych narodów i jak się zakochują.Już tytuł nawiązuje do Biblii. jest w gruncie rzeczy wątły. co w dziełach widzimy". że życie wprowadza najbardziej radykalne korekty do młodzieńczych lektur: inaczej dziś będziecie czytali "Iliadę".H. Jego pełne dramatyzmu rozdwojenie (ale też fakt n'iejednoznaczności moralnej. gdy Chińczyk Li opowiada zgromadzon ym. że to ją powinno nobilitować. w głębi duszy jesteśmy niewinrti. Później na kolejnych lekcjach ucz ył ich. zakłamania) oddaje metafora: rękę oparł na pismach Marksa. labiryntowy świat rannego Anglika. a gatunek ludzki przepełniony jest namiętnościami i tylko poezja potrafi je wyrazić. to naprowadziło go na myśl. 2) Do Biblii sięga Samuel..Wiersz powstał y w 1945 r. France) * "Pisarz stwarza wizję życia. Patrz: Rosja. nie Goethe (. gdy trzeba znaleźć imiona dla synów Adama (zdecydowa no się na Kaleba i Arona). Z. żebyś to zrozumiat. Herbert) * "Rozumieć dzieło. i Natalia Lwowna znaleźli w ten sposób nadzieję u Do stojewskiego: w sytuacji krańcowego zniewolenia pozostaje jedyna szansa ucieczki. pokochać lub znienawidzić. W powieści jest też kilka fragmentów. to stwarzaćje w sobie na nowo. Toteż gdy Hana czyta egzemplarz "Dziejów" Herodota.. że człowiek jest niewinny. gdzie pocałunek Almanzora okazał się podstępnie śmiertelny). M.. czytelnik możejąprzyjąć lub odrzucić.Ondaatje "Angielski pacjent" Największym skarbem rannego Anglika są "Dzieje" Herodota. która nie chroni przed złem świata. co u niego znajduję.. jak smakować poezję. Była to grupa młodych ludzi. praskiej wiosny. którzy czytając głośno poezję Shelleya. N. Często konieczność dokonania jednego wyboru więcPj znaczy dla człowieka niż dziesiątki najbardziej nawet wzniosłych przykładów literackich. wierzyłiśmy.. okłamano nas. Broniewski "Moja biblioteka" Wyznanie człowieka (poety?) rozczarowanego do literatury. a więc wzmożonego terroru. ponieważ nie umie jeszcze w pełni pojąć tkwiących w nich wartości: Chłopi (. to zostałoby to inaczej napisane. nie Szekspir.Teresa pojawia się w praskim mieszkaniu Tomasza z tomem "Anny Kareniny" pod pachą. poezję czytamy.zagłada Warszawy po powstaniu). Nie uważał. czystek. poddawała się jej czarowi i pozwoliła jej kształtować swoją wrażliwość i osobowość.) bardzo trudno zrozumieć za dużo osób. Po latach. Lektura "Zapisków. sobie. twierdząc: nie wiedziełiśmy. niebaczny. Cz. M. oślepił się i opuścił Teby. Teresa w pośpiechu nadrabia zaległości w literaturze.. toteż mimo iż człowiek z połowy XX w.). w którym nie wygasły dawne wiary. Najbrutalniej rozprawia się ze swoją komunistyczną przeszłością. która kreuje wzorce nie przystające do życia (wspominam mitów niedostatek i średniowiecza łgarstwo (. Jastrun "Czytanie Homera" . otwiera się przed nią intrygujący. Uważa. Ta właśnie sytuacja biblijna pozwoli później pojednać się Kalebowi z ojcem. czego on sam szuka u Herodota: to. (Cz. że wina komunistów tkwi w tym ich okrzyku: nie wiedziałem! Wierzyłem.) ten duński książę trochę za wielki mazgaj. Gdy zbrodnie komunistów wyszły na jaw. To. stojąc na biurku. nie zostały nawet słowa Słowackiego). Wszystko to wnika jakby w tekst Herodota. lubię". który pacjent traktuje jak własny notatnik. nie krzyczał. Są tam bowiem wklejone strony innych książek. Książkę tę otrzymał bohater od Natalii Lwownej i czytał nocami. Steinbeck "Na wschód od Edenu" . Miłosz "Portret z polowy XX wieku" . 3) Wspaniała scena czytania fragmentu Starego Testamentu (o wygnaniu Kaina na wschód od Edenu). Hamlet (. Thareau. że cała Rosja byla zawsze i jest po dziś dzień martwym domem. (A. Poeta twierdzi.). zagubiony w wielkiej historii i własnym wnętrzu. że jest niewinny. Herbert "Podróż do Krakowa" -Bohater liryczny wierszajest prostym. tworząc rzecz zupełnie nową. W. Czas akcji powieści przypada na lata realnego socjalizmu. z ironią patrzy. Andrzejewski) * "Od nas także zależy. Każde pokolenie szuka nowych wzruszeń w dziełach starych mistrzów"." pozwoliła mu wiele zrozumieć: dostrzegł bolesne podobieństwo między własną sytuacją a więźniami martwego domu (większość szczegółów powtarzała się z upiorną dokładnością). wiejskim chłopcem (na białych marginesach ślady palców i ziemi znaczony twardym paznokciem Zachwyt i potępienie). kiedy nie wie: czy głupiec na tronie jest zwolniony od odpowiedzialności. Keating przyznał się później swoim uczniom. postaw (Achilles płaczący nad Panthasileą przelewanie bratniej krwi w czasie powstania). J. które wydawały mu się szczególnie ważne. rozdwojony w sobie (Sęp Szarzyński). świadczących o obecności Biblii w życiu bohaterów: 1) Np.. Dla niej bowiem ludzie czytający tworzą jakieś tajne sprzysiężenie (intelektualistów?). pokazuje triumfatora historii jako człowieka pełnego sprzeczności. jak należy z uwagą Biblię czytać i analizować każde słowo (hebrajskie "timszel" = możesz). uwagi robione na marginesie książki. To zdecydowało o jego dalszym życiu i karierze.Nowy nauczyciel języka angielskiego John Keating zaskoczył uczniów Akademii Weltona swoją nietypową postawą: wyrecytował wiersz Walta Whitmana. (J. Drugim utwo rem. bronili się oni. że w młodości należał do Stowarzyszenia Umarłych Poetów. Kleinbaum "Stowarzyszenie umarłych poetów" . pogardza. Kundera "Nieznośna lekkość bytu" . Tomasz doszedł do wniosku. gromi. prześladowań. jest "Król Edyp" Sofoklesa. * "Kolega lubi czytać? A. a dobór lektur określa człowieka. który jednak człowiekowi pozostaje. ale upartego czytelnika. jedyne samowyzwolenie poprzez samobójstwo i to jest wybór. z jakim oddaniem i wiarą czytał dzieła Lenina. kradnąc sobie zbawienny sen. Utworu nie można rozumiećjednoznacznie.) bardzo życiowa ksiqżka tylko trochę za długa. przyznając się ironicznie do tego. jednak obojętność niesie książce śmierć".Poeta zwraca uwagę na powtarzalność w historii (i literaturze) sytuacji (zdobycie Troi . Miłosz) 38 . procesów. Wiedza na temat miar wierszowych i metafor jest pozbawiona sensu. to jakby wkraczała przez ozdobne wrota na ogromny dziedziniec.domu" Dostojewskiego.. gdy to zrozumiał.. znakomity chirurg. nienawidzi. uczuć (bohater także blednie i śmierci się boi). z zainteresowaniem i przerażeniem śledzi rozwój komunizmu w Europie. Że Zatrzymał się cZas między katorgą Dostojewskiego a nasQymi mękami. chce wydać mu się bardziej interesująca. że wiele fragmentów jest niezrozumiałych. doświadczeniach kolejnych wojen i "zamieci" historii lekturę tę nazywa pocałunkiem Almanzora (aluzja do ballady "Alpuhara" z "Konrada Wallenroda". ale w domu czyta Ewangelię. choć równocześnie wskazuje na to. Whitmana. bo należymy do ludzkiego gatunku.. żona Sama Hamiltona nie rozstaje się z Biblią. I on. Doktor Tomasz. Dopiero przeżycia mają moc naprawdę kształcącą. które były komentarzem do tekstu lub luźną impresją. w jego oczach. (Z. Herodotowi).

Izaakiem. W przeciwieństwie do kulturowego ujęcia Szatana diabeł nie ma w sobie nic z majestatu zła. dzierżący w ręku widły. kraj. W koń cu Twardowski wymyślił. uporządkowane i ogrodzonejest symbolem porządku. Kraszewski "Pan Twardowski" . Kołakowski "Rozmowy z diabłem" Diabeł jest współautorem wszystkich. Rodzaju 12. J. J. Drda "Igraszki z diabłem" . (F. Korowiow i Behemot. Sarą do ziemi kanaaneńskiej.Zły duch. 2) Mistrz Twardowski. Przerażone modlitwą do Matki Boskiej. Baudelaire) * "Oszukać diabła nie grzech". podpisuje z diabłem cyrograf. on rozmawiał z Schopenhauerem o metafizycznych problemach człowieka. ludzkich dzieł i uczynków. Mickiewicz "Pani Twardowska" -Mistrz Twardowski diabłu.M. diabeł sprowadza go podstępnie do karczmy. W wielu opowieściach pojawiają się jako strażnicy skarbów. To zadanie okazało się przekraczać diabelskie możliwości. gdzie pozostaje po dzień dzisiejszy. by poróżnić pewne żyjące w idealnej zgodzie małżeństwo. Defoe) * "Wielu ludzi nie wierzy w Boga. niż im szkodzą. zaśjako miejsce zorganizowane. Ich pasjąjest gra w mariasza. Patrz: Szatan. Zybura) * "Czasem i diabeł się rozanieli". W finale jednak wszystko znajduje swoje racjonalne wytłumaczenie i okazuje się. by muchy nie pscy~y mu na nos. Martwi się jedynie tym. jak i dobrych. a także wiele innych postaci. że domniemane diabły to słudzy Gomelezów. 4) Belzebub. Przedstawiany najczęściej na wzór greckiego Pana jako kozłonogi i kozłorogi stwór z długim ogonem. K. 3) Jarmarczne diabły nękają we śnie Senatora. Jego sromotna klęska w walce ma ukazywać triumf dobra w człowieku i świecie. które spotyka Alfons van Worden. długim ogonem i widłami w łapach. ale nie lekceważy ich pomocy. pępka świata. (J. ale mają znaczone karty i zawsze wygrywają. Kobieta obiecała. Leszczyński) Dom Dom . a bądźcie tu na noc. spotkał starą czarownicę. tam babę pośle". Grzeszczyk) * "Najwybitniejsi diabli powstają z upadłych aniołów". siostry Emina i Zibelda. (W.Diabeł Diabeł . (przystowie ludowe) * Gdzie diabeł nie może. 2) Dom Lota jako jedyny w Sodomie. za to m. bo stawką w grzejest dusza przypadkowego gościa w młynie. że diabeł kusi jedynie ludzi genialnych. Jest stworem bardzo swojskim. którąś pokażę (Ks. podsuwając mu wizję triumfu na dworze w Petersburgu. wierny starym. ładu kosmicznego. Niestety.Świtę Wolanda tworzą Asasello. któremu zło.in. Polskie diabły są niejednokrotnie bardzo sympatyczne i raczej pomagają ludziom. III 1) Żegota opowiada bajkę o tym. Nie udaje mu się zdobyć dla piekła wielu dusz. uciekł od niej dziurką od klucza. 2) gniazdo rodzinne. wyznacza różne zadania do wykonania.1) Bóg zwraca się do Abrahama: wyjdź z ziemi swej i od rodziny twojej. kiedy okazało się. dzielny żołnierz wydrze z piekielnego archiwum oba cyrografy i uratuje dziewczęta od zguby. Średniowieczne moralitety i intermedia . On był przy Heloi zie i Abelardzie. na mocy którego piekło będzie mogło porwać jego duszę w Rzymie. gdzie nie szerzy się zło. którego zadaniem jest skłonienie człowieka do grzechu. sklerotycznym diabłem. której opowiedział o swoim kłopocie. Nie ma jednak najmniejszego zamiaru jechać do Rzymu. bowiem nie grzeszy inteligencją. Twardowski zaczyna śpiewać kantyczki. Gardzi zapewne głupcami. Zakopał ziarna. robiąc piekielny hałas. schronienie. więc posłuszny jego słowom Abraham. przydeptał i napluł na to miejsce. M. zirytowany czekaniem.1). Przerażony charakterem białogłowy. Niestety. A. (E. ale w diabła wierzy". 3) w bardzo szerokim rozumieniu . Wójcicki "Boruta" Sławny diabeł Boruta strzeże skarbów w gruzach łęczyckiego zamku. on wspierał Lutra. 3) W starym młynie od setek lat rezydują dwa niezbyt inteligentne diabły.I.A. kto próbuje owe skarby zabrać.Psotliwymi i niebezpiecz nymi diabłami wydają się być dwaj bracia Zota. Patrz: wina i odpowiedzialność. która Rzym się nazywa i stąd go porywa. śpiąc. (S. A. 3) W rozumieniu szerszym -jako ojczyzna.Diabły pomagają Szatanowi tworzyć w noc 31 grudnia 1799 roku przyszłych przywódców powstania listopadowego. (U.Diabeł pojawia się jako upostaciowione zło walczące z dobrem o duszę człowieka. Dostojewski) * "Nie zakładaj się nigdy z diabłem o swą głowę". stając się sławnym medykiem i czarnoksiężnikiem leczy ludzkie ciała i dusze. Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" . co go malują". (D. który całe dnie spędza w swojej komnacie. jak Bóg rozsypał na drodze ziarna zboża. Diabeł. który przyszedł zgodnie z umową po jego duszę. Zdobywając dusze. Bajka ta ma wyrażać przekonanie o ostatecznym triumfie dobra. wypróbowa nym metodom kuszenia. złe duchy porzucają Twardowskiego na księżycu. że zajmie się tym. pokłada w nich wielkie nadzieje". 4) dom boży świątynia. Kaczmarczyk) * "W piekle diabeł jest postacią pozytywną". Dom Abrahama był jednak tak długo niepełny. Przedstawia się go naj częściej jako czarnego stwora z rogami i kopytami. Każde polecenie diabeł wykonuje doskonale i szybko. w Gribojedowie prowokują strzelaninę i doprowadzają do pożaru szacownego budynku. dopóki Bóg nie obdarzył go synem. surowo karze. Jakież było jego zdziwienie. A. (Ch. książę piekielny. jego złe duchy są Szatanami. Mickiewicz "Dziady" cz. postanowił udaremnić boże plany. złakniony wiedzy. W końcu. Diabły nie są dobrymi graczami. W końcu. Lec) * "Diabeł też potrafi wołać o pomstę do nieba". W kulturze polskiej bardzo często istny Niemczykwe fraku i cylindrze. Choć żaden z nich nie jest kozłonogim i kozłorogim stworem z widłami. Choć Mickiewicz używa określenia "diabeł". wyposażył ich autor w wiele diabelskich cech. Gliński "O diable i babie" Diabeł używał najróżniejszych sposobów. ziemia rodzinna 39 . ponieważ towarzyszy człowiekowi nieustannie. by Mefistofeles zajął jego miejsce u boku jejmość Twardowskiej. miejsce stałego zamieszkania. Słowacki "Kordian" . nie przynosi to zbyt dobrych rezultatów. J. Daje się łatwo wyprowadzić w pole. Potocki "Rękopis znaleziony w Saragossie" . zarówno złych. Szczególnie Korowiow i Behemot zachowują sięjak psotne diabliki -ich spacer po Moskwie w zakończeniu powieści przekształca się w ciąg diabelskich psot: robią str aszliwe zamieszanie W sklepie. Niesiony przez diabły. J.J. A.1) Młody absolwent szkoły piekielnej Lucjusz stosuje w pracy nowoczesne metody. bliski skoczenia z rozpaczy do święconej wody. Jakożjeszcze tego samego dnia udałojej się doprowadzić do kłótni małżonków. Przez lata korzysta z diabelskiej pomocy. pozyskuje dla piekła dusze królewny i jej służącej. Później dochodzi do kłótni między złymi duchami. jak go malują. widząc to. a potem całkowitej utraty carskiej łaski. (przysłowie ludowe) * "Nie należy sądzić. twierdzę.1) Pomieszczenie mieszkalne. Stąd przysłowie: "Gdzie diabeł nie może. łączą przyjemne z pożytecznym.W. z domu ojca twego do ziemi.dom jako ojczyzna. "własny kąt". (M.1) Patrz: powrót. Lot zostanie ocalony. trwałość. że z ziaren wyrosły dorodne rośliny. mieszkanie wraz z jego mieszkańcami. których nauczyła go w dzieciństwie matka. 2) Diabeł dof:owiada za Konrada ostateczne bluźnierstwo przeciw Bogu. udaje się wraz ze swą żoną. nieświadome tego. tam babę pośle. rozpusta i gdzie zostaną zaproszeni przybyli do miasta aniołowie: wstąpcie teraz do domu sługi swego. jest starym. Biblia (ST) . Poe) * "Nie taki diabeł straszny jak ci. L. służy. które straszą ludżi. Dom symbolizuje bezpieczeństwo. rodzina. uosabiają Zło i pychę. Bezskutecznie. Każdego. J. 2) Doktor Solfernus. Przeciwnie. * Nie taki diabeł czarny.

G. W. a pan domu sam usługuje swym gościom. z przyjemnością pracuje w ogrodzie i sadzie. Kochanowski "Pieśń świętojańska o Sobótce" (Pieśń Panny XII) . Centralne miejsce w tym domu zajmuje szkatułka. spokojny. spławianie zboża do Gdańska. nie znany nikomu. Pozostawały mocami niewidzialnymi. porzucił dom rodziców.Westa. ich bogactwo rozdał biednym. panoszy się zielsko. bowiem świątynią był dla niej każdy dom. do którego jako miejsca dostatniego i bezpiecznego powróci i gdzie zostanie z radością przyjęty. wstąpiwszy na drogę występku. w którym wierni podczas modlitwy spotykają się z nim: azaż jaskinią łotrowską jest dom ten przed oczyma waszemi. 26: dom wzniesiony na piasku zawali się).córka Kronosa i Rei. z każdego kąta wyziera pustka. choć niczego nie brak jego mieszkańcom (sady obradzają. spotkania w gronie dobrych towarzyszów i gawędy. nie miała własnego domu. tradycyjny dom szlachecki został "wywrócony do góry nogami" i to zarówno w jego zewnętrznym kształcie (przebudowa ogrodu. tzn.Król Itaki. Homer "Odyseja" . mimo iż są wszyscy domownicy (pełno nas. polowa nia. jak mitologiczna Arkadia. ale także dbałość o stosunki sąsiedzkie (jak uczynitem sobie pokój wśród sąsiadów). J. szczere pustki w domu). pani Pernelle. W haremie nie ma śladu życia. Aleksym" Bardzo szczególny dom rodziców Aleksego: zamożny. które zgromadził latem i jesienią. da Voragine "Legenda na dzień świętego Aleksego" . Motier "Skąpiec" . syna). tym razem zdominowany przez dewocję gospodarza i jego matki. W tym domu panuje zgoda. św. dzieci wychowywane są w szacunku do starszych). tworzącego atmosferę tego domu (teraz wszytko umilkło. Kochanowski "Treny" . Szekspir "Hamlet" . ojca Aleksego. dla Rzymian . zaś Klaudiuszem pogardza. ale stała na straży wszystkich innych ognisk domowych. "zdrowy" dom. Dom zgodny. Biblia (NT) . a gdy się wreszcie narodził. synem Telemachem i ojcem Laertesem. gdzie żyje dostatnio i spokojnie z żoną Penelopą. J. bogatym we wszystko. Harpagon narzucił wszystkim więcej niż oszczędny sposób życia: służbę podejrzewa. nie ma również głównych bohaterów dramatu. zsyłanych przez Boga uległ całkowitej ruinie (śmierć dzieci. IV patrz: bezdomność. Pasek "Pamiętniki" . jak też w rytmie życia (ciągłe zabawy i bale) oraz organizacji (zwalnianie starych.Dom Eufemiana. któremu życie wypełniają sprawy domu. w ogrodzie czasami krzyczy puszczyk. małżonkowie szybko stają się sobie obcy. sierot. zmiana wyglądu komnat). żył znowu długo. książęcy. Hestia . Dom tu pokazany nie razi przepychem. co widzi w domu. A.) "Dzieje Tristana i Izoldy" . przy czym domowników nie łączą żadne więzi uczuciowe.Dom Gertrudy i Klaudiusza na zamku w Elsynorze. harmonia (gospo dyni wspiera męża radą. Szekspir "Makbet" Zbrodniczy dom małżeństwa Makbetów.U.Dom-pałac króla Marka i królowej Izoldy jest pełen przepychu i dostatku. dzieci chce się jak najszybciej pozbyć z domu. Bedier (oprac. W. bo zbudowany jest na zbrodni (por. Ślubowała dziewictwo.Dwa skłócone ze sobą domy (rody): Montekich i Kapulettich i kochająca się para: Romeo i Julia. Hamlet mówi o świecie jako o nie plewionym ogrodzie i twierdzi tak na przykładzie tego. "Legenda o św. Rodowa nienawiść doprowadza do śmierci obojga kochanków. 4) Dom bogobojnego Hioba z ziemi Uz: dostatni. że zimą (starość) będzie mógł spokojnie korzystać z tych dobrodziejstw natury. był o krok od utraty domu. bo ta chodzi w podartej odzieży. rządzi mądrze narodem pasterzy. Wizerunek arkadyjski. Tartuffa. ale zgodny. W imię miłości bliźniego i miłosierdzia dla wszystkich Eufemian i żona zastawiają stoły dla bied nych. uprawa roli. który po śmierci Leili przyszedt i smętarz zrobił z Baszy domu.Ch. bo wie. by ich nie karmić i nie ubierać. ale brak w nim spokoju i miłości.Za sprawą modnej Filis spokojny. autor przedstawia żywot ziemianina. gdzie hołduje się polskiej tradycji oraz dba o to. 40 . M. Jest to dom niezbyt bogaty. więc łatwo padający łupem wyrachowanego Świętoszka. pszczoiy miód dawają). dlatego wizytówką jego mieszkańców nie może być służba. Matce zarzuca. a w nim wierną Penelopę i dorosłego już syna. który nazwany jest od imienia mego (Proroctwo Jeremiasza).Dom ziemianina. która daje poczucie bezpieczeństwa i stabilności (inaczej niż życie żeglarza). z domu niewoli. musi już nią kroczyć (jedna zbrodnia pociąga następne). który w wyniku kolejnych nieszczęść. siostra Zeusa i Hery. J. że weszła w kazirodczy związek. Wyjścia 20. Naiwność Orgona była tak wielka. który żyje zgod nie z rytmem natury. Gdy po kilkunastu latach powrócił wynędzniały do domu rodzinnego. donosicielstwo i zdradę. pełen życzliwości i wzajemnego szacunku. Gospodarz wraz z żoną przestrzegają zasad staropolskiej gościnności. Nie może to być normalny. J. gdzie długo nie było potomka. gdzie nie ma sług. słynie z pobożności. wyobrażane pod postacią młodzieńców z rogiem obfitości w dłoniach oraz penaty. Biblia. Mitologia . 2) W mitologii rzymskiej występują lary bóstwa zobowiązane do czuwania nad domostwami. ale każdy dom miał swoje penaty. Była uosobieniem gospodyni domowej. toteż trzej synowie Podkomorzego wychowywani są tak. J. wdów i pielgrzymów. którym cię wywiódł z ziemi egipskiej. Zastał go w stanie nie zmienionym. bo zabrakło najważniejszego elementu. Odys bardzo niechętnie opuszcza swój dom. W. gdzie gospodarz z żoną i dziećmi przechadza się po swoim ogrodzie. zarówno w sensie posiadłości. jak i we własnym domu (sypialnia Gertrudy) zgadza się na szpiegowanie. który na własne życzenie opuszcza syn marnotrawny. Jako jedyna wśród bogów nie miała świątyni. niezwykle zamożny. jak też najbliższych (żony. Mickiewicz "Dziady" cz. Byron "Giaur" . J. Niemcewicz "Powrót posła" Wzorcowy dom oświeconego Sarmaty. obejmującej lata 1667-1688. pozwalając się poniżać. Ten natomiast zarówno w państwie. dorósł.G.W drugiej części utworu.(Ks. 5) Nazwy "dom" używa Bóg n a określenie świętego miejsca.1) Boginią ogniska domowego była dla Greków Hestia. że darząc całkowitym zaufaniem obłudnika.Dom. jako żebrak. aby wydawać jak najmniej pieniędzy. gospodaruje mądrze. mieszkając pod schodami. Domjest prowadzony tak. wiersz Norwida: "W Wero nie": po kilku wiekach z obu domów pozostały tylko ruiny. urządza uczty dla przyjaciół.W całym cyklu przeplatają się dwa obrazy domu w Czarnolesie: a) za życia Urszulki: dom pełen radości i jej wesołego szczebiotu (wszytkiś w domu kctciki zawżdy pobiegała). by dom zawsze ustępował krajowi. Podkomorzego. Za sprawą czarów Izolda kocha Tristana i od wygodnego domu na zamku w Tyntagielu woli szałas w lesie i niewygody prymitywnego życia z ukochanym. a jakoby nikogo nie było).Dom Harpagona to przykład siedemnastowiecznego mieszczańskiego domu we Francji. harmonijny. która skupia całą uwagę gospodarza i wszystkie jego najtkliwsze uczucia. I.odbudowany i dwakroć bardziej szczęśliwy i bogaty. Ponieważ rzecZ źle ZacZęta tylko Złem się krZepi i Makbet. Krasicki "Żona modna" . Rej "Żywot człowieka poczciwego" .Jest pochwałą życia na wsi. przeminęły wielkie namiętności: miłość i nienawiść.2): Jam jest Pan Bóg Twój. Szekspir "Romeo i Julia" . b) po śmierci dziecka.Pojawia się tu fragmentaryczny obraz pustego domu Hassana. Po dwudziestu latach powraca do domu. wiernych służących). ale również na skutek łaski bożej i jako nagroda za wytrwanie w wierze i pokorze . aby mogli służyć ojczyźnie. bezpieczny. Por. zniszczone zabudowa nia). które często łączono z boginią Westą i nie przypisywano im żadnej konkretnej postaci. Wszystko to stało się za sprawą zemsty Giaura. że go okrada. Ew. Natomiast swoją nowo poślubioną żonę pozostawił wśród obcychjej ludzi i odszedł. więc dom ich po niedługim czasie zamienia się w ruinę. Mateusza 7. Molier "Świętoszek" Również mieszczański dom Orgona. jaki żywią wobec siebie jego domownicy.

męczy go i nuży codzienność. A. choć pali się tam ogień na kominku (symbolizujący żar uczuć). Konopnicka "W piwnicznej izbie" . wilgotnej piwnicy umiera chore dziecko. jak ciężkie czasy przyszły na dom (ojczyznę). Przykład tego.symbol zdrady innego domu . Dużą wagę przywiązuje się tu do oznak zewnętrznych. która żyje skromnie z dwiema córkami i marzy tylko o tym. jego mieszkańcy dbają o mogiłę powstańczą oraz grób Jana i Cecylii (tradycja). ale i całego zaścianka.: często zaglądający do kieliszka mąż. bieda. przy czym pracuje jak chłopka. która sama musi dbać o wszystko. 3) Dom państwa Łęckich. Trudno ją nazwać domem. Słowacki "Balladyna" . ani ludzi. H. Jest to wielkopańska rezydencja. prry igle matka blada. Ale Benedykt jest dobrym gospodarzem: ciężko pracuje. jakich wiele było w XIX w.Ubogi dom dwojga bardzo skromnych ludzi. A. Dlatego też rodzice nie zważają na uczucia córki. życzliwość. ajego staranność widać po wszystkich załatanych w płocie dziurach i naprawionych strzechach. by otrzymały one dobrych i bogatych mężów. sprawy wykszałcenia dzieci. Od pierwszych chwil obecności w Wichrowych Wzgórzach wiadomo.A. 2) W kamienicy Łęckich różne domy. stanie się poetką. a tylko "przytuliskiem" dla ludzi niezamożnych i skrzywdzonych przez los. gdzie zachowuje się pozory dawnej świetności. 3) Dom Andrzejowej Korczyńskiej przypomina muzeum lub sanktuarium. bo też tu Janusz Radziwiłł prowadzi własną politykę. W całej powieści widać. gdzie każdy.1) Dwór w Wodoktach jest przykładem na to.Ubogi dom wdowy. pretensje i kaprysy żony. Balzac "Ojciec Goriot" . że matka musi podjąć bolesną decyzję o wysłaniu jednego z dzieci (Antka) w poszukiwaniu szczęścia do miasta. czuje się bezpiecznie i zna swoje miejsce zarówno podczas posiłków. jego żona. Autorytetemjest Anzelm. jest to raczej grobowiec. Wokulskiego. który jest rozgrodzony i w jego granice wchodzi każdy. bieganiu po trawie. razi i gorszy. otoczone parkiem. chcąc zachować miłość męża. to wchodzi kuchennymi drzwiami..będzie nie zmieniany od ćwierćwiecza pokoik na tyłach sklepu.Obraz polskiego dworu po powstaniu. dlatego mieszkańcy Drozdowego Gniazda to ludzie. w którym takiemu parweniuszowi jak Stach Wokulski zawsze da się odczuć jego niskie pochodzenie. Sędzia bardzo dba o to. że romantyczni poeci nie są najlepszym materiałem na głowę rodziny. Bronte "Wichrowe Wzgórza" . który na całe życie pozostał mu w pamięci. natomiast w środku panuje atmosfera smutku. który wraca nocą i wchodzi do pokoju oknem. którego mieszkanki wstydzą się swego ubóstwa. w domu bywa gościem. Połączenie pojęcia domu w dwóch sensach: jako rodziny i jako ojczyzny. "goły i wesoły" dom studentów. J. bo go nie było w ojczyŹnie). H. jak żyła średnia szlachta: gospodaruje tam sama panna Oleńka Billewiczówna pod troskliwą opieką szlachty laudańskiej. jak i mieszkających tam ostatnich z rodu Usherów.śmieszy. dopóty nie może on cieszyć się swoim małżeńskim szczęściem. E. a w towarzystwie pań zasypia rozparty na krześle.1) Dom w Korczynie funkcjonujący dzięki pracy Benedykta. marząc o słońcu.skromny dom. skąd nie widać ani słońca. marząc o koronie królewskiej. ani drzew. gościnny. którzy nie znają wielkich uczuć. bogate. świeżym powietrzu. Dom życzliwy wszystkim. Z. zdominowana przez kult poległego w powstaniu Andrzeja Korczyńskiego. bo bohater wie. Gospodarz Soplicowa.Siedziba już na zewnątrz sprawia przygnębiające wrażenie. których wzajemna miłość i wielkie oddanie wnoszą w smutną codzienność wiele ciepła. kto tu trafi. Jej życzeniom nie stało się zadość.1) Obraz domu rodzinnego zapamiętany z dzieciństwa przez głównego bohatera: dworek z czerwonej cegły wśród pagórków i lasów. bo mąż głównie składa wizyty. oraz ciotka . przejawiającą się nadwrażliwością zmysłów.stąd wisiało tam wiele obrazów świętych. a wówczas znajdzie się u którejś z nich kąt dla starej matki. szczęk oręża i krzyk matki. B. B. Mickiewicz "Konrad Wallenrod" . 2) Domy córek Goriota: Delfiny i Anastazji nowobogackie. Sienkiewicz "Szkice węglem" Chłopski dom. Patrz: rodzina. prawdziwych namiętności. jak też konieczność zaradzenia kłopotom finansowym. gdzie panuje kult narodowych pamiątek. Ojciec chleb czarny wykuwa młotem. wstaje wcześnie. Poe "Zagłada domu Usherów" . z jego upadkiem domy i narody giną. Rodowa posiadłość Lintonów.ojczyzny. E. a do płacenia długów dla upominających się natarczywie Żydów wzywa się "przyjaciela domu". Natomiast tylko oni potrafią prawdziwie kochać i prawdziwie nienawidzić.1) Obskurny pensjonat pani Vauquer.stąd ściany mieszkania zdobiły wizerunki cesarza.1) Drozdowe Gniazdo: solidne. najważniejsze sprawy związane z życiem rodziny na głowie żony (jak choćby starania o unieważnienie decyzji o wzięciu Rzepy do wojska). Pałac w Kiejdanach .A. podobnie jak ich syn Orcio. 2) Wichrowe Wzgórza dom spełnia warunki posiadłości w stylu gotyckim: położony jest wśród dzikich skał wapiennych. że dopóki ojczyzna nie będzie wolna. stąd w tym domu zachowanie Gucia. 2) Gorsze wrażenie robi dom Kirłowej. ich uczucia są "letnie". wokół rozciągają się niesamowite wrzosowiska. Czytelników .Jak wiele domów na wsi w XIX wieku jest tak biedny.) domy i narody słyną. zarówno co do samego zamku. w którym najważniejszymi postaciami byli: ojciec z jego kultem Napoleona . małe dziecko. żeby być szczęśliwym. później domem Rzeckiego subiekta u Wokulskiego . Fredro "Śluby panieńskie" Dom. spory z Bohatyrowiczami. miejsce pod względem przepychu nie ustępujące dworom królewskim. w którym są dwie panny na wydaniu i dwóch konkurentów. że niekoniecznie trzeba mieć pałace. Prus "Antek" . a Roderick Usher cierpi na rodzaj melancholii oraz dziwną chorobę. mieszkańcy zaś są przede wszystkim nieprzyjaźni i mrukliwi. Jest to dom skazany na zagładę.. 2) Wielkopański pałac . Przerażająco smutno 41 . J. Jego wnętrze jest przygnębiające i straszne. Prus "Lalka" . przy stole. Harmonię burzy śmierć męża. na którego barkach spoczywają zarówno sprawy związane z życiem codziennym. harmonia. Sienkiewicz "Potop" . Krasiński "Nie-Boska komedia" W domu hrabiego Henryka wszyscy są nieszczęśliwi: on sam opuszcza dom w pogoni za ideałami. 4) Dom Bohatyrowiczów wypełniony pracą. których nie stać nawet na opłacenie komornego. wreszcie umrze. Orzeszkowa "Nad Niemnem" . dla której czas zatrzymał się w momencie śmierci córki. będące ilustracjami warunków życia wielu warstw społecznych: baronowej Krzeszowskiej. bo w domu-pałacu Balladyny nie było miejsca dla ubogiej wdowy. gdzie nie ma miejsca dla ojca i nawet jeśli odwiedza on którąś z córek. że ten dom kryje jakąś tajemnicę. Przykład na to. żyje na kredyt. Stąd jedynym sposobem na utrzymanie domu w polskich rękach jest małżeństwo Dianny z bogatym Fantazym. Pani Dobrójska wychowała swoją córkę dość tradycyjnie. zadbane. w niesamowitych okolicz nościach. która też dopełni się. B. H. który nie jest domem. M.jak też podczas spaceru.dom Radziwiłłów w Kiejdanach. Mickiewicz "Pan Tadeusz"Dom-dworek w Soplicowie. kto chce (rozmowa Kmicica z Bogusławem Radziwiłłem). Miejsce. wyznaje bowiem zasadę: tym ładem (. funkcjonujący dzięki pracy pani Stawskiej. aby w jego domu panowały porządek. W tej ciemnej. Hrabina Respektowa żałośnie usiłuje ratować resztki dawnej świetności. cieszący się szacunkiem nie tylko domowników. będącego ze względu na sytuację finansową w całkowitej ruinie. Słowacki "Fantazy" . (szczęścia w domu nie znalaz~. Prus "Kamizelka" .Całym domem jest piwniczna klitka. na co nakłada się widok płonącego domu. E.1) Dom Rzeckiego z czasów młodości. czekając na wypełnienie się testamentu dziadka. pani Stawskiej . 2) Dom Waltera Alfa i córki Kiejstuta Aldony od początku naznaczony tragizmem.

M. co nie przeszkadza mu cieszyć się dobrą opinią i życzliwością sąsiadów . w Chłodku. z zapracowującą się dla Cezarego matką. ale przeszłość i tu go dogoniła w osobie gentelmana Browna. więc nie liczy się w gromadzie. W. 2) Dom-dworek w Nawłoci zjego leniwym rytmem ziemiańs-. który nie ma własnego kawałka ziemi. w domu ciotki. lecz u córki. a inni w całkowitej nędzy.nie odnosi się. gdzie na jednym tapczanie spało po pięć osób (w t ym niewidome dziecko i umierająca babka). w którym wszystkie sprawy skupiają się wokół Emmy: jej marzeń. ani to małżeństwo nie dają jej poczucia bezpieczeństwa i szczęścia. 4) Chałupa Bylicy komornika. wystawiony przez gminę na licytację. dlatego tak boleśnie odczuwa rozdźwięk między własnymi uczuciami a rzeczywistością. Ani ten dom. aby przelicytował go syn. dlatego musi się we wszystkim podporządkować mężowi. Stanie się to jednym z powodów zamordowania przez niego lichwiarki.1) Młodość Zenona Ziembiewicza i dom w Boleborzy: ze zmagającą się z kłopotami matką i włóczącym się po polach ojcem. 2) Dom Marmieładowa przykład krańcowo skromnych warunków życia. Leśmian "Urszula Kochanowska" Poeta polemizuje z utartą wizją życia niebiańskiego. Z. cała uwaga ojca i matki skierowana na wykształcenie syna. nowoczesnych idealnych. wśród bliskich. gdy plądrują go zarówno ukrywający się w lasach powstańcy. Żeromski "Wierna rzeka" Dom-dwór pokazany w szczególnej sytuacji zawieruchy powstańczej. W domu dworku mieszka tylko panna Salomea Brynicka i służący Szczepan. kowal. na kuchennym stole. F. Conrad "Lord Jim" . tu zapadają ważne dla wsi decyzje. J. bo wówczas mógłby ostatnie lata życia spędzić w normalnym domu. kultywując tradycje żydowskie.S. przypominające budy lub owczarnie. jak też przechodzące często oddziały wojsk rosyjskich. 3) Dom Elżbiety i Zenona: zamożny. Patrz: rodzina. Konopnicka "Miłosierdzie gminy" -Tu raczej występuje marzenie o domu. szczęścia szuka w pracy. którzy nie muszą mieszkać w piwnicy. otwarty dla gości. stąd poszukiwanie możliwości zdobycia normalnego domu i godziwej pracy (i płacy) za granicą. w poczuciu niesprawiedliwości.nory biedoty. chociaż gospodarz i sobie. gdzie bieda i pijaństwo ojca zmuszą Sonię do prostytucji. 2) Dom-kamienica pani Kolichowskiej z podziałem na poziomy. Nałkowska "Granica" . 6) Równie wytworny dom doktora Kalinowicza: puszyste dywany. której rytm rozumie i stara się do niego dopasować. Dąbrowska "Noce i dnie" W domu Niechciców w Serbinowie jest wyra źny podział ról: Bogumił pracuje. gdzie mieszkają trzydziestoletni starcy. miłość. bieda. Jednak nawet w takiej sytuacji powstaniec (Józef Odrowąż) znajdzie tu schronienie. by jedni żyli dostatnio. jak organista. w Warszawie i kontrastująca z nimi wizja szklanych domów: higienicznych. Konopnicka "Mendel Gdański" Dom starego Żyda. rodzice. miejsce spotkań lekarzy ludzi bogatych. S. pragnie. aby wtasne brudy prać we wtasnym domu. Chałupa Macieja jest wzorcowa: dostatek wszystkiego. Jedyna prośba. Flaubert "Pani Bovary" Mieszczański dom doktora Bovary'ego. choroby. że ciągle żyje. zdominowany przez "przepychającą się przez życie łokciami" Dulską.Gdy świat dla lorda Jima robił się za mały. panuje ubóstwo. o których Judym wspomina w swoim wykładzie u Czernisza. Konopnicka "Banasiowa" Tytułowa bohaterka przebywa nie w swoim domu. Reymont "Chłopi" . Raj dla Urszuli był na ziemi: dom w Czarnolesie. do służącej). oczywiście. trafił on wreszcie do Patusanu. Patrz: utopia.Mieszczański dom we Lwowie (lub Krakowie. kiego życia (arkadyjskość). kontaktach z przyrodą. jest powodem kłótni. aby w niebie powstał dom kubek w kubek jak nasz czarnolaski. któryją właściwie kupił od ciotek. 2) Chałupa Dominikowej. lektur i pragnień. kompletnie izolowany od spraw zewnętrznych. Nie ma co jeść. 42 . 5) Kontrastowo pokazany dom doktora Czernisza: elegancki. stąd domy będą tu pokazane kontrastowo: 1) Młodość Judyma. mnóstwo antyków. są dwie wersje utworu). odpowiadające pozycji społecznej mieszkańców.brzmią pytania dziecka. jaką kieruje do Boga to ta. bo na co dzień każden sobie rzepkę skrobie.M.rudery na granicy polskiej. nie kupuje się prasy i oszczędza na wszystkim) i gdzie dewizą są słowa pani Dulskiej: na to mamy cztery ściany i sufit. M. miejsce spotkań elity. gdzie odnalazł spokój. dostępnych dla wszystkich. brud. S. Źli ludzie nie mogą pogodzić się z faktem. elegancki. S. w której gospodyni rządzi despotycznie i nie zezwala na małżeństwo Szymka. Jest to ten rodzaj domu. Stary Kuntz Wunderli. Żeromski "Przedwiośnie" . W domu Gospodarza (Włodzimierz Tetmajer) z okazji wesela spotkali się przedstawiciele wsi i inteligencja z miasta. Dostojewski "Łagodna" Bohaterka Dostojewskiego wchodzi w mieszczański dom męża-lichwiarza. bogaty. Na piętrze było mieszkanie starzejącej się samotnej kobiety Cecylii Kolichowskiej i wychowywanej przez nią Elżbiety. Stara matka jest w domu córki ciężarem. i domownikom skąpi. 3) Domy ludzi w czworakach. Dlatego skok z okna znienawidzonego mężowskiego domu i śmierć stają się ucieczką. Żeromski "Ludzie bezdomni" -Tytuł powieści sugeruje głównie problem bezdomności. M. gdzie mimo początkowych starań oboje powielą schematy swoich domów rodzinnych (niestety!) S. a do szkoły chodził w rozklapanych pantoflach ciotki.Polaków. do której przyjechała umrzeć. Chata w Bronowicach pozwala chłopom i panom z miasta spotkać się tylko na czas wesela. a co innego robi (cnota skarb dziewczęcia .Domy są świadectwem pozycji chłopów w gromadzie. a fakt.M. zatrudniający często ubogich chłopów. stanu zdrowia. bankructwa finansowego) z powodu kolejnych kaprysów Emmy. sens życia znajduje w dźwiganiu zrujnowanego Serbinowa. F.1) Pokój Raskolnikowa. Przy tej okazji Wyspiański demaskuje fałszywość hasła "z szlachtą polską polski lud" (ludomania). Patrz: Polska i Polacy. młynarz. bez ojca. Wyspiański "Wesele"Bronowicka chata jest tu symbolem całej Polski. 3) Zamożne domy takich bogaczy. w suterenie mieściły się mieszkania . który samotnie wychowuje wnuka. gdzie odrabiał on lekcje dopiero po wyjściu gości. G. przypominający kształtem i nastrojem trumnę. B. gdzie panuje kult pieniądza (stąd nikt tu nie bywa. gdzie panuje twardy patriarchat. M. Mieszkają tam dzieci razem z prosiętami. 2) Dom Wiktora: żałosne warunki mieszkaniowe. a palić trzeba sztachetami z płotu. G. czy są ludzie. pozwalającej. 1) Najważniejszy we wsi jest dom Boryny. Zapolska "Moralność pani Dulskiej" . bawiąc się z wnukami. często też zdradzającym matkę z wiejskimi dziewczynami. Żyje w świecie swoich myśli. aby pomóc Jelizawiecie Iwanownej w utrzymaniu domu. że Mendel jest Żydem i nie pozostawiają jego domu w spokoju (wybita szyba. 3) Żałosne domy . trudno nawet nazwać domem. Dostojewski "Zbrodnia i kara" . Bogumił jest człowiekiem otwartym na świat i ludzi. ranny wnuk). pozycji w miasteczku. ucząc go szacunkiem dla nauki i pracy. 4) Domy robotnicze w Za głębiu. dążeń. co Jim tak pracowicie budował. Runął dom i wszystko. którą codzienne życie i status żony prowincjonalnego lekarza męczą śmiertelnie.1) Dom rodziny Baryków w Baku: zamożny przed rewolucją. ograbiony ze wszystkiego w czasie rewolucji. ciężka praca obojga i brak przyszłości. szacunek ludzi i zbudował domtwierdzę (symbol odnalezienia swego miejsca na ziemi). Po raz pierwszy w życiu poczuł się bezpieczny. zaś Barbara jest typową marzycielką i romantyczką. ale systematycznie ulegający destrukcji (w sensie więzi uczuciowych. gdzie co innego się głosi. troszczy się o byt rodziny. Dom stopniowo. bo nie było już dokąd uciekać. dlatego swój dom będzie on budował własnymi siłami przy niewielkiej pomocy Lip czan.

mają domy w piwnicach lub trafiają do domów. córka Lavransa" . a także dominowanie nad mężczyznami. Stąd z przekonaniem wypowiadane są słowa: będziemy znowu mieszkać w swoim domu. Dom na styku kultur i epok. młodzi pozbawieni własnego kąta. Wyjątkową pozycję zajmuje dom doktora Rieux. a inne kraje są hotele. 2) Ziemiański dom Hurleckich. gdzie mieszka po kilka rodzin. choć żyje się oszczędnie. z usuniętą w cień matką i dorabiającym się na handlu dywanami ojcem. patriarchalny dom emigrantów greckich z czasów młodości Eddiego. między domownikami brak więzi. W. zakupy. Wiktora Rubena. i dzieci boją się jej.Polskę.Dom. a także oczekiwaniami wobec życia i . który też okazuje się wejściem w kolejny układ: dom. S. 4) Natomiast twórcy. Marcie każe zostać śpiewaczką. domena ducha. niepowodzenia Amaranty). wizytówki). Gombrowicz "Ferdydurke" 1) Mieszczański dom Młodziaków. To dzięki niej dom się rozrasta. aby je ostatecznie stracić. że czas zmienił panny. jak Mistrz. gdzie główną rolę gra Urszula. panuje tu dostatek. będziemy stąpać po swych wtasnych schodach. zdobywanie żywności. o których traktuje. stąd modlitwa o możliwość powrotu do tego. w którym mieszkasz . pisany z dala od miejsc. ten. dziewiętnastowieczny dom kupca bławatnego.Dom Gribojedowa (miejsce uprzywilejowane. oczekiwanie na przyjście pana). stąd tytułowa cudzoziemka tyranizuje cały dom swoimi stłumionymi kompleksami. gdy jego wynalazki naukowe są wykorzystywane do zabijania ludzi. Tuwim "Kwiaty polskie" Złączenie dwóch utraconych wartości: domu rodzinnego i ojczyzny . Kazan "Układ" . J. Kruczkowski "Niemcy" Dom w Getyndze profesora Sonnenbrucha jest dla niego swego rodzaju twierdzą. choć tylko po to. marzenia o niedzieli. Dąbrowska pokazuje dom. bo Erlenda nuży życie codzienne. w którym szanuje się odwieczną tradycję. Dlatego po piętnastu latach wraca do Wilka. Patrz: dworek.. gdzie najważniejsze miejsce zajmuje Lavrans. wariatów. gdzie przez dwa. odejście Aureliana. J. ciągle strapiona. od których bardzo trudno się uwolniĆ (jeszcze tam miesZkarrp. w którym mieszkają trzy pokolenia. mrzonki o własnym domu. ponieważ potrzeba mu jej serdecznego wsparcia. Profesor nie może być "dobrym Niemcem". Jest to dom bez uśmiechu. w której profesor odizolował się od świata. ze służbą. tym razem wiel kopańskiej. w którym by ktoś nie umarł. Białoszewski "Pamiętnik z powstania warszawskiego" Wszystkie domy w ruinie. różniących się usposobieniem.1) Tradycyjny. później babka. gdzie również panuje wszechwładza formy. Mrożek "Tango" . stąd iluzorycznie łączy ich gra w karty. gdzie dla Krystyny nie ma już miejsca. Warszawa. W takiej sytuacji dom nie może być schronieniem.Karykatura domu w sowieckim łagrze. M. nie mającym sobie nic do zarzucenia.D. urodą. 3) Dom trzeciego pokolenia . ajego mieszkańcy nie mają celu w życiu. L. W sposobie przedstawiania często wykorzystane techniki oniryczne. Szymborska "Kot w pustym mieszkaniu" Jedynym mieszkańcem po śmierci właściciela jest kot. w którym doktor bywa tylko po to..1) Szczególne miejsce w Moskwie . A. bezkarnie złamane zakazy. kuchnia. Berlioza lub dyrektora teatru Varietes. M. L. nie piszący "po linii".W zadżumionym Oranie nie było domu. pełen kolorów. Kuncewiczowa "Cudzoziemka" Życie Róży Żabczyńskiej zdeterminowane było przez niespełnioną miłość do Michała oraz jej zwichniętą karierę skrzypaczki. co własne. zmiany w rytmie dnia. żeby przez kilka godzin odpocząć i zobaczyć się z matką. Herling-Grudziński "Inny świat" . np. Dom jest miejscem wyjątkowo odpychającym (składowisko rupieci. w której jest wiele rzeczy często niepotrzebnych. podobnie jak jego samego. w której czuje 43 . uciążliwa matka. wyjść stamtąd nie mogę).jej ambicje sięgają dalej niż życie na wsi i funkcja zarządcy majątku dla Bogumiła. Łazienki . Patrz: rodzina. wzywający do obrony: kiedy przyjdq podpalić dom. nie chodzą do pracy. dom . co funkc- jonuje tujako symbol). Wszyscy więc grają tu role. E. zagrożony inwazją nowoczesności i ekspansją tandety. On jednak nie potrafił (nie chciał?) skorzystać z żadnej z moż liwości oferowanych przez młodość. Iwaszkiewicz "Panny z Wilka" Dom pełen kobiet w różnym wieku. Lichodiejewa: przestronne. Broniewski "Bagnet na broń" Dom w sensie ojczyzny. A. M. tylko dla "prawomyślnych" twórców). To . małżeństwo. ale to przecież cząstki życia (np. 2) Dom Krystyny na Husaby. a walcząc z tradycyjnymi formami . gdzie te dwie postawy uzupełniają się na co dzień (swoisty dialog postaw). dostają lepsze jedzenie. B. Salinger "Buszujacy w zbożu" . Prawda o tym domu i domownikach ujawnia się podczas ostatniej sceny walki Pimki z Kopyrdą.Gautego i jego żony. strzeżone. tymczasowość warunków i egzystencji ludzi. wyjściu dokądkolwiek. najpierw jako matka. Undset "Krystyna. kult cielesności) i męskie (świat marzeń. W. trzymany dla paru groszy sublokator. S.wszystko to pojawia się na zasadzie bolesnych wspomnień. Oto życie wraca do Warszawy (kobieta sprzedająca obarzanki dzwoniące bańki z mlekiem). luksusowe. Garcia Marquez "Sto lat samotności" Centralnym miejscem w Macondo jest dom Buendiów. gdzie o wszystko musi się troszczyć młoda żona. Na obraz opuszczonego domu nakłada się reflek sja o porzuconej (może na zawsze?) ojczyźnie. Hłasko "Ósmy dzień tygodnia" -Warszawski dom w latach pięćdziesiątych: ciasnota. który może ożywić materię. Schulz "Sklepy cynamonowe" Tradycyjny. G. wierni sobie. Po odjeździe najbliższych tym boleśniejsze są powroty do codzienności. gdzie okazuje się.ojczyzna. wierszapel. G. Kapryśna Róża podporządkowuje sobie wszystkich domowników: Władysiowi chętnie wybrałaby żonę. Wierzyński "Droga do domu" Wiersz na pograniczu jawy i snu. ale brak jest jakiejkolwiek więzi między nimi. życie wśród gruzów lub w piwnicach. M. chora. bo pochodzi on z okupowanej Francji). 2) Zamożny dom Eddiego Andersona z basenem. wygas~e kwity..1) Dom matki Krystyny na Jórund. Staff "Pierwsza przechadzka" Wiersz ma charakter konsolacyjny wśród zniszczenia i ruin (po wrześniu 1939) otuchy dodaje jedynie nadzieja na własny dom. znajome. Bagatela. Złudność tej "wewnętrznej emigracji" ujawnia już samym swoim przybyciem Joachim Peters. 3) Próbą ucieczki z tego układu jest związek z Gwen. nie chce mieć z nimi nic wspólnego (nie przyjmuje nawet koniaku od Ruth.. najpiękniejszym trawnikiem i oryginalnymi obrazami Picassa. Dwór i cała posiadłość w ruinie. dom na pokaz.wpadają w niewolę nowej formy.miejsce spotkań więźniów z rodzinami. nie chce słyszeć o okropnościach wojny. Dom pokazany z jego punktu widzenia (obcość znajomych mebli. funkcjonujący na zasadzie układów męża i żony. a więc i cały dom jest inny. Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" . K. dorabianie się pozycji społecznej. dziedzina tworzenia). 2) Domy członków Massolitu podobnie jak członków Dramlitu.Jest niezadowolona z życia. Moravia "Konformista" patrz: dzieciństwo.A.przykład dla całej okolicy. I mąż. Dom widziany oczami dziecka z wyraźnym podziałem ról na kobiece (codzienność. Stabilności tego domu nie są w stanie złamać kolejne rewolucje i wojny oraz zmiany rządzących. 3) Obskurne domy szarych obywateli. którego mieszkańcom zależy na etykietce "nowoczesność". stąd ucieczki w alkohol.Zbuntowany Holden opuszcza szkołę. ona z niewzruszonym spokojem znosi kolejne nieszczęścia (choroba męża. J. Wzorem dla Krystyny jest dom matki. Krystyna musi je odbudować. W. trzy dni mogą oni spać w czystej pościeli. jak szuflada.dom polski przepadf. nazwana "domem swidanij" . Camus "Dżuma" .

szczupły. Drzewo funkcjonuje jako symbol: płodności. (ponekadło ludowe i początek bajki A. ofiary. W ich gałęziach ptaki wiły gniazda. wznoszono świątynie. dzięki mnie wyrośnie tutaj owoc" (Proroctwo Ozeasza 14. "Apollo i Marsjasz". ale własny". 4) Drzewo życia. kto podaruje miastu cenniejszy dar. że drzewa i gaje były miejscem zamieszkania bóstw.symbol ofiary odkupienia. Krasicki) * "Wolnoć Tomku w swoim domku". Wszelkie drzewa. a nie czyni ich. (Ewangelia św.1) Grecy wierzyli. Ludzie łamiąc zakaz boski. (I. Apollinowi przyznano pierwszeństwo. 3) Atena walczyła z Posejdonem o miasto Ateny. zwycięstwa życia nad śmiercią. 24) * "Który słucha tych słów. do którego został przywiązany mitologiczny przeciwnik Apollina. umiera na wzgórzu (co ma przywodzić na myśl Golgotę) pod sosną (co symbolizuje drzewo krzyża). który zbudował swój dom na piasku". drzewo wiadomości złego i dobrego (poniżej). Świrszczyńska "Dzieci się zadziwia" . Herakles zdobył złote jabłka. 4). a podróżni odpoczywali w cieniu. wędruje przez piekło. (pnysłowie serbskie) * "Który słucha tych słów i czyni je. nimf (driad). 26) * "Kochasz ty dom. którego obecność zapewniała nieśmiertelność. czci. na którym miał się powiesić Judasz (Mt. to dom bez okien. cedr i orzech z Artemidą. dlatego bywa przedmiotem czci. Włoszech drzewo sadzone przez ludność jako symbol wolności. 9). W innej wersji -zamienieni w dwa drzewa: dąb i lipę splecione konarami.. Francji. 3) Abraham zasadził tamaryszek w Betsabee i w tamaryszkowym gaju wzywał imienia Pana (Księga Rodzaju 11. Symbolizowały u Greków drzewo życia. (pnysłowie koreańskie) Drzewo/drzewa Drzewo/drzewa Jako najpotężniejsza roślina symbolizuje w wielu religiach istoty boskie. lecz na niewieście. Prawda. unikając spotkania z rodzicami i dla niej zrezygnuje z marzeń o życiu na odludziu i podejmie próbę nauki w kolejnym college'u. schronienia. miłości. kiedy kobieta hula. że słychać było w niej echa leśne i szum drzew. drzewo judaszowe (poniżej). oznaczające życie. wierzono. że ściany same z ziemi wyrosły. Rozumiane często jako oś świata. Pliniusz w "Historii naturalnej" stwierdza. został ukarany tak. Dante Alighieri "Boska Komedia" -Dante prowadzony przez Wergiliusza. (ST)-drzewo wiadomości złego i dobrego (Księga Rodzaju 2. Mateusza 7. ale w domu najlepiej. wszakże nie moja. Tu spotyka dusze samobójców. 6) Kości Saula i jego synów pogrzebano pod tamaryszkiem w gaju Jabes (I Księga Królewska 30. Mateusza 7. podobny jest mężowi głupiemu. inne wersje podają. że drzewa były dla człowieka pierwszymi świątyniami.. gdzie drzewo. 8). 2) Filemon i Baucis dwoje staruszków. który zbudował dom swój na opoce". że wtrącono go do Tartaru i skazano na cierpienie bez końca (męki Tantala): skazaniec czuł głód i pragnienie. (przysłowie greckie) * Kto domu nie budował. jeśli chcesz oddal ode mnie ten kielich goryczy. więc ma wiecznie zielone liście i wydaje owoce (Księga Psalmów. sosny z Korą-Persefoną. ziemia końcem życia. abyjedno nie patrzyło na śmierć drugiego. 4) Jakub zakopał figury wszystkich obcych bogów pod dębem koło Sychem (Księga Rodzaju 35. 7) Sam Jahwe często porównuje siebie pod względem siły i płodności do drzewa: . 33).zwycięży ten. ale dumny bóg chciał jeszcze ukarać Marsjasza: przywiązał go do drzewa i żywcem obdarł ze skóry. * Wszędzie dobrze. piękna poezji. są suche i bez liści. ja swój domek ciasny. Jabłoni (podarunku ślubnego Gai dla Hery) strzegł smok oraz Hesperydy. 5) Apollo uchodził za doskonałego muzyka. J. nie jest wspaniały. podobny jest mężowi mądremu. 3). Wyróżnia się: drzewo życia (poniżej). utracili swoją niewiedzę: zaczęli odróżniać dobro od zła. zamienione w nagie. opowiadając sobie historię o niegościnnych mieszkańcach i pobożnych staruszkach.Roland jako wzór rycerza i chrześcijanina w momencie śmierci zostaje uwznioślony. 2) Drzewo judaszowe (judaszowiec o kwiatach różowopurpurowych. topole z Heraklesem. drzewo krzyża (poniżej). Bez zbędnego patosu komentarz lirycz ny kończący wiersz brzmi: one dopiero rankiem się zadziwią Że tak cicho zawalit się w nocy ich dom. Cyprysy ozdabiały cmentarze. krzyża.1) Drzewo pojawia się wiele razy i w różnych funkcjach. że chodzi o figowca lub osikę. które mijają w piekle. których kora służy jako pożywienie harpiom. 5) Pod dębem także obwołano Abimelecha królem (Księga Sędziów 9. 6) Herakles wśród swoich dwunastu prac miał też zerwać złote jabłka z ogrodu Hesperyd.1) Na Górze Oliwnej w gaju oliwnym Jezus modli się do ojca: "Ojcze. stąd np. Pieśń o Rolandzie" . drabiny do nieba. Por. które rośnie nad strumieniem. stąd jest to drzewo. psalm I. którzy przyjęli gościnnie Zeusa i Hermesa. zupełnie osiwiało.Za pomocą kilku kresek naszkicowana sytuacja życiowa: noc. Fredry) * Nie istnieje dom. oliwkę z Ateną. zbawienia.) a liście drzewa służą do uzdrawiania narodu" (Apokalipsa 22. w sztuce średniowiecznej krzyż przedstawiano jako żywe drzewo wypuszczające gałęzie i liście. Raz stanął w zawody z Marsjaszem (równie nieporównanym flecistą). Biblia . odrodzenie duchowe: "w nowym Jeruzalem na środku ulicy i po obu stronach rzeki drzewo rodzące dwanaście razy (. W swoim rodzinnym domu też nie ma nikogo. To do niej potajemnie wraca. zwłaszcza jako połączenie podziemnych sił (korzenie) i niebiańskich sfer (korona) z życiem ziemskim (pień). bezlistne drzewa. 4) Tantal. (przysłowie abisyńskie) * Podróży końcem jest dom. gdzie oddawano im szczegółną cześć. A. gdy jednak wyciągał rękę po jabłko. wawrzyn z Apollinem. ale twoja wola niech się stanie" (Łk. drzewo wolności (w USA. z wyjątkiem młodszej siostry. Gra Marsjasza była tak piękna. że dar Ateny jest cenniejszy. 8) Człowiek bogobojny porównany jest do drzewa. 6). mądrości. azylu. (przysłowie gruzińskie) * Już za bramą domu rozciąga się inny świat. Mitologia . 2). Bogowie uznali. który zakpił sobie z bogów. równości po zwycięskich wojnach o niepodległość obwieszane narodowymi flagami i emblematami). (Ewangelia św.się źle. 5).wiecznie zielony jesion podtrzymujący świat. 13). 17. że wyrasta z ciała olbrzyma Imira. Dąb łączono z Zeusem. . Chłopiec umarł i wtedy "wielki płacz ozwał się z głębi lasów i gór". drzewo wszechświata (w mitologii skandynawskiej drzewo Igdrasil . niektórzy teologowie chrześcijańscy uważali je za przeciwstawienie drzewa wiadomości dobra i zła. z kim mógłby porozmawiać. temu wydaje się. 22. Kochanowski "Na lipę" 44 . Konopnicka) * "Miej ty sobie pałace. w ten sposób obciążając się odpowiedzialnością za własne czyny. bogowie bowiem dzielili między siebie miasta i wyspy. wiersz Herber ta pt. odrodzenia. które ciągle drży). (pnysłowie serbskie) * Dom Anglika jest jego zamkiem. (pnysłowie polskie) * Dom nie na ziemi stoi. symbolizowały żałobę i świat podziemny. za co zostali nagrodzeni tym. 2) Drzewo życia (Księga Rodzaju 2. gałąź cofała się. długowieczności. 9) rosło w biblijnym raju. 39-42). rodzinny dom?" (M. (przysłowie bułgarskie) * Dom bez książek. mirt z Afrodytą. 3) Drzewo krzyża . Walkę Ateny i Posejdona miał rozstrzygnąć konkurs . (pnysłowie angielskie) * We własnym domu i ściany pomagają.~jestem jak cyprys zielony. bowiem miasto dostało od niej drzewo oliwne. (przysłowie abisyńskie) * W niezgodnym domu kury zdychają. Bóg nie pozwolił spożywać z niego owoców. Było to spełnienie ich prośby. że pewnego dnia wrośli w ziemię jako dwa drzewa złączone ze sobą pniami. śpiące dzieci i odchodzący po cichu ojciec. wyrażając w ten sposób współczucie i ból całej przyrody oraz niezgodę wobec okrucieństwa boga. Biblia (NT).

widzi. Tu podkreślona harmonia między człowiekiem a naturą. E. dumnej i wyniosłej limby z pospolitością i malodusznością świerków każe rozumieć tę sytuację symbolicznie: jako metaforę losu jednostki wybitnej (skazanej na pewną śmierć) w zetknięciu z tłumem i przeciętnością. który swoją grą potrafił poruszyć drzewa w lasach. Kochanowski "Na lipę" (Uczony gościu) . Jednak jej nie dotrzyma. który ciągle kontaktuje się z człowiekiem i przemawia do niego (nie wszyscy jednak mogą tę mowę zrozumieć). że nawet niebo współczuje kochankom. Sienkiewicz "W pustyni i w puszczy" .. który wabi go do swego świata. jednak Filon postanowił sprawdzić uczucia Laury i ukrył się w zaroślach. Karpiński "Laura i Filon" . wznosil się niewysoki (. L. natomiast chory syn dostrzega w nim króla Elfów. z kwiatów zaś pszczoły zbierają miód. i wpatruje się w oltarz.. 45 .(Gościu siądź pod mym liściem) . które tu ma przywodzić na myśl drzewo krzyża.obrońcę wiary. splatając się u góry gałęziami. I tak np. zostaje napadnięty przez Tatarów. która została nazwaną Krakowem. Drzewa. Szczepana oraz na śmierć Rolanda . Przez dwanaście lat Ariel pozostanie tam uwięziony. gardzi światem wrogów. Goethe "Król olch" . I oto drzewo stało się świadkiem sceny zazdrości: Laura porwała wieniec z róż. strzegą powstańczej mogiły.: brzoza biala. J. w rozłupanej sośnie. wyjątkowości. umilające życie swym śpiewem. niż wysokie drzewa? J. Kasprowicz "Krzak dzikiej róży w Ciemnych Smreczynach" W utworze zostały przeciwstawione dwie roś liny: krzak dzikiej róży i limba. w brązie zachodu kute wieczor nym promieniem lub odziane w ciemność zmierzchu. cierpiąc straszliwe męczarnie. W opisie obu tych bohaterów lirycznych (upersonifikowanych) kryją się głębokie znaczenia. Iwaszkiewicz "Brzezina" . dra' mat samotnej jednostki.. co pozwala im twierdzić. tu przyklęknąwszy.. Broni się dzielnie. Na lipę" (Przypatrz się gościu. tajemniczego piękna: Jan mial postawę czlowieka. Zgodnie z konwencją sentymentalną. pojawia się też wspomnienie Orfeusza jako prapoety i arcymuzyka. Ariela. których bliskość wpływa na życie Bolesława i jego córki. hermetyczność światów obu bohaterów. J. Norwid "W Weronie" .Pod modrzewiem spotyka się prosty chłopiec (strzelec) i wodnica (Świtezianka). A. jak też mogiłę powstańczą. obiecując barwne życie. Szekspir "Burza" . Nad mogiłą drzewa. Po to. matrony topole. Kochanowski . którego wnętrze było zamieszkane przez różne zwierzęta. wiatr) pędzi na koniu ojciec z chorym dzieckiem w objęciach. Asnyk "Limba" . wychodzący po pomoc z oblężonego Zbaraża. stąd retoryczne pytanie otwierające i kończące wiersz: cóż jest piękniejszego. św. H. spróchniałe drzewo o niesamowitych kształtach.K. a jednocześnie zadającej ból sobie i ukochanej kobiecie. kochanka z malżonkiem swym grabem.) pień rozszarpany ociekal krwawymi kroplami żywicy. nieczuły) jest przeciwstawiony światu przyrody. tragedię i cierpienie odtrąconej przez Judyma Joanny. nie godzącej się na świat pełen niesprawiedliwości i krzywdy. Każda z roślin symbolizuje inne cechy i inną postawę wobec świata. Wiara w nieśmiertelność poezji pociąga za sobą chęć uwiecznienia w niej szczególnie cennych i godnych tego rzeczy. zabawę. bohatera podchodzącego do życia maksymalistycznie i idealistycznie.III . A. Podobnie por.W wierszu świat ludzi (racjonalny.. lecz nudy. stąd apostrofa do gościa: ale mię raczej daruj rymem pochwalnym. niezłomnego rycerza. który potem szlachci pańskie stoty. Myśląc o zbliżającej się porze deszczowej. która przegrywa. brzydotę (drzewo spróchniałe). Uwolni go dopiero Prospero. Mickiewicz Świtezianka" .Jest pochwałą zalet drzewa.. Męczeńska śmierć Longinusa jest stylizowana na śmierć pierwszego chrześcijańskiego męczennika. H. J. pustka. S. dąb wlożywszy pięć wieków na swój kark garbaty. chudy.Zła czarownica Sykorales zamyka nieposłusznego jej duszka. który stanąl na progu kościola. Symbolizuje śmierć. który tu symbolizują cyprysy (zrozumienie. ogrom materii.Bohaterem lirycz nym wiersza jest górska limba wypierana w coraz wyższe partie gór przez panoszące się na dole świerki. cienki. brzydka.W niezwykłej scenerii (noc. lecz bogata. woli walki. otaczające zarówno mogiłę Jana i Cecylii. Cała przyroda traktowanajest jak żywy twór. młodego chłopca . a sama sosna została przedstawiona następująco: oberwana ziemia ściągnęla w glębinę prawy jej korzeń. J. jarzębiny ze świeżym pasterskim rumieńcem. tworzą jakby sklepienie świątyni: pod ciemnq kolumną splecionych ze sobą jodet. Drzewa bardzo polubiły młodego powstańca. dlatego zostanie srogo ukarany i dusza jego na wieki będzie jęczeć pod tym modrzewiem.W swojej wędrówce dzieci dotarły do olbrzymiego baobabu. niecodzienność. aby na koniec tych rozważań Tadeusz mógł retorycznie zapytać: czyż nie piękniejsza nasza poczciwa brzezina? J. Staff "Wysokie drzewa" Piękny opis krajobrazu o źachodzie słońca. Tu co noc mówią sobie czułe słowa. slupem padającego od nich cienia okryty.Podobne zalety drzewa (cień. To one rozumieją tragedię kochanków i wierzą. wspiera się. Symbol rozdartej sosny uruchamia wiele znaczeń: samotny dramat doktora Judyma. Limba jest tu świadectwem dawnej potęgi i mocy. bo br ak jej pędu życia. Orzeszkowa "Gloria victis"Drzewa w lesie przechowują pamięć o tragicznych zdarzeniach walk powstańczych i bohaterstwie ludzi. Sienkiewicz "Ogniem i mieczem" Longinus Podbipięta. cyprys dlugi. Słowacki "Balladyna" Przemieniony przez Goplanę w drzewo Grabiec stanie się mimowolnym świadkiem zbrodni Balladyny. odpoczynek). a koszyk z malinami strzaskała o drzewo.) kurhan. spokój. Olb rzymi baobab pozwolił im przeczekać porę deszczową.Tarłowskiego i przywiązały się do niego. pokonanej jednak przez przyrodę i czas. Upersonifikowane cyprysy nie podchodzą do świata "uczenie". Pan Tadeusz" W .m jaworem. Sosny szepczą historię sprzed wielu lat. W mijanej starej wierzbie ojciec widzi tylko pokraczne. Polskie drzewa są przeciwstawione gatunkom obcym (cytryna karlica z złocisty~mi gałki (.W sentymentalnej sielance tytułowi bohaterowie wyznaczyli sobie spotkanie pod umówion~.Orzeszkowa "Nad Niemnem" Drzewa. E. współodczuwanie). że to dla Julietty. stanowiące jego główny element. co zdaje się być drzewem nie smutku. jak on list mój zielony). F. księdze opis lasów litewskich. C. W. Drzewo zostało tu upersonifikowane: patrzy z godnością. trzeba tylko umieć tego słuchać. Na przykładzie drzewa widać nieprzenikalność. To las jest głównym bohaterem noweli. Jej cicha i milcząca obecność obok pięknej i witalnej róży przypomina o nieuchronności przemijania. podnoszą urodę tego miejsca. pochyla się. młodzieniec złoży swej ukochanej przysięgę wierności. które w plastyczny sposób zostały tu zantropomorfizowane: drzewa i krzewy liśćmi wzięly się za ręce jak do tańca stojące panny i młodzieńce. upamiętniają męczeńską śmierć powstańca. Wyraźne skontrastowanie samotnej. a lewy zostal na twardym gruncie (. w jego konarach gnieżdżą się ptaki. Mickiewicz . z wy szczególnieniem gatunków drzew. Pod tym samym drzewem Filon znajdzie martwą Alinę i zakocha się w niej. skupienia.) jako kobieta mała. A.W brzozowym lesie obok leśniczówki znajdują się groby. natura miała być świadkiem przeżyć bohaterów. Żeromski "Ludzie bezdomni" -Tytuł ostatniego rozdziału brzmi "rozdarta sosna". Staś oczyścił wnętrze drzewa i urządził dla wędrowców siedzibę złożoną z dwóch pomieszczeń. że dla Romea ta łza znad planety spada i groby przecieka. Drzewa powtarzają piękną historię przyjaźni Tarłowskiego i Jagmina. które dostarcza ludziom cienia. tworzą wokćł grobów niezwykłą atmo sferę podniosłości.W. umiera przeszyty strzałami pod drzewem.

jak do braci i sióstr (element franciszkański).na wzór Horacego nie pożąda bogactwa ani marmorowych pałaców. który . by odrodzić się wiosną.przeżywa wszystkie etapy życia (młodość: pnie się wzwyż. mały dwór.. która ma moc utrwalania ludzi i rzeczy (tu: drzew antycznych i rodzimych). by doprowadzić do jego zagłady. Dąb obumiera jesienią (opadające liście). z czeladką po sadkoch. czujące. de Saint-Exupery "Mały Książę" . drzewo. po ogródkoch sobie chodzić. gniazdo ojczyste. trwoga)."Drzewa" Wiersz z 1941 r.Refleksja nad biologicznym trwaniem drzewa.. Drzewom jest być może łatwiej.in. 33) * "Sztukajestjako drzewo słodkim okryte owocem.Wiejski dworek jest miejscem.Anki. najczęściej z gankiem od frontu. A. Jego siedziba. Jest liryczną rozmową z brzozą. 43~6) * "Życzenie spełnione jest drzewem życia". bogatej. Casona) * "Wszelka. 46 . Rej "Żywot człowieka poczciwego" . rozkład. ale też bezradnego poety. która w utworze jest symbolem smutku. Drzewo jest świadkiem rozpaczy ojca. Wiersz jest poetycką wypowiedzią na temat istoty człowieczeństwa: w czasie każdej życiowej "zamieci" trzeba znaleźć w sobie tyle siły.) rylcem u korzeni. ponieważ jego twórcy to zwykle średnia szlachta zamieszkująca w wiejskich dworkach. które . która takim cieniem kładzie się na rzeczywistość żyjących. olcho co jedna masz przy liściach szyszki). Przerwa-Tetmajer) Dworek Dworek . a człowiek pracą. (przysłowie polskie) * "Ja ileż wam winienem. Broniewski "Dąb" .nie istnieją. W baśni o Kopciuszku zasadzona ręką sieroty gałązka leszczyny rozrasta się na grobie jej matki do potężnego drzewa. co swojskie i rodzime. Tutaj. człowiek nie może pogodzić się ze śmiercią. Dla pisarzy tego nurtu dworek jest symbolem ich swobód. o domowe drzewa!" (A. np. olchy. Podkreślenie trwałości i żywotności horacjańskich motywów. które by rodziło dobre".spokojne i pogodzone z prawami natury .:' Stylizując swój wiersz na przypowieść biblijną.Nurt ten często zwany jest także dworkowym. W Polsce kojarzony zwykle z kulturą szlachecką. W XIX i XX wieku staje się symbolem tej kultury. które musiało dorosnctć do trumny. które spełnia wszystkie życzenia Kopciuszka. których mi trzeba). staje się nieraz twierdzą. K. gdy przypadnie wiosna. św. szczepków naszczepić. utożsamianej z wartościami narodowymi. okres dojrzały: w nagrzane slońcem południe rodzi. z których można strącić owoce. Drzewa nie muszą się uczyć religii.) cieśle orać i ryć (. Braci Grimmów. W przeciwieństwie do bogatych rezydencji magnackich.Wiejski dom. Drzewa występują też w wielu baśniach. zaborczość. osocze. akacji jak do swoich bliskich.Drzewo jest tu symbolem mocy. W. (J. (przysłowie angielskie) * Nie obrzuca się kamieniem drzew jałowych.Po licznych wojnach Pasek porzuca służbę w wojsku i osiada w swoim majątku. W.K. brzoza nazbyt wieśniacza aby rosnąć w mieście. którym należy się przeciwstawiać. ciachnę przez cialo). więc korzenie potężnych drzew stanowią dla niej zagrożenie. Świat w swej różnorodności kształtu i wielości barw jest piękny. mszyce pozbierać. H. Baczyński "Byłeś jak wielkie. Tutaj wreszcie wychowuje swoje potomstwo na ludzi poćciwych. bo zbudzą się wiosną do nowego życia. Kochanowski "Na dom w Czarnolesie" . nieśmiertelności poezji. Nurt ziemiański w literaturze XVII w. Symbolizują one w utworze zło.mędrcy. delikatności. utożsamianyjest z tym. zielone zaś jest życia drzewo złote". Planeta jest mała. J. gdyż bujny temperament Paska bywa przyczyną licznych procesów (m..Iłłakowiczówna "Rzeź brzóz" Drzewa są tu pokazane jako istoty żywe (brzozom siekierą żyly otworzę. mój bracie. (Ew. ale boli. niepotrzebne gałqzki obcinać. (przysłowie niemieckie) * Na pochyłe drzewo i kozy skaczą. J. bo samym swym istnieniem dają świadectwo wielkości Boga. Twardowski "Drzewa nie wierzące" . M. siły. poeta może nauczyć się mówić o świecie. (prcysłowie abisyńskie) * Mądry i głupi nie widzą tego samego drzewa. gdzie człowiek z dala od świata może pędzić ciche i spokojne życie w zgodzie z rytmem natury. aby trwać jak dąb. (przysłowie mongolskie) * Drzewo. Człowiek w swej wędrówce przez życie spotyka innych ludzi. a swoim pięknem sławią jego potęgę. ani złego. rzadziej miejski. jarzębiny. rdzeń).Obok innych symboli występują tu baobaby rosnące na planecie B-612. K. często staje się twierdzą w walkach z sąsiadami. Mateusza 12. ale pragnie cichego i spokojnego życia. wszystko ma w nim swoje miejsce (brzoza na wsi) i swoją funkcję (glogu co chronisz gajówkę). Po latach i wielu doświadczeniach (godzina trudna) zaczął je postrzegaćjako składniki nadwiślańskiego pejzażu (w antycznej dojrzeć topoli rzecz nadwiślańską). Łukasza 6. zagrożenie. Broniewski "Brzoza" Wiersz napisany po śmierci córki poety . tryśnie krew dojrzala. Idę sobie zamaszyście i opada ze mnie życie jak jesienne liście zestawienie życia drzewa z losem człowieka. Mickiewicz) * "Dnewa umierają stojąc" (A. J. co go kształtuje.Ch. lasy . wyrażający katastroficzne nastroje pokolenia.K. teoria jest szara. (przysłowie japońskie) * Ozdobą gór są drzewa. (przysłowie arabskie) * Drzewo sławi się owocami.Niewielki dom mieszkalny wiejski. który bezskutecznie próbuje znaleźć odpowiednie słowa do wyrażenia swojego bólu. co skrzypi. Ale tak jak odżywa poranione drzewo. (przysłowie azerskie) * Jedno drzewo nie tworzy lasu. Docierając do tajemnic przyrody (krew. porównuje Baczyński naród polski do starego drzewa. śmierci. Tytułowe drzewa zostaly tu zantropomo~zowane (liście jak oczy. podkreślając niepowtarzalne piękno każdego z drzew (jarzębina dla drozdów dzwoniących i szpaków. jest symbolem umiarkowanych pragnień poety.Biel brzóz może być też kojarzona ze śmiercią. starość: porywczym rękom wiatru oddaje liści sierśc~. krzaczki ochędożyć. W baśniach drzewa często pełnią funkcje magiczne. W. odporności. Twardowski "Drzewa" Podmiot mówiący w wierszu zwraca się do brzozy. J. złość. trwania.smutku zielone). Pasek "Pamiętniki" . A. wrażliwe. otoczony szacunkiem ludzi. która jest doskonałym dziełem Boga. ulega uczuciom (miłość. który się nie myli. stare drzewo.. Obrazowanie w utworze jest bardzo drastyczne. Przypowieści 13. które jęli (.Są one w wierszu jednym z elementów pięknej.. które się nie pali . który stracił dziecko. K. kruchości. (Ew. ginących od śmiercionośnej piły może przywodzić na myśl los pokolenia. Poświatowska "Dlaczego nie drzewem" . niełatwo się łamie. (Ks. pod którym stoją tłumy". . Ważyk "Gdzie sosna wielka" -Dwa drzewa: sosna wielka i biała topola długo funkcjonowały w świadomości mówiącego jako elementy krajobrazu z ody Horacego (lacińska sosna i antyczna topola). dworek wiejski w Krakowskiem. znaleźć odpowiednie słowa do wyrażenia zachwytu nad pięknem świata (może te lekkie z żywego drzewa slów mnie nauczcł. destrukcję. (K. Mały Książę systematycznie je wyrywa. zostaje skazany na infamię). W baśni "Krzak jałowca" matka pochowana pod jałowcem przywraca za pośrednictwem rośliny życie zabitemu przez macochę synowi. Goethe) * "Nie ma drzewa dobrego. tak i naród zmartwychwstanie jak Bóg z grobu. stąd los dorodnych młodych drzew. Gdy z ziarenka wykiełkuje róża. ozdobą narodu . może z żonką. które by rodziło złe owoce. (przysłowie chińskie) * Nie wszyscy ludzie sąpodobni do drzew (przysłowie cygańskie) * Drzewo owocorodne poznaje się po kwiatach. 12) * "Z owoców poznaje się drzewo". * Człowiek. drobne drzewka rozsadzić. św. a tylko te. różnorodnej w swych formtach natury. Baczyński . Tutaj zażywa radości pracy na roli. baobaby będąjej wrogami.

Ogród. Mickiewicz "Pan Tadeusz" Dworek w Soplicowie. Tutaj. Stracił cały swój dawny sarmacki charakter. Łukasza 6. Poświatowska "Dlaczego nie drzewem" . ozdobą narodu . Czas pobytu na wsi ukazuje autora jako skrzętnego gospodarza i dobrego męża. zielone zaś jest życia drzewo złote". jak do braci i sióstr (element franciszkański). że szanują oni tradycje narodowe. obojętna na losy kraju arystokracja zamieszkuje wspaniałe wielkomiejskie pałace. a swoim pięknem sławią jego potęgę. W.mędrcy. Twardowski "Drzewa nie wierzące" . który był kiedyś ogrodem angielskim. co go kształtuje. Casona) * "Wszelka. krzaczki ochędożyć. 33) * "Sztukajestjako drzewo słodkim okryte owocem. Drzewa nie muszą się uczyć religii. (przysłowie niemieckie) * Na pochyłe drzewo i kozy skaczą. W baśniach drzewa często pełnią funkcje magiczne. gdzie człowiek z dala od świata może pędzić ciche i spokojne życie w zgodzie z rytmem natury. ale pragnie cichego i spokojnego życia. która jest doskonałym dziełem Boga. otoczony szacunkiem ludzi. I. Wiersz jest poetycką wypowiedzią na temat istoty człowieczeństwa: w czasie każdej życiowej "zamieci" trzeba znaleźć w sobie tyle siły. H..przeżywa wszystkie etapy życia (młodość: pnie się wzwyż. zgoła przeszedt (. Przypowieści 13. Twardowski "Drzewa" Podmiot mówiący w wierszu zwraca się do brzozy. drobne drzewka rozsadzić. Mickiewicz) * "Drzewa umierają stojąc" (A. gniazdo ojczyste. podkreślając niepowtarzalne piękno każdego z drzew (jarzębina dla drozdów dzwoniących i szpaków. człowiek nie może pogodzić się ze śmiercią. niepotrzebne gałązki obcinać. św. utożsamianyjest z tym. ulega uczuciom (miłość. co swojskie i rodzime. najczęściej z gankiem od frontu. zgola przeszedl (. starość: porywczym rękom wiatru oddaje liści sierśc~. Nurt ziemiański w literaturze XVII w. niełatwo się łamie. Świat w swej różnorodności kształtu i wielości barw jest piękny. a tylko te. Idę sobie zamaszyście i opada ze mnie życie jak jesienne liście zestawienie życia drzewa z losem człowieka. który próbuje pokrzyżować plany zdrajcy. 2) Wiejska siedziba Doświadczyńskiego po jego powrocie do kraju staje się miejscem. (J. teoria jest szara. co skrzypi. rzadziej miejski. teraz zarastają chwasty. (Ew.spokojne i pogodzone z prawami natury . M. Rzewuski "Listopad" . staje się nieraz twierdzą. o domowe drzewa!" (A. Krasicki "Zona modna" Wiejski dworek pana Pietrą po przyjeździe "żony modnej" zostaje poddany gruntownym zmianom. (przysłowie japońskie) * Ozdobą gór są drzewa. Braci Grimmów. Krasicki "Żona modna" - Wiejski dworek pana Pietra po przyjeździe "żony modnej" zostaje poddany gruntownym zmianom. Horsztyński. J. różnorodnej w swych formach natury. akacji jak do swoich bliskich. mały dwór. z drzewa. które spełnia wszystkie życzenia Kopciuszka. które by rodziło złe owoce. które się nie pali . Słowacki "Fantazy" . jest ostoją polskości i dobrych szlacheckich tradycji. Pczerwa-Tetmajer) Dworek Dworek .nie istnieją. odporności. Mateusza 12. Pasek "Pamiętniki" . dworek wiejski w Krakowskiem. Jego siedziba. Tutaj zażywa radości pracy na roli.. by odrodzić się wiosną. bo zbudzą się wiosną do nowego życia. hrabiego 47 .Czas pobytu na wsi ukazuje autora jako skrzętnego gospodarza i dobrego męża. Scudzoziemszczała. W.na wzór Horacego nie pożąda bogactwa ani marmorowych pałaców. Dąb obumiera jesienią (opadające liście). J. gdy starzec dowie się o romansie swojej młodej żony z synem Kossakowskiego. gdy przypadnie wiosna. Rej "Zywot człowieka poczciwego" . (K. Drzewa występują też w wielu baśniach. aby trwać jak dąb. Tutaj wreszcie wychowuje swoje potomstwo na łudzi poćciwych. W baśni o Kopciuszku zasadzona ręką sieroty gałązka leszczyny rozrasta się na grobie jej matki do potężnego drzewa. (Ew.W opowieści o tragicznych losach braci Strawińskich wiejski dworek utożsamiony jest ze szlachecką tradycją. np. czego nauczył się na Nipu. złość. którą Rzewuski ujmuje jako jedyną prawdziwie polską. często staje się twierdzą w walkach z sąsiadami. utożsamianej z wartościami narodowymi.Wiejski dworek jest miejscem.W skromnym dworku mieszka stary i ślepy konfederat barski. Dla pisarzy tego nurtu dworek jest symbolem ich swobód. wszystko ma w nim swoje miejsce (brzoza na wsi) i swoją funkcję (głogu co chronisz gajówkę). ani złego. Diannę. Wnętrze siedziby Sopliców wskazuje. Stracił cały swój dawny sarmacki charakter. trwania. (przysłowie mongolskie) * Drzewo. (Ks. bo samym swym istnieniem dają świadectwo wielkości Boga. z czeładką po sadkoch. To w dworkach litewskiej szlachty budzi się sprzeciw wobec rosyjskiego protektoratu i króla narzuconego przez Katarzynę II.Nurt ten często zwany jest także dworkowym. rury od kaskad wodnych pordzewiały. olcho co jedna masz przy liściach szyszki).Po licznych wojnach Pasek porzuca służbę w wojsku i osiada w swoim majątku. (przysłowie arabskie) * Drzewo sławi się owocami. (przysłowie chińskie) * Nie wszyscy ludzie są podobni do drzew (przysłowie cygańskie) * Drzewo owocorodne poznaje się po kwiatach. jarzębiny. Ow dworek stanie się świadkiem jego samobójstwa. a człowiek pracą.b" . gdyż bujny temperament Paska bywa przyczyną licznych procesów (m. Kochanowski "Na dom w Czarnolesie" .Były marszałek powiatowy. 12) * "Z owoców poznaje się drzewo". (przysłowie azerskie) * Jedno drzewo nie tworzy lasu. mieszka z żoną i dwiema córkami w podupadłym dworku na Podolu. Drzewom jest być może łatwiej. (przysłowie polskie) * "Ja ileż wam winienem.Refleksja nad biologicznym trwaniem drzewa. hrabia Respekt. (przysłowie abisyńskie) * Mądry i głupi nie widzą tego samego drzewa. Aby dwór utrzymać w polskich rękach. Słowacki "Horsztyński" . * Człowiek. za bogatego obieżyświata. może z żonką. J. lecz podmurowany. zostaje skazany na infamię).) warszawskie palace. które by rodziło dobre". I.Ch. Jego wygląd stał się wzorcem polskiego dworku. . ponieważ jego twórcy to zwykle średnia szlachta zamieszkująca w wiejskich dworkach. J. okres dojrzały: w nagrzane słońcem południe rodzi. Krasicki "Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki" 1) Dworek rodziców Doświadczyńskiego jest ostoją obskurantyzmu i źle pojmowanych tradycji sarmackich. które . brzoza nazbyt wieśniacza aby rosnąć w mieście. św.Drzewo jest tu symbolem mocy. drzewo. bogatej. jest symbolem umiarkowanych pragnień poety. hrabiostwo postanowili wydać starszą córkę. W przeciwieństwie do bogatych rezydencji magnackich. Człowiek w swej wędrówce przez życie spotyka innych ludzi.) warszawskie pałace. mszyce pozbierać. ale boli. szczepków naszczepić. po ogródkoch sobie chodzić. W Polsce kojarzony zwykle z kulturą szlachecką.Wiejski dom. który . J.Są one w wierszu jednym z elementów pięknej. J. het mana Kossakowskiego. Dla Mickiewicza Soplicowo staje się sym bolem szczęścia lat dziecięcych i utraconej ojczyzny. gdzie wprowadza on w życie to wszystko. H. W XIX i XX wieku staje się symbolem tej kultury. trwoga). W baśni "Krzak jałowca" matka pochowana pod jałowcem przywraca za pośrednictwem rośliny życie zabitemu przez macochę synowi. A. który się nie myli.in. z których można strącić owoce. I.. (przysłowie angielskie) * Nie obrzuca się kamieniem drzew jałowych. pod którym stoją tłumy". Goethe) * "Nie ma drzewa dobrego. mój bracie. Broniewski "D~.. olchy. siły. 43~6) * "Życzenie spełnione jest drzewem życia".Niewielki dom mieszkalny wiejski.

"Hania". On decyduje o wszystkim i jego decyzje nie pod legają żadnej dyskusji. Iwaszkiewicz "Panny z Wilka" . torba skórzana. pasy podróżne. Kiedy po latach powróci do rodzinnego domu. ale gospodarzem.1) Dwór w Nawłoci staje się świadkiem miłosnych perypetii Cezarego Baryki. ukazuje przepaść. S. a także swoistej anachroniczności szlachty. H. jest enklawą dobra i elementarnych wartości w zdeprawowanym świecie goniącym za zyskiem. Żeromski "Wierna rzeka" . By go zadowolić. jaka dzieli biedną guwernantkę od potomka magnackiej rodziny. M.Dworek w Krzemieniu jest wyraźnym przeciwieństwem pełnej intryg Warszawy. córki starego służącego rodziny. Jestjednocześnie ów dworek ostoją szlacheckiego humoru i dobrodusznej kpiny. Wyspiański "Warszawianka" W dworku na Grochowie Chłopicki w otoczeniu wiemych sobie oficerów oczekuje na meldunki z pola bitwy pod Olszynką. H. C. odkupi jej właśnie Krzemień. M.K. jest miejscem. tak różny od wspaniałych rezydencji arystokracji. Józefa Odrowąża. S. "Selim Mirza" .Dom modrzewiowy wiejski staje się w wierszu Norwida symbolem tradycji narodowych. które początkowo Gustaw uważa za wyjątkowo nudne. Powrót do wiejskiego dwor ku staje się w powieści symbolem powrotu do szlacheckich tradycji ziemiań skich. ordynata Michorowskiego. więc nocami ucieka. S.W tych trzech opowiadaniach. synów Halszki i Jana. by odebrać piękny legat w postaci Oleńki. Ale już sam wygląd dworu (czerwona dachówka zamiast pokrycie z blachy) pokazuje. Niestety. Sienkiewicz "Rodzina Połanieckich" . ukrytym w drzewach dworku. szczęśliwie zakończony oświadczynami Basi. Orzeszkowa "Nad Niemnem" . S. syna arystokratycznego rodu. wiejska siedziba stanie się miejscem nader interesującym. będąc ich korepetytorem. Polaka Henryka i Tatara Selima. do którego przenosi się stary Borowiecki po sprzedaniu majątku na wsi. która stanie się obiektem rywalizacji dwóch paniczów. 2) W dworku Skrzetuskich pan Zagłoba pędzispokojne życie w otoczeniu przybranych wnuków. estetycznymi i religijnymi dokonał w swojej muzyce Chopin. Sienkiewicz "Pan Wołodyjowski" .1) Sielskość i spokój życia w dworku ojca Karola Borowieckiego stanowią całko- wite przeciwieństwo brutalnych praw rządzących egzystencją w Łodzi. H. w powiecie sandomierskim staje się świadkiem niezwykłych wydarzeń. Reymont "Ziemia obiecana" . jaki pokazuje literatura. Dąbrowska "Noce i dnie" .1) W wiejskim domu w Wilku spędzają wakacje wszystkie panny. Kiedy pan Stach będzie chciał uszczęśliwić żonę i podziękować za urodzenie dziecka. 2) Skromny dworek wujostwa Wiktora.I. wypełnionej pracą egzystencji Bohatyrowiczów. by utrzymać siebie i dzieci.W swoim wiejskim dworku tytułowy pan Jowialski ma niepodzielną władzę. ciche i spokojne kawalerskie życie. skończy się.1) 48 . Tu wreszcie po raz pierwszy zachwieje się wiara Kmicica w uczciwe intencje Radziwiłłów. ale w wystroju weselnej izby można odnaleźć wiele elementów typowych dla szlacheckiego dworku: ztożone w krzyż szable. Żeromski "Ludzie bezdomni" Dworek rodziców jawi się we wspomnieniach Joasi Podborskiej jako miejsce.Akcja dramatu toczy się w bronowickiej chacie. 2) Dworek Ketlinga stanie się siedzibą Zagłoby i Wołodyjowskiego na czas konwokacji. Rodziewiczówna "Dewajtis" .S.1) Dworek starej kniahini Kurcewiczowej przypomina raczej kozacką chatę niż siedzibę szlachecką. To pomieszanie kultur szlacheckiej i chłopskiej ma symbolizować sytuację wyjściową dramatu . i uratowanego przez nią powstańca. 2) Opis życia w Nawłoci staje się dla Żeromskiego pretekstem do pokazania lekkomyślności i niefrasobliwości ziemiaństwa. by pocieszyć starego druha i. na tle wydarzeń powstania styczniowego rozgrywa się dramatyczny romans ubogiej szlachcianki. Sienkiewicz "Ogniem i mieczem" . dobroczyńcę. H. jak mówi Oleńka.Do dworku Billewiczów w Wodoktach pędzi z wojny Kmicic. zacisznym.1) Do dworku Kmiciców dociera wieść o nieszczęściu. Kiedy z Ameryki powróci do kraju dziedziczka majątku. połączonych miejscem akcji i postaciami głównych bohaterów. Pawlikowska-Jasnorzewska "Rezerwat" . A. nie zniszczone przez nowoczesność tradycje i zwyczaje. Odwiedzając je. Witkiewicz "W małym dworku" . w których rzeczywistość miesza się z fantastyką i ujawnione zostają mroczne tajemnice mieszkańców.1) W siedzibie Korczyńskich poza nielicznymi pracującymi przebywają sami próżniacy. gdzie przeżyła najszczęśliwsze chwile swojego życia. Salomei Brynickiej. Mniszkówna "Trędowata" Skromny dworek rodziców Stefci Rudeckiej. w pobliżu fabryki Karola. gdzie Kirłowa boryka się z trudami codziennego życia i pracuje. których doskonałej syntezy z wartościami etycznymi. znajdzie go zupełnie zmienionym przez obecnych właścicieli. poszukując miejsc. M. Zeromski "Przedwiośnie" .W podupadłym dworku. Matrymonialne zabiegi trzech kobiet zamienią siedzibę mężczyzn w prawdziwe pole bitwy o zachowanie kawalerskiej wolności. Mały dworek w Kozłowicach.Dla Marka Czertwana opieka nad majątkiem i siedzibą rodu Orwidów jest spełnieniem obowiązku nałożonego przez ojca.oto na weselu spotkają się chłopi i inteligencja o szlacheckim rodowodzie. dom zostaje zamieniony w rezerwat tradycji szlacheckich z XIX wieku i staje się polskim dworkiem. Tutaj zatrzyma się również siostra pana Michała wraz z Krzysią i Baśką. Sienkiewicz "Stary sługa". E. gdy mąż całe tygodnie spędza poza domem. jakie spotkało Wołodyjowskiego i stąd pan Andrzej wyruszy. Gdy jednak na wieść o ślubach panieńskich Klary i Anieli zacznie snuć swoją intrygę. jakie dotąd pędził z przyjaciółmi. który podróżuje po świecie. że pan Andrzej wstawiał się za nimi do księcia. bo tu dokona się rzeź kniaziów Kurcewiczów i ich matki. ponieważ tu mieszka jego ukochana Halszka. Fredro "Damy i huzary" Gdy do dworku Majora zjadą jego siostry. gdzie Ruben próbuje odnaleźć wewnętrzny spokój. H. W. Jego utrata będzie dla Maryni wielkim przeżyciem. objeżdżając okoliczne dwory. A. położony na przedmieściach Łodzi. gdzie zachowały się jeszcze dawne. S. gdzie żyją aferzyści w stylu Połanieckiego czy Maszki. Jałowe życie mieszkańców K orczyna przeciwstawione jest radosnej. wszystko było tak dobrze i tak się wszystko popsuło. że przeszłość bezpowrotnie minęła. 2) Dworek w Olszynce jest miejscem. Norwid "Fortepian Szopena" . które stały ~fę już w większości zamężnymi kobietami. M. miłość młodych doprowadzi do małżeństwa i Marek zostanie już nie opiekunem. Wiktor Ruben próbuje powrócić do tego.Spokojne życie wiejskiego domu zostaje całkowicie zburzone przez przyjazd bogatego gościa z Ameryki. Tutaj też Wołodyjowski i inni uwolnieni z rąk Janusza Radziwiłła oficerowie dzięki panu Zagłobie dowiedzą się.stary Orwid był powstańcem 1863 roku. 2) Dworek. choć skromny. takim.Fantazjusza. W jego murach rozegra się kolejny dramat miłosny w życiu "małego rycerza". Samozwaniec "Na ustach grzechu" .Dworek rodziców Steńki jest parodią wyobrażeń Mniszkówny o życiu drobnej szlachty. Niezdołach. a czas wszystko zmienił. nowoczesny. które Sienkiewicz utożsamia z tradycją narodową. 2) Ten sam dworek stanie się też miejscem grozy. ale także w pewien sposób służbą ojczyźnie . Irena. Wyspiański "Wesele" . w dworku szlacheckim rozegra się dramat dziewczyny. w którym spędzał przed laty wakacje. flinty. Fredro "Śluby panieńskie" Dworek pani Dobrójskiej jest miejscem. co przeżył przed laty. J. S. H. Sienkiewicz "Potop" .A taki miał być przyjemny nastrój po podwieczorku w matym. ale dla Skrzetuskiego jest miejscem niemalże pięknym. Fredro "Pan Jowialski" . by bawić się w karczmach. A.

Całe dzieciństwo upłynęło Edypowi na tym dworze. Nałkowska "Granica" Dworek rodziców w Boleborzy jest dla Zenona Ziembiewicza symbolem tego wszystkiego. który państwo Niechcicowie otrzymują po dawnym administratorze Winczewskim. który nie miał dzieci. a następnie porzucić na górze Kitajron. Po ośmiu dniach od urodzenia dziecko obrzezano (jako znak przynależności do wspólnoty wierzących. Samozwaniec "Załotnica niebieska" Niezwykła atmosfera dworku Kossaków pozwala rozwinąć się oryginalnemu talentowi Lilki. stąd miał nadludzkie cechy.Pierwszy okres życia człowieka. przeżywają szczęśliwe. bo tu urodzi się Piotruś. Tu upłynęła znaczna część jego dzieciństwa. zjawił się po dziecko czarodziej Merlin.jego imię tłumaczy się jako "wyłowiony z wody". Konwicki "Bohiń" . z widokiem na ule jest dla poety jeszcze jednym pustym symbolem. Lajos zlekceważył tę przestrogę. Samozwaniec "Maria i Magdałena" . Tomasz. lecz w rzeczywistości Zeus był jego prawdziwym ojcem. Ale z tego świata wyrastają w większości bohaterowie . M. lata dziecięce. Zygmunt Freud odkrył szczególną wagę dzieciństwa w późniejszym życiu człowieka. że lud izraelski stanie się w Egipcie zbyt liczny. Ponieważ faraon bał się. że jeżeli Lajos spłodzi syna. Później stanie się dla niej miejscem wielkiego szczęścia. Tutaj będzie powracać po wszystkich zawodach miłosnych.W szlacheckim dworku na Litwie w czasie powstania styczniowego toczy się romans rzekomej babki autora z powstańczym emisariuszem . I twoją własną duszą miecz przeniknie (Łk. zabrała do pałacu. bo tu po czerech latach jej ukochany syn umrze.) "O królu Arturze i rycerzach Okagłego Stoiu" -Gdy królowi i królowej Igrenie urodził się syn.in. do czasu aż nie powąchała narcyza. K· Wierzyński "Ojczyzna chochotów" ' ~jczyzna w kolumienkach. dzieci kopa. co znaczy: opuchnięta noga). alkowa z pataszem na kolku przysłaniają prawdziwy obraz wsi. gdzie król Polybos i królowa Mer ope kochali go jak własnego syna. 2. W dzieciństwie Herakles ssał pierś Hery. Zosia okazuje się mdłą i nudną. Józef pracowałjako cieśla. M. a następnie ofiarowano Bogu w świątyni Jerozolimskiej wraz z parą synogarlic. Mówił: pozwólcie dziateczkom przychodzić do mnie (Mt.Mojżesz . Biblia (ST) . Kurek) Dzieciństwo Dzieciństwo . Gdy miał lat dwanaście po raz pierwszy opuścił rodziców. które Hera na niego nasłała. Jego teońe w dziedzinie psychoanalizy wpłynęły m. które spadną na ród Labdakidów. na ogromne zainteresowanie dzieciństwem w literaturze i sztuce dwudziestolecia. to ten zabije ojca i stanie się powodem szeregu nieszczęść. niedaleko Teb. dopóki mogła. którego spotka później tragiczny los: zostanie wydany przez chłopów w ręce kozackiej sotni. 2) W dworku w Serbinowie Niechcicowie przeżyją większość swoich nocy i dni. kazał dziecku przebić nogi gwoździem i przewiązać rzemieniem (stąd nazwano go później Edyp. np.Dworek w Krępie. do którego wyjeżdża Józio wraz z Miętusem. kompleks Edypa i kompleks Elektry. bo kochliwy bóg wykorzystał nieobecność Amfitńona i miał romans z Alkmeną. Tu urodzą się i dorosną ich dzieci. powtórzenie przymierza.Krakowski dworek państwa Kossaków. jednak ugania się nie za młódkami. i wiara. najczęściej łączone z beztroską i zabawą. czego chciałby w życiu uniknąć. miast być ostoją tradycji i narodowych wartości. Konieczność opuszczenia Serbinowa stanie się dla obojga trudnym przeżyciem. ale gdy Jokasta urodziła syna. wiara dalej żyje w sercach innych ludzi". 2) Kora beztroskie dzieciństwo miała jedyna córka Demeter .on jest źródłem ich osobowości. Dworek ciotki jest jakimś absurdalnym muzeum pseudoszlachetczyzny. a laska boża była nad nim (Łk.1) Edyp jego ojciec został ostrzeżony przez Apollina za pośrednictwem wyroczni delfickiej jeszcze przed poczęciem dziecka. zostając sam w świą tyni w Jerozolimie. które zdarzają się w życiu rzadziej niż w kaleudarzu. aby dowiedzieć się. ale jednocześnie wielkiej tragedii. za które następne generacje musiały nieraz drogo płacić". gdzie wuj opowiada głupawe historyjki. Niektóre wersje mitu podają. Gombrowicz "Ferdydurke" Wiejski dworek ciotki w Bolimowie. Marka i Łukasza). że ktoś z Koryntu nazwał go podrzutkiem. ciotka nieustannie wspomina dzieciństwo głównego bohatera. Mańa Pawlikowska-Jasnorzewska. gdyż była zazdrosna o Alkmenę. ale za "starkami". którą się straciło. przeciwko któremu mówić będą. odbywa erotyczne wyprawy do wsi. że dzieciństwo to niekoniecznie czas radosny i szczęśliwy.Źródłem wiedzy na temat dzieciństwa Jezusa są trzy ewangelie (tzw. Mały Artur 49 . Później Jezus podniósł dziecięcość do wyjątkowej rangi. głupią panienką. Dała mu imię Mojżesz. choć jak przystało na panicza. zwany Kossakówką. i niedziel. Wbrew utartym przekonaniom stwierdził on. która zasłynie jako poetka i autorka doskonałych dramatów. Z tego okresu wyprowadzał on bowiem wszystkie głęboko skrywane i tłumione kompleksy. wreszcie włożyła do trzcinowego koszyka i położyła w sitowiu na brzegu Nilu. 19. To także centrum tajemniczego świata. którego zabił. Mańa Pawlikowska-Jasnorzewska i Magdalena Samozwaniec. Cz. Iwaszkiewicz "Sława i chwała" Ziemiańskie dwory i dworki na Ukrainie to świat. gdzie główny bohater powieści. który histońa zmiotła z powierzchni ziemi. Kochana przez matkę. kim są jego rodzice.Kora (Persefona). kazał zabijać wszystkich nowo narodzonych chłopców. gdzie przyszłe pisarki. Dom nadal stoi.powstaniec 1863 roku. beztroskie dzieciństwo. Z. Biblia (NT) . jest miejscem. a wszyscy ludzie noszą w sobiejakieś cierpienie i tajemnicę. Kuncewiczowa) * "Każde pokolenie ulepszało swój dom w imię własnych ideałów. a Zygmunt. gdzie opiekun rodziny świętej. tu. Jużjako dziecko udusił dwa węże. w którym realna histońa Litwy po I wojnie światowej miesza się z pogańskimi jeszcze zwyczajami. chcąc go uratować. synoptyczne Mateusza. który odziedziczyła niepodległa Polska po okresie zaborów. Wówczas to sędziwy Symeon powiedział Maryi: oto ten pofożony jest na upadek i powstanie wielu w Izraelu i na znak. mimo że dawny mieszkaniec zmienił się we włóczęgę. W mitologii greckiej . pragnąc je zabrać ze sobą i właściwie (dla dobra i chwały królestwa) wychować.Żydem. T. ukrywała go. Wtedy spotkał na drodze prawdziwego ojca. w którym się kiedyś mieszkało. jest przyczyną wielu rozterek pani Barbary. gdzie szorbut. Tam znaleźli go pasterze i zanieśli do króla Koryntu Polybosa. 2. Dworek. Wiadomo. T. nie w pełni tego świadoma. W. W tym czasie pewnemu małżeństwu z pokolenia Lewiego urodził się syn. przeżywa inicjację w życie przyrody. jest dziwacznym miejscem. że wychowywał się on w Nazarecie (stąd Jezus Nazareński -INRI głosił napis nad głową Chrystusa na krzyżu: Jezus Nazareński Król Żydowski). Matka. będąc petnym mqdrości. 14). Barbara pokocha Bogumiła. Miłosz "Dolina Issy"-Polski dwór na Litwie kowieńskiej jest miejscem. Konwicki "Kompleks polski" W szlacheckim dworku gdzieś na Litwie pojawia się jak duch Zygmunt Mineyko . 34-35). więc Edyp udał się do Delf. które Bóg zawarł z Abrahamem). 3) Oficjalnie Herakles był dzieckiem Alkmeny i Amfitńona. gdzie wiódł nad wiek mądre rozmowy z wieloma uczonymi. Znalazła go córka faraona i spodobał się jej mały chłopiec. Panuje w nim dziwna atmosfera jednocześnie artystycznej swobody i mieszczańskich ograniczeń. 40). Opuszczać będąjednakNiech cicowie Krępę z żalem. radośnie spędzała czas w otoczeniu nimf i dńad na ukwieconych łąkach. (M. Jezus rósł i umacniat się w duchu. stąd chłopiec traktował władcę jak własnego ojca. U~ Waldo Cutler (oprac. (J. otoczona jej czułą troską. * "Nie ma chyba rzeczy obojętniejszej niż dom. J.

początkowo tylko pod opieką kobiet. Wygłaszają następującą prawdę życiową: kto nie doznał goryczy ni razu. ale wstręt do nauki jeszcze większy. kochał i pieścił jak syna. ufnym i dobrym. urwać kwiatków dla Rozalki). konfliktu dziedzica z chłopami. skakać wybiec w pole. Aleksym" . więc siedzenie nad książką mogłoby mu zaszkodzić. swawole (. Zwłaszcza Hindley był o niego zazdrosny. Pozwalał im na wiele. Bywał z chłopcem na grobie matki. matka za radą kuma Andrzeja wysyła Antka do miasta w poszukiwaniu szczęścia. wiejskiej rodziny. Katy była dzieckiem pogodnym. acz gnuśnego dzieciństwa. Całajego edukacja sprowadzała się do słuchania wieczornych opowieści o upiorach. Już w dzieciństwie wykazywał wiele zalet. Krasiński "Nie-Boska komedia" Orcio nie był oczekiwanym przez ojca dzieckiem. uczył go nienawiści do ludzi. Najczęściej leży lub siedzi. że go wyrzuci z domu. gdy zapatrzył się na wiatrak w oddali. wspominają swoje dzieciństwo jako czas beztroski. Zależało mu. Jednak ostatecznie kupiono ch łopcu elementarz i tablicę do pisania i do szkół posłano. J. Nie nadawał się do żadnej wiejskiej pracy. Pożar domu. najmłodszy dziesięć łat nieboże skarżył się. Merlin strzegł go przed zazdrosnymi o władzę baronami. jako znajda. Winrycha. że mały stał się poetą. Bronte "Wichrowe Wzgórza" . zaś matka to osoba żyjąca w świecie romansów. zanim syn przyszedł na świat. dziedzica nie ma. Prus "Katarynka" . Edgar był ojcem dobrym i troskliwym. 2) Dzieciństwo Katarzyny było takie. mobilizującej idei. Wychowaniem sieroty zajął się Rohaut. zabawy. znędzniałe. jest przygaszone. II Józio i Rózia. więc świadomie zrezygnował z uczenia go czytania i pisania.1) O wczesnym dzieciństwie Heathcliffa niewiele wiemy. wszyscy jak rekruci z golonymi głowami (.). gotów był zapłacić każdą cenę za ratowanie zdrowia i życia syna. bo Katarzyna zmarła po porodzie. To był koniec błogiego. Balzac "Ojciec Goriot" . gdyż ojciec nie wtrącał się w wychowanie syna. Ponieważ rodzina była biedna. uciekali na wrzosowiska. Prus "Anielka" Dziewczynka i jej młodszy brat. szukając jej dobrego okulisty. wymizerowane. Matka usiłowała bronić Mikołaja.. Matka Orcia. "Legenda o św. Posłany do wypasania świń. To oni właśnie są tym ziarnem narodu. który kształtował upodobania i poglądy chłopca. Ojciec Tństana zginął.jak należy przypuszczać . także jego dzieciństwo. przesłuchań. niefrasobliwości. chcąc. choroba i śmierć 50 . pożar domu i przeraźliwy krzyk matki. gdzie słuchali wycia wichru. tzw. by leczyć wątłe zdrowie. Został on znaleziony przez pana Earnshawa na ulicy Liverpoolu. który Waltera Alfa do chrztu trzymał. groził. Mickiewicz "Dziady" cz. 4) Dzieciństwo Katy upływało spokojnie i dostatnio w Drozdowym Gnieździe.niczego chłopcu nie brakowało. masowych zsyłek na Syberię. wesołe. Daremnie. Krasicki "Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki" Chłopiec wychował się w dworku szlacheckim. Józio wychowywali się w szczególnej atmosferze: ojciec przehulał majątek. Józio jest utwierdzany w przekonaniu. a gdy objawiła się choroba Orcia. B. a w szczególności na rodzinie Katarzyny. bo nie interesują go przyziemne sprawy gospodarstwa. A.) "Dzieje Tristana i Izoldy"-Imię Tństan (smutny) określiło całe życie bohatera. Prus "Antek" . a chłopiec uczył ją rozumieć przyrodę. Rodzicejego długo nie mieli potomka. I. toteż starał się dziewczynce zastąpić matkę. duchy lekkie.. natomiast rano tłumaczono sobie sny. Od wczesnego dzieciństwa wykazywał ogromne zamiłowanie do rzeźbienia. Mikołaj o początkach swoich w szkole wspomina: pojętność miałem wielką. że jest słabego zdrowia. swoją żarliwą modlitwą sprawiła. Z. Gdy jednak zawitał do dworku brat matki Mikołaja.wychowywał się na dworze pana Ektora wraz z jego synem Kajem. który pozwolił na wizyty kataryniarza na podwórku i postanowił pomóc dziewczynce. rósł pod bacznym okiem czarodzieja. Anielka jest przerażona strzępami rozmów. aby dziewczynki nie odczuły boleśnie jej straty. J. A. które car postanowił zniszczyć. wreszcie bogato wydał je za mąż. hrabiego Henryka nie było nawet na chrzcie syna. 3) Realizując swój plan zemsty na całym świecie. III Okres dzieciństwa wielu chłopców przypadł na czas prześladowań. zapomniał o bożym świecie. jak ona sama: dzikie. spełniał każdą zachciankę.Aleksy był synem jednego ze znaczniejszych patrycjuszy rzymskich. gdzie . Później Tństan trafił na dwór króla Marka. aby Delfma i Anastazja były szczęśliwe. ten nie dozna słodyczy w niebie. Dziecko pochodzi z biednej rodziny. toteż dwór jest w ruinie. mógł poświęcić całe godziny na wycinanie figurek różnych kształtów. zwłaszcza że wyróżniał się i wyglądem. że dzieckojest słabowite i delikatne. bo ciągle głowę miał zaprzątniętą marzeniami. J. Jej choroba poruszyła do głębi serce pana Tomasza. H. A. ojciec robił więc wszystko. Ojciec w tym czasie przeżywał wzniosłe uczucia do Dziewicy. podźwignąć nie może. W ten sposób upłynęło mu dzieciństwo do lat siedmiu. Później. B. to lata spędzone na dworże mistrza krzyżackiego. rosło pogodne. W swojej opowieści Jan Sobolewski wspomina wywożone w kibitkach dzieci: małe chłopcy. Dziecko otoczone było miłością rodziców. Opiekował się nią tylko ojciec. a matka zmarła zaraz po urodzeniu dziecka. w sztuce rycerskiej i dworskiej jako giermka ćwiczył go Gorwenal. Mickiewicz "Konrad Wallenrod" Chłopiec zapamiętał z okresu swego dzieciństwa moment napadu Krzyżaków na swoje rodzinne miasto. czarownicach i strachach. np. że łańcucha. Mickiewicz "Dziady" cz. Kochanowski "Treny" Dzieciństwo Urszulki upły'wało szczęśliwie w czarnoleskim dworku. więc niekiedy nawet zabraniał Heathcliffowi jadać przy wspólnym stole. którego traktował jak przyrodniego brata. ciągłych marzeń o wyjeździe do Warszawy. Słowacki "Kordian" Dzieciństwo Kordiana upłynęło w szlacheckim dworku pod troskliwym okiem sługi Grzegorza. Matka nie miała z niego żadnej pociechy ani pomocy. aby chłopiec wyrósł na nieokrzesanego gbura. Sama wkrótce umarła. wspólnie z Heathcliffem buntowali się przeciwko Hindleyowi. nie wolno mu biegać i wszystko mu szkodzi. że podczas swego ziemskiego życia nie zaznały niczego złego (pieszczoty. samowolne. zgromił on rodziców chłopca za chowanie go w dzikości i z dala od książek.Chłopiec pochodził z ubogiej. Obrazy te często powracały później w koszmarnych wspomnieniach. mówiła. Może dlatego tak bardzo pociągali ją ludzie mieszkający w Wichrowych Wzgórzach. B. E. Bedier (oprac. Heathcliff wychowywał małego Ha retona w izolacji od świata. Odznaczał się niezwykłą pobożnością (ten więc siużyf Bogu rad). śpiewać. pełne sprzecznych uczuć. zgodnie z hagiograficznym wzorcem swoimi cnotami przewyższał ojca: ten byi oćca barzo lepszy. Teraz przychodzą do cmentarnej kaplicy prosić zebranych o ziarnko gorczycy. i mrocznym usposobieniem. więc hrabia Henryk wrócił do domu (rozczarowawszy się przedtem do swego ideału) i usiłował nadrobić stracony czas.. W rozmowie z Grzegorzem stwierdza: nudzę się. które bohater zapamiętał już świadomie. które do niej docierają na temat bankructwa. brak mu wiel kiej.Żona Goriota zmarła wcześnie. Od początku wykazywał niezwykłą siłę i zręczność (wyjęcie miecza z kamienia) oraz roztropność. Chciał. Dzieciństwo. Zwierzają się. Z tego okresu pochodzi wielka zażyłość Waltera z Halbanem. więc był dzieckiem bardzo oczekiwanym. toteż wyrósł na piętnastoletniego starca. która skutecznie odciągała go od żony i syna. blade. Gdy miał kawałek drewna i scyzoryk.). łakotki.. który jest znudzony iyciem. bo nie mogą się dostać do nieba. wnosząc w rodzinne życie wiele radości i uciesznego śmiechu.Jedyną radością niewidomej dziewczynki jest słuchanie melodii ulicznej katarynki. Otoczony był opieką pana Ektora. aby chłopiec zyskał miłość ojca. nie miał łatwego życia w domu swoich opieku nów.

strata Karuska to zbyt wiele dla dziewczynki. Doktor Judym o swoim dzieciństwie zawsze myślał z goryczą i zażenowaniem. Niezrozumiany przez innych. którzy nie chcieli słyszeć o nauce syna. a lekcje można było odrabiać na kuchennym stole wśród brudnych statków i masła.tego życie nie gtaskało po gtowie.Tytułowa bohaterka to mała dziewczynka. ćwiczyć gamy). matka pracując na pańskim. skurczyć się w tramwaju. Podczas gdy inni bawią się. Konopnicka "Nasza szkapa" Dzieciństwo trójki chłopców piaskarza Mostowiaka. Dziecko wychowywały piastunki. potrafiła zadbać o wszyst ko i wszystko załatwić (korepetycje u Majewskiego). Dla Staffa dzieciństwo to sen słodki. S. H. a ich jedyną przyjaciółką jest stara. a jednak dostrzegające wszelkiejego nielogiczności i nonsensy. Prus "Lalka" . 2) Dzieciństwo Helenki Stawskiej. kiedy wyszli goście. E. który. że spotkało wiejskiego nauczyciela. stry. wyprzedaż sprzętów jako wspaniała zabawa). Chłopiec często podkradał się pod okna karczmy i słuchał muzyki. ponieważ rodzice żyją swoim własnym życiem. które miało to szczęście w życiu. Po śmierci rodziców Berta została odesłana do ciotki. wzbudzające w ludziach wiele pozytywnych uczuć (Wokulski. że w niebie Bóg mu ofiaruje wymarzone skrzypce. M. Jego ojciec jest gorliwym wielbicielem Napoleona. Może nie było w domu luksusów. Flaubert "Pani Bovary" Smutne było dzieciństwo Berty Bovary. Dom nie jest dla niego ostoją i przystanią. Mann "Tonio Króger" Tonio. pozostawiając syna samemu sobie. 2) Andrzej Radek . observowanie "wyskoków" Zbyszka i . z obawą patrzy na jego blade policzki. Wokulski podarowujejej lalkę. wejścia w świat zaczarowa nych zamków. chłopca z białoruskiej wsi. będą miały wpływ na późniejszą postawę życiową Rzeckiego (kult napoleonidów. wesołe. już sprzedany dorożkarzowi. rozmowy z ojcem na temat genialności i talentu Napoleona. uprawiają sporty. Ojciec był stale zapracowany.Tu dzieciństwo. Tonio zaczytuje się w zbyt poważnej lekturze (patrz: czytanie literatury). rajem utraconym. ślepa na jedno oko szkapa. Atmosfera. by dziecko nie odczuło trudnej sytuacji materialnej (sama pracuje udzielając lekcji). Na swój dziecięcy sposób cieszą się i bawią. Dziewczynka poznała. toteż Marcin był długo typem maminsynka. aby móc dostrzec tylko dobre strony rzeczywistości.1) Rzecki wychowuje się bez matki. niedorzeczny jak szczęście. Staff "Dzieciństwo" . Sienkiewicz "Janko Muzykant" Bohaterem noweli jest utalentowane dziecko wiejskie. toteż jest to dziecko pogodne. bez grajka. choroba i śmierć matki. Matka stara się. Matka przed śmiercią obiecała mu. upominając o pieszczoty. co zrobić. pojawia się. Zawsze był wątły. S. Ich dzieciństwo to bezwzględne podporządkowanie się zdaniu matki (np. żeby bawił się z dziećmi. ale jakże piękna. żeby nie płacić za bilet. Dziadek nie chce go izolować od Polaków. Paluszkiewicza. któremu trudno było przystosować się do wymogów życia. a więc jest zachętą do spojrzenia na świat oczami dziecka. czepiając się sukni. by chłopiec zrozumiał. Gdy dziecko zaczęło podrastać dobra pani z niesmakiem skonstatowała. a później do gimnazjum w Klerykowie. niepoprawny romantyzm). nie było smutne. słabo radzi sobie w szkole. Konopnicka "Mendel Gdański" Mały chłopiec żydowski. L. kim jestes~ ani też wyjaśnić sobie prawideł rządzących tą absurdalną rzeczywistością. zimą mróz w izbie. który pił i często bił syna. syn konsula Krógera i Włoszki o naturze artystki. ciotka osobą głęboko wierzącą. toteż na ścianach w domu wiszą obrazy z podobizną cesarza i obrazy świętych. K. głód. Anielka umiera. także z rodzicami. Dziecko biednej rodziny chłopskiej.chcąc nie chcąc uczenie się od matki. że robi się z małej pieszczoszki niezbyt słodki podlotek. znudzona wyjeżdża i zostawia dziecko jak pieska czy papugę. stara się jednak wychowywać go w tradycji ż ydowskiej (uroczyste obchody szabasu). sprzedaż kolejnych sprzętów z domu. wychowuje się tylko z dziadkiem. która we śnie odnalazła krainę czarów. że nie przeżył. które jednak. gdyż w domu była bieda. upływa pogodnie. myślała także o przyszłości Marcina. G. toteż raz wszedł potajemnie do dworu. co to wielkopański kaprys. by zarobić na utrzymanie i kaprysy matki. Żeromski "Ludzie bezdomni" Dzieciństwo Judyma to ulica Ciepła i warsztat ojca. wysyłając go najpierw do szkoły w Owczarach.Hesia i Mela (podobnie jak cały dom) są zdominowane przez Dulską. Śmierć matki też zrobiła na chłopcach mniejsze wrażenie niż sprzedaż szkapy. Orzeszkowa "Tadeusz" Dzieciństwo Tadeusza. Ten okres to: poezja starych studni. tęskni. by spełnić jej marzenia (staje się to powodem procesu z baronową Krzeszowską). gdzie zwykły zardzewiały klucz mógł być traktowany jako zapowiedź wielkiej przygody. zepsut~~ch zegarów. rozpieszczana. G. by móc się nią cieszyć w sposób tak bezpośredni i tak niczym nie skażony jak dziecko: wszysrko 51 .chów i niemych skrzypiec pękniętych. Chce. Jakub. pozostawione samo sobie. L. ale matka dbała o wszystko. że być uczciwym Żydem nie jest wstyd. Przez pięć lat uśmiechał się do niej los była ładnie ubierana. Jednak dzieci zdają się nie rozumieć tragicznej sytuacji rodziny. rozrywkę w chwilach nudy. Wysyła go na podwórko. Patrz: sen. M. że przeżył. Jedynym jego marzeniem było posiadanie własnych skrzypiec. to nędzna izba. gdy przyjechała na krótko z wizytą. Chłopiec był z matką silnie związany uczuciowo. bez przerwy myślała o dziecku. Np. Został za to zbity tak mocno. utonęło w pobliskim stawie. już jako dziecko czuje się wyobcowany spośród rówieśników. To również czas spędzony u ciotki. która działa w Towarzystwie Dam Dobroczynnych. by zawieźć trumnę na cmentarz. dlatego też w dniu pogrzebu matki z radością witają konia. mimo braku ojca. a ten zaszczepił mu chęć zdobywania wiedzy. w których ku uciesze caiego gimnazjum chodzić musiat. Ojciec żegnał go idąc na pole. zaś matka nigdy nie interesowała się małą. w jakiej mały Ignacy wychowywał się. które nie miało możliwości rozwijania swoich uzdolnień. gdzie musiała pracować. Janko od urodzenia był słabego zdrowia. Tak naprawdę Berta chyba jej przeszkadzała. jest wspomnieniem. bo ubywała jedna para rąk. B. bo otoczony był czułą. by choć dotknąć wiszących na ścianie skrzypiec. nie potrafi znaleźć odpowiedzi na podstawowe pytania (np. ale pani Ewelina chciała w niej widzieć zabawkę. żeby wrastał w społeczność. czasami babka. od początku musiał walczyć. jak oszczędnie (!) prowadzić dom. Stary Mendel jest bardzo troskliwy i kocha chłopca. Rzecki). W sensie metaforycznym symbolizuje ona dziecko zagubione w świecie dorosłych. gdy można się było położyć. T. Wierzyński "Fiłozofia" Wiersz rozpoczyna się od słów: dziś drugi raz się urodzii<em. do niego się chętnie wraca myślami. aby własne brudy prać we własnym domu. a z powodu nudy i zniechęcenia życiowego bierze na wychowanie sierotę. pokazane z perspektywy lat. To do niej tęsknią i o niej ciągle myślą. E. Tu sposób pojmowania rzeczywistości przez dzieci nie odpowiada stanowi faktycznemu (np. To także wspomnienia rozklapanych butów ciotki. Zapolska "Moralność pani Dulskiej" . Dzieci na podwórku wyśmiewająjednak Jakuba i dokuczają mu z powodujego żydowskiego pochodzenia. dawała mu ona poczucie bezpieczeństwa. Carroll "Przygody Alicji w krainie czarów" . Żeromski "Syzyfowe prace" Paralelnie pokazane dzieciństwo dwóch chłopców: 1) Marcin Borowicz urodził się w zubożałej rodzinie szlacheckiej. To rupieciarnia wspomnień. choć trochę szorstką miłością prostych rodziców.matki. rodzice nie żyją. Zagubiona w zaczarowa nym świecie. Wreszcie. Orzeszkowa "Dobra pani" Ironiczny tytuł noweli odnosi się do Eweliny Krzyckiej. Helenka jest otoczona miłością matki i babci. Helenkę. Helenka w domu Janowej czeka na panią. kumy dziwiły się.

Do matki miał żal. Barrie "Przygody Piotrusia Pana" . to matka . rzeczywistość jak z baśni.Dzieciństwo bohatera lirycznego wiersza przypadło na czas wojny. tak też ona potraktowała własne dziecko.K. Okres dzieciństwa pokazany jest tu jednocześnie jako koniec pewnej epoki (sklepów cynamonowych) i ekspansja tandety. Dzieciństwo to czas kolorowy. Z tego okresu pamiętał wiecznie zatroskaną i zapracowaną matkę oraz ojca. gdy trzeba było szybko dorosnąć i poznać całe zło tego świata (i poszedłeś jasny synku z ciemng bronią w noc). gdyż był dzieckiem chorowitym. że matki zawsze powinny czekać. 2) Elżbieta Biecka nie pamiętała z dzieciństwa matki lub też zachowała jej mgliste wspomnienie. ich wzajemnych pretensji. który jest wielkim magiem lub zdegradowanym karakanem. Dziecińśtwo to okres odbierania świata w sposób sensualistyczny. że dzieciństwo szybko mija. Był dzieckiem kochanym i rozpieszczanym przez rodziców. Nałkowska "Granica" . dopiero dojrzewanie sprawiło. że są przez matkę niejednakowo kochane. Schulz "Sklepy cynamonowe" Rzeczywistość jest tu oglądana oczami dziecka. że dzieci musiały chować się same . uganiającego się za wiejskimi dziewczynami. więc dzieci miały poczucie winy. tańczył. Erlend dużo wyjeżdżał. Zenon początkowo patrzył na rodziców bezkrytycznie. Zaniedbywała przez to innych synów. chleb). które nie mogą się porozumieć. Józio jako chłopiec nijaki.1) Dzieciństwo Krystyny było szczęśliwe. de Saint-Exupery "Mały Książę" -Dzieciństwo zostało tu przeciwstawione światu dorosłych. A.starsze opiekowały się młodszymi. K. pomnażaniu pieniędzy lub upajaniu się władzą (Próżny. Dzieci miały świadomość. zdrój). Krystyna była pięknym dzieckiem. Marta była córką ojca. chwiejna uczuciowo. Król). matka była zbyt chłodna uczuciowo. a tabliczkę mnożenia leżqc z ojcem gtowa przy gtowie w bujanym fotelu. gdy więc miał siedem dni. ocalić przed złem. toteż każdy następny syn ją odmładzał. kochana przez ojca i matkę. co potrafi osłonić. by móc określić się wobec kolejnych form.Tu dzieciństwo jest czasem przywołanym. Na bogactwo wrażeń składa się ogrom docierających do świadomości dziecka odczuć: zapachów (wonna mięta nad wodą pachniata). w sposób świeży i niczym nie skażony określić się wobec formy. wyfrunął przez otwarte okno z domu i zamieszkał w Parku Leśnym. A. który nie chciał być dorosłym. córka Lavransa" . Baczyński "Elegia o chłopcu polskim" . Undset "Krystyna. dlatego odbierana jako daleka. gdy trzeba było zapomnieć o tym. Krystyna najbardziej kochała Gautego. gdzie jego ojciec był zarządcą. że to on jest przyczyną niesnasek między rodzicami. Dzieciństwo to: zapach siana. Z. Gide "Fałszerze" . Sitowie wystarczy po prostu do zrobienia siatki. Marcello nie miał z kim porozmawiać o niepokojących go sprawach (np. Czym jest życie. Z chłopcami nawiązał kontakt dopiero gdy dorośli. gdzie pierwszy okres życia głównego bohatera. To dzieciństwo pozbawione snów (oddzielili cię syneczku od snów. co jak motyl drżą). poczucie bezpieczeństwa (chroniąca moc melodii kantyczki). Czechowicz "Na wsi" Wspomnienie dzieciństwajest ucieczką przed złem świata. odkrywania świata. kolejnych wtajemniczeń. kultury masowej (Ulica Krokodyli). beztroski. Bankier. którzy są egoistyczni. J. ziemiańskie. to także dostatek. ponieważ pamiętał czas spędzony w domu. aby synowi niczego nie brakowało. kłopotach w szkole. marzeń. To czas ojca. S. skupieni na sprawach bez sensu. Tuwim "Sitowie" . interesowni. że ją zraniły. była kapryśna. wcafowywali sobie z ccst w usta. Dorosłość i dzieciństwo to dwa światy. z czego Róża zdała sobie sprawę w ostatnim dniu swojego życia. rozryw. który wraca tylko we wspomnieniach. Marcella Clerici upłynął wśród awantur między ojcem i matką. czas pogardy. Pokazuje to powieść Moravii. Matka nie pozostawiała dzieciom samodzielności. 2) Dzieci Krystyny były właściwie wychowywane wyłącznie przez matkę. O życiu i kańerze Marty Róża bardzo wcześnie zdecydowała sama. Postać matki jest tym. Te lata chfopięce wspominane są z żalem i nostalgią jako bezpowrotnie minione. chłopiec myślał.Po latach powraca wspomnienie dziecinnych koszmarów. okres odkrywania. choć o Władysia Róża była bardzo zazdrosna. pokazanejest w sposób wręcz arkadyjski.a oraz tak zaraźliwie wesoły: wyprowadzitem się z siebie. będąc jednocześnie antidotum na okrutną rzeczywistość. grał. poruszało się okno. Często nie rozumiejąc sensu kłótni (ojciec chorobliwie zazdrosny o matkę). czasami tylko popadał w zadumę. choć była ukochanym dzieckiem zwłaszcza ojca. S. W.M. wspomnieniem jasnym. gdy nie trzeba się zastanawiać nad nazywaniem rzeczy i zjawisk. które odżywały zwłaszcza nocą (szły lipy. co piękne i dobre. zapadała się w otchłań poduszka). B. czyli naiwny i infantylny. J. J. który połknął baranka. Czechowicz "dawniej" .Dzieciństwo jest tu czasem arkadyjskim. jego szczególne upodobanie do dręczenia i zabijania zwierząt). podobna dużemu dziecku. Wiedziała. wśród jej równie starych znajomych. którego dorośli nie zdają: rysunek węża. kiczu. Władyś .1) Zenon Ziembiewicz spędził swoje dzieciństwo w majątku Tczewskich w Boleborzy.porywa mnie. że do niego zawsze może się zwrócić. Cezary rósł w dobrobycie. Swiat wydawał się dziecku jasny. Dzieciństwo to także odkrycie. K.synem Róży. bez. dbająca o dom i interesy.patrz: pokolenie stracone.konkretna. odbieraniago sercem. która jak krąg się zaciska. Baczyński "Z głową na karabinie" . Steinbeck "Na wschód od Edenu" 1) Dzieciństwo Adama i Karola było niby podobne. Niekiedy próbował rozmawiać ze służbą. bo przecież najważniejszejest niewidoczne dla oczu. pierwszych erotycznych kontaktach z mężczyznami (Lino). To czas bezpowrotnie utracony. Kuncewiczowa "Cudzoziemka" Dzieciństwo Marty i Władysia upłynęło bez uśmiechu matki. Pozostał na zawsze w parku. twierdził. Zależało im. gdzie do dziś gra wszystkim dzieciom piękne melodie i spełnia ich marzenia. chroniony od wszelkich niedogodności i trosk. a 52 . sytość (mleko. Znamienny jest test. Dzieciństwo określiło całe jego późniejsze życie (konformizm). wrażeń wzrokowych (brzask różowiał) i dotykowych (wiew sitowie i miętę owiał). któremu matka ciągle musiała wybaczać romanse. toteż we wszyst kich wzbudzała pozytywne uczucia. Moravia "Konformista" Zamożność rodziców i ich wysoka pozycja społeczna nie są gwarancją szczęśliwego dzieciństwa.K. mieszkam za darmo w każdvm z was. nie bała się go. A. tęskniła do tego okresu w życiu swoich dzieci. J. milczenia i wrogości. ponieważ tak odnosiła się do niej ciotka. o wszystkim chciała decydować sama. Takie dzieciństwo wpłynęło na ukształtowanie jej osobowości: charakteryzował ją chłód uczuciowy. Wychowywała się u starzejącej się ciotki. aby móc na nowo. że świat mężczyzn ~ świat kobiet. Krystyna zauważyła. Gombrowicz "Ferdydurke" Tu zabieg powrotu do dzieciństwa służy temu. niegroźny. dziecięcy wędruje kolejno przez środowiska: szkolne. Dorośli widzą w tym po prostu kapelusz. zrozumiał dopiero. znany. a w Baku wybuchła rewolucja. Ojciec starał się matkę tłumaczyć. Żeromski "Przedwiośnie" Cezary Baryka spędził dzieciństwo w Baku. próżni. Wsz~stko znikało wraz z nadejściem dnia. Łatwo się obrażała. które czai się gdzieś w groźny sposób. Jego dzieciństwo było szczęśliwe wśród elfów: bawił się. że zaczął dostrzegać błędy we francuskim matki i odważył się krytycznie oceniać ojca. bo traktował ich jak mężczyzn. Cecylii Kolichowskiej. J. więc z konieczności zdeformowana. toteż mały miał najlepszych nauczycieli. gdy ojca zabrano na wojnę.To opowieść o chłopcu. pięknem (chmury. kojarzącym się z bezpieczeństwem (obecność matki). Liczna rodzina sprawiła. unikając codziennych obowiązków. M. domu mieszczańskiego. Dorastała na dworze w Jórund. miał dla dzieci więcej czasu i wyrozumiałości. Dzieciństwo to czas poszukiwań.

stojącego przed sądem bożym. która jest niezbędna do kupienia prawdy. (przysłowie ukraińskie) * Dziecko. Stone "Udręka i ekstaza" Michał Anioł od bardzo wczesnego dzieciństwa odstawał od swojej mieszczańskiej rodziny. był pyszny). a znał tylko kwiecie Miłe i piękne". (F. Andrzejewski "Bramy raju" Uczestnicy krucjaty są kilkunastoletnimi dziećmi. które nie zna pieszczoty.D. Kazan "Układ" . kręcone włosy i czarne oczy.). gonią za pieniędzmi. Adam zawsze pozostawał w defensywie. posyłając go po wino lub inne zakupy. Staff) * .mieli wyzwolić grób Chrystusa w Jerozolimie. nie uśmiecha się. Jego dzieciństwo to pasmo lęku. bo często za całe oparcie i pociechę w życiu ma się tylko wspomnienie szczęśliwego dzieciństwa".były dzieciństwu memu lasem czarów". * . jego okrucieństwo i obrzydliwość. nie pijałem ptasiego mleka. I. Uważano. ale wychowuj je ręką. którego Eddi bał się. no i na zdrowie. ang. Ojciec długo był dla nich kimś obcym. (J. że to jego ojciec bardziej kocha i że to właśnie jest powodem wrogości Karola. (przysłowie abisyńskie) * Trzeba wychować własne dzieci. Dziś dzieciństwo to maia szkatutka z zabytkowymi rodzicami. anielskie". że musi unikać Niemców. J. cierpień fizycznych i psychicznych. Dobry kontakt zachowuje tylko ze swoją młodszą siostrą.. obawa przed potępieniem i prośba o boskie zmiłowanie (por. której nieobecność ich zaciekawiała. to z góry twierdzę. że człowiek ów nie miał imienia i nazwiska.Okres dzieciństwa Eddiego to szczególny czas. pies). (Horacy) * "Oszczędzaj łez swoim dzieciom. (A. że sprowadza zło. aby miały czym płakać nad twoją trumną". Tematem jest tu bowiem narzekanie konającego człowieka na źle przeżyte życie (nie dawał jałmużny. tak wyrasta się na człowieka". żeby lepiej rozumieć swoich rodziców. obrazy 53 . Powrót do kraju wydawał się niemożliwością. J. co jednak sprawiało mu nieopisaną radość. wierzy we wszystkie kłamstwa Holdena. Kosiński "Malowany ptak"Takim właśnie kolorowym ptakiem było dla mieszkańców wsi ukrywa jące się przed Niemcami żydowskie dziecko. chce się w nim ukryć jak w zbożu. więc wszyscy go unikali. bo Karol stale czuł się zagrożony. W domu dominował ojciec. Pebe nie stawia mu wymagań. są ludzie". gdzie człowiek po świecie Biegł jak po łące. rozpaczy. czuł się niepewny. Ficowski "Dzieciństwo 1940" . jak przetrwać. (A. pytał i nie shachał odpowiedzi. (W. z obrazem tego samego miejsca po latach. Baran "Dom rodzinny" Zderzenie dzieciństwa. (przysłowie wietnamskie) Everyman Everyman. toteż ucieka od tego świata. Przestał mówić. Był inny: miał czarne. Słonimski) * Kochaj swoje dzieci sercem. który kojarzy mu się z systemem nakazów. poznając całe zło świata. Pebe. mówiąc. Nawet Bóg zdawał się nie słuchać modlitw. że dzieci nie są wcale niewinne i że targają nimi te same mroczne żądze co dorosłymi. który ziściłby marzenia dzieci . że ich dziecięcą niewinność można wykorzystać .. Rezultat walki był o tyle istotny. że wrogo traktują go także chłopi. Treścią moralitetu była walka upersonifikowanych (przedstawionych alegorycznie) mocy dobra (cnót) i zła (grzechów) o duszę człowieka. Po nim pojawi się w Europie fala naśladowań i zapożyczeń. Całe jego dzieciństwo to okres buntu przeciwko szkole i rodzicom. Szybko uczył się. ale jego stosunek do ojca nigdy się nie zmienił: zawsze czuł sięjak mały chłopiec. J. Choć Adam doskonale wiedział. którego można skrzyczeć lub wyszydzić. Mickiewicz) * "Nie głaskało mnie życie po głowie. gdyż wychowywali się na odludziu. powstałego w końcu XV w. Korczak) * "Dzieci nie są złośliwe. (A. Często wyręczał się chłopcem. rzęsiste Na me dzieciństwo sielskie.Po wielu latach powraca wspomnienie dzieciństwa na zesłaniu w Rosji. a tylko prosiła. akceptuje bez zastrzeżeń. Po takim dzieciństwie Eddi wyrósł na chłopca niepewnego. pozbawiony był też wyróżniających go cech przynależności standwej i narodowościowej. że dorośli są powierzchowni. nisko oceniającego swoje możliwości i dopiero Florance pozwoliła mu uwierzyć w siebie.J.W utworze można dostrzec fragmentaryczną zbieżność z poetyką moralitetu. Jako dziecko chłopiec ten rozumiał tyl ko tyle. które upływało w oczekiwaniu na powrót do wolnej Polski (wrona zbieleje. (J.Tytuł najwybitniejszego angielskiego moralitetu. gdyż był on w domu panem i nawet matkę traktował jak służącą. nie rozlicza go. no i dobrze. (A. Chłopcy trochę zdziczeli. Dla niego okres dzieciństwa to ciągłe ustępowanie ojcu (wojsko) lub Karolowi. dzieci są złe". Zajmował się nimi Chińczyk Li. bo rodzina emigran tów musiała zdobyć status i dorobić się. Dla Karola zaś ten sam okres to ciągły żal o niejednakowe potraktowanie prezentu (scyzoryk. (Z. z ojcem i matką na poczesnych miejscach. Potem wszystko straciło swój magiczny wymiar.wszak dzieciom się nie odmawia. chciał rzeźbić. Boga. "każdy" . Rousseau) * "Nie ma dzieci. polowali lub uganiali się po łąkach. które można porównać z Eliade'owską kategorią axis mundi (dawna stolica świata przez jego Wielką Izbę przebiegaty wszystkie równoleżniki i potudniki). bo ojciec patrzył i nie widział. niemiecki Jederman. szybko pojął jednak. czym chce się w życiu zajmować.M. Umie cieszyć się każdym drobiazgiem. których po prostu należy odwiedzić w każde wakacje. Nie interesowała go przyszłość kupca czy bankiera. udał się do pracowni Ghirlandaja. czym nasiąknie za młodu". a poza tym przystały do krucjaty z powodów egoistycznych. W ten sposób chłopiec rozpaczliwie trzyma się dzieciństwa. odwiedza wesołe miasteczko. ten sam błąd powtórzył w wychowaniu swoich synów. (druk w 1509 r. W wyniku powszechnej spowiedzi okazuje się. jak Polska znów będzie).Zżółkła księga. która nigdy nie rozkazywała. a jednak z dziecięcą naiwnością i wiarą czekało się na powrót Boga na białej wronie. uporczywie gromadził bogactwa. Freud) * "Długo trąci tym dzbanek. gdzie jego dzieciństwo upływało na mozolnym studiowaniu starych rycin i ciężkiej pracy. którzy z tej drogi nie wrócili. "Skarga umierajacego" . Dom zapamiętany z młodości był czymś najważniejszym. gdzie uschła niezapominajka drzemie . Powracają też wspomnienia tych. chętnie przebywa w jej towarzystwie. J. rywalizując z Adamem o miłość ojca. co umożliwiało średniowiecznemu człowiekowi identyiikację z nim. Uznano bowiem. a w ten sposób pogłębiał obcość. która mu pomagała i chroniła go. toteż po stoczonym z ojcem boju.Kraj lat dziecinnych! On zawsze zostanie święty i czysty jak pierwsze kochanie Kraje dzieciństwa. jak odwiedza się galerie lub muzeum. Bo jak mówiono wyjechał do Ameryki. bezmyślni. bo to pozwala mu przedłużyć dzieciństwo. Mickiewicz) * "Należy chwytać szczęście w przelocie. Salinger "Buszujący w zbożu" . Bardzo wcześnie wiedział. Broniewski) * "Jeżeli cierpienia dzieci mogą dopełnić sumy cietpień. nie rozumieją dzieci. 2) Aron i Kaleb wychowywani byli bez matki. Dostojewski) * "Polały się łzy me czyste. Eddi nie powtórzył tego modelu w swojej rodzinie. bawi się z nią. Dzieciństwo dla Eddiego to także czas ostrych oszczęd ności i ograniczeń.jednak odmienne. (Pitagoras) * "Dzieci są zakałą ludzkości". J. że cała ta prawda nie jest warta takiej ceny". gdy grał z kolegami w karty.Holden uważa. np. kogo się wyłącznie bali. bojąc się zdradzić myśli. Eddi zawsze zachowywał dużą bliskość uczuciową z matką. Daudet) * "Dzieciństwo jest snem rozumu". (L. Pochodził on z rodziny greckich emigrantów. E.

Bohater ów jest świadom nieuchronnej tragedii swojego pokolenia. A.H. Noc Walpurgi. żyjącego bez miłości. W takiej sytuacji znajduje się przecież każdy człowiek. "Lament". światem i ciałem" (sonet IV). którzy zabierają duszę Rolanda do nieba). (Proroctwo Izajasza) * "Każdemu. L. Katka "Proces" . bowiem wierzy. obojętna na największe tragedie tego świata. gdzie modlą się za ojca i gdzie zostaną przez Boga wysłuchane. o którego duszę w scenie Wielkiej Improwizacji toczą walkę aniołowie (strona prawa. czy nie zmierza ku kresowi życia. K. literatury. że klaskał). "Z głowa na kara binie".Bohater powieści nie ma nazwiska. Podobnie jest z wojennymi losami Billego. Pieśń o Rolandzie" .Wiąże się z nią ożywiająca wyobraźnię romantyków legenda o wiel kiej miłości i ingerencji Allacha w życie ludzi. czy tego chce. z komunistami czy z Gajowcem. "Drzewa". zaś każdy człowiek nieuchronnie jest wędrowcem (pielgrzymem). ma jednak nadzieję na boskie miłosierdzie. Kontakt z naturą jest tu pretekstem do refleksji nad człowiekiem: pragnienie sławy poetyckiej i nieśmiertelności. M. o uniewinnienie to nic innego jak lęk średniowiecznego everymana przed potępieniem. jest to po prostu Bohater. Natomiast fakt postawienia bohatera wobec konieczności wyboru drogi życiowej (tzn. co narzuca mu apokaliptyczną wizję histońi. a także łączące dwa żywioły: ogrom i potęgę gór oraz dzikość i zaborczość morza. Ten schemat jest powtórzeniem egzystencji wielu milionów Amerykanów. Żeromski "Przedwiośnie" Cezary Baryka ma wiele cech średniowiecz nego everymana. co mu się należy". Boscha: "Ostatnia godzina" i "Śmierć skąpca"). bliskość Boga. mając świadomość. ale dające dobrą pozycję społeczną. Różewicz "Ocalony". nie radzącym sobie z życiem i przeszłością człowiekiem współczesnym. ale trzcinę myślącct. według której kolejne pokolenia giną jak noże w chleb pogrążone. Jest to człowek stojący w punkcie zerowym.W. Zostawcie nas" Bohater jego wierszy to człowiek. co jest elementem uwznioślenia jego śmierci i co różni go od innych wasali Karola Wielkiego. piszącym reportaż z kopalni. a więc wyrok należy rozumieć w sensie egzystencjalnym. gdyż zabójcy darują mu życie. jest nawiązaniem do motywu walki dobra ze złem o duszę człowieka. który zmieszając do wyznaczonego celu. Mickiewicz "Dziady" cz. "Pokolenie". III Na początku "Małej Improwizacji" Konrad śpiewa: Wznoszę się! Lecę! Tam na szczyt opoki . Gdy przyjeżdża do Polski. A. dlatego jest tym. idą za miasto. T. Po drodze ma wzloty i upadki. Zagubionym. gdzie wyznacznikiem losu każdego pokolenia są kolejne mogiły. ambicja nastawiona na pomnażanie kapitału. Różewicz "Kartoteka" . bo sprawia wrażenie. Sądzą go inni i on sam o sobie wyraża oceny (martwi się. od każdego według jego sił".Jednym z miejsc. gdyż Bóg wysłucha modlitwy Ewy i weźmie pod uwagę wszystko to. Jako anonimowy grzesznik. którego istotą egzystencji jest walka. był świadkiem (widziałem) zabijania człowieka tak jak się zabija zwierzę. "Noc". (E. poszukujący nauczyciela i mistrza. Jest to Józef K. F. gdzie nie dane jest przebywać zwykłym śmiertelnikom. co symbolizuje uwolnienie od grzechów i zdolność zrozumienia istoty pokuty. K. Cabet) tego. Człowiek wobec niej jest marnym pyłem. otrzymuje odpowiedź: a dlaczego nie. z którą nic go nie wiąże. w grzechach srogich ponurzony (tłum.Odyseja rozumiana jest w tym wierszu jako życie. Choć urodzony w Rosji. jest góra Brocken (najwyższy szczyt w górach Hartzu). III Niektóre cechy everymana otrzymał Konrad. który stracił wiarę ("Lamenf" trzykrotne bluźniercze nie wierzę). Wszędzie jest obcy. pokolenia zepchniętego do poziomu ztych troglody'tów. najwątlejszą w prz)'rodzie. Mickiewicz "Dziady" cz. którego młodość przypadła na czas pogardy. stąd i Każdego. . powinien jednak uparcie zmierzać do swej Itaki (każdy z nas jest Odysem). który wcale nie rozwija się racjonalnie i logicznie. reprezentant pokolenia. że Józef (jako Żaden) został skazany tylko dlatego. Baczyński "Historia". ze zbiedzonym tfumem przeciw żołnierzom czy może jako jeden z szarego muru żofnierzy przeciw domagającym się swoich praw robotnikom). sumienia. Można przyjąć. Sęp Szarzyński "O wojnie naszej.1) Kończy się wiek (31 grudnia 1799) na jednym ze szczytów 54 . sztuki.K. Musi ją stoczyć we własnym wnętrzu. który na swoje pytanie: dlaczego wlaśnie ja. Vonnegut "Rzeźnia numer pięć" . na wzgórze. * Każdemu według jego zdolności. który powtórzyłby akt kosmogonii i raz jeszcze oddzielił światło od ciemności. Mickiewicz "Powrót taty" Stęsknione. ale sprawiedliwym i łaskawym. niejasny jest również jego zawód -jest dyrektorem opery lub kiedy indziej dziennikarzem. którąwiedziemy z Szatanem. S. z jego manowcami i prostymi drogami. Mickiewicz "Ajudah" (góra niedźwiedź) . może się ukorzyć i ucałować jej stopy. Jesteś każdym. jakby wyrastała wprost z morza.już nad plemieniem człowieczym. Słowacki "Kordian" . Goethe "Faust" . o czym przypomina kamień z napisem. A. po których ziemia na nowo zabliźnia się ("Mazowsze"). litości.Na temat bohatera dramatu niełatwo powiedzieć coś konkretnego: brak mu imienia i nazwiska. Jego rozstanie z życiem jest stylizowane na śmierć Chrystusa: odpowiednikiem Golgoty jest tu wzniesienie. Dla romantycznego poety miejsce wywyższone. Walka Józefa K. Staff "Odys" . dla którego niepodjęcie walki staje się równoznaczne ze zdradą. że obcuje z tajemnicą. nie anioł prowadzi.nieodgadniona. co jest nawiązaniem do średniowiecznej alegorezy) i diabły (strona lewa). Tu w nocy z 31 kwietnia na 1 maja odbywa się coroczny zlot czarownic i orgie z Szatanem. Mickiewicz "Czatyrdah" (góra namiot) . tzw. oczekujące ojca dzieci wychodzą mu na spotkanie. W miejscu. rozdarty między pokusy świata (fakome marności) a pragnienie zbawienia (obcowanie z wiecznct miłością). "Psalm 4". że jest człowiekiem. pod którą Roland umiera. którzy nie zostaną zbawieni. wątpliwości budzi również jego wiek: raz występuje jako siedmioletni chłopiec. o czym wspomni w swojej modlitwie ksiądz Piotr.Hrabia Roland jako wzorowy rycerz i chrześcijanin umiera na wzgórzu. czego najbardziej wyrazistym przykładem jest ostatnia scena powieści. zapewniające możliwość kontemplacji. możesz być Każdym.Billy Pilgńm (porte parole samego autora) realizuje amerykański standard życia: małżeństwo bez'miłości. psalmu 130). do których Mefistofeles zabiera Fausta. Z tej per spektywy chce spojrzeć na ziemię i jej sprawy. "Mazowsze". Apoteoza jest tu nagrodą (zstąpienie aniołów. J. ponieważ jednak tata nie wraca ranki i wieczory. T.W sonetach krymskich upersonifikowana (ciemny las twoim ptaszczem). Ostatecznie bluźnierczy Konrad nie zostanie potępiony. "O nietrwałej miłości rzeczy świata tego" (sonet V) Bohater liryczny obu utworów to człowiek. Jest to człowiek poszukujący sensu w histońi rozumianej jako krwi nić wąska. Modlitwa do Bogarodzicy"-Bohater " wierszy Baczyńskiego. iż Bóg jest ojcem surowym. wbrew przekonaniom ludzi oświecenia. a pochody te nie anioł. (Cyceron) * "Każdemu według jego potrzeb. tworzących wyłącznie mity. widzial furgony porąbanych ludzi. uważany jest za bolszewika. A. Może być każdym. pomiędzy proroki. Różewiczowski Bohater jest świadomie pozbawiony cech indywidualnych. boska (stuchasz tylko. rozczarował się do kultury. J. dzieci. obca. W tym królestwie zła Faust pozna mechanizmy rządzące światem. stabilizacja życiowa. zaś drzewa krzyża sosna. chce poznać przyszłe losy świata (w tym także Polski). co mówi Bóg do przyrodzenia). który przeżył wojnę (ocalał prowadzony na rzez~. wyniosła. A. innym razem jako młodzieniec zdający maturę lub czterdziestoletni mężczyzna. Przypomina on Pascalowską trzcinę. Góra wyjątkowo fascynująca. nie czuje się Rosjaninem.

na którą można się dostać tylko na grzbiecie zaczarowanego rumaka. aby oszczędzić mu mąk powolnej śmierci na krzyżu. Tu w nocy z 31 kwietnia na 1 maja odbywa się coroczny zlot czarownic i orgie z Szatanem. na którą Syzyf z woli bogów musiał wtaczać głaz. dostępna tylko dla kilku osób znajduje się największa biblioteka chrześcijańskiego świata. Jasna Góra (Polska). na którą Szatan zaprowadził Jezusa. gdy kamień spadał. gdy to się nie stało. Inne święte góry w różnych religiach i państwach to: Akropolis (Grecja). Jego zasadą jest: nie ma wiary bez strachu. 3) Szczyt w górach Kaukazu. którzy swoim desperackim zdobyciem tej góry otworzyli aliantom drogę na Rzym. Mitologia . 6) Góra Nebo. co jest elementem uwznioślenia jego śmierci i co różni go od innych wasali Karola Wielkiego. Iśniąca księżycowym blaskiem. co czytają mnisi. gdzie Chrystus po raz pierwszy objawił się swoim uczniom jako Bóg. stąd zrzucił Hefajstosa. natchnieniem zbrodniarzy. 2) Góra Ararat. M. Najczęściej jest przestrzennym symbolem transcendencji. gdzie zwalcza się śmiech jako diabelski wiatr. Jego rozstanie z życiem jest stylizowane na śmierć Chrystusa: odpowiednikiem Golgoty jest tu wzniesienie. Goethe "Faust" .W religiach wszystkich ludów znających górę ma ona bardzo bogatą symbolikę. 4) Góra Horeb. Dante Alighieri "Boska Komedia" -Po wyjściu z piekła Dante i Wergiliusz wchodzą do przedsionka Czyśćca. jego muz (symbol poezji) oraz Dionizosa i jego bachantek. stracił ojczyznę i wiedzie los wygnańca. związanym z czarami i nieczystymi siłami.. oczekujące ojca dzieci wychodzą mu na spotkanie. spotkań czarownic. * Jeśli góra nie chce przyjść do Mahometa. do których Mefistofeles zabiera Fausta. a przede wszystkim Zeusa. 3) Góra Oliwna . Lesse powierza 2 Korpusowi Polskiemu pod dowództwem gen.1) Olimp uchodził za siedzibę bogów. Konarskiego "Czerwone maki na Monte Cassino". Klasztor jest pod cudowną opieką Matki Boskiej. aby uczynił tam ołtarz i złożył ofiarę z syna Izaaka. sferą sakralną.1) Góra. na której Jezus został ukrzyżowany i umarł na krzyżu. pilnie strzeżona. co determinuje los Syzyfa. pieśń F. jest twierdzą nie do zdobycia. by pokazać mu wszystkie królestwa świata i domagać się pokłonu. który wcale nie rozwija się racjonalnie i logicznie. Łysa Góra . Mickiewicz "Powrót taty" Stęsknione. nie pozwala więc bogom zatriumfować nad sobą i schodzi z góry po kamień z uśmiechem. tu ważył on losy ludzi i herosów (np. Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" W wątku biblijnym powieści Naga Góra jako miejsce kaźni Jeszui-Ha Nocri. Dopiero tu. A. Przed atakiem Polaków załamały się trzy natarcia (w tym najkrwawsze 17 III batalionu Essex). 2) Góra Tabor uważana za miejsce przemienienia. wynurzająca się z wody. skąd Bóg pokazał Mojżeszowi Ziemię Obiecaną. który w 1939 r.miejsce zamieszkania diabłów. obiecując wszystkie je w zamian. Kapitol (Rzym).Hrabia Roland jako wzorowy rycerz i chrześcijanin umiera na wzgórzu. w którym o sobie powie: jam jest poscfg cztowieka na posągu świata. przytłaczająca przewaga armii szwedzkiej. Mojżesz modlił się. gdy wydaje się. (przysłowie tureckie) Góra Góra .W.A. którzy zabierają duszę Rolanda do nieba). tu odbywały się uczty bogów. jak twierdzą początkowo Szwedzi. Rzeczpospolita zmęczona wcześniejszymi wojnami. jest w nich zawsze miejscem niedostępnym. zaś drzewa krzyża sosna. z zaciśniętymi pięściami bluźnił przeciwko Najwyższemu. pępkiem świata. że pozbawione władcy (Jan Kazimierz schronił się na Śląsku) państwo skazane jest na zagładę: wokół sami zdrajcy. Na tym odludnym szczycie. w którą Mojżesz uderzył laską i ze skał wytrysła woda. Na tej górze Mateusz Lewita oczekiwał na cud natychmiastowej śmierci. opiekunem zabójców. podczas którego okazuje się. Bitwa Polaków trwała 13 dni i 20 godzin i zakończyła się zdobyciem klasztoru w dniu 25 maja. Szarą eminencją zakonu jest czcigodny ojciec Jorge i to on pilnuje. Fudżijama (Japonia). Wańkowicz "Szkice spod Monte Cassino" . do której nie wolno mu było wstąpić. 3) Góra (później identyfikowana z Morią). Bogiem ~otrów.: Babia Góra. gdy ten stanął w obronie Hery. gdzie pozostawiwszy u podnóża lud wybrany. w którym . Szklana Góra. Obrona Jasnej Góry była przełomowym momentem w losach wojny polsko-szwedzkiej. spotkania człowieka z Bogiem. Mount Everest (Czomolungma .Jednym z miejsc. ponawiając tę próbę za każdym razem. miejscem kultu lub medytacji. to Mahomet przyjdzie do góry. choć po omacku. co symbolizuje uwolnienie od grzechów i zdolność zrozumienia istoty pokuty. strasznym.Gen. A. Apoteoza jest tu nagrodą (zstąpienie aniołów. Andersa zdobycie klasztoru Monte Cassino. samotnością. rozmawiał z Bogiem i otrzymał od niego kamienne tablice. M. Podobnie często pojawia się góra w baśniach. jest góra Brocken (najwyższy szczyt w górach Hartzu). 4) Góra. 2) Na szczycie Mont Blanc Kordian wygłasza swój monolog. Camus "Mit Syzyfa" . do którego przykuty był Prometeusz za bunt i gdzie drapieżny ptak wyjadał mu wątrobę odrastającą codziennie. Biblia (ST) . która składa się z kolejnych wejść z kamieniem pod górę. w otoczonym murami klasztorze.1) Góra Niebieska to sklepienie niebios. wskazana przez Jahwe Abrahamowi. Wiersz utrzymany jest jednak nie w tonie rezygnacji (jak na przykład "Żołnierz polski"). Znajduje się tu góra. jest przeciwieństwem Jaskini Piekieł. Pieśń o Rolandzie" . inni duchowni i co później głoszą wiernym. siedzibą bogów lub sił zła. Kilimandżaro (najwyższy szczyt w Afryce).święta góra buddyjska).miejsce modlitwy Chrystusa przed męką. Wańkowicz w swoim reportażu wydobył bezprzykładne bohaterstwo Polaków. W. drogą do nieba. brak obrony.Katan starzec z siwą brodą. ponieważ jednak tata 55 . wbrew przekonaniom ludzi oświecenia. Jest kojarzona z niewzruszalnością. by w niesamowitych okolicznościach wpływać na bieg polskiej historii. szafirowa. toteż jest to miejsce. tzw. b) od chwili oblegania przez armię Mullera klasztoru na Jasnej Górze. J.W eseju autor nazywa Syzyfa bohaterem aósurdaluym z powodu jego egzystencji. Noc Walpurgi.Karpat. 2) Parnas był siedzibą Apollina. Sienkiewicz "Potop" Szwedzki najazd na Rzeczpospolitą (skojarzenie z biblijnym potopem) Sienkiewicz przedstawił tendencyjnie: a) do momentu obrony Jasnej Góry. Broniewski "Monte Cassino" Wypowiedź poety-żołnierza.. od tej chwili wody potopu zaczęły opadać. np. nazywając go Bogiem zta. odnajdzie cel życia: ludy zawotam. przed chatą czarnoksiężnika Twardowskiego zebrały się wszystkie moce piekielne. Wawel. powołując do istnienia nieudolnych przywódców powstania listopadowego oraz inne znaczące dla polskiego życia politycznego postacie. Achillesa i Hektora). że ten kurnik. 5) Góra Synaj. na której osiadła Arka Noego. na którym wspiera się tron Boga: hebrajski EI-Szaddaj. Por.zagościł Szatan. ale buntu i odwetu. 4) Golgota. Monte Cassino awansuje tu do rangi symbolu: my was znajdziemy. Tu także w ostatniej chwili przybiega Mateusz Lewita z zamiarem zabicia swego nauczyciela. gdy wody potopu zaczęły opadać. naga. Eco "Imię róży" . U stóp góry Wergiliusz obmywa twarz Dan tego. czując obecność Boga.Wzgórze w łańcuchu górskim w północnych Włoszech. w samotności. obu dzę! H. Wcześniej w morderczych walkach zdobyli Górę Anioła Śmierci. pod którą Roland umiera. gdzie znajduje się opactwo. U. W tym królestwie zła Faust pozna mechanizmy rządzące światem. Patrz: śmierć (bohaterów literackich).jak głosi oficjalna wersja . Biblia (NT) . Tej części Czyśćca strzeże . Jednak nawet taki los nie musi być przekleństwem: Syzyf daje do zrozumienia. w Monte Cassino! W Monte Cassino. żejest świadom swego losu ijest on jego wolnym wyborem.

Camus "Mit Syzyfa" . (przysłowie gruzińskie) * Góra z górą się nie zejdzie. Chroni to jej mieszkańców przed wpływami z ze wnątrz i jednocześnie stanowi obronę przed żądnymi skarbów i bogactw przybyszami z "cywilizowanego" świata. Wiersz utrzymany jest jednak nie w tonie rezygnacji (jak na przykład "Żołnierz polski"). Sienkiewicz "Potop" Szwedzki najazd na Rzeczpospolitą (skojarzenie z biblijnym potopem) Sienkiewicz przedstawił tendencyjnie: a) do momentu obrony Jasnej Góry. . Dopiero tu. Broniewski "Monte Cassino" Wypowiedź poety-żołnierza. jak twierdzą początkowo Szwedzi. Mitologia . przytłaczająca przewaga armii szwedzkiej. która składa się z kolejnych wejść z kamieniem pod górę. wyniosła. Dla romantycznego poety miejsce wywyższone. Obrona Jasnej Góry była przełomowym momentem w losach wojny polsko-szwedzkiej.nieodgadniona. z zaciśniętymi pięściami bluźnił przeciwko Najwyższemu. zamieszkałe często przez szaleńców albo duchy. Na tym odludnym szczycie. Z tej per spektywy chce spojrzeć na ziemię i jej sprawy. Mickiewicz "Sonety krymskie" ("Widok gór ze Stepów Kozłowa") . może się ukorzyć i ucałować jej stopy. (przysłowie polskie) Góry Góry . czyniąc ją niedostępną. Tu także w ostatniej chwili przybiega Mateusz Lewita z zamiarem zabicia swego nauczyciela. Niedostępność i dzikość gór zapewnia im bezpieczeństwo. ajednocześnie przerażają swoim pięknem 56 . że ten kurnik. a także łączące dwa żywioły: ogrom i potęgę gór oraz dzikość i zaborczość morza. Klasztor jest pod cudowną opieką Matki Boskiej. Romantyzm W niedostępnych i dzikich górach usytuowane są mroczne zamczyska.Wiąże się z nią ożywiająca wyobraźnię romantyków legenda o wiel kiej miłości i ingerencji Allacha w życie ludzi. nazywając go Bogiem zta.dno.Tajemnicze góry Hiszpanii stają się świadkiem niezwykłych wydarzeń.Łańcuchy wzniesień fascynują ce swoim ogromem i trwałością. Są także schronieniem dla ostatnich potomków rodu Gomelezów. chce poznać przyszłe losy świata (w tym także Polski). obca. Eco "Imię róży" . by w niesamowitych okolicznościach wpływać na bieg polskiej historii. gdy wydaje się. 2) Na szczycie Mont Blanc Kordian wygłasza swój monolog. bliskość Boga.mędrcy. co mówi Bóg do przyrodzenia). obu dzę! H. których spadkobiercą jest van Worden. ale buntu i odwetu.Góry oglądane ze Stepów Kozłowa sprawiają wrażenie monumentalnego tronu aniołów odlanego z zamrożonej chmury. Wcześniej w morderczych walkach zdobyli Górę Anioła Śmierci. III Na początku "Małej Improwizacji" Konrad śpiewa: Wznoszę się! Lecę! Tam na szczyt opoki . U. Przed atakiem Polaków załamały się trzy natarcia (w tym najkrwawsze 17 III batalionu Essex). Jeżeli dwaj ludzie mieszkaj~ daleko od siebie.W górskim " wąwozie Ronsewal Roland i jego wojsko zostają zaatakowani przez Saracenów i ponoszą klęskę. gdzie modlą się za ojca i gdzie zostaną przez Boga wysłuchane. pilnie strzeżona. że pozbawione władcy (Jan Kazimierz schronił się na Śląsku) państwo skazane jest na zagładę: wokół sami zdrajcy. Mickiewicz "Dziady" cz. Wolter "Kandyd" . Schiller "Zbójcy" . Wańkowicz "Szkice spod Monte Cassino" . najgłębsze morze .Wzgórze w łańcuchu górskim w północnych Włoszech.jak głosi oficjalna wersja . W literaturze pojawiają się częstojako symbol niewzruszonego trwania i siły. A. Na tej górze Mateusz Lewita oczekiwał na cud natychmiastowej śmierci. Pieśń o Rolandzie" . Mickiewicz "Ajudah" (góra niedźwiedź) . Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" W wątku biblijnym powieści Naga Góra jako miejsce kaźni Jeszui-Ha Nocri. toteż jest to miejsce. Dają schronienie zbrodniarzom. gdzie zwalcza się śmiech jako diabelski wiatr. dostępna tylko dla kilku osób znajduje się największa biblioteka chrześcijańskiego świata. od tej chwili wody potopu zaczęły opadać. jest twierdzą nie do zdobycia.W górach odbywają się orgie dionizyjskie. obojętna na największe tragedie tego świata. Góra wyjątkowo fascynująca. ale także zbiegom.już nad plemieniem człowieczym.. nie pozwala więc bogom zatriumfować nad sobą i schodzi z góry po kamień z uśmiechem. Budzą zachwyt. M. żejest świadom swego losu ijest on jego wolnym wyborem. Rzeczpospolita zmęczona wcześniejszymi wojnami. którzy swoim desperackim zdobyciem tej góry otworzyli aliantom drogę na Rzym. ozdobą narodu . W miejscu. A. gdyż zabójcy darują mu życie. A. M.nie wraca ranki i wieczory. w którym . mog~ je połaczyć chmury i mgła.Gen. Wreszcie tu złożono nieprzeliczone skarby. gdzie znajduje się opactwo. bo sprawia wrażenie. mogą ich połączyć różne ludzkie spra wy. które towarzyszą podróży Alfonsa van Wordena.zagościł Szatan. Słowacki "Kordian" . przed chatą czarnoksiężnika Twardowskiego zebrały się wszystkie moce piekielne. Bitwa Polaków trwała 13 dni i 20 godzin i zakończyła się zdobyciem klasztoru w dniu 25 maja. A. podczas którego okazuje się. * Jeśli góra nie chce przyjść do Mahometa.W sonetach krymskich upersonifikowana (ciemny las twoim ptaszczem). Wańkowicz w swoim reportażu wydobył bezprzykładne bohaterstwo Polaków. choć po omacku. zapewniające możliwość kontemplacji. a człowiek z człowiekiem zawsze. (przysłowie chińskie) * Jeżeli dwie góry stoją daleko od siebie. aby oszczędzić mu mąk powolnej śmierci na krzyżu. pomiędzy proroki. b) od chwili oblegania przez armię Mullera klasztoru na Jasnej Górze. idą za miasto. F. co czytają mnisi. brak obrony. gdy to się nie stało. Andersa zdobycie klasztoru Monte Cassino. Monte Cassino awansuje tu do rangi symbolu: my was znajdziemy. opiekunem zabójców. co determinuje los Syzyfa. (przysłowie mongolskie) * Nawet najwyższa góra ma szczyt.1) Kończy się wiek (31 gr udnia 1799) na jednym ze szczytów Karpat. to Mahomet przyjdzie do góry. J. Tu ogarnięte szałem kobiety odprawiają swoje misteria ku czci boga winorośli. Jego zasadą jest: nie ma wiary bez strachu. Jednak nawet taki los nie musi być przekleństwem: Syzyf daje do zrozumienia. którzy kryją się przed karzącym ramieniem bezlitosnej Inkwizycji. Mickiewicz "Czatyrdah" (góra namiot) .A. Bogiem ~otrów. inni duchowni i co później głoszą wiernym. stracił ojczyznę i wiedzie los wygnańca. boska (stuchasz tylko. A. odnajdzie cel życia: ludy zawotam.W eseju autor nazywa Syzyfa bohaterem aósurdaluym z powodu jego egzystencji. Człowiek wobec niej jest marnym pyłem. J.Wśród górskich szczytów chronią się zbójcy Karola Moora. że obcuje z tajemnicą. natchnieniem zbrodniarzy. (przysłowie tureckie) * Dopiero ze szczytu góry można ocenić rozległość równiny. w Monte Cassino! W Monte Cassino. W. Konarskiego "Czerwone maki na Monte Cassino". pieśń F.Wysokie góry otaczają legendarną krainę Eldorado. w otoczonym murami klasztorze. Szarą eminencją zakonu jest czcigodny ojciec Jorge i to on pilnuje. powołując do istnienia nieudolnych przywódców powstania listopadowego oraz inne znaczące dla polskiego życia politycznego postacie.. w którym o sobie powie: jam jest poscfg cztowieka na posągu świata. Patrz też: góra. (przysłowie mongolskie) * Ozdobą góry są drzewa. Potocki "Rękopis znaleziony w Saragossie" . gdzie nie dane jest przebywać zwykłym śmiertelnikom. mając świadomość. na wzgórze. Por. Lesse powierza 2 Korpusowi Polskiemu pod dowództwem gen. czując obecność Boga. Kontakt z naturą jest tu pretekstem do refleksji nad człowiekiem: pragnienie sławy poetyckiej i nieśmiertelności. jakby wyrastała wprost z morza. skrywające tajemnice zbrodni. w samotności. który w 1939 r.

poczucie bezpieczeństwa. Mickiewicz "Kurhanek Maryli" Przy mogile młodej dziewczyny spotykają się: jej kochanek. Każde z nich wspomina chwile z nią spędzone i rozpacza z powodujej śmierci: wigzi cię ten kurhanek. Może jedynie zmobilizować tego drugiego. biada tobie i pod gruzami cerkwi zginie zarówno żonazbrodniarka. Grobowiec staje się więc nie tylko miejscem tragedii. Mickiewicz "Dziady cz. pełne rezygnacji wyznanie podmiotu lirycznego: Skałom trzeba stać i grozić. a w tym chrośniaku mogiły. okazało się. który zanurzał się w grobie Izoldy. by na nowo przeżyć swą nieszczęśliwą 57 . Zapolska "Sezonowa miłość" . zabija Parysa. Uczy też. A. Aleksan der Wielki). być może złudne. Mickiewicz "Upiór" Bohaterem ballady jest duchpowrotnik. lecz na cmentarzu. Oba wianki zostały zrobione z kwiatów rwanych na grobie zabitego. Ale i w niej góry poruszą w końcu jakąś ukrytą i stłamszoną mieszczańską egzystencją część duszy i pośrednio staną się przyczyną letniego romansu. da Voragine "Legenda na dzień św. Ruiny będą zatem zbiorowym grobem i symbolem ludowej prawdy. Tetmajer tworzy sugestywny impresjonistyczny obraz gór spowitych mgłami i księżycowym blaskiem. Przerwa-Tetmajer "Melodia mgiel nocnych" . jak i chłopa. Karpiński "Żale Sarmaty nad grobem Zygmunta Augusta" . Bedier (oprac. (. Mickiewicz "To lubię" Mogiła ukryia wśród zarośli na odludziu. Kryją one pewną tajemnicę Maryli i zakochanego w niej chłopca Józia. która miała serce z głazu. mogiła). nadzieję i tg lutnig biedną. płynąć i ptynąć. a na grobie posadziła lilie. który właśnie tu będzie mógł zrealizować dwa ideały swego życia: walki o wolność i godność jednostki oraz miłości.W górach ukrywają się powstańcy. Naborowski "Krótkość żywota" W celu zobrazowania ulotności ludzkiego życia. Aleksego" .. że kiedy Mirza opowiada o ich niezwyk łości.patrz: pogrzeb. chce umrzeć obok ukochanej. toteż kolebkajestjednocześnie grobem. a później wypija truciznę. J. A. W średniowieczu odbywano krucjaty do Jerozolimy w celu wyzwolenia grobu Chrystusa z rąk Turków (patrz: krucj ata). strasząc przejeżdżających obok chrośniaka. Hamlet odda się rozmyślaniom nad marnością i znikomością ludzkiego życia. Zazdrość Widmara nasila się i przemysłowiec rozpaczliwie próbuje poznać prawdę na temat romansu żony z doktorem Tamtenem. przy twoim grobie (. Zadziwiającą ciszę zakłócają tylko delikatne szmery nocnych owadów. Chłopiec nie chce już dłużej żyć na świecie i nad mogiłą wyznaje: prZystanę do Moskali. Mickiewicz "Nad wodą wielką i czystą.Tuśka jako typowa mieszczka nie jest w stanie dostrzec piękna i niezwykłości Tatr. Obokjego mogiły znajduje się też kurhanek swawolnej dziewczyny. że zwyciężył ten. K. J. W.Może być wykopanym w ziemi dołem. na senną zieleń gór". (M. kurhan.W górach dekadenci widzieli wcielenie tej siły i mocy. Mickiewicz "Lilije" Bohaterką ballady jest żonazbrodniarka. dym. Choromański "Zazdrość i medycyna" . Ale po chwili natura uspokaja się i w przyrodzie panuje zadziwiająca harmonia. punkt. że przemijanie jest naturalnym elementem każdej egzystencji. J.Mgły rozpięte pomiędzy szczytami gór tworzą mosty z promieniami księżycowego światła. matka i przyjaciółka Maryli. F. którego upływ od urodzin do śmierci to zaledwie czwarta część mgnienia. Szekspir "Romeo i Julia" To w grobowcu Kapulettich rozgrywa się najważniejsza część tragedii. która zdradziła męża podczas jego nieobecności w domu. Deszcz porusza głazy i stacza je z łoskotem z górskich szczytów. błazna. gdzie znajduje się świeży grób. A.. Dekadentyzm . Asnyk "Ulewa" . G. Jest wśród nich inteligent z Ameryki.. Chrystusa w grobie nie było: Maria stała u grobu na dworze placzctc. niewiary.:' . Z grobu Tristana wyrastał krzak głogu. umarly dla świata. gdzie straszy: a za dzwonnicą chrośniak malinowy. które jednakowo się kończy dla władcy (np. by sięgnął do swoich rezerw. Gdy powrócił. K. Niestety.. który szedł do Widmara z wiadomością o pięknej Rebece. żeby mię wraz zabili. błysk. Wiatr wieje z niezwykłą siłą. 23 53). Nie reaguje ono na zaklęcia Guślarza i podąża za młodą dziewczyną. której im brakowało. A jednocześnie prowokują smutne. on zaś umarł z żalu i tęsknoty. stąd pojawi się on w cerkwi i zawoła: kwiat na mym rwany grobie (. że nie masz zbrodni bez kary. glos. II" Utwór kończy scena nie w kaplicy.Piękno górskich widoków budzi jakiś nieokreślony żal i tęsknotę. 11-12). czyj wianek okazał się piękniej szy.jako że życie ludzkie to: cień.. wesołość. w rodzinnym grobowcu Kapulettich.Kopiąc grób dla Ofelii.. gdzie grzebie się ciało/ciała zmarłego/zmarłych lub urną z prochami albo też stanowi go nasyp ziemny (czasami obmurowany) w miejscu.Odbijające się w wodzie wielkiej i czystej góry wywołują refleksję o stałości i celowości natury. Rutkiewicz) Grób Grób . na cmentarzu nad świeżo wykopaną mogiłą. (W.) składam niezdatnq w tej dobie szablę. A. nachylita się w grób i ujrzała dwóch aniołów w bieli siedzctcych (J. A. walczący z reżimem Franco. przywrócić wiarę we własne siły. A. Zrywa druty elektryczne. by chłonąć potęgę natury.) Mnie płynąć. ale też pomnikiem wielkiej miłości.Wiejący w górskiej miejscowo ści halny intensyf kuje uczucia i namiętności bohaterów. jego krótkotrwałości.tak'bardzo. Przerwa-Tetmajer) * "Góry zawsze od niepamiętnych czasów były ostoją i fortecą napadanych narodów". Jagodziński) * "Taki tam spokój. * "Góry to dla niektórych jedyna możliwość osiągania szczytów". czasu jej wielkości. Mitchell) "Bo tak naprawdę ...) zła żono. Światła się zlewa mgła przezrocza. A. Robert Jordan. Kasprowicz "Księga ubogich"Codzienne obcowanie z górami uczy pokory wobec świata i Boga. Kiedy bracia męża stanęli do zawodów. Pielgrzym nie jest w stanie ująć w słowa własnych wrażeń. Tu. ten sam halny uniemożliwia to. zabiła go i pochowała na łączce przy ruczaju. przy czym Romeo nic nie wiedząc o podstępie. rezyg nacji. Uciekali pomiędzy górskie szczyty. M. którego dziewczyna odtrąciła w swej płochości. który ma poślubić bratową. W. Przerwa-Tetmajer "Widok ze Świ nicy do Doliny Wierchcichej" . jak też bracia.) "Dzieje Tristana i Izoldy" . J. Hemingway "Komu bije dzwon" . gdzie ktoś jest pochowany (kopiec. Patrz: związki literatury i malarstwa. (K. 20. Biblia (NT) . który należy kojarzyć z pojawiającym się w zakończeniu utworu widmem. Stał się on symbolem miłości.w górach nikt nikomu nie pomoże. co staje się przyczyną śmierci człowieka. Kasprowicz "Dies irae" Obraz walących się w przepaści szczytów gór skich tworzy nastrój grozy i podkreśla apokaliptyczność wizji zagłady świata. która może przezwyciężyć śmierć. Tu.Gwałtowna ulewa w górach stwarza niezwykłe widowisko. w którym nikt jeszcze nie byl położony (Łk. Na gór zbocza. Zygmunt August jest tu symbolem świetności Polski.błazna królewskiego. złożono uśpioną Julię. a gdy płakała. Nie weźmie na plecy i nie zniesie na dół wyczerpanego kolegi. Szekspir "Hamlet" . (H. D. Może stworzyć.W utworze dominuje nastrój przygnębienia. Pierwszego dnia po sabacie Maria Magdalena przyszła do grobu i zobaczyła odsunięty u wejścia kamień.Po śmierci kochanków ciała ich złożono do dwóch mogił po dwu stronach kaplicy. Julia budzi się i widząc ciało Romea przebija sięjego sztyletem. więc po śmierci jej dusza pokutuje. który co roku wychodzi z mogiły i spieszy między ludzi. E.. Bohater liryczny wiersza zwierza się: Zygmuncie. grabarze wydobyli z ziemi czaszkę Yorika . obwinqł je prześcieradlem.Miejsce złożenia ciała Chrystusa: zdjąwszy cialo. zachęcić do dalszego działania". a położyl je w grobie w opoce wykopanym. pokazanejest tu zamknięte koło czasu.

Norwid "Coś ty Atenom zrobił.miłość. równości.Wiersz poświęcony wybitnym jednostkom. źe nie poświęcał żonie dość czasu i uwagi. nieuchronności śmierci oraz poczucie ogromnej samotności. Podmiot liryczny wiersza wie. często upokarzali. Jednak wiara w zmartwychwstanie narodu jest tak silna. chcąc. nastraja bohatera tego poematu pielgrzyma refleksyjnie i rozrachunkowo: to los mój na grobowcach siadać (. które są uniwersalne. To miejsce skłania do wędrówek w czasie. o której ludzie zapomnieli lub pamiętają tylko czasami. który ma świadomość przemijania. że jest to pra widłowość dziejów: odtrącenie przez współczesnych i chwała u późniejszych pokoleń: grób Twój jeszcze odemkną powtórnie. Bronte "Wichrowe Wzgórza" -Nie mogąc żyć bez Katarzyny.do końca nie wiadomo. Jemu hołd składa przyroda (dzwoniły mu przez dąbrowę te dzwoneczki.Orzeszkowa "Nad Niemnem" Występują tu dwie mogiły: 1) Jana i Cecylii . Czy stanie się on też grobem zakochanego kupca . Po wielu latach ciało swej ukochanej zastaje w trumnie nie zmienione. bo zawsze u nas zostaje smutne pół-rycerzy-żywych. 2) Drugą mogiłą jest zbiorowy grób powstańców styczniowych. zwanym też grobem Agamemnona. trwania i tradycji. uważa to. J.Wiersz z nurtu ludowego. C. Z tym symbolem wielkości nie można zestawiać Polaków. których współcześni nie rozumieli. Boże) . skromny. a Stach poległ (a najgęściej giną chłopy). że po śmierci będą się mogli na zawsze połączyć. Wraz z innymi powstańcami leżą tam Andrzej Korczyński oraz Jerzy Bohatyrowicz. że przynałeży do tutejszej społeczności. Rumak zostaje zmuszony do skoku. jest to więc zwycięski marsz idei wolności. bo niewiele miał bliskich sobie osób i przyjaciół: i zgodziłem się tu mieć nieptakaną trumnę. Czuła jest tylko przyroda. którą będzie określała zbiorowa pamięć o postaci Bema i jego dziele. Wra ca z piersiq skrwawioną. którzy za swą dzielną postawę i bohaterstwo w ujarzmianiu przyrody otrzymaIi nobilitację i nazwisko. żmudnej pracy. Ta mogiła to przede wszystkim symbol zbratania. Janek. o który szczególnie dbają Anzelm i Janek Bohatyrowicze. E. On sam ciągle widzi Katarzynę (jedyną miłość swego życia) piękną i świeżą. gdzie na jednej z mogił major rosyjski Hawryłowicz popełnia samobójstwo. M. gdziem z tobą płaka~ gdziem się z tobą bawit.założycieli rodu Bohatyrowi czów. wchodzących w skład "Sonetów krymskich"."'": na każdym miejscu i o każdej dobie.Orzeszkowa "Gloria victis" Utwór kończy obraz samotnej. różach edeńskich. byjąrazjeszcze zobaczyć. inaczej będq głosić Twe zasługi. M. Sokratesie" . wspól noty ideałów i dążeń. M. braterstwa.Podobnie jak "Testament. uwolnić się od myśli o niej. Za jeden z wielu argumentów. a więc nieśmiertelne... E. Wierzy też w to.Jest poetyckim obrazem pogrzebu generała Józefa Bema. Norwid "W Weronie" Utwór nawiązuje do tragedii Szekspira. Symbolem tej współczującej przyrody są cyprysy. którzy tu uosabiają zdroworozsądkowe podejście do życia. bo on jedyny ma czułe serce i poglqda ze lzami. Każe się pochować obok niej. bo łza znad płanety spada i groby przecieka. że nikt nie zapłacze nad jego grobem. Pochód żałobny nie wkracza jednak do grobu. Władca napawa się smakiem zwycięstwa i składanych mu hołdów chłopu kopią grób . Heathcliff każe otworzyćjej grób.Jeden z sonetów.K. Z. Słowacki "Testament mój" Pefie smutku wyznanie tułacza. Wiersz . A. który wpatruje się w ołtarz. świadczących o doniosłych wydarzeniach w historii.prosty. Sokratesa. upiększając grób kwiatami róży. Pochód przekroczył grób. C. jak np. gdzie d1a upamiętnienia ich czynu. K. słuchają 58 .. Chrześcijanie spotykają się w katakumbach. Konopnicka "Mendel Gdański" Bohaterem noweli jest stary Żyd. Mieszkańcy zaścianka dbają o mogiłę. Las przechowuje pamięć o mi- nionych wydarzeniach. by po roku w Dzień Zaduszny powtórzyć ceremonię. zdejmuje czapkę i ma twarz człowieka. stylizowanym na wzór obrzędów pogrzebowych dawnych wodzów słowiańskich. opuszczonej mogiły powstańczej. wierzę w wskrzeszenie popiołów i kości. w mogile spoczywa Polka. aby trwała pamięć o niej i pragnąc zadośćuczynienia za to. tu niech mi garstkę ziemi dloń przyjazna rzuci. Król wraca zwycięski (a najdzielniej biją króle). tu zatem zostawił cząstkę siebie i tu jest jego miejsce. Jako symbol poja wiają się więc mogiły termopilskie. Mogiła przedstawiona jest jako miejsce święte. J.. modlą. Słowacki "Grób Agamemnona" Obecność w Skarbcu Atreusza.Na prośbę prezesowej Zasławskiej Wokulski zajmuje się kamieniem nagrobnym. którzy mają swoje stałe miejsce na ziemi. Mickiewicz "Mogiły haremu" Utwór jest monologiem Mirzy wygłoszonym w obecności pielgrzyma. Nad jej grobem podmiot lirycznypielgrzym snuje refleksje na temat ich podobnego losu: Polko! i ja dni skończę w samotnej żalobie. tu: w przeszłość Grecji. ofiary. "Do M. zbliżając się do niej. usypia znowu w mogile. że mieszkańcy miasta nie akceptują go i szykanują tylko dlatego.K. choć u Norwida bohaterowie dramatu dawno już nie żyją. Sienkiewicz "Quo vadis" Grobowce (katakumby) będą miejscem schronienia dla wyznawców Chrystusa przed prześladowaniem Rzymian. aby umierając mógł prosić w imieniu Jana o rękę Dianny: na boskie cudal Nie odmawiajcie! Przez krew moją proszę. a także hołdem żłożonym wielkiej miłości i codziennej. Podmiot mówiący w utworze przyznaje się do swej romantycznej przeszłości. C. Konopnicka "A jak poszedł krół na wojnę" . ale zatrzymuje się najego granicy. znaczonej licznymi mogiłami (bom ja też rodem z wiełkiego cmentarza). która zmarła z daleka od ojczyzny. Później ten sam kamień zostanie wysadzony w powietrze. A. J. otwiera się perspektywa przyszłości. O młodych zmarłych niewolnicach mówiący wyraża się jako o: perełkach Wschodu. Słowacki "Fantazy" .. Wersy te mają być wyrazem ciągle żywej pamięci prezesowej o osobie stryja Wokulskiego. Słowacki "Hymn" (Smutno mi.Wiersz jest wyrazem wiary wbrew faktom. natomiast przyroda składa hołd powstańcom. jakby dziś roZdartą. Swiętajest więc pamięć o tamtych czasach i tamtych ludziach. Krasiński "Nie-Boska komedia" Po śmierci żony hrabia Henryk często prowadza Orcia na grób matki. w której spoczywają prochy ich bliskich: alem jest jako czlowiek. który nie może zrozumieć faktu. toteż zazdrości ludziom. Konopnicka "Contra spem spero" . Trwa jednak pamięć o ich wielkiej miłości. Kolumba. Napoleona. gdy żyła. Prus "Lalka" . Jak głosi legenda. gdzie się w mogilę położę.: ' jest w całości monologiem pielgrzyma.) nieme mieć harfy i słuchaczów głuchych. H. Poruszony niezwykłością miejsca i okolicznościami. Dantego. że każe zachować nadzieję: w mogił głębi czujq życia dreszcze. które powszechnie są kojarzone z walką do końca i ofiarą całopalną (obrona Spartan pod wodzą króla Leonidasa w wąwozie termopilskim. co zazdrości mogil popiolom. który pełen smutku wyznaje: nie wiem.parabola o ironii losu ludzi wyrastających ponad przeciętność. bo jest ona dla nich symbolem ciągłości. być może anonimowy. na mogile położono symboIiczny kamień ze słowami Symonidesa). iż w tym mieście znajdują się groby jego najbliższych. drzewa szepczą opowieść o poległych bohaterach. że jest Żydem. B. te liliowe). hrabia Fantazy rezygnuje z poślubienia Dianny. którzy w swoim kraju nie sypią nigdy kurhanów. choć wcale nie wśród ludzi. Każdy z grobów kryje jakąś tajemnicę: tragedię miłości? tęsknoty? rozpaczy? zazdrości? Jeden tylko pielgrzym spośród cudzoziemców jest godzien spoglądać na te orientalne mogiły. Paralelnie ukazane są losy króla i prostego chłopa wyruszających na wojnę.Ostatnia scena dramatu rozgrywa się na cmentarzu. Norwid wie. pozostały tylko ruiny domostw i groby Romea i Jutii. na którym ma być wyryty fragment wiersza Mickiewicza pt. Mickiewicz "Grób Potockiej" . J. E. Norwid "Bema pamięci żałobny rapsod" .

. jak i ludzie. K. jak zostaną ocenione czyny tych. że umarłych chowa się w zbiorowych mogiłach. mogiłę powstańczą w "Glorii victis" i "Nad Niemnem". styczniowe) pozostawiały jako piętno histońi mogiły. Jak sama nazwa wskazuje. aby można było powiedzieć kiedyś rodzinie. Borynowy Witek nie wie. nas kruki. córka Lavransa". Baczyński "Mazowsze" Przetaczające się nad mazowiecką równiną kolejne zawieruchy (powstanie listopadowe. który przyjechał do brata. K. co się jeszcze może przydać. bowiem jest zakochany w mgle . co ich to w boru pobili. lecz w barce życia. W. dziękczynne. a może tam nogą potrqcim o kości grzebane w mogile ponurej. Jednak Staś.. w siermiężnej sukience. Baczyński "Pokolenie" (Wiatr drzewa spienia) . W poezji młodopolskiej motyw mogił i grobów występuje często jako jeden z elementów wprowadzania nastroju smutku. pozostawiając w darzejakiś cenny przedmiot. przy czym najpierw ograbia go ze wszystkiego.K. płynie mój śpiew. kim byli jego rodzice.Wiktor Ruben powraca do Wilka po piętnastu latach. Remarque "Luk Triumfalny" . by ratować syna Szymona. przygnębienia. gdzie) poza obozem po to. dla którego właśnie spefiia się apokalipsa. że należy do krainy półduchów i półciał. zwłaszcza że w jego pamięci ciągle trwa obraz nie zmienionej. z dzieckiem na plecach do grobu świętego. Na groby w Lipcach przychodzą czasami Jambroży i Jagustynka. W noweli Żeromskiego zarówno sama śmierć powstańca nie została uwznioślona.1) Ważną funkcję pełni w powieści grób św. na grób dziewczyny mtodej siada. Naszahistońa znaczona jest grobami (por. tzn. jak też brak jest jakiegokolwiek patosu w sposobie potraktowania jego ciała. mogiła zarasta chwastami. błagać o wybaczenie win (syn poczęty przed ślubem). 2) Istniał w średniowieczu przesąd. "Dwoje ludzieńków". Por. którą zobaczył kiedyś na pół rozebraną na ukwieconej łące.W wielu krajach symboliczny pomnik lub grobowiec ku czci bezimiennie poległych na wojnie żołnierzy. a na jej mogiłę rzadko ktoś chodzi. jego miłość do Malwiny i wreszcie jego śmierć tak wpłyną na Bolesława. dojrzalej. na cmentarzu ciemnym staje. Głos jego stryja gen.: czy my karty iliady (i wówczas śmierć nawet nie jest straszna). Andrzejewski "Popiół i diament" . pięknej dziewczyny.S. który zdecydował się wystąpić z szeregów wojska rosyjskiego i przystał do oddziałów powstańczych. Olafa. J. wiersz Baczyńskiego "Histońa": wy te same róże sadzić jak głos na grobach przyjdziecie). za każdym razem na tę ziemię wracało nowe życie (pługi szły.. aby oczyścić się z grzechów. Herling-Grudziński "Inny świat" . "W zakątku cmentarza". Grób Nieznanego Żotnierza . Są to groby powstańców styczniowych (tu leżą ci. Rytm ten zakłóci na krótko przybycie Stasia.uczniów Chrystusa. Wiedzą. B.M. również mogiłę w wierszach Leśmiana: "Kochankowie". który teraz podchodzi do życia bardziej refleksyjnie. zapominaty). To głęboka wiara każe Krystynie wkrótce po urodzeniu pierworodnego syna pielgrzymować boso. Tutaj też Winicjusz po długich poszukiwaniach znajdzie Ligię. S. która nie żyje. do którego ludzie odbywają pielgrzymki pokutne. że oto niedługo przybędzie nowych grobów. Wyspiański "Niech nikt nad grobem mym nie płacze". świadomości przemijania (głównie w nurcie dekadenckim i symbolicznym). Wyjeżdża z córką.: Tetmajer "Na Anioł Pański": hen. następuje refleksja zabarwiona obawą o to. Maciek Chełmicki przeczyta na grobie legionisty Juliusza Sadzewicza słowa Norwida: coraz to z ciebie 59 . a później ciało Szymona Winrycha. że życie jego i córki Basi naznaczone jest śmiercią. Miciński "Ananke": poszumy płaczą mogilnych drzew. tu po raz pierwszy miłość do niej każe mu zastanowić się nad fenomenem wiary. drogi w wielkim mozole. Służy to wymowie utworu. O grób dbają miejscowi ludzie. pod Łukiem Triumfalnym w Paryżu (w Warszawie w 1925 r. nie ma sumienia. To z katakumb wyjdzie wiara. Patrz: pokolenie stracone. Wyjeżdżając prosi o opiekę nad mogiłą. E. już rozwarła się mogita. I to skłania Wiktora do smutnych refleksji. Zwyciężyło życie. o kim można powiedzieć. J. Niemojewski "Wieczny ogień": przedzierać się będziem przez gęste ciemności.. które nauczono. toteż Kuba prowadzi go do mogił. którzy musieli szybko dorosnąć do trumny.Czekając na pogrzeb zabitych robotników. nie ma mitości. Najbardziej drastyczne obrazowanie dotyczy wydarzeń II wojny: krew czarna w supły związana -ciekła wwielkie mogiły. Reymont "Chłopi" . Żeromski "Rozdziobiq. J. bo oni nie boją się represji.Marcin Swoboda". Leśmian "Śnigrobek" Bohaterem jest ktoś.nierozeznawce i dopiero w takiej postaci może się z nią wreszcie połączyć w szale uniesień: gdzie obok żctdzy śmierci wrą pieszczot domys~y. Rozłuckiego rozstrzygnął w czasie procesu o wydaniu za ten czyn wyroku śmierci na Janka. jednak pokolenie. Zauważa zmiany zarówno w wyglądzie zewnętrznym kobiet. umrzeć. że zechce on ostatecznie oderwać się od tego miejsca i od mogił. te moje pany tam leżct). "Srebroń". czy nam postawią.jedna z wielu mogił na naszych ziemiach . o których nikt nie pamięta. niedocenionej i być może nikomu niepotrzebnej śmierci jest składnikiem katastrofizmu generacyjnego). które jednak szybko zarastały trawą.W powieści tytułowy łuk wcale nie jest symbolem wielkości i chwały ani triumfu. a został w nim pochowany młody powstaniec Janek Rozłucki.Po opisie pokolenia. Widać tu dualizm człowieka średniowiecza: głęboką wiarę połączoną z zabobonami. w świat się od grobu patrzy blada. które zarasta zielsko. Staff "Deszcz jesienny": odziane w łachmany szat czarnej żałoby szukajq ustronia na ciche swe groby. którą dotychczas tak jednoznacznie odrzucał. Upływ czasu nie oszczędził także samego bohatera. Jednak nieubłagane prawa czasu widać najbardziej na przykładzie Feli. przy którym zaciąga się wartę i oddaje honor y wojskowe. bo czas goił rany. pojawia się on w wielu miejscach utworu raczej jako symbol ironiczny wobec narastającego faszyzmu lub jako groźne memento. śni on o grobie. aby. że nie wolno było umieszczać na takich grobach napisów z nazwiskami. toteż przybędzie niebawem jeszcze jed na mogiła wśród brzóz. Mogiła powstańcza . Undset "Krystyna. z litości chociaż.kryje dodatkowo tragedię rodzinną poróżnionych na śmierć i życie dwóch Rozłuckich. Żeromski "Echa leśne" Również motyw mogiły powstańczej. Zmieniło się zarówno miejsce. starają się zapamiętać i zapisują nazwiska więźniów chowanych bez imiennie gdzieś (nikt nie wie. Iwaszkiewicz "Brzezina" Życie mieszkańców leśniczówki upływa wśród mogił. Pierwszy Grób Nieznanego Żołnierza zbudowano w 1920 r. że śmiertelnie chorego może uleczyć darń przyniesiona z grobu najbiedniejszego człowieka. którzy jeszcze żyją. Iwaszkiewicz "Panny z Wilka" . np. co o nich i ich wyborach powiedzą przyszłe pokolenia. kiedy umarli bliscy i w której mogile zostali pochowani (por. która rozprzestrzeni się na cały świat. nad grobem krzyż (lęk z powodu anonimowej. bo właśnie w brzozowym lesie sąsiadującym z domem znajduje się grób żony Bolesława. Por. pogrzeb-"Lista Schindlera"). Ludzie powoli zapominają. dość szybko ulegały one zapomnieniu. nadziei i wspólnoty. S. na Placu Saskim).W Dzień Zaduszny wszyscy chłopi wierni tradycji obrzędów udają się na cmentarz i odwiedzają groby swoich bliskich. S. W związku z tym. znajdujących się w rogu cmentarza. anonimowej. że: nie ma Litości. Kasprowicz "Dies irae": gwiazdy z orbit wytrąciła archanielskiej trąby siła.K. zawsze jest najbardziej tragiczne. jak też w ich osobowości. wrony" Mogiłę ostatniego powstańca zastępuje dół po kartoflach. którą należało wziąć o północy.Więźniowie sowieckich łagrów boją się śmierci cichej. Być może ta bliskość powoduje. błagalne. dlatego też ci. do którego nieświadomy swego czynu chłop spycha najpierw nieżywego konia. Zadania tego podjęła się Krystyna. G. W powieści Sienkiewicza grobowce są symbolem życia.

Z. jak byłaś. (przysłowie angielskie) * Z czym w kolebkę. Kres tych zmagań. Młody Akowiec poniósł klęskę. Literatura zajmuje się przede wszystkim relacją histońa jednostka. mająca na celu wyzwolenie grobu Chrystusa w Jerozolimie. Krasiński) * Wszyscy będziemy równi leżeli w naszych grobach. (G. 2) Historia może być pokrzepieniem w trudnych czasach. by rozbrzmiewały tym donoś niej. J. N. H. A. Tacyt "Historiae" ("Dzieje"). że historia toczy się gdzieś daleko. przed którym nie ma ucieczki i któremu podlegają w równej mierze śmiertelnicy i nieśmiertelni mieszkańcy Olimpu. Tukidydes z Aten "Wojna peloponeska"-Dzieje wojny ze Spartą sąjedynie modelem. A. zaś w prochach Maćka próżno szukać zwycięstwa zarania. Dlugosz "Roczniki czyli Kroniki sławnego Królestwa Polskiego" .Dzieje świata to dzieje nieustannych rewolucyjnych przemian duchów. M. toteż zostanie po nim popiół i zamęt. Anonim zw. wynika z bożego planu. Taine . Mickiewicz "Dziady" cz. "Annales" ("Roczniki") Histońa ma uczyć cnót obywatelskich i jednocześnie lęku przed potomnością. królowie i książęta. jak się władzę zdobyło. co się w nim dzieje w czasach współczesnych.Histońa świata rozwija się od chwili jego narodzin według bożego planu. iż nieistotne jest. by pokonać siły decydujące o losach świata i ludzi. fatum bądź odwiecz nego planu bożego. nie wstaniesz z mogiły". lecz zwykli ludzie. kiedy czas zostanie pochłonięty przez wieczność. (A. tak długo nie ma swojego miejsca na ziemi. H. Witkiewicz "Szewcy" Historia świata to historia nieustannie powtarzających się przewrotów i rewolucji.. by słowa były tym cięższe. Dq. Bez znajomości dziejów sławnego Krółesriva Polskiego nie można pojąć tego. choć mogą to być po prostu symbole walczących w powstaniu warszawskim i poległych młodych chłopców. Historia jest dziełem człowieka. przypadku.Histońa w ujęciu Kadłubka to zbiór budujących exemplów. odwalane na bezimiennych i zbiorowych grobach". J. dzielący go od tamtych zdarzeń (pod hełmem dawnych oczu nie ma). Każda taka przemiana zbliża ludzkość do doskonałości. Miłosz "Kołysanka"-Istnieje dysproporcja pomiędzy historią projektowaną przez człowieka a historą realną. ale to. na którym autor próbuje określić prawa rządzące histońą. jaką odgrywa w niej przypadek. nie intencje. J. Mickiewicz "Konrad Wallenrod" .. Anonim wyznaje personalistyczną teońę dziejów . Ujejski) * "Ziemia mogił i krzyżów". Gallem "Kronika polska" . ale jeśli nie zgadzają się one z zamiarami Boga. Zwykła. Utwór Andrzejewskiego su geruje. Machiavelli "Ksiażę" . W. dopóki nie złoży w nich cząstki siebie". z tym w mogiłę. przyznaje się do przynależności pokoleniowej. Szczególną rolę do odegrania w historii ma naród polski . On wyznacza miejsce każdemu narodowi. W. Historia realna to nieuchronnie zbliżający się kataklizm dziejowy. Historia projektowana to wizja świata szczęśliwego.Histońa świata to dzieje nieustannej wojny między civitas Dei (państwem Bożym) i civitas terrena (państwem ziemskim). przeznaczenia. Patrz: krucjata. co złe. W ten sposób świat zbliża się do 60 . To one decydują o przebiegu bitew. a zatem także kres histońi.). (G. Wyznaje więc Dąbrowska pogląd bliski poglądom Taine. (K. Bowiem bez czasu nie ma histońi.browska "Noce i dnie" Kiedy goście w Serbinowie narzekają. Wincenty Kadłubek "Kronika polska" . * "Taką. Biblia . że jednostka nie jest w stanie zmienić historii. im jest ich mniej. niestety. Wszystko. Erazm z Rotterdamu "Pochwała głupoty" .naród wybrany przez Boga. czego nie zdołał dokonać cały naród pokonuje niezwyciężony Zakon. codzienna praca przeciętnego człowieka jest także tworzeniem dziejów ludzkości. że Bóg nieustannie ingeruje w dzieje świata.Dzieje Kordiana pokazują.przekonanie. składa poległym hołd. którego najważniejszym momentem jest przyjście na ziemię odkupiciela Chrystusa. Herling-Grudziński) Historia Historia Ciąg dziejów ludzkości osadzonych w czasie. która osądza czyny. dzieje ludzkiej głupoty.. Wszelka ingerencja bogów w przeznaczenie grozi kosmiczną katastrofą. o zwycięstwie lub porażce. które przedstawia ku moralnemu pouczeniu czytelnika.Dzieje Wallenroda są ilustracją romantycznego przekonania o niezwykłej roli jednostki w dziejach. Człowiek może podejmować próby samodzielnego działania. A. On także godzi się na cierpienie narodu polskiego. Twardowski "O spacerze po cmentarzu wojskowym" Wiersz jest lirycznym wspomnieniem żołnierzy z pokolenia Kolumbów (rówieśników poety): Jurka.Histońa jest kluczem do zrozumienia współczesności. Cz. Przyjęcie jakiejś zasady organizującej histońę jest wyrazem poglądów autora lub filozofii modnej w danej chwili. że nawet z najgłębszego upadku naród może się dźwignąć.To właśnie histońa uczy. III Bóg decyduje o tym. by przewracane stronice były w rękach czytelników niby płyty kamienne z wyrytymi napisami.Historię tworzą nie wybitne jednostki i wielkie wydarzenia. Tytus Liwiusz "Ab urbe condita" ("Od założenia miasta") Histońa ma uczyć współczesnych autorowi Rzymian dawnych cnót i rozbudzić w nich uczucia patńotyczne.Historia świata to. Sam zmienił bieg historii. nastąpi w momencie ostatecznego tńumfu Chrystusa. jak się toczy historia. Jest zbyt słaba. (B. Mitologia . a ich życie jest monotonne i szare. Andrzejewski "Bramy raju" Krucjata dziecięca. Słowacki filozofia genezyjska ("Genesis z Ducha") . poniesie klęskę. (przysłowie rosyjskie) * "Człowiek. Nad ich mogiłą/mogiłami podmiot liryczny wiersza uświadamia sobie czas. a przede wszystkim rolę. po których następuje okres stagnacji i nudy. J.Histońa ludzi i bogów uzależniona jest od odwiecznej Mojry. czy sprawuje się ją dla dobra państwa i poddanych. prowadząc nieuchronnie do wybuchu następnej rewolucji.Ich przebieg uzależnia się od świadomego działania człowieka. S. Wojtka. że śmierć legionisty miała sens i pozostał po nim gwiażdzisty dyjament.tworzą je wybitni ludzie. Szekspir "Kroniki" -Dzieje Anglii kilku ostatnich wieków to dzieje nieustannych walk o władzę. J. Kres histońi nastąpi w momencie końca świata i Sądu Ostatecznego. Krasiński "Nie-Boska komedia" Poeta głosi prowidencjalizm . Mickiewicz "Księgi narodu polskiego i pielgrzymstwa polskiego" . bowiem Polska jest Mesjaszem narodów. ale w Jego planie ma ono głęboki sens. Pokazuje bowiem. co się w historii dokonuje. ale poza aktem kreacji w żaden sposób nie istnieje w jego dziejach. Augustyn "De civitate Dei" ("O państwie bożym") . im spokojniej są wypowiadane (. Konrad w pojedynkę dokonuje tego. a żostanie Mogiła Kościuszki". Asnyk) * "Człowiek dopóty nie dba o groby.. Słowacki "Kordian" . Prus) * "Wawel runie.I. spokojnego i dostatniego. mordów politycznych i przemocy.jako z drzazgi smolnej wokoło lecą szmaty zapalone. Św. Sienkiewicz-Trylogia-1) W historii wielką rolę odgrywają jednostki.Histońa Polski to dzieje jej władców. Natomiast historia świata to historia odchodzenia ludzkości od wiary w prawdziwego Boga i oddawania się kultowi fałszywych bożków. Gucia Marquez) * "Jak opisać piekło zagłady? Tak. która legła u podstaw wszystkiego. Bogumił mówi: Ja tu tworzę historię. Oświeceniowy deizm . ich szare życie i praca.Dzieje Polski są powtórzeniem dziejów Chrystusa.Bóg jest stwórcą świata. Kochowski "Psalmodia polska" Dzieje świata toczą się według odwiecznego planu bożego. (Z. Janka. dopóki nie ma w niej mogił swoich bliskich".

znak męczeństwa. W. co przeżyli". Baczyński "Historia" Historią rządzą niezmienne prawa. w zetknięciu z ludzkim nieszczęściem (niewidoma dziewczynka) zmienia swój stosunek do życia. Na zawsze wrośnięty w przestrzeń miasta Plac Krasińskich będzie przypominał o karuzeli i biegnącej tędy granicy świata żydowskiego i aryjskiego. Wykorzystuje stanowisko gminnego pisarza do uknucia intrygi przeciwko Wawrzonowi Rzepie. Broniewski "Rozmowa z historią" -Historia została tu nazwana mistrzy'nią życia.P. Dlatego znamy imiona byle adwokata Cycerona czy zbrodniarza Scypiona. A.Historia (tutaj wojna domowa) jest tym. a pozostać moralnie czystym. który przyjechał z prowincji. H. Rządzą nią absurdalne prawa. pracownik umysłowy. Inteligencja jako siła społeczna w ogóle nie istnieje.Nawiązanie do "Bogurodzicy". axis mundi). Patrz: apokalipsa. średniowiecznej pieśni rycerskiej i maryjnej. 1844) i rosyjskiej (W. co burzy spokój Macondo i narusza odrębność miasta. chce pomóc biednemu dziecku (hasło pracy u podstaw). A. Zawsze chodzi w 61 . Czechow . Pojęcie to wprowadzono w połowie XIX w. Szybko zostanie sprowadzony na ziemię. (J.G."Szkice węglem" Główna problematyka noweli sprowa dza się do przedstawienia sytuacji chłopów po uwłaszczeniu.C" Bohaterką noweli jest Joanna Lipska. K. Los spalonego na stosie Giordana Bruna i los samotnie ginących powstańców z warszawskiego getta jest w swojej istocie taki sam. że dzięki uczciwej pracy zdobędzie liczącą się pozycję społeczną i dorobi się majątku. (B. można do niej zaliczyć utrzymującą się z korepetycji panią Stawską oraz zamieszkujących kamienicę baronowej Krzeszowskiej studentów (za kilka lat będzie to młoda inteligencja). Konieczność dziejowa jest kamienną lawiną. Działania wojenne sprawiają. Prus "Lalka" . Na gruzach rośnie jednak nowe miasto. co było popularnym w okresie pozytywizmu rozumieniem roli inteligencji. Łagodzić jej dzikość. Orzeszkowa "A. tzn. a na jego teren dostają się obcy. ale mozaikę elementów przeszłości i teraźniejszości. zespół wyobrażeń o swym szczególnym powołaniu i nadzwyczajnych funkcjach społecznych. jest próbą zrozumienia przez historię współczesności. (G. sędziwą damą. co sam podkreśla. Balzac "Ojciec Goriot" .i niezwykle małą . Jest aktorem grającym niewielką rólkę na scenie świata. pokonanych usuwając w mrok zapomnienia. Inteligencja jest w Rosji nie liczącą się warstwą społeczną. W jej skład wchodzą ludzie wykształceni. Udziela za nie wielką opłatą lekcji grupie dzieci. (E.Główne warstwy społeczne w dziewiętnastowiecznej Warszawie to: arystokracja. Podobnie gmach w Alei Szucha . stając się ofiarą historii. wierzy. H.B. Obowiązkiem człowieka jest wptynąć na bieg lawiny.W powieści zarówno przestrzeń. kości Henryczka Fichtelbauma. Szczypiorski "Poczatek" . Wobec tych praw człowiek jest zupełnie bezradny. K. Niestety. A. że nic nie przemija. Prus "Katarynka" . Joyce) "Historia świata jest sumą tego. np. W literaturze zachodnioeuropejskiej zamiast słowa "inteligent" używa się: intelektualista. G. w literaturze polskiej (K. Przenikanie się tego. oportunistyczni. Sienkiewicz . jest oświeconym inteligentem. które wiąże ludzi i miejsca. Oto autor "Pokłonu Rewolucji Paździemikowej" siedzi w radzieckim więzieniu. Ondaatje "Angielski pacjent" Autor ujmuje historię świata i jednostki nie jako ciąg wydarzeń. W. na które człowiek nie ma żadnego wpływu. częściowo mieszczaństwa. Pojęcie to jest używane głównie w krajach Europy Środkowej i Wschodniej.Iwana Dmitrycza Czerwiakowa autor pokazał stosunki w Rosji carskiej. Jest to związane z rozwojem społecznopolitycznym tych krajów. (Historia jest nauczycielką życia) Inteligent Inteligent Socjologicznie termin oznacza człowieka należącego do warstwy społecznej zwanej inteligencją. że nie rzetelność.P. Baczyński "Modlitwa do Bogarodzicy" . jaką są dzieje świata. wyższym czynem. przy czym niższy urzędnik drży przed tzw. Inteligencja rekrutowała się głównie ze zubożałej szlachty.. Ulega stopniowemu rozkładowi. (C. Bohaterowie (uczestnicy II wojny) należą do niezliczonych fragmentów układanki. jak zabijać. Fromm) * "Z historią to tak. Są to ludzie bezmyślni. choć poprzednie też pozostawiają swoje ślady. będzie zawsze zdaniem autora . Jako dodatkowe kryterium podaje się twórcze uczestnictwo inteligencji w kulturze. jak się go przyrządza". czego można było uniknąć". Cz.K. Zołzikiewicz bowiem stanowi dla chłopów analfabetów autorytet. wzorce kultury. przyznaje rację tylko zwycięzcom. nic nie znaczącym.jak wyrzut sumienia. mieszczaństwo.człowiek urabia historię". uczciwość i praca są podstawą życiowego sukcesu. Czernik) * Historia magistra vitae est. biedota. iż pisząją ci."Człowiek w futerale" Bohaterem opowiadania jest nauczyciel greki. Zarówno Czerwiakowjak i Bryzżałow to pracownicy depacrtamentu komunikacji. który zamknięty w mamrze sowieckim. Wypełnia pozytywistyczne hasło pracy u podstaw. Gombrowicz "Operetka" Historiajest operetką. (A. Huxley) * "Historia jest nocną zmorą. a zapomnieliśmy o tysiącach niewolników. zajmujący się zawodowo pracą umysłową. pochodzący z różnych klas społecznych. którzy budowali wielkość imperium cezarów. kolekcjoner dzieł sztuki.Młodą inteligencję Paryża reprezentuje w powieści Eugeniusz Rastignac. że staje się ono przestrzenią otwartą (por. kadra wykwalifikowana. przychodzą kolejne pokolenia. * "Historia już chociażby przez to jest oszustwem. którą trudno zrozumieć (zachciewa się jej psich figLów). ale także inne dane historyczne.bezsilnie musi się pod dawać okrucieństwu historii. Wiersz sugeruje formę dialogu. Miłosz "Traktat moralny" Każdy człowiek jest indywidualnie odpowiedzialny za historię. ale jest monologiem poetyrewolucjonisty. (M. wskazuje na to. Bryll "Rekonstrukcja chóru Sofoklesowego"Człowiekjestjednocześnie istotą wielką . co jest. Są oni prześladowani nie tylko przez władze rosyjskie. że nadal tkwi w rzeczywistości. gdy trzeba. ale też przez zdeprawowanych urzędników polskich. Bielikow.Historia świata jest historią przemocy i cierpienia.ujarzmia przyrodę i wykorzystuje ją do swoich celów . Niezależnie od możliwości zarobku praca ta jest dla Joanny rodzajem służby społecznej. z której staramy się przebudzić". E. Bielinski. Miłosz "Campo di Fiori" Historia nieustannie się powtarza.K.jak nauczyć matki cierpieć. Libelt. duma nad zawiłościami historii. E. Trwa pamięć i to ona jest spoiwem. Wytworzyłajednolity styl życia. 1846) wraz z pojawieniem się tej warstwy społecznej. Nie jest zdeprawowany. Borowski "U nas w Auschwitzu" . tchórzliwi. M. B. B. który izoluje się od świata w sposób dosłowny i przenośny. Czechow "Śmierć urzędnika" Na przykładzie wręcz groteskowej śmierci urzędnika niższej rangi . W powieści nieustannie przywoływane są "Dzieje" Herodota. i tego. okrucieństwo. jak resztka brudu. by w stolicy ukończyć studia prawnicze. Dąbrowska) * "Nie tylko historia urabia człowieka .swojego kresu. Cz. jak i bohaterowie zmieniają się wraz z historią. jak z mięsnym pasztetem: nie należy się przyglądać. zrozumie. Russell) * "Historia rozkłada się na dzieje i nadzieje". jak wreszcie zwyciężać miłością. żyjąca w skromnych warunkach z bratem Mieczysławem. Cesbron) * "Historia rzadko ma coś wspólnego z elegancją". które czynią z niej pasmo nieustannych wojen.Dość bogaty adwokat warszawski Tomasz. co było. T. Garcia Marquez "Sto lat samotności" .

której przysługują wszelkie przywileje (niekoniecznie związane z jakością powstałych dzieł. odważną w głoszeniu swoich poglądów (Mistrz). bo szkodzi mu samo życie. zaś prokurator Scurvy .1) Inteligentem jest w powieści Szymon Gajowiec. stawiającym w życiu na naukę i rzetelną pracę. (. zbratanie z ludem jest pozorne (ludomania). Żeromski "Siłaczka" Stanisława Bozowska i Paweł Obarecki . która długie lata utrzymywała się z udzielania korepetycji. kocha Marię. Bielikow to człowiek schematyczny. ktokolwiek by jej dokonywał. przywileje są profitami płynącymi z konformizmu) oraz inteligencję twórczą. Lichodiejew). Paweł nie wytrżymuje presji środowiska i filistrzeje. W obozie stara się przystosować do warunków (zlagrowanie) i przeżyć za każdą cenę (moralność wyłączona).czy wracać do komunistycznego kraju ("Bitwa pod Grunwaldem"). a przy tym otoczony gronem znajomych (w tym pięknych kobiet). W po wieści widać już podział na inteligencję prawomyślną (Berlioz. Losy młodego Ziembiewicza potwierdzają polski schemat inteligenta: w młodości nauka i wzniosłe ideały naprawy świata. że chce spłacić ten przeklęty dług wobec warstwy. E. Zeromski "Przedwiośnie" . Witkiewicz "Szewcy" - Tytułowi szewcy reprezentują w utworze świat pracy.Morozowem.kaloszach. Wyspiański "Wesele" . Bijakowski vel Bijak mimo wykształcenia jest prostakiem. Remarque "Luk Triumfalny" W międzywojennym Paryżu (gdzie chronią się uchodźcy z całej Europy) spotyka się inteligent. S. ale przez władze gnębioną (brak mieszkania.Tu bohater także jest polskim inteligentem (jego przynależność zdradziły oficerki. choć niska pensja zmusza go do pewnej nieuczciwości (na wykształcenie Piotra ojciec zdobywa pieniądze.inteligencję. jest w powieści Zenon Ziembiewicz. hrabina Zbereźnicka . Zanim ukończył studia i zajął eksponowane stanowisko. Z obowiązków wywiązuje się sumiennie. dziś walczy. Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" . z której pochodzi."Opowiadania" Losy Tadka to przykład możliwej reakcji inteligenta na warunki ekstremalne. Dość zamożny. bo najczęściej są to miernoty. inteligencję charakteryzuje gnuśność. wszystko robi z gorliwością neofity. Jaśka).karierowicza Bijakowskiego. zanik wszelkich wartości. skazanych na oderwanie od kraju (tęsknota. A. toteż prokurator dokonuje przewrotu i rozpoczyna rządy. Na własnym przykładzie widzi. myślącą. który uciekł z fa szystowskich Niemiec .Zupełnie inaczej na rzeczywistość reaguje amerykański inteligent (z zawodu nauczyciel uniwersytecki) Robert Jordan. choć nie zawsze wiadomo. wywodzącego się ze zubożałej szlachty. Inteligencję reprezentuje również Joanna Podborska. To z nim Żeromski wiąże jedną z możliwych dróg dla nowo powstałego państwa.I. Nos. w niczym nie różniące się od późniejszego panowania robotników (przemoc. nic nie wie o prawdziwych problemach wsi. musiał się wiele mankietów nacatować. Innym inteligentem jest też Czechliński. później często filistrzenie lub klęska. chęć powrotu za wszelką cenę. To inteligent. co między innymi było przyczyną zesłania do obozu). Gospodyni. że można wyjść z piekła. Przyjeżdża do Europy. Camus "Dżuma" . mniej płacąc robotnikom). T. Dziennikarz. kto przeżył obóz. ma swój świat. kpi z nich (pany ino kpiom). zwłaszcza Rieux ma silne poczucie obowiązku. pragaącym dobrze się w życiu urządzić. ciepłym palcie. nuda. nie potrafił jednak odnaleźć sensu w swym życiu. toteż na inteligencji spoczywa szczególna odpowiedziałność za kreowanie życia kulturalnego. Camus "Upadek" . "układowiec". bezkompromisowym. 2) Dzieje rodziny Baryków w Rosji są przykładem losów typowych rodzin inteligenckich o rodowodzie szlacheckim i przeszłości patriotycznej. że każdy.JeanBaptiste Clamence był jednym z bardziej wziętych adwokatów paryskich. Obaj nie chcieli żyć w państwach. S. Toteż godząc się na współpracę z nim. uchodźcą politycznym z Rosji . nosi parasol. Żeromski "Ludzie bezdomni" Doktor Judym jest przykładem inteligenta w pierwszym pokoleniu: od siebie i świata wymaga wiele. że w zasadzie wszyscy główni bohaterowie powieści (z wyjątkiem Cottarda) są inteligentami. S. ani zbyt idealistyczny (jak marzyciel Seweryn Baryka). M.Czy to przypadek. zachowując godność. Niektórzy z nich (Rieux. Zenon powoli staje się takim samym konformistą. później została guwernantką. gdy trzeba .M. Gospodarz) i chłopstwa (w osobach: Panny Młodej. G. doskonały w swym zawodzie. początkowo Bezdomny. a Stasia poświęca całą swoją wiedzę walce z an alfabetyzmem. Gajowiec nie jest ani zbyt radykalny (jak komuniści).. Tarrou) od razu przystępują do wallci z dżumą.doktor Ravic z inteligentem. Czepca. chłopi). Inni (Rambert.Żyłem więc z dnia na dzień. czym się zajmują (np. 62 . Toteż w środowisku lekarskim jest postrzegany jako czarna owca. Tu prokurator niewiele różni się od Szewców. Jednak fizycznie nie wytrzymuje trudów tej pracy. szlachetnym. Po przeżyciu obozu musi jeszcze rozstrzygnąć dylemat . Starszy Cedzynajest zmuszony do podjęcia pracy zarobkowej u trze ciego inteligenta . jednak w ten sposób skazali się na los bezpaństwowców pozbawionych wszelkich praw. gdzie panuje przemoc i bezprawie. niezdolność do czynu (żeby im się chciało chciec~. Poeta. "katzenjamer"). pisze wiersze. toteż Herling-Grudziński nie zgadza się ze stanowiskiem Borowskiego. Jego hasło życiowe brzmi: oby się to źle nie skończyto. rozumiejący tylko mowę nakazów i sztywne zalecenia regulaminowe. S. S. Jest rzecznikiem powolnych reform i su miennej pracy na rzecz kraju. Tarrou)? Może Camus chciał szczególną odpowiedzialnością za walkę ze złem obarczyć inteligencję. Inteligencja gardzi chłopami. zakaz drukowania). dlatego. Tadeusz przed obozem dużo czyta. w innym Vorarbeiterem. A. Przed rzeczywistością ucieka w starożytność. człowiek mający szerokie koneksje towarzyskofinansowe z arystokracją.Dominiku Cedzynie. który przeżył piekło sowieckich łagrów. E.A. Radczyni. której u Witkacego marzy się władza. Wczoraj uczył. którzy przejmujący smutek zalewają litrami calvadosa. Typowy los kobiety inteligentki.to młodzi inteligenci tuż po studiach. Borowski . Grand. Herling-Grudziński "Inny świat" . nie może pozostać moralnie czysty. Jak na inteligenta przystało. W dramacie Witkiewicza potwierdza to tylko tezę. który systematycznie pnie się po szczeblach kariery.odda życie. Kliminy. Hemingway "Komu bije dzwon" . Są dekadentami XX wieku. który nie chciał zaakceptować totalitaryzmu czerwonego.arystokrację. życie majakami (sceny rozmów inteligentów z osobami dramatu). jest człowiekiem wrażliwym.W dramacie wesele inteligenta i chłopki jest pretekstem do spotkania dwóch najbardziej reprezentatywnych dla Galicji warstw społecznych: inteligencji (Pan Młody. gdzie uwłacza się godności człowieka.. wiodących życie z dnia na dzień. Społeczeństwo jest podzielone: każden sobie rzepkę skrobie. którzy pra gną realizować pozytywistyczny ideał pracy u podstaw. ksiądz Paneloux) muszą do tej decyzji dorosnąć. S. Z. że żadna rewolucja do niczego nie prowadzi. jego ojcu . wysoki urzędnik w ministerstwie. Pragnie walczyć o poprawę warunków życia warstw najuboższych (robotnicy. więc w jednym opowiadaniu jest flegerem. który musi umrzeć. Żeromski "Doktor Piotr" Można mówić o trzech różnych inteligentach w opowiadaniu Żeromskiego: młodym doktorze Piotrze. sięgając w nich kompletnego dna (trupiarnia).W Moskwie agresywnie rozwija się socrealizm. mimo dobrej sytuacji materialnej na obczyźnie). bo w tym czasie trwa wojna domowa w Hiszpanii i przyłącza się do partyzantów. W powieści silnie wyeksponowanajest wolność wyboru jednostki. który reprezentuje zdeklasowaną szlachtę ("wysadzonych z siodła"). Nałkowska "Granica" Przykładem inteligenta.

jest osioł Benjamin: nie angażuje się specjalnie w nic. Gdyby). otrzymał dobrą posadę. a drapieżny ptak miał mu wyrywać odrastającą wątrobę. uwikłani w trudne wybory. w słowach niejako. A. socjalista. Inteligent Jerzy po wojnie próbuje znaleźć swoje miejsce w nowej rzeczywistości. ale umie się wobec niej zdystansować. Był wykładowcą i posłem. wstrząsany dreszczem obrzydzenia Apollo czyści swój instrument (kat . Obrazuje znany amerykański slogan: od pucybuta do milionera. znajduje więc ucieczkę . kto ciągle ma w życiu: "pod wiatr".Rodzina inteligencka Jerzego pokazana w czasie wojny. gdzie bóg poezji i piękna ujawnia się jako szczególnie okrutny i cyniczny dręczyciel: Marsjasz (. iż narodził się król żydowski. wierni ideom honoru. a na pewno świat zostałby pozbawiony wielu cennych odkryć i dzieł (np. w czasie wojny studiuje na tajnych kompletach.nie znajqc innej ciągłości jak moje ja (. przed wojną dziennikarz. niewdzięczni. który o sobie mówił: cygar i godności nie wyrzeknę się nigdy. uczestnicy Powstania Warszawskiego. Orwell "Folwark zwierzęcy" Po objęciu włady przez zwierzęta. "Apollo i Marsjasz". który.. ciąży jednak nad nim zarówno przeszłość wojenna (AK. J. łatwy do manipulowania tłum. Prometeusza przykuł do skał Kaukazu. zazdrosny o swoją władzę. Andrzejewski pokazał pod względem społecznym swoisty "krajobraz po bitwie". Z przyjemnością wydłużyłby dzień pracy na polu. skazanego przez Sanhedryn na ukamienowanie (Dzieje Apostolskie 7.Eddie Anderson jest synem greckiego emigranta. Prawy. Pochodził z drobnomieszczańskiej rodziny i dzięki pracy i uporowi skończył studia. że bez nich byłoby trudniej. z którą czuła się silnie związana. solidarnej odpowiedzialności. który dowiedziawszy się. nie potrafi sobie radzić z brutalną okupacyjną codziennością (np. W.. 2) Katem w stosunku do Marsjasza okazał się Apollo. Kazan "Układ" . Rocznik dwudziesty" . Po wojnie widzi. W tej drugiej grupie przykładem mądrego inteligenta.I. Biblia (NT) . człowiek z zasadami. próba upieczenia chleba). Natura romantyka. odpoczywać. Katem okazał się tu rozszalały. 2. kazał go przywiązać do drzewa i obedrzeć ze skóry. Andrzejewski pokazuje różne rodowody polskich inteligentów oraz różne ich postawy. E. 1618). G. Inteligencję żydowską reprezentuje mecenas Fichtelbaum. A jednak wbrew swej niemożliwości istnieją". który jest mądrym. dawniej także kar cielesnych. Paweł Kryński pochodzi z rodziny inteligenckiej (syn oficera).patrz: żona. jak i pochodzenie społeczne. Pragnąłby. po wojnie robi karierę polityczną. hrabia Tołstoj.Obraz społeczeństwa tuż po odzyskaniu niepodległości jest skomplikowany. Irzykowski) * "Niemożliwi są ci panowie inteligenci. która przed wojną o nic nie musiała się troszczyć. Szekspir "Makbet" Zamordowaniem króla Dunkana Makbet rozpoczyna swoje panowanie jako władca .. Herberta pt. stąd stały związek frazeologiczny: rzeź niewiniątek. Przenośnie terminu tego używa się w odniesieniu do kogoś. wiersz Z. W obozie załamał $ię. wreszcie decydują się oni wynająć pokój w swojej willi na Mokotowie "spalonej" rodzinie. K. wykształconym Żydem. że krew spływa z poranionych pleców aż na nogi: wzięlabyś byla pewnie na boty czerwone. kolekcja obrazów. Inna Seidenman . "pod górkę". powstanie). Szczepana. krytykuje ją. samochody. wykonuje swoją pracę.kobieta. ideowiec.1) Za szczególnego okrutnika. Mitologia: . ani prestiż zawodowy nie uczyniły z niego prawdziwego człowieka. własny samolot i dobrze płatna. który strącił ze szczytu Olimpu Hefajstosa i ten przez całe życie był kulawy. że nie on to zrobił?). Budzi strach: a naszemu staroście nie patrz w oczy śmiele. Z tego żyją. 2) Za pierwszego męczennika chrześcijańskiego uznaje się św. syn zamożnej rodziny ziemiańskiej. Wbrew woli ojca kończy studia. później . który. konta. reprezentatywnych dla tej grupy społecznej i dowieść. nie wychyla się. "Żony Sinobrodego" . walki do końca. żejest to ktoś ciągle niezadowolony.korzystne małżeństwo i dorabianie się kolejnych oznak zamożności: willa z basenem. Andrzej Kossecki żołnierze AK. kazał zabijać wszystkie dzieci płci męskiej do drugiego roku życia. wyraźnie zarysowują się między nimi podziały: rządzący . będący próbą definicji inteligenta. śpiewać. boi się albo lekceważy".Humorystyczny wiersz. działa w podziemu. 6) Profesor Szretter-reprezentuje starą. choć nie dająca satysfakcji praca w reklamie. który studia chemiczne skończył w Genewie. Sz. Po wojnie profesor historii w szkole średniej. to później tego żałuje.Wykonawca wyroków śmierci. Bratny "Kolumbowie.1) Herod przeszedł do historii jako krwawy tyran. Dopiero przypadkowe zdarzenie stało się przyczyną jego przemiany. później sędzia.. pomocny ludziom. poplecznik Rzymu. że aby móc istnieć. z godnością przyjmującym swój los (śmierć w getcie). pełnił funkcje sztubowego. by potem przejść do przedstawiania poszczególnych osób. Jest to ktoś. z której często robi użytek. Kat Kat . rodową inteligencję sprzed wojny. Woroszylski "Inteligenci" Wiersz z 1974 r.rządzeni.esteta? Czy też sugeruje. który uważa. jednego z siedmiu diakonów. że ciągle są z nimi kłopoty (nie mają instynktu samozachowawczego.. R. szlachetny. (Mt.) dokladnie odarty ze skóry. "naród musi wierzgać". Por. co prawda. Syzyfa skazał na wieczne wta czanie kamienia pod górę. autora najbardziej wyrafinowa nych mąk uchodził według Greków Zeus. zarzuca im. * "Inteligent nigdy nie może się pogodzić z faktem. że jego socjalistyczne przekonania nie pasują do komunistycznej rze czywistości. (K. obecnie sekretarz komitetu wojewódzkiego partii. Ani wykształcenie.) posuwałem się po powierzchni życia. który udał się na emigrację wewnętrzną i postanowił przeczekać. (W. pod każdym względem zaprzeczająca stereotypowi Żydówki: słowiańska uroda. sam tworzy kulturę masową (reklamy). 1) Szczuka jest inżynierem. a gdy się już na jakieś rozwiązanie zdecyduje. Eddie to myślący i twórczy inteligent. Tantala na głód i pragnienie nie do zaspokojenia. po latach w "Solidarności".przed wojną adwokat. Natomiast Jerzy dorabia korepetycjami.pisze. był królem Judei. Albert Schweitzer lub Tytus Chałubiński). w którym poeta. niezdecydowany (Chciałby. kręcący się wiecznie w kółko. parodiując obowiązujący w tamtym okresie sposób wyrażania się o inteligentach. tortur. samobójstwo. 2) Antoni Kossecki . W. Ojciec w obozie. nigdy naprawdę). matka . 57-60). Gałczyński "Śmierć inteligenta" . gryz4 pierś mlekodajnct). a gdy bije to tak. 5) Święcki prezydent Ostrowca. ale jest synem szewca. kto obchodzi się z innymi nieludzko. zawsze jest poniżej lub powyżej. Szczypiorski "Początek" Przedstawicielem inteligencji polskiej jest sędzia Romnicki. nie pozwala rozmawiać. że z układów konsumpcyjnego społeczeństwa nie można wyjść. sąd/proces. Andrzejewski "Popiót i diament" . kobieta bogata i piękna. Mógłby. pokonawszy wspaniałego flecistę Marsjasza swoją grą na cytrze. wysoka pozycja społeczna. wypoczywa w cieniu tego krzyku (okrucieństwo traktuje jako relaks?).to żona wybitnego lekarza. Okazuje się. ze względu na pochodzenie zmuszona do opuszczenia Polski. który rozwijał ożywioną działalność charytatywną i głosił słowo boże w czasach apostolskich. 3) Kalicki przyjaciel Szczuki z lat młodzieńczych. ze szczególnym okrucieństwem.zbrodniarz. 4) Maciek Chełmicki. Następnie już bez skrupułów każe zamordować 63 . Wie. W 1968 r. znienawidzonym przez Żydów za propagowanie pogaństwa. doktor Kor czak. Patrz: przemiana. Woroszylski) . Szymonowic "Żeńcy" Nad pracującymi na polu chłopkami czuwa starosta uzbrojony w nahajkę.

Wyraźną pczyjemność sprawia mu widok cz yjegoś cierpienia. sycąc oczy konającym wrogiem.Gralona.. Szekspir "Ryszard III" Dramat oparty na "Kronikach" Holinsheda o królu Anglii Ryszardzie III.. wypowiedzi Tomasza i Frejenda w sc. zwyrodnialec. Za ścięcie Milady kat nie weźmie ani grosza od muszkieterów. E. Balladyna zabija podstępnie Alinę.) wyliczyl mu najmnie ze trzy setnie (kijów). Dumas "W dwadzieścia lat później" . wygłodniali. więc nikczemność opiekuna wzięla sobie za cel zrobienia z chlopca nieokrzesanego gbura. 2) Szczególnie okrutny jest również senator Nowosilcow. zaś obu bratanków Edwarda i Ryszarda kazał zamknąć w Tower.Dumas przywołuje w swej powieści słynną historię ścięcia króla Karola I. w którym autor widzi Mourdanta. sc. bez oporu udał się z odświętnie ubranymi panami za miasto do 64 . tyranem. Pelikan. roztrzaskali glowę baronowi (.. bes tialsko zakatowaną. Nie zrozumiałby całej skomplikowanej intrygi uknutej przez Zoł zikiewicza i dobrych intencji żony.. przy czym Rodion twierdzi.. wciąż nowe skargi biją w lica nieba. zmienieni nie do poznania. H. Wykonuje wyrok na Milady. który kazał budować Petersburg jako miasto swojej chwały: rozkazat wpędzić sto tysięcy palów i wdeptać ciala stu tysięcy ch~opów. aby mu się przypodobać. H. nie chciał słuchać wyjaśnień. J. aby Rollisonowi pozostawić w celi otwarte okno. Sienkiewicz "Knyżacy" Szczególnym okrucieństwen~ wobec Juranda odznacza się Zygfryd de Lówe. którzy mają zabić Kirkora. że :ogłosił się królem. sam powodował końmi i jechał noga za nogą. jaki mógł wymyśleć prosty chłop. a drugi był wpół harmaty przejechany kolem. ale jest też ofiarą panujących układów społecznych i własnej teorii. bo ileż osób można uszczęśliwić za "brudne" pieniądze lichwiarki. rozrywanych przez drapieżne zwierzęta. turban. Wielki Książę zarzuca bratu zamordowanie ojca w walce o tron. gdy na czczo widzi skrwawione mięsiwo). F. Byron "Giaur" .). wychłostanie Kandyda i powieszenie Panglossa. by później sam stać się ofiarą zbrodniczej Balladyny. Chcąc uspokoić wzburzonych Rzymian. katem jest tu Neron. Haretonowi nie może sprawiać cierpień fizycznych. Sowicie opłaca żołnierzy. toteż urządził proces młodzieży polskiej w Wilnie. w jego naturze zaś leży jakaś niewytłumaczalna potrzeba znęcania się nad ludźmi.. Dostojewski "Zbrodnia i kara" Ofiarą Raskolnikowa została lichwiarka. Planował także dotknąć go jeszcze boleśniej . którego zawoje miecz Giaura zerwat i przerznął na dwoje. później winą za zniszczenie miasta obarczył wyznawców Chrystusa. kiedy się rozmacha (. że zabił nie człowieka. I). III . pluskwę. a następnie zgładzić. Ci zmarzli stojąc (. baronową pokroili na kawalki. Słowacki "Balladyna" -Aby zdobyć Kirkora. Zarządził podpalenie Rzymu. Raskolnikow występuje tu w roli kata.1) Car rosyjski pokazany jako kat narodu: lubuje się w przeglądach wojska. a zarazem słuchał okrZyków ludu (. zaś Doktor i Pelikan radzą.. aby nie wypaść z łask carskich. przy tym bezmyślny błazen i tchórz. który mianowany regentem za małoletniego Edwarda V. bo chłopiec jest silny i nie boi się go.M. że w walce o władzę działa bezwzględnie: zabił matkę. jak i ofiary: 1) Szczególnym okrucieństwem odznaczali się żołnierze bułgarscy. a po każdej takiej paradzie na Placu Marsowym zostaje dwadzieścia trupów (skatowany końskimi kopyty. w twarzy i przymrużonych oczach miał uśmiech i jaśniał jak słońce potężne. Podobnie nieludzki był Piotr I.). komtur zemścił się na Jurandzie w sposób niezwykle okrutny: chciał go zachować przy życiu. I). dokonał swego rodzaju aktu sprawiedliwości społecznej. Kafka "Proces" .Józef K. który by w zbrodni przewyższał Makbeta. przy czym umierający nie mogą wydać nawetjęku. Sienkiewicz "Szkice węglem" Gdy Wawrzon Rzepa dowiedział się. ostatecznie dokonuje tego Kostryn. A. Był to jedyny sposób.. o którym wiadomo. pierś przebita i otwarta ciosem). nagwalciwszy się wprzód ile wlazto. chcąc zaptezentować swój literacki talent. VII). Zołzikiewiczem. od ciala odrąbana dloń. postanowił radykalnie się z nim rozprawić. syna Milady (kobiety-demona). obciął język i prawą dłoń. nienawidzi własnego syna i pogardza nim. Królowa . H. wiedząc. że żona zdradziła go z pisarzem gminnym.Katem w stosunku do narodu polskiego jest car. z lubością udowadnia mu jego słabości. szesnastoletnią Angielkę. Jego miejsce zajął zamaskowany człowiek (historia milczy na temat tego.). a później córkę jej i Edgara . Fleansa (syn ucieka).Za utopienie Leili Giaur mści się okrutnie na Hassanie: nie zadowala się wygraną bitwą.. zadawania im bólu (często nawet są to osoby. Jego rządy Makduf podsumowuje tak: każdy ranek niesie nowe wdów jęki. ale zrobić zeń kalekę. a w rozmowie z Malkolmem: w zastępach piekielnych nie ma takiego szatana. który okrutnymi metodami wymusza ich posłuszeństwo. tępi każdy przejaw buntu i niezadowolenia: powieście obu rycerzy burmistrzów na dzwonie wieży zamkowej. są wywożeni kibitkami na Syberię (opowieść Sobolewskiego. doprowadziła go do zguby i samobójstwa. tylko odrąbał jej głowę siekierą na pniu. Mickiewicz "Dziady" cz.zbrodniarka skazuje na tortury również własną matkę. 3) Świta Nowosilcowa (np. Ponieważ czuł się zagrożony przez rosnące w potęgę chrześcijaństwo.G. spogłądając na płonqce ciała. W powieści pokazany został jako bezlitosny. Słowacki "Kordian" . F. Doktor. którzy wtargnęli do zamku barona: Rozpruli (Kunegundzie) brzuch (. upokarza i poniża swoją żonę Izabelę. Rozkazał także przywiązać setki chrześcijan do smolnych słupów i podpalić: cezar pragnąc się zabawić. której trupa zamknięto w szafie. Dumas "Triej muszkieterowie" . Botwinko). syna i żonę Makdufa. kim był). dlatego tym bardziej nie powinien mieć wyrzutów sumienia. brata Brytanika i żonę Oktawię.). Wolter "Kandyd" -Na tym najlepszym z możliwych światów istnieją zarówno kaci. ale karalucha. o którego rządach Kordian mówi: ilu w kopalniach jęczy? a ilu wyrznięto? a ilu przedzierżgnięto w zdrajców i skalano? Podobnie o Wielkim Księciu Konstantym: brat się wściekł carowi. również prześciga się w okrucieństwie: pan Botwinko (. Cichowski (opowieść Adolfa sc. 2) Jako środek przeciwko trzęsieniu ziemi uniwersytet w Koimbrze uznał uroczyste spalenie na wolnym ogniu kilku osób. które mu nic nie zawiniły): bije.. by móc poślubić Poppeę. IX (rozmowa cara z Konstantym). działający często pod wpływem słów Tigellina i Poppei. G. Sienkiewicz "Quo vadis" Władcą abolutnym.1) Kat z Lille to ciężko doświadczony przez życie człowiek. bo car traci apetyt.skrzywdzić Danuśkę. w sadystyczny sposób dręczy Katarzynę. Dowiedziawszy się o śmierci Rotgiera. Bronte "Wichrowe Wzgórza" Już samym wyglądem Heathcliff budzi grozę. dostarczył im wielu wrażeń w postaci śmierci na arenie setek chrześcijan. podejrzliwy okrutnik. który prześciga sam siebie w pomysłach. ponieważ przed laty uwiodła ona jego brata (mnicha). 2) Kardynał Richelieu przedstawiony został jako władca absolutny i kat swoich poddanych. niech pianą zaraża. wnętrzności ze k~ią wypadły mu z brzucha. A. aż wreszcie cała Szkocja spływa krwią. pobici.Katy. jak np. J. że torturowany chłopiec popełni samobójstwo. pokonanego Hassana w namiętnym zapamiętaniu wręcz ćwiartuje (sina. W.Banka i jego syna. Alona Iwanowna (i jej siostra Lizawieta). Młodzi spiskowcy są torturowani. zaś car wspomina jedną ze zniewolonych przez Wielkiego Księcia kobiet. toteż wypalił mu oko. a następnie kroczy drogą zbrodni (podobnie jak Makbet): wspólnie z Kostrynem morduje wysłannika Kirkora ... wybić im zęby i wy~amać szczęki. nowy ptacz sierocy. zębem wściekłym rozrywa! Zbrodnicze cechy obu rządzących ujawniają się szczególnie w sc.) nieprędko on skończy. A. doprowadzając ją do śmierci. więc go rzucil na Polskę. kiedy to nagle zginął kat Lon dynu. tak się rozsmakował we władzy. aby wymierzyć sprawiedliwość (jego zdaniem) występnej żonie.

zakrwawiona. jednak okazuje się.. to jest tysiąc. G. Kto puści. gra o rzeczy i życie więźnia. kalkulując jak najmniejsze straty po stronie niemieckiej. G. Potrafi tę wiedzę z ogromną precyzją wykorzystać.U Borowskiego nie ma wyraźnej granicy między katem i ofiarą. została następnie zamordowana. np. załatwić potrzeb fizjologicznych. tyrana. Andnejewski "Popiół i diament" . ginie pod kijem lub zaszczuty przez psa. pełnił funkcję sztubowego. ulubioną "zabawą" jest straszenie starych i słabych wybiórką. dziewczyna wyszla. nie usłyszał oskarżenia. którzy dochodzą do tego. którego nie mógł i nie chciał zaakceptować. Wszak Żydzi.pod nazwiskiem "Rybicki". że syn pani Soerensen nie żyje. Z. W charakterze kata na pewno ujawnia się system. rak płus-minus. zwyrodnialstwem i szczególnie 65 . 2) Urkowie. Do Mańki mówi o tym później z dumą: umarł dziś rano w swojej celi. Ravic był przez niego tak skatowany. a poza tym wiedział. Bohater nie poznał sędziego.. Rocznik dwudziesty" . Każdy następny przejaw buntu potraktowałby podobnie. inne podpalał miotaczami ognia. egzekucje nigdy się nie skończą . który dobrze wie. Faszyzm przybrał dla niego jed nak postać i twarz Haakego. Natomiast system działa sprawnie i ma swoich katów. Jeśli chcesz wiedzieć. Na usługach systemu są kaci: 1) Ci. Machapetian.. Jednym z nich jest O'Brien. Rządzi poprzez zastraszenie i terror. dla drugiego spalenie. Widać wówczas. w brzuch. jak "normalny" człowiek powinien się w tej sytuacji zachować. potykając się o leż4cych. który . że nie ma rzeczy bezwzględnie strasznych. przemocą.. aresztowania. wielką radość sprawia mu panowanie nad innymi. Przyglądał się temu tłum i nikt nic nie zrobił. Getto pacyfikował metodą wysadzania domów po kolei. gdzie każde auto to kreska. gdy usiłowała ukryć rannego Kolumba: zgwałcona przez kilku Niemców. Jedną z metod był również szantaż psychiczny: Haake groził Ravicowi odesłaniem Sybilli do obozu koncentracyjnego. co do której moralnej oceny nie ma wątpliwości. którzy w trakcie śledztwa wybijają zęby. J. która uciekła z transportu i której nikt nie chce (boi się) udzielić pomocy . donosictelstwo.) inwigilacja. który wysługiwał się.M. Dla jednego może to być pogrzebanie żywcem. by z nich wychować gotową na każde jego skinienie policję. Zachowuje się cynicznie.. za dławił łapą gardło (.). który odznaczał się szczególną starannością w przesłuchiwaniu oskarżonych: przez rrzy dni zamroczenia wypływała z omdleń. K. wyróżniając się szczególnym okrucieństwem wobec współwięźniów. a do skaczących z okien kamienic Żydów żołnierze Stroopa strzelali jak do kaczek. że krew i tkanki Żydów są zupełnie inne niż aryjczyków.. że to go dobrze określa jako dowódcę.to kat czy ofiara wojny? ("Przy torze kolejowym"). który zadenuncjował czterech Niemców. patrząc z przyjemnością na ofiarę. donosząc na kolegów lub zwykli. Ostatniąjego myślą było to. Trochę za mocno przestuchiwano go ubiegłej nocy. Gdy zabił z zimną krwią Kotowicza. biala. skierowany przeciwko jednostcejuż od aresztowania i śledztwa aż po trupiarnię w obozie. uśmiechnięta twarz Haakego.1) Katem w obozie Gross-Rosen okazał się sędzia Kossecki. który wiedząc. Doczekał się pochwały Niem ca: gut gemacht.. np.) są w rozumieniu prawdziwej nauki prawie zwierzętami (. robiąc jej nadzieję na uwolnienie syna. Cyganie (. wyrzekającą się dziecka: chwyciłą jq wpół.Tu katem jest Wielki Brat. pierś o plecy. bo dla każdego czlowieka. którzy stoją na rampie z notatnikiem w ręku. O'Brien wie. brutalnie wobec słabszych. E. G. Moczarski "Rozmowy z katem" . Następnie po szczeblach łeżc(cej na ludziach drabiny zaczyna chodzić esman. acz systematycznie przygotowuje się do roli władcy absolutnego. likwidator getta warszawskiego. jaka będzie przyszlość. nie pracując. aby ratować własne życie. R.twierdzi gorliwie. Często ofiary. Jednak więźniowie obozu to nie tylko ofiary. To on odbiera sukom szczenięta. o którym nie wiadomo. stają się przyczyną śmierci lub cierpień innych (niewyraźna granica między katem a ofiarą. ciosem rzeźniczego noża w ser ce. fachowy. który nie ma sobie nic do zarzucenia jest Willy Sonnenbruch. Remarque "Łuk Triumfalny" Ravic uciekł z Niemiec przed systemem.Ze szczególnym okrucieństwem pokazana jest scena przesłuchiwania Basika: bicie do utraty przytomności. wiecznie! (.kamieniołomu. Herling-Grudziński "Inny świat" . co innego jest najstraszniejsze na świecie. który ukarał wyrodną matkę. wyżywanie się strażniczek na więźniarkach w Ravensbruck.) i rzucił jak ciężki wór zboża. nie pozwalają spać.Tutaj również nieludzki jest cały system. Nałkowska "Medationy" Autorka zwraca uwagę na podobny fakt jak Borowski w "Opowiadaniach": między katem a ofiarą istnieje często tylko cienka czerwona łinia lub nawet jej brak. Posadzono tam skazańca na kamieniu i jeden z katów wykonał wyrok śmierci. Nasi biologowie stwierdzili. Stroop przystąpił do Grossaction in Warschau metodycznie. Esman jest spokojny. wyobraź sobie but depcz4cy ludzką twarz. Orwell "Rok 1984" . niesie drabinę (. że nie można przejść przez piekło i pozostać nieskazitelnie czystym: sześciu. a później kata na folwarku zwierzęcym. Iwan jako funkcyjny ze szczególną dokładnością wymierza karę Bekerowi: Beker leżał. Nałkowska pokazuje zdarzenia. L. Obok sytuacji jednoznacznych. kryj się! padają na ziemię. naga. tortury. że potrafią powiedzieć: barachło w ttupiarni żre cudzy chleb. który zastrzelił ranną Żydówkę. Uważał.. samosądy. Kruczkowski "Niemcy" Typem Niemca-kata. Kosiński "Malowany ptak" Powieść ukazuje dualistyczną rzeczywistość wojenną: są tylko kaci i ich ofiary. nocne łowy na kobiety. a Iwan kopał go gdzie popadło: w mordę. Orwell "Folwark zwierzęcy" To Napoleon powoli.. że pieriewospitanije zostało zakończone: więźnia można bez chwili wahania posadzić za stołem sędziowskim naprzeciwko przyszlego oskarżonego. Thzmaczył to później zwierzęcym pragnieniem przetrwania..Marek Edelman relacjonuje sytuację. jak odjedzie szesnaście aut.). Są też bardziej "estetyczni" kaci. Bratny "Kolumbowie. często zachowują się jak kaci wobec innych współwięźniów. którzy wyżywają się bez karnie na więźniach.). ale cienka trzcinka gnie mu się uerwowo w rękach. ci. Podobnie bestialsko została potraktowana przez Niemców Niteczka. że dla Winstona będą to szczury. w podbrzusze lub marynarz z Sewastopola. by samemu móc cynicznie korzystać z przywilejów przysługujących wypędzonemu przez zwierzęta człowiekowi. aby wydobyć informacje na temat Kolumba. choć wiadomo. bo człowiek jest ludzki w ludzkich warunkach): Żyd. Ukrywający się żydowski chłopiec w swej wędrówce spotyka się wyłącznie z brutalnością. T. 2) Jurek Szretter jest dowódcą grupy chłopców.. Tu świat nie jest czarno-biały. czy w ogóle istnieje. że zginął jak pies. wyznaje kult siły. roztrzaskaną kopnięciem lub uderzeniem. opanowany. ośmiu wlasowców gwalcilo dziewczynę. zabijając Józefa K. którego reprezentanci stosują bestialskie metody: Kronszmidt włazit żołnierskimi butami na gołe ciała i jeździł na czołgającym się człowieku lub: dwuszereg ludzi. Po nieudolnych początkowych działaniach von Sammerna. więźniowie. że pracuje dla siebie na Krzyż Żelazny. nie poddające się jasnym ocenom moralnym: czy chłopiec. Borowski "Opowiadania" . Krall "Zdążyć przed Panem Bogiem" . koń Boxer odjechał do rzeźni). przebudzeń i straszłiwego bólu chłodna. nie wypuszczając drabiny.. cynicznie "kupuje" od niej kosztowny.Tytułowym katem jest tu Jurgen Stroop. charczał i pluł krwią. Niewygodnych z jakiegokolwiek powodu likwiduje (por. chłodno. np. J. Kolumb zobaczył wbitą w krocze jej trupa butelkę. H. na okrzyk: lotnik. stary naszyjnik. że przekroczył granicę cierpienia -prawiejuż nie czuł bólu. nie miał z tego powodu rozterek moralnych.jak twierdził Szczuka . StaTi w kolejce i gwałcili ją (.

Służy temu cały system kar z obozem karnym i czarną dziurq na zakończenie. Cz. przy czym Jack pragnie rządzić przy pomocy siły. bo Bóg. że w od powiedniej chwili umie zadać niegroźnemu w końcu. choć dysponuje również bardziej radykalnymi środkami. Bernardo Gui. wymuszanie publicznego ujawniania swoich najwstydliwszych spraw. Bal w operze kończy pojawienie się nierządnicy babilońskiej z neonem w kroku. znajdując poklask i potwierdzenie swojej zbrodniczej działalności w gromadzie bfaznów.. Tuwim "Bal w operze" . urządzi polowanie naRalfa. Kasprowicz daje apokaliptyczną wizję płonących lasów. zaspokajając swą potrzebę zadawania bólu.odrażającą w swojej wulgarności zbrodnią.Edek. robiącemu tylko dużo hałasu Arturowi śmiertelny cios kolbą rewolweru. że ludzkość doszłajuż do kresu swoich możliwości. Patrz: apokalipsa. okrutnie i. wymaga bezwzględnego posłuszeństwa. i na targ przyjeżdżają wozy "z zielenizną". dosiadającej odrażającego Lewiatana. upaja się władzą. za nią postępują ludzie. łapczywie pożerających jedzenie w bufecie. który rządzi bezwzględnie. Judasza. jak i psychiczną. co mówig. którą będzie wojna. nie będzie zwycięzców i zwyciężonych. brutalnie likwiduje przeciwników.trzy małpy. "Sala gimnastyczna". bo jednocześnie jest kar nawał. Ogień ogarnął nawetjeziora i rzeki.Rolę wielkiego kata gra tu Wielki Inkwizytor. którego tworzą pieniądze-robactwo.. Nastroje katastroficzne bardzo wyraziście wystąpiły na przełomie XIX i XX wieku. Szatan. nie intencji.Przez świat kroczy wielki kondukt pogrzebowy. który spowodowała. Świat natomiast znalazł się pod panowaniem Szatana-zło zawładnęło ludzkimi sercami i najbardziej elementarne zasady etyczne przestały obowiązywać. Modernizm Nastroje schyłkowe wynikające z postawy dekadenckiej pod koniec wieku XIX przybrały formę katastrofizmu. że niełatwo odda władzę. Aby pies nie rozszarpał mu nóg. Tylko postuch musi być. S. J. Mrożek "Tango" ... która głosiła. Pochód zmartwychwstałych zmierza do doliny Joza fata. siania strachu i dominowania. jego znęcanie się nad bezdomnym niemową polega na przywieszeniu chłopca do belki w stodole i wpuszczanie do niej swego dzikiego psa. Okres międzywojenny Katastrofizm pojawia się jako następstwo pierwszej wojny światowej i szoku. Golding "Władca much" . przyklaskującej wszystkiemu z lęku o własne życie.Pesymistyczne przekonanie o grożącej katastrofie. jaki mam cios. iż rychło nastąpi koniec świata. Oko wyskocZyto z twarzy jak żóltko ze stluczonego jajka. przede wszystkim kultury europejskiej. skłaniało do twierdzenia. groźby). Kenneally "Lista Schindlera" patrz: zbrodnia/zbrodniarz. że każdego może skazać. W. S. ten który nie ma kompleksów i dziata odświeżająco. dlatego pierwszą ofiarą stanie się Prosiaczek (skala tortur jest ogromna: od szyderstw. W tym świecie nie ma miejsca na grozę końca świata. Witkiewicz "Szewcy" patrz: historia. który stosuje w "łamaniu" żołnierzy bicie trzonkami od motyk. K. Czerwieński) * "Skrócę cię o głowę!" (jedno z ulubionych powiedzeń krblowej ang.. Na niebie pojawia się zapowiedź nadchodzącej groteskowej apokalipsy . przed którym drżą wszyscy i który zdaje sobie sprawę ze swej szatańskiej siły. Za każdym razem "Grubas" robi to z kamiennym spokojem i przyklejonym do twarzy uśmiechem. kopanie. byle siedzieć cicho. stwarzając ich skłonnymi do zła. Ale nie bójcie się. Święty Mocny" . co ma z nimi jakikolwiek związek. Patrz: apokalipsa.). ale też chęci "pobawienia" się ofiarą. Grozę potęgują apokaliptyczne obrazy zagłady świata: góry walą się z łoskotem w przepaści.W grupie chłopców Ralf i Jack wykazują skłonności przywódcze. a nad wszystkim góruje wielka głowa w cierniowej koronie... a także w latach trzydziestych. oślepia parobka w niezwykle dziki sposób: szybkim ruchem (. Niejako potwierdzeniem tych idei była teoria katastrofizmu geologicznego. nadciąga nieuchronna katastrofa. Jones "Stąd do wieczności" W armii Stanów Zjednoczonych łamie się charaktery i zmienia lwy w potulne baranki. W tej obróbce perfekcyjny jest zwłaszcza "Grubas". Każde jego przybycie znaczone jest stosami. J. którzy obsetwują reżyserowany przez Wielkiego Inkwizytora szatański spektakl. więc zima. Eco "Imię róży" . W literaturze objawia się zapowiedziami wielkiej zagłady. że zdaje się on płonąć. cynicznie (śmiechem nad krzywdą jego wy buchając). ta sama prostota. natomiast Garbosz nie poprzestaje już na zwykłch metodach katowania (bicie wierzbowymi rózgami. Np. czyli miejsce tortur dla szczególnie opomych. Okaże się. wie. ta mądrość zbiorowa. nieuchronnej zagładzie współczesnego świata i cywilizacji. J. uważać. rządzi Wielka Oddziałowa. Tęcza zgwałcił. sięgnie po władzę. Kesey "Lot nad kukułczym gniazdem" . poprzez kradzież okularów. Artyści widzieli ją jako apokaliptyczną wojnę światów. Przekonanie. panuje więc wios na lub lato. tej. Jej pojedynek z Mc Murphim ujawnił. Jest jeszcze tzw. J. To Jack także. która ścięła Marie Stuart) Katastrofizm Katastrofizm . Głosząc chwalebne hasło przywracania pacjentów do normalnego życia. U. zwierzęta. Wciąż płyną ludu gorzkie łzy. Katasttofizm szczególnie silnie był obecny w okresach z jakiegoś powodu schyłkowych koniec wieku. Chłopiec gardzi słabością zarówno fizyczną. Zrozpaczony człowiek zwraca się do Boga.Krew naszą długo leją katy. Miłosz "Który skrzywdziłeś" Wiersz jest przestrogą skierowaną do władcy (władców).) wbil lyżkę w oko mtodzieńca i zakręcil nią. co służy eliminacji przeciwnika. J. gruchotanie kości. * . J. jak zwrócić się do jedynego władcy ziemi . aż do zabicia go). ziemia pokryła się miliardem krzyży. pobił i zamordował znalezioną przy torach Żydówkę. Czechowicz "żal" -Zniża się wieczór świata tego. jakim jest szpital psychiatryczny. torturowany Salwadore). nie pozostaje nic innego. jak lobotomia. Sędziami wówczas będziem my!" (B. Zakłócony został porządek natury. Kasprowicz "Moja pieśń wieczorna" . Kasprowicz "Dies irae" Nadszedł dzień sądu ostatecznego.W Kombinacie. która nieuchronnie nadciąga. wrzucanie w kępy pokrzyw). bez których Prosiaczek nic nie widzi. Poeta mówi: 66 . Upaja się strachem ludzi (np. a będzie wam ze mną dobrze (. Kasprowicz "Święty Boże. że wszelkie zmiany ziemskiego globu zachodziły w wyniku katastrof wyniszczających wszystkie żywe organizmy. stosując wszelkie sposoby podporządkowania sobie chorych. Nikt nie ocaleje. Elżbiety I. które upodlają wszystko. Nadejdzie jednak dzień zapłaty. nadrywanie uszu. Teraz już będzie rządził przy pomocy pięści: widzicie. Na jego czele idzie Śmierć. będzie teraz dokonywał surowego osądu uczynków. inny chłop. mały musiał godzinami wisieć u belki z podkurczonymi nogami. Kondukt zmierza do grobu samotnego człowieka. Wszystko to odbywa się na oczach ustawionych pod ścianami innych żołnierzy z obozu karnego: Barry nie mógl już oddawać moczu i miał na wpól oderwane uszy od głowy. A gdy Stwórca milczy. krwią torturowanych i strachem tych. T.I. koniec tysiąclecia. Ludzie idą przerażeni. Jej ulubioną metodą są różnorodne tortury psychiczne (szantaż. wyśtarczy tylko oskarżyć go o kontakty z diabłem. by wyzwał Szatana na pojedynek. który skazał ich na grzech. gdzie oczekuje Sędzia-Bóg.Szatana. wybijanie zębów. nawet rośliny. co sprawia. Elity społeczeństwa są zgrają prostaków. który jest panem życia i śmierci swoich poddanych (radzi że jeszcze jeden dzień przeżyli).Świat znalazł się we władzy brudnych i odrażających pieniędzy. zazdrosny o żonę młynarz. żniwa huku i blasku. że wszystko zostało odkryte i zbadane.Zachód słońca zabarwia cały świat ogniście czerwonym kolorem.

Młodzieniec powołuje się na głos ludu tebańskiego. Jeden ze starych literatów stwierdza. Spór w salonie jest wyraźnym odbiciem walki klasyków z romantykami. Mnożą się teksty na temat przepowiedni Nostradamusa. Literatura fantastyczno-naukowa tworzy wizje ziemskiego globu po totalnej wojnie nuklearnej albo katastrofie ekologicznej. K. spór pomiędzy przedstawicielami dwóch różnych pokoleń. Te dwa stanowiska nie dadzą się pogodzić. K. Cz." (J. że władca powinien wsłuchiwać się w głos swojego ludu. próbując pocieszyć Gustawa... domagają się od literatury. która przyniosła zagładę rodzaju ludzkiego. to skowyt strzałów. Konflikt bierze się z tego. poruszeni wydarzeniami na Litwie. że cofa ludzi do etapu barbarzyństwa. Demeter i Hestię. Broniewski "Krzyk ostateczny" Dzień głodu. Zyskuje zwolenników wśród Izraelitów. buntuje się przeciwko ojcu. która pokrywa groby. wyrażają swoje oburzenie. Kasprowicz) * "Na wszystko mrok nicości nieprzebyty spłynął. walka dwóch pokoleń stworzy w kulturze coś nowego i stanie się przyczyną postępu. powietrza i wojny z dziejowej rodzi się nocy. Boją się sięgać po aktualne tematy. piszą według klasycystycznych reguł. Mitologia 1) Kronos. IV Podczas rozmowy Gustawa z księdzem konflikt pokoleń ujawnia się w starciu racji serca i racji rozumu. że rodzina władcy nie może stać ponad prawem. w której wojska Absaloma zostają pokonane. że nie tyle aktualność współczesnej tematyki przeszkadza w jej literackim ujęciu." (J. A. W. a nasz naród scen okrutnych..patrz: pogrzeb. by ziemski glob nowymi pchnąć tory. Biblia (ST) . Dawid na wieść o śmierci syna pogrąża się w rozpaczy.K. czterej jeźdźcy apokalipsy już pędzą . który sprzymierzył się z innymi tytanami. entuzjazm. Patrz: uczeń i mistrz. Tym samym staje się w pewien sposób reprezeritantem pokolenia oświeceniowego. Wszystkie pozytywne wartości "z wczoraj" dziś ulegają zagładzie: nie ma ufności. Tak rozpoczęła się trwająca dziesięć lat tytanomachia. Kasprowicz) * "Dzień straszny rodzi się z nocy. Starzy.patrz: apokalipsa. które nakazują.będę strzelat do siebie i mart wielokrotnie. Zderzenie tych dwóch nurtów. widząc serwilizm carskich urzędników. Cz. Herę. Dawid z całym dworem opuszcza Jerozolimę i udaje się na wygnanie. by podejmowała aktualne tematy. K. Ci. że ten zwymiotował Posejdona. ornamenty łun. gwałtownych nie lubi. A. a ze świerków na połu zwisa głowa obcięta. Pokolenie Baczyńskiego jest świadkiem apokalipsy spełnionej. przybierając formę konfliktu rodziców i dzieci. Ogromne nieba suną z warkotem. Może rozgrywać się również na płaszczyźnie szerszej i być sporem dwóch różnych pokoleń historycznych.. Mickiewicz "Dziady" cz. bo chcą go z świata wygnać w ziemię. Poglądy młodych są odzwierciedleniem poglądów 67 .patrz: apokalipsa.. Ksiądz odwołuje się do racji rozumowych. jak on sam to czynił. przed chwilą tak żywa. W kołysce śpi nowy bohater. porządek klasycyz mu. jest trawa. harmonię.Sprzeczność interesów. Gałczyński "Koniec świata" patrz: apokalipsa. by w pracy i bojaźni bożej szukały dostatku i szczęścia tak. żeby nie narazić się władzom. że żadna ze stron nie chce uznać racji strony przeciwnej. bardziej doświadczeni. nie ma miłości. piękna natury. to czas ufności. niepogrzebione wokół leżą ciała. Kiedy bunt przybiera formę jawnego sięgnięcia po władzę. kołysany żołnierskimi piosenkami. który na schyłek naszego wieku zapowiedział trzecią wojnę światową i straszliwą bitwę pod Armagedonem. * "Biada!. Sofokles "Antygona" . Hadesa. Mochnacki "O literaturze polskiej w wieku XIX" Mochnacki ujmuje spór klasyków z romantykami w kategoriach dialektyki Hegla. decydującą o losach świata. Ostateczne zwycięstwo odniósł Zeus i to on został władcą świata. Kiedy dorósł. Dochodzi do starcia dwóch koncepcji państwa: ojciec twierdzi. zarzucając ojcu niesprawiedliwe rządy i twierdząc. Miłosz "Roki" ." (J. (W. Brodziński "O klasyczności i romantyczności tudzież o duchu poezji polskiej" . jak przystało na młodzieńca z pokolenia romantyków. Starzy odchodzą już w przeszłość.Hajmon wiedzie z ojcem spór o losy Antygony. Kreon emocjom syna przeciwstawia przekonanie. Może mieć miejsce w rodzinie. Czechowicz) Konflikt pokoleń Kontlikt pokoleń . który nie uznaje Antygony za winną. przyszłość należy do młodych. J. Ziemia dojrzała) . Zatem w wypadku "Antygony" konflikt pokoleń dotyczy wizji państwa i władzy. Mickiewicz "Dziady" cz. wolą ład. T. Wspólczesność .Absalom buntuje się przeciwko swojemu ojcu Dawidowi.. że państwo jest niepodzielną własnością władcy. Śniadecki "O pismach klasycznych i romantycznych" Autor zarzuca młodym romantykom prymitywizm i dzikość.Koniec wieku i jednoczesny koniec tysiąclecia wzmogły nastroje katastroficzne w kulturze. egoizm. Młodzi. M. Będzie głód. jest czas nienawiści. pożoga i mór". niezgodność. a on sam ginie z ręki Joaba. Kasprowicz) * "A jako widna ta ziemia. która te wartości sławi. Świat starych to marazm. Baczyński "Pokolenie" (1943) (Wiatr drzewa spienia. Gajcy "Wczorajszemu" Wiersz jest świadectwem podobnej jak w przypadku Baczyńskiego biografii twórcy. Młodsi wybierają swobodę i spontaniczność romantyzmu. chęć wspólnego działania. Starsi. III 1) W salonie warszawskim dochodzi do dyskusji pomiędzy młodymi i starymi. 2) Podczas balu u Senatora młodzi Rosjanie. jest kłamstwo i lęk. A. Sierpem obcina mu jądra i pozbawia władzy.Zapowiedź apokalipsy wypełniła się. Wczoraj. Dziś. którzy oburzają się na nie. nie ma piękna przyrody. lojalni wobec carskich władz ugodowcy. ognia. ile jej okrucieństwo. Pierś światów. poglądów. pełni zapału do walki. bezruch.nadciąga nieuchronna katastrofa. (J. J.. Czechowicz "Elegia niemocy" . Wyraźna opozycja wczoraj dziś. A. które on stanowi. J. 2) Zeus jako jedyny uratował się spośród dzieci Kronosa pożeranych przez ojca. by mitologija zastępowała naocznych świadków. kona pod strasznym ciężarem. Wojna tytanów z bogami olimpijskimi była walką pomiędzy dwoma pokoleniami bogów. Wreszcie dochodzi do bitwy. Miłosz "Kotysanka" Sielska wizja życia w rolniczym kraju kryje jednak zapowiedź nadchodzącej katastrofy. Ziemia nasiąknięta krwią przeżywa czas straszliwych żniw. które wiążą się z wiekiem człowieka. Czechowicz "Modlitwa żałobna" . Kochanowski "Na młodość" Szaleństwa młodości są czymś naturalnym. Świat młodych charakteryzuje dynamizm. a słowa poezji mają godzić jak oszczep. traktując gojako konieczność. by wspierała naród w jego cierpieniu. Dzieje Absaloma są jeszcze jednym potwierdzeniem zawartego w Dekalogu nakazu: Czcij ojca swego.Spór starych klasyków z młodymi romantykami ujmuje Brodziński jako starcie dwóch koncepcji poezji. że sam rządziłby lepiej. chcą mieć rok bez wiosny. który daje szanse kańery kreaturom w rodzaju Nowosilcowa czy Bajkowa.I. Klasycyzm (teza) musiał wywołać swoją antytezę (romantyzm). który spowodował. Mickiewicz "Oda do młodości" Mickiewicz kontrastuje wizje dwóch światów: świata starości i świata młodości. J. sam zasiadając na tronie.. Z pozycji klasyka oskarża romantyzm. która zmiecie z powierzchni ziemi całą ludzką cywilizację. przy pomocy matki podał Kronosowi środek. artystycznych itp. Władysławiusz "Do dzieci" Autor nazywa swoje dzieci Tatarami. miłości i poezji. Broniewski) * "Zniża się wieczór świata tego nozdrza wietrzą czerwony udój". Wówczas rodzeństwo stanęło do walki z ojcem. Są zagorzałymi przeciwnikami despotyzmu. syn uważa. najmłodszy syn Uranosa. Gustaw zna tylko racje serca i na nich buduje swoją wizję świata. Udziela im rady. wspaniała wielką godziną konania.

przebywając na dworach. za które teraz on i jego pokolenie musi płacić. 2) W rozmowach z Gajowcem Cezary Ba ryka przywołuje argumenty komunistów. są argumentami starca (Wiecznie śpiewasz to samo! hymn starości piejesz. S. nie mogąc przekonać zebranych. przeżytych kształtów żaden cud nie wróci do istnienia i nic nie jest w stanie powstrzymać przemian. którzy potrafili dostosować się do nowych czasów. zgnuśniałych. Żeromski "Doktor Piotr" Kiedy po powrocie do domu Piotr Cedzyna dowiaduje się. Mimo różnicy zdań ojcu i synowi udaje się dojść do porozumienia. to dawne pokolenie idealistów. Jak sam 68 . Stary Prezes. Asnyk "Daremne żale. 2) Justyna Orzelska łamie odwieczne konwenanse i wychodzi za mąż za schłopiałego Janka Bohatyrowicza. starych jest większość. a Polacy nigdy nie splamili się zbrodnią królobójstwa. Głosząc hasło "sztuki dla sztuki". Głównym hasłem czynią hasło pracy dla dobra społeczeństwa. każąc spiskowcom zastanowić się nad konsekwencjami śmierci cesarza. podczas dyskusji o zamachu na cara."Ta w twoim wieku. którzy nie będą chcieli poprawić warunków pracy i życia robotników. która pozwoli mu spłacić zaciągnięty. W końcu Kordian. który pr oponuje Gajowiec. J. Odwołuje się też do racji rozumowych. Asnyk "Do młodych" . co powiedzą ludzie. że uczyni ona świat lepszym. Pokolenie współczesne to dorobkiewicze. Daremne żale "starych" nie zdołają cofnąć życia fal. Słowacki "Kordian" . decyduje się sam dokonać zamachu. Prezesowi zarzuca.' . ucząc ich nowoczesnych metod uprawy ziemi i obsługi maszyn rolni czych. wspierany przez swoich rówieśników. Pani Andrzejowa. specyficznie pojmowanej moralności. u robotników dług. Toczy nieustanne spory z Bohatyrowiczami o każdą piędź ziemi. zgnuśniałymi kolegami. Świętochowski "My i wy" "My" to pokolenie pozytywistów. Pozostają tylko ci. kiedy to młodzieniec nabierał ogłady towarzyskiej i uczył się dobrych manier. Młodzi są jeszcze nieliczni. w ciemnościach pogasną znów!). nie zdecydowała się na małżeństwo ze stryjem Janka . Jest przekonany. Na tym tle dochodzi między ojcem i synem do konfliktu. Konflikt pokoleń rozgrywa się tu na płaszczyznie sporu młodego. Zygmunt nazywa je szaleństwem. Ludzie tacy. choć posyła się ją do szkół. by płacić za jego studia. W zapale młodości zarzuca starszym od siebie lekarzom sybarytyzm i odejście od zasad etyki. odmawiać leczenia. Prus "Lalka" . 3) Zygmunt Korczyński wchodzi w konflikt z matką. już odchodzi (w ostatniej scenie Szuman z goryczą mówi: Jak oni się wynoszą).Poeta wyrażapoglądy "młodych" . prymitywizmowi. bojąc się pracy i tego. Jana. że Tadeusz nie zajmuje się Podkomorzankami podczas wieczerzy w zamku. S. otaczająca kultem pamięć męża.. Żeromski "Przedwiośnie" . że ojciec.Anzelmem. że jej syn odrzuca wszystkie ideały. bo ci nie potrafią się z nimi obchodzić i jedynie je psują. Ale nie należy deptać przeszłości ołtarzy. nie hołduje już dawnym obyczajom i nie przestrzega zasad grzeczności. potra ili swoje życie oddać jakiejś sprawie. Swiat nieustannie idzie do przodu.Zbyszko buntuje się przeciwko matce i temu wszystkiemu.Prus przeciwstawia sobie dwa pokolenia.sklepikarze. aferzyści i drobni ciułacze. w to. Jego zachowanie wyraża irracjonalny bunt przeciwko rodzicielskiej opiece. Zapolska "Moralność pani Dulskiej" . Artysta staje się jej kapłanem. że wyjazd ojca na wojnę uwolnił go od nieustannego dozoru. pokątnych interesach.. każdą sztukę bydła. Cezary programowi powolnych przemian. odrzucających zapatrzenie w przeszłość i tradycję. kierując się emocjami. jest zwolennikiem bliskich stosunków dwor'u i wsi. bo ciągle jeszcze żyją ci." .1) Cezary Baryka przyłącza się w Baku do rewolucjonistów. co robił."panicz" poślubi ciężarną służącą. Sędzia wygłasza mowę na temat staropolskiej grzeczności. Muszą też pamiętać i o tym. Jednocześnie Swiętochowski podkreśla. Młody Podchorąży . Witold. czyni z niej absolut i podnosi twórczość do rangi religii. która przed laty.W scenie w podziemiach katedry św. A. W trudnej sytuacji ziemiaństwa po powstaniu styczniowym Benedykt Korczyński odszedł od dawnych ideałów.. jak Rzecki i Wokulski. powołując się na fakt. próżny trud. S. bo teraźniejszość bierze swój początek w przeszłości (teońa ewolucjonizmu). Cała mowa Sędziego skierowana jest przede wszyst kim do Tadeusza i dałaby się sprowadzić do odwiecznego w konflikcie pokoleń hasła: . Chce wśród chłopów szerzyć oświatę.. Nie wynika to z faktu przyjęcia idei komunistycznych. A. więc oni zwyciężą.pokolenia dekabrystów. G. że okradał robotników. S. co ona uosabia: kołtunerii. Jednak w tym kontlikcie Żeromski nie opowiada się jednoznacznie po żadnej ze stron.. Te poglądy są wyrazem konfliktu młodych modernistów ze starymi pozytywistami. Młodość i starość nie zdołały się porozumieć. ludzi młodych. ale słuszność jest po stronie tych pierwszych. ludzie o wątpliwej uczciwości. Takie poglądy prowadzą do odrzucenia Judyma przez warszawskie środowisko lekarskie. Ważne jest to. Żeromski "Ludzie bezdomni" .Kordian. by tym właścicielom fabryk. nawołuje do dokonania zamachu . przeciwstawia program burzenia Lulka. że nie należy udostępniać chłopom maszyn. Niestety.Na spotkaniu warszawskich lekarzy Tomasz Judym wygłasza referat. w którym prezentuje swoje radykalne poglądy. Opanowanie i zdrowy rozsądek starego człowieka zostają tutaj skontrastowane z emocjami domagającego się natychmiastowych zmian młodzieńca. Jednocześnie proponuje. pozrywane gorble). Najego postępowanie ma wpływ również fakt. które łamie wszelkie konwenanse . Patrz: artysta. pełnego zapału lekarza ze starszymi. z przerażeniem spostrzega.. ścierają się poglądy starych i młodych. Hasła rewolucji nie do końca pojął i właściwie nie są one dla niego istotne. niestety. Orzeszkowa "Nad Niemnem" . potrafili poświęcić się ideałom. B. którego efektem jest wyjazd Piotra za granicę. że za czas jakiś staną się przeszłością i jacyś inni "młodzi" zbuntują się przeciwko nim (I wasze gwiazdy. Przybyszewski "Confiteor" Utylitarnej sztuce poprzedniej epoki przeciwstawia Przybyszewski sztukę nową. E. opowiada się przeciwko zabiciu cara. jako młody pozytywista. Według Prusa. że nie istnieje możliwość jakiegokolwiek porozumienia między pokoleniami (Czy idąc tak odmiennymi drogami możemy się spotkać kiedykolwiek i uszano wać wzajemnie swoje cele? Nigdy! Wiemy to-między naszymi obozami popalone mosty. każda epoka ma swe własne cele. Okazuje się odważniejsza od Marty Korczyńskiej. która weszła na jego pole. Mickiewicz "Pan Tadeusz" Widząc. mieszczańskim wartościom. Chwali w niej czasy swojej młodości. o zdobywcy młodzi. bezkrytycznie zapatrzonych w przeszłość. jego zdaniem.pozytywistów.1) Konflikt pokoleń rozgrywa się na płaszczyźnie sporu Witolda Korczyńskiego z ojcem. którzy żyją jedynie dla siebie. którym poświęcił się ojciec. kańerowicze. Zbyszko dość szybko słabnie w swoim buncie. że został on koronowany na króla Polski. którą Dulska ujmuje w bardzo prostą zasadę: brudy należy prać we własnym domu. bojąc się wszelkiego ryzyka i poprzestając na małych. Patrz też: pokolenie stracone. Świat idzie do przodu.). że po raz pierwszy w życiu przeciwstawił się rodzicom. A. zmniejszał dniówki.car musi zapłacić za swoje zbrodnie wobec Polski. A. by przeciwstawić się matce. Wyrazem tego buntu ma być małżeństwo z Hanką. Stary Dominik Cedzyna nie widzi niczego złego w tym. którzyje wznieśli. "Wy" to pokolenie starych. że przed czynem powstrzymuje go jego wiek. które przywołuje Prezes. Współczesna młodzież. "Młodzi" winni im są szacunek. Młodzi wierzą w możliwości nauki. pełen zapahz.Poeta próbuje w duchu ewolucjonizmu łagodzić konflikt "młodych" i "starych". Młody Cedzyna przyj muje tam posadę. Wszystkie argumenty. oskarża go o to.

że trzeba być odpowiedzialnym oraz poddać się normom i zakazom. Artur wybiera jedyną możliwą drogę . Kleinbaum "Stowarzyszenie umarłych poetów" . Ich wysiłki są daremne.patrz: ojciec. Piesuznawany za przyjaciela człowieka.1) Antek Boryna pozostaje w nieustannym konflikcie z ojcem. Broniewski) wiersz był manifestem postawy młodego pokolenia. co kot napłakał. tradycyjny ślub z Alą. wierny jak 69 . które dokonują się w Lipcach. ględzenia o dusry. (C. Kiedy Juliasiewiczowa uświadamia mu. Reymont "Chłopi" . jednocześnie wiążąc poezję z życiem (jest w słowach tyle drzew i mięsa). Różewicz wypowiadał się w imieniu tych.. pokonany przez prymitywną siłę chamskiego Edka. która ma być przejawem wyjścia ze stanu dzieciństwa. porządek odpowiedzialność).. Odrzuciło wszelkie formy i konwenanse. Skamandrytów.. (A. z którą on sam bezskutecznie walczy. (Z. Marks) * "Chcąc odzyskać młodość. że może go zmienić".tym co za mną nie zdqżct echopowiem . po której Antek z żoną i dziećmi opuszcza dom (patrz: rodzina. że nie istnieje możliwość porozumienia z pokoleniem. Jasieński "But w butonierce" Wiersz wyraża typową dla futurystów negację całej dotychczasowej twórczości poetyckiej (. Wilde) * . Twórcy tej epoki to durnie w pelerynach. gdy poczynają krążyć w nim soki. którzy nie nadążają za przemianami. w którym brak norm stał się normą. J. Patrz: dom. Twórczość modernistów należy do przeszłości. że po śmierci starego Boryny jego miejsce przywódcy chłopów (przewodnika lipeckiego stada) zajmuje Antek. Malraux) * "Życie jest to okres czasu. Miętus próbuje się temu przeciwstawić. Niestety. trzeba tylko powtórzyć dawne szaleństwa". W zakoń czeniu wiersza pojawia się przekonanie. marazmu. Mrożek "Tango" . przeciwstawiając się tym. że po ślubie z Hanką nie dostanie od matki ani grosza. w którym naturalną koleją rzeczy powinien zbuntować się przeciwko swoim rodzicom. Następuje zmiana pokoleń. (J. którzy zachowaniem i sposobem mówienia starają się manifestować utratę niewinności. drzeć z kimś koty. wysokim dostojnikiem komunistycznych władz. nie odczuwać natomiast nic. jak i jego życie osobiste (jest homoseksualistą). że awers i rewers monety posiadają niewielkie szanse na to. gdy opadają zeń liście". Wśród psów występują liczne rasy.W. różne pod względem wyglądu i wielkości.. w którym mu przyszło egzystować. jak i rodziców". (K. po wojnie natomiast zawrotną karierę zrobił dzięki przynależności do partii. którego jedną połowę zatruwają nam rodzice.gdy nastał Jasieński. bo nawet wycięty na drzewie napis "dupa" Pimko interpretuje jako wyraz chłopięcej naiwności. (J. Negatywny stosunek Leopolda Panka do przybranego syna bierze się także ze swoistego kompleksu niższości . wykręcić kota ogonem. S~n Dominikowej opuszcza dom i wraz ze swoją przyszłą żoną rozpoczyna budowę własnej chałupy. samobójstwo. Kochanowski) * "Wystarczy urodzić się dziesięć lat wcześniej. które. W. która nie pozwala mu ożenić się z Nastką stojącą znacznie niżej w społecznej hierarchii Lipiec. 2) Artur jest już w wieku. «nowym świecie młodych». iż spotkają się któregoś dnia twaną w twarz". * "Jakoby też rok bez wiosny mieć chcieli.nie ożeni się ze służącą. że także rodzice mają niekiedy rację". (K. okazuje się.Są zwierzętami domowymi z rodziny ssaków. Spór zaostrza się. J.. nierozwaga. zazdrość). Dramat Zapolskiej ukazuje bunt modernistyczny. (J. żeby młodzi nie szaleli". «inności młodych». że jedyną prawdziwą poezjąjest poezja futurystyczna. Cocteau) * "Ale każdy wie. f. że idzie o swąd ciągnący się z minionych lat i którego starsi nie zdołali wywietrzyć".S. Sylwestnak) * "Zawsze mnie uderza.jednakowo ważne jest wychowanie dzieci. Różewicz "Elegia na powrót umarłych poetów" .postanawia przywrócić światu dawne formy. Tuwim) Kot . bo się nim urodził. prowokowanie) a dorosłością (stabilność.) Nie witam was wracajqcych gdyź nie wstaniecie z martwych). np.Adresowany do powracających do kraju poetów starszego pokolenia (Tuwim. Obdarzony nieprzeciętną inteligencją Ksawery (naturalny syn hrabiego Sulemirskiego) nie może wybaczyć ojczymowi. domagając się. które negowało jakąkolwiek ich rolę we współczesnej literaturze polskiej (U nas był już koniec świata nigdy nie weźmiecie udziatu w końcu świata (. Modernizm był epoką apatii.będąc robotniczym dzieckiem.D. Kałużyński) * "Każdy młody człowiek wcześniej czy później dokonuje zdumiewającego odkrycia. że ten współtworzy władzę.Adieu!). Jung) * "Bo drzewo musi cierpieć w porze. ucieka z domu.G. jest kołtunem. po bliższym zbadaniu. Skamandryci przyszłość budujq muskularnq mowq. jednocześnie zmuszając starsze pokolenie do przyjęcia nowego stylu życia. Konflikt Zbyszka i Dulskiej z jednej strony obnaża obłudę mieszczańskiego życia. T. bezpardonowość. 2) Szymek Pacześ przeciwstawia się matce. Okazuje się to jednak bardzo trudne w świecie. Tuwim "Dziesięciolecie" - Poezję młodych.. Goethe) * "Tragedią młodego pokolenia jest. Przyczyna takiego stosunku tkwiła w doświadczeniach wojennych. matka. postrzeganie "chłopaków" jako czystych i niewinnych "chłopiąt".pies . Wyrzucają go z kolejnych szkół. a ich utwory to poetyckie Tworki. który najczęściej przyjmowal postać konfliktu pokoleń. ponosi klęskę. kupować kota w worku. który nie uznaje zasad obowiązujących w świecie dorosłych. Terroryzuje rodzinę. Na temat obu zwierząt bardzo dużo związków frazeologicznych. Między ojcem i synem dochodzi do bójki. Młodzi buntują się przeciwko dominacji starych. S. przed wojną niewiele zdołał osiągnąć. zmuszając ją do zmiany stylu życia i wyrażenia zgody najego bardzo konwencjonalny. Andrzejewski "Miazga" Ksawery Panek pozostaje w ostrym konflikcie ze swoim ojczymem. Cocteau) "Trwa walka pokoleń o miejsce przy stole". należy już do przeszłości (. Gombrowicz "Ferdydurke" Matki i ciotki wraz z nauczycielami upupiają młodzież z gimnazjum. syn. spadać jak kot na cztery łapy. (O. że ilekrość słyszy się o «buncie młodych». starym. by już być kimś innym duchowo". (J. W. syn.1) Pokolenie Eleonory i Stomila zbuntowało się przeciwko swoim rodzicom. Podłożem konfliktu są zarówno poglądy polityczne Ksawerego (po wypadkach marca 1968 został usunięty ze stanowiska asystenta na Uniwersytecie Warszawskim). N. według poety. Został pokonany . przeciwstawia poeta twórczości modemistów. Jasieński powtarza: idę młody. by ten przekazał mu ziemię. Zbyszko wycofuje się. Skamandryci wnieśli do literatury dynamizm i entuzjazm młodości. B. tyle. Rozmemłaniu i chaosowi rodziców przeciwstawia ład i porządek. a drugą . (J. z drugiej jest ilustracją przekonania naturalistów. genialny. czego wyrazem jest także fakt. do którego Pimko przyprowadził Józia.~ i przekonanie. Typowy konflikt między młodością (bunt. Bohater nie chce zaakceptować prostej prawdy. J. bezpowrotnie umarli i Tetmajer i Sta. Którzy chcą. Jego postępowanie jest wyrazem procesu przemian. którzy przeżyli wojnę w kraju i w większości przypadków mieli za sobą udział w aktywnej walce z Niemcami. Salinger "Buszujący w zbożu" Holden jest zbuntowanym nastolatkiem. gdy Maciej Boryna postanawia ożenić się z Jagną.pies Kot.H.dzieci".mówi. że człowiek zostaje ukształtowany przez środowisko. że zastaje ono świat uformowany i nie zawsze zdaje sobie sprawę z tego. Gromadzi wokół siebie "chłopaków". Dokonuje się to przez wtrącanie w stan trwałego zdziecinnienia.

racząc go garściami soczystej trawy. I. Krasicki "Szczur i kot" Szczur jest tu zadufany. przy czym zwierzę chciało zachować niezależność. gdy bronił Stasia przed gniewnym atakiem Arabów lub gdy pierwszy wyczuł zbliżające się pomoc i ratunek. na co mops tłuma czy mu prawidłowość świata. A. by sobie los poprawić. by wreszcie w niewyjaśniony sposób spowodować. że zając obu wywiedzie w pole. Homer "Odyseja" Gdy po dwudziestoletniej nieobecności Odys pojawił się wreszcie w domu.Na wizerunek żony modnej składa się także to. w jaki sposób człowiek oswaja psa. woreczków i pudeł do karety wsiada suczka faworyta i kotka z kocięty. tak też trudno było bohatero. podjął trud szukania Anielki. Święte psy trzymano np. Bohater narrator opowiadania przyznaje się do dziwnej zażyłości z kotem o imienu Pluton. J. właściciela powitać radośnie. Ale najczęściej był im bardzo przydatny. Wreszcie dotarł na folwark. o lśniącej sierści brysia. Zrozpaczony nie jadł. że to od obroży. Początek kłótni miał miejsce podczas kolacji. Należy przypuszczać. I. bo nie płaszczyły się przed człowiekiem i zachowywały niezależność (do dziś związek frazeologiczny: chodzi jak kot. obecnie stary. J. Szczur dużo mówi. Odnalazł ich. Kipling "Kot. rozczarowanym do oświeceniowej. 2000 p. Człowiek widział w oczach zwierzęcia to.Wiernym przyjacielem Anielki był jej pies Karusek. czego w sobie nie akceptował. że nie powinna się weselić. bo musi marznąć na dworze.Dziki kot przyglądał się. podczas pierwszego spotkania z Faustem Mefistofeles ma postać czarnego pudla. dając mu kawałki pieczeni ijak zjednuje sobie konia. jako zwierzę domowe. Tu psy myśliwskie służą wydobyciu podstawowych cech szlachty kłótliwości i egoizmu. nie pił. Prus "Anielka" . ja bawię.e.n. E. kot siedzi cicho i działa. 4000 p. ale książę zdecydował się oddać psa tylko temu. Bedier (oprac. W sztuce średniowiecza pies symbolizuje wierność. gdzie zastał Anielkę i uspokojony. Jak trudno uwolnić się od wyrzutów sumienia. w Egipcie pojawił się ok.e. Argos.jak się panu zdawało . toteż wyobrażano go sobie jako towarzysza czarownic. wilk oświadczył: Lepszy na wolności kcfsek lada jaki. umarł na jej kolanach. Właścicielem Kusego jest Rejent. Chart kpi z kotki. Książę chcąc rozpogodzić Tństana. Krasicki "Chart i kotka" . jego obrońcą i pomocnikiem (stąd związek frazeologiczny: wiemy jak pies). Kot uspokoił pieszczotami płaczące dziecko. Doświadczona matka brutalnie wyprowadziła ją z błędu.W. który chodził własnymi drogami" ("Takie sobie opowiadania") . niźli w niewoli przysmaki. I.Doktor Faust jest człowiekiem poszukującym szczęścia.Wchodząca dopiero w świat mała myszka o mało nie przypłaciła życiem swojej naiwności. Egipską boginię radości i zabawy. a później go powiesił. lekkomyślny. bo się w sądzeniu poszkapisz. okaże się. Wobec tego kot spróbował pochlebstwami zjednać sobie kobietę. Kobieta postawiła warunki: marzenie kota się spełni. tylko człowiek. kto zabije Urgana Włochatego. W rezultacie okazuje się.A.pies. Ta zaś zatrzymała psa. w Nubii. Niekiedy dzieci miały z nim kłopoty. Zaczął w człowieku wzbudzać strach. zaś kot jest inteligentny i potrafi wykorzystać naiwność szczura. a nie czarnego kota. kiedyś wspaniały pies myśliwski. wzgardzony. L. mówiąc o kocie: kot bestyja. zaś kot .z dezaprobatą. szczęśliwy. W większej liczbie koty pojawiły się w Cesarstwie Rzymskim. Kundel skarży się na swój los. gdzie miały leczyć chorych lizaniem. Przebywał w tym czasie na dworze księcia Żylenia w Galii. próżny. Carroll "Przygody Alicji w 70 . Krasicki "Dwa psy" . zaś Sokoła Asesor. Zwierzątko nosiło na szyi złoty dzwoneczek. na dziada warknąć. żyć jak pies z kotem.Treścią bajki jest rozmowa dwóch psów: podwórkowego kundla i salonowego mopsa. Od tego momentu będzie już towarzyszył Faustowi.W tej bajce ujawniają się typowe kocie i psie cechy. której kobieta się bała. zwłaszcza gdy wmiesza się w to kot. gdy okazało się. by ta pozwoliła mu wchodzić do jaskini i częstowała go mlekiem. który nękał kraj. oblepiony wrzodami. gdy zniknął w pogoni za rannym bawołem i wtedy rozpacz Nel nie miała granic. że nie ma zbrodni doskonałych.We wszystkich przeżyciach podczas wędrówki przez pustynię i puszczę towarzyszył dzieciom pies Saba. tu leży pies pogrzebany. co ją otacza. Na koniec wilk zauważył wytartą sierść na szyi psa i dowiedział się. Uciekając do lasu. Oprócz mnóstwa skrzyneczek. Goethe "Faust" .) "Dzieje Tristana i Izoldy" . czuć się jak zbity pies. która nie jemu się należy (mnie to kadz4). nie będąc przyjacielem człowieka ani jego sługą. Krasicki "Żona modna" . paczek. otoczone czcią. pochodzącym od wilka lub szakala. że było to standardowe "wyposażenie" każdej osiemnastowiecznej modnisi. że to jego pies udusił zająca. własnymi drogami). krótkowzroczny. pies z kulawą nogą nie przyjdzie.miły. biegł tropem. Mickiewicz "Pies i wilk" Gdy wymizerowany. Na miejsce Plutona przybłąkał się kot. i nie opuścił aż do spotkania z ojcami. a kiedy wrócił na zgliszcza i nie zastał żadnego z domowników. ale magiczny dzwoneczek wyrzuciła do morza. Trembecki "Myszka. gdy Tństan cierpi. rozpowszechnionym na całym świecie. Był towarzyszem człowieka. Gdy po polowaniu na niedźwiedzia jeszcze raz Kusy i Sokół rzucą się w pogoń za szarakiem. że bohater zabił żonę. bo uważała. Poe "Czarny kot" ("Opowieści niesamowite") . narodu naszego zguba! Na koniec ku przestrodze wypowiedziała sentencję: nie sądź nikogo po minie. jego pies. toteż zwraca się w stronę czarnej magii. bo tylko mysz.Po rozstaniu z Izoldą Tństan był smutny i nic go nie mogło rozweselić. Tństan tego dokonał i posłał Milusia Izoldzie w darze. kot i kogut" . na co mądra kotka odpowiada: woLę mysz dla siebie niż sarnę dla pana. nadęty i groźny. że zjada dość marne śniadanie. co zrobić. zejść na psy. wita go radośnie i umiera. I. a jej ciało zamurował we wnęce. B. Kot został oswojony ok. który oddalał się coraz bardziej od znanego mu miejsca. jak psu z gardła wyjęty. porwanych przez Arabów. A.n. książkowej wiedzy. bardzo je szanowano w przeciwieństwie do psów. pokazał mu czarodziejskiego pieska. że wszystkie smutki natychmiast pryskały. Nietęgie miny będą mieli właściciele. poznaje swego pana. niewinny i przyjacielski. np. Znosił razy kijami i kamieniami. ale jakby wbrew średniowiecznym wyobrażeniom. głodny wilk spotkał tłustego. dlatego jest skuteczny. gdzie istnieje podział funkcji: ty służysz. że dziewczynka gładzi jego pokrwawione ciało. Sienkiewicz "W pustyni i w puszczy" . że każdy ze szlachciców z jednakową determinacją upiera się przy tym. który był jego sobo. W jego życiu pojawia się diabeł.Nie czarny kot jest tu uosobieniem zła. tylko popilnować dziedzińca. H. bo według ówczesnego przesądu diabeł chętnie po jawiał się na ziemi w postaci czarnego kota. przedstawiano jako kobietę z głową kotki lub kotkę z głową kobiety. niewidomy. W średniowiecznej Europie były rzadkością. Na to pies zaczął zachwalać służbę u pana: niewiele jest do roboty. bo ludziom wydawał się wściekły. toteż najpierw wykłuł kotu oko. rozśmieszył je zabawą glinianą kulką i zjadł mysz.wi pozbyć się kota. Mickiewicz "Pan Tadeusz" Powodem sporu między Asesorem i Rejentem są dwa psy myśliwskie: Kusy i Sokół. Bastet.wtórem (nawet oka nie miał). W starożytnej Grecji koty były rzadkością. Milusia. Kogut wydał się jej buńczuczny. Tństan pragnął go podarować Izoldzie. gdy trzykrotnie zasłuży na jej pochwałę. W ten sposób zdobył stały wstęp do jaskini i miskę mleka. R. Pies jest najstarszym zwierzęciem domowym. S. Zwierzę patrzyło na alkoholowe wybryki swego pana . W czasie pożaru dworu Karusek uganiał się po polach. który wydawał tak radosny dźwięk. w sanktuańum Asklepiosa w Epidaurze. zapytał. przypisuje sobie chwałę.

jednak gdy nadejdzie burza. ukochana suczka Agaty. czym kociość jest i co oznacza. Iwaszkiewicz "Opowiadanie z kotem" ("O psach. W pogodne dni jest potulny i uległy. T. Od obserwacji zwierząt Elżbieta przechodziła do rozmyślań o ludziach tzw. Rocznik dwudziesty" Rzeczywistość Warszawy w czasie powstania: nie ma mieszkań.. psie z kulawą nogą. Kundera "Nieznośna lekkość bytu" . Zupełnie opuściła cię wiara w ludzi. Szymborska "Kot w pustym mieszkaniu" . a na uśmiechu kończąc (Wiele razy widziałam kota bez uśmiechu. jak różne prawa obowiązują na świecie. na których podstawie można się dowiedzieć. który stosował wobec przybłędy szczególnie okrutne tortury. którzy mieszkali w piwnicach i suterenach i o ich życiowych możliwościach. że była to suka. gdy podane zostały następujące dania: kasza pluj i królik w potrawce. gdy pokazuje kota. począwszy od ogona.Figa. ludzie wiemy o świecie innym niż nasz . Dowcip polegał na tym. uciekł z domu i przepadł bez wieści. w mieszkaniu Lichodiejewa.). chcąc stworzyć swój korzystniejszy obraz. zapamiętał tę jedną zamęczonego białego kotka. wywołując na nowo jego agresję. Jak się potem okazało. Wtedy Piłat powiedział: Rozwiążcie mu ręce. kotach i diabłach") . Montgomery "Rilla ze Złotego Brzegu" . dziewczyna przyjedzie do niej aż z Warszawy. jed~~ne zapewne stworzenie. a Kot jest Kotem i nie można z nim obchodzić się poufale.M.. nawet kogoś.M. Kiedy Figa ciężko zachoruje. np. czytała i demonstracyjnie nosiła "Annę Kareninę".1) Jednym z członków świty Wolanda jest Behemot ogromnych rozmiarów czarny kot. J. a poza tym wyrażać naturę kota. a śmierć psa przeżyje równie dramatycznie jak śmierć matki. Eliot "Koty" .O czyjejś śmierci. Kosiński "Malowany ptak" W swojej upiornej odysei wojennej mały żydowski chłopiec trafił także do chłopa Garbosza. dywany. "Koty".. mieszka w Gdyni z matką bohaterki. Jak mało my. wpadał wściekły Garbosz.1) Wtorek. Wtorek odprowadził go na stację. gdy chciał stłumić pierwsze oznaki niezadowolenia na folwarku. Tygryszard Drapież. oczekując na powrót Jima. pies Jima Blythe. Na podstawie zbioru wierszy wyłania się cała. Ze zdziwieniem stwier dzała. inna ręka podaje rybę.Przez większą część wspólnego życia Teresy i Tomasza towarzyszył im pies imieniem Karenin. złości się. Z. zaś szpic pani Gierackiej paradował swobodnie po podwórku. kopał i pastwił się nad psem. Smutne jest twoje życie. kot mężny do końca. które tu pokazano symbolicznie. np. Gdy na koniec czytelnik pojął.Kot występuje tu w roli sędziego. Nałkowska "Granica" . Tak jak bohater powieści Stevensona (patrz: sobowtór) zmienia swą osobowość. Kiedy jego pan szedł na wojnę. L. szokując obserwatorów swoją osobą.L. psach wiejskich i psach wysokorodowodowych. Dostrzegł w skazańcu kogoś godnego uwagi. nosząca męskie imię. Kotka Dobrodusia. którego trzeba przesłuchać. Dalej znajdują się utwory o: psich snach. gotową na każde skinienie władcy psią policję. J. nie ma co jeść. czyli Dr Jekyll i Mr Hyde. później wpuszczał do niej psa. np. Przy czym. który potrafi zachowywać się jak człowiek. posiadł zdolność stop niowego znikania. i Tomasz bardzo przeżyli śmierć psa. Gdy zaś udało się chłopcu przetrzymać zwierzę i Judasz go nie poranił. który jest po prostu kocim rozbójnikiem. półki) w wierszu opowiada się z perspektywy kota. będzie przy niej aż do końca. bez której ani dnia dom by nie funkcjonował. a kiedy ogłoszono zawieszenie broni. z kim warto rozmawiać. wieszał chłopca za nadgarstki u belki .v stodole. Pierwszy oficjalny występ Kryski jako gospodyni. gdy nie było Tomasza. że: imię kota to sprawa. planuje karę. że Pies jest Psem. mimo że skazany dopuścił się wielu innych zbrodni. czeka. I ona. Podczas czterech lat wojny rzadko kiedy był Jekyllem. kot kolejowy. wymierzającego karę. Jeżeli chłopcu nie udało się utrzymać z podkurczonymi nogami wysoko nad klepiskiem. a trwaniu rzeczy (szafy. niełatwa. ten cierpiał akurat na straszny ból głowy i z wielką niechęcią myślałojeszczejednym więźniu. Przeciwskazania każdy zna: pies zamiast kaszy żąda mięsa. Dopiero kiedy chłopak wrócił z wojny.. M. świat przestał być tamtym. G. że nie można wsZystkich swoich uczuć przelewać na psa. wykorzystał wychowane przez siebie psy w stosownej chwili. Groński "Po co właściwie trzymać psa" Na to prowokacyjnie postawione w tytule pytanie odpowiedzią jest cały tomik wierszy: "Po co właściwie trzymać psa". Drogą wielu ćwiczeń uczynił ze szczeniąt sprawną. ale uśmiech bez kota zobaczyLam po raz pierwszy). bo wypełniał jej chwile. jest kot z Cheshire. Wiersze zainspirowały A. To zdarzenie zapamiętali wszyscy czytelnicy "Kolumbów". który jest główną władzą na kolei i nikt tak podróżnym nie dogodzi. przeistacza się w dzikie stworzenie. hegemonie. gdy Teresa. Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" . R. ale ma też magiczne właściwości. dla którego.Na podwórzu przed kamienicą Elżbieta obserwowała często psa Fitka. skomplikowana natura kota. o odchodzeniu ludzi. On ze swoją niezależnością i indywidualizmem nie przystosowałby się do totalitarnej rzeczywistości folwarku. jak właśnie on. Bratny "Kolumbowie. pies rozrywał mu nogi. Poza tym opowiadanie podnosi kota do rangi bohatera literackiego (poszukiwanie specjalnego kota do napisania utworu). nikt nie karci za rozrzucone papiery).krainie czarów" . którym później okazał się jamnik Bączek. trzymanego tam na uwięzi. Zwłaszcza Teresa była bardzo przywiązana do psa. pies po śmietnikach się watgsa itd. miał swoje upodobania. 71 . np. zagryzał marynowanym grzybkiem i dorzucał oskarżenie: stużbowym samochodem się rozjeżdża bez skrupułów lub wsiadał do tramwaju i chciał skasować bilet. gdy pił wódkę. mimo że jest tak samo karmiony. Pojawiła się ona bowiem w okresie. tzn. zmyślny Napoleon zabrał je potajemnie i trzymał gdzieś w ukryciu.S. do którego jesteś przywiązany (. Fitek był przykuty do budy o każdej porze roku i mógł poruszyć się tylko na długość łańcucha (tu kończyLy się jego życiowe możliwości). R. Przyznasz przecież. jakby była ona bardzo drogim jej człowiekiem. Przez ponad cztery lata mieszkał na stacji kolejowej.Jest to zbiór wierszy poświęconych kotom. którą jest dla skazanego niemożność uwolnienia się od powracającego przez całe życie obrazu kota oblanego benzyną i podpalonego. bo tak był szkolony. 2) Doc. więc Teresa nie czuła się tak przejmująco samotna. W. Judasza. Pojawia się zawsze w towarzystwie Wolanda. uśmiecha się od ucha do ucha. Bohater liryczny utworu. Orwell "Folwark zwierzęcy" Nie bez powodu pewnie w utworze Orwella nie ma kota. Agata cieszy się na spotkanie z nią tak. kot został tu zantropomorfizowany: tęskni. A. Są natomiast psy.zdaje się podsuwać tę myśl poetka. Szmendeferek. bił. poeta zdradza mu jeszcze jedną tajemnicę -jak zwracać się do kota: raz jeszcze więc przypomnę o tem.. tych. może uchodzić za symbol wierności. by nadszedł twój pies. wydobywając typowo psie cechy ich osobowości. to kot rodziny Blythe. bo powinno sprawiać zwierzęciu przyjemność jego kontemplowanie. Kolejne wiersze tomiku pokazują różne kocie osobowości. Gdy mianowicie suce urodziły się szczenięta. ale.. Webbera do wystawienia słynnego musicalu pt.Jedną z postaci w szeregu spotykanych przez Alicję. dob rze znanym światem (inne kroki na schodach. jego tajemnicza i fascynująca osobowość.A. który pozostał po śmierci właściciela. domagał się spacerów. wbrew pozorom. Ale takiej uczty powstańcy od miesięcy nie mieli. gdy Jeszua na podstawie obserwacji powiedział mu wiele o nim: marzysz tylko o t~'m. Kowalska "Pestka" . z zawadiacko podwiniętymi wąsami kawalerzysty. M. chodzący na tylnych łapach. drażniąc łańcuchowego kundla swoją swobodą. jak też w końcu pozbawienie złoczyńcy wolności i wykonanie wyroku śmierci. Wtorek znowu zamieszkał w Złotym Brzegu. 2) Gdy Jeszua pojawił się przed obliczem Piłata. "podziemnych".

składający się z takiej gmatwaniny komnat i korytarzy.. * "Żaden ludzki głos nie potrafi wyrazić żałoby z taką ekspresją jak głos psa". Zjego spowiedzi mnich dowiaduje się. Łysiak) Krucjata Krucjata (łac. opiekował się pozostawionymi w kraju rodzinami i ziemiami. Akcja eposu Tassa rozgrywa się w dwu planach: w planie historycznym i w płaszczyźnie działań sił nadprzyrodzonych. Billego Pilgrima w czasie wojny jako młodego chłopca. i sławy". kiedy to został doszczętnie spustoszony i splądrowany Konstantynopol. wzbudza litość. Gdy Luisa dowiedziała się. XIV w. zmuszonego do wyboru między pięknem a brzydotą. że będzie to pewnie jeszcze jeden utwór. w celu zdobycia Ziemi Świętej. Burckhardt)... jakiego uikt nigdy nie doświadczyl). umieszczono w nim syna żony Minosa . jako utwór przeciwko wszelkiej dominacji i doktrynerstwu (tu: ideologia Kościoła). (Hamilton) *"Pies różni się od człowieka tym. (C. w znaczeniu węższym były to wojny podejmowane przez chrześcijaństwo zachodnioeuropejskie w XI-XIII w. Wyprawa zakończyła się kompletnym fiaskiem. Ideę krucjaty zrealizował papież Urban II. J. dzieci. Urodzony przez Pazyfae potwór miał głowę byka i tułów człowieka. ale już renesansowej (co podkreślał też J. iż tylko jego budowniczy . za którą mógł ukryć się świat ujarzmiony przez żądzę zysku i prLemoc". Wyznają mnichowi swoje mroczne żądze i fascynacje. Vonnegut stworzył powieść przeciwko wszelkim wojnom.. Grupę francuskich dzieci prowadzi mnich.. Dla interpretacji utworu znacząca jest rozmowa autora. Kościół udzielał krzyżowcom specjalnych odpustów. Pogańska czarodziejka Armida zwodzi urzeczonych jej urodą krzyżowców. wreszcie jako utwór o miłości. uświęcona przez Kościół wojna z niewiernymi (Saracenami). jako utwór o nieziszczalności ideałów (bramy raju istnieją ty. Krucjata staje się pretekstem do ukazania człowieka szamoczącego się w pułapce świata. człowiek zaś obszczekuje go.lko na martwej i spalonej stońcem pustyni. szybkiego wzbogacenia się.) . jak Filip de Mazieres i politycznymi fantastami. Hasło rzucone przez Urbana II znalazło szeroki oddźwięk wśród panów feudalnych.Autor pyta. Huizinga). v. zagarnięcia cudzych terytoriów. ale też na umiejętności opanowania żądz cielesnych.Dedal mógł w nim odnaleźć drogę. który nie szczeka. natomiast krzyżowcom do zdobywania bogactw. (przysłowie włoskie) * Stary pies nie szczeka na próżno.Pazyfae i byka przysłanego na Kretę przez Posejdona. pustynia jest grobem spragnionych i laknących)..Podtytuł utworu brzmi: "Krucjata dziecięca" i jest nawiązaniem do wyprawy krzyżowej z 1212 r. Fatalna sytuacja polityczna i ekonomiczna Francji uniemożliwia realizację tego zamysłu. Malaparte) * Stary pies trudno przyzwyczaja się do łańcucha. . Vonnegut . (K. w której wzięło udział około trzystu tysięcy dzieci w wieku 10-16 lat. który brał udział w II wojnie światowej i przeżył bombardowanie Drezna. Druon "Królowie przeklęci" W cyklu powieściowym. nie chce walczyć. do czego powinni być zdolni prawdziwi rycerze: ich heroizm polega nie tylko na odwadze i męstwie w walce. kiedy kota nie czują. Tasso głosi pochwałę chrześcijańskiego rycerza. jako utwór o narzuconych ideałach i celach.schroniskach dla psów.. zaspokojenia żądzy przygód i zapewnienia dreszczyka emocji (wojna jest bowiem takim uniesieniem. M. Marzycielami. w której będą ginąć młodzi chłopcy. (M. (priysłowie staropolskie) * Myszy tańcują. Film stanie się zachętą do udziału w następnej wojnie. Powieść Andrzejewskiego jest paraboliczna.. Labirynt Labirynt . pomnażania sławy wcale nie średniowiecznej. grzechem a świętością. dano mu na imię Minotaur. w czasie której okazuje się. (J. Toteż "Rzeźnia" jest powieścią antywojenną. (przysłowie jakuckie) * Strzeż się człowieka. J. że dzieci idą do Jerozolimy wcale nie z pobudek religijnych. uwikłane w sprawy. gdy gość wchodzi.Wyprawa krzyżowa. według którego nakręcą film z Johnem Waynem lub innym mocnym mężczyzną w roli głównej. stąd doskonale splatają się tu dwa wątki . prawie dziecko. blasku. a krzyżowcy wrócili z bajecznymi łupami. by się samemu śmiesznością nie okryć". którego nie mogą pokonać nawet złe moce.miłosny i wątek "świętej wojny". który ma pieniądze mówi się: "szanowny panie psie". . K. pojawia się wielokrotne nawiązanie do rządów królakrzyżowca Ludwika Świętego. twierdząc. reprezentowane przez mitycznego Plutona. znajdującej się od połowy XI w. co powiększyłoby prestiż i dochody papiestwa. Więcej jest psów pokaleczonych przez ludzi niż ludzi pokąsanych przez psy". (prcysłowie arabskie) * U dobrego gospodarza nawet pies z kotem żyją w zgodzie. na zdolności wyrzeczenia się uniesień miłosnych w imię wyższych celów. Wszystkie wiersze tworzą wspaniały obraz psa przyjaciela człowieka.v~wa n n v T. wszyscy szli calq noc)."Rzeźnia numer pięć" . Kościołowi krucjaty służyły jako pretekst do podwyższania podatków. Andrzejewski "Bramy raju" Także nawiązanie do krucjaty dziecięcej zakończonej klęską. Samozwaniec) *"Dziś ludzie zwierząt się nie boją. który wysłuchuje ich spowiedzi. należy ją rozumieć wieloznacznie: jako utwór o całkowitym rozmijaniu się ideałów z rzeczywistością (wyzwolenie grobu. też byłego żołnierza i więźnia. że chcą być blisko osoby kochanej. jak Filip Dobry. Pokazuje głównego bohatera. którzy rywalizują o jej względy. (W. powiększenia sławy. pod panowaniem Turków seldżuckich. pasterz z okolic Cloyes. z żoną przyjaciela. (priysłowie holenderskie) * Psu. którymi tak łatwo omamić masy (mimo sprzeciwu mnicha.powieść ukazała się w 1960 r. któr ego akcja rozgrywa się w I poł. Badziak) *"Wierności psa nie sposób wyśmiać. których nie rozumie. iż realizuje on tylko przedśmiertne życzenie hrabiego Ludwika z Vendome (patrz: rycerz). Minos wstydził 72 . Zwierzęta boją się ludzi. a także inne wyprawy podejmowane z inicjatywy papiestwa przeciwko poganom w celu rozszerzenia wiary katolickiej. Jej motywem były uniwersalistyczne dążenia papiestwa i chęć zdobycia na Wschodzie nowych państw chrześcijańskich. ale dlatego... Odheroizowując bohatera i wojnę. który nie mówi i psa. że szczeka. Tasso "Jerozolima wyzwolona" Dzieje pierwszej wyprawy krzyżowej (1096-99) dowodzonej przez Godfryda z Bouillon. że powstaje kolejna książka o wojnie. (J. Wyprawę zainicjował Jakub zwany Pięknym. gdy jest już za drzwiami". krzyżowca uczestniczącego w słynnej krucjacie z 1204 r. za- protestowała gwałtownie. Huizinga "Jesień średniowiecza" . Jego potomkowie (przede wszystkim Karol de Valois) pragną wskrzesić dzieło przodka i raz jeszcze ruszyć do Jerozolimy. Tu krucjata jest maską do mówienia o kon kretnej rzeczywistości . * "Krucjaty .to głód barwy. Pokazuje tu Tasso. Na popularność krucjat złożyły się obok względów religijnych także inne: chęć zdobycia łupów. wszystkie dzieci zginęły w drodze lub zostały sprzedane w niewolę. mroczne pobudki działania). * "Tak tworzyła się maska. (prLysłowie polskie) *"Jak zagłaskać kota na śmierć". W założeniu inicjatorów to właśnie dzieci miały wyzwolić grób Chrystusa z racji swej niewinności i bezgrzeszności. którzy szkicowali plany wypraw krzyżowych. kim byli ludzie. W wyprawie brał też udział brat Baldwin.. Został zbudowany na polecenie króla Minosa.Labirynt kreteński to olbrzymi pałac. Huizinga). rycerstwa. nawiązując do bezsensownej krucjaty dziecięcej.

Wędrówka na kolanach po krętych ścieżkach takiego labiryntu miała b~ć namiastką pielgrzymki do Ziemi Swiętej. E. doktor. obowiązujące w dużej mierze do dziś. Wierzyńskiego "Pieśń ze środka miasta" (poezja Skamandrytów).n. Galen był autorem wielu prac z dziedziny medycyny. którego nie znał żaden z mnichów. środowiskiem i trybem życia. Łatwo się tu zagubić. nie uśmiercać w żadnych okolicznościach. "Piekło" pokazuje świat podziemny z całym jego skomplikowaniem. w anonimowej masie tysięcy podobnych ludzi. Sekret wejścia do biblioteki i wyjścia z niej znał tylko bibliotekarz i jego pomocnik. Kochanowskiego był doktor lakub Montan (por.M. którego 73 . śmiech zabija strach. B. w których przebywają dusze grzeszników zależnie od rodzaju popełnionego występku. wtajemniczenie. B. że chorób nie wywołują demony ani złe bestie. E. wiersz K. próbami cierpliwości i wytrwałości. 3) Świat z jego złożonością i życie. Galen był najsłynniejszym po Hipokratesie lekarzem starożytnej Grecji. występek. W Rzymie początkowo zawód lekarza był zajęciem niewolników. Jest to największa biblioteka chrześcijańskiego świata. która jednak zostając żoną Hadesa. Hipokrates zwrócił uwagę.miała właściwości wskrzeszania umarłych). Już samojej położenie w opactwie sugeruje. praktykowana przez asklepiadów. z prawej . w których człowiek zawsze czuł się zagubiony. przedstawiciela sztuki lekarskiej na wyspie Kos. zwłaszcza gotyckich. Interpretowano go jako drogę Jezusa z Jerozolimy do Kalwarii lub też jako życie ludzkie z jego manowcami. Schulz "Sklepy cynamonowe"-La biryntem może być przestrzeń miasta rozciągająca się między dzielnicą sklepów cynamonowych a Ulicą Krokodyli. J. sytuację szczególnie zawiłą. Wielu bohaterów nie mogło odnaleźć się wśród plątaniny ulic. rozwiązań. "Do Jakuba". więc ktokolwiek pogwałci zakaz wstępu do biblioteki i zechce poznać zakazane księgi. Rousseau) * Bardzo trudne można zrobić szybko. Trafiła tam Kora. Dante Alighieri "Boska Komedia" . czyli potomków Asklepiosa.M. (J. była przecież jej domem. w 46 p. stąd musi się ona bronić przed niepowołanymi. 5) Zagubienie we własnym wnętrzu. Salinger "Buszujący w zbożu". zabłądził w znanym sobie mieście. bo miała właś ciwości magiczne (z lewej żyły była śmiertelną trucizną. zdrowie jest wyrazem równowagi między składnikami natury człowieka. Balzac "Ojciec Goriot".Pierwsza część utworu pt. Znajdują się tam opisy stanów chorobowych. Podobnie dzieje się z przestrzenią w domu.e.S. to. Znajdują się tu księgi. F. druga księga "Poetyki" Arystotelesa na temat śmiechu. nie szkodzić. że wszystkie labirynty w świątyniach były imago mundi (wyobrażeniem świata). Adresatem wielu fraszek J. Ojcem medycyny nazwano Hipokratesa. godnym mistrza Dedala. Opracowano w tym celu system zabezpieczeń (lustra. że został naruszony porządek świata i Zeus zabił Asklepiosa piorunem. Aby się tam dostać. Eco "Imię róży" Przestrzenią labiryntowąjest tu biblioteka. zapadnie. przestrzeń nie podlega tu prawom fizycznym. że jest to miejsce szczególnie ważne. Co roku musiał mu jednak dawać na pożarcie siedmiu młodzieńców i siedem dziewcząt. (pczysłowie holenderskie) Lekarz Lekarz . a kary dostosowane są do wielkości ich zbrodni. Popularne rozumienie labiryntu odnosi się do przestrzeni wielkomiejskiej. najsłynniejszego lekarza greckiego. wędruje przez labirynt pokoi i korytarzy. który wyjawił mu wszystkie tajniki wiedzy lekarskiej. Prus "Lalka" (obraz Paryża). M. Ponieważ autor wykorzystuje w utworze technikę oniryczną. W mitologii bogiem sztuki lekarskiej był Asklepios . poznając całą absurdalność i nieludzkość instytucji państwa autorytarnego. Jedynym wyjściem z tego labiryntu jest śmierć. Otrzymał bowiem od Ateny krew. skomplikowaną lub bez wyjścią. przygodą. a przede wszystkim skomplikowanie labiryntowy układ bibliotecznych pokoi). w marzeniach. H. Począwszy od XIX w. zbrodnię. 4) Zawiłość sfery uczuć. w tym także do świata podziemnego. Uczeń szybko przewyższył mistrza. Nie zamieszkałe pokoje zarastają roślinnością. Przypisywane mu teksty. np. a później pokonać rzekę Acheront. co dzieje się w umyśle wpływa na ciało i odwrotnie. Dotyczy to zwłaszcza wielkich aglomeracji. F. Kieffer "Żeby cię lepiej zjeść". tylko siły naturalne posłuszne prawom przyrody.D. Wprowadził leki sporządzane z roślin i minerałów. halucynogenne zioła. np. plątaninę możliwości (dróg. a wszystko będzie proste". Bohater. Nie zawsze marzenia te się spełniały. Dostojewski "Zbrodnia i kara". a także laska i owinięte wokół niej węże. poznał nawet sposoby wskrzeszania umarłych. trzeba przejść Przedsionek.W poszukiwaniu najwyższego sędziego Józef K. Sienkiewicz "Quo vadis" (uwagi dotyczące życia chrześcijan). gdzie rozwinęła się sztuka lekarska. Juliusz Cezar udzielał obywatelstwa praktykującym leczenie i odtąd prestiż lekarzy wzrósł. znalazła się jakby w centrum podziemnego świata. Eliade stwierdził. 6) Grzech. Kult Asklepiosa (Eskulapa) utrzymywał się długo zwłaszcza na Peloponezie. Paracelsus uchodzi za prekursora nowoczesnej medycyny. Reymont "Ziemia obiecana". Jest tam również tzw. wydarzeń). Tylko bibliotekarz miał też prawo poruszać się w labiryncie ksiąg. Remarque "Łuk Triumfalny". wskazania lecznicze. Ludźmi najlepiej rządzi się przez strach.syn Apollina i Koronis. błędne koło. dopiero niemożliwe wymaga trocbę czasu. że jest ona niemożliwa do spełnienia w ogóle dla człowieka". przez którą jak przez Styks przewozi Charon. jest dowolnie rozciągliwa. miasta w powieściach nęciły bohaterów obietnicą zrobienia kańery. ale też pokonał Minotaura i wyszedł cało. ponieważ ktoś musi tę tajemnicę przekazywać z pokolenia na pokolenie. nadwornym lekarzem i przyjacielem Marka Aureliusza. Przysięga Hipokratesa. Labirynt w chrześcijańskich kościołach średniowiecznych. * "Jeżeli jakaś rzecz jest dla ciebie szczególnie trudna. 7) Mądrość. który przy pomocy królowej Ariadny (nić Ariadny) nie tylko wszedł do labiryntu. który rozpoczął swoją wędrówkę w poszukiwaniu sklepów cynamonowych. w tym także świat podziemny. nie zdradzać tajemnic pacjentów. nie należy przypuszczać. a którą po jej zabiciu zebrał Perseusz. Atrybutami boga były: szyszka świerkowa. samopoczucie człowieka podlega wpływom środowiska (powietrze. zgodnie z którą lekarz powinien działać dla dobra chorego. W nawiązaniu do mitologicznej sytuacji labirynt oznacza w przenośni: 1) Szczególnie skomplikowan ą przestrzeń (labiryntową). stanowił element dekoracyjny o skomplikowanym wzorze. "Do Montana"). Na dnie piekła pokutują najwięksi grzesznicy.się potwora i kazał go zamknąć w labiryncie.Osoba zawodowo zajmująca się leczeniem (uzdrawianiem). choć jest to obszar uporządkowany. Piekło u Dantegojest labiryntem doskonałym. podzielony na kręgi. U. która płynęła w żyłach Gorgony. Zwrócił uwagę na udział różnych metali w leczeniu. pieniędzy. 2) Zamęt. Najbardziej popularne rozumienie labiryntu odnosi się do szczególnie skomplikowanej przestrzeni. Ojciec oddał go pod opiekę centaurowi Chejronowi. 1. (Marek Aureliusz) * "Usuńcie ludzi. podobnie jak dla mitologicznego Minotaura. Dla niej na kilka miesięcy w roku przestrzeń labiryntu podziemnego stawała się obszarem znanym. Bogowie uważali. które nie powinny być czytane przez wszystkich. Została zbudowana według planu. "Do doktora". zasady etyki lekarskiej. przechodzi jedna w drugą. Patrz: miasto. Katka "Proces" . Do pokonania potwora zgłosił się Tezeusz. znanejako "Corpus Hippocraticum" sąniepewnego autorstwa. woda). a w nim zwłaszcza: H. musi zginąć. W.

W obecności Rzeckiego wygłasza jeszcze jedną maksymę życiową: romantycy muszą wygincFć (. którymi uwielbiał się delektować. Wykształcony Żyd. Karol dał się namówić do przeprowadzenia operacji na szpotawej nodze chłopca stajennego. do którego bohaterka udała się ze swoim skołatanym sercem. Iwan Bezdomy spotyka profesora Strawińskiego. są albo rzeczywiście chorzy. że ci. że miłość idealna jest tylko jednq z masek. do którego zmierzał lekarz.Pod nieobecność Makbeta do jego żony. Flaubert "Pani Bovary" . Róża widziała w nim więc nie lekarza. że jest zbawcą ludzkości. Zapomina o młodzieńczych ideałach. a Leandra bierze ze sobą jako aptekarza. M. żeby po wielu rozczarowaniach wobec świata oddać się pracy nad badaniem włosów ludzkich. Remarque "Luk Triumfalny" Bohaterem powieści jest Ravic. że ma wobec najuboższych przeklęty dług do spłacenia. każda nazajutrz piżmem zalatuje ("Do doktora"). B. Sprowadzając go na ziemię. Kordian nazywa ich wariatami. uważa. która uparcie wykonuje ruchy mycia rąk. toteż wezwany do niego lekarz jest ostatnią nadzieją ojca. który sam w młodości przeżył nieszczęśliwą miłość. Praca. alkohol. by móc stworzyć drugi świat w sobie. ojciec godzi się na małżeństwo. przede wszystkim dlatego. wino.. z których każdy twierdzi. Krasicki "Doktor i zdrowie" W sześciowersowej bajce poeta ironicznie potraktował lekarzy. zawsze jest 74 . w którą lubi przebierać się instynkt utrwalania gatunku. dziewczyna udaje niemowę. że należy z nią walczyć. który uciekł do Paryża przed prześladowaniami w Rzeszy.A.) Jej potrzebniejszy jest ksiądz niż lekarz. Dziecko traci wzrok. Wydaje się. Żeromski "Siłaczka" . że w pełni rozumie skomplikowaną opowieść Iwana o Berliozie.Doktor Faust zgłębił wszystkie dziedziny nauki. że potrafi nie tylko leczyć niemoc w ciele. za leczenie każe sobie płacić. szybko orientuje się.pół mojego majątku). operuje za kilkadziesiąt franków.Paweł Obarecki zaczyna tak jak Judym: pragnie skończyć studia medyczne i poświęcić się realizacji hasła "pracy u podstaw". prawdziwym przyjacielem Wokulskiego jest doktor Michał Szuman. badal zawartość kublów i zadzierat niemalo brudnej bielizny. Wdał się w romans z Rebeką. widząc lady Makbet. M. gdzie wsuwał rękę w wilgotne łóżka.Obok Rzeckiego. gdy wraca zmęczony od chorych. która zawsze go fascynowała. że stan chorej jest wynikiem silnych negatywnych przeżyć. pragmatyczny doktor Szuman nie ma złudzeń co do tego. gotowego zapłacić za ratowanie syna każdą cenę (wszystko. Emma wszystkie te jego zalety odbierała jako wady. 2) Judym. Lekarz stwierdza jednak. spokojne. że i my mamy swój "Paryż" z murem powązkowskim. oczywiście. oraz piękne kobiety.Dla prowincjonalnego lekarza. Codziennie rozpoczyna obchód chorych. Raz. stateczny. separatkę i pielęgniarza przy drzwiach. Dwórkę niepokoi dziwne zachowanie pani: przemierza ona komnaty zamku ze świecą w dłoni. że widzi krew i czujejej zapach. Lekarz. był doktor Gerhard z Królewca. za namową aptekarza i żony. puszczając krew. które są przyczyną malarii wśród chłopów.1) W powieści występują tacy lekarze. Jednak doktor Strawiński działa podobnie: stwarzając jedynie złudne wrażenie. że rola kobiety zacz)'na się i kończy w lóżku. Uznany za obłąkanego z powodu próby zabicia cara. Był przez pacjentów lubiany. Domyślając się prawdy. pospiesznie opuszczającego miasto.Gdy Geront nie chce wydać córki Lucyndy za ubogiego Leandra. który ją porzucił w młodości. Jednak pojąwszy jej ogrom. nie myślą o tym. więc przez analogię z nimi Doktor każe mu tak samo ocenić jego szaleńczy zamiar. Poncjuszu Piłacie i tajemniczym nieznajomym na Patriarszych Prudach. chirurg niemiecki. poszukuje innych możliwości zgłębienia tajemnic świata. mowę i ucieka z ukochanym. że każdy. mówi: czyn przeciw naturze rodzi niepokój (. Karola Bovary'ego szczęściem jest tradycyjny dom. Zaraza to dla niego zło. usiłował popełnić samobójstwo. jak dr Czernisz czy dr Węglikowski. a tylko chorą duszę. lutnię. rozmawia z sobą. Po zabiegu powiedział: kiedy się robi trepanację.). Wiedzie tu życie uchodźcy. dla niej był niezdarą życiowym. który pochodzi z nizin społecznych. Zabieg jednak zakończył się klęską. ale też zna sposoby na przednią zabawę (dobrą myśl). bo Leander dostaje duży spadek. Lucynda odzyskuje. które zbyt obciążyły jej psychikę. Żeromski "Ludzie bezdomni" . J. że jest bezradny wobec choroby Orcia. oczekująca na niego codziennie żona. Ruhe. Karol został upokorzony i ośmieszony przez doktora Caniveta. trzeba mieć mózg w gtowie. że życie bez uśmiechu jest czasem straconym. Trzeźwy.. A Camus "Dżuma" . Otóż doszło do spotkania doktora i upersonifikowanego zdrowia. stuchat rzężeń. dlatego wchodzi w układ z Mefistofelesem i zapr~edaje mu duszę w zamian zajego shtżbę i obietnicę szczęścia. w Zagłębiu rozstaje się z Joasią. twierdzi. powodowany ogromnym pragnieniem zdobycia wiedzy. twierdzi.. Jako lekarz będzie musiał podjąć trudną decyzję dotyczącą eutanazji śmiertelnie rannej Joanny. choć uważał. Zwykli lekarze są bezradni. którzy potrafią zalecać tylko kąpiele. kiedy się operuje kobietę. Szekspir "Makbet" . aby móc poświęcić się służeniu pomocą najbiedniejszym. S. Kordian twierdzi jednak. Z. że on najlepiej diagnozuje sercowe dolegliwości Wokulskiego. twarz mial zabryzganą cieplymi jej strugami. M. Oskarża ich w swoim wykładzie u dra Czernisza. Kuncewiczowa "Cudzoziemka" Jedyną osobą. Goethe "Faust" ... dzisiejszy świat nie dla nich. Prus "Lalka" . J. czego zażądasz .M. albo winni. zatem doktor Gerhard nie leczył bezpośrednio jej chorego serca. S. którą chirurg Tamten operował. który sprawia wrażenie. Sganarel występuje w roli doktora. których Judym określiłby mianem lekarzy ludzi bogatych. który musiał amputować nieudolnie leczoną nogę. później w Cisach chce osuszyć stawy.W szpitału psychiatrycznym oprócz lekarzy. I. E. dokąd idzie. Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" .W.jest (. G. więc przeciwstawia mu rzetelne wykonywanie swego zawodu. zauważył jej piękną niegdyś twarz i uświadomił jej. stąd tak emocjonalnie podchodził do komplikacji w czasie operacji. ale przekupiony dawny lekarski sługa. podczas gdy doktor Durant bierze za operację kilka tysięcy.) nowym Boga tworem. gdzie ty nie chodzisz. odwiedza Kordiana w szpitalu wariatów. ale Michała. tzn. którą stanowią felczer i aptekarz. że pomaga choremu. że Wokulski zginął. Słowacki "Kordian" Mefistofeles. nie wywyższał się. Choromański "Zazdrość i medycyna" Rebeka Widmarowa była jed nocześnie pacjentką.Kochanowski nazywa arcydoktorem. W. trzeba mieć w glowie genitalia. Nastawieni wyłącznie na duży zarobek. która liczyła na pieniądze i sławę.Od początku epidemii doktor Rieux nie ma wątpliwości. przysparzając też zarobku aptekarzowi. Krasiński "Nie-Boska komedia" W wyniku przekleństwa matki Orcio jest poetą. a później miłość do Joanny będą dla Ravica ucieczką przed rzeczywistością narastającego faszyzmu. w gruncie rzeczy zna mechanizm działania państwa i wie. Na pytanie. Molier "Lekarz mimo woli" . przybierając postać Doktora. mein Kind. podwikę. A przecież to czas Michala był dla bohaterki czasem uśmiechu. przywalony resztkami feudalizmu. który oprócz ślepoty cierpi jeszcze na pomieszanie zmysłów. Doktor mówił do sześćdziesięcioletniej kobiety: Ruhe. którzy tu trafili. a wszystko to jakby w najgłębszym śnie. na co Doktor pokazuje mu dwóch wariatów. jak też jego kochanką. mieszka w podrzędnym hotelu. lady Makbet został przez damę dworu wezwany lekarz. bo był solidny. w tym medycynę.. Jednak w Obrzydłówku "wsiąka" w miejscową elitę. Doktor Tamten miał dwie pasje życiowe: medycynę. jednostajne życie. Zwłaszcza kobietom wiele uwagi poświęca doktor Montan: bo która z tobct wieczór pobłaznuje. który się poświęca za wolność . toteż podejmuje walkę z kliką lekarzy ludzi bogatych. odrzekło: tam. która nie zlękła się zgorzkniałej i złośliwej Róży.

oczekują. Wyścig ten kontynuuje jako kardiochirurg. bo doskonale zna mechanizm funkcjonowania paragrafu 22: może zwolnić od lotów wariata.Bohaterem powieści jest pracujący w jednej z praskich klinik chirurg. Heller "Paragraf 22" Lekarzem lotników na Pianosie jest doktor Dane eka. którą doktor stale ma w pamięci: 1:400 000. który panicznie boi się lotów. wyczerpali cały arsenał swoich typowych zachowań i powiedzeń: były już żarty. R. (Hipokrates) * "Wielu jest doktorami z tytułu. panie doktorze? Szpital jest Kombinatem. Marek Edelman. że w ludziach więcej rzeczy zasluguje na podziw niż na pogardę. Nie wierzy w Boga. przekomarzania i rozsądne apele o cierpliwość. były dyskusjejak z dorosłym. nie chce być bohaterem (ja nie chcę się poświęcać. objaśniając jednocześnie kolejne czynności. Natomiast. są bezradni wobec choroby. T.W sowieckich łagrach lekarze zajmowali szczególną pozycję w hierarchii obozowej. to. (przysłowie angielskie) List List . (Hipokrates) * "Dobry lek zawsze bywa gorzki". nie zwalnia nikogo z obowiązkowych lotów. maska jedwabna są differentia specifica tego człowieka. G. jego troskę i oddanie. Bohater stwarza sobie rzeczywistość. Doktor Tomasz jest oczytany. polegała na możliwości wypoczynku. pergamin) wraz z zewnętrznym opakowaniem (koperta). że świecenie wnętrza wyjaśni im fenomen dualistycznej natury człowieka (cielesno-duchowej). który dokonuje sekcji zwłok. niezależnie od choroby. S. zakończył ośmioletni wyrok i skorzystał z propozycji zostania lekarzem obozowym. który przeżył powstanie w getcie. że się spieszą. proszkach obniżających temperaturę. trywializując i uprzedmiotowiając zmarłego.Bohaterem lirycznym wiersza jest doktor Tulp. (Agrypa) * "Jeden doświadczony lekarz wart jest stu wojowników". bo to właśnie oni głównie wykazują się odwagą. a lekarze są tylko trybami w maszynie sterowanej przez siostrę Ratched. co będzie najskuteczniejsze w przypadku danego pacjenta: proszki. gdy . czas i cierpliwość to trzech najlepszych lekarzy. nie dostrzegając. Z obchodu wychodzą szybko. Kesey "Lot nad kukułczym gniazdem" . Jednak wiele miejsca w jego opowieściach zajmują lekarze. M. gdzie mogli spać w czystej pościeli.beznadziejne. do życia podchodzi refleksyjnie i krytycznie. życzliwe słowo. któtzy podejmują się niezwykle trudnych przeszczepów nerek. poznaje się tylko podczas burzy i niebezpieczeństwa". J. bo wie. dermatolog od dermy. H. Podejmują się operacji. jakiej nie mógł doświadczyć. przy czym często wcale nie pochodzą oni z wielkich. które wydają się science fiction i często wraz z chorymi zwyciężają.doktor dokonuje trepanacji czaszki poety Dębowego na wyrwanych drzwiach jakiegoś domu. otwarty. prywatny. Herling-Grudziński "Inny świat" . (Aleksander Wielki. Grochowiak "Lekcja anatomii (Rembrandta)" . List: anonimowy. operując przypadki ciężkie lub zdawałoby się . zabiegów na otwartym sercu. aby pozostawić ją Bogu: lepiej jest dla Boga. jest rzeczą obojętną". doktor Tomasz. że nie lubią chłopca: wstydzą się swojej bezradności i tego. Żeromski) * Przyroda. szyfrowany. Jedyny w Oranie Rieux nie podziela w pefii entuzjazmu mieszkańców. polecony. gdyż nie mogą mu pomóc. dla którego praca jest życiową pasją. nie ma miejsc w przepełnionych szpitalach polowych. łączność. Kundera "Nieznośna lekkość bytu" . * "Lekarzu.Rozmówcą Hanny Krall jest kardiochirurg. blue babys. renomowanych ośrodków. Zgromadzeni wokół ciała lekarze spodziewają się zgłębić tajemnicę bytu. a tylko trapi się swoim katarem i jednemu z szeregowców każe sobie mierzyć temperaturę. że można być świętym bez Boga (podobnie jak Tarrou). ale wie. Każde przedłużenie choćby o miesiąc czy dwa życia ludzkiego . lepszym jedzeniu. choć terapia. K. (Ewangelia św. Thorwald "Pacjenci" . widziani oczami małego pacjenta. operowania tzw. Bratny "Kolumbowie. siostry Ratched. nie dlatego. Za każdym razem przy bardziej skomplikowanych przypadkach doktor jest załamany. że są tylko lekarzami. Już na Umschlagplatzu podejmował wyścig z Bogiem. a ktoś. toteż nie lata. że książkę poświęca pacjentom. Łukasza 4. endokrynolog od endokryny. sami nadzorują przebieg dializ.działały jak najskuteczniejsze leki). że właśnie te pocałunki. są tylko pionkami. na czym napisano tę wypowiedź (papier. W swych poszukiwaniach przedzierają się przez kolejne warstwy ciała: odrZućmy to co napęcZniato.zmuszony przez Niteczkę . Znamienna jest scena. aby się nie narazić dowództwu. (Homer) * "Jest wielkim błędem naszego czasu. kto twierdzi. Jego modus vivendi (nie kończące się romanse i pojedyncze przygody miłosne) jest przykładem rozpaczliwego hedonizmu człowieka wrażliwego. zwykłą ślusarską bormaszyną wygotowaną w puszce po konserwach. (S.gotowy do niesienia pomocy. Symbolizuje więź. a bardzo mało z postępowania". tak jak dobrego żeglarza. żejest wariatem i prosi o zwolnienie na pewno nim nie jest. Konwicki "Zwierzoczłekoupiór" Jest to powieść o chłopcu umierającym w szpitalu z powodu nieuleczalnej choroby krwi. elektrowstrząsy. poszukują odpowiedzi na pytanie o istotę życia. Ze złością patrzą na każdego nowego rannego. przeraża go wojna. W powieści występuje też rzesza lekarzy anonimowych: urolog od uryny. Krall "Zdążyć przed Panem Bogiem" . często metaforycznie przedstawiany 75 . 23) * "Nikt nie potrafi tak solidnie zakopać swoich błędów jak lekarz". lecz małych szpitali. później zostaje pozbawiony prawa wykonywania zawodu i zarabia myciem okien. ręka położona na czole . że nie trzeba tracić nadziei. (Hipokrates) * "Uśmierzanie bólu jest rzeczą boską". Zawsze potwierdzają swoim autorytetem diagnozy i terapię pielęgniarki. słowa wypowiedziane na łożu śmierci) * "Dobrego lekarza.opuszcza Pragę.Pisemna wypowiedź skierowana do osoby. krzywdy. ulecz samego siebie". że lekarze oddzielają dusze od ciała".Autor zastrzega na wstępie. O Jegorowie wiadomo było. Często czuwają przy chorych całe noce. (Konfucjusz) * "Umieram z pomocy zbyt wielu lekarzy". więc pyta tylko formalnie: prawda. myślący. bo epidemia to zbyt poważna sprawa. aby dać choremu cień nadziei. a tylko po to. O pobycie w szpitalu marzył każdy więzień. Był to dla więźniów prawie raj. że bakcyl dżumy nie umiera. lekarze nie mają czym i gdzie operować. jednak doktor wierzy. ale należy się do niego o to zwrócić z prośbą. podobnie jak ich pacjentów z nazwiska. J. że się w niego nie wierzy i walczy z catych sil ze śmiercią. Rocznik dwudziesty" . Thorwald wymienia ich.W czasie powstania brakuje leków.Lekarze w szpitalu psychiatrycznym. że w 1939 r. grupy osób lub instytucji. przeżywają każdy skok temperatury. lobotomia. Biegański) * "Lekarze ludzi bogatych". przy czym nie robią tego dla sławy. (W. królestwie Wielltiej Oddziałowej.to zmniejszenie dysproporcji. ratując życie skazanym na wywiezienie do obozu. Po napisaniu do prasy artykułu krytykującego rządzących (na temat ich odpowiedzialności) jest stopniowo zmuszany do rezygnowania ze swoich ambicji . którzy obok takich symulantówjak Yossarian spotykają też przypadki beznadziejne. a pielęgniarki i lekarz traktowali ich jak ludzi (troskliwe spojrzenie. pocatunki zdejmują ligniną jaiowioncł. żyjącego w systemie totalitarnym. która wie najlepiej. Lekarze. a po wojnie został lekarzem. żelazny (glejt). udają. Jaką drogą tego dopnie. siatkę krZywd roZwijają bez trwogi. Za każdym razem Thorwald ukazuje determinację pacjenta i piękno walki o jego życie ze strony lekarza. (Hipokrates) * "Lekarz ma tylko jedno zadanie: wyleczyć chorego. ja chcę Zarabiać forsę).

Horacy uświadamia twórcom wagę słowa.. widzi go w snach. C. Poklask i uznanie zyska ten. Słowackiego do matki. J. skierowane do piszących. w którym niedoświadczona i pełna ufności dziewczyna składa swój los w jego ręce. ale codziennie czeka na jakiś jego gest.Powieść w formie listów tytułowego bohatera do jego przyjaciela. H. co pożyteczne tączy z prz)jemnym. Julia. Życie paryskie jest ustawicZną walkct . Szekspir "Hamlet" Klaudiusz. jaka powinna być poezja. w której Cześnik dyktuje Dyndalskiemu rzekomy list Klary do Wacława. kim był. Jana. jak i ona zamknęli się w klasztorach. udając rannego w rękę. by przyre~la bs~ła świadkiem jej miłosnych uniesień. to niech prawdy bliskie będzie zmyślenie (. zwięzłym bądź. Goethe "Cierpienia młodego Wertera" . gdzie nawet prywatna korespondencja może stać się powodem oskarżenia i skazania. B. bawi i uczy zarazem. która bawi. w którym tytułowy Anonim przedstawia konkretny program reform społecznych i politycznych.Utwór zawiera konkretny adres poetycki: Piszę. Bawić zapragniesz. opozycji: ja . skąd pisywali do siebie miłosne listy. A. Fredro "Zemsta" . Średniowieczna hi:. chłonie. pod Wiedniem). a dedykowane całemu episkopatowi ówczesnej Polski. zawierający wzmiankę o możliwości spotkania tam Izabeli. referendarza koronnego o przyszłym sejmie Anonima listów kilka" .żony. dziewczęcych oszczędności.K. wytęsknionych (dom. Aleksym" . Pawła. dyktuje Anieli list do całkowicie fikcyjnej dziewczyny o tym samym imieniu. cywilizacji. "Lalka" .Tu 76 . przy czym służący zapisuje każde słowo. czyli Heloiza. A. ogród. których celem jest tłumaczenie słowa bożego i ugruntowanie wiary. przekonany. Zarówno on. Jakuba. a nawet zmienił jego treść. co ów przewidział. utrwala. Prus. Rousseau w "Nowej Heloizie". Niemcewicz "Powrót posła" Krótki liścik Starościny do Podkomorzyny z informacją o złym samopoczuciu autorki bileciku: głowa mi źle robita przez noc całą. Jan Sobieski "Listy do Marysieńki" -Sąjednocześnie gatunkiem literackim. Rousseau "Nowa Heloiza" Przykład powieści epistolarnej. skazując na śmierć Rosenkranza i Gildensterna. toteż list przeczytał. dla J. Są źródłem wiedzy o XVII w. przeto. który staje się elementem intrygi. przejmowania i czytania jego listów. są kurtuazyjnym gestem kronikarza. Zestawienie krańcowych pejzaży (jej i jego).. układach wśród dworzan. niech umyst to. jak i podkreślenie jego świętości.S.. Niezbędnym elementem biografii romantycznych twórców były podróże. Norwid "Klaskaniem mając obrzękłe prawice" . "Legenda o św. pisze do matki list z prośbą o przysłanie mu ich. znajomi ludzie). J. czasem. która pozwala mu nie przyjmować niekorzystnych warunków cesarza. za której uwiedzenie Abelard został z rozkazu wuja dziewczyny zbrodniczo wykastrowany. a gdzie dane jest być jej. Gall Anonim "Kronika polska" Listy poprzedzające księgę I i III. decydująco wpłynął na losy Wokulskiego (błyskawiczny powrót z Paryża). Mickiewicz "Dziady.Scena.W.świat. wyposażonych w stosowny list. nauce. J. co go dyskwalifikuje w wielkim świecie. Matka przysyła pieniądze i ser deczny list z wytłumaczeniem.i dochodzą listy.donosi jej. jak też eksponował punkt widzenia samego Wertera.Są to rozważania o sztuce poetyckiej.).W przeciwieństwie do polskiej wersji legendy. Kołłątaj "Do Stanisława Małachowskiego. który przebywa daleko od miejsc znanych mu..Listy Apostolskie: św. który św. który przebywa w Rosji. A. świadczącą o jego odwadze i pozycji Bolesława. Ten kształt powieści umożliwił ukazanie typowych Werterowskich cech: skupienia na sobie. Średniowieczna historia została wykorzystana do przedstawienia sentymentalnych przeżyć dwojga ko~-hanków.Tekst publicystyczny z okresu Sejmu Wielkiego. Norwida do Zaleskiego. władzy (pomysł korespondencji dwóch Persów). Nikt nie mógł go wyjąć z zaciśniętej ręki zmarłego z wyjątkiem jego żony. Fredro "Śluby panieńskie" Często wykorzystywany przez twórcę motyw listu. piszę na Babilon do Jeruzalem . Piotra.ot. Jest to szczególna nobilitacja bohatera literackiego. chcąc uknuć intrygę. która uczy: jeśli uczy'ć zamierzasz. że list trafił na podatny grunt. Puszkin "Eugeniusz Oniegin" List Tatiany do Oniegina. . Ujawnia to mechanizm rządzenia w carskiej Rosji. Słowa Lady Makbet: będziesz królem wskazują. świadectwem kultury dworskiej. W. skierowany do ukocha nej kobiety przez pielgrzyma. donosząc jej o swych zwycięstwach (np. wstydzi się swojej śmiałości. jak wielkim wyrzeczeniem dla niej i dla ciotki było zdobycie tej sumy. cz. iż byt jeden do drugiego czyst. listy Krasińskiego do ojca. niedogodnościach życia rycerskiego. najpierw jako swej narzeczonej. Określa. E. że brak mu środków na zakup nowych rękawiczek. samotności i prób jej przełamania przez ucieczkę w miłość (objawy Weltschmertzu). np. co staje się pretekstem dla Podkomorzego do wywodu o sensie wychowania hołdującego modzie francuskiej. że Hamlet zna prawdę o zamordowaniu ojca. Balzac "Ojciec Goriot" Eugeniusz Rastignac.J. do Delfiny Potockiej. Biblijny kontekst i symbol Jerozolimy posłużył poecie do wypowiedzenia wiary w triumf jego ogryzmolonego pamiętnika artysty. Tu niedyskrecja uratowała Hamletowi życie. zwany listem romantycznym. Aleksy napisał przed śmiercią. H. później . 2) List Węgiełka do Wokulskiego (czytany przez Rzeckiego) z informacją o wysadzeniu w powietrze kamienia z romantycznym napisem. Tu list jest symbolem nieprzerwanej łączności. co mówisz. Tu Gustaw. a jaka ta.U. Sienkiewicz "Potop" . Sobieski pisał je przez wiele lat do Marii Kazimiery. uczy odpowiedzialności za nie. wyjaśniając. św. III" W scenie balu u Senatora wspomina się o rozkazie Nowosilcowa śledzenia Czartoryskiego. zapowiedzi zostania tanem Kawdoru i przepowiedni czarownic Makbet pisze list do żony. H. Są one często uzupełnieniem twórczości poetów. łącznie z mocium panie (przykład komizmu słowa i sytuacji). Słowacki "Rozłaczenie" Wiersz list poetycki. otrzymawszy list od swego ukochaneao.toria miłości filozofa i teologa Pierre'a Abelarda i jego uczennicy Heloizy.1) List prezesowej Zasławskiej do Wokulskiego zapraszający go do Zasławia.jako biały gołąb. Biblia (NT) . Ponadto w tekście samej kroniki Gall cytuje treść rzekomych listów cesarza niemieckiego do Krzywoustego i odpowiedź polskiego króla. Także list siostry Rastignaca z informacją o wysłaniu pieniędzy ze skromnych. przykładem pięknej sztuki epistolarnej. da Voragine "Legenda na dzień świętego Aleksego" . J. Wilhelma. idzie go czytać do ogrodu. Historia stała się inspiracją np. pozwalającego wyrazić śmiałe opinie o religii. Ich pierwsze spotkanie traktuje jak wolę nieba. kochanych. informując ją o wszystkim. W.List. dlatego wykształcił się w tej epoce nowy gatunek literacki. w lot chwyta. skierowane do kanclerza Michała i biskupa Pawła. Mickiewicza do Zana. wysyła młodego księ cia do Anglii pod opieką Rosenkranza i Gildensterna. Montskiusz "Listy perskie" Przykład wykorzystania formy listu jako kamuflażu.J. nie mogąc zdobyć inaczej pieniędzy. list kończył się słowami: non omnis moriar i te właśnie słowa przeczyta głośno Ochocki w zakończeniu powieści. list z ręki zmarłego może wyjąć tylko papież.Po zwycięskiej bitwie. J. Szekspir "Makbet" . Horacy "List do Pizonów" . Orzeszkowa "Nad Niemnem" Uporczywe listy Dominika Korczyńskiego. zawierający rozkazy uśmiercenia Hamleta. zajmuje tam niezłe stanowisko urzędnicze i namawia brata do porzucenia Korczyna i wybrania łatwiejszej egzystencji niż codzienne zmaganie się z kłopotami. List otrzymywać to dostawać dobre albo złe wieści. A. aby poznać uczucia prawdziwej Anieli względem siebie i móc zakpić sobie zjej ślubów panieńskich.

Otrzymane listy czytają wspólnie w baraku. Pimki z propozycją spotkania w pokoju Zuty. świadectwem miłości (jed. którego celem było zdemaskowanie obłudy Młodziaków. W. G.scena czytania na pewno długo oczekiwanego listu od ukochanej osoby.na moja na świecie). przywracający Kmicicowi cześć i dobre imię. bardzo często powodują zwrot akcji. potrzebie rozmowy."List jeńca" Datowany "Obóz Altengrabow. M. stary pułkownik Aureliano Buendia czeka na list potwierdzający jego zasługi i przyznający mu rentę.Na stacji Chandra Unyńska. polecone. L. poeta-rewolucjonista. w spokojnym tonie (przypominającym rozmowę) informujący odbiorcę o pogodzeniu się piszącego z upływem czasu i przemijaniem. (S. Pawlikowska-Jasnorzewska 1) "List" . K. którą darzy gorącym. Herling-Grudziński "Inny świat" 1) Więźniowie sowieckich łagrów jak dodatkowej miski zupy oczekują listu z domu. dzieli los podobny do tego. M. podsuwanie przez pamięć obrazów miejsc porzuconych i świadomość egzystencji rozbitka. którzy przeżyli wojnę i widzieli (byli świadkami) prowadzonych na śmierć. Jasna Góra. że nikt do niego nie napisze. nie mając pieniędzy na zaspokojenie podstawowych potrceb. zaprzyjaźnionej. 2) List do Pamfiłowa od syna. Że kocha. który chciał się kształcić. wspomina. 2) Kartka pisana ręką Lorda Jima z kilkoma rozpaczliwie brzmiącymi (jak wołanie o pomoc) zdaniami. czeka na list od przyjaciela (dlatego regularnie słucha na swoim eleganckim jachcie cyklicznych programów Jerzego w radiu).y. "Na śmierć rewołucjonisty"). wiedzą o masowych grobach. niebieskie włosy) przemieszanych z drapieżnym obrazowaniem (glisty które wyszły z ciała) daje obraz człowieka targanego namiętnościami. List nie zawierał adresata. jest jednocześnie próbą pocieszenia dziecka. J.fortel Zagłoby do Lubomirskiego. jaki był udziałem jego bohaterów lirycznych ("Elegia o śmierci Ludwika Waryńskiego". którym nie wolno milczeć: zamordowany będzie jeszcze raz męczennik . Sytuacja oczekiwania na list jest tu symbolem nadziei. iż rozumie i pochwala karę. 1) Pożółkły. opowiadający zdarzenia kończące losy bohatera. któremu pozostało tylko wysy łanie rozpaczliwych sygnałów listów w butelkach. wiedzie wspólnie z dwoma przyjaciółmi życie przemytnika. jednocząc się w radości lub smutku. który informuje ojca. dozując sobie przyjemność obcowania z Piotrem. M. Garcia Marquez "Nie ma kto pisać do pułkownika" . Borowski "Opowiadania" Listy Tadka z obozu w Birkenau do narzeczonej przebywającej w obozie kobiecym. próbie przełamana psychozy obozowej (zlagrowania). Pozbawiony kontaktów z krajem. Byron) * "Ludzie listy piszą . K.I. Dostarczają nielicznych informacji o refleksyjnym podejściu bohatera do życia. Monolog ojca. Conrad "Lord Jim" . J. Kasprowicz "Sonety z chałupy" (sonet XXXIX) Skrótowa biografia wiejskiego chłopca. G. Gałczyński . wyrażający tęsknotę do kraju. milośnie. jakim człowiekiem jest jej ukochany syn Tomaszek. Staff "List" . S. oddany mu wspaniałomyślnie przez Wołodyjowskiego.Powieść kończy list Marlowa do uprzywilejowanego człowieka w Londynie. śnią. Każdy z nich nosi w kieszeni i czyta codziennie po kawa&u. R. dlatego wyjechał do stolicy skąd pisat do rodziców krótkie. * "Napis na pomniku brzmi czasem jak list gończy". potrzebna im jest maleńka szpareczka. niemożność pogodzenia się z obcymi pejzażami. której ojciec zwierza się z trudnych do zrozumienia zakrętów historii. kiedy on. a po dwóch miesiącach nie pamięta już o nich nawet ten.listy od grywają ogromną rolę. a zwłaszcza przez poetów.córkę poety. za opłatą. aby ten oddał się dobrowolnie pod dowództwo Czarnieckiego. 4) Nie udało się Kmicicowi przejąć listów Janusza. w którym przecież współistnieje i dobro. która w rzeczywistości obozowej wydaje się tak samo ważna jak chleb. Jest marzycielem wierzy w zwycięstwo swojego koguta w walce kogutów i w to. Bratny "Kolumbowie" Kolumb. Ze względu na ton wypowiedzi może to być list pożegnalny osoby. związane z tym silne emocje i omdlenie. ale ludzie najbardziej nawet nieszczęśliwi nie wierzą nigdy w catkowitość swego nieszczęścia. całują się". J. doręczane nielegalnie. choć nieodwzajemnionym uczuciem. Nie doczeka się jednak upragnionego listu. Tuwim "Piotr Płaksin" . nawet za cenę narażania życia. List prezentuje pełną akceptacji postawę nadawcy wobec świata. pozna Barbara prawdę o romansie Teresy z młodym Krępskim. Wierzyński "List" . 1) List Janusza Radziwiłła do Kmicica z poleceniem werbowania ludzi. panie Plaksin stanie się przyczyną samobójstwa biednego telegrafisty. które Lucjan Kociełł przekaże Niechcicowej po śmierci żony. w którym hetman litewski rozkazuje zgładzić więźniów. 2) "Listy" . Gombrowicz "Ferdydurke"Podstęp Józia. Dabrowska "Noce i dnie" . 2) List panny Marii Hłasko po raz pierwszy z niezwykłą mocą uświadomi Barbarze. piszą. polegający na jednoczesnym wysłaniu listu tej samej treści do Kopyrdy i prof. panna Jadzia odtrąca jego miłość. Hłasko "List" .po wygaśnięciu uczuć lub utracie przedmiotu miłości listy miłosne stają się bezwartościowe. (piosenka "Skaldbw") * "Te najpilniejsze listy po tygodniu przestają być tak pilne. i boi się wrócić. żołnierz. Jastrun "List w przestrzeń " List do nieznanego adresata na temat obowiązku mówienia prawdy przez tych. że list musi nadejść. Garcia Marquez) 77 . jaka ojca spotkałajako wroga ludu. W kopercie Marlowa były jeszcze dwa listy. Zeromski "Doktor Piotr" Listy syna do Dominika Cedzyny. razem przeżywając ich treść. wyjaśniający córce paradoksy historii. smutne list~~ o swojej biedocie i gdzie umarł. 5) List . I chce. Listu tego bohater o mało nie przypłacił życiem (załamanie nerwowe). 2) List Janusza przejęty przez Zagłobę.Smutne opowiadanie o człowieku. który zło widzi w samym sobie. (G.zwykłe. List spełnił swoje zadanie: spadły maski z twarzy mieszczuchów. Karajest słuszna. kto je napisał". M. ie nie wymagają odpowiedzi". a dedykowany żonie poety. które są w życiu ojca największymi radościami. który całe życie czekał na list. choć dobrze wiedział. bo wyraża historyczną konieczność. bo nieszczęśnik nie potrafi grać na klarnecie.Pisany w Nowym Jorku.Pisany do osoby dobrze znanej. Telegrafista Piotr Plaksin pisze list do bufetowej Jadzi. 1942". Lec) * "Epistola non erubescit" (list się nie rumieni). Jej list z okrutnymi słowami: Nie dla mnie pan. odcięty od bliskich mu osób i miejsc. Żyje w dramatycznych warunkach. Adresowany był zatem do wszystkich (?). wytarty na zgięciach list ojca Jima. Jest wyrazem tęsknoty. Mullera w czasie obrony Jasnej Góry. Broniewski "List z więzienia" Ma on precyzyjnie określonego adresata . R. tęsknią. W. świadczące o potrzebie utrzymania kontaktu z bliską osobą. (Cyceron) * "Jedynym urokiem starych listówjest to. (G. stąd wyrok brzmi: idź do pieca miłosny zeszy'cie. ujawniających knowania i plany Radziwiłłów. marzy.Weteran wojny domowej. że kochają. który po wojnie podjął decyzję o niewracaniu do komunistycznego kraju. który ten przez lata przechowywał jak relikwię. 6) List Jana Kazimierza odczytany w kościele. ciągłe czekanie. Gdzieś w mordobijskim powiecie. Wojaczek "List do Królowej Polski"-Obrazoburcze wyznanie niewiary (nie mogę ci uwierzyc~. dzięki której mogą oddychać. która jest świadoma nadchodzącej śmierci. połączone z żon glowaniem symbolami (twarz Murzyna. wyjaśniający ostatnie decyzje Jima. PisZe serdecznie.1) Z listów. Niestety. J. T. i zło. 3) Listy księdza Kordeckiego do Jana Kazimierza. niezbędnej do życia każdemu człowiekowi.świata milczeniem.

obarczana często winą za grzech pierworodny. aby jziecko rozciąć mieczem i każdej z ko~iet oddać połowę. 3) Niobe . gdy stary sługa przynosi maleństwo. Zamieniona w rybkę. J. piękna) i żony (zazdrosna. E.Dobra.matka Raskol nikowa: troskliwa. podając jako argument o pozostaniu za granicą to. Tłumaczy zrozpaczonemu synowi. J. na wsi. Bedier (oprac. Jana: Oto matka twoja.Archetypem matki rado~nej jest Maryja podczas zwiastowania. kobiety.Wiersz autobiograficzny. że w rozdrażnieniu popchnęła Bertę tak. stojącej pod krzyżem. Soerensen).Klaudiusza. Kochanowski "Treny" . boska. Z pozoru hałaśliwa i opryskliwa. Dla swego wię zionego i torturowanego syna. patńotka. 2) Pulcheńa Aleksandrowna . Zapowiada los jej syna: jego przyszłość to nie zwycięstwo i sława. lecz nie umiała zrezygnować z miłości swego życia. Szekspir"Hamlet"-Gertruda. w jakich syn mieszka (wszak pokój przypomina trumnę).matka Hamleta. nad rodem Labdakidów ciążyła bowiem klątwa bogów. Kobieta nie umiejąca w sposób zdecydowany wybrać między synem i nowym mężem. Gdy chłopiec ciężko zachoruje na ospę. nie liczy się z uczuciami córki. :aś matki cierpiącej Maryja obecna na 3olgocie podczas ukrzyżowania i śmie rci Chrystusa. Podobnie jak mąż. Matka. wymagające matczynej opieki i ciepła. król Salomon wydał wyrok. jakim okazał się Kirkor.Matka Izoldy. J. Jako matka Anna Karenina była czuła. ale jednocześnie bliska ludziom. Powiesiła się. F. komnata). Z. Tu matkajest symbolem osoby niosącej ukojenie.Katarzyna Linton niedługo odgrywała rolę matki w stosunku do swojej córki Katy. gdyż umarła niebawem po porodzie. Gdy po zabójstwie siostry Balladyna została królową i skazała swoją matkę na tortury. A. nazywając ją głupią. stąd w utworze tym tłumaczy się on.Mańa. córka króla Kolchidy. Poetę łączyły bardzo bliskie i serdeczne więzi uczuciowe z matką. pełnej bólu i cierpienia po stracie córki Kory. by dziecka nie zabijać i oddać tej irugiej. karmi je. kochająca. znajome (ogródek. Początkowo małą wychowywała mamka. który miał wzmóc miłość Izoldy i króla Marka. Mickiewicz "Dziady" cz. służących ojczyźnie. Męczyło i nudziło ją ustabilizowane życie i monotonna codzienność. Nie interesowała się jej zdrowiem (czasem.N. że woli konający . matka małego Sieńoży. Zapłaci za to 78 . Nie nadawała się do roli matki. Dostojewski "Zbrodnia i kara" . A. J. która nieświadomie stała się przyczyną nieszczęścia córki. Na stypie po Marmieładowie powiedziała. Rolę matki zdecydowanie zdominowała rola żony. który mieszka u swej opiekunki. Książę Karenin kazał jej wybrać między domem a kochankiem. Przygotowała czarodziejski napój z wina i ziół. 2) Kiedy dwie kobiety kłóciły się ~ dziecko i żadna z nich nie chciała ustąpić. a ojcu dziecka. p. Janka chciała uprosić u Nowosilcowa wizytę księdza Piotra. Brak atrybutów boskich jest to bezradna. zjawia się zawsze. zazdrosna o swego męża. ani dobrą matką. i przybrawszy kobiecą postać. czym wywołała gniew Latony. który porzucił ją i dziecko w pogoni za ideałem.nie iść na obrożę. że jest on tylko wynikiem zmęczenia lub złych warunków. co rodzime. G. pełnych dramatyzmu romansów. J. gdy poznała prawdę. Mówi się też o Demeterjako o matce-ziemi. chorobliwy atak czułości) ani rozwojem. bo ta krzyk~ęła. Większą część swoich "dochodów" przeznacza na wychowanie syna. polecając jego opiece zrozpaczoną Maryję.Hrabina Respektowa rozpaczliwie usiłująca ratować pozory świetności domu. wyrażający jednocześnie żal z powodu rozstania i tęsknotę za matką oraz tym wszystkim. Mi mo to pozostają oni w ciągłej łączności uczuciowej (jej symbolem w wierszu jest biaty gołąb). Z radością wita przybyłego d o domu Walerego. kochająca i mądra. Krasiński "Nie-Boska komedia" Żona hrabiego Henryka i matka Orcia . Nana wyjedzie z Paryża i będzie się nim opiekowała. czuła. Jako element szantażu i zemsty wykorzystał wielką miłość Anny do syna zabronił jej widywać się z nim.M. biedny tułacz przebywa w innym (zupełnie dla niej obcym) świecie. Krysia ze związku z dziedzicem urodziła nieślubne dziecko. Flaubert "Pani Bovary" Emma nie była ani dobrą żoną. aby ratować choć duszę syna. "Bogurodzica" . sprzyja Ofelii. J. jedyna dla niej była rola bohaterki niezwykłych. Jednakowo kochająca obie dziewczyny. kochająca i troskliwa matka dwóch córek: Aliny i Balladyny. Czternaścioro jej dzieci zabito.U. E. Zjej zwią zku z Zeusem narodziły się dzieci: Hefajstos. poszukującej jej po całym świecie. pisany w Szwajcańi. L. a naprawdę czuła. Bronte "Wichrowe Wzgórza" . cierpliwa. Zabójstwo Hamleta (ojca) odbyło się za jej wiedzą. Choć dla Soni była tylko macochą. Walcząc o miłość męża. jest ich orędowniczką. ponieważ dziecko. 2) Demeter archetyp matki kochającej. zapomnienie. ta nawet na mękach nie wskazała na nią jako na wyrodną córkę i zbrodniarkę. dźwigająca krzyż w postaci codziennego zmagania się z mężem pijakiem. żony i gospodyni.Wiersz jest apostrofą do matki (wszys tkich matek) młodego bojownika. On. a który wypili Izolda i Trist "Lament świętokrzys~lci" Zdecydowanie uwypuklone c~chy matki cierpiącej (Mater Dolorośa). że Anna Karenina nie mogła być wzorową matką. pragnąca wierzyć. Należy przypomnieć jednocześnie. później poślubiła brata swego męża . Słowacki "Balladyna" . Mickiewicz "Rybka" Wiejska dziewczyna. zwracająca się do wszystkich matek. W. Demeter. lecz upokorzenie. Słowacki "Do matki" . która chcąc wydać Diannę za Fantazego (ze względu na jego majątek). Jest on jej jedyną podporą i radością. nie rozpoznając w nim syna. Umierając Jezus rzekł do św. Ejlejtyda. troskliwa i dobra matka. Małej Berty chyba nie znosiła (jakie to brzydkie dziecko).Matka Matka . Biblia (ST) . dającej mądre recepty na życie. 5) Jokasta . rozważna. Mickiewicz "Do matki Polki" . zrozpaczona kobieta. że wszyscy zebrani nie są warci nawet małego palca Soni. a wiele zyskała (np. którego poślubiła.Tu matka Jezusa występuje jako błogosławiona. wypija truciznę przeznaczoną dla Hamleta). Zola "Nana" .1) Katarzyna Iwanowna. Niemcewicz "Powrót posła" Podkomorzyna jest wzorem zarówno matki.1) Za pramatkę wszystkich ludzi uznawana jest Ewa (Księga Rodzaju). żyjącą tylko r omansami. jak też Polki.matka dumna ze swego potomstwa.: ludzkie przygody ludzkie noś. Słowacki "Rozłączenie" Jeden z najpiękniejszych liryków tego poety. ciepła.jednocześnie matka i żona Edypa. bez pamięci zakochana w poruczniku Wrońskim.) "Dzieje Tristana i Izoldy" . Niobe zaś z żalu i tęsknoty skamieniała. J. sama została poetką i syna skazała na ten sam los. Zabiła własne dzieci i uciekła do Aten. dlaczego nie wraca do kraju i prosi matkę o wybaczenie. Mitologia 1) Hera. współuczestniczącej w bólu syna. może oglądać Boga). tzn. pragnąca dla nich księcia z bajki. Jazona. kłótliwa). klęska. Biblia (NT) . wybrana. Słowacki "Fantazy" . III Matką cierpiącą jest tu pani Rollison (por. Tołstoj "Anna Karenina" . Wymaga od Dianny poświęcenia w imię ratowania honoru rodziny. Natychmiast mógł ~oznać prawdziwą matkę. Z niepokojem patrząca na stan swojego Rodi. choć na pewno kochająca Hamleta (nie zdradza jego udawanego obłędu. Ares. pośredniczy między ludźmi i Bogiem. Połączenie tych trzech elementów sprawiło.Prostytutka Nana okazuje się bardzo troskliwą matką. w której przypadku można mówić o zdominowaniu roli matki przez rolę kobiety (kapryśna. Matka mądra. 4) Medea piękna czarodziejka.Matka poety pojawia się w tren ie XIX z Urszulką na rękach. wywyższona. chce wychować synów na dobrych obywateli. że jej życiową rolą była rola demonicznej kochanki.Piękna i wrażliwa kobieta. iż dziecko rozbiło sobie twarz. Hebe. odrywało ją od marzeń. A. umiała docenić jej poświęcenie dla rodziny. matka Kaina i Abla.Kobieta mająca własne dziecko (dzieći) w stosunku do niego (nich). macocha Soni. że Urszulka nic nie straciła. Zdarzyło się. zdarzył się jakiś nagły.

Prus "Antek" -Matka Rozalki i Antka. aby zdobyć pożywienie. nie nadający się do żadnej pracy na wsi. Matka . H. czuła. E. matka pomaga w prowadzeniu domu. Od momentu urodzenia był on jej zmartwieniem: słaby fizycznie. zachowywać się skromnie. chimeryczna. Agnieszka dość szybko wyzwoliła się spod wpływu matki. układający się w postać syna. przez łzy zapewniała go. ale także wyzwoloną z mieszczańskich konwenansów matką. synów trzyma krótko. Kobieta dobra. z kim chce. Skutkiem tego wyrósł on na egoistę.to w dużym stopniu ze względu na dzieci Wiktorowie decydują się na emigrację. wspiera uczuciowo Elżbietę. łączącej matkę i syna jest dym z fabrycznego komina.Tytułowa bohaterka jest despot ką i kołtunką. bezuczuciowca. pełna ciepła. Dabrowska "Noce i dnie" . aby dzieci miały co jeść i żeby w izbie było ciepło. gdy widzi czającą się za płotem Justynę. Po wyjeździe męża i wybuchu rewolucji w Baku troska o Cezarego i jego bezpieczeństwo stała sięjedynym celem matki. że w niebie Pan Bóg da mu prawdziwe skrzypce. prostą kobietą. Elżbieta nie podejmie próby samodzielnego wychowania syna. że często podnosi oczy znad zagona. a Wiktor w hucie. Zbyszko powinien się wyszumieć i lepiej jeśli to robi w czterech ścianach wtasnego domu. co w danej chwili robi syn.uboga wdowa prowadzi bardzo skromny dom. wychowaniu wnuka. więc i dzieci także. Zapolska "Moralność pani Dulskiej" . Proust "W poszukiwaniu straconego czasu" . Jako matka była najczęściej nie do wytrzymania. Hanka stanowczo zdecyduje: nie pude i dzieci nct zatracenie nie dam. natomiast Tomaszek był ciągłym utrapieniem pani Barbary. a przede wszystkim despotyczna. Sienkiewicz "Janko Muzykant" Matka uzdolnionego muzycznie. której ciężka praca nie pozwala zapewnić opieki dziecku. 3) Andrzejowa Korczyńska . Orzeszkowa "Tadeusz" . gdyż niewiele się córką zajmowała i nic o niej nie wiedziała. gdy ona pracuje w fabryce tytoniu. a Martę zmusiła.jest matką. gościnnie. skupiona na lekturach romansów i własnym stanie zdrowia. bo zbyt długo traktowa ła go jak małe dziecko. Cezary ocen ił to bardzo późno.zziębniętemu synowi podała filiżankę herbaty z kwiatu lipowego i magdalenkę. 2) Pani Kirłowa . chorowity. Z. Sama wolała brylować w wielkim świecie. matka Zenona jest uosobieniem łagodności i dobroci. Nałkowska "Granica" ~ . zwłaszcza że ośmielił się ożenić wbrew jej woli. Dulskaniejestdla dzieci żadnym autorytetem: Zbyszko ją wręcz lekceważy. Nie zna potrzeb dzieci i nie interesują jej one. że Marta pięknie śpiewa. który potrafił własnego ojca nazwać szaleńcem. wstydziła z powodu jego ' wyskoków i ciągle go bardzo kochała. swoją matkę i córeczkę.chce wychować na salonową lalkę. toteż nie chce dać Szymkowi ani kawałka ziemi. Leonię . Męczy ją życie codzienne. 3) Matka Elżbiety nie zajmowała się nią wcale. M. Ponieważ nie miała pieniędzy na dalsze studia syna. prosta kobieta wiejska.jak to skonstatował Witold . kłóciła z nim. W. Złościła się na niego. Ale śmierć nie przychodzi. Gdy jednak rozpadnie się jej małżeństwo. Wszystko rozumie. bo cnota to skarb dziewczęcia. wybacza. pełna ciepła i miłości. M. usprawiedliwia.wysoką cenę: straci najpierw urodę. Natomiast syn. S. tylko oni pracują w gospodarstwie. 2) Matka Hipolita Wielowiejskiego .O Barbarze Niechcicowej można powiedzieć. i jako człowiek Róża Żabczyńska była niezwykle trudna. Głośno wyraża przy obcych osobach zdanie. Ona też staje się pośrednią przyczyną poszukiwania straconego czasu . stąd matczyna miłość nie miała granic. Wie. Władysiowi gotowa była wybierać żonę. powierzającjej wychowanie ciotce Kolichowskiej. Kochała dzieci niejednakowo. G. jak często ideały i szczyme pragnienia rozmijają się z rzeczywistością.życie. E. poprawnie. Ale częściowo to ona ponosi winę za jego nadwrażliwość. że była matką nadopiekuńczą i bardzo ambitną. tłumacząc postępowanie Zenona. że nie może liczyć na Antka i sama musi zadbać o to. M. 4) Bogutowa.nierówno dzieli uczucia mat czyne: Jagnę rozpieszcza i dba. samodzielna kobieta i matka. szukając Tadeusza i rankiem podprowadza go do ojca na krótkie powitanie. Potajemnie przynosiła mąkę. B. że trzeba ją karmić i zapłacić za zameldowanie. Dzieci wychowują się prawie same. Największym utrapieniem jej życia okazał się syn. W stosunku do dorosłej córki zachowywała się jak wobec przyjaciółki lub bliskiej znajomej: grzecznie. 2) Elżbieta boi się przede wszystkim o bezpieczeństwo dziecka. której smak wywołał cały ciąg wspomnień.Matka Marcela jawi się w jego wspomnieniach jako niezwykle czuła i opiekuńcza. nie nadawał się nawet do najprostszej pracy. co chce i spotykać się. Wszystko musi tylko dobrze wyglądać na zewnątrz: dziewczynki powinny umieć grać na pianinie. a córka ma pretensję do matki. matka małej Helenki. B. matka Justyny -jest jedynie matką biologiczną. Konopnicka "Dym" Symbolem więzi uczuciowej. czeka na syna. Podobnie jak Róża. która po śmierci męża całą miłość przelała na Zygmunta. Pragnęła. Konopnicka "Banasiowa" Tytułową bohaterką nowelijest stara kobieta. człowieka. Pozostaje jedynie troska o nie i poczucie obowiązku . Żeromski "Przedwiośnie" . Gdy zbity przez stójkowego umierał. M. Róża była kapryśna. urządzała samotne. Kształt dymu informuje ją. choć sama w dzieciństwie odczuwała brak matki i jej chłód uczuciowy. serdecznie przyjęła Cezarego i dzielnie znosiłajego towa rzyskie nietakty. która bojąc się samotności (jak sama wyznaje). a także przykładem na to. Starała się córce wynagrodzić nieobecność ojca. dość szorstka w obejściu chłopka. Prus "Lalka"-Pani Stawska. że ta ciągle żyje.odważna. Gdy powstanie projekt wyjazdu do Ameryki. M. O jej matczynej miłości świadczy tylko to. dalekie wyprawy poza miasto. ubogiego chłopca wiejskiego.zapatrzona w syna. Ciężko pracowała. Aby zrobić synowi przyjemność. natomiast Marta przez długi czas nie cieszyła się względami matki. Matka przymyka oczy naromans ze służącą. ale także cały dom i gospodarstwo. toteż po naradzie z kumem Andrzejem z bólem serca kazała synowi iść do miasta w poszukiwaniu pracy i lepszego losu. Gombrowicz "Ferdydurke" Pani Młodziakowa chce być nie tylko nowoczesną kobietą i żoną. gdy wycieńczona wysiłkiem i ciągłym zmartwieniem o syna pani Jadwiga Barykowa umarła. nieznośna. gdzie Marcyś pracuje jako palacz. Ciężkie i trudne życie nie pozwala matce na okazywanie dzieciom czułości. aby została śpiewaczką. 2) Dominikowa . Wszyst ko to są pozory i gra kolejna maska pani Młodziakowej: maska 79 . Żeromski "Ludzie bezdomni"Wiktorowa jest ubogą. podsunęła mu pomysł zwrócenia się do Czechlińskiego.Nie okazująca specjalnie czułości. ale też jej wielką miłością. Jej oczkiem w głowie był Władyś. Zenon jest jej dumą-gdy zostaje prezydentem miasta. która ma pod swoją pieczą nie tylko dzieci.1) Cezary byłjedynym synem państwa Baryków.1) Emilia Korczyńska kapryśna żona i matka. ale nigdy nie narzekała. chciałaby je wykształcić. Myśli o przyszłości dzieci. wsłuchując się w kroki na schodach. W. niejednakowo je kochała. aby jej dzieci zaszły dalej niż ona. boi się wycugu. Banasiowa rozumie złość córki i nie ma do niej żalu. biedna. że lubi się chwalić małym. Może mieć nawet nieślubne dziecko. dopóki ta nie odkryła. W dzieciństwie rozpieszczony przez oboje rodziców. by utrzymać dom. Jak wszyscy starzy ludzie w Lipcach. Po śmierci syna samotna wdowajeszcze długie lata spogląda na dym. Zenon wymawia żonie. Bez jej delikatnego pocałunku nie był w stanie zasnąć. Zygmunt stał się życiową klęską matki. S. a potem . że Zuta może robić. i jako żona. ściągła do córki na śmierć. Orzeszkowa "Nad Niemnem" . Kuncewiczowa "Cudzoziemka" I jako kobieta. Reymont "Chlopi" .1) Hanka jest bardzo dobrą i troskliwą matką.1) Pani Żancia. by miała białe rączki.

przygotowuje synów i córki do trudnego życia. organizacja Czerwonego Krzyża). Jej lot aeroplanem dzieci potraktowały jak niezwykłe wydarzenie i dowód wielkiej odwagi. Camus "Dżuma" . konkretna Urszula jest ostoją rodu.Dla Daisy Buchanan córeczka jest jedynie wystrojoną maskotką.1) Matka Jerzego. K. która do wojny nie musiała się o nic troszczyć. To. W stosunku do córki jest okrutna: szczuje ojca przeciwko Agnieszce. traktuje ona poniekąd jak rywalkę.1) Matka Krystyny. Na starość zamieszka ona u swej córki. gdy zmieniły się warunki. sytością. o wszystkim myślała matka. Różewicz "Ale kto zobaczy. przez dziewięć miesięcy były zwolnione od pracy. zaradna. Prowadzi dom. 2) Eddie Anderson bardzo dużo zawdzięcza matce: kobiecie cichej. hierofant. Achmatowa "Requiem" patrz: cierpienie. ofiarowująca Willemu. Najbardziej kochała Gautego. trzeźwo myśląca. Pani Rieuxjest kobietą pełną ciepła. 2) Krystyna jako matka była pełna poświęcenia i oddania dzieciom. Willy. Fitzgerald "Wielki Gatsby" .A. dla matki zaś zachował wiele czułości i serca.Wiersz jest hołdem złożonym matce jako osobie. nie uciekaj. Sama musiała się nimi zajmować.. bo trzeźwa. złośliwa. Zachodziły w ciążę. Solange. chociaż musiał z powodu wojny gwałtownie dorosnąć i dojrzeć.Ojciec to wielki marzyciel. Bratny "Kolumbowie." Wiersz jest lirycznym wyznaniem czułości i wzruszenia. Baczyński "Elegia o chłopcu polskim" . Minie wojna. ale musi się padporządkować woli matki.1) Florance jest przybraną matką Ellen. Wychowywana przez opiekunkę. dlatego Ellen ma bliższy kontakt z ojcem. która zawsze chroniła go przed despotycznym ojcem. pani Rollisonowa). Hłasko "Ósmy dzień tygodnia" . Zaradna.1) Liza Hamilton. później Steinbeck. trzeźwa. Wiedziała. która posyła mu do obozu odjęty sobie od ust kawałek chleba i cudem zdobytą kiełbasę.K. Nie istnieje między nią i synem żadna więź uczuciowa. jest jego ukochanym dzieckiem i trochę była zazdrosna. Mimo to bohater "Sklepów cynomonowych" czuł się bardziej związany uczuciowo z ojcem. M. Wstrząsająca scena biegnącego za matką żydowskiego dziecka z krzykiem: mamo. Sama jej obecność daje doktorowi poczucie pewności. J. R. wszystkie nieślubne dzieci pu&ownika Aureliana. T. traktujące miłość jak spacer do wychodka. kampania bananowa. co wypada zrobić i powiedzieć (w rezultacie chłodna).nowoczesnej matki. namówiła do studiowania tego.Aby chociaż przez dziewięć miesięcy (trzy przed rozwiązaniem i sześć na karmienie) chronić się przed ciężką pracą. J. B. lecz upartej życiowo.Monologkołysanka matki małego żołnierza. Borowski "Opowiadania" ("Proszę państwa do gazu") Nieludzka rzeczywistość obozu wyzwalała w matkach okrutne zachowania. które w getcie: 1) z głodu jadły swoje nieżywe dzieci oraz o tych. Krall "Zdażyć przed Panem Bogiem" -Marek Edelman opowiada zaró wno o matkach. bliskiej śmierci matki. wyzywają ca. Matkę i syna łączy bardzo silna więź emocjonalna. w swoich dzieciach wywołuje podziw nie tyle jako matka. ponieważ jako kobieta cywilizowana podobnie zachowywałaby się wobec rodzonego dziecka. Willy pamięta. ale przed śmiercią Katarzyna przepisała cały swój majątek synowi. która zostawiła swoje dzieci zaraz po ich urodzeniu. zła na cały świat. Sama nie umiała przełamać chłodu i obcości w kontaktach z córką. Oliwii. Syn nie znosi Szopena. Jest prowokująca. Jest poprawna. Jego niezwykła uroda i czystość sprawiły. jest dla dzieci tym ważniejszym i bardziej kochanym z rodziców. A. G. wszystkiemu zaradzi (akceptuje m. w miarę możności pomagała finansowo. pragnąca go strzec przed całym złem świata. mamo.. Iwaszkiewicz "Lato w Nohant" W przypadku George Sand rolę matki zdominowała rola wielkiej pisarki i kochanki.Matka Agnieszki jest kobietą schorowaną i tą chorobą terroryzuje cały dom. H. Jeden z piękniejszych wizerunków matki w literaturze.S. Eddie bał się ojca przez całe życie. T. 2) Pani Soerensen -zrozpaczona matka uwięzionego przez Niemców młodego Norwega. jej mąż. Kruczkowski "Niemcy" . matka Artura przypomina momentami Młodziakową. E. 2) Oliwia Hamilton. kobiety w rosyjskich łagrach decydowały się na nieludzkie macierzyństwo. który zginął w walce. co go interesowało. później pozwalały sobie odebrać dzieci i wywieźć je w niewiadomym kierunku. mag. Gdy ojciec stop niowo znikał z domu. który w utworze symbolizuje zaglądający w okna księżyc. że zapragnęła go mieć tylko dla siebie. to: nosić ją na sercu i karmić słodyczą. matka dziewięciorga dzieci praktycznie jest głową domu. 3) Katarzyna Trusk. gdy kobiety z dziećmi od razu kierowano do gazu. A ona rozumiała syna i jego rozterki bez słów. Ragnfrida zawsze była dość oschła. bezpieczeństwem. S. dom. To z jej opanowanego i pełnego poświęceń zachowania doktor często czerpał siły do walki z dżumą. spokojnym snem. łagodności. z matką ma jedynie kontakt okazjonalny. bo Erlend nie dorósł do coli ojca. Mrożek "Tango" . Podczas selekcji na rampie. Ich wzajemne stosunki sprowadzają się do zademonstrowania przez jedno z nich dominacji. Matczyny opiekuńczy gest metaforycznie został 80 . K. Marzenie to nigdy się nie spełniło. Wspomnienie matki przywodzi na myśl baśniowe dzieciństwo. Urszula wszystko znosi. a rodzina Buendiów będzie trwać. Wspiera go w najtrudniejszych momentach. Herling-Grudziński "Inny świat" . życiowa. Aureliana i Amaranty i nie ulega wątpliwości. Rocznik 20" . co można jej teraz ofiarować (dużo i mało jednocześnie).Urszula jest matką Josego Arcadii.1) Dumą Berty Sonnenbruch jest jej syn. swój drogocenny naszyjnik (por. W gruncie rzeczy jest chyba równie kołtuńska jak Dulska (ostatnia scena w domu Młodziaków). syneczkiem. gdy ojciec zaszywa się na strychu w ptaszarni. K. córka Lavransa" . Matka uosabiała codzienność i przyziemność. kobieta. aby z każdego miejsca w Europie przywieźć matce jakiś upominek. Jest zgorzkniała. F. Gałczyń ski "Spotkanie z matk~" .I. W najtrudniejszych chwilach będzie myślał o matce. porządkuje rachunki. która wprowadza dziecko w świat: ona mi pierwsza pokazała księżyc i pierwszy śnieg na świerkach. podejmuje uparte próby prowadzenia domu (rozczulające Jerzego zmagania matki z pieczeniem chleba). Undset "Krystyna. A. dla niej pozostanie zawsze małym chłopcem. podczas gdy ojciec pociągającą (i odpychającą jednocześnie) tajemnicę i twórczość. że Sam. Wierzyński "Suszone gr~szki" Osoba matki skojarzona ze wspomnieniem dzieciństwa: kuszącym zapachem suszonych owoców. G. Schulz "Sklepy cynamonowe" . Swoją córkę. niektóre z nich wyrzekały się swoich dzieci.Matka doktora Rieux jest jednocześnie jego przyjacielem. Patrz: dzieciństwo. dba o to. L. Steinbeck "Na wschód od Edenu" . nie rozpieszczała małej. wsłuchaną w potrzeby innych ludzi. Dziećmi się nie interesuje. jeszcze jednym elementem jej luksusowego życia. Wie jednak.in. Chociaż dane mu było poznać najwstydliwsze z ludzkich dróg. Natomiast matka jest praktyczna. Bursa "Zgaśnij księżycu" Sytuacja liryczna wiersza to zasypiające z misiem w objęciach dziecko i matka. Garcia Marquez "Sto lat samotności" . która ma oczy zaszczutego zwierzątka i składa ręce jak wystraszona dziewczynka. gotowa do wszelkich poświęceń. jako zamaskowaną łapówkę. że rodzina Buendiów funkcjonuje głównie dzięki niej. kojarzy się ze spokojem i pięknem przyrody. To do niej (a nie do ojczyzny) będzie wracał Olo. ale nie ma to większego znaczenia. matką poczuła się dopiero wtedy. przyjmuje zmienionego Josego Arcadię powracającego po ucieczce z Cyganami). A. jakie ogamiają dorosłego syna na widok starej. gdy zobaczyła dorosłego już Arona. aby przeżyć. 2) Wzruszająca matka Czarnego Ola. S. co jako kobieta czynnie uczestnicząca w życiu Salinas (np.Eleonora. że Krystyna woli ojca. które 2) idącym do transportu dzieciom oddawały swoje numerki życia. Kazan "Układ" .

1) Zeus. po siedmiu latach służby u swego wuja Labana. jakie okazuje żonie. Makarenko) * "Jest na ziemi przepiękna istota. małżonek (w stosunku do tej kobiety). wiecznie brudny i zapracowany. Mitologia . Gdy wreszcie zdobędzie ukochaną kobietę. mążłajdak. Mążkochanek. Skarga) * "Ziemia dla jednych jest matką.wyrażony przez zasłanianie okna kocem. tak i córka jej". nie dochowuje jej wierności. Utwór rozpoczyna się wyznaniem: wierzylem. będąc mężem Hery. Kiedy wyprawa z jego winy kończy się niepowodzeniem. jest szczęśl:wym mężem Heleny. mąż-rogacz. (A. w których matka uśmierca żonę". Daudet) * "Matka jest geniuszem dziecka" (G. najbrzydszy z bogów. 2) Hefajstos. Tezeusz mści się na synu i staje się przyczyną jego śmierci. wziąwszy Rebekę za żonę. 6) Odyseusz nie należy do mężów najwierniejszych. ucieka z Parysem. której odebrano syna i której wcale nie cieszą kurtuazyjne wizyty i listy. zostaje wskutek jego podstępu mężem niekochanej Lei. jaka matka. Sofokles "Antygona"-Kreonjako mąż Eurydyki. 8) Jazon za swoją niewierność wobec żony zostaje przez nią straszliwie ukarany. którego odwiedza Telemach. bo byta mu pociechą po matce. Kiedy po zdobyciu Troi powraca do domu. Literatura zna bardzo wiele postaci mężów. (prrysłowie ludowe) * "Nieludzkie piękno mistrzów a tu zwykła matka jej nos okulary i pacierz na stole moczopędna pietsuszka z selerem sałatka i bardzo ludzka miłość".. mimo miłości i szacunku. Obawia się.patrz: mitologia. podając ją tylko za swoją siostrę. (prrysłowie ludowe) * "Nieludzkie piękno mistrzów a tu zwykła matka jej nos okulary i pacierz na stole moczopędna pietruszka z selerem sałatka i bardzo ludzka miłość". (Ezop) * Niestety! Bywają kobiety. mąż-starzec. a jego jako męża zabić. których mu urodziła.Helena. żony od męża. mążzazdrośnik. Homer "Iliada"-1) Hektorjest czułym i kochającym mężem Andromachy. (A. Kamieńska "Matce ks. będzie chciał zabrać ją na swój dwór. mąż-tyran to tylko nieliczne przykłady kreacji literackich tej postaci."Amor i Psyche . Apulejusz "Metamorfozy albo Złoty Osiot" . Klitajmestrę. Prowadzi to do tragedii: Jokasta popełnia samobójstwo.) miłował ją. * "Jako matka. taka córka. że będąc mężem Jokasty. także uchronić przed złem. Przed pojedynkiem z Achillesem w długiej rozmowie żegna się z żoną. Jerzego Popietuszki" . Natomiast kończy go pełne goryczy rozczarowanie. 2) Abraham jeszcze pod imieniem Abrama. Jego żona Fedra przekonuje go. musi służyć przez następne siedem lat. 9) Herakles jako mąż Dejaniry płaci wysoką cenę za niewierność. mąż-starzec. troskę. jest jednocześnie jej synem. choć w rzeczywistości to ona próbowała bezskutecznie uwieść chłopca. mimo niepłodności Sary. czasem po prostu statystując innym bohaterom. jest mężem najpiękniejszej z bogiń Afrodyty. Jego liczne romanse z boginiami i kobietami śmiertelnymi stanowią dla królowej Olimpu poważny problem.Agamemnona. Patrz: żona. że gdy faraon dowie się o niezwykłej urodzie Sary. Kiedy Bóg wreszcie pobłogosławi małżeństwo Abrahama i obdarzy je potomstwem. Drugi opis wprowadza zasadę zależności kobiety od mężczyzny. heros trafia na Olimp. 2) Menelaos. A. Próba ratowania honoru i odzyskania żony prowadzi do wybuchu wojny trojańskiej. towarzyszący osobie jej syna. Patrz też: mitologia. że ręce mojej matki mogą zrobić wsrystko. Wybaczył żonie wszystko i żyje teraz u jej boku. a następnie udaje się na tułaczkę. małżonek (w stosunku do tej kobiety). Sara zostanie otoczona niezwykłą miłością i szacunkiem męża. Daudet) * "Matka jest geniuszem dziecka". taka skórka. (J. sugerującego opiekuńczość. tak bardzo kocha żonę.matka". taka skórka.1) Psyche. którzy w tekstach odgrywają rolę pierwszoplanową bądź też pojawiają się na dalszym planie. Opuściwszy ziemię. 5) Agamemnon jako mąż jest postacią tragiczną. Hegel) * "Moie na trwodze polega prawdziwe szczęście matki". Według pierwszego opisu stworzenia człowieka są sobie równi jako mąż i żona. taka córka.S.na prośbę żony wypędzi Hagar z Izmaelem. Homer "Odyseja" . Później. ukrywa w Egipcie fakt. pogrąża się w rozpaczy i nie chce już nigdy mieć do czynienia z jakąkolwiek kobietą. której jesteśmy wiecznymi dłużnikami . jego żona. a jej nieszczęsny mąż i syn zarazem wykłuwa sobie oczy. ciepło. (G. której jesteśmy wiecznymi dłużnikami . 7) Tezeusz jest mężem oszukanym. * "Ziemia dla jednych jest matką. 2) Menelaos . W. jaka matka. mąż-tyran to tylko nieliczne przykłady kreacji literackich tej postaci. mążłajdak.1) Adam jest mężem Ewy. Jest jednak bardzo 81 . chcąc wynagrodzić Penelopie lata nieobecności i swoją niewierność. że jest mężem Sary. (Proroctwo Ezechiela) * "Pneklęty. uważa. gdzie zostaje mężem Hebe i zasiada wśród Nieśmiertelnych.Wiersz nasuwa skojarzenia z biblijną Matką Bolesną i średniowiecznym "Lamentem świętokrzyskim". nieświadoma tego. że nie może mieć ona żadnego wpływu najego decyzje jako władcy Teb. Biblia (ST) . Abraham będzie dobrym mężem . a dla drugich macochą". wspaniałym kochankiem i niezwykle hojnym opiekunem. będzie dla niej czułym i oddanym mężem. (J. czasem po prostu statystując innym bohaterom. że po jej śmierci udaje się do Hadesu. ciesząc się szacunkiem poddanych. Flis "Ręce mojej matki" Tytuł wiersza odsyła do związku frazeologicznego: "matczyne ręce". Twardowski) Ma~ż Mąż-Mężczyzna pozostający z kobietą w związku małżeńskim. Literatura zna bardzo wiele postaci mężów. w których matka uśmierca żonę".matka". mążzazdrośnik. mąż-rogacz.1) Odyseusz po powrocie na rodzinną Itakę i rozpoznaniu przez żonę okazuje się niezwykle czułym i kochającym mężem. . (A. (. mąż Eurydyki. który okazuje się mężem bardzo czułym. kto zasmuca matkę swoją" (P. Ostrowski) * Jaki chleb. Patrz też: mitologia. 3) Or feusz. zostaje zamordowany przez żonę. którzy w tekstach odgrywają rolę pierwszoplanową bądź też pojawiają się na dalszym planie. prostej kobiety-matki. Mążkochanek.. które sprawia widok bezradnych rąk matki wobec okrucieństwa i przemocy. . Biblia (NT)-Józefjest w obliczu prawa mężem Marii.Edyp poznaje straszną prawdę. byją odzyskać. która stanie się przyczyną jego śmierci. Hegel) * "Moie na trwodze polega prawdziwe szczęście matki". (M. Twardowski) Mąż Mąż-Mężczyzna pozostający z kobietą w związku małżeńskim. (A. Sofokles "Król Edyp" . Będąc jedynie bratem. By poślubić Rachelę. Makarenko) * "Jest na ziemi przepiękna istota. W. i jej kochanka Ajgistosa. W istocie jest jedynie opiekunem jej i jej Syna. która szuka pociechy w ramionach innych. (Ezop) * Niestety! Bywają kobiety. Podczas swojej dwudziestoletniej nieobecności w domu wielokrotnie zdradza Penelopę. Próba ujawnienia jej romansu z Aresem kończy się dla Hefajstosa ośmieszeniem i kompromitacją. a dla drugich macochą". Ostrowski) * Jaki chleb. 3) Podczas podróży w poszukiwaniu ojca Telemach poznaje losy nieszczęsnego męża Klitajmestry . 3) Izaak.S. poślubia Amora. zachowa życie i jeszcze zostanie wynagrodzony za siostrę. Zaniedbuje żonę. Z. że Hipolit nastawał najej część. jak też rozgłos. (M. 4) Menelaos jako mąż okrywa się hańbą . poczucie bezpieczeństwa. Żona ofiarowuje mu koszulę. Medea zabija synów. Czując się zhańbiony jako mąż. 4) Jakub. Jest przejmującym wyznaniem starej.

Jan III Sobieski "Listy do Marysieńki" . która zobaczy go dopiero po jego śmierci. więc jest jej mężem w obliczu Boga. F. będzie świadkiem niedwuznacznej sceny między swoim faworytem a Elmirą. Najczęściej są to starcy. Powinien być natomiast wyrozumiały dla słabości natury kobiecej. Aleksander uprowadził mu żonę. Liczne przygody i dramatyczne przeżycia uczyniły z niej brzydką. zdaje jej relację ze swoich sukcesów i porażek militarnych.Po skończeniu kampanii wojennych i służby wojskowej Pasek osiada w swoim majątku.1) Otello darzy swoją żonę. Podsycona przez zazdrosne siostry ciekawość Psyche. którajest damą do towarzystwa i przyjaciółką Desdemony.1) W swojej wypowiedzi przed Radą Królewską Antenor mówi o bardzo skomplikowanej sytuacji Menelausa jako męża Heleny. starą kobietę o wyjątkowo nieznośnym charakterze. które właśnie był posiadł. która pozostaje dla niego najdoskonalszą kochanką. Szekspir "Poskromienie złośnicy" . G. kiedyjakojedyna będzie mogła wyjąć z jego dłoni spisany testament. że zabił mu żonę. że próbowano przyprawić mu rogi. lecz w noc po zaślubinach. który zwraca żonie wolność w noc poślubną. za co żona zemści się na nim. jako prawnie zaślubiony mąż Izoldy Jasnowłosej.Po wielu perypetiach Kandyd poślubia wreszcie Kunegundę. staje się przyczyną wielu nieszczęść i niezwykłych przygód królewny. Jako mąż wymaga od niej tylko tego i aby była dobrą gospodynią. by jako zhańbiony mąż mógł się pomścić na Aleksandrze. bo miłość w ogóle jest w małżeństwie zbędna. 2) Jagon wykorzystuje swoją żonę. 2) Makduf mści się na Makbecie za to. Hermionę. Patrz: żona. J. u której zasięga rady w trudnych sprawach. ale jednocześnie wymagać od żony posłuszeństwa i oddania. 3) Chcąc zapomnieć o ukochanej. 2) Zazdrosne siostry Psyche mają starych i skąpych mężów.W prowadzonej przez lata korespondencji Sobieski jawi się jako mąż niemal doskonały.U.Orgon jako mąż odznacza się wyjątkową głupotą i naiwnością. Niestety. "Legenda o św. Szekspir "Hamlet" . pan Pietr we wszystkim jej ulega i powoli staje się typowym pantoflarzem.1) Starosta Gadulski jest bardzo uległy wobec żony.jej mąż przyjmie to obojętnie. by bez kłopotów spotykać się z kochankami. W. Aleksym" Aleksy na życzenie ojca poślubia Famijanę. 2) Klaudiusz jako drugi mąż Gertrudy stara się odsunąć od niej wszelkie troski. Jako mąż nie czuje się jednak szczęśliwy . Ale ostateczna decyzja zawsze należy do niego. schowany pod stołem. więc muszą one szukać młodych i jurnych kochanków. J. której ani zaniedbać. Zasięga rady u żony nawet w ważnych sprawach państwowych. W rozumieniu autora dobry mąż nie musi być mężem kochającym. co stanie się przyczyną tragedii. Molier "Świętoszek" . Wolter "Kandyd" . szaleńczym uczuciem. ma romans z pięknym Lancelotem. uwierzy. nćciwy cztowiek bez wstydu nie może. którzy nie potraiią dać swoim żonom satysfak cji erotycznej. "Żywot człowieka poczciwego" . Dlatego Bóg zawsze wspiera zakochanych i otacza ich swoją opieką. król sycylijski. ani też dochodzić Dobry. nie może pozostawić bez odpowiedzi oskarżeń o zdradę. Niesłusznie podejrzewając swoją żonę. Bedier (oprac. że jego żona nie należy do najwierniejszych. czyli Luidgardy" -Nieszczęsna królowa Lukierda skarży się na swojego męża. Racine "Fedra" . Na szczęście wiemi słudzy ratują królową przed wykonaniem wyroku i kiedy fatalny błąd króla wyjdzie na jaw. który jest tak okrutny i nieczuły. Szekspir "Makbet" . M. który był dla Gertrudy jednocześnie kochankiem i opiekunem. których młode i sprytne żony nieustannie oszukują.tajemniczy i odwiedza swoją żonę jedynie w ciemnościach nocy. Miłość do żony i siostrzana stawia go w niezwykle trudnej sytuacji i czyni z niego postać tragiczną. Drugą kategorię mężów w "Dekameronie" stanowią skończeni idioci. jednocześnie oszukując ją co do swoich zamierzeń wobec Hamleta. Kiedy Lady Makbet popełni samobójstwo.W przeciwieństwie do polskiej wersji dziejów św. Rej. "Zony Sinobrodego" . 2) Tristan był pierwszym mężczyzną Izoldy o Złotych Włosach.Król Artur jako mąż jest oszukiwany jego żona. Goethe "Cierpienia młodego Wertera" . Zablocki "Fircyk w zalotach': prystjest chorobliwie zazdrosny o swoją żonę Klarysę. 2) Manelaus prosi bogów. autor ukazuje bohaterajako męża. J. wyjawia żonie swój zamiar zachowania czystości i poświęcenia się Bogu. poślubiwszy majętną wdówkę. że ten próbuje mu uwieść żonę. Dopiero kiedy. która według niego powinna dać mu jesz cze potomstwo.in. Następnego dnia opuszcza rodzinny dom i młodą żonę. J. jest mężem niezwykle okrutnym.1) Król Marek. króla Przemysła II. Dzięki miłości małżonków wszystko kończy się jednak szczęśliwie.Tezeusz. Famijanie nakazuje zachowanie dziewictwa (Wroć mi ji. którą otrzymuje w nagrodę za pomoc udzieloną jej ojcu w wojnie ze zbuntowanym wasalem. Karpiński "Duma Lukierdy. W. i wplątuje ją w intrygę prowadzącą do śmierci nieszczęsnej żony Otella. Nieraz miłosne schadzki odbywa ją się w sąsiedztwie małżeńskiej sypialni.żona nie przypomina już dawnej pięknej i miłej dziewczyny. Kochanowski "Odprawa posłów greckich" .1) Makbet jako mążjest uległy wobec swojej żony. Zafascynowany Tartufem. W. gdzie nieświadomy niczego mążgłupiec spokojnie śpi. a jedno- cześnie nieustannie daje wyraz swojej wielkiej miłości do Marysieńki.patrz: mitologia . zaprezentuje jej po powrocie. królowa Ginewra. chcącej zobaczyć twarz męża. on pozbawił ją dziewictwa. czego nie może się już doczekać. W. da Voragine "Legenda na dzień świętego Aleksego" . dodając. o zdradę. Pasek "Pamigtniki" . Artur zostaje podwójnie zdradzony: przez żonę i przez najbliższego przyjaciela. Po wielu kłótniach i awanturach udaje mu się wreszcie z sekutnicy uczynić wzorową.Albert 82 . J. chroniąc wielokrotnie przed gniewem króla Marka. gdy będziewa oba w niebieskim krolestwie) i służbę Bogu. które dotyczą bycia dobrym mężem. Nawet kiedy zdarzy mu się ją zdradzić. J. natychmiast ją o tym informuje. dbającą o dom. jakich Rej udziela szlachcicowi poćciwemu. nie chce uwierzyć. która niegdyś stała się przyczyną jego wypędzenia z zamku w West~alii. skazuje ją na śmierć. które wysuwane są pod adresem królowej. J. nie może zapomnieć Izoldy Jasnowłosej i jego małżeństwo nigdy nie zostaje skonsumowane. To ona nakłoni go do zabicia Dunkana.patrz: żona. że umiejętności erotyczne.W. głodzi ją). uległą mężowi żonę. którym bardzo daleko do hojności Amora. Mimowolnie staje się przyczyną śmierci żony. F. Szekspir "Otello" . Krasicki "Żona modna" Zostawszy "szczęśliwym" mężem "żony mod nej". Niemcewicz "Powrót posła" . 2) Podkomorzy traktuje swoją żonę jak najlepszą przyjaciółkę. W. co rozpocznie niekończący się łańcuch zbrodni. Boccaccio "Dekameron" . Patrz: zdrada. są i takie. Szekspir "Zimowa opowieść"-Leontes. nie dopełniwszy obowiązków małżeńskich. będzie mogła wrócić do skruszonego męża. pośrednio przyczyniając się do jego śmierci. Tristan zostaje mężem Izoldy o Białych Dłoniach. I.W zbiorze stu nowel występuje wiele postaci mężów. Jako mąż zdaje się prawie we wszystkim na jej zdanie. J. Kochanowski "Na matematyka" Zajęty pracą matematyk nie zdaje sobie sprawy. bo to on jest głową rodziny. "Legendy arturiańskie" . a wręcz przeciwnie -daje się porównać z paniami uprawiającymi najstarszy zawód świata.Petrycy jako mąż złośnicy Katarzyny okazuje niezwykłą stanowczość i kon sekwencję w próbach "wychowania" żony (m.Wśród wielu rad. Desdemonę.) "Dzieje Tristana i Izoldy" . Ch.1) We wspomnieniach Hamleta jego ojciec jawi się jako idealny mąż. Beztroska i lekkomyśl na kobieta mimowoli dostarcza mężowi pretekstów do scen zazdrości. że skazał ją na śmierć z powodu bezpłodności. Aleksego.

śpi snem fabrykanta Niemca przy żonie Niemce. opiekuńczy i wyrozumiały. Toteż najazd kobiet. A. Powróci jednak z zaświatów i w dniu ślubu wiarołomnej pojawi się w kościele. Nie potrafi jednak zrozumieć natury swej żony (patrz: żona). A.W. Ostatecznie jednak małżonkowie przekonują się. a całą swoją miłość przeniósł na córki. kiedy żona wyznaje mu prawdę o romansie z Julianem Sorelem. 3) Pan Bonacieux. okaże się to niemożliwe. L. Flaubert "Pani Bovary" - 83 . sterroryzowany jej wspomnieniami świetlanej postaci jenerał-majora Tuza. że jego żona ma romans z synem jego największego wroga. że sprzymierza się on z największym wrogiem królowej. mimo lekkomyślności i niefrasobliwości. że tylko on mógłby Lottę uczynić szczęśliwą.on daje nazwisko. karze ją za najmniejsze przewinienia. Nigdy jej nie kochał. ale Werter uważa. 2) Szambelan. Życie u jej boku razi Henryka trywialnością i nudą. chorobliwie zazdrosny mąż. ona posag. Śmierć Cathy będzie dla niego największą życiową tragedią. kobieta zostanie utopiona. mimo miłości do żony. Kossakowskiego. postępuje z nią niezwykle surowo. szczególnie związanych z polującą na męża Telimeną.zgodnie z przedśmiertną wolą matki Lotty zostaje mężem dziewczyny. Patrz: żona. Gogol "Ożenek" . ' A. Dostojewski "Lagodna" Mąż tytułowej boh aterki (właściciel lombardu) niemalże kupuje ją od ciotek. które odwdzięczają im się pięknym za nadobne. której daleko do ideału romantycznej kochanki.Stary kawaler zostaje przekonany przez swojego przyjaciela.M.N. choć oschły i zimny. że nie ma nic lepszego nad los męża. G. Za to okrutne skorzystanie z praw męża Hassan zapłaci bardzo wysoką cenę Giaur. zostaje wybrany i ma się odbyć ślub. 2) Hrabia Rostow. nieustannie zdradza żonę .1) Stary Goriot tak bardzo kochał swoją żonę. spotka go za to kara-jego i żonę nieznana siła przemieni w głaz.Maria popada w obłęd. popełnia samobójstwo. żeby po ślubie Klary nie zostać bez środków do życia. z drugiej z jego poglądów na temat rodziny. Choć zdradza ją i robi jej wiele przykrości. Słowacki "Horsztyński" Stary konfederat barski. że prawdziwie kochać potrafią tylko siebie. Mickiewicz "Rybka" Wykorzystawszy i porzuciwszy z dzieckiem biedną Krysię. panicz zostaje mężem innej. L.G. poślubia wreszcie Zosię. jest dobrym mężem i choć nie bardzo to potrafi. choć męczące dodatki do posagu.Hassan zdradę jednej ze swoich żon. Horsztyński. Elwira nie pozostaje mu dłużna.Hrabia Wacław nie należy do mężów najwierniejszych. mrukowaty i niezgrabny prowincjusz. który chce zapewnić Balladynie szczęśliwe i dostatnie życie.1) Hrabia de la Fćre (znany później jako Atos) poślubia młodziutką i przepiękną dziewczynę o której przeszłości nic nie wie. F. wydaje ją w ręce gwardii kardynała Richelieu. Konstancji. A. Jej odejście z Wrońskim jest dla niego osobistą tragedią. Fredro "Pan Jowialski" .Po powrocie z wojny pan zostaje zabity przez niewie rną żonę. Mickiewicz "Konrad Wallenrod" .porzuca Aldonę. jenerał-majora Tuza. Dla Tołstoja jest on postacią jednoznacznie pozytywną. Potem szczerze żałuje swoich postępków i obiecuje poprawę. doprowadzając jednocześnie do zaślubin Albina i Klary. By sprawiedliwości stało się zadość. by poświęcić się ratowaniu ojczyzny (Szczęścia w domu nie znalazł. czułym. Balzac "Ojciec Goriot" .1) Podstolina rozpaczliwie próbuje złowić męża.N. bo go nie bylo w ojczyźnie). A. przerażony perspektywą małżeństwa ucieka oknem. 3) Na skutek intrygi Cześnika Wacław zostaje mężem Klary. A.próbuje uwieść nawet pokojówkę. G.Wallenrod.1) Szambelanowa nieustannie wspomina swojego pierwszego męża ś. Albert zaś nie jest w stanie zapewnić jej takiego życia. H. musi być mężem bardzo okrutnym . 3) Pan Jowialski jest mężem kochającym. ale dość apodyktycznym. Biciem zmusza żonę do bezwzględnego posłuszeństwa. z natury safanduła i pantoflarz. które knują intrygi matrymonialne. Tolstoj "Wojna i pokój" 1) Mimo że nie kocha żony. Fredro "Damy i huzary" . Żona okazała się zwykłą kobietą. ukochany Leili. dokonuje samosądu: wiesza Annę na drzewie. 3) Linton Heathcliff jest jedynie formalnym mężem młodej Katarzyny. Kiedy już. równej mu pochodzeniem kobiety. 3) Konstanty Lewin. na jakie zasługuje. Tołstoj "Anna Karenina" 1) Aleksy Karenin. 3) W świecie powieści Balzaca mężowie nieustannie zdradzają żony. bez skrupułów. napawa ich przerażeniem. za sprawą swojej intrygi Gustaw zostaje mężem Anieli. książę Andrzej Bołkoński stara się być dobrym mężem i zapewnić jej spokojne i szczęśliwe życie. Fredro "Mąż i żona" . Postanawia się więc ożenić. Ich małżeństwo to wzajemne próby zdominowania drugiej osoby.Kirkor jest kochającym i czułym mężem. Jako mąż jest bezwzględny. 2) Ludwik XIII. 2) Mężowie Delfiny i Anastazji traktują swoje żonyjako konieczne. ale głupiutkie stworzenie. który głęboko skrywa swoje życiowe kompleksy i upokorzenia. surowo ukarze. Dumas "Trzej muszkieterowie" . Bronte "Wichrowe Wzgórza" . ulega we wszystkim żonie. kardynałem Richelieu. 2) Stiepan Obłoński bardzo kocha swoją żonę. zabije go w akcie zemsty. Zgodnie z muzułmańską tradycją. którego nie potrafi okazać. stara się zapewnić Kitty szczęśliwe życie.p. Pragnienie dominacji nad żonąjest tak wielkie. Słowacki "Balladyna" . A. co staje się przyczyną tragedii . Wyrozumiały i kochający. J. w którym obie strony łączy jedynie interes . skrżywdzonym człowiekiem. w domu i w lombardzie rządzi despotycznie. A. Kiedy odkrywa na jej ramieniu kwiat lilii (ślad piętna dla zbrodniarzy). Stendhal "Czerwone i czarne" Mąż pani de Renal.1) Edgar Linton szczerze kocha Katarzynę i jest mężem oddanym. N. Fredro "Zemsta" . ale nie zgadza się. by wymierzyć sprawiedliwość. jako mąż Izabeli. Byron "Giaur" . Historia nieszczęśliwego małżeństwa będzie przyczyną długotrwałego cierpienia i pustki życiowej. toteż Izabela decyduje się go opuścić. jest człowiekiem okrutnym. Krasiński "Nie-Boska komedia" Hrabia Henryk czuje się nieszczęśliwy w roli męża. Leili. Żonę traktuje jako bardzo drogie. Niezwykle surowe postępowa nie w stosunku do Anny wynika z jednej strony z urażonej miłości. A. żona bez skrupułów pozbędzie się go. na wieść. 2) Heathcliff. nie kocha Anny Austriaczki. kiedy już osiągnie swój cel i będzie chciał powrócić do żony. by ona pokochała kogoś innego. Jest czuły. Z. pokonawszy innych konkurentów do ręki posażnej panny. Jednak wieść o jej śmierci przyjmuje dość obojętnie. darzy jednak żonę głębokim uczuciem. okazuje się mężem idealnym. 2) Tadeusz po licznych perypetiach. które pozwoliłyby mu zostać mężem posażnej panny (Klara) albo wdówki (Podstolina). że po jej śmierci nie zwrócił uwagi na żadną inną kobietę. Opuszcza więc dom i rodzinę. zmuszony przez ojca.Dla zgromadzonych w domu majora starych kawalerów samo słowo "mąż" kojarzy się z utratą wolności i niezależności. J. Mickiewicz "Pan Tadeusz" 1) Jacek Soplica nie zostanie mężem Ewy Horeszkówny. 2) Cześnik snuje rozmaite plany matrymonialne. bo jest dla jej ojca hołyszem. A. która nieodmiennie kocha Heathcliffa. Jako mąż matki Tadeusza. Żeni się z nią. Jacek mimo woli okazuje się niezwykle okrutny i swoim trybem życia przyczynia się do jej śmierci. stara się żonę otoczyć opieką. który tragicznie zginął. Po latach. co jest spełnieniem życzeń obojga młodych. E. Córki przyzwyczaiły się traktować ojcajako bardzo hojnego i jednocześnie mało wymagającego opiekuna. obojętny wobec swej żony. Mickiewicz "Lilije" . czyni to zawsze przez lekkomyślność i niefrasobliwość. Jednak kiedy stanie jej na drodze do tronu w Gnieźnie. Fredro "Śluby panieńskie" Mimo ślubów egzaltowanych panien. Małżeństwa mają charakter kontraktu handlowego. Sam jest człowiekiem. co stało się przyczyną jego późniejszego osamotnienia i nędzy.

że wszystko zawdzięcza żonie. co się z nim stało. Śmierć Emmy będzie dla niego kresem prawdziwego życia.1) Stanisław Wokulski. Intelektualnie schodzi do jej mieszczańskiego poziomu. Dopiero wtedy dowie się o kochankach żony. nie pracuje.Karol Bovary żeni się z Emmą z prawdziwej miłości.jednakże wybaczy jej niewierność. Jego wielkoduszność. 2) Nieobecny mąż pani Stawskiej.1) Jurand ze Spychowa pozostaje wierny pamięci zamordowanej przez Krzyżaków żony i w jeg o życiu jej miejsca nie zajmuje żadna inna kobieta. Ożenił się z nią dla posagu i nieustannie okazuje jej swoje lekceważnie. a podczas jej choroby siebie oskarży o to. Jednocześnie z powodu jej szaleństwa Wierszynin czuje dla niej litość i nie potrafi się z nią rozstać. H. bezkrytyczny wobec niej. 3) Kirło na żonę zrzucił odpowiedzialność za utrzymanie majątku i zapewnienie środków do życia. doprowadza rodzinę do ruiny. co radca Hoym przyjmuje z rezygnacją.1) We wspomnieniach Gregersa jego ojciec jawi się jako apodyktyczny mąż-tyran. późniejszej hrabiny Cosel. Nawet w sprawach dotyczących polityki najczęściej idzie za jej radą. Berent "Próchno" . nie zauważa jej romansów ani ekscesów finansowych. który uciekł za granicę niesłusznie oskarżony o morderstwo. Ilekroć wzbudzi jego gniew niewykonaniem jakiejś pracy. nie udaje mu się to i piękna Anna zostaje oficjalną metresą króla. w sprawach domowych ona decyduje o wszystkim. ': czego przez całe życie pragnął żeni ~ się. Iriny i Maszy. żyjąca małymi sprawami dnia powszedniego. mąż Eweliny. nie mogąc na nowo ułożyć sobie życia. H. nie potrafi niczego żonie odmó wić. Do końca życia będzie ją traktował jako gwaranta swej niezależności finansowej. by ukryć chudnięcie i postępy choroby. Sam miło spędza czas. odwiedzając okoliczne dwory. Nie potrafi się z nią porozumieć . B. opowiadając pani Sórby wszystko o sobie. by zapomniała. Gdy prawda wychodzi najaw. który przyczynił się do śmierci żony swoją zdradą. Hjalmar zajmuje się jedynie swoim bliżej nieokreślonym wynalazkiem. W. J. nie daje znaku życia. Dawny Andrzej.) omotać sobie pięść włosami i przewlec struchlałą kobietę kawatdrogi. Prus "Lalka" . nawet wtedy. F. nawet najbardziej niezwykłe.1) Swidrygajłow poślubia Marfę Pietrownę dla jej majątku. pomaga None podjąć decyzję o opuszczeniu męża. będzie miał wyrzuty sumienia. Sienkiewicz "Pan Wolodyjowski" . Ludzie mówili nawet. nie dostrzega jej romansu ze Starskim. Ibsen "Dom lalki" ("Nora") Tomwald. jak żony innych wykładowców gimnazjum . 2) Król Jan Kazimierzjest wobec żony bardzo uległy. by szybciej mogli skończyć. księżnej Gryzeldzie. Żona. najtrudniej mu pogodzić się z myślą. Prus "Kamizelka" . Zbysz ko po jej śmierci zostaje mężem Jagienki. E. będąc pokojówką. 2) Michał Wołodyjowski po licznych perypetiach osiąga wreszcie to. która mu nie dorównuje intelektualnie i emocjonalnie. kiedy dowiaduje się. że opuści żonę i uczyni ją nieszczęśliwą. kiedy podczas pracy na torfowisku Gibałowa lękliwie zwierza mu się z obaw o pozostawione w domu dziecko. 4) Baron Krzeszowski poślubia bogatą mieszczankę tylko dla jej majątku. Żyje więc w poczuciu przegranej. nie chcąc martwić żony. O. o utrzymanie domu i rodziny zrzucił na żonę. Przepija pieniądze na dom. czego naprawdę pragnie. Mimo to żona czeka na niego. Sienkiewicz "Ogniem i mieczem" . H. Wreszcie. stara się ukryć ją wraz z dziećmi w jakimś bezpiecznym miejscu..1) Benedykt Korczyński nie ma czasu dla swojej żony.1) Stach Połaniecki jako mąż Maryni stara się uczynić ją szczęśliwą i sprawić.1) Andrzej Kmicic wodzi za żoną rozkochanym wzrokiem i zawsze idzie zajej radą. 2) Bigiel. Jako mąż chce być w stosunku do niej bezwzględnie uczciwy. Niestety. Boleje nad tym. który miał uratować jego zdrowie. że to przez niego straciła Krzemień. alkoholik i człowiek bez ambicji. choć zawsze podejmuje decyzje zgodne z własnymi przekonaniami. Dostojewski "Zbrodnia i kara" . choć były to pieniądze na wyjazd. która może być ukoronowaniem jego kariery i dać mu spełnienie artystyczne.Książę Jeremi Wiśniowiecki okazuje swojej żonie. zabiją ją i dziecko. Ale to właśnie stary Werle buduje nowe życie na prawdzie. A. Sienkiewicz "Potop" -1) Jan Skrzetuskijest bez pamięci zakochany w swojej żonie i kiedy przychodzi mu ją z powodu wojny opuścić. porzuca żonę dla roli w teatrze. jako mąż znacznie starszej od niego i bogatszej Minclowej. Czechow "Trzy siostry" . Zdobywa się na zdecydowany sprzeciw tyllco wtedy. a sam popełnia samobójstwo.Aktor Borowski. podpala swoją zagrodę. ale zdradza ją nieustannie z chłopkami. któremu Franka uległa. 2) Zygmunt Korczyński nie darzy swojej żony uczuciem.1) Fiodor Kułygin bardzo kocha swoją żonę. musi walczyć z opinią. który ma całkowicie odmienić egzystencję jego i jego najbliższych. H. Kiedy uświadamia sobie. Nie opuszcza żony. 2) Marmieładow. bo darzy ją wielkim szacunkiem. potulna. wielki szacunek i chętnie słuchajej rad. Wilde "Portret Doriana Graya" Lord Henry Watton traktuje swoją żonę jak dobrą przyjaciółkę. H.Walek Gibałajest dla swojej żony bardzo surowy i okrutny. A i wtedy w końcu daje się przekonać. Orzeszkowa "Cham" . Kraszewski "Hrabina Cosel" Mąż Anny Hoym. wyznawca nietzscheanizmu i kultu sztuki. w tajemnicy przed nią codziennie zwęża kamizelkę. neurastenicznej Maszy kobietę podobną do siebie. zajęty walką o utrzymanie Korczyna. Ibsen "Dzika kaczka" .M. kiedy dotyczy to także Olgi. Sienkiewicz "Szkice węglem" Rzepa. męczy go. schorowany człowiek. znacznie od niej starszy. H. 3) Andrzej Prozorow ulega we wszystkim swojej prymitywnej żonie Nataszy. Jego postawa niszczy ich małżeństwo i rodzinę. stara się ukryć żonę przed dworem w Dreznie. drugi (.on żyje sprawami majątku. kupuje Krzemień. H. służącymi. chluba i nadzieja rodziny Prozorowych. ona zamknęła się w swoim świecie migren. B. ze świadomością beznadziejności swojej egzystencji. 3) Baron Dalski. Gina prowadzi zakład fotograficzny i stara się zapewnić mężowi i córce środki do życia. Całkowicie oddany żonie. H. ale chciałby uczynić z wrażliwej. Sienkiewicz "Quo vadis" Okrutny i szalony Neron jest jednocześnie kochającym mężem Poppei. S. Sienkiewicz "Krzyżacy" . że stał się jej przyczyną. nadskakująca dyrektorowi. a przede wszystkim przed królem Augustem II Mocnym. trzasnąć raz.cicha. E.Paweł Kobycki toczy wytrwałą walkę o moralne i psychiczne uzdrowienie żony. przemienił życie Katarzyny Iwanowej w piekło. mąż Nory. że przyszedł czas wypełnienia ślubowania i będzie musiał wysadzić się z zamkiem w Kamieńcu. Sienkiewicz "Rodzina Połanieckich" . w sprawach domowych zdaje się na decyzje żony. że przyczynił się do śmierci żony. 2) Aleksander Wierszynin nie jest szczęśliwy w małżeństwie. choć w interesach stać go na ryzyko i niezależność sądów. że Masza nie potrafi być taka. życzenia. by odkupić swoje winy i ofiarować Maryni coś.I.Stary. czyni jej wyrzuty o to. 2) Hjalmar Ekdal troskę o sprawy dnia powszedniego. Żeromski "Zmierzch" . pod wpływem żony stał się prymitywnym mieszczuchem. Jako mąż Baśki.P. że przed laty podpisała weksel i pożyczyła bez jego wiedzy pieniądze. przyspiesza pracę. Kiedy zdradzi żonę. choć sławny wojownik. która powinna być dyskretna i nie 84 . którą już dawno Maćko upatrzył na jego żonę. umie on chwycić pod Żebro. Patrz: pogrzeb. kiedy jakieś życzenie Basi może grozić niebezpieczeń stwem. Dopiero starania Wokulskiego doprowadzą do wyjaśnienia. spełniającym bez wahania wszystkie jej. Orzeszkowa "Nad Niemnem" .. "globusów" i lektury miernych romansów. siła wewnętrzna i dobroć nie sąjednak w stanie przezwyciężyć demoralizującego wpływu miasta. zajaką cenę żona próbowała uzyskać dla niego zwolnienie z wojska. zebrać w garść skórę. 2) Mimo wielkiej miłości do Danuśki Jurandówny. Ajednak. Dalski ciężko choruje. H.

Kuncewiczowa "Cudzoziemka" Adam Żabczyński. 3) Swann jako mąż Odety musi znosić męki nieustannej zazdrości. Włóczy się po mieście w dość podejrzanym niekiedy towarzystwie albo oddaje się filozoficznym rozmyślaniom. Nudzi się śmiertelnie w artystycznym towarzystwie żony. że Józef niecnie nastawał na cnotę "nieszczęśliwej" kobiety. Mąż oczekuje od niej wyrozumiałości i opieki. więc i on uważa tych ludzi za zajmujących.podpali stóg siana. Każde z małżonków żyje w swoim świecie. rzadko bywając w domu. jak doskonale Hanka dbała o gospodarstwo. Później. To ona będzie czuwała przy jego łożu śmierci. dał się jej w pełni zdominować. a miłość Szymona stanie się przyczyną animozji między siostrami. Nie potrafi zakończyć swojego romansu z Justyną. to ona nakłania go do robienia kariery w szkolnict vie. on natomiast okłamuje siebie i obie kobiety. w którym Jagna i Antek będą właśnie oddawać się jamorom. kiedy wróci z więzienia. że nic go z Zuckerową nie łączy.pomoże mu odmienić życie. póki nie wywoła jakiegoś skandalu i nie narazi na szwank nazwiska Wattonów. bardzo przypomina swojego ojca. a czując się za nią odpowiedzialny. Pogodzony ze światem. Wartość mają dla niego w życiu tylko te chwile. 5) Marcin Sniadowskijest dla Agnieszki mężem doskonałym. Kiedy Teresa wraca do zarabiania lekcjami. martwi się nie stanem syna. S. że Marcin jest najwspa nialszym darem. bo stary Ziembiewicz był przynajmniej szczery. jaki otrzymała od życia. nie jest przypadkiem prawdą: Musi się też pogodzić z faktem. które jest niezależne od życia księżnej. 3) Anzelm Ostrzeński żeni się z niezbyt posażną panną. To Młodziakowa jest naprawdę głową rodziny. rozpychając się łokciami. zmieni swój stosunek do niej. Będąc przekonany ojej uczciwości i nieskazitelności. 2) Pan Młody już w dniu wesela chce ze swojej młodej żony uczynić wcielenie prostego piękna i poezji. G. co robi i mówi mama Verdurin. Spędza czas w winiarni Peszkego. 2) Pan Verduńn jest bezkrytycznie zachwycony żoną. 2) Antek Boryna jest dla Hanki oschłym i okrutnym mężem. Choć ich małżeństwo przechodzi różne kryzysy. będzie przeżywał katusze zazdrości. kiedy żeni się z Jagną. przyjmuje ją taką. Wyspiański "Noc listopadowa" Wielki Książę Konstanty jest wyjątkowo okrutny wobec swojej żony. Zapolska "Żabusia" . kiedy zdobył się na stanowcze postępowanie wobec żony i zgwałcił ją przeciw muzyce. że będąc Polką wyszła za Rosjanina i to członka rodziny cesarskiej. czuje się urażony. 3) Szymon Darre. Wreszcie podejmie kroki ostateczne . że darzył żonę wielką. Undset "Krystyna. choć tak bardzo nie chciał powtarzać boleborzańskiego schematu. czy to. Kiedy umiera Janusz. 4) Lucjan Kociełł za życia żony jest przyczyną nieustannych jej trosk.H. G. by przysiągł. Borowiecki pojedzie z nią do Berlina. choć nie jest zbytnio zafascynowany nowoczesnością. Pani Żańcia nie czuje się w żaden sposób przez męża oszukiwana czy poniiana jego romansami. jednocześnie doskonale się rozumiejąc. Widzi w niej nie żywego człowieka. a on ma zamiar je zarabiać. bo zbytnio absorbują uwagę Michasi. Ale kiedy stary Boryna wypomni jej brak posagu. Pozwala na spacery wokół stołu i traktujejakjeszczejedno dziecko (Hesia! Mela! Z pokoju! FeLicjan. Ich dialogi pokazują. jakimjest małżeństwo. kto chce pieniądze tracić. nie będąc pewnym. nie boi się życia. który nic o tym nie wie. M. zwłaszcza że jego namiętność do Jagny znacznie osłabnie. T. a teraz wierzy.1) Maciej Boryna jest już kilkakrotnym wdowcem. straciwszy w pożarze fabryki wszystko. ulega żonie i staje się nowoczesnym inżynierem. a ona z chęcią mu to ofiarowuje. ty też). ale swoje wyobrażenie o wiejskim życiu.browska "Noce i dnie" 1) Bogumił jest idealnym mężem dla Barbary . Raz jeden. 2) Karol Borowiecki. co mówi się o jej przeszłości. Stary Boryna będzie znosił los oszukiwanego i zdradzanego męża. że nie istnieje między nimi możliwość porozumienia. nie jest jego. Proust "W poszukiwaniu straconego czasu" -1) Książę de Guermantes jest mężem "salonowym". córka Lavransa" -1) Lavrans jest dobrym mężem dla Ragnfridy. które może spędzić w pobliżu żon y. traktuje jako zło. a tymczasem żona musi zadbać o utrzymanie domu i zapewnienie środków do życia sobie i 85 . mąż jest jej we wszystkim posłuszny. czasem udzielajej rad co do stroju. Na starość odszedł od żony i zamieszkał z inną kobietą. Ale pojej śmierci przyznaje się Barbarze. Z. czym łagodząco wpływa na nieustanne lęki żony. Ale to jest sposób Dulskiego na życie żona idzie przez tłum. L. cierpiąc męki zazdrości. W pewien sposób jest gorszy od ojca.1) Gospodarz nie próbuje ze swojej żony . Nawet dzieci stanowią dla niego niebezpieczeństwo. Nieustanr~ie ją poniża za to. ale skoro ona je lubi.1) Stary Ziembiewicz mimo nieustannych zdrad bardzo kocha swoją żonę i darzy ją wielkim szacunkiem. co oddala od niego Michasię. M. nie umiał wytrwać w swojej stanowczości i zaprzepaścił szansę na stworzenie normalnego małżeństwa. Wyspiański "Wesele" . że Terenia. wystudiowaną czułość. 2) Putyfar wierzy we wszystko.jakajest. M. ale bardzo bogatej Mady Miiller. Reymont "Chłopi" . że dziecko. przypominając jej. że nie jest Jagną. a on jest jedynym człowiekiem. A kiedy. na ile pozwala mu na to jego nieskory do uczuć i troski o innych charakter. W szystko. Żona go notorycznie oszukuje i zdradza. a on postępuje utorowaną przez nią drogą. mąż Lucy kochanki Borowieckiego. 2) Zenon Ziembiewicz. Morstin "Obrona Ksantypy" Sokrates jako mąż usprawiedliwia swoim postępowaniem opryskliwość i wiecznie zły humor Ksantypy. które ma Lucy urodzić. Jako jej mąż będzie skazany na los starca przy młodej i pięknej dziewczynie.Mąż tytułowej "Żabusi" jest uosobieniem naiwności.chłopki uczynić kogoś innego. jednak nie potrafi okazać jej uczuć. ale żyje swoim życiem. Reymont "Ziemia obiecana".1) Stary Zucker.S. W stosunku do swojej małżonki jest czuły i opiekuńczy. Stary Testament. Jagna czuje odrazę do fizycznych z nim kontaktów. A jednak to miłość do Krystyny stanie się przyczynąjego śmierci (patrz: śmierć-bohaterów literackich). Okazuje żonie zgodną z regułami dobrego zachowania. D~. co mówi mu żona. ona wybiera dla Marty karierę śpiewaczki. Mann "Józef i jego bracia" 1) Jakub . Jego miłość jest dla Barbary jedyną ostoją i jedyną pewną rzeczą w świecie. Krystynę.jej prywatne życie jest jej prywatną sprawą. Antek stanie w obronie żony.S. musi być doskonałe. czym jej w pewien sposób zaimponował. nakłania żonę. W. zwłaszcza że jej namiętność wzbudził Antek. Znęca się nad nią psychicznie. bo uważa. daje sobie bez trudu wmówić. 2) Daniel Ostrzeński bezgranicznie i histerycznie kocha swoją żonę. ale żony.ingerować zbytnio w jego życie prywatne. Wszystko.Felicjan Dulski jest ca&owicie uzależniony od swojej małżonki. S.ze spokojem znosi jej humory i wieczne niezadowolenie. Gombrowicz "Ferdydurke" Młodziak. w którym czyha tyle niebezpieczeństw. To ona decyduje o wszystkim. a jednak zadaje jej cierpienia i zdradza ją. widząc. że jego arystokratyczni przyjaciele nigdy nie zaakceptowali byłej kurtyzany i nawet ich córka nie jest przyjmowana w salonach. by szukała jej pracy. domyślając się romansu żony. mimo przysięgi. "sprzedaje się" i zostaje mężem prymitywnej. że bogatej żony potrzebuje ten. W. Każdajej opinia ma dla Verdurina znaczenie ostateczne i niepodważalne. Przyjdzie nawet błagać Borowieckiego. Niechcicówna uważa. Nałkowska "Granica" . Nie potrafi poradzić sobie z tak wielkim wyzwaniem. choć nie okazywaną miłością. S. Zucker w akcie zemsty każe spalić nowo wybudowaną i jeszcze nie ubezpieczoną fabrykę Karola. bezgranicznie zakochany w Róży. naprawdę kocha tylko jedną kobietę . uprzejmie witajej gości. Całą swą miłość przelewa na ukochaną córkę. Także wobec niej stosuje tę zasadę . W. Zapolska "Moralność pani Dulskiej" .patrz: Biblia. Dulska wydziela mu cygara i pieniądze na kawiarnię. 2) Niepokorny i niedojrzały Erlend kocha Krystynę. mąż Ramborgi.Krystynę (jej siostrę).

2) 86 . 4) Edward II Angielski nie interesuje się wcale swoją żoną. Mann "Mefsto" . uwięzioną za to. Camus "Dżuma" -Doktor Rieux tuż przed epidemią odprowadza żonę na pociąg. za wszelką cenę chcąc zostać w bazie i zmusić innych kierowców do pozostania. I. skazującym Joannę na dożywotnie więzienie. Druon "Królowie przeklęci" 1) Filip Piękny tak bardzo kochał swoją żonę Joannę. by wyraziła zgodę na zamknięcie ich niedorozwiniętego syna w zakładzie. pod żoną. Różewicz "Kartoteka" . Choć bywa czasem w stosunku do niej opryskliwy. sypiając z prymitywnym Edkiem.dzieciom. (M. co naprawdę lubi. że sprawia tym żonie ogromny ból (powracający stale sen Teresy). mimo że dzielą ich poglądy (Berta jest fanatyczną zwolenniczką faszyzmu). Traktuje ją jakby pozbawiona była uczuć. ożenił się z Klamancją Węgierską. za mężem bowiem najmniej tęskni się wtedy. Patrz: lekarz. Jest to pierwsza zapowiedź nadejścia Mesjasza. Toteż Eleonora szuka satysfakcji erotycznej. J. Przed swoją wyprawą nie zdążył jej pokochać. J. Byron) * "Można ludziom wyjaśnić. Małgorzatę Burgundzką. Przez cały czas walki z chorobą w Oranie Rieux poświęci żonie zaledwie kilka myśli. która od wielu lat jest towarzyszką jego życia. ale wymaga od niej.Stomil dawno już przestał być dla swojej żony kochankiem. Jest wyrozumiały dla jej nieco dziwacznego charakteru i ciągłych ataków tajemniczej choroby. Andrzejewski "Już prawie nic" Wielki i sławn y Herman Eisberger był wyjątkowo bezlitosny dla bliskich mu osób. przyjmie ją ze spokojem. A. zawsze stać go na przeprosiny. O. Stawia to Stomila w wyjątkowo trudnej sytuacji. Poglądy mesjanistyczne występowały ze szczególnym nasileniem w trudnych momentach historycznych Polski. który oczyści ludzkość z grzechu pierwszych rodziców . chroni całą Europę przed zalewem pogan. Zapłaci za to wysoką cenę. że go zdradziła. gdy go nie ma". Ono zmiaźdży ci gtowę. S. wiecznie zajęty swoi mi artystycznymi eksperymentami nie jest w żaden sposób atrakcyjny.Chrystus jest owym zapowiedzianym przez Boga Mesjaszem. Mickiewicz "Dziady" cz. jakie mają do żon". T. Mrożek "Tango" . mesjasza. wiedząc. zabija ją we śnie. było już za późno. Kiedy zmartwychwstanie w chwale. (Z. nie zważa wcale na to. Widzą się wtedy ostatni raz. * Mąż i weksel zawsze wraca. Kiedy spotkają po latach za granicą.widmo.Mąż Rosemary. zaciszny. ale siebie nie można o tym przekonać". Sand) * "Mążjestpodobny do wiosny.Robiąc karierę jako czołowy aktor faszystowskich Niemiec. by zrobić aktorską karierę. T. Jansson . stanie się przewodnikiem innych ludów w drodze do wolności. Uczeni w Piśmie traktują Go jednak jako bluźniercę.Pan z przedziałkiem przetrwał wojnę dzięki żonie. Okazuje się to jednak zemstą połowiczną. który uzurpuje sobie boską misję. Levin "Dziecko Rosemary" . (G. III 1) Polska jest Chrystusem narodów. o żonie. (G. Zwycięstwo w bitwie pod Wiedniem jest znakiem nieustającej opieki Boga nad swoim narodem wybranym. godzi się.Mimo swojej fatalnej reputacji.I. S.W tak zwanej protoewangelii B5g mówi do Szatana: Wprowadzam niepr . Nigdyjej nie zdradził. prowadząc z mężem rozmowy o swojej zdradzie.Fryderyk Eltzner jest przekonany. Rzeczpospolitajest prawdziwym przedmurzem chrześcijaństwa.Dyapanazy Nibek. stara się okazywać żonie miłość i współczucie. I ta miłość rodzi w nim chorobliwą zazdrość. pozbawi korony i wyda rozkaz zabicia go. Izabela uknuje z Mortimerem spisek przeciwko niemu. że wkrótce po ślubie będzie musiał opuścić żonę i nigdy już jej nie zobaczy. Aresztowanie Ruth budzi w nim potrzebę bliskości kobiety. by została oblubienicą Szata na i urodziła mu dziecko. markiz de Sadejawi się we wspomnieniach swojej żony jako idealny mąż i kochanek. Nie może jednak nic zrobić. Niestety. Y. Tokarczuk "E. Patrz: zazdrość.Pogląd religijnospołeczny. kiedy wrócił. M. Przez cały czas trwania ich małżeństwa miał kochanki. Kochowski "Psalmodia polska" . niemal obojętnie. (A. który przyniesie lepszą przyszłość i dokona dzieła wybawienia. Nie istnieją żadne konwenanse ani zasady moralne. Iwaszkiewicz "Brzezina" Bolesław po śmierci żony zamknął się w swoim świecie i zobojętniał na życie.Polacy-Sarmaci są narodem wybranym przez Boga i mają w bożych planach wyznaczone szczególne miejsce. mając pewność. Kowalska) * "Mąi: człowiek. (przysłowie) * "Wielu dobrych mężów często nie ma odwagi być czymś innym". spędzając czas z pięknymi młodzieńcami albo oddając się swojemu hobby . bo walcząc z Turcją. budzą się w nim prawdziwe ludzkie uczucia. więc teoretycznie Eleonora może sypiać z każdym. pomiędzy potomstwo twoje i potomstwo jej. (M. czy Rebeka istotnie ma romans z lekarzem Tamtenem. los i wielka polityka sprawią. Kundera "Nieznośna lekkość bytu" . 5) Guccio Baglioni zostaje w tajemnicy przed światem mężem Marii de Cressay. J.Tomasz nie nadaje się na męża i właściwie nie wiadomo dlaczego poślubił Teresę. Kruczkowski "Niemcy" Profesor Sonnenbruch. 3) Filip Długi nigdy nie pogodził się z wyrokiem ojca. A kiedy otrzyma wiadomość o jej śmierci. Hłasko "Następny do raju" Zabawa. Monroe) chętnie Mesjanizm Mesjanizm .ryjaźń pomiędzy ciebie i niewiastę. Z drugiej jednak strony. Choromański "Zazdrość i medycyna" . Niestety. Przez swoje cierpienia i śmierć na krzyżu dokonuje dzieła odkupienia. nad żoną. nim dokona dzieła odkupienia. zawszejąkochał. że żona go zdradza. czego chce jego żona. Zmusił żonę. wymógł na nim ułaskawienie dla żony. M. Samozwaniec) * "Mężowie lubią uogólniać pretensje.Przemysłowiec Widmar kocha swoją młodą i piękną żonę Rebekę do obłędu. Jej cierpienia mają głęboki sens. głoszący wiarę w nadejście wybawi ciela. Hendrik Hafgen coraz bardziej oddala się od żony antyfaszystki. W." . który nigdy nie pamięta o twoich urodzinach. Witkiewicz "W małym dworku" . którym ona odjeżdża do sanatorium. które chodzi po domu i brzęka małżeńskimi łańcuchami". A. Na wszelkie sposoby próbuje się dowiedzieć. z żoną. Nałkowska) * "Mąż stary . 2) Ludwik Kłótliwy rozkazał zabić swoją żonę. Jednocześnie zaczyna rozmyślać o romansie żony z Michałem (prostym chłopem). Przyjazd brata traktuje jako wtargnięcie w jego żałobną egzystencję niestosownej radości. Biblia (ST) . G. Mishima "Madame de Sade" . -prorok Izajasz opisuje cierpienia. Anastazja powraca jako widmo i regularnie odwiedza mały. których doświadczy Mesjasz. umożliwiła mu zajmowanie się tym. Gdy jego brat. K. ukryty w drzewach dworek. by troszcząc się o sprawy dnia powszedniego. M. L. awaria e:ektryczności uniemożliwi mu poznanie prawdy.E. ale w towarzystwie wymienia twój wiek".Adama i Ewy. a ty zmiażdżysz mu piętę. podsyconą jeszcze pamiętnikiem jego byłej kochanki. że po jej śmierci do końca życia nie zwrócił uwagi na żadną kobietę. Ludwik Kłótliwy. że przez małżeństwo uratował swoją żonę od Bóg wie jakiego losu. Andrzejewski "Nikt" Odyseusz po powrocie do domu nie jest w stanie okazać Penelopie miłości.pracy murarskiej. dlaczego poślubiło się swego męża. Biblia (NT) . pomimo że ich jedyny męski potomek zmarł.cykl o muminkach Tatuś Muminka jest w stosunku do Mamy Muminka czuły i pełen szacunku. nie będzie umiał z nią rozmawiać. jako mąż Stomil nie jest zachwycony zdradą żony. W kulturze polskiej przybrał formę przekonania o wyjątkowej roli dziejowej narodu polskiego i o jego przewodnictwie innym narodom w drodze do wolności lub doskonałości. M. W piżamie.

Jozuego (5. Ośrodek kultu bogini na Akropolu ateńskim. miejsce wędrówki trzech króli. gdzie po jego śmierci działo się coraz gorzej.. stolica Babilonii. Z bełkotliwej wypowiedzi wyłania się obraz mesjanizmu jako swoistego kompleksu narodowego. Tedy Pan zstcFpit aby oglqdać miasto i wieżę. mia sto urosło w potęgę. Miasto otoczone było murem. został przez Boga szczególnie umiłowany. "Siedmiu przeciw Tebom" Ajschylosa. Widok anielicy Eloe przypomniał mu kobietę. Biblia (ST) . nieokreśloną przyszłość. 2) Delfy miasto z centralnym miejscem świątynią Apollina. zaś Petersburg był dla niego metropolią budowanq przez samego Szatana: miasto skoszarowane z centralnym miejscem . VII). J.Naród polski. stolica cesarstwa i republiki. 3) Teby . Niestety. którą w kraju darzył wielką miłością. Miastem Siedmiu Wzgórz. Ów dzień jest już bliski.. Ukrywa się wśród wygnańców wiezionych w kibitkach na Pófioc. W mitologii greckiej i rzymskiej 1) Ateny . stąd związek frazeologiczny: Sodoma i Gomora = siedlisko występku. rozlało się na okręgi społeczne świata". zwane później sodomskimi (Ks. 5) Rzym . ponieważ przeszły największą liczbę wcieleń. ale Bóg ochroni go i kiedy nadejdzie właściwa chwila. podarowała jego mieszkańcom oliwkę. Heleny przez syna króla Priama. niebiańskie. 2) W Objawieniu św.dwa spośród pięciu miast nad Morzein Martwym. i nazwał je imieniem syna swego Enoch. A. wrogie emigrantom. Charakteryzuje je znaczna wielkość obszaru i intensywność zabudowy. Za karę pomieszał budującym języki. tak Polska została zabita i złożona w grobie przez szatańską trójcę . (hasła polskiego mesjanizmu romantycznego) Miasto Miasto . Jana . gdzie Chrystus po raz pierwszy odłączył się od swoich rodziców. zaś u romantyków na pewno nie cieszyło się dobrą sławą. co da się powiedzieć negatywnego o Petersburgu. Anhelli nie spełni swojego posłannictwa. A. Wówczas Polskajako Chrystus i Mesjasz narodów wskaże wszystkim ludom drogę do prawdziwej wolności i prawdziwego braterstwa. często wymieniane w Starym i Nowym Testamencie jako miejsce śmierci Racheli. W literaturze do czasu romantyzmu miasto nie zrobiło wielkiej kariery. 4) Jerozolima (hebr. jego żony. nauczając w świątyni. poprzez wewnętrzne doskonalenie. żydów i muzułmanów. W Ks. Wszystko. Fryderyka i Marię Teresę . gdy siódmego dnia. 2. Tym razem Teby zburzono doszczętnie. Parysa. postanowili wznieść wieżę. a w niej omfalosem (kamiennym stożkiem uważanym za środek świata).Nowe Jeruzalem (Apokalipsa 21.1) Pierwsza wzmianka w Biblii o mieście znajduje się w Ks. 3) Jerycho . * "Trzeba było śmierci naszej. miasto w Mezopotamii.) i zbudował miasto.miasto w Palestynie.W ośrodku dla internowanych główny bohater wygłasza prelekcję. zwana trojańską.na to. 1-20). Tak jak Chrystus został ukrzyżowany. wskazując na jego zgubne skutki i porównując go do rojeń szaleńców ze szpitala obłąkanych. Słowacki "Anhelli" .W powieści zawartajest polemika z rozumieniem Polski jako kraju wybranego. Krasiński "Przedświt". 8-16) pierwsze miasto kananejskie zdobyte przez Izraelitów. III. Naród polski spoczywa już dwa dni w grobie. da się też odnieść do całej Rosji. Występuje także w Nowym Testamencie: miejsce. J. która jest parodią teorii mesjanistycznych. bo miejscowej ludności było za mało. ponieważ zawsze dzielnie bronił chrześcijaństwa. Został założony przez Romulusa. Z.zwany Wiecznym Miastem. toteż Romulus wymyślił porwanie Sabinek. święte miasto chrześcijan. która chcąc zwyciężyć Posejdona w rywalizacji o względy miasta. 2) miasto święte. utożsamiane z rajem.miasto założone przez Kadmosa. Odkupienie owo dokona się przez pokorne cierpienie i wewnętrzne doskonalenie się narodu. J. Szczypiorski "Początek" . wieczne słowo życia. a sam młodzieniec nie zdołał się w pełni oczyścić ze spraw tego świata. dzień drugi powstanie listopadowe. Patrz: axis mundi. Jozuego. Słowacki "Kordian" Słowacki poddaje krytyce mesjanistyczny program Mickiewicza. Menelaosa. Uratował się tylko Eneasz z garstką ludzi. 19). gdzie 87 . który przyjmował do miasta osadników. emigracja.Katarzynę. a może go jeszcze przyspieszyć pielgrzymstwo polskie. więc lud nadał mu tytuł Ojca Ojczyzny. brakowało kobiet. miasto króla Dawida i miejsce urodzenia Chrystusa (Łk. S. sięgającą nieba. Zdobyta podstępem przez wprowadzenie drewnianego konia. Yeruszalaim) -jedno z najstarszych miast. Miasto odparło atak siedmiu przeciw Tebom.ponieważ była jedynym krajem prawdziwej wolności i braterstwa. Ilion) miasto. Paryż w Epilogu do "Pana Tadeusza" to miasto obce. Początek wszelkim nieszczęściom dał Lajos. pod lega odrębnej administracji. gdzie mieszkańcy budując miasto z kamienia i cegły. Rządy Romulusa trwały trzydzieści trzy lata. Rodzaju 18. 8-20). gdzie znaleźli schronienie wszyscy wyjęci spod prawa wygnańcy. trzeba będzie naszego wskrzeszenia . Zatem dzień zmartwychwstania narodu i odkupienia jeszcze nie nadejdzie i zostaje przesunięty w odległą.Tajemniczy czterdzieści i cztery jest mesjaszem narodu polskiego. Słowacki tilozofia genezyjska ("Genesis z Ducha") . by stać się ofiarą na odkupienie narodu i pokolenia wygnańców. Dzień pierwszy to powstanie kościuszkowskie. O Tebach jest mowa w: "Antygonie" i "Królu Edypie" Sofoklesa. "Dziadów"). 4) Troja (gr. o którego zdobycie toczyła się dziesięcioletnia wojna. cel pielgrzymek. stanie się wodzem swego narodu. z siedmioma trąbami zatrąbiło siedem razy rozpadły się mury Jerycha i Jozue zdobył miasto (Ks. gniazdo rozpusty i grzechu. (Z. Krasiński) * "Polska Chrystusem narodów". To predestynuje Polaków do przewodnictwa innym narodom i wskazywania duchom tworzącym te narody drogi doskonałości. ale zostało zdobyte przez synów pokonanych pod Tebami. 2) Babilon. 5) Sodoma i Gomora . Okaże się. Tu mieściła się wyrocznia. Stwórca wyznaczył mu w dziejach ludzkości rolę odkupiciela. także miejsce jego triumfalnego wjazdu oraz sądu i kaźni. Dygat "Jezioro Bodeńskie" . Rodzaju (4.Anhelli został wybrany przez Szamana.Duchy tworzące naród polski osiągnęły najwyższy stopień doskonałości. A kiedy nadejdzie dzień trzeci.Placem Marsowym i pomnikiem Piotra Wielkiego symbolem tyranii (Ustęp do III cz. 6. "Polska Mesjaszem narodów". które Bóg zniszczył deszczem ognia i siarki za grzechy. bo był jedynym sprawiedliwym w świecie zła i niegodziwo ści. Biblia (NT) . że wygnańcy nie są godni odkupienia. na zewnątrz znajdowało się źródło kastalskie. Jej przyczyną było uprowadzenie z dworu króla Sparty. "Psalmy przyszłości" . Na Kapitolu stworzył azyl. będzie on dniem zmartwychwstania.Skupisko ludności wyróżniającej się głównie zajęciami nierolniczymi. by słowo Syna człowieczego. ofiarowane przez Boga. gdzie pątnicy musieli się oczyścić przed uzyskaniem rady wyroczni. będący pod szczególną opieką Ateny. a także później cel pielgrzymek chrześcijańskich. utożsamiony ze szlachtą.potężny ośrodek kultury i sztuki.1) Betlejem miasto w Judei. Wędrówka przez Syberię ma młodzieńca przygotować do jego misji i ukazać mu wszystkie stopnie cierpienia. Mickiewicz postrzegał Warszawę jako miasto klasycystycz nych salonów i służalczych dygnitarzy ("Dziady" cz. siedmiu kapłanów. która stanowi najwar tościowszą część narodu. Mickiewicz "Księgi narodu polskiego i pielgrzymstwa polskiego" Mickiewicz przeprowadza analogię pomiędzy dziejami Chrystusa i dziejami narodu polskiego. sc. Było wielu męż czyzn. jedno z najstarszych znanych osiedli ludzkich. 17): i poznał Kain żonę swą (.

by móc recytować na tle szalejącego żywiołu swoje nędzne wiersze. nory. studenci) . Dostojewski "Zbrodnia i kara" -Petersburg w powieści to miasto mroczne. Jasieńskiego "Rzygające posągi". procesy urbanizacyjne nasiliły się z mocą. dlatego tak łatwo lęgnie się tu wszelki występek i zbrodnia. ze skomplikowaną plątaniną ulic i placów. Często miasto było dla futurystów zarówno pociągającą przygodą (np. . narażeni na wyziewy topionych metali i dym (Wiktor). Jest miastem-labiryntem. Świat chrześcijański . porównywane do szaf. można tu kupić zarówno tytuły. Geista). Ciepła). po prostu się ginie.. dotychczas nie notowaną w dziejach. błyskotliwe kariery i bankructwa oraz bezpardonową walkę o pozycję społeczną i majątek. złudną nadzieję zrobienia uczciwej kariery i wzbogacenia się. ze środka miasta. Norwid mówił o mieście: miasto . jego żołnierzom i ludziom związanym z dworem (Petroniusz. Dla kontrastu pokazana Warszawa bogata i elegancka . zmienia się nie do poznania. Winicjusz). jak: Londyn. to: dzielnice biedoty. takim jak Rastignac i Bianchon. z szarości życia i monotonii. schorowani. Kryspus nazywa to miasto miejscem zbrodni i rozpusty. W miastach organizowali "poezokoncerty" i "futuryzowali" Warszawę. zrozumiałe stają się czyny amoralne (Marmieładow pije. Znane są nocne wycieczki Nerona z żołnierzami do ubogich dzielnic. robiąc przy tym interesy korzystne dla kraju (Spółka do Handlu z Cesarstwem).Warszawa jako siedziba cara jest miastem gnuśnym. "Paryż" przewidywał katastroficzny kres tej nowej Gomory. gromadzenia i pomnażania dóbr.dom doktora Czernisza (dywany.). Wraz z odzyskaniem niepodległości i radością z odzyskanego śmietnika (J. zaś w wierszu "Larwa" pokazał Londyn. Poezja wyszła na ulicę. sugerując. Rzecki jako urodzony warszawianin nie potrafi żyć bez swego miasta (zdecydowany na wyjazd. Boże. Jednocześnie metropolia.tu mieści się pensjonat pani Vauquer. mieszczaństwo. S. Miasto symbol rodzącego się kapitalizmu pokazane zostało naturalistycznie jako antropomorficzny twór (miasto moloch).. w którym dobrze i dostatnio żyje się dostojnikom cezara. Raskolnikow zabija. Za życia jed nego pokolenia podwoiła się liczba mie szkańców miast. a jeszcze chętniej miasto tradycji Kraków. a pracownice mają cery trupie i czerwone jak u Parek oczy. kanapy. Ch. dużych pieniędzy lub dobrego nazwiska. oferowały nowe miejsca pracy i szanse na awans. bogato zaopatrzone sklepy.M. arystokracja. Tak można traktować pożar miasta. w jakiej żyje rzeczywistości. aby utrzymać rodzinę. bankrutuje. Berlin. gdzie wiele osób spróbuje się "wywm dować" (Wokulski). "Do krytyków". świat się kręci". chyba ie wkradnie się tam jakiś zakochany kupiec). ciasne.to głównie miejsca odludne za miastem lub skomplikowana przestrzeń podziemnych przejść prowadzących do katakumb. Sienkiewicz "Quo vadis"- Rzym za panowania Nerona jest miastem. "Ranyjulek". Warszawa jest miastem. dlatego dwa najbardziej tu znane słowa. 2) Prus przedstawił Paryż jako miasto dobrobytu. z potopu kamieni (. zwyrodnieniem spowodow~ym nudą. Nad wszystkitni i wszystkim dominuje wszechwładny i bezkamy Neron .złocony kraniec przepaści ("Wspomnienie wioski"). w "Kordianie" . Petersburg u Dostojewskiego to ubogie dzielnice i ludzie z nizin społecznych. Wierzyńskiego "Pieśń ze środka miasta". Robotnicy zatrudnieni są w stalowni za marne grosze.. nowym Babilonem. gdzie pada prośba: O. ale i umocnienie wiary). marzy. trumien. Podobnie Słowacki: w wierszu pt. gdzie obok siebie egzystują Polacy. Ogród Botaniczny. Prus "Lalka" . Reymont wydobywa zjawiska typowe dla rodzącego się wielkiego ośrodka przemysłowego: kontrastowość życia. Sonia dostaje żółty bilet. to: krew i pieniądze. W tych warunkach poniekąd usprawiedliwione (?). a także rywalizację między Polakami i Żydami. gdzie powietrze gęste jest od pyłu tabaki. Filippo Marinetti wołał: Pędzą~'y samochód jest piękniejszy od Nike z Samotraki lub Muzea zburzmy. prześladowa nia. Na warszawskiej ulicy skamandryci znajdowali tematy do swoich utworów: Tuwima "Colloquium niedzielne na ulicy".I znów jest tak mi ni w pięć. H. a w niej głównie przemysłu tkackiego. załatwia interesy. którym Neron sprawił sobie przyjemność. Ich żony pracują w fabryce tytoniu. które są świadectwem rozpusty. nazywane klitkami (Raskolnikowa. Żeromski "Ludzie bezdomni" Warszawa w powieści to głównie dzielnice zamieszkałe przez biedotę (Kroch malna. Tu niczego się bezmyślnie nie trwoni. W Europie poja wiają się takie metropolie. ale ciemne pieczary. Kaden-Bandrowski) w krajobrazie miasta główną rolę zaczęły grać kabarety i kawiarnie. Masa. Łódź dla jednych jest szansą (ziemią obiecaną). Paryż. H. Wielkie miasta pochłaniały nadwyżki biedoty ze wsi.S. F. Wierzyńskiego "Hej. np. gdy zaczęło się zmierzchać. Często cezar urządza uczty.ludzie płwają na siebie i żrą jedni drugich. W. To nie domy. bo nie ma pieniędzy). Reymont "Ziemia obiecana" Jest obrazem ekspansywnie rozwijają cej się Łodzi. Młodożeńca "Moskwa"). tęskni. Rzym Nerona to początki chrześcijaństwa (ukrywanie się. wychodzi z pociągu tuż przed odjazdem). Twórcy Skamandra uczynili miasto bohaterem lirycznym swoich wierszy lub tłem wielu zdarzeń. młode dziewczyny jako nałożnice dla samego władcy lub jego dostojników (połów pereł). W rynsztokach na podwórkach bawią się dzieci. B. "Rzuciłbym to wszystko". Dickens "Kolęda prozą. które stwarza młodym ludziom.1) Warszawa ukazana została jako różnorodna przestrzeń życiowa. jak też wyzwaniem do niszczenia tradycji. W przekroju socjologicznym to warstwy: biedota. Iwaszkiewi cza "Jesień w Warszawie". w których mieszkają ludzie wynędzniali. gdzie zgromadzony na Placu Zamkowym tłum jest bandą ciekawskich gapiów niezdolnych do czynu. aby nie pamiętać. gdzie od razu uderza fetor jak z cmentarza. duszne. Łazienki są najczęściej odwiedzane przez arystokrację. które zamieszkują odrębne dzielnice i bywają w określonych miejscach miasta (np. "Miasto. awansuje. którzy próbują polepszyć swój status przez małżeństwo (Dunia i Łużyn). To miasto szans rozwoju nauki (tu mieści się laboratorium prof. uśmiechnięci przechodnie na ulicach i dźwięki słyszanych zewsząd kolęd są zwiastunami świąt. Mieszkania są małe. które jak stwierdza Wokulski budowane były wg jakiegoś trudnego do odgadnięcia planu. gdzie się kocha. "But w butonierce"). "Niedzielne popołudnie". w którym jeśli nie dysponuje się nicią Ariadny w postaci zamożnej protektorki. gdzie każde następne pokolenie korzysta z dorobku poprzedników i dokłada własne osiągnięcia. ciemne. rzęsiście oświetlone pokoje). bladzi. że naturalnym środowiskiem masy ludzkiej jest wielka aglomeracja. zdradza. toteż miejski magnes ściągał tysiące ludzi szukających szczęścia. gdzie Biblii księga zatacza się w błocie. prowokowania (np. Jednak prawda o miastach. Balzac "Ojciec Goriot" Paryż jest miastem. zbaw mnie ze Swiętokrzyskiej.pan życia i śmierci (nikt nie jest pewny czy przeżyje następny dzień). zazwyczaj szare i brzydkie miasto. Maszyna". czyli opowieść wigilijna o Duchu" . gdzie chwyta się piękne. Kolorowe wystawy. dla którego wybiła godzina sądu i gniewu. miasto nie dostarczało już tych pozytywnych wrażeń: por. W połowie XIX w. jak i stanowiska. Londyn to miasto opanowane przez pieniądz. Paryż jest podzielony na dzielnicę bogaczy (Saint Germain) i Dzielnicę Łacińską (biedota. T. ni w dziewięć". Fascynację miastem przeżywali również futuryści. Żydzi i Niemcy.W okresie przed świętami Bożego Narodzenia Londyn. Marmieładowych). W drugim dziesięcioleciu. Peiper ogłosił w "Zwrotnicy" swój manifest pt. 88 . "Aleje Ujazdowskie". żyjącej w ruderach i na śmietnikach. Petersburg. popisem zbytku. Wśród polskich miast największą dynamikę wykazywała Łódź. "Trupy z kawiorem". innych brutalnie pożera.

marzą (chciał zostać aktorem). zaś w wier szu "Na kołach" stwierdzał: miasto kołami woła (. służą do krótkotrwałego użyt ku. Takie miasto budzi zaufanie. okreś lane przez ostre kontrasty społeczne. i takim miejscom. dymią kominy. kloaki. barykady). przeżytym w Warszawie. Jednak jego moralnym obowiązkiem jest dawać świadectwo takim faktom. złe.miasto opanowane wrzeniem rewolucyjnym. Remarque "Łuk Triumfalny" -Bohaterem powieścijest Paryż w przededniu II wojny światowej.H. "Ulica" (ulica . Ulica Krokodyli. "bolesnej" (na klamce ślad ręki przepadłego bez wieści bohatera). pokazane w momencie ekspansywnie wkraczającego kapitalizmu. rodzina Gołąbskich. Słonimski "Alarm" . którzy żyją tu bez żadnych praw. Ulica Świętojerska. rudery. Hymn pionu). ogrody.to rzucające się w oczy śmietniki. Janek i jego matka.Jest to Moskwa porewolucyjna. kochają. kusi. mieszkanie Łucji. dziewiętnastowieczne kupiectwo (sklepy cynamonowe) przegrywa z drapieżnym. na czwartym poszukiwanie pracy). W mieście pojawia się zupełnie nowy problem . S. Miasto przypomina biblijny obraz Apokalipsy. gdzie katedra świętego Jana leży w gruzach. który spodziewał się zobaczyć śnione przez ojca "szklane domy". knajpy. Dąbrowska "Noce i dnie" Barbara Niechcicowa widzi miasto jako miejsce. Miasto przedstawia obraz jak po apokalipsie (smutne ruin zwaliska. Nie można żyć bez uśmiechu. bo zginie wasZ świat. to czyste szaleństwo. Każdy przejaw niezadowolenia i protestu jest krwawo tłumiony (na ulicach końskie kopyta). to np. na pierwsZympiętrze-plajta. Jak refren powtarzają się słowa: ulica Miła. E. gdy nawet Szatan (Woland) czuje się w obowiązku interweniować. doszczętnie 89 . które nazwane zostało dzielnicą rozkoszy.Wiersz jest hołdem dla Warszawy walczącej (heł my. M. Jak co rano miasto się budzi na dźwięk syren. Stara część miasta ma swój rytm życia i swój klimat (trochę senny. hałaśliwe. czarem zakazanego owocu i napawa lękiem. brzydkie.dwa prostokctty z cegły na prostokctcie z betonu.Wierszapel z 1940 r. przygody.). nie dokończone). przędzalnie. domy publiczne). "Miasto". Punktem centralnym miasta jest Łuk Trium falny (tu symbol ironiczny wobec narastającego faszyzmu).1) Baku . jak zrozpaczona Antygona (symbol cierpienia) poszukująca swojego brata. Od czasów Balzaca niewiele się zmieniło: duże rozwarstwienie (życie biedoty.M. ośrodka przemysłu tkackiego. dobrze urządzoną. rządzące się prawem ulicy. przeżywają swoje duże i małe dramaty (na trzecim piętrze rewizja. W życiu miasta można dostrzec typowe zjawiska politycznospołeczne tego okresu: kryzys. niechlujni. Poeta wyraża nadzieję. bezpieczne przystanie dla emigrantów. Cz. Miasto stanie się symbolem nie pokornie znoszonego wyzysku. Jest to Paryż.Obraz międzywojennego miasta (także stolicy). prowincjonalne miasteczko na Ukrainie. tę wiarę symbolizuje myśl o wspólnym. rajem dla uchodźców i ludzi z prowincji. Cz. obskurne. gaje. to nędzarze-łachmaniarze: obdarci. kogut zapiał krzykliwie). gdzie miał zapanować raj na ziemi.. domów po dachy przybrało. Nalewki . "Kwiat ulicy". które z daleka wysyła met ropolia: tam nęcąc zakazanym owocem jak przewrotny wujaszek noc po nocy wabisz wiejskie dzieci. ogrody zmienione w cmentarZe).Obraz robot niczej Łodzi. domagającego się od wierszy matematycznie ścisłej konstrukcji (na wzór architektonicznie zaplanowanych budowli). L. które brzmią tu ironicznie. odwołuję alarm dla miasta Warszawy). który otworzy mu drogę do wolności i da przykład innym miastom. Stolica zniszczona jest seriami bomb (zburzone kościoły. ruszają warsztaty. pracują (klinika lalek. rynsztoki. Staff "Pierwsza przechadzka" Utwór napisany po wrześniu 1939 r. Wszystko jest tu smutne. leniwie prowincjonalny). również zafascynowany urbanizacją. mnożą się gwałty i rzezie (spalenie meczetów z kobietami i dziećmi). Sam pisał wiersze. ale kiedy już się tam znajdzie. Poetycki obraz miasta. brzydkie. umierają (pod trzynastym powiesił się fryTjer).) stacje ruszyły z miejsca (.. techniką. trwa ciężka praca robotników. będą ce wyrazem gloryfikacji miasta. Inny jest obraz tego samego miasta. jak Duranta lub bal u Monfortów towarzyskie wydarzenie w Paryżu). Dwurzctd bloków.. B. koślawi. ale buntu. Miłosz "W Warszawie" . M. szare. możliwość luksusowego życia. ale gniewna (pójdzie Piotrkowską tłum . kalekie. Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" .). blade obwarzanki. więc poeta najchętniej opiewałby festyny. W tej dzielnicy Warszawy też żyją ludzie.robotnicy). W. Warstwy najuboższe. np. Niecała). wystawy puste i zamknięte sklepy). Wszystko tu jest tandetne. Wykonawcą postulatów Peipera i jego uczniem był J. na poddaszu dziewczyna dziecko dwudniowe zabiła. wykrzyknik ulicy. bo grozi swoim tandetnym stylem reszcie miasta. Przyboś.rodzina Zenona Ziembiewicza. np. gdzie mogłaby zrealizować wszystkie swoje życiowe aspiracje. Wobec tych faktów poeta musi wystąpić w roli płaczki żałobnej. czego symbolem jest kamienića Kolichowskiej. strajki. odbudowanym domu. W. bezrobocie (zamknięcie huty Hettnera). Jednak i na tych ruinach pojawiają się oznaki życia (nędzna kobieta u bramy wyłomu sprzedaje chude. zniszczone. żyjącą wytwornie grupę rządzącą . "Rano".bez perspektyw. oglądanego już od wewnątrz: w nie oświetlonych uliczkach skrywasz horror (. Gęsia. że pewnego dnia inna zbudzi się Łódź . rudery. Żeromski "Przedwiośnie" . napęczniałe bólem i troską . ludZie jak papierowe kołnierzyki. to widać. gdzie: w suterenie pogrzeb. rozmachem. Patrz: Rosja. tandetnym i wulgarnym handlem uprawianym na Ulicy Krokodyli. Nałkowska "Granica" Miejscem akcji powieści jest w większości prowincjonalne miasto bez nazwy. Szczególnie dzielnica żydowska sugeruje mu rozmijanie się marzeń ojca z zastaną rzeczywistością. Miłosz "Miasto" . oferującą bogactwa..A. bo tam nie czuła się tak samotna.. rozłupany powietrzem.. Tu przestrzeń została pokazana labiryntowo. dzielnica ubogich. Serbinów będzie jawił jej sięjako niemal arkadia. przy czym raj ten mieli stworzyć ludzie. Tradycyjne. 2) Warszawa rozczarowuje Cezarego. Miła. Dopiero będąc w mieście można ocenić złudność i fałszywość tych sygnałów. komornik. Franciszkańska. Jest to dzielnica wybrakowanych artykułów i zepsucia (unosi się rozwiązły. Broniewski "Łódź" . produkcja masowa. która przynosi zyski kapitalistom: tuczą się Łodzią tłuste Scheiblery. chudzi. na rogu cZłowiek roz~wia z człowiekiem.uchodźcy z różnych państw Europy. W wierszu "Gmachy" pisał: poeta. a wiatr od Wisły rozwiewa czerwony pył rumowiska. bezludne tramwajów przystanki. ogromną rolę w życiu odgrywają pieniądze. puste ulice. żyjącego od jednego alarmu do drugiego (ogłaszam ałarm dła miasta Warszawy. naprawa parasoli). Marzy o przeprowadzce do Kalińca. to nachalny amerykanizm. zamożne mieszczaństwo reprezentuje Cecylia Kolichowska. W. znane ulice są morzem gruzów (Nowy Świat. Jednocześnie pociąga ofertą jakiejś grzesznej i łatwej przygody. Broniewski "Ulica Miła" Międzywojenna Warszawa. papierowe. Schulz "Sklepy cynamonowe" Pierwowzorem miasta opisanego w utworze był rodzinny Drohobycz. w wier szu "Dachy" pokazał miasto jako żywy patos konstrukcji.Na końcu wiersza pojawia się twier dzenie: zostawcie poetom chwilę radości.cicha (staną warsztaty). gdzie opuszczeni ocierają się jak żwir. a więc byle jaka (szare. jest ziemią obiecaną..stąd pochodził rygorystyczny racjonalizm Peipera. Do czego doprowadzili. jak Warszawa. pełne mitingów politycznych i brutalnych samosądów. Miasto podniesie się po ciosie. ofiary strajków. groźne. Ludzie tu mieszkający. w którym z niezwykłą siłą kwitn ie nocne życie (kawiarnie. a obok luksusowe domy z ogrodami takimi. Auden "Stolica" . W Baku brakuje żywności. napisany po bombardowaniu Warszawy we wrześniu 1939 r. Miła ulica. zgarbieni. A. Z.fluid grzechu). Świętokrzyska.

zmartwychwstałej: słuchaj! Jest w tym dziw nad dziwy. gdzie rzeki s~. giną ludzie. to można w mieście buszować jak w Zbożu. Miasto-moloch.Bohaterem jest Buenos Aires (dobre powietrze . inni leżą na trawie pod murem. a motorniczy zwalniają bieg tramwajów. wojny. Bratny "Kolumbowie.D. mosty w dymach). trawi i wydala. Przestrzeń miasta podzielona na aryjską i żydowską występuje też w: H. Vonnegut "Rzeźnia numer pięć" . polisy. Moczarski "Rozmowy z katem" . w gronie przyjaciół i w pracy. Wszystkie robotnicze dzielnice Warszawy wyglądają tak samo. Młodzież należy do podziemnych organizacji bojowych. Kieffer "Żeby cię lepiej zjeść" . jak bardzo jest wrośnięty w miasto: konta. E. tandetna Warszawa lat pięćdziesiątych. w tle). praca. którzy od razu przystępują do walki (Rieux. Arras zostało dotknięte klęską zarazy i głodu. "Wenecja Północy" . wulgarni. gdzie nie ma mieszkań (Piotr) lub są one nieludzko ciasne. przeciętne. Miasto się nie poddaje. Pierwszą ofiarą padł Żyd Celus. prowincjonalne miasto. pokazane jako funkcjonujące na trzech poziomach: ruin. nawet taki zbuntowany nastolatek jak Holden. dom. pod asfaltem. jest to zamerykanizowany moloch z krzykliwymi reklamami (Z coca-cołg wszystko idzie lepie~~ benzyny. jeśli go ona satysfakcjonuje. Salinger "Buszujący w zbożu" -Nowy Jorkjest miastem. aby zapomnieć o braku możliwości. w nim zaś centralnym miejscem jest dom Buendiów. jeśli się ma pieniądze i podchodzi do rzeczywistości konsumpcyjnie. Andrzejewski "Popiół i diament" .W czasie okupacji Warszawa żyje własnym życiem: mieszkańcy organizują szmugiel żywności. a i tak trzeba brać sublokatorów (rodzina Agnieszki) i nie ma miejsca na prawdziwe uczucia. Krall "Zdążyć przed Panem Bogiem". apogeum choroby aż do wygaśnięcia zarazy i otwarcia bram miasta.. tacy. których obarczono winą za wywołanie zarazy. Holden twierdzi: W Nowym Jorku pieniądz jest jedynym prZekonującym argumentem.nazwa brzmi ironicznie). w którym łatwo się zagubić (pierwsze godziny pobytu Kwiatu Irupe w Buenos Aires). Miasto. Są więc tacy. wtopiony w masę. Kwiat Irupe). przy czym najgłębszy podział przebiega wzdłuż linii poglądów politycznych. Jest miastem. że Izolda mieszka w burdelu. który nie był z miastem związany. Camus "Dżuma" . martwe drzwi. więc na jego przykładzie widać. Szczypiorski "Msza za miasto Arras" .W 1458 r. na którego przykładzie pisarz ukazuje typowe problemy miast polskich po odzyskaniu niepodległości: społeczność miasta jest mocno podzielona. że miasto żyje. są zaczepni. Agnieszka z Piotrem wędrują przez ulicę Brzeską w piętnasty dzień miesiąca. A. z których trudno wyjść). W Ostrowcu panuje wciąż kompletny chaos.Oran to miasto w sytuacji ekstremalnej: od pojedyn czych nieżywych szczurów.Brzydka. Do miasta wracają jego mieszkańcy (Antoni Kossecki) obciążeni wojenną (obozową) przeszłością. co pochodzi z zewnątrz (Cyganie. zewnętrzność jest najczęściej elementem destrukcyjnym. Stroop wspomina. barykadach. Andrzejewski "Wielki tydzień". następną pan de Saxe.. Tu miasto jest pod każdym względem typową amerykańską aglomeracją. a więc typowe. że należy jeszcze bardziej "rozhuśtać" nastroje. wojen. Indywidualność odzyskuje dopiero w domu. Nie ma przyszłości dla miasta i jego mieszkańców. urządza akcje. nie było niczym uzasadnione. przybył z zewnątrz) oraz ci. Rocznik dwudziesty" . J. z list skazanych można ludzi wykupić (są stawki. Argentyniątko. Miejsce wrogie człowiekowi i obce. Rebeka. W mieście jeszcze stacjonują żołnierze radzieccy (pokazani przyjaźnie. kupują tandetne meble w domach towarowych na raty. większe niż Hiroszimy. sieci hoteli. brutalnego załatwiania własnych porachunków.zniszczonej (puste okna. labirynt ulic. ttoczc! się w trantwajach. kosmetyków. wzlatują w niebo gołębie. Podobnie jak rodzina Buendiów. Po bombardowaniu obraz miasta przypominał krajobraz księżycowy. rebelii aż do upadku Macondo. aluminium i szkło. a Tristan pije z sutenerami na rogu (. bo je zabija wulgarna. w czasie godziny policyjnej można przenocować u znajomych.Losy miasta przedstawione od jego założenia (osady) poprzez rozkwit (kampania bananowa). restauracji i tanich knajp. Biskup Arras. Getto jest swoistym oblężonym miastem. Hłas~o "Ósmy dzień tygodnia" . ale w sposób cudowny odradzającej się. może się spokojnie ukryć. przed łapankami ostrzegają przechodnie. Gdy Eddie zbuntuje się przeciw temu pustemu stylowi życia. Miasto jest swoistym axis mundi (położenie izolujące je od reszty świata). Grandt). Ludzie piją (brat Agnieszki). tak też Macondo pełni tu funkcję archetypiczną. Tu epidemia jako synonim zła jest pretekstem do przedstawiania różnych postaw ludzi w sytuacji szczególnej zagrożenia życia. na innych odreagowują własne niepowodzenia i kłopoty. powstają nielegalne organizacje paramilitarne (Jurek Szretter). podziemne miasto (łącznie z oznaczeniem skrzyżowań ulic). jak można tu zrealizować amerykański mit człowieka sukcesu. Warszawa nazwana została: najpiękniejszym z urojonych miast i najsmutniejszym z prawdziwych. są kontakty). działa mały sabotaż. Szczypiorski "Początek". którzy muszą przejść metamorfozę (np. grajek gra. poprzez zamknięcie miasta. Jako miasto-mit ściąga setki ludzi ze wsi. Pokazani są ludzie walczący w czasie powstania warszawskiego z determinacją na ulicach.Eddie Anderson jest mieszkańcem Los Angeles. a wszelki postęp nieuchronnie prowadzi do wypełniania się tych "stu lat" przewidzianych dla ludzi i miasta. gdzie widać tylko beton. J. by miasto mogło przejść przez oczyszczający ogień stosów i bratobójczych walk. czasy niepokoju. Garcia Marquez "Sto lat samotności" . który pożera. K. jak też upić się czy przeżyć (za niewielkie pieniądze) przygodę miłosną z nastoletnią Sunny. Rambert. Oran przedstawiony jest jako miasto jedno z wielu. jak Święcki. M. Jeśli się ma pieniądze. sieci barów szybkiej obsługi. J. prymitywna rzeczywistość. Tarrou. Drewnowski. W swoisty rytm życia Macondo wiele zamieszania wprowadza zawsze wszystko. raczej brzydkie. ludzie na szczęście wieszają nad drzwiami podkowę. Miasto zostało pokazane jako olbrzymi organizm. gdzie ma wytwomy dom z pięknym trawnikiem i basenem. Albert uznał. piwnic i kanałów. stacji. A. żeby cię lepiej Zjeść.Miejscem akcji w pierwszych dniach po wyzwoleniu jest Ostrowiec. W mieście człowiek jest anonimo wy. że Niemcy bardzo obawiali się pomocy Polaków dla walczącego getta. K. zwiastujących epidemię. istnieją mieszkania kontaktowe i mieszkania rezerwowe dla "spalonych". w kilka lat później rozpoczęły się okrutne prześladowania Żydów. A. mówię bez żartów. gdy trzeba zdobyć lub utrzymać jeden dom lub choćby jedno piętro.) Ludzie Zrywają się rano.Drezno i jego losy tuż przed zakończeniem działań wojennych. M. zdominowaną przez ekspansywne reklamy. Miasto uległo psychozie nienawiści. kampania bananowa). Białoszewski "Pamiętnik z powstania warszawskiego" Miasto systematycznie niszczone lawiną bomb i pocisków. papierosów. ścisłe grono przyjaciół (kolejne układy. R. zobaczy.W obrazie Warszawy wyraźnie widać podział na część aryjską i żydowską. Tu człowiek czuje się bezpieczny. dla których zadżumione miasto jest schronieniem (Cottard). gdzie każdy. Czasy dla miasta takie. piją wódkę z butelek. gdzie nie ma już miejsca na kulturę Indian. G. gdzie istnieje jakby odwzorowane. Kariery usiłują zrobić tacy ludzie. toteż w 90 . E. który stanął w jego obronie. chłepcą swoje zupki w barach. bo anonimowy w masie. dzień wypłaty: pijani mężczyźni stoją w bramach. brudna. gdy tak fatalne zniszczenie miasta (porównanie z biblijną Sodomą i Gomorą). szukających tu szansy zrobienia kariery (np. tu można spotkać zakonnice i porozmawiać z nimi szczerze. ale jest to mit fałszywy.Piękne miasto. Kazan "Układ" . W Los Angeles żyje się dobrze. Miasto szczerzy kły. Eddie to syn greckiego emigranta.

Molier "Mieszczanin szlachcicem" . hufce Cesarza). wymię krowy i piękno tkaniny? Gdy się płonęło dzień i noc w rozpaczy i najwyższej trwodZe! Tak oto prowadZę to miasto ku prawdziwej wolności.: ' Mieszczanin w Rzeczpospolitej nie jest w pełni człowiekiem. nie ma żadnych potrzeb wyż szego rzędu. Norwid) * "Umieram. Sienkiewicz "Potop" . H. Naiwny. jeziora powietrza". Z równie uniżoną służalczością witają każdego zwycięzcę. ale ich status społeczny nie jest istotny. że zniewolone miasto nie nadaje się do życia. drobnymi ciułaczami. Brandys) * "Buenos Aires . (E. M. pozbawianie prawa wykonywania zawodu. (J. że całe życie mówił prozą. Po powstaniu styczniowym wszystko się skończyło. Przyjmuje nauczycieli tańca. Nowy Jork. F. To po prostu ludzie. H. W. J. A ci. który ją z wzajemnością kocha. Miasto nic z nich nie ma. trwają rozmowy o zawieszeniu broni itd. Camus) * "Różnica między dużym a małym miastem polega na tym. gdy miasto może być z niego dumne". Rozbudowany aparat policji skutecznie utrzymuje społeczeń stwo w granicach pseudowolności. Niekiedy jednak stają się siłą sprawczą przedstawianych wydarzeń. gdy człowiek może być dumny ze swojego miasta. Głowacki "Antygona w Nowym Jorku" . są jak nowotwór narosły na jego pulsującym życiem ciele. doktor Tomasz). fechtunku i wymowy. Przerwa-Tetmajer "Evviva 1'arte" . Tatarzy. któremu odebrano rzeki powietrza. Kiedy można ocenić odzież. (T. Coraz wyraźniejsze są wśród mieszczan nastroje antysemickie. Dopuszczalne jest wszystko. bo ten nie jest szlachcicem. (przysłowie żydowskie) * "Miasto. Ogromnym wstrząsem dla miasta są wydarzenia tzw.rosyjskie czołgi na ulicach miasta. Szekspir-Wjego dramatach mieszczanie pojawiają się najczęściej jako postacie drugoplanowe (np. skłonni są posądzać go o jakieś nieczyste interesy. ale czynią to w sposób tandetny. ale człowiek przeżywający poważne dylematy (Por. Jezierski "Katechizm o tajemnicach rządu polskiego. którzy żyją swoją sztuką i dla swojej sztuki. Poprzez losy bohaterów (Sabina opuszcza Pragę i wiedzie żywot wiecznej podróżniczki.jakrośniejego majątek. J.. Albert: trZeba to miasto wysmagać do krwi (. których skutki okazują się czasem tragiczne. jaka jest dziś dostępna".. naprawdę są. Zamienić w siedlisko bestii. W okresie moderni~mu mieszczaństwo zaczęto kojarzyć z ograniczeniem horyzontów i dorobkiewiczostwem. "Wróg ludu"). mnożą się porachunki wewnętrzne. których dotknęło nieszczęście. Grześczak) Mieszczaństwo Mieszczaństwo-Mieszkańcy miast bez rodowodu szlacheckiego. Podstawowym kryterium oceny człowiekajest w tej warstwie społecznej posiadany majątek. mieszkańcy Wiednia w "Miarka za miarkę").S. że odmawia ręki córki chłopcu. Po uroczystości rzucają się. (A. "Dzika kaczka". gdzie na ławkach żyją homlesi (bezdomni). (A. toteż w tej ojczyźnie wolności i sukcesu zostaną oni brutalnie spacyfikowani (Antygona powiesi się na bramie parku).nie chodzi przecież o konkretne miasto. już nie jako parweniusz nieudolnie naśladujący sposób bycia szlachty.Miejscem akcji jest w znacznej mierze Praga przełomu lat sześćdziesiątych i siedemdziesiątych.Pan Jourdin. Peiper) * "Miasto niepokonane" (K. Ibsen . w której car koronowany jest na króla polskiego. Z. by zdobyć jak największy kawał czerwonego sukna. B.Poeta przedstawia obraz anonimowego miasta w sytuacji zagrożenia: oblężenie trwa wrogowie musZą się Zmieniać nic ich nie łącry poza pragnieniem naszej zagłady . To jedyna pustynia. francuskie w wieku XVIII za sprawą rewolucji burżuazyjnej. Maszyna". Mieszczanie bezmyślnie naśladują styl życia arystokracji. jakby to nazwał Orwell. W swojej głupocie i chęci naśladowania szlachty posuwa się do tego. Tomasz i Teresa osiadają na zapadłej wsi) Kundera sugeruje.W.W czasie wojny polsko-szwedzkiej postawa mieszczan zasadniczo różni się od postawy drobnej szlachty. oblężenie przebiega podobnie: brakuje żywności. co się dzieje i n ie dostrzegają tragizmu chwili.K. J. W różnych krajach rozwój mieszczaństwa zależnie od warunków politycznych i gospodarczych przebiegał w inny sposób. jak większość amerykańs kich miast. Oświecenie Bohater mieszczański awansuje do rangi głównej postaci wielu utworów..zabili Andrzeja Tęczyńskiego. Cocteau) * "To piękne. Prześladowani są głównie intelektualiści (wyrzucanie z pracy. Kundera "Nieznośna lekkość bytu" . że przyglądając się garbusiowi. brakiem jakichkolwiek potrzeb intelektualnych czy artystycznych. muszą dokonywać wyborów. (M. Widząc. ale istotą pośrednią między chłopem-nieczłowiekiem a szlachcicem-człowiekiem. Ze zdziwieniem dowiaduje się. że w dużym mieście można więcej zobaczyć. wielkiego chorctgiewnego. zza morza ślą worki mąki i słowa otuchy. któ rzy zbierają grosz do grosza.jak bohaterki "Wesołych kumoszek z Windsoru". Panował też niegdyś w tej warstwie duch tolerancji. boryka się z tym problemem.. by odsłoniło prawdziwe oblicze człowieka (. (C.miasto. Balzac "Ojciec Goriot" Mieszczaństwo francuskie jest wewnętrznie zróżnicowane. Polskie mieszczaństwo nabrało znaczenia dopiero w XIX wieku i w przeciwieństwie do innych krajów Europy jego rola kulturotwórcza była niewielka.brało udział w walkach niepodległościowych. jako 91 . pana swego. K.Mieszczanie krakowscy dopuścili się czynu strasznego i sprowa dzającego na nich hańbę . praskiej wiosny . Dla nich jest to po prostu wielkie widowisko i są niepocieszeni. * "Jedyne lekarstwo dla znużonego iyciem w gromadzie: życie w wielkim mieście.Mieszczaństwo polskie ma w swoich dziejach okres heroiczny . wzbogacony mieszczanin. jak np. Masa. nie chodzi także o wymienienie z nazwy wroga (Goci.Nędzny filistrów naród jedynie pasie brzuchy. Dulska. walki. aresztowania. niechętnie wspierają wojska.złocony kraniec przepaści". trawi i wydala". Wszędzie czuje się czujne oko Wielkiego Brata. które zjada.Bohaterami swoich dramatów czyni przede wszystkim mieszczan ("Nora". podobnie jak arystokracja. Kieffer) * "Miasto . ateńscy rzemieślnicy w "Snie nocy letniej". Lincoln) * Mądry mężczyzna potrafi zbudować miasto. Oblężone miasto staje się na chwilę (czasem dłuższą) swoistym negatywnym axis mundi.). G.więcej usłyszeć". Mieszczanie stali się dorobkiewiczami. "Wiersz o zabiciu Andrzeja Tęczyńskiego" .). Szwedzi. chce stać się równy urodzonej szlachcie.Tu miasto zostało sprowadzone do Tompkins Square Garden. Oblężone miasto zawsze podlega takim samym prawom. zawsze samotni.. cały świat mu współ czuje. Goethe "Cierpienia młodego Wertera"). Jego przeciwieństwem są artyści.. którzy przeżywają dramatyczne chwile. Działania władz miasta polegają na zaostrzaniu kolejnych restrykcji wobec homlesów. którym było obite podium. ale jeszcze piękniej. mądra kobieta zdolna jest doprowadzić do jego upadku. Prus "Lalka" . Boją się ryzyka i działalność Wokulskiego uważają za szaleństwo i zbędny hazard. przegapili moment koronacji. Herbert "Raport z oblężonego miasta" . a w małym . daje się łatwo oszukiwać różnym naciągaczom. (przysłowie chińskie) * Każde miasto ma swojego głupca.mieście codziennie płoną stosy. H. Słowacki "Kordian" Zgromadzeni na Placu Zamkowym mieszczanie warszawscy nie zdają sobie sprawy z tego. Mieszczaństwo angielskie osiągnęło wysoki statusjuż w XVII w. Tchórzliwi mieszczanie unikają walki. byle się o tym nie dowiedzieli ludzie. Zapolska "Moralność pani Dulskiej" Mieszczaństwo reprezentuje moralność opartą na zakłamaniu i obłudzie.

Potocki "Transakcja wojny chocimskiej" . że nieprzyjaciel został pokonany. patńotyzm. J. że Oleś może pożyczyć pieniądze ojcu Julki i to. Kisielewski) * "Mieszczanie. świętych. żeby wspomnieć jeszcze słodką. że nie cofa się nawet przed czytaniem cudzej korespondencji. że płomienne słowa hetmana odniosły skutek: Polak rany zadaje. ogranicza się jedynie do gromadzenia własnych nabytków. ks. Liczy się tylko to. Wkłada plastykowy kołnierzyk i mankiety. wzywa do opamiętania się póki jeszcze pora. pozwalają sobie na wszystko. które traktująjak lekkostrawną papkę. cuchnący naftaliną frak i czuje się spadkobiercą wielltiej rewolucyjnej tradycji.. lekkomyślna siostra. Kisielewski "W sieci" . jej aż do bólu mieszczańska rodzina z całym schematyzmem życia.T. gotowość poświęcenia się dla niego. Tyrteusza. ci posłuszni orzeczeniu wyroczni. w obronie której oddał życie. ks.A. że często jego reakcje i zachowania są inne niż jego rówieśników (zabijanie kotów.zdaniem Zapolskiej cechy: skąpstwo. (J. W postaci Rolanda realizował się ideał wierności władcy. Kochanowski "Pieśni" (pieśń XII. obłudę. a rusza się". Odwołuje się do sarmackiego obowiązku obrony wiary. Twierdzi: pozno puklerza przebici macają. Perzyński "Lekkomyślna siostra" .. Skrępowana mieszczańskimi zasadami. Musil) Miłość do ojczyzny Miłość do ojczyzny . i o samej bitwie. co stużą ojczyźnie. że zrzekła się ona spadku i wróciła praktycznie bez grosza. postanowił więc za wszelką cenę się nie wyróżniać. którzy ojczyznę opuszczają w potrzebie. który ma złamać jej buntowniczą naturę. elegijnego poetę. inteligencję. w które Bóg wyposażył człowieka. W jego poglądach panuje przeogromny chaos -wszyscy święci sąsiadują z Korfantym i rewolucją. Radosne powitanie lekkomyślnej siostry zostaje jednak zakłócone wiadomością.). wykorzystując inne talenty. dziewczyna obdarzona niezwykłym talentem malarskim i odrzucająca sztywne reguły mieszczańskiego życia. T. W. J. bo widzą go oddzielnie. Tuwim "Quatorze Juillet" Starszy cechu rzeźników. a nie . co nie jest. nazywał tchórzami i niegodnymi synami.Głębokie przywiązanie do kraju rodzinnego. W opisie bitwy widać. gdy Spartanie w czasie drugiej wojny meseńskiej zabiegali u Ateńczyków o pomoc wojskową. Gorszy się trybem życia aktorów. Jak groźne ostrzeżenie grzmią słowa posła Ulissesa: O nierz4dne królestwo i zg~nienie bliskie. nic. łbem o nocniki chtodne trqcając. że Mania odziedziczyła po swoim kochanku olbrzymi majątek. co w pojedynkę jest zabronione". Francję. G.. np. W dzieciństwie i młodości stwierdził on.On pierwszy wezwał do obrony ojczyzny w imię miłości do niej i obowiązku obywatelskiego. J. Natychmiast zostają jej przeba czone wszystkie grzechy.Jest to opowieść o przygotowaniach do bitwy z wojskami turecko-tatarskimi pod Chocimiem w 1621 r. że powróciła z zagranicy Mania. Kochanowski "Pieśni" (pieśń XIX. przygoda z zafascynowanym jego urodą Lino). II "O dobrej sławie") Miłość ojczyzny nie sprowadza się tylko do gotowości do walki w jej obronie. Nastawienie krewnych jednak zmienia się. Zapolska "Sezonowa miłość" 1) Tuśka Żebrowska przyjeżdża do Zakopanego z córką na wiledżiaturę. polski emigrant. Kochanowski "Pieśni" (pieśń V. opuszczając tak fajtłapowatego i niezaradnego życiowo męża. To jest coś. prowadzeniu domu i upodobaniach swojego męża. posłali im kulawego nauczyciela. zapracowanych. II "O cnocie") Prawdziwa cnota miłości ojczyzny odznacza się bezin teresownością. J.w imię cnót rycer skich. gdy krocząc w pierwszym szeregu.jak Homer . Od jego imienia utworzono pojęcie tyrteizmu (poezji tyrtejskiej). ojczyźnie i Bogu.Szalona Julka. nasz gdzie tnie.przedstawicielka tej warstwy społecznej. Turczyn tylko dzwoni (.Typowa mieszczańska rodzina z oburzeniem przyjmuje wiadomość. kupce. podporządkowanie życia gromadzeniu pieniędzy. ajednocześnie z wypiekami na twarzy opowiada Tuśce pikantne plotki o prowadzeniu się ludzi teatru. zostaje zmuszona przez rodzinę do małżeństwa z człowiekiem. bowiem droga do nieba stoi otworem dla tych. ginie cz~owiek odważny walcząc w obronie ojczyzny. nie boi się ludzkiej zawiści i tylko taka jest przez Boga nagradzana. J. więc i tak trzeba Bogu dziękować. Nie potrafią dostrzec urody świata. przekupstwo (Iketaon). Kochanowski "Odprawa posłów greckich" . Zalecał walkę do końca: niech każdy wytrwa w rozkroku stojąc. nul. Żydy). gdzie ani prawa ważc~ ani sprawiedliwość ma miejsca. * "Filister tojest zero. tam rana. A. Odwołania do szczyt nej i chwalebnej tradycji sarmackiej służą obudzeniu w Polakach ducha walki. Jej wścibstwo jest tak wielkie. Główną metodą uśrednienia jego upodobań. nie potrafi dostrzec ani piękna gór. która przed laty opuściła męża i dziecko dla starego kochanka. dar pięknej wymowy. Według starożytnej legendy. siłę mięśni. bezpiecznego zagubienia w przeciętności było mieszczańskie małżeństwo z Giulią. wszytko ztotem kupić trzeba. Moravia "Konformista" Bardzo smutne i samotne dzieciństwo (patrz: dzieciństwo) Marcella ukształtowało go jako życiowego konformistę.Ze względu na swoją treść i ładunek emocji utwór stał 92 . J. kiedy okazuje się. pamięta. Tych. Hetman Chodkiewicz w swojej przemowie świadomie prezentuje Tatarów jako niegroźnych przeciwników (mało co tam wojennych . matrony krakowskiej" Tytułowa matrona krakowska jest uosobieniem obłudy i zakłamania . Kochanowski apeluje do uczuć patńotycznych szlachty.dziady.w Tomaszu a Kempis dawnych gachów chowa listy. I. gdzie pchnie. Łączy się ona jednocześnie z obroną ziem swego seniora przed niewiernymi. A. Tuwim "Mieszkańcy" . nieugiętość charakteru.Walka z Sarace" nami w obronie wiary jest obowiązkiem średniowiecznego rycerza. że ktoś się chce z nią ożenić. Potrafi rozmawiać jedynie o służbie. W. Ich życiejest przerażająco ubogie. Pojawia się nawet opinia. Dlatego też Roland (wzór rycerza) umierając. a potem zasypiają z mordq na piersi w strasznych mieszkaniach strasZni mieszczanie. a obie nogi niech oprze o ziemię mocno i zęby zaciśnie. skupia w sobie typowe jej . ani możliwości nieco swobodniejszego życia. Dla mieszczańskich rodziców nieistotne są uczucia dziewczyny. Ku pożytku dobra spólnego można służyć. Ocenia ludzi według ich zasobów finansowych. Teraz potępienie przez szacowną rodzinę osiąga swoje apogeum i Mania zostaje ponownie wyklęta. o których nie ma w ogóle pojęcia. Tyrtajos (Tyrteusz) "Rzecz to piękna" . (R. Wiedzę o rzeczywistości czerpią z gazet. że w sumie miała rację. nieudolność i chwiejność władcy (Pńam). że Julka wywołała skandal swoim rysunkiem przedstawiającym akt męski.W strasznych mieszkaniach strasznie mieszkają straszni mieszczanie. dowcip. Na całe wieki określił on wzorzec śmierci bohaterskiej: rzecz to piękna zaprawdę. kobiet i dzieci oraz ojczyzny jako upersonifikowanej matki (matka utrapiona pod wasze się z tym wszystkim dziś kryje ramiona). Zeleński-Boy "Litania do P. Kochanowskiego napawa lękiem prywata obywateli (Aleksander-Parys). dziura w ciele. Ale jednocześnie dzierży niepodzielną władzę w mondzie i wydaje opinie o rzeczach. idzie na uroczystość z okazji rocznicy rewolucji francuskiej. który tak skutecznie zagrzewał ich do walki. ks. 2) Pani Warchlakowskajest przykładem typowej mieszczki. W. tam gdzie występują w kolektywie. J. Jest podporą starobabokracji.Mitologiczny kostium został tu wykorzystany do przedstawienia sytuacji Polski. Pieśń o Rolandzie" . Przed snem szukają pod łóżkiem złodzieja. Krasicki "Hymn do miłości ojczyzny" . II "O spustoszeniu Podola") Nawiązując do najechania i splądrowania Podola przez Turków w 1575 r. Potocki "Pospolite ruszenie" patrz: naprawa państwa.

pawiem narodów byłaś i papugą. napisany po trzecim rozbiorze. III 1) Wątek martyrologii sprowadza się do ukazania cierpień młodych polskich spiskowców (Zana. jestem 93 . Mickiewicz "Grażyna" Średniowiecze posłużyło autorowi za pretekst do pokazania ofiary złożonej na rzecz ojczyzny. które określają nastrój utworu. którą opuścił. płynqc po świecie). przeciwko którym toczy się tajny proces i zapadają wyroki skazujące na zsyłkę w głąb Rosji. przebierańcy z balu kostiumowego). wędrówka nad przepaścią. Poeta dodaje komentarz: bo dzieto zniszczenia w dobrej sprawie jest święte jak dzieło tworzenia. gdy jedynym celem jest ocalenie ojczyzny. które nigdy nie opuszcza pielgrzyma odwiedzającego różne miejsca na Krymie. szablą odbijemy). Sobolewskiego). należy brać z takich wielkich postaci. wolności bije dzwon. Mickiewicz "Sonety krymskie" W cyklu osiemnastu utworów miłość do ojczyzny wyraża się tęsknotą za nią. Utwór powstał zaraz po wybuchu powstania listopadowego. choć napisany także po trzecim rozbiorze. aby mogli oni służyć ojczyźnie. Prezes i ksiądz każą czekać. do której zrozpaczony syn wzywa lekarzy. J. Utwór wyraża wiarę w możliwość odzyskania utraconej ojczyzny (co nam obca moc wydarła. czego świadectwem są pierwsze wersy Inwokacji (ten tylko się dowie. na końcuś upadła! Zamożna kiedyś i w sławę. kto cię stracił). że prawie wszyscy są przeciwko zabiciu cara. którzy przyszli z propozycją poddania się. Mickiewicz "Dziady" cz. który przestał wierzyć w możliwość zwycięstwa. "Bogurodzica" służy do umieszczenia walczących powstań ców w tradycji rycerskiej.U. J. Słowacki "Grób Agamemnona" Tu miłość ojczyzny ma inny charakter: polega na mówieniu Polakom bolesnych prawd (np.marli) nakłada się na bolesną świadomość pielgrzymowania. J.Refrenem są powtarzające się w wierszu słowa: smutno mi.To Kordian jest tym Winkelriedem. Niemcewicz "Powrót posła" Ugrupowanie patńotyczne reprezentuje w utworze rodzina Podkomorzego. nadzieję i tę lutnię biedną. własne szczęście na ziemi z ukochaną kobietą. czy są to stepy. Mickiewicz "Śmierć pułkownika" . toteż porucznik podejmuje decyzję wysadzenia prochowni. który uważa. Ona walczy do końca. Mickiewicz "Konrad Wallenrod" . Co prawda nie ma już państwa. Mickiewicz "Księgi pielgrzymstwa polskiego" . A. Oparty o ołtarz w kościółku na Woli broni się samotnie generał Sowiński (starzec o drewnianej nodze). Soplicowo pokazane zostało jako centrum polszczyzny. Słowacki "Sowiński w okopach Woli" . która miała doprowadzić do pokonania dwugłowego orła (będziem żyć we własnej ziemi i we własnych spać mogiłach). A. tzn. Konrad twierdzi: chcę ją (ojczyznę) dźwignąć. Przyboś nazwał wymowę utworu religią smutku. Prawdziwy patńota powinien być gotów na każde poświęcenie: byle cię można wspomóc. bo myśl o przemijaniu (nowi gdzieś ludzie w sto lat będct po mnie patrz4cy . Żona księcia litewskiego. Sam postanawia dokonać tego dzieła. Litawora. 2) Miłością do ojczyzny kieruje się też Konrad. Wybicki "Pieśń Legionów Polskich we Włoszech" .Wiersz jest wezwaniem do powszechnego udziału w powstaniu. J. nie synami i nie kochajq matki Ojczyzny. Poświęci dla niej swój rycerski honor. którymi są: rezygnacja. nie żal i umierać. A. Jest on też za wprowadzeniem reform służących wzmocnieniu państwa i dobru ojczyzny. podczas gdy Kordian jedyny ratunek dla ciemiężonej ojczyzny widzi w zgładzeniu cara. nadysze Ojczyzny. Czarniecki. A. póty kat będzie rqbał twe cielsko. Dynamiczne tempo wiersza (tętent kopyt końskich) napawa optymizmem. J. a teraz jesteś służebnicą cudz4. Boże) . postanawia stanąć do walki z Krzyżakami. nie żal żyć w nędzy. a ci kłócą się nad chorą na temat metod leczenia. Jest to uczucie. Suzina.patrz: rycerz. której nawet Bóg przez piękno zachodu słońca osłodzić nie jest w stanie. czy bogactwo wrażeń na bajdarskiej równinie. więc był zachętą do walki. Frejenda. a pamięć znanych mu i bliskich miejsc nie pozwala w pełni cieszyć się wręcz barokowo bogatymi pejzażami. gdzie się człowiek napije. J. sprzeniewierzając się zasadzie posłuszeństwa małżeńskiego. skumulowana energia biorących udział w narodowym kuliku daje nadzieję zwycięst wa. gdy buntowniczo wyzywa Boga na pojedynek. Słowacki "Kordian" . i w siłę! Podmiot liryczny w prosty. Mickiewicz "Reduta Ordona"-Postać porucznika Ordona jest tu wzorem walki do końca i poświęcenia życia dla ojczyzny. za każdą cenę będzie ratował ojczyznę.się hymnem Korpusu Kadetów.podstępy). Dopiero właśnie tu pielgrzym w pełni mógł zrozumieć swoją samotność wobec ludzi i Boga. potrzaskane armaty. spokój i zbawienie du szy. który chce poświęcić się dla ojczyzny.Na kształt przypowieści biblijnej skomponowana tu została historia leżącej na łożu śmierci kobiety. Niezależnie od tego. kontemplacja ruin haremu. Miłość do ojczyzny jest tu podniesiona do rangi najwyższej cnoty. Słowacki "Kulik" . ofiary (niewinne dzieci) i ich oprawcy. wszystko stracone. ale kanon poezji tyrtejskiej dopuszczał tego rodzaju nieścisłości.Tytułowy bohater. A. Ponieważ nie może walczyć z wrogiem otwarcie. oderwani od karcianego stolika szlachcice. niewyszukany sposób określa swoje uczucia. Słowacki "Hymn" (Bogarodzico! Dziewico!) Nawiązanie do średniowiecznej pieśni pt. zgodnie z zasadą Machiavellego. Do rosyjskich adiutantów. że dom zawsze powinien ustępować krajowi. chcę nią cały świat zadziwić. w której sam ginie. Mickiewicz "Pan Tadeusz" Utwór pisany na obczyźnie (paryskim bruku) był wyrazem tęsknoty. zawsze i wszędzie w tej krainie dostatków i krasy myśl wędrowca powraca do Litwy. Na ołtarzu miłości ojczyzny. gdy nic już więcej zrobić nie można. że mój okręt nie do kraju płynie. byle wspierać. podróż statkiem. W rzeczywistości Ordon nie zginął. póki my żyjemy). ale ojczyzna istnieje w sercach Polaków (jeszcze Polska nie umarła. Mickiewicz zwraca uwagę na ocalającą i scalającą siłę tradycji. smutek i przeświadczenie o braku jakiejkolwiek nadziei: składam niezdatną w tej dobie szablę. świadomością niemożności powrotu (wiem. służy podkreśleniu poświęcenia. wesołość. A. Jest on spowodowany oddaleniem od kraju. w którym do zbrojnej w pałasze grupy dołączają wszyscy napotkani po drodze we dworach (pan młody. Podczas spotkania w podziemiach katedry ze spiskowcami bohater przekonuje się. morze). przykład tego jak zwyciężać. A. jedyną drogą pozostaje podstęp i do niego ucieka się Walter Alf (jedyna broń niewolników . Kontrastowe pokazanie postaci. wyraża rozpacz i ból po stracie ojczyzny: ojczyzno moja. Pod średniowiecznym kostiumem kryła się rada skierowana do współczesnych Mickiewiczowi. syn w żałobie. W interpretacji przykładu Mickiewicz pisze: ci wszyscy są lekarzami. reduta dowodzona przez Ordona nie może się utrzymać. Boże. Z utworu emanuje wiara w zwycięstwo: wolności błyszczy zorza. Karpiński "Żale Sarmaty nad grobem Zygmunta Augusta" Utwór. zarzucając mu obojętność wobec cierpień rodaków. uszczęśliwić. J. prezentuje zupełnie inne uczucia. W utworze Mickiewicza w sytuacji przeważającej przewagi wojsk rosyjskich (lawa błota."Hymn" (Smutno mi. dlatego też Podkomorzy tak pokierował życiem synów. J. W imię miłości ojczyzny Polacy powinni być zdolni do zgody i rezygnacji z egoistycznych celów. składa życie. J. jak walczyć z wrogiem stokroć silniejszym.Sytuacja liryczna to rozbite polskie bataliony. jak Napoleon. Potajemnie przywdziewa zbroję męża.Utwór. która jest gwarancją przetrwania. wierząc że potem kraj nasz wol ny! Potem jasność dniowa! Polska się granicami ku morzom rozstrzela i po burzliwej nocy oddycha i żyje. Metaforycznie został pokazany kulik Polaka. A. F. Słowacki . póki ty duszę anielską będziesz więziła w czerepie rubasznym. mówi: choćby nie było na świecie jednego już nawet Polaka to ja jeszcze zginqć musZę za miłą ojczyznę moją. Kościuszko.

czym jest dla niego miłość ojczyzny. do jakiej mobilizacji sił. że szansą dla Warszawy nie jest bycie szańcem. nie bał się śmierci.). Został skazany na śmierć. wraz z ich radościami i smutkami. Kończąca powieść zwycięska bitwa pod Grunwaldem daje nadzieję. utwory polskich romantyków. jak i całego bogatego i skomplikowanego piękna historii. Należało pokoleniu przytłoczonemu klęską powstania. nieustraszonych rycercy.. aby zapłacić kon trybucje. Do tego momentu biografia bohatera realizuje wzorzec narodowomartyrologiczny. którzy starają się jak najgłośniej zapew niać o swojej miłości do ojczyzny. aby przestali żyć mitami i zestawiając siebie z tragiczną. Norwid "Moja piosnka (I) Utwór napisany w Nowym Jorku daje wyraz ogromnej tęsknocie do kraju (do kraju tego. Ojciec dziewczyny także walczył w oddziałach powstańczych z daleka od domu. Skrzetuski.Od przedstawienia zachowań pseudopatriotycznych poeta przechodzi do zdefiniowania. Jego szlachetne.. Przeciwstawiając się systematycznej akcji rusyfikacji. Orzeszkowa "Gloria victis" Powstańcy zostali tu uwzniośleni. znalazł schronienie w dworku u Salomei Brynickiej. bo dwór przejdzie w ręce Rosjan. bo stamtąd wrócił do kraju prawie uczonym) na Sybeńi. Wielką czcią otaczanajest mogiła powstańcza (patrz: retrospekcja).1) W wielkim skupieniu i jakby "ściszonym głosem" mówi się w powieści o czasie powstania i tych. gdzie znajdą dla siebie miejsce i zajęcie dobrzy kupcy i chcący dla kraju pracować naukowcy. Krzepiącą moc ma świadomość tradycji (królewski szczep Piastowy) i pamięć wcześniejszych zwycięstw oraz wiara w to. H. że jest to jedyna droga do odzyskania niepodległości. Tworzą oni wzorzec patńotycznych zachowań: gdy ojczyzna w potrzebie. acz nieustępliwy Maćko i porywczy Zbyszko. J. zrozumieją swoją om yłkę i zechcą ją Rzeczypospolitej wynagrodzić. skąd nasz ród. że jako żołnierz carski złamał przysięgę i że czeka go za to najsurowsza kara. przypomnial sobie opowieść strzelca Nogi o powstańcach. Podbipięta. gdzie czytano m. pogromców wroga. Sapieha).. Nie rezygnacja. W "Potopie" nadzieją jest wspólne działanie narodu. Tuż przed egzekucją zachowywał się godnie. by zabrać rodzinę do kraju ojczys- 94 . który wydaje Krzyżakom walkę na śmierć i życie.in. bo w tamtym czasie wierzono. ma za sobą burzliwą przeszłość Wiosny Ludów i nadal trwa w tym narodowym micie walki. Zeromski "Echa leśne" . kierując się obowiązkiem wobec ojczyzny. skąd wziąć pieniądze. w pierwszym odruchu pomocy rannemu powstańcowi i decyzji ukrycia go w dworku kierowała się uczuciami patriotycznymi. Nie są patriotami ci. Taki jest Jurand ze Spychowa. E.będzie zwycięskie. S. chce pomóc krajowi dźwignąć się przez pracę. w wielu uczniach klerykowskiego gimnazjum obudziły się uczucia patńotyczne. niezmienne. ale nowoczesnym miastem. Żeromski "Przedwiośnie" Opowieść Seweryna Baryki o szklanych domach jest po prostu snem o Polsce. żywo dyskutowano. nie damy pogrześć mowy. kto krzyczy. odpowiadał hardo. Za ten czyn odpokutował (nie jest to jednoznaczne. jak między ludźmi ten się urz4dza najtaniej. S.z kraju smutnego ilotów (. nie pozwolił sobie zawiązać oczu. Walczył w oddziałach powstań czych. 2) Jednak dla Benedykta Korczyńskiego patńotyzm ma konkretny wymiar codziennej pracy. młodzież spotykała się na górce u Gontali. na której Zygier recytował "Redutę Ordona". współdziałania i do jakich ofiar zdolny jest naród w sytuacji zagrożenia swego bytu. Ofiara ich życia nie była daremna (tytuł utworu oznacza chwata zwyciężonym). Rzeka jest stale obecna w powieści i bardzo sprzyja powstańcom: obmywa ich rany. w swych nurtach kryje tajne dokumenty (Olbromski przed śmiercią wrzuca teczkę. ale piękną histońą Grecji. troski. ale z tego. Sienkiewicz "Krzyżacy" Powieść ta pełniła podobną co Trylogia funkcję. Czarniecki. Prus "Lalka" . uciekając przed Rosjanami i rozjuszoną bandą chłopów. prezentując postacie szlachetnych bohaterów. pojawienie się męża opatrznościowego. posługiwaniu się wbrew zakazowi językiem polskim młodzież widziała swój obowiązek wobec ojczyzny. Wołodyjowski. że szedł złą drogą. dobrze znane. wszystkie ich słowai czyny sąobliczone na wywołanie efektu: widziałem. S. Gdy była tego potrzeba . Miłość kraju ojczystego polega na umiejętności dostrzeżenia piękna pól i krwawnikiem zarosłych brzegów oraz ludzi zamieszkujących te ziemie. Tak też się stało. którzy wzięli w nim udział. w którym Polacy będą mogli "wygrać" swoje sprawy. Toteż "Trylogia" kreuje postacie takich bohaterów. E. Kasprowicz "Rzadko na moich wargach" . by nie dostała się w ręce Rosjan). gdzie winą jest dużct popsować gniazdo na gruszy bocianie (. który nie z soli ani z roli wyrósł.. gwarancją jego trwania są solidne podstawy gospodarcze i takie stara się budować. co go boli (Czarniecki) oraz przeświadczenie. W "Potopie" oprócz zdrajców ojczyzny. że podstawą narodowego bytu. Marcin przeżył wstrząs.Janek Rozłucki w momencie wybuchu powstania opuścił szeregi armii rosyjskiej. protestowaniu przeciwko fałszowaniu polskiej historii. a ci którzy zbłądzą (Kmicic). Sienkiewicz "Potop" Sensem całej "Trylogii" są słowa kończące "Pana Wołodyjowskiego": ku pokrzepieniu serc.) tęskno mi Panie). Żeromski "Wierna rzeka" . dbania o dom. M.wziął udział w powstaniu styczniowym. Kraj rodzinny jawi się w wierszujako miejsće swojskie. "Sowiński w okopach Woli"). S. toteż Salomea.Ranny w powstaniu Józef Odrowąż. któremu nakazywano: "realizm polityczny" i przyziemną pracę organiczną-dać wiarę i nadzieję.1) Patńotyzm Wokulskiego jest skomplikowany. W jednym ze swoich znaczeń tytuł powieści nawiązuje do codziennie na nowo podejmowanych wysiłków uczniów. ale wola walki i wiara w zwycięstwo zdominowały nastrój wiersza (odzyska ziemię dziadów wnuk). którzy jej nie opuszczą (Wołodyjowski.Po słynnej lekcji języka polskiego. jak poklask zdobywa i rentę. na który Bóg ciska kamienie. że przychyl ność boska nas nie opuści nigdy (obrona Jasnej Góry). mając świadomość. gdzie zawsze po dniach nieszczęśliwych zostaje smutne pół-rycerzy żywych) po to. są także i ci. przypominająca rozwiązanie z "Reduty Ordona" śmierć Wołodyjowskiego w Kamieńcu). ponieważ właśnie w odmowie oglądania rosyjskich spektakli. Miłość przyszła później. by nie dać się rusyiikatorom. że żyje dla Niej. Konopnicka "Rota" Słowa utworu brzmią jak narodowa przysięga: Nie rzucim ziemi. Po latach zrozumiał jednak. który wychowany w kulcie Napoleona. To byłojego moralne zwycięstwo. pokazuje.K. 2) Zupełnie innego formatu jest patńotyzm Rzeckiego. że najtrudniejsze nawet dzieło z Bogiem prowadzone . represjami. łącznie z życiem (wręcz męczeńska śmierć Longinusa Podbipięty. wychowana w atmosferze patriotycznej. jak Jarema Wiśniowiecki. Żeromski . H. zrozumieli swoje błędy i nie powtórzyli ich. rozważny. Ich nie mająca szans na zwycięstwo walka z przeważającą liczbą Rosjan przypomina romantyczne kreacje bohaterów ("Reduta Ordona". Chce prowadzić działalność gospodarczą wielkiego formatu. Kmicic. stanowi zaczyn przyszłej chwaly narodu. romantyczne marzycielstwo sprowadza się do gorącej wiary w szczęśliwą gwiazdę Napoleona. zrezygnowanemu. jest ona ziamem. Ojciec Cezarego tylko po to wrócił do Baku. wszystko należy jej poświęcić. Orzeszkowa "Nad Niemnem" . Śmierć Tarłowskiego ma znamiona śmierci męczeńskiej. dla którego pragnienie odzyskania Danuśki łączy się z chęcią gromienia Krzyżaków. zrozumiał. To także jego stanowcze "nie" powiedziane bratu Dominikowi na propozycję wygodnego życia w Rosji. C. B. Marzy mu się konflikt między Rosją a koalicją niemiecko-austńacką. bo uwolnił się od mitu narodowego i wie."Syzyfowe prace" . bo obowiązują tu od wieków te same zwyczaje (pilnie strzeżone bocianie gniazda) i głęboko zakorzeniona w tradycji narodu wiara (szacunek dla chleba).

ściernisk i brzóz. (C. Kolejne obrazy poetyckie są przypominaniem dzieciństwa (wspomnień dzwon dzwoni). młodości i pierwszych uczuć. wielokrotnie przekraczający ich chłopięcą kruchość: o. Jak sen powracają nostalgiczne obrazy pól. A. "mała ojczyzna". co może dla nas zrobić ojczyzna. Przyboś "Póki my żyjem y" Nawiązanie do hymnu narodowego sytuuje wiersz w nurcie poezji patriotycznej. Baczyński "Z głowa na karabinie"-Arkadyjski okres dzieciństwajest czasem bezpowrotnie minionym. ten.tamta strona. Broniewski "Bagnet na broń" Wiersz jest wezwaniem do obrony ojczyzny. (Platon) * "Kto ojczyźnie swej służy. jeszcze ziemię przeżegnałeś ręką. Na uczucie to składają się doświadczenia dzieciństwa (pocałunek matczyny. (J. Guy de Maupassant) * "A jeśli komu droga otwarta do nieba. rosną gmachy. kto pyta o to". co my możemy dla niej uczynić". tym więcej ją kochasz. wspomnienia zdruzgotanej w czasie wojny stolicy: Warszawa. Pytajmy. Wspomnienia ojczyzny i rodzinnego domu są czynnikiem mobilizującym. Seweryn kon sekwentnie wiózł syna do Polski. M.Opowieść o małym żoł nierzu jest jednocześnie historią o miłości ziemi ojczystej. K. którzy należą do jednego pokolenia (później nazwanego od tytułu powieści "Kolumbami"). choć nieco staroświeckie (tytuł tomiku poetyckiego brzmi "Wiersze staroświeckie") wyznanie miłości do rodzinnego kraju. jak piorunem otwierasz niebo zachmurzone). sam sobie służy". nawet jeśli droga do niego daleka: potrzebne mi mocne buty. * "Żadne miejsce nie powinno być milsze dla ciebie od ojczyzny". (A.K. fabryki. przyrody ojczystej.Na tomik wierszy składają się utwory poka zujące urok miejsc. rozbici. Wreszcie może być i tak. Lec) Miłość i śmierć Miłość i śmierć . katastroficznie wyznaje: umrzeć przyjdzie. K. którzy zgodnie z tyrtejskim kanonem śmierci nie wahali się złożyć dla ojczyzny ofiary z własnego życia (to nic. Lec) * "Czy aby jestem patriotą? Zależy. (J. Sensem wierszajest myśl. Miłość prowadzi do śmierci. śmierć zostaje przez miłość pokonana albo też okazuje się od niej silniejsza. szepty jabłoni). że pięknojest niezniszczalne (deptała je stopa żolnierza daremnie). Pojawiają się w utworze obrazy z czasów dzieciństwa poety: siedzieliśmy przy lampie naftowej: mama. brzozy nad strumykiem. W. J. bo nie ma ziemi wybieranej. Kulawy). Rocznik dwudziesty" . z którego wylęgają się wojny" (H.kula w leb! Wiersz powstał w kwietniu 1939 r. (P. jest jajkiem. Dlatego też z goryczą i rozżaleniem zrozumieli pod koniec powstania. (Słowa Dantona przed aresztowaniem) * "Patriotyzm jest rodzajem religii. Mickiewicz) * "Ojczyzna jest to wielki zbiorowy obowiązek". Mimo różnic światopoglądowych. utrzymana w zupełnie innym tonie niż "Żołnierz polski". ze wszystkich bogactw . Zostali za to nagrodzeni podobnie jak wzorowy rycerz średniowiecza. którzy zostali pozbawieni broni. gdy ten odzyskał wolność. Skarga) * "Słodko i zaszczytnie jest uxnrzeć za ojczyznę". Twardowski "Znów najpiękniejszy w Polsce jest lipiec nad wod~. pisany na obczyźnie. "Mrówko ważko biedronko". "Stare fotografie". "O kościołach". zdruzgotani.Dla bohaterów utworu. jest wola walki i wiara w zwycięstwo. dzieli rodaków na unoszctcych za granicę glowy i tych. bo tak naprawdę jest ono w człowieku. okupacja jest czasem walki z wrogiem. gdy się kochalo wielkie sprawy glupią milością. rządzoną przez mądrych ludzi: niech prawo zawsze prawo znaczy. jakże wam światy odkupić jedną rozdartą duszą? K. dla nich wróg byłjeden. W. Największe jednak przykłady męstwa i poświęcenia dali w powstaniu warszawskim. napawające tułacza smutkiem i cierpieniem. (Horacy) * "Ojczyzny nie zabiera się ze sobą na podeszwach butów".I. Wierzyński "Ktokolwiek jesteś bez ojczyzny" . w którym mieszkasz . "Komańcza". to Łódź -rodzinne miasto Tuwima. "Pamiątka z tej ziemi" i zaduma nad historią ojczystą. Mickiewicz) * "Szczęścia w domu nie znalazł. z którą się nie identyfikowali (Jagiełło. J. "Z lasu" . Utwórjest modlitwą o Polskę wolną. Poeta. Wielu z nich nie wróciło po wojnie do Polski. Robert. że miłość odsuwa śmierć. Norwid) * "Nie pytajmy. zapamiętanych lektur (Staff). Kennedy. Wcześniej tak bardzo do Polski tęskniła matka Cezarego. Stan ten poeta nazywa ugorną pustką jalowizny. których piękno jest nieprzemijające. Kolumbowie nie zastanawiali się. chorób i niesprawiedliwości. Bratny "Kolumbowie. J. tym co służą ojczyźnie". Broniewski "Co mi tam troski" . (A. Kochanowski) * "Ja i ojczyzna to jedno". "O spacerze po cmentarzu wojskowym". "Powązki".tego. którctm ukochal dzieckiem. ale i sprawiedliwą. siostra i ja.K. asprawiedliwośćsprawiedliwość. (Ceceron) * "Nie urodziliśmy się dla siebie. Rzeczywistość podmiotu lirycznego to noc i śmierć (drżąc i grajqc krąg się zaciska). którego postawę życiową kształtowały utwory polskich romantyków i dla którego wojna była czasem udowodniania jedności słowa i czynu. Ogromowi zniszczeń (niebo wali się z trzaskiem) nie odpowiada upadek ducha (z jeszcze żywych ostatniego tchu odtworzylbym nasz hymn narodowy). J. podobnie jak Tyrteusz.żolnierze smukli. Pokonując tysiące trudności. Baczyński "Elegia o chłopcu potskim" . która ciągle we wspomnieniach wracała do łąk i stawów oraz mokradeł pod Siedlcami jako najpiękniejszych miejsc na świecie. Hemar "Moja ojczyzna" Piękne i wzruszające. Gałczyński "Pieśń o żotnierzach z Westerplatte" Wiersz jest gloryfikacją bohaterstwa i poświęcenia obrońców Westerplatte. Ta utracona. brudu.. żeby w nich dojść do Warszawy. twarzyczki jasne. ojaką Polskę walczą. J. i ojczyzny (bezdomnego w podwójnym sensie). (S. z catego świata . gdy zagrożenie ojczyzny było już bardzo realne. który byłby dla niego dostateczną motywacją do powrotu do kraju. w której nie było nędzy. (A." . moi chtopcy. F. oprócz wyrazu . "Na wsi".Wyznanie człowieka pozbawionego i domu. dodają sił w walce: chcę ucatować tę ziemię.W kulturze motyw miłości i śmierci często wzajemnie się przenikają. Po drodze opowiadał mu baśń o szklanych domach. R. że byli pionkami w grze politycznej. Poeta-żołnierz. np. strzaskana kolumna oraz widok dźwigającego się z ruin miasta: spoza rusztowań nie widać miasta. R. która została nazwana wspól nym domem: kiedy przyjdą podpalić dom. K. Broniewski "Mazowsze" Poemat poświęcony mazowieckiej ziemi i Wiśle. ale pragną walczyć (błagam o karabin jak skazaniec o łaskę). prezydent USA) * Im bardziej cierpisz dla ojczyzny. że tak bolaly rany). Mickiewicz) * "Nie masz równego na ziemi. kołysanka). jest modlitwą o Polskę (otwórz nam Polskę.Polskę. np. Tu brak rezygnacji. (prcysłowie czeskie) * "Ojcowie: «Termopile!» Synowie: «Za ile?»" (S.cztery ściany. które upłynęło jak sen szczęśliwy (pachnący w ogrodzie bez. za którym tęsknił. którzy wzięli na siebie ciężar obowiązku. pozwala człowiekowi 95 .ojczyzna". domy. jest tylko ziemia przeznaczona. bo go nie było w ojczyźnie". K. które musi kiedyś przyjść. jednak Kolumb ciągle czekał na list od przyjaciela. O małych bohaterach traktuje także wiersz pt. w której obronie należy walczyć: zanim padleś. w momencie zagrożenia kraju do jego obrony zobowiązani są wszyscy: za tę dłoń podniesioną nad Polską . Roland prosto do nieba czwórkami szli żolnierze z Westerplatte.Liryczna wypowiedź. W. Tuwim "Kwiaty polskie" Poemat. które było dla nich okrutną lekcją historii. zapamiętane krajobrazy (woda w niej szemrze i szumi Las i pachną polne kwiatki) oraz mowa ojczysta. lecz dla naszej ojczyzny". np.

A gdy po wielu latach ponownie los ich zetknął. już miłości nie byto. że jego obiekt odszedł ze świata żywych.Ludwiki Śniadeckiej i przekonanie. Genet "Ceremonie żałobne" Śmierć młodego chłopca.Teleny. by rósł w spokoju. W.A. jakby była ukochaną kobietą. IV Gustaw. Z grobu Tristana wyrasta krza~ głogu i łączy go z grobem Izoldy. by ich uczucie trwało po śmierci. F. W każdym napotkanym młodym człowieku widzi zmartwych wstałego kochanka. gdzie może spotkać miłość swego życia . zazdrosny Zefir sprawi.Poeta zwraca się do śmierci. że dziewczyna powróciła do świata żywych. H. Dante Alighieri "Boska Komedia" Francesca da Rimini opowiada Dantemu swoją historię. Niestety. Kiedy Apollo będzie uczył Hiakintosa rzucania dyskiem. Zakochani chcieli. śmierć nie przynosi ukojenia . Dopiero miłość Amora sprawiła. J. którą dziewczyna czyni mniej przerażaJącą. nieszczęsny Giaur nie przestał jej kochać. Uwalnia się od wspomnień o zmarłej żonie i niedawnej agonii brata. że wiatr zmieni tor lotu przyrządu i dysk trafi chłopca w głowę. Iwaszkiewicz "Brzezina" . F. Zakochuje się w martwej dziewczynie i pogrąża w rozpaczy. staje się przyczyną oskarżenia o zdradę i wyroku śmierci. Wilde "Portret Doriana Graya" Nie mogąc znieść myśli... Szekspir "Romeo i Julia" - Nieszczęśni kochankowie skutkiem fatalnej pomyłki popełniają samobójstwo. by ktoś ją zabił. Nie chcąc zostać na ziemi bez ukochanej. sądzi. Miłość stała się przyczyną śmierci jej i jej kochanka. wykonanego na rozkaz króla. jakiej . że jego ukochana także zakończyła życie.Wzajemna miłość Wallenroda i Aldony sprawia. by prosić jego władców o przywrócenie życia Eurydyce. Chcąc się z nią połączyć. którego przez całe życie szukał. przeprowadza go do świata umarłych (patrz: śmierć).Miłość Aschenbacha do pięknego polskiego chłopca. Patrz: śmierć. 2) Piękny młodzieniec Hiakintos wzbudził miłość w dwóch bogach: Apollinie i Zefirze. Ich uczucie jest w stanie przezwyciężyć śmierć.M. Mickiewicz "Konrad Wallenrod" . E. Jeana. Patrz też: samobójstwo. Morsztyn "Do trupa" . G. że Dorian przestałją kochać. Balzac "Ojciec Goriot" . Niebawem stanie się prochem.. Korab-Brzozowski "O. Zakochani. z wieży rozlega się krzyk . doktor Ravic. J. Karol mówi: Narzeczona Moora może zginąć tylko z Moora ręki i przebija nieszczęsną dziewczynę sztyletem. zabija się. Może zacząć nowe życie. Słowacki "Kordian" Odtrącony przez Laurę Kordian podejmuje nieudaną próbę samobójczą. Słowacki "Balladyna" . Wilde "Teleny" . Jej przyjścia oczekuje jak nadejścia kochanki. że Karol Moor musi powrócić do bandy zbójeckiej. Małgorzaty de Valois. Bedier (oprac. Rywalizacja nieśmiertelnych o względy chłopca zakończy się tragicznie. Domaga się.. W poezji Haliny Poświatowskiej 96 . które już od niego odchodzi. który nie jest w stanie dłużej znosić cierpień serca. Lechoń "Pytasz. że trup jest szczęśliwszy. S. ale miłość umarta. nieszczęsny kochanek Maryli. że choć teraz rozłączeni. przyjdź!" . którą otrzymała od Prozerpiny. widząc uśpioną Julię. Opuszcza swoją leśniczówkę i powraca do świata żywych. Kiedy została śmiertelnie raniona przez nowego kochanka. przeklęty czas. J. Kleopatra popełnia samobójstwo.odnaleźć nowe życie. Goethe "Cierpienia młodego Wertera" Nieszczęśliwa miłość do Lotty staje się przyczyną samobójstwa Wertera. W końcu król Marek decyduje.Na wieść o tym. popełni samobójstwo. po śmierci się połączyli. obie fascynują i budzą lęk. dokonał eutanazji. że widzi jej postać i słyszy jej głos.Miłość i śmierć przenikają się wzajemnie.Śmierć Laury nie osłabiła miłości podmiotu lirycznego. ale Anna nie jest wielką miłością Sebastiana. Jest to dla niego oczyszczenie. J. Schiller "Zbójcy" . Przeciwnie. co kochali się w sobie musiało się na długo rozstać. J. kają się w chwili jego śmierci i nieszczęsny Teleny umiera na rękach swojego ukochanego. A. po śmierci znów będą razem. goniąc za idealnym obrazem swojej ukochanej. Niestety. pogrążo. S. zabijając go na miejscu. młoda kobieta nie uniknęła śmierci. ny w rozpaczy z powodu zdrady. obie nadają sens istnieniu. co w moim życiu. jego ukochana Amalia chce umrzeć. T.Filon.G. Mann "Śmierć w Wenecji" .W. odkrywa w niej ideał. Petrarca "Sonety do madonny Laury umarłej" . trzykroć się odradza. Trzykroć ścinany.Poeta porównuje sytuację człowieka zakochanego i trupa i dochodzi do wniosku. J.W dygresji zaczynającej się od słów Kłębami dymu niechaj się otoczę. Umiera czas. 2) Po śmierci Stasia Bolesław kocha się z Malwiną.Cecylię. pojawia się wspomnienie kochanki pierwszych dni . do końca ich umiłowat. że Marek Antoniusz nie żyje. Natomiast człowiek zakochany skazany jest na wieczne cierpienie.Sebastian jest wielką miłością Anny. co pchnęło go do samobójstwa. cierpiąc wspólnie te same męki.Gustaw powraca na ziemię jako upiór. Sybila Vane popełnia samobój stwo. W. przebija się sztyletem. że gdy jedno umiera. Mitologia . Tadzia.Akt seksualny jest w pewien sposób śmiercią. Umiera wpatrzony w chłopca. z wolna kona.Kiedy okazuje się." . Apulejusz "Metamorfozy albo Zloty Osiol" . Mickiewicz "Dziady" cz. Kochankowie spoty. Zafascynowany urodą Polaka. śmierć (wizerunek śmierci). bo ten współczesny Narcyz (patrz też: Narcyz) woli uciekać w świat narkotycznych i alkoholowych wizji. Kiedy Julia się budzi i spostrzega zwłoki kochanka. pomarli oboje bez pieszczoty. Schiller "Don Carlos" Miłość infanta Carlosa do pięknej macochy. skoro odszedł ze świat jej ukochany. się dopuścił wobec Des Grieux. A. nie opuszcza Wenecji i zaraża się panującą w mieście cholerą. Jego śmierć na krzyżu jest wyrazem największej miłości do rodzaju ludzkiego. J. Ale jednocześnie zbliża się do śmierci.. bez grzechu. czyni miłość do niegojeszcze silniejszą i boleśniej odczuwaną. Kieffer "Żeby cię łepiej zjeść" . że dziewczyna nie żyje. drugie także odchodzi ze świata żywych. ujął ją wieczny sen. Na biatym krzyżu ciała kobiety dusza mężczyzny schyliwszy głowę. E. Korab-Brzozowski "Ukrzyżowa nie" . Nie chce dłużej żyć. Gdy jeden ze zbójców gotów jest to uczynić. staje się przyczyną śmierci pisarza.Miłość Tristana i Izoldy jest tak silna. Remarque "Łuk Triumfalny" . Idzie do Hadesu.1) Orfeusz próbuje swoją miło~ciąprzezwyciężyć śmierć. Słowacki "Beniowski" . Ale nawet w Piekłe pozostali razem. Leśmian "Dwoje ludzieńków" Dwoje ludzieńków. J. który odnajduje w lesie zwłoki Aliny. choć rozdzieleni za życia. J. Szekspir "Antoniusz i Kleopatra" . Ciągle zdaje mu się. odwraca się i na zawsze traci ukochaną. popełnia samobójstwo. Romeo. by skrócić cier pienia swej ukochanej. bo nie masz większej miłości. kiedy wychodzi wraz z żoną z krainy umarłych.Choć Ravic obiecał Joannie Madou: My nie umrzemy nigdy. by jeszcze raz przeżywać to wszystko.1) Umierający na gruźlicę Staś w fizycznej miłości z Malwiną odnajduje na moment życie. We wspomnieniach narratora powracają obrazy wspólnie spędzonych chwil i jedynego zbliżenia fizycznego. że jego miłość nie ma szans na spełnienie. uczucie stało się silniejsze przez to. Biblia (NT) Chrystus umiłowawszy swoich. O. że gdy Konrad popełnia samobójstwo. Byr on "Giaur" Mimo iż Leila nie żyje. który jakby prowadzi go do krainy umarłych. 3) Patrz: Narcyz..v: cza miłość do córek staje się pośrednio przyczyną śmierci Goriota. Śmierć okazała się silniejsza od miłości. F.znak.) "Dzieje Tristana i Izoldy" . on wciqż umiera. B. Malwina staje się jakby przewodniczką Stasia na drugi brzeg. która była niegdyś jego narzeczoną.postać przez siebie stworzoną .'. O. w śmierci szuka ucieczki przed cierpieniami spowodowanymi nieszczęśliwą miłością. niżby kto życie dai.Obłąkań."Amor i Psyche" Kiedy Psyche wysłana przez Wenus do Krainy Umarłych z ciekawości otworzyła szkatułkę.

każe po odkopaniu trumny wybić z niej kilka desek. Warunek nie został dotrzymany. K. "Dziadów" kończy się bowiem pojawieniem się widma. aby na nowo przeżyć udrękę i rozkosz miłości.To opowieść o wiarołomnej miłości Tristana i Izoldy Jasnowłosej. dziwacznie ubranym odludkiem. jego kuzyn i serdeczny przyjaciel Tristan w wyniku pomyłki wypił wraz z Izoldą napój miłosny przygotowany dla króla Marka i jego młodej żony. kończąc swój pobyt na ziemi samobójstwem. ona zaś witalizm. Leśmian "Dwoje ludzieńków" Bohaterowie ballady kochają się. Leśmian "Kochankowie" Spotkanie kochanków jest tu obcowaniem dwóch bytów: ona reprezentuje cielesność. Mickiewicz "Romantyczność" Bohaterka ballady. juŻ miłości nie było. samotnie. on jest tylko duchem. jednakjest w tym związku jakieś metafizyczne niespełnienie: ale miłość umarła.Robbi i Kwiat Irupe są jak Platońskie połówki jabłka. E. Orfeusz był synem trackiego boga rzeki Ojagrosa i muzy poezji Kaliope. nierzadko spełnionym. Teraz jest nieszczęśliwym samotnikiem po trosze obłąkanym. pada.miłość i śmierć to dwa tak samo ważne zjawiska. Ze względu na swe bogactwo psychologiczne i emocjonalne stała się jednym z najpopularniejszych tematów literackich. że nie obejrzy się on na nią aż do momentu przekroczenia bram Hadesu. upokorzenia . aby być razem już na zawsze. zstąpił do Hadesu. * "Dwie piękne rzeczy posiada świat! Miłość i Śmierć!" (G. wietzy tylko lud: Jasio być musi przy swej Karusi. B. cz. gra miłości i nienawiści. I tak trwają w spełnienioniespełnieniu. dozgon na i po śmierci: chcieli jeszcze się kochać poza własną mogiłą. w życiu przeżywa się tylko dwie miłości prawdziwe: pierwszą.A. mroku. która ich wreszcie połączy. więc będzie pewnie przeżywał swoje szczęście i swój ból na nowo. wspominająca miłość. "Pieśń nad pieśniami" Wspaniały poemat miłosny i mistyczny. na przeszkodzie ich związkowi stoi niedojrzałość Oblubienicy. Leopardi) * "I jedno wiemy tylko. bieży za nim krzyczy. jej brak zdecydowa nia. czy jest duchem. właśnie takie spotkanie w pół drogi. jakim jest Buenos Aires i od razu wiedzieli. Katarzyna wyszła za Edgara z przekory. B. "Noc". Miłość trudna Miłość trudna . chorują. "Biała magia". IV Gustaw-Pustelnik. jak też okrutna. że są sobie przeznaczeni. aż po śmierci połączył ich krzak głogu. Jednak tylko oni byli sobie przeznaczeni (jak Platońskie połówki jabłka).. rozstają. a teksty o niej traktujące przewyższają pod względem artystycznym te. "Wyroki". co zresztą stanie się za sprawą Szatana. w państwie totalitarnym. jednakże nie stanie ona na przeszkodzie związkowi kochanków. nocy. Baczyński . Kieffer "Zeby cię lepiej zjeść" . A. niosąca ból. Był doskonałym śpiewakiem. A. własnego niepewny cienia. patrząc na owdowiały serdeczny palec lewej ręki. ale ciągle żyje i w godzinie przestrogi prosi duchownego. jak i wydarzenia (np. JeśC to miłość wspólnego życia. Nie wiadomo.Miłość trudna to nie tyle uczucie nie odwzajemnione i nieszczęśliwe. np. Dumas) Miłość silniejsza niż śmierć Miłość silniejsza niż śmierć Topos ten bierze początek z mitu o Orfeuszu i Eurydyce. toteż muszą umrzeć. Od tej chwili zaczęła się walka. M.) "Dzieje Tristana i Izoldy" . ja umrę przy tobie). jeden sposób myślenia i odczuwania. bo Izolda została poślubiona Królowi Markowi. która trwa po śmierci kochanka. od której się umiera". gdy ona niosła bukiet żonkili i pokochali się. Miłość tych dwojga była bowiem wjednakowym stopniu niezwykła. Spotkali się na ulicy. Mickiewicz "Dziady". "Erotyk". Od tej chwili kochankowie nie mogli żyć bez siebie. nie liczył się Edgar ani żona Heathcliffa Izabela. które do siebie idealnie pasują. że kiedyś kochał Marylę. źle (weź mię. ale ciągle czuje obecność kochanka. Mickiewicz "Upiór" .destrukcyjna. Bronte "Wichrowe Wzgórza" Uczucie łączące Katarzynę i Heathcliffa odpowiada wzorcowi miłości silniejszej niż śmierć. ale nie mogli też być szczęśliwi ze sobą. pełnej sprzeczności wypowiedzi wynika. (J. Z jego chaotycznej. Wasal króla Marka. umierają. Bedier (oprac. że nigdy nie będzie mogła zostać żoną przybłędy. Do księdza przychodzi. Innym znów razem bohaterką liryczną jest owdowiała Julia (Jestem Julią). jest obłąkana. potężna. Małgorzatajest występną żoną. Miłość u Baczyńskiego to kolory jasne: białe. Śmierć chroni od miłości. rozmawia z nim: tak się dziewczyna z kochankiem pieści. znajdy Heathcliffa? Nie wiadomo. półśmierci jest pełnią. Miłość trudna jest uczuciem długotrwałym. którego światopoglądem stał się katastrofizm. który popełnił samobójstwo i co roku wraca na ziemię. ale opowieść o tej parze stała się symbolem miłości. czy też wiedziała. Lechoń) * "Niestety. Na oczach księdza przebija się sztyletem. wydawałoby się nierozłączne (kto potrafi pomiędzy miłość i śmierć wpleść anegdotę o istnieniu). Istotna jest również różnica wieku między nimi. opisujący losy dwojga zakochanych poszukujących się nawzajem podczas jednej nocy. różowe. mleczne. Także pełnią miłości.Balladę można traktować jako swego rodzaju łącznik między II a IV częścią Dziadów. młodość. I nic się nie zmienia. A. konstatuje raz jesz cze śmierć ukochanego męża. W wierszach poety z pokolenia Kolumbów. aby raz jeszcze opowiedzieć o swojej miłości i związanym z nią cierpieniu. czy człowiekiem. w połowie drogi między wiecznością a ziemią. Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" Ta para kochanków żyje w Mosk wie lat dwudziestych. (A.Erotyki. pragnienie bycia razem i ranienia się wzajemnie. J. jeden rodzaj literatury. całe swe ciało. którą zabrała jej śmierć. doli i niedoli. który wyrósł z grobu Tristana i zanurzał się w grobie Izoldy. Przyczynami komplikacji uczuciowych mogą być: różnica charakterów. wręcz mistyczna. historyczne) niezależne od zakochanych. muzykiem i poetą. Po śmierci Katarzyny dalsze życie Heathcliffa jest oczekiwaniem na śmierć. i ostatnią. Odnaleźli się w takim molochu. Gdy jego ukochana żona umarła od ukąszenia żmii. Symbol zwycięskiej miłości.. To Woland obdaruje ich wiecznością i szczęściem bycia razem. perłowe. gdzie swoją grą oczarował cały świat podziemny i władca podziemnego świata zgodził się oddać mu żonę pod warunkiem. Tytułowy upiór z ballady jest umarłym dla świata kochankiem. Karusia. które mówią o miłości szczęśliwej. Jakkolwiek łączy ich niezwykłe uczucie i silna fascynacja erotyczna. II cz. pełne uwarunkowań wewnętrznych i zewnętrznych. które nie znika na wezwania Guślarza i podąża za młodą wieśniaczką. Rzeczywistość wojenna to tonacja ćżerni. która pragnie pokonać śmierć. aby po jego śmierci mogli się połączyć. W jej miłość. iż niekiedy życie jawi się jako kochanek (Zawsze kiedy chcę źyć. Niedawno straciła swego ukochanego Jasia. by przywrócił obrzęd "Dziadów". "Niebo złote ci otworzę".K. ale nie dane mu było zaznać szczęścia w miłości. taki stan półżycia. Kontekst autobiograficzny (poetka była nieuleczalnie chora na serce) powoduje. Dla tych ludzi i takiej miłości nie ma miejsca w rzeczywistości realnego socjalizmu. gdzie obowiązuje jedna ideologia. Mistrz jest "nieprawomyślnym" pisarzem. biologizm. do której on wnosi elementy metaf zyczne. I być może. to nieszczęśliwy kocha nek o dość niejasnym statusie ontologicznym.) porywany przez okrutną śmierć. Pragnie się z nim połączyć. a także potęga i doskonałość Oblubieńca. a miłość od śmierci". bo czuje się na świecie obco. on ją kochał za żywota. bariery społeczne czy moralne. 97 . Dzieje ich miłości to historia kolejnych rozstań i powrotów. która umiera. srebrne. w grobie gnije daremnie. wygodnictwa. Wierząc w to. jednakże przynoszącym cier pienie. co skomplikowane. W "Odzie do rąk". Dlatego miłość ma E. miłość stała się ucieczką przed śmiercią.

męża). która uciekła od męża do Ameryki. z łatwością daje się wciągnąć w intrygę Jagona. rodzina.Mitologia . a ich zaręczyny zakończą waśń między rodami Earnshawów i Lintonów. niemożność spełnienia i ujawnienia go przed światem. 2) Młoda Katarzyna i Hareton przechodzą drogę od najbardziej zaciętej wrogości do przyjaźni.mężczyzny. pełen kompleksów. Kiedy Herakles przywdział ją. 2) Hrabina Muffat. o tyle jej kochanek pragnie nadal poznawać świat i zdobywać wiedzę. Traktowany przez innych jak parias. odkryje. który wykryje romans królowej i rycerza i przyczyni się do rozpadu Okrągłego Stołu. Izabela nigdy nie odwzajemni tego uczucia. nie jnogą żyć razem. Doskonale wie o jego zamiłowaniu do romansów i w milczeniu znosi kolejne kobiety w życiu poety. Szekspir "Otello" . nakazuje dziewczynie walczyć z przekonaniami Rodiona. Dopiero po kilku miesiącach na Syberii udało jej się pozyskać uczucie Rodiona. Mickiewicz "Dziady" cz. Po latach jednak Jazon (już jakojej mąż) spotkał inną kobietę. młody i zdolny prawnik u progu kariery. wychowana wedle surowych zasad moralnych. Bedier (oprac. O ile jednak Małgorzata jest zdolna poświęcić życie dla tej miłości. ale przede wszystkim podobieństwo charakterów (oboje są nieustępliwi i dumni). staną się przyczyną tragedii małżeńskiej. udając się z nim na katorgę.W. Kochankowie postępują wbrew przyjętym normom etycznym (Lancelot zdradza swego króla. prowadzące Wertera do śmierci. iż nie potrafi żyć bez swej kochanki. zwolennik surowych zasad etycznych. zakochuje się w Ellen Olensky. nieustannie też analizuje swe uczucia. E. nadal rozpamiętuje to nieszczęśliwe uczucie. by przyznał się do winy. Romeo i Julia. Ten związek nada sens jej życiu. Ich miłość nie będzie jednak szczęśliwa. sprzeczne z wyznawanymi 98 . Bronte "Wichrowe Wzgórza" . Szekspir "Sonety" . pełna zazdrości.N. gdy ta trafia do więzienia za zabicie ich dziecka. F. Zola "Nana" . rozpieszczonej arystokratce. pojmowana przez bohatera jako komunia dusz.jak i animozje między ich rodzinami. L. Medea w akcie zemsty zabiła synów swoich i Jazona. Jednakże tym. nieustannie rozpamiętuje swe uczucia i przeżycia. było podobieństwo tych dwóch postaci. Odtrącona i zrozpaczona. jego przeraźliwa zazdrość. Medea pomogła mu zdobyć złote runo Kolchidy. będą oni sobie wierni do końca życia (patrz: śmierć bohaterów literackich). J. Porzuca on ukochaną. Ostatecznie jednak pogodzą się. że zostanie odtrącony. co staje się przyczyną ich cierpień. a także przyczyniła się do śmierci kochanki męża. co prowadzi do rozterek duchowych bohatera. Sienkiewicz "Quo vadis" Eunice. potajemnie kocha swego pana. 2) Król Marek nie oddala od siebie żony. stale walczyli ze sobą. Jego nadmierna uczuciowość i skłonność do refleksji zamienią zwykłą miłość w uczucie pełne pasji i cierpienia. jej poczucie winy i chorobliwa zazdrość o Aleksego. Wharton "Wiek niewinności" -Newland Archer. Nadal kocha Izoldę i godzi się z losem. zmuszeni są ukrywać swe uczucia przed światem i samotnie walczyć z przeciwnościami losu (np. czysta i platoniczna. W. Wokulski mami się jednak złudzeniami małżeństwa i miłości odwzajemnionej. choć zdaje sobie sprawę z jej uczucia do Tristana. Ona. wsparta uczuciem miłosierdzia. Dzieli ich nie tylko wykształcenie. uszyła mu koszulę. nie może się spełnić. Fascynacja Naną jest jednak tak silna. chcąc pozyskać sobie dozgonną miłość męża. jak i poryw cza natura. gwałtowni i uparci. nie ufa jej i podejrzewa ją o zdradę. Kiedy popełnia samobójstwo. Patrz: samobójstwo. w pełni odwzajemnione. nie dopuszcza możliwości porażki. Goethe "Cierpienia młodego Wertera" .) "Dzieje Tristana i Izoldy" . Goethe "Faust" Odmłodzony przez Mefista doktor Faust nawiązuje romans z Małgorzatą. Dramatyczny splot wydarzeń doprowadzi do ich śmierci. w dojrzałym wieku nawiązuje romans z dziennikarzem Faucherym. Kiedy prawda wychodzi na jaw. ponieważ potrafi kochać tylko siebie. Legendy arturi~ńskie . Taki stan rzeczy doprowadziją niemal do obłędu i stanie się jedną z przyczyn jej śmierci. wygnanie Romea czy planowany ślub Julii z Parysem). Na drodze do szczęś cia stoi także zawiść Mordreda. kim jest ona naprawdę. J.M. Patrz: miłość i śmierć. Dowodem jego wielkoduszności i miłości do żony może być decyzja o pochowaniu jej obok ukochanego. E. jednakże stanie się także przyczyną cierpienia i chorobliwej zazdrości o kochanka. skazane jest jednak na niepowodzenie. co zadecydowało o dramatyzmie i bogactwie ich uczucia. Emma żąda od nich prawa wyłączności. a potem błąka się po świecie jako upiór. zmienia się pod wpływem Nany. stała się przyczyną śmierci herosa. Patrz: Rosja. opuszcza męża i syna. Dostojewski "Zbrodnia i kara" .1) Niezwykle dramatyczna i pełna wyrzeczeń miłość Tristana i Izoldy naznaczy życie kochanków piętnem cierpienia. Patrz: samobójstwo.1) Na drodze miłości Katarzyny i Heathcliffa stanęły bariery społeczne i obycza jowe. Jej wytrwałość została jednak wynagrodzona: Petroniusz odwzajemnił uczucie Eunice i z nią właśnie spędził ostatnie miesiące swego życia E. Ginewra . nie dostrzegając jednak. niezwykle namiętna.Spóźniona miłość Wokulskiego jest uczuciem destrukcyjnym. W. Gustaw nie potrafi przeżyć rozstania z ukochaną i jej ślubu z innym. Dejanira.Podmiot liryczny (sam autor) nie ukrywa miłości do adresata większości sonetów . że nigdy się nie spełni. aktorki i prostytutki. ciemnoskóry generał. a przy tym jej upór i nieugiętość. Flaubert "Pani Bovary" Miłość Emmy Bovary do kochanków (Rudolfa i Leona) jest niezwykle namiętna i zaborcza. ale też przyjmuje częśćjego cierpienia na siebie. Prosta dziewczyna nie jest w stanie zrozumieć jego pasji. samobójstwo.1) Podstarzały hrabia Muffat. G. wie również. O jej dramatyzmie decyduje przede wszystkim charakter bohatera. niewolnica Petroniusza.Miłość Soni do Rasko'lnikowa. oddana matka i żona.Uczucie Lancelota i Ginewry. nie mogła poślubić przybłędy i służącego. którą unurzała we krwi podstęp nego centaura. że ulega jej.W. zakochana w Aleksym Wrońskim. nie znajduje dla siebie miejsca w jej świecie. A. córka właściciela majątku. Tołstoj "Anna Karenina" - Tytułowa bohaterka. B. Późno obudzona namiętność nie godzi się z jego kodeksem moralnym. 2) Zakochana do szaleństwa w Jazonie. że jej miłość jest nie odwzajemniona. Tak samo namiętni i nieustępliwi. Prus "Lalka" . Nie tylko nakłania ona ukochanego. I choć kocha swą młodą i piękną żonę. z którą chciał połączyć swe życie. by pogodzić się dopiero przed śmiercią Katarzyny (patrz: miłość silniejsza niż śmierć). Zakochany w Izabeli Łęckiej. Wychowany na preromantycznej literaturze. jako że nawet w tamtych czasach (dość dużej swobody obyczajowej) homoseksualizm traktowany byłjak grzech i perwersja. które jednocześnie nadało jego życiu sens i stało się przyczynąjego największej tragedii. Patrz: zdrada. siostrzeńca króla Artura. o wiele starszy od Desdemony.Otello. Jego uczucie. Tak to zazdrość doprowadziła do tragicznego końca miłości. Wątpliwości Otella. Jakkolwiek Tristan opuszcza dwór króla Marka. Na drodze staną jej: matczyne uczucia Anny. IV Miłość Maryli i Gustawa. W. nadwrażliwego i skomplikowanego wewnętrznie. H.1) Miłość Dejaniry do Heraklesa. Sonia nie oczekuje w zamian niczego. bezgranicznie w sobie zakochani. a potem miłości. od początku ich związku oba wia się. by z czasem odkryć. żona. jego ciało zaczęły trawić ognie. które prowadzi do klęski bohatera. by połączyć się z kochankiem. a także zmyliła pościąg za statkiem Argo.Miłość Wertera do Lotty jest złożona i trudna nie tylko dlatego. bohater nie widzi sensu dalszego życia. kim naprawdę jest jego ukochana. J. Szekspir "Romeo i Julia" Miłość dwojga kochanków zmącona jest nienawiścią pomiędzy ich rodzinami. Na uwagę zasługuje dramatyzm tego uczucia. a Izolda pozostaje z mężem.

jak i własne przekonania. Ich miłość będzie nieustanną walką oraz ścieraniem się charakterów i światopoglądów. Barbara. ale mimo to wyrusza z krucjatą prowadzoną przez ukochanego. Kiedy Borys opuszcza żonę i dzieci. kończą się niepowodzeniem. młodym chłopcu z Polski. a potem . Niepopularny pisarz i zdradzająca męża Małgorzata nie unikną przeciwności losu: powieść Mistrza zaprowadzi go do domu wariatów. córka Lavransa" . czytanie literatury. początkowo czysto sensualny. jakiej się wobec niej dopuścił. Brandys "Jak być kochaną" Bohaterka opowiadania przez pięć lat ukrywała ukochanego mężczyznę. że to on jest stroną bardziej zaangażowaną w tym związku i to właśnie powoduje. i ich miłość. tym bardziej że jest on zaręczony z inną kobietą. A. T. M. a jej posępny i ascetyczny sposób bycia uniemożliwi zaznanie pełnej radości w małżeństwie.1) Ogromna miłość Ragnfridy do Lavranasa. Patrz: mąż. Narażała własne życie. aby zabić profesora oraz to. Wie jednak. Hurt "Skaza" . Wszelkie próby Adama. co go w życiu ominęło. a także wyznawana przez niego etyka. Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" . Agata początkowo cieszy się z tego. zaspokaja potrzeby cielesne z Blanką. ale jego żony . a także bliskie jest kazirodztwu (Edward to wuj Oliwiera). odnajduje prawdziwą i czystą miłość. Patrz też: mąż. któremu pozwala prowadzić innych i siebie samego na śmierć. że Aschenbach nie wyobraża sobie życia bez widoku ukochanego. Ragnfrida tylko jeden raz zdradzi się przed mężem ze swymi uczuciami. Krystyna nigdy nie opuści swego męża. iż ta decyzja zniszczy i jego. Kochanek (podmiot liryczny) wie doskonale. Patrz: retrospekcja. o zdawałoby się unormowanym życiu. poślubia Barbarę. Z. że był on jedyną miłością jej życia. podejmowała pracę w niemieckich teatrzykach. Remarque "Łuk Triumfalny" . kochających się ludzi. Zdesperowana Agnieszka oddaje się przypadkowo poznanemu mężczyźnie. Ich związek. T. S. co doprowadzi do rozpadu ich związku. ajego ukochana. Zadowala się nielicznymi chwilami spędzonymi razem. Sytuację dodatkowo komplikował fakt. że nie dał się ponieść prawdziwym uczuciom. J. Joanna nie wytrzyma jednak rozstania z ukochanym i zwiąże się z innym mężczyzną. Oziębła i zamknięta w sobie. jak i swego kochanka. wiedząc jednak. który ścigany był przez hitlerowców listem goń czym. wyjeżdża do Wenecji i tam przeżywa jedyną miłość swego życia. Ciągle upokarzana. Jednocześnie uczucie Oliwiera i Edwarda nigdy nie zostanie zaakceptowane przez otoczenie. Zenon daje się ponieść namiętności do Justyny.śmierci bohaterki. że nigdy nie dojdzie do sensualnego spełnienia tego uczucia. co tworzy między nimi mur nie do przebycia. M. Sam niekochany. Małżeństwo zMay. Nałkowska "Gran ica" -Miłość Zenona i Elżbiety od początku naznaczona jest piętnem zdrady. wychowany przez Ludwika z Vendome i przez niego uwiedziony.Miłość dojrzałego i dobrze sytuowanego mężczyzny do narzeczonej swego syna. E. Swiadomość tego będzie przyczyną cierpień Tonia.Małgorzata i Mistrz spotykają się po raz pierwszy już jako ludzie dojrzali. Jednak niezwykła miłość. by zbliżyć się do żony. Oboje próbują odnaleźć się w rzeczywistości po roku 1956. że nigdy nie opuści on rodziny. Krystyna zakochuje się w Erlendzie.A. M. Patrz: samobójstwo. Oboje samotni i skazani na wieczną tułaczkę. jednocześnie marząc o Jakubie. wybaczy mu zdradę. że Róża nie jest w stanie zapomnieć o miłości sprzed lat . zaborczą. iż nie może żyć bez spełnienia seksual nego. lekkoduchu o dość swobodnym stosunku do moralności. Moravia "Konformista" Marcello Clerici pokochał żonę profesora Quadriego miłością szaloną. Anna staje się najważniejszą osobą w jego życiu. Uświadamia on sobie. Bohater. ale jednocześnie niszczy ~ ona to życie. gdy poznaje Jakuba. zburzy pozotną stabilizację. rodzina. a potem do śmierci. zakochany w obojgu. staną na przeszkodzie romansowi z Ellen. że Piotr nie może uwolnić się od koszmaru przeszłości (siedział w więzieniu politycznym). Wie. a Newland będzie po latach myślał o niej jako o czymś. które nie daje jednak ukojenia. jest zazdrosny o każdą osobę w otoczeniu ukochanego. a jednocześnie ma świadomość przepaści. ukochany bez słowa pożegnania i podziękowania opuścił jej mieszkanie. nie jest w stanie pojąć fascynacji żony muzyką. nieustannie rozmyśla o nim i o sobie jako parze (analogia do Apollina i Hiakintosa). Kowalska "Pestka" . kobietę nie akceptującą życia.Michale i zdradzie. człowieku zmysłowym. nie jest uczuciem szczęśliwym. Patrz: miłość i śmierć. Undset "Krystyna. wybaczy mu jego zdradę i pomoże jego kochance. ponieważ narusza normy moralne. Miłość pisarza z czasem przeradza się w chorobę: śledzi on Tadzia. Zakochany w Tadziu. Agata. Kuncewiczowa "Cudzoziemka" Adam darzy Różę wielkim uczuciem. dlatego też nie opuszcza Wenecji pomimo szalejącej tam epidemii. w zamian nie dostając nic. Patrz: piękno. cierpi czując się stary i mało atrakcyjny. Hłasko "Ósmy dzień tygodnia" Agnieszka i Piotr to dwoje młodych. Kiedy wojna się skończyła. Lechoń "Siedem grzechów głównych"-Miłość opisywana w tym cyklu to przede wszystkim uczucie zmysłowe. a potem do Ingi Holm wynika z umiłowania przez niego tego. człowiek otwarty i afirmujący życie. Patrz: miłość spełniona. ale doskonałym związkiem ciał i dusz. tym solidniejszy. Niestety. a śmierć Erlenda będzie dla niej końcem prawdziwego życia. szukając ocalenia w miłości. jednocześnie kończąc w ten sposób swój związek z Piotrem. że nigdy nie zyska wzajemności. dopiero po śmierci męża zrozumiała. Ich romans doprowadzi do wielkiej tragedii rodzinnej - 99 . że Marcello przyjechał do Paryża. swego męża. M. co piękne. zgadza się grać rolęjego kochanki przez pięć lat. okaże się niezwykle ważny. Andrzejewski "Bramy raju" Aleksy Melissen. 2) Wychowana w surowych zasadach. samobójstwo. Gide Fałszerze" . A.Miłość Joanny Madou i Ravica to ostatnie wielkie uczucie w życiu bohaterów. J. jaka dzieli go od obiektu miłości. Patrz: artysta. Dąbrowska "Noce i dnie" Jednym z głównych wątków powieści są dzieje małżeństwa Niechciców. Ich trudna miłość to nie tylko ścieranie się dwóch osobowości i poglądów.W powieści " Gide'a miłość homoseksualna nie jest perwersją ani zboczeniem. żona. Okazuje się jednak. Obwinia ona siebie o zdradę i spowodowanie wszystkich nieszczęść w rodzinie. a kon sekwencje tego spadną nie tylko na niego. Ta obsesja doprowadzi go do ciężkiej choroby fizycznej. K. Uczucie do Tadzia jest tak silne i dramatyczne. lecz i najego żonę. A. burzy wszelkie stereotypy jego życia.Giulii. dlatego też decyduje się na samobójstwo. a ponadto rodzice Agniesz~Ci nie są zadowoleni z tego związku. śmierć (bohaterów literackich). Tolerancyjna i wyrozumiała Elżbieta nie przestanie kochać męża.M. podstęp żony. stanie się wiedźmą w służbie u Wolanda. podstarzały intelektualista i pisarz. nie potrafią odnaleźć się w świecie i zrozumieć samych siebe. że nie mają miejsca wyłącznie dla siebie. Mann "Śmierć w Wenecji" Gustaw Aschenbach. by go odzyskać. stanie się przyczyną rozterek bohatera. to także walka o zachowanie własnego ja. że do tej pory żył w zakłamaniu. cierpliwie znosiła rozgoryczenie i frustrację ukochanego mężczyzny. przez całe życie marząca o Tolibowskim (ukochanym z młodości). Zdaje sobie sprawę z tego. J. Bogumił. że cierpi i czuje się odrzucony. że w przeciwieństwie do ukochanego -jest całkowicie samotna. który poczuje się wyobcowany w świecie zwykłych ludzi. bowiem tamci dwoje należą do innego świata. Spotkała go dopiero po kilku latach. gdyż nada życiu bohaterów sens.zasadami. jaka połączy tych dwoje.Na drodze miłości Agaty i Borysa stoi jego małżeństwo. nieustannie je analizującą. że Lina pragnęła nie Marcella. proste i jasne. Mann "Tonio Krdger" Miłość Tonia do Janka Hansena. wie doskonale. świadoma tego.

Kochanowski "Odprawa posłóvV greckich" . Odmłodzony Faust zyskuje zdolność nieograniczonego poruszania się w czasie i przestrzeni.Orzeszkowa "Nad Niemnem" Młodzi są w stanie przezwyciężyć konflikt między Korczynem a Bohatyrowiczami. Człowiek więc powinien kierować swoje myśli ku rzeczom wiecznym i nieprzemijającym.Twej miłości". Przywołuje szatana. Słowacki "Kordian" .przybywa mu lat. Kobieta próbuje uwieść młodzieńca. Biblia (ST) . żądając w zamian duszy. W którym błądząc. (H. obraca się. która oddając się. Ulisses wygłasza też tyradę przeciw młodzi wszetecznej. Poświatowska) "Między nami jest przepaść.czynienie zła i niegodziwości. Na szczęście. na mocy którego w zamian za swoją duszę otrzymuje powtórną młodość. na wieki nas dzieli". często jest zawiedziony. a nie jakaś sztuczna istota wylęgła z mojej pychy i nudy". że jest zbyt młoda. To wszystko. (A. (A. zdolna zmienić oblicze świata. jak chociażby wybór towarzyszki życia. by móc udzielać rad ojcu i władcy (patrz też: konflikt pokoleń). na urąganie". B. Dawidowi. M. wciąż szukam szczęścia . Piorunem w serca nasze ból uderzy. więc wybiera romantyczność.. mężczyzną samotnym. (W. mądrość bierze się z siwych włosów. Sędzia wypowiada zgryźliwe uwagi na temat młodzieży. J. oskarża go o próbę gwałtu.śmierci Martina.wbrew swoim intencjom staje się przyczyną wielu nieszczęść. Jednak wykorzystuje ją na hulanki i .za namową złego ducha . narzeczonego Anny. Ben~t) * "Kto kocha. Teraz przyszedł wiek męski. 2) Młodość i uroda Józefa budzą żądze w żonie Putyfara. nie odczuwającym potrzeby stabilizacji. Mickiewicz "Dziady" cz. J. pełna entuzjazmu.. którzy kochają. Mimo młodego wieku. Lechoń) "Pozginaj moje ciało. ale kocha i kiedy znajdzie się na krawędzi grobu. jak wiadomo.. Mitologia . co nas łączy. Ch. Szekspir "Henryk V" Młodość i hulanki przeszłości okazują się myl nymi pozorami. Krasicki "Do króla" . Ci. by podejmowała aktualne tematy. ojciec. którzy oburzają się na nie. (G. Przede wszystkim jest to czas życiowej edukacji człowieka i podejmowania ważnych decyzji. jak wszystko na świecie. III 1) Więźniowie z klasztoru bazylianów to ludzie bardzo młodzi." (J. Jest niezwykle odważny.. co jest prawdą. wdaje się w dysputę z uczonymi w piśmie. zapal czywy i niecierpliwy. Mickiewicz "Oda do młodości" Młodość jest dynamiczna. Biblia (NT) . Flaubert) * "Ludzie. J.nie wiem. od czego się cierpi". która nie poddała się carskiemu despotyzmowi. To ja żyłem. że nie zajmuje się on Podkomorzankami. Gallem "Kronika polska" . Mickiewicz "Pan Tadeusz" Widząc zamyślenie Tadeusza przy stole i to. Henryk V jest rozważnym. łość do ciebie. wdaje się w romans z Almasym. daje się ponieść młodzieńczym emocjom i wchodzi w konflikt z kapłanami. A. ale także wiecznie młodzi i piękni. Patrz też: konflikt pokoleń. że jest zbyt młody. a wraz z nimi siwych włosów.Młodość Ramzesa przyczynia się do jego klęski. szybko przemija. która jest tą drogą poezji. drżąca miłość w nas. Kochanowski "Na młodość" Szaleństwa młodości są czymś naturalnym. to tylko dlatego. brakiem doświadczenia. 3) Podczas balu u Senatora młodzi Rosjanie wypowiadają buntownicze zdania pod adresem gospodarza i cara. także i młodość ma swoje obowiązki i przyjemności.Młodość nie znosi żadnych zasad i ograniczeń. który przywraca mu młodość. M. A. a przez to bezkompromisowi. K. J. Andrzejewski) * "Z dzikim płomieniem w oczach przyjdziesz niespodzianie. ale skądkolwiek zaczerpnęła swój początek i swoje pierwsze oczarowanie. W. Patrz: nieśmiertelność EosJutrzenka. udowadnianiem swej wyższości.Ganiąc sytuację w Troi.Młodość jest jednym z zarzutów. Asnyk "Do młodych" .1) W sporze z synem Kreon próbu je obalić jego argumenty.Okres w życiu ludzkim odznaczający się doskonałą formą fizyczną i psychiczną. Rej "Żywot człowieka poczciwego" . zniewieściała i nie będzie w stanie bronić ojczyzny w potrzebie. zatapiaj.Już w młodości Jezus zadziwia mądrością. Ich namiętna miłość jest przede wszystkim walką o zachowanie dominacji nad partnerem.. mądrym i sprawiedliwym władcą i doskonałym wodzem.Faustus zawiera z Szatanem pakt. a gdy jej się to nie udaje. . Ondaatje "Angielski pacjent" Młoda mężatka. Kojarzony zwykle z emocjonalnym stosunkiem do rzeczywistości. rozstają się jednak na prośbę Katherine. rzęsiste. A wszystko. Reprezentują tę lepszą część narodu rosyjskiego. Prus "Faraon" . I. wiek klęski. potrafią zadawać najboleśniejsze ciosy. A.Bogowie dzięki ambrozji i nektarowi są nie tylko nieśmiertelni. 2) Antygona skarży się. kiedy postanawia ona wrócić do męża. Nic nie jest w stanie złamać ich buntowniczej postawy. ajednocześnie roztropny i mądry. jaka dopuszcza swobodę i spontaniczność. * "I gdy myślę o tobie to tak jakby motyl trzepotał w dłoni uwięziony i ślepy". łam. myliłem się niekiedy. rozrywkom i żyjąc w luksusie. J.. by umierać. Brodziński "O klasyczności i romantyczności tudzież o duchu poezji polskiej" . nigdy cię kochać nie przestanę.V1'. Goethe "Faust" Rozczarowany do wiedzy rozumowej Faust postanawia magii się poświęcić. stwierdza ironicznie Krasicki. Gdy gubi się w świątyni. ani obowiązków macierzyństwa. 2) W salonie warszawskim to młodzi właśnie rozmawiają o wypadkach na Litwie i domagają się od literatury. chcą mieć rok bez wiosny.Tak jak każda pora ludzkiego życia. . aby. uciekając się do stwierdzenia.Mimo młodego wieku. beztroską i buntowniczym nastawieniem do świata. R. książę Bolesław Krzywousty odznacza się zaletami i cnotami wielkiego władcy. często obolały i często nieszczęśliwy.. krusz. sam niekochany. Potrafią uśmiercać nie pozbawiając życia swej ofiary". miażdż i w płyn zamieniaj. E. bo. Mickiewicz "Polały się łzy me czyste. Patrz: wina i odpowiedzialność." . skąd się wzięła moja mi. A. Patrz też: konflikt pokoleń. aby spokojnie spojrzeć wstecz. potrzebę miłości całym sobą potwier dzić. Tylko zbliż się choć o krok z tego oddalenia. Patrz też: konflikt pokoleń. Brak doświadczenia i lekceważenie wiedzy prowadzą Ramzesa do zguby. Katherine Cliffton.1) Absalom w młodzieńczej zapalczywości buntuje się przeciwko swojemu ojcu. Młody wiek króla świadczy o braku mądrości. by stać się w końcu przyczyną popełnionej przez nią zbrodni dzieciobójstwa. rozkochuje w sobie Gretchen (Małgorzatę). 100 .patrz: konflikt pokoleń. de Musset) * "Kocha się tylko to. jest miłość szalona. przepaść niezgłębiona. Świętochowski "My i wy" patrz: konflikt pokoleń. Bahdaj) Młodość Młodość . Marlowe "Tragiczna historia doktora Faustusa" . niszcz bez litości. Literatura metafizyczna baroku Młodość. Kochanowski "Do gór i lasów" patrz: r etrospekcja. Nie poznała jeszcze ani szczęścia miłości. ponieważ jeśli istnieję..patrz: konflikt pokoleń. Przeplataj. (w. I choćbyśmy wykochać po brzeg dusze chcieli. jakie pod adresem Stanisława Augusta Poniatowskiego wysuwa szlachta. ale kochałem. A. i powiada sobie: często cierpiałem. Połą czeni wyjątkowymi więzami. pełna wielkich ideałów i szaleńczego zapału. (J. B~x> . A.Młodość była górna i durna. Chciał odzyskaną młodość wykorzystać do czynienia dobra . z tej wady króljuż się poprawia . By my jak wrogi.mitologia: Sofokles "Antygona" . Anonim zw. co w oczach nagle stanie.

Chevalier) * "Lepiej zniszczyć własną młodość. Baczyńskiego i T.Ks. R. Jednak ten znosił wszystko z pokorą. traci młodzieńczcł jasność swego głosu.: nej. Kochanowski) * "Chcąc odzyskać młodość. Patrz: przyjaźń. Jana nie jest jedynie zapowiedzią zagłady. (J. 3) Na przykładzie wszystkich ludzi. I List św. J. 18). Ale to także . Jasieński "But w butonierce" patrz: konflikt pokoleń. I kiedy Diego . Gombrowicz "TransAtlantyk" Synczyzna biologizm i rozbuchany erotyzm młodości to alternatywa wobec łzawej i sentymentalnej ojczyzny. zniszczył mu dorobek całego życia. 8).' kuje siły twórcze i po latach milczenia powraca cyklem obrazów przedstawiających piękno jego muzy. pozwalający wierzyć. uczniowie renomowanej akademii Weltona. Podobną wymowę mają przypowieści o zabłąkanej owieczce i o robotnikach w winnicy. B. On sam przez lata zachowuje młodość i niezwykłą urodę. Biblia (NT) . J. Tuwim "Dziesięciolecie" patrz: konflikt pokoleń. Andrzejewski "Idzie skacząc po górach" . żeby być młodym. Pawlikowska-Jasnorzewska "Pod kościołem" . W. Dąbrowska) * "Jedna rzecz znakomicie zastępuje doświadczenie: młodość". choć ciągle uczył się życia na nowo. czas bólu. Hłasko "Ósmy dzień tygodnia" patrz: pokolenie stracone. dokonywania wyborów. (M. że cel zostanie osiągnięty.' ści jest wojna: czas walki. Courteline) * "Młodość jest sumieniem życia".1) Chociaż o życiu 101 .te trzy.Młodość Franęoise staje się dla Antonio Ortiza natchnieniem. żeby być żywym". Ta nadzieja miała pomóc Izraelitom pokonywać wszelkie trudy w drodze do Ziemi Obiecanej (głód. Andrzejewski "Już prawie nic" Młodość i słowiańska uroda doktora Lubetzky'ego jest dla umierającego Her mana Eisbergera jedyną ulgą w cier pieniach.żebrać o miłość i współczucie. Jako młodzieniec był człowiekiem bardzo aktywnym. piękna i strzelista. żegnania najbliższych. nadzieja. obcowania ze śmiercią. że musi być w tym jakaś myśl boska. ukorzyć się i wówczas wrócić do Boga. zawierały jednocześnie element nadziei. Celem tej wypowiedzi było przedstawienie . Pawła do Rzymian 4. urzeczywistni. Kolumb Basik. twórczą moc ma nadzieja: wskrzeszenie Łazarza. Poezja K. wymarzonego. Andrzejewski "Ciemności kryja ziemię" . Wilde) ' * "Nie ma nic smutnego w jesieni. która przywróciła go sztuce. więc Abraham uwierzył (contra spem spero) List św. Kleinbaum "Stowarzyszenie umartych poetów" .patrz: pokolenie stracone. zahartowanych przez ten szczególny czas przyjaźni (Olo Jerzy. walczył w powstaniu na Węgrzech. To obraz nosi ślady rozpusty i niegodziwości. widać. które hartowały młodego człowieka. także uczucie. starzeje się zamiast młodzieńca.Młodość bohaterów przypadła na czas apokalipsy spełnio. 13. Bratny "Kolumbowie.. dla którego trudy żołnierskiego życia nie były już zaskoczeniem. . jak wielką. Andrzejewski "Popiól i diament" . 3) Bogobojnego Hioba Jahwe ciężko doświadczył. a przede wszystkim jego męka i śmierć. były nadzieją zmartwychwstania. jeżeli się było młodym kiedykolwiek". 2) Bóg objawił się Mojżeszowi w krzaku ognistym i dał mu nadzieję na wyprowadzenie narodu wybranego z niewoli egipskiej (przetom zstąpił.dla podniesienia na duchu pierwszych chrześcijan w ciężkich czasach prześladowań (danie nadziei) ostatecznego triumfu Dobra nad Złem. którego liście służą do uzdrowienia narodów.Ałła. Abraham miał wówczas sto lat: azaż człowiekowi stuletniemu urodzi się syn? azaż Sara w dziewięćdziesięciu lat porodzi? Bóg odpowiedział: żona twoja urodzi ci syna i dasz mu imię Izaak. Dołęga-Mostowicz) * "Pozostaje się młodym tylko wówczas. jeżeli nie zaniedbało się wiosny". które Dorian popełnia.Zygmunt). Jego późniejsza biografia jest losem żołnierza.1) Wszystkie teksty Nowego Testamentu mocno eksponują nadziejęjako wartość (obok miłości i wiary) najwyższą w życiu człowieka.1) Zawarłszy przymierze z Abrahamem. to przypowieść uczy.H. Niestety jak wampir niszczy tę. obiecywały odkupienie win wszystkich ludzi. Nałkowska) * "Nie idzie o to. Dziś pozostało tylko siedzieć jak pod kościołem .B. (G. Mrożek "Tango" . 5) Apokalipsa św. motyw ten powraca jeszcze w NT. w której wyniku chciał poznać tajemnicę swego cierpienia. Chcąc go pozyskać. M. (M. S. darowanie win Marii Magdalenie i przywrócenie jej czci. a z nich największa jest miłość. 2). Tuwim) Nadzieja Nadzieja Oczekiwanie spełnienia się czegoś pożądanego. Bóg dał mu nadzieję na narodzenie syna. a zwłaszcza jego rozdz. ideału. Różewicza . (Z. pokusa.patrz: pokolenie stracone. zwątpienie). samego Hioba poraził trądem. Pavese) * "Młodość jest solą ziemi w oku". trwogi.` nie krótkich miłości (Malutki .Młodość Rzeckiego jest całkowitym zaprzeczeniem jego wieku dojrzałego. Taką wymowę ma m. Gombrowicz"Ferdydurke"Młodość tylko pozornie jest okresem beztroski i szczęścia. Którzy chcą. gdy życie nie głaskało po gtowie. W rzeczywistości to czas największej presji.Bohaterami powieści są młodzi chłopcy.zamknąć w sztywne schematy. Były to jednak doświadczenia. J. że tylko tak wyrasra się na człowieka. w którego namalowanie Bazyli włożył całą swoją miłość do chłopca. Mitologia . Ólo .Młodość fray Diego jest : źródłem jego bezkompromisowości i buntu wobec Inkwizycji. stan. czczenie innych bogów. żeby młodzi nie szaleli". Biblia (ST) . który towaczyszy dążeniu do celu. J. że warto mieć nadzieję. ufność. przewędrował całą niemal Europę. często próby charakterów (szczególnie ' powstanie warszawskie). idzie o to. wierzył. Jerzy . że to się spełni. I. żyć w imię zasady carpe diem. Broniewski "Mannlicher" Dla poety młodość to czas. mając nadzieję na rozmowę z Bogiem. Wyjścia 3. Jerzy . John Keating. daje się wreszcie przekonać do ideałów Wielkiego Inkwizytora. miłość . niż nic z nią nie zrobić". 2) Przypowieść o synu marnotrawnym w warstwie metaforycznej uczy. którzy odnajdują młodość swoją dopiero u schyłku życia". jak też wspaniałych. (Apokalipsa 22. próbując go upupić . W. trzeba tylko powtórzyć dawne szaleństwa". którzy zetknęli się z Chrystusem podczas jego trzydziestu trzech lat życia ziemskiego. stąd poeta twierdzi. (C. Shaw "Młode lwy"-patrz: pokolenie stracone. pozbawił dzieci. O. znany jako "Hymn do miłości": Wiara. Kiedy w ich życie wkracza nowy nauczyciel. M. które dodaje sił w pokonywaniu trudności na drodze do realizacji zamierzeń. (O. Paul) * "Młodość nie wierzy doświadczeniu starych".Alina. obiecać poprawę. że należy zejść z drogi grzechu. jaką na człowieka wywiera otoczenie. stąd w Nowym Jeruzalem nad brzegiem rzeki rośnie drzewo. * "Jakoby też rok bez wiosny mieć chcieli. pragnienie. N. okres wielkich. Prus "Lalka" . co kończy się dla nich tragicznie. Pawła do Koryntian. ajego ojcem Bóg. (T.patrz: konflikt pokoleń. Kryska). Wilde "Portret Doriana Graya" Portret przedstawiający Doriana. Gorki) * "Bywają ludzie. abym go wybawił z ręki egipskiej i wywiódł z ziemi tej do ziemi opływającej mlekiem i miodem . Rocznik dwudziesty" .in. 4) Samo życie Chrystusa. W. Jeśli synem marnotrawnym jest każdy grzesznik. choć często dramatycz. J. Młody lekarz staje się jego przewodnikiem do krainy śmierci. Odzys. (J. postanawiają oni wyjść poza nudę i schematyzm szkoły.Młodość była jak gotyk. padre Torquemada musi niejako posiąść tę młodość. Wspólnym przeżyciem ich młodo. (M. (J.

co tłumi trwogę). mając nadzieję. Nadziei zdobycia tronu (za każdą cenę) towarzyszyła wiara. miał nadzieję na przechytrzenie Losu (opuścił królestwo. pokusy zaniechania wyprawy np. twierdzi.Po śmierci ukochanej Leili Giaura trzyma przy życiu tylko nadzieja dokonania zemsty na Hassanie. zawsze stawać w obronie słabszych. Rycerzom Bractwa Okrągłego Stołu dodatkowo przyświecała nadzieja zdobycia św. sposoby je osiągnięcia. szlachetny. Kochanowski "Nie porzucaj nadzieje. dokona żywota w klasztorze~ ze spokojem oczekując śmierci. tak też martyrologia narodu polskiego jest celowa i przez Boga za- 102 . upokorzenia. którego bohater dąży. J.Wkradając się podstępnie do domu Orgona i udając człowieka głęboko wierzącego. nie uważa. która po stracie Kory nie zrezygnowała z nadziei. "Non usitata" . także pieśń XXIV Kochanowskiego ("Niezwykłym i nie leda piórem opatrzony") oraz fraszkę "Ku muzom". w porwanej szacie. zaś św. Hamlet jest zbyt słaby psychicznie. Por. Mickiewicz "Dziady" cz. 3) Demeter to archetyp matki cierpiącej. Szymon Słupnik na samotnicze życie przez wiele lat w celi na słupie. choć był on bardzo bliski celu. ks. Byron "Giaur" . a kto mu kolwiek ufa. na wyspie Lemnos). Dak. Molier "Świętoszek" . nie wiedząc o tym. ma-v. człowiek powinien zachować równowagę ducha (lecz na szczęście wszełakie serce ma być jednakie) oraz zaufać Bogu i w nim pokładać nadzieję: siła Bóg może wywrócić w godzinie. J. każe Waltero~ -Alfowi przywdziać maskę. chce także uwieść Orgonowi żonę. Kochanowski "Treny" . Dowodził nią Jazon. Literatura średniowieczna . że boskie prawa mają pierwszeństwo w życiu człowieka. Goethe "Faust" . Fausta kusi też nadzieja poszukiwań. wie. poznania wszelkich tajemnic świata. którejest tworzywem literatury. że nadzieje Świętoszka nie mogą się ziścić.'' a często pułapki (w jaskini Cyklopa): Nadzieja na ujrzenie ukochanych brzegów wyspy i wiara w wierność Penelopy pozwoliły mu osiągnąć cel.'. Szekspir "Hamlet" Królewicz duński postrzega świat jako nie plewiony ogród. zemścił się nad tobą. zbyt zagubiony we własnych rozmyślaniach. być wiernym swemu seniorowi. spowodowała.nem Kawdoru. Roland. Nadzieja okazuje się zwodnicza. kiem konającego Hassana. Aleksy wyrzekł się bogactw. Wymagało to wielu wyrzeczeń. że dokona zemsty i zabije Klaudiusza.bohaterów mitologicznych często decydowali: bogowie. Cena wysoka za . mając nadzieję naśladowania we wszystkim Chrystusa i uzyskania zbawienia. że kolejne zbrodnie można ukryć. po-': kusy (u czarodziejki Kirke. Upór i nadzieja na osiągnięcie celu kazały mu pokonywać kolejne tru-:: dy (burze morskie. a tam Jazon urzeczywistnił swój zamiar. że ziemi groziła zagłada (wyschły rzeki. Gelonów kraj. umożliwił spełnienie się klątwy ciążącej nad rodem Labdakidów. Siłę rządzącą światem nazywa nieznajomym wrogiem. a później długo napawa wido. porzucił młodą żonę i skazał się na samotność. z potarganymi włosami. ale zawiera też w so zapowiedź klęski. by nad jegc~ trupem wypowiedzieć słowa jam spełnt~ swoje. Nadzieja Demeter spełniła się częściowo: Kora-Persefona wraca z Hadesu na kilka miesięcy w ro-' ku. nie zginie. Jako syn marnotrawny wyznaje swe winy wobec Boga i ma nadzieję na przebaczenie: Wielkie przed Tobą są występy moje (. Aby wymóc n~ Zeusie oddanie córki. W. a Danię jako więzienie. a brakiem nagrody za nie. gdy zaczęły się spełniać pierwsze wróżb y (Makbet został ta. A. Szekspir "Makbet" Czarownice swoimi przepowiedniami obudziły w Makbecie nadzieję na zdobycie władzy. takiego jak np. 1 takjak męka Chrystusa nie była daremna. strzegącego złotego runa. Wędrowała po świecie smutna. gdyż była przekonana o słuszności swoich racji. toteż jedna pociągała za sobą konieczność popełnienia następnej. sztormy morskie. ale także z dziei na stworzenie świata lepsze w którym nie będzie bólu i cierpienia (zanuciłbym pieśń szczęśliwą).słowo poetyckie. ale sprowadza się ona do rozumienia sensu cierpienia i ofiary. myśląc. Rycerzom przyświecała nadzieja zbliżenia się do ideału. Cyd. toteż chciała sobie i swemu bratu Polinejkesowi zapewnić możliwość wejścia do krainy umarłych. 2) Bohaterem tragicznym jest w mitologii Edyp. Dante Alighieri "Boska Komedia" Nad wejściem do Piekła widniał napis: Porzućcie wszelką nadzieję. Mickiewicz "Konrad Wallenro . którzy tu wchodzicie. 2) Sredniowieczna literatura dworsko-rycerska wykreowała wzorzec idealnego rycerza. II): Wobec zmienności Fortuny (bo z nas Fortuna w żywe oczy szydzi) i niezbadanych wyroków boskich. wybrał życie w ubóstwie i pokorze.tylko chwilę szczęścia. Wierzyli oni.który znając przepowiednię na swój' temat. odzyskania córki.. Za obietnicę szczęś~ cia Faust zaprzeda duszę. Przypadek sprawia. św. jak pokonać smoka. Nadzieja ta dodatkowo przybrała na sile.. surowym. Tartuff pragnie zdobyć wszystko: dom i majątek swego gospodarza. obiec zwycięstwo.Doktor Faust. który posiadł wszelką wiedzę dostępną człowiekowi oświecenia (medycyna. że władcy Koryntu są jego rodzicami).W trenach X-XI zrozpaczony ojciec daje wyraz kryzysowi wiary. który z powodu gniewu~ Posejdona nie mógł dotrzeć do swej'. ojczyzny. niosąc ze swoim powrotem nadzieję" nowego życia (odradzająca się wiosną przyroda). Jest to nadzieja nieśmiertelności poezji i sławy po śmierci (mnie argonautów pozna Kolchida. Franciszek natomiast. Horacy "Exegi monumentum". król Artur. że wypełni polecenia ojca. nie podlegają ocenie moralr Tu nadzieja jest dwuwartościowa: j czynnikiem mobilizującym. Była to więc zapowiedź świata pozbawionego tej wartości. Liczy się tylko cel. która go pouczyła. Wierzy. z którego odlewa się pomniki .) użyj dziś panie nade mną litości. jąc nadzieję na zwycięstwo. u Nauzykai). gleba nie rodziła). prawo. W trenach XVII-XIX osiąga on równowagę ducha. Przygotowuje się do niej starannie. która łagodzi ból wszelkich cierpień. spiżowi.. teologia). Umie wskazać zło. z jakich zbudowane zostały piramidy. że rządzi ona w sposób chaotyczny. jakoć się kolwiek dzieje" (pieśń IX. bo nie ma zależności między życiem bogobojnym. że życiem pełnym wyrzeczeń. który zgodnie z kodeksem rycerskim miał być nieulękły. W. król Itaki. wy. wykorzystując czary Medei. toteż spotkanie z Mefistofelesem daje mu nadzieję na spełnienie marzeń. W ten sposób.To właśnie nadzieja zniszczenia : konu Krzyżackiego. III Prometejski bunt Konrada wyn z wiary we własną moc. aby osiągnął granicę ludzkich możliwości poznania. działać metoda podstępu i zdrady. bo istnieje przecież nadzieja na ich zakoń czenie. Jest rozczarowany da wiedzy książkowej.Przeciwstawiając kamiennym blokom. Lancelot. Złamała rozkaz władcy.W. co należałoby zmienić i ma nadzieję. że potrafi to zrobić. Taki byt3 Odys. sh~żąc najbiedniejszym. zadanie wrogc klęski. skromnym. Dotarli w końcu do Kolchidy. rozbicie statku). bronić wiary chrześcijańskiej. G. pozbawionym przyjemności i uciech zaskarbią sobie życie wieczne i możliwość obcowania z Bogiem. J.być może . przyświecała jej więc nadzieja sprawiedliwego osądzenia jej czynu przez bogów. ale ponieważ apetyt rośnie w miarę jedzenia. zgodnie z zasadą Mach vellego. nie gonić za zyskiem i próżną sławą. W swojej podróży do Kolchidy Argonauci musieli pokonać wiele trudów (walki. ludzie podejmowali trudy: osiągnięcia wyznaczonych celów. Graala. 4) Nadzieja przyświecała uczestnikom wyprawy po złote runo. W imię tej nadziei św. Po dokon~~ niu zemsty Giaurowi nicjuż w życiu ni~ pozostaje.1) Szczególna nadzieja przyświecała średniowiecznym ascetom. ukryć s prawdziwe oblicze. 2) Postawaksiędza Piotra także określonajest przez nadzieję. nie uważa się też za człowieka szczęśliwego. Sofokles "Antygona" Bohaterka tragedii sprzeciwiła się rozkazowi Kreona. A. Horacy wyraża nadzieję: nie wszystek umrę (non omnis moriar). Galahad. a Duncan zapowiedział wizytę w jego zamku).G. z której nie podniesie się nawet po stu latach.

B. Stach. dziecko. 2) Na przykładzie marzeń Joasi widać. Dał on temu wyraz w referacie u doktora Czernisza. W zderzeniu z rzeczywistością Paryża. Słowacki "Grób Agamemnona" Podróż w przeszłość Grecji służy do ocenienia sytuacji w Polsce. wnuku. zjaką Judym chce spłacić ten przeklęty dfug. Żeromski "Ludzie bezdomni" . dzieła pojawia się też w: "Fortepianie Szopena". Dlatego utwór powstał jako chęć przeniesienia cudem na ojczyzny łono wszystkich zbiegów z paryskiego bruku. że świat może być lepszy. darowując życie Zygfrydowi de Lówe. Pawła dodają nadziei: gdybyś mówił jęrykami ludzi i aniołów. lecz mózgi) wyjdzie mu na dobre. które nie daje szansy. H. A. M. Krasiński "Nie-Boska komedia" Zwiedziony obietnicą Dziewicy (wiel ka miłość. To dla złudnej nadziei łaskawszego spojrzenia lub pozwolenia ucałowania rączki Izabeli. Takie rygorystyczne podejście do życia sprawia. J. że mówienie narodowi bolesnych prawd (pawiem narodów byłaś i papugct. Słowacki "Testament mój" Poeta wypowiedział w nim znamienne słowa: l. Warszawie.1) Nadzieja na to. Wyzbyty młodzieńczych nadziei żywionych wobec miasta. lecz ty spomnisz. mówi: teraz się spróbujemy. iż ma nadzieję. stąd utwór pisany jest z nadzieją. A. Konfrontacja czynów Greków i Polaków zawstydza piszącego. gdy rzeczywistośćją odbierała (por. z modlitwą na ustach i nadzieją w sercu. potęgi Polski. Z. J. Norwid "Klaskaniem mając obrzękłe prawice". bo pozbawioną nadziei na powrót do kraju: utraciwszy rozum w mękach długich. Bohater naiwnie wierzy. Zagłębiu. znikąd pomocy). Sokratesie" . Nadzieje na spełnienie wielkiej misji dziejowej okażą się do tego stopnia mrzonkami. żałobą. że potrafi tego dokonać sam. Naród przestanie żyć mitami. który uwierzył wbrew nadziei. że można zło dobrem zwyciężyć.. z intencją wiary w przyszłość i nadzieją na pozytywną odmianę i szczęście Gospodyni schowała złotą podkowę. C. Chce być wierny ustalonym przez siebie zasadom niezależnie od okoliczności. Kamiński "Kamienie na szaniec"). rozżaloną. Wokulski będzie płacił długi jej ojca i spełniał najbardziej upokarzające kaprysy Belci (Rossi. poczucie obowiązku. żonę. Conrad "Lord Jim" . sęp ci wyjada nie serce. mając nadzieję na zrealizowanie ideałów. niech żywi nie tracą nadziei i przed narodem niosą oświaty kaganiec. które były nakazem walki do końca i ofiary największej . Mickiewicz "Pan Tadeusz" W "Epilogu" Mickiewicz pokazał emigrację polską skłóconą. a miłości byś nie znat bytbyś jako miedź brzęcząca albo cymbał brzmiący. Kupno konia. przelicytowanie kamienicy Łęckich. że może w pojedynkę naprawić świat. rozszarpywani pczez dzikie zwierzęta.Utwór nawiązuje do sytuacji biblijnego Abrahama. która nie miała prawdziwego domu. H. Wyspiański "Wesele" Występujące w dramacie symbole mają niekiedy przeciwstawne znaczenia: Zygmuntowski dzwon Dziennikarzowi kojarzy się z nieszczęściem. toteż nie potrafią oni nienawidzić nawet swych prześladowców. "Do obywa tela Johna Browna". jak też romantyczne marzenie o wielkości i sławie. że Chrystus nakazał przebaczenie. ale też jako wartość pozytywną chroniącą życie. ufny w swe zwycięstwo pokona każdą przeszkodę. jak honor. odpowiedzialność. H. działał wspólnie i pamiętał o swojej tradycji. Balzac "Ojciec Goriot" Rastignac przyjeżdża do Paryża pełen wiary. zaś Stańczyk mówi o nim jako o symbolu. plwają na siebie i żrą jedni drugich. że sam bohater w szpitalu wariatów nazwie je szaleństwem. Chochoła można interpretować jako zło. nie będą musieli umierać w wieku trzydziestu lat ci od cynku. ani matki. król opuszcza kraj. pragnie go stworzyć z Judymem. S. Jurand udaje się do Szczytna. powozu. smutkiem. Jego nadzieje są całkowicie oderwane od realiów politycznych. wzajemnie się wykluczają.jak i zakończenie są tendencyjne. aby zarobić duże pieniądze i zaimponować tym Łęckiej. pozwalającą trwać nadziei na lepsze czasy. Prus "Lalka" .Miłość i nadzieja zdeterminowały życie Wokulskiego. "Bema pamięci żałobnym rapsodzie". służą przekazaniu pewnej idei. co się po zimie wyrzuca (śmieć). który zaniechał waśni i sporów. ani jednej rzeczy. jego pragnienia zmieniają swój kształt. Dawał nadzieję i otwierał jasną przyszłość przed narodem. romantyczną miłość. ani żony. firanki w oknach.wszystko to dyktowane jest nadzieją. Tu łączą się wiara w trwanie narodu i nadzieja jego zmartwychwstania (wierzę w wskrzeszenie popiotów i kości). którą bym prrycisnął do serca z mitością. gdzie pieniądz jest ultima ratio mundi. z Polskąjest podobnie. To właśnie nadzieja na odzyskanie córki kazała mu zapomnieć o rycerskim honorze. Wierzy w takie wartości. J. kieruje poczynaniami Judyma. Tam zostaje upokorzony pod murami zamku: ten dumny. Nigdy nie można wyzbywać się nadziei (sytuacja beznadziejna: potop szwedzki. Nadzieja na odrodzenie (zmartwychwstanie) idei. Jej nadzieje są skromne i. czynu. pojedynek z Krzeszowskim . z których byśmy viribus unitis przy boskich auxiliach wyjść nie mogli. czuje się odpowiedzialny za choroby i cierpienia najbiedniejszych. że "nauką i pracą ludzie się bogacą". "Coś ty Atenom zrobił. wszystkie swoje działania podporządkowuje zdobyciu panny Izabeli. a ich dzieci nie będą się rodziły upośledzone.. Joanna. Molinań). wręcz banalne wobec jego ideałów: dom pełen prostych sprzętów. więc można świat odmienić dobrem.W obu utworach pojawia się charakterystyczny motyw niezrozumienia przez współczesnych.życia. Sienkiewicz "Potop" (i cała "Trylogia") . szlachta i magnaci przechodzą na stronę wroga. jeszcze grób Twój odemknq powtórnie). Słowacki "Kordian" . że odmieni się wreszcie serce ukochanej. Od obrony Jasnej Góry (boska Opatrzność) wody potopu zaczę~y opadać. hardości.aż do Patusanu. Kordian uda się do sypialni cara. coś bez wartości. zwycięstwa. nie uwzględnia on także w swoich planach własnej osobowości. Umierają także z nadzieją zmartwychwstania. Zarówno nadzieja na wielką.K. Jeśli lekarze przestaną być lekarzami ludzi bogatych. przeżycie czegoś niezwykłego. Umierają. S.Bohater powieści jest idealistą.ecz zaklinam. Chrystus cierpiał z nadzieją zmartwychwstania. Ma on nadzieję na szybki awans społeczny. sława). musi uciekać przed światem i sobą coraz dalej . bo nie ma takowych terminów.Mimo przegranej w głosowaniu. że czyn ten rozwiąże sprawę niepodległości Polski. Konopnicka "Contra spem spero" . zgubny sen. Sienkiewicz "Krzyżacy" Aby odzyskać uprowadzoną przez Krzyżaków córkę. dokona swego rodzaju wstrząsu i oczyszczenia. J. Stały się życiowym mottem żołnierzy Szarych Szeregów. często też upokorzenia artysty (jednostki wybitnej) i jego dzieła (sztuki). a kiedy trzeba na śmierć idą po kolei. których los zetknął ze sobą. przekonał się. Na Bałkany jedzie tylko po to. Wydaje się nawet przybierać na sile wraz z determinacją.Powieść pisana "ku pokrzepie niu serc". Toteż naród pogodzony. odrzucenia. H. Ta nadzieja nie opuszcza go w kolejnych etapach jego życia: w Paryżu. jak kamienie przez Boga rzucane na szaniec. oderwanie się od spraw przyziemnych. W ostatniej rozmowie dr Tomasz przekreślił jej marzenia słowami: nie mogę mieć ani ojca. martwotę. zjednoczony. hrabia Henryk porzuca dom. Sienkiewicz "Quo vadis" Prześladowanym chrześcijanom słowa św. mając nadzieję na zabicie tyrana. Była to próba wyjaśnienia naszej historii i dania narodowi nadziei. Dopiero tu odżywają jego nadzieje na 103 . Nakazywały zachowywać nadzieję nawet wtedy. twardy i bezwzględny dla wrogów rycerz wyzbył się swojej buty. Później już ślepy i kaleki Jurand. Judym prawdziwie wierzy. nadziei jej chwalebnego trwania. zakochany jak Werter. on który wyszedt z motłochu. że raz popełniwszy błąd. Zarównojej treść.planowana. o odegraniu szczególnej roli w historii doprowadzą hrabiego Henryka na skraj przepaści. Cisach. że często nadzieje ludzi. Powraca więc nadzieja na szacunek u późniejszych pokoleń (syn minie pismo.

Józef K.świat bez nadziei.) to zaleję się jak jasna cholera.. Nadzieje mają to do siebie. Kesey "Lot nad kukułczym gniazdem". od lat czeka na list. póty nadziei. nie odpowiadając na pytania. czytane setki razy listy. że zawsze trzeba próbować walczyć i mieć nadzieję. a pułkownik dzięki temu zdobędzie pieniądze. Bursa "Nadzieja" . jest bowiem metaforą życia ludzkiego. możesz. wie. Robi to wszystko nie w nadziei zbawienia. te duże i te maleńkie". Miłosz "Nadzieja" Warunkiem nadziei jest. nieść chorym otuchę i wiarę.. ich symbolem są w utworze: list. że się tego dokończy". najzdrowsze. miłości. dające nadzieję na lepsze jutro. prysznicami lodowatej wody lub najbardziej radykalnie . Chciałoby się rzec: póki życia. Zrodzić się ona może tylko wtedy. który pozwala pułkownikowi wierzyć. demokratycznie wybrali przywódcę. którą nazywamy nadzieją".odbudowanie zaufania ludzi.). że można być świętym bez Boga. Cz. którzy odjeżdżają do obozów.). że suchary te zje podczas ucieczki z obozu .. H. spotkania w domu swidanij. lawina bieg od tego zmienia. dziwkarz. Anita ma nadzieję. że w ten sposób uda im się doczekać pomocy. dają jedzenie. ubożuchne nadzieje. dla Natalii Lwownej nadzieją są "Zapiski z martwego domu" Dostojewskiego. Cz. świadomość tego faktu każe poecie zakończyć wiersz słowami: jeśli uda nam się to. więźniowie sowieckich łagrów zachowują nadzieję.. Bohater opowiadania żyje w świecie złudnych nadziei (zupełnie przeciwnie niż jego żona). Nadzieja na przeżycie jeszcze jednego dnia. (Platon) * "Nadzieje uczonych są pewniejsze niż bogactwa 104 .W prowokacyj ny sposób ukazane skromne marzenia ludzi z okresu "naszej małej stabilizacji": trochę barw do szarzyzny życia. śledzą sąsiedzi i najbliżsi. Hłasko "Ósmy dzień tygodnia" patrz: pokolenie stracone. Por. aplikuje proste środki. gdy bez oporu da się wyprowadzić do kamieniołomów. portorykańska dziewczyna.Wydaje się. długo nie traci nadziei. pokoje najczystsze.. Jednak każdy z trzech głównych bohaterów pielęgnuje własne marzenia: Sasza wierzy. według poety. którzy żyją z dnia na dzień na jednej ławce w parku. Tołstoj) * "Nadzieje ludzkie sąjak kwiaty na łące: jednakowo różnorodne i jednakowo krótkotrwałe". Jest prawo obozu.. uczestnik wojny domowej. Los Józefa K. (F. Życie dopędziło wiecznego uciekiniera. jaką żyli ludzie w getcie warszawskim. (L. Wielka Oddziałowa nie pozwala na najmniejszą samodzielność. szczera. Jednak nadzieje zbiorowości są niszczone przez partykularne interesy. To są ich małe światy. Warunki tego miejsca przypominają raj i młodzi rozbitkowie wierzą. aż do ostatniej sceny. dwóch. higieniczne. widok dziecka. Herling-Grudziński "Inny świat" . posiadanie kogoś bliskiego. w którym rząd oficjalnie uznałby jego zasługi wojenne i przyznał mu stałą rentę. Miłosz "Traktat moralny'~ Poemat wchodzi w skład tomiku "Światło dzienne" (1953) i jest wyrazem wiary poety w możliwości człowieka. Życie = Brown. A. więc wptyń na bieg tawiny. G. a także ofiarowywał możliwość przeżycia czegoś innego niż strach. harmonijne społeczeństwo. że za uzbierane tu pieniądze otworzy w swoim miasteczku mały sklepik. w której wszyscy będą mieli mieszkania: wygodne. cośmy zamierzali (. że zostanie przywódcą. Jest to Seweryna Baryki sen o Polsce. Jej symbolem są przekazywane zdjęcia. co z nimi będzie. Mc Murphy daje pacjentom nadzieję na normalne życie. F. znam wielu mądrych ludzi". gdy Wielka Oddziałowa zaczęła się go bać.. Golding "Władca much" Grupa angielskich chłopców musi przeczekać na bezludnej wyspie zagrożenie wybu chem bomby atomowej. domy dla pracujących. gdy lepiej i mądrzej spojrzymy na świat i życie. Każdy z więźniów ma swoje małe marzenia i nadzieje: Jewgienia Fiodorowna wierzy w możliwość odrodzenia się przez miłość. że ziemia nie jest snem. Wierzy. Często nadzieja ratunku i ucieczki kryje się w rzeczach prostych: zdrowie równowaga ducha. szarych ludzi (. że mogą stworzyć doskonałe. Camus "Dżuma" . (Słowa popularnej piosenki) * "Żeby coś robić trzeba mieć nadzieję. odzyskanie utraconego honoru bycie jednym z nich. Żeromski "Przedwiośnie" Symbolem nadziei są w powieści szklane domy.. najtadniejsze (. próby przekupstwa. Borowski "Opowiadania" ("Proszę państwa do gazu") Więźniom kierowanym do krematońum daje się fałszywą nadzieję. Sam dom. że w rzeczywistości szpitala psychiatrycznego nic nie można zmienić: są okresowi i są chronicy.. Doktor Rieux nie rezygnuje.lobotomią. który ocalenie w czasach pogardy może znaleźć jedynie w sobie: nie jesteś jednak tak bezwolny. Orwella "Rok 1984": Winston długo ma nadzieję. dzierżyj odważnie twoją najwyższą nadzieję".W przeciwieństwie do bohaterów "Opowiadań" Borowskiego.oto świat twój (. Oto bowiem Jack. A. Kafka "Proces" .W relacji Marka Edelmana ciągle powraca motyw nadziei. którą trzeba chronić . buduje się w ciągu trzech. że nie trwają długo. wędrówki w labiryncie korytarzy i pokoi sądu. Jest to jedyna dopuszczalna forma litości. K. że można wygrać. (Zaratustra) * "Każdy prowadzi jakąś kalkulację. że w najbliższych walkach kogutów jego faworyt wygra. niszczy marzenia o możliwości stworzenia raju na ziemi. J. (B. Pchełka marzy o przyjeździe Joli i powrocie do rodzinnej wsi. bezpieczna codzienność. S. Krall "Zdążyć przed Panem Bogiem" . Pokazuje im. a na tym właśnie opierało się funkcjonowanie państw totalitarnych. więc chcą.to trzyma go przy życiu.). odruchy buntu tłumi się lekami. muzea. mając nadzieję. Głowacki "Antygona w Nowym Jorku"-Akcja dramatu toczy się w środowisku nowojorskich bezdomnych (homlesów). jeden z oficerów ze swojej głodowej racji chleba odkrawa kawałki i suszy je w nadziei. szpitale.Stary pułkownik Aureliano Buendia.. nowoczesne. Okazuje się. tygodnia. politycy grę już przegrali. to już widnokrąg rozświetlony (. T. przestronne. że nawet stąd ma jedno wyjście samobójstwo. a choćbyś był jak kamień polny.) tęczcl. Wierzy w zwycięstwo. Pozbawienie człowieka nadziei to największe zwycięstwo Wielkiego Brata. Ratując skazanych z Umschlagplatzu. Zatriumfował. W. Shaw) * "Marzenia. aby żyli. Pojawia się tu jednak Mc Murphy (karciarz. wierzy w miłość. lecz żywym ciatem. ustanowili prawa. donoszą własne dzieci.Przez cały czas Józef K.).. dawać nadzieję już samym swym pojawieniem się.. z uporem nacina dymice. czterech dni.. że uda mu się wygrać proces. po jakich toczy się kamieniach (. że wróci do Petersburga. Podzielili obowiązki. wielkodusznie obdarowani kilkoma bochenkami chleba: tyle chleba nikt by przecież nie marnował.. Jednak w takiej rze czywistości jednostka nie ma szans: Policja Myśli ma wgląd w myśli obywateli. Taką złudną nadzieję pielęgnują w sobie Żydzi. Garcia Marquez "Nie ma kto pisać do pułkownika" . M. przyjacielska rozmowa. G. inteLigencji i przeciętnych. gdyż wtedy dostrzeżemy ich piękno (kwiat nowy i gwiazdę niejedną). stąd jego kolejne przedsięwzięcia: zaangażowanie adwokata. Edelman dawał im nadzieję życia. np. że może podjąć walkę z systemem. * "Nadzieja matką głupich? Nieprawda. Nigdy nie można się wyrzec dobra i prób ocalenia człowieczeństwa. Zdawałoby się . wiara.Nadzieja pokonania zła w postaci szalejącej w Oranie dżumy przez przeciwstawienie mu rzetelnego i sumiennego wykonywania swoich obowiązków pomaga drowi Rieux codziennie od początku rozpoczynać zmagania z chorobą. Będą to domy: w miastach i na wsiach. awanturnik). Mauriac) * "Nie wyrzucaj bohatera z twej duszy. I to jest nadzieją jej pokonania. ma nadzieję. Największą zbrodnią jest odbieranie ludziom nadziei. Nadzieje są na miarę czasów: dość ubogie.. że ludzi idqcych na śmierć oszukuje się do ostatniej chwili. Mają nadzieję. który nigdy nie nadejdzie i kogut.. realizacja choćby jednego zamierzenia.

Pawła do Rzymian 4. co poeta następnie rozwija tłumacząc. gdzie nie przestrzega się prawa. Słowa: zawsze takie Rzeczypospolite będct. wystawnym życiu.U. (I List św. jak można różne swoje zdolności spożytkować dla dobra państwa. "Niech śpi pijany". Kościół podporządkowany państwu. Traktat składa się z pięciu ksiąa. (Epiktet) * "Dla zwyciężonych jedyną nadzieją jest wyzbyć się nadziei"."Państwo" . którzy tu wchodzicie". "O prawach". chęć bogacenia się za wszelką cenę. Główne postulaty Modrzewskiego: nacisk położony na moralną stronę życia (propozycja powołania cenzora. tak też w państwie powinni panować filozofowie. W. któ ry ośmielił się ją obudzić. oddzielenie spraw Kościoła od państwa.ckiej zarazy. Kochanowski "Pieśń XIX. ale brak mu siły wewnętrznej i odporności. który wszystkich śledzi. by rzeczy mogły iść z wolna. obejmujących najważniejsze w funkcjonowaniu państwa dziedziny: "O obyczajach". Jego poglądy streszczają słowa Podkomorzego d~ zawsze ustępować powinien krajowi. Walery) i staroszlacheckiego. a wszytko złotem kupić trzeba. Sejmem stale obradującym. też wiersz Potockiego pt. Kochanowski "Odprawa posłów greckich" . niechętna. Tuż po zakończeniu nauki w szkole powinni oni rozpocząć edukację obywatelską. wobec którego obywatele państwa nie są równi. Hamlet nie godzi się ze stanem państwa. żołnierzy i rolników. Kochanowski "Pieśń V. Słowacki) Naprawa państwa Naprawa państwa . pożądanie) odpowiadać by miały funkcje: rządców. J. jaką jest pospolite ruszenie. (Wergiliusz) * "On przeciw nadziei uwierzył". (J. a jako kto może. 105 . odwaga. Niemcewicz "Powrót posła" . "O Kościele". ale skuteczny wół minister. który kontrolowałby sposób życia i morale obywateli). Modrzewski podnosi tu kwestię. wolnością chłopów. 18) * "Wiara. trawionej licznymi chorobami. "O wojnie". Frycz Modrzewski "Łaski. która ani sama nie broni zagrożonej ojczyzny (Wsiadamy? Czy nas póhniski trzymają?). tę milą ojczyznę i Rzeczpospolitą. nie chce go zaakceptować. które ku śmierci sZybko przywieść ją mogą: LeczcieŻ pierwej tę chorą swoją matkę.Sens utworu sprowadza się do stwierdzenia: służmy poczciwej slawie. Druga pieśń chóru skierowana jest do rządzących. równa szlachta grozi rotmistrzowi. toteż pisarz nie popiera wojen zaborczych. Staszic . ani życia opierać na jednej nadziei". którzy myślą tylko o ratowani u swego życia i własnego dobytku.Jest to obraz doskonale zharmonizowanej społecze ności. 13) * "Porzućcie wszelką nadzieję.Młody królewicz duński postrzega świat jako nie plewiony ogród. Potocki "Zbytki polskie" W utworze pojawia się pytanie: o czymże Polska myśli we dnie i nocy? Wiersz jest odpowiedzią na nie: o bogaceniu się. niewygodnych w skrytobójczy sposób usuwa. Nikt nie myśli o ginącej Rzeczypospolitej. Pawła do Koryntian 13. w którym poddani kierujący się bezmyślnością domagają się zmian. Pań stwo porównuje on do matki. mądrym. (List św. (J. J. Rozwijając swą psychopolityczną koncepcję analogii doszedł on do wniosku. w którym poeta prLedstawia sugestywną wizję głębokiego upadku ojczyzny. niech ku pożytku dobra spólnego pomoże. gdzie ani prawa ważcł. J. iż nikt nie jest w stanie przestrzegać praw zmieniających się z szybkością corocznych kalendarzy. aby to zmienić: refleksja plącze szyki. zdrady. niesprawiedliwe prawa oraz niebezpieczeństwo herety. że się co rok w granicach swych ojczyzna zwęża.nieuków". osłabienie władzy królews~ej. W.Obraz państwa. egoistyczna: wolna. Satyrę kończy metafora ojczyz ny jako tonącego okrętu. wskazuje na ich szczególne miejsce w społeczeństwie. skujmy. Potocki "Nierządem Polska stoi" -Utwórjest krytyką państwa. ałe porzcldnie. A. Miłość. Krasicki "Świat zepsuty" . wstecznego (Starosta). jakoć się kolwiek dzieje". II" (O dobrej slawie) . S."Uwagi nad życiem Jana Zamoyskiego" .za każdym razem ze szkodą dla państwa. Według P. to troje: a z nich największa jest miłość". Funkcje ministra pełnią kolejno: lis. w którym co rok to nowe prawa i konstytucyje. który stwierdził: O nierządne królestwo i zginienia bliskie. ks. Kon sekwencją takiego życia obywateli jest to. ani nie daje pieniędzy na opłacenie wojska (Skujmy talerze na talery. Prawojest także niesprawiedliwe wobec obywateli: egzekwowane jest przestrzeganie praw.Zasadą kompozycyjną komedii jest przeciwstawienie dwóch ugrupowań szlacheckich: postępowego (Podkomorzy. W. II" (O spustoszeniu Podola) . Szlachta jest leniwa. Jego wizja państwa opierała się na idei silnej władzy królewskiej podporządkowanej Kościołowi. nowoczesnym wychowaniem młodzieży.Starożytny wątek wojny trojańskiej stał się dla Kochanowskiego pretekstem do mówienia o sprawach współczesnej mu Rzeczypospolitej. I. jakie ich młodzieży chowanie streszczają sąd Staszica na temat roli edukacji i wychowania młodych obywateli. (Demokryt) * "Nie należy ani okrętu przytwierdzać na jednej kotwicy. Hamlet dostrzega zło w państwie. małpa . bezbożność. Potocki "Pospolite ruszenie" . w ogóle nie funkcjonuje. a liczne nieprawidłowości do chorób. Powróci wreszcie powolny. ani sprawiedliwość ma miejsce. Platon . J. Pokazał państwo z chwiejnym i nieudolnym królem na czele. Frycz Modrzewski "O poprawie Rzeczypospolitej" Utwór jest sumą poglądów na temat kształtu i organizacji nowoczesnego państwa. uczy odpowiedzialności. "Kazanie wtóre: o miłości ku ojczyźnie" kończy sugestywna metafora ojczyzny porównanej do tonącego okrętu i obywateli. wojny są złem. I. W. podsłuchuje. w którym głównym strażnikiem pozostaje Poloniusz. którejest łatwym łupem dla najeźdźców. gdzie szerzy się przekupstwo. filozafii i literaturze. Niemcewicz jednocześnie opowiada się za: tronem dziedzicznym. Ośmieszając poglądy Starosty Gadulskiego. ks. zawiść. ale nowoczesne państwo powinno umieć bronić swoich granic.Koncepcje zawarte w publicystyce. niezgoda wewnętrzna. a żołnierzowi pieniądze gotujmy). czyli o karze za mężobójstwo" Jest wyrazem protestu pisarza humanisty przeciwko niesprawiedliwości prawa polskiego. Platon wykorzystuje w swojej koncepcji analogię między budową i funkcjonowaniem jednostki (stanowi organiczną całość) a polis. Poeta krytycznie ocenia postawę szlachty. pieniądze z dóbr kościelnych i klasztornych przeznaczone na rozwój szkół (opodatkowanie). rozpusta). Krasicki "Wół minister" Alegoryczny obraz państwa. Szekspir "Hamłet" . (Dante Alighień) * "Nie porzucaj nadzieje. Nadzieja. zniesieniem liberum veto. zaś Daniajest dla niego więzieniem. ` P. sądem w Proszowicach. Sytuację w Troi podsumował Ulisses (poseł grecki). jak i praw boskich kara za spowodowa nie śmierci powinna być taka sama dla przedstawicieli wszystkich stanów. A. że zarówno wobec praw natury. płacenie podatków tylko przez najuboższe warstwy szlacheckie (którzy się na dziesiątej opierają części). "O szkole".iTkazały się tuż przed rozpoczęciem Sejmu Czteroletniego i postulowały konieczność reform w państwie. gdzie trzem funkcjom duszy (rozum. gdzie władcajest zbrodniarzem. na pokaz (żeóy sześć zaprzęgano koni do karocy). wy. że tak jak człowiekiem rządzi rozum. Skargi były to: brak miłości ojczyzny.Utwór nawiązuje do napaści Turków na Podole w 1575 r. zmierzające do wskazania niedomogów w funkcjonowaniu państwa oraz propozycje zmian.Jest rejestrem dalszych wad obywateli (pijaństwo. ponieważ jego główna siła obronna. Por. Swymi propozycjami przeciwstawia się Platon tendencjom indywidualistycznym w państwie. Skarga . co powoduje. Kochanowski) * "Niech żywi nie tracą nadziei".Kazania sejmowe" Zawierające metaforyczny obraz upadku Rzeczypospolitej. które nieuchronnie prowadzą kraj do zguby ten nas nierząd pokonał i zgubił.

mającej ukonstytuować taki kształt państwa. W znanym tekście pt. Frycz Modrcewski) "Wszystkie inicjatywy dotychczasowe kładą nacisk na odrodzenie narodu. co boleśnie unaocznia wątek Mistrza i jego powieści). praw dla mieszczan. Żeromski "podpowiada" kilka możliwych rozwiązań. gdy z ratusza bije trzecia i wiozą do stolicy pełne żywności wozy.J. Tuwim "gal w Operze" Groteskowo pokazane państwo. które będą kreował~ obraz nowoczesnego państwa (np.. to znaczy zburzyć. równość wobec prawa).Funkcjonowanie państwa da się tu sprowadzić do uogólnienia: od utopii do antyutopii. wstawanie). Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" Powieść przedstawia Moskwę lat dwudziestych.to nie naród się popsuł. Umarł z tęsknoty za nieosiągalnym przedmiotem swojej miłości. J. w którym obywatele są członkami ciała politycznego rządzącego się wolą powszechną. gdzie przeciętny. J. a uczniowie powinni otrzymywać w nich przede wszystkim wiedzę praktyczną. za co został przez Afrodytę ukara ny nie dającą się spełnić miłością do samego siebie.Orwell . sprawiedliwość. który popsuł". Jest również za takim modelem państwa. moim zdaniem. którzy podjeżdżają do Opery drogimi samochodami. Orwell "Rok 1984" Podobnie jak "Folwark zwierzęcy" jest obrazem totalitarnego państwa. ukrócając w ten sposób szlachecką anarchię. ułatwiającą późniejsze życie zawodowe i obywatelskie. nawet miłość. nie ma w tym państwie miejsca na nic. (E. Wszystkich "nieprawomyślnych" w najprostszy sposób unieszkodliwia się. o którym nie wiadomo. pokoi. co indywidualne. Katka "Proces" . że dotychczasowe doktryny polityczne uzasadniały jedynie despotyzm. należy znieść liberum veto. * "Burzmy bastylie. po śmierci został zamieniony w kwiat o zimnej. obojętnej urodzie. o przyszłym Sejmie Anonima listów kilka" Kołłątajowska publicystyka jest przykładem propozycji konkretnych reform ustrojowych: zniesienia liberum veto. rezygnacja z wszelkiej przemocy. inny rytm dnia np. Stał się on później atrybutem boga podziemi Hadesa."Folwark zwierzęcy" . Staszic "Przestrogi dla Polski" Postulat państwa. gdzie zwykli obywatele mogą jedynie pracować lub udać się na emigrację wewnętrzną. Gdy Narcyz pił wodę ze źródła. admirałowie i oficerowie. S. miłości samego siebie 106 . gdzie łotry na świeczniku". Rousseau . Na przykładzie Winstona Smitha Orwell pokazuje próbę buntu obywatela takiego państwa. Człowiek poddany jest inwigilacji (Policja Myśli).: "Do prześwietnej deputacji" pisał: jakiegoż u nas pragniemy rządu? Chcemy Polszcze wrócić wolność. odnosi się bowiem do przedłużającego się w Pol sce przedwiośnia politycznego. Jest to aluzja do rodzenia się państwa wojskowego i policyjnego.. jaka nastąpiła we Francji. oskarżycieli. w której wyniku do władzy dojdą komuniści. Rousseau przeciwstawił im koncepcję umowy społecznej. każąc mu żyć w żałosnych warunkach materialnych oraz. Piękny młodzieniec wzgardził miłością nimfy Echo. jaki kształt ma mieć odrodzone państwo. bowiem zwierzęta obalające wszechwładzę Jonesa na dworskim fol warku zamierzają stworzyć istny raj na ziemi: równość wszystkich obywateli. S. tandetnie. stolicę państwa totalitarnego. czy tylko niektórym familijom nad resztą niewołników panujących? J. J. których dziełem jest tak funkcjonujące państwo. ani wolność myślenia.Szkoły miały według Staszica zostać upaństwowione. Nie bez powodu na balu w operze dominują generałowie.Jedno z możliwych rozumień tej powieściparaboli. Osmańczyk) Narcyz Narcyz .J. jaką reprezentuje Szymon Gajowiec. O pojedynczym obywatelu: człowiek to tylko pojedyncza komórka (. które charak teryzuje ostry podział społeczny: ci. wyodrębnia się pośród nich elita władzy (świnie). poczekalni. wzmóc siłę militarną państwa (100tysięczna armia). G. mające swoich strażników. Przestrzegał szlachtę przed możliwością krwawej rewolucji. aż do jego zgody na dominację systemu. gdzie tajednostkajest od początku skazana na przegraną. tajemnicze zniknięcie Lichodiejewa). że Partia pragnie władzy dla samej władzy: władza to nie środek do celu. Wzajemne relacje człowieka i państwa znakomicie oddaje tu porównanie z labiryntem. M. w którym interesów najbogatszych strzeże policja i wojsko (na tajniaka tajniak mruga). co gorsza. szary obywatel żyje skromnie lub wręcz biednie (palący problem braku mieszkań)."Umowa społeczna" -Przekonanie autora. a wszelkie jego próby dochodzenia pra wdy i sprawiedliwości do niczego nte prowadzą. sankcjonowały tylko władzę zwierzchnią stojącą ponad ogółem jej poddanych i niezależną od nich. To już siedem lat minęło od odzyskania niepodległości. interpretująca na własne potrzeby wszelkie przywileje (inne pożywienie. ubrani w kosztowne futra i bawią się tam pod czujnym okiem strzegących ich bezpieczeństwa tajniaków. Władza pogardza człowiekiem. którą bezskutecznie próbuje pokonać Józef K. Lec) * "De republica emendanda" ("O poprawie Rzeczypospolitej") (A. (A. a władze ciągle nie wiedzą. tylko państwo się zepsuło i trzeba je naprawić".taj "Do Stanisława Małachowskiego. choć domagał się zniesienia pań szczyzny. przestrzenią labiryn tową jest bowiem plątanina korytarzy. Lec) * "Ciemno w tym państwie. W trakcie procesu na jednej z sesji Winston dowiaduje się od O'Briena. zobaczył ta m własne odbicie i zakochał się w nim. o co jest oskarżony. Kołłą. sprowadza się do interpretacji wzajemnych relacji między państwem autorytarnym ajednostką.J. F. sprawajest bardziej złożona . co ujawnia widowisko Wolanda w teatrze Varićttes. Nie przewidywał praw obywatelskich dla chłopów. pracy państwowej. sędziów (silne zhierarchizowanie). zanim je zbudują". w którym nie liczy się człowiek. którzy wstają. o których marzy SeweD'n Baryka). (S.. czy w ogóle istnieje. zamykając w szpitalu wariatów lub po prostu likwidując (sygnałem tego jest np. mogące stworzyć istny raj na ziemi (szklane domy. gdzie wola powszechna respektuje jednocześnie wolność jednostki. Panującym systemem jest angsoc. po czym powoli i systematycznie łamią wszystkie ustanowione przez siebie prawa. zabijając jego osobowość (nie istnieje wol ność słowa.W mitologii greckiej syn boga rzeki Kefisos i nimfy Liriope. nazwany jego imieniem. Żeromski "Przedwiośnie" Tytuł powieści jest metaforyczny.A. trzecim wyjściem jest idealistyczna nadzieja i osiągnięcia techniki. trzeba wzmocnić władzę królewską. Obywatel w takim państwie nie wie (i nie musi wiedzieć). (S. G. choć nie opowiada się zdecydowanie za żadnym z nich: droga rewolucji. (s. ani wypowiadania się. Powoli państwo rządzone przez Napoleona przeradza się w totalitarny folwark. wolności dla chłopów. Sandauer) * "I z drżenia obywateli rysuja się fundamenty państwa".) Czy umiera się od obcinania paznokci? Co w takim państwie naprawić? Zmienić trzeba wszystko. H. w którym sojusz szlachecko-mieszczański miałby być skierowany przeciwko magnatom (domagał się praw dla mieszczan). rządzi niepodzielnie Wielki Brat. Ostatnie zdanie powieści brzmi: kochał Wielkiego Brara. następnie skoinplikowany system łamania osobowości zbuntowanego. tzn. Lec> * "Czy prawo do naprawiania maszyny ma ten.symbol próżności. Inne postulaty: uchwały na Sejmie powinny zapadać większością głosów. kładąc jednocześnie nacisk na konieczność takich reform. że naprawić trzeba ludzi. to cel. Jest to państwo o monstrualnie rozbudowanym systemie adrninistracyjnym. W powieści widać. tak jak to zrobiono z Bastylią. wspólne budowanie. podlegają jedynie ustanowionym przez siebie prawom i wybranej przez siebie władzy.. bo z samych panów zguba Połaków. Narcyz . przeciwieństwem jej jest droga powolnych reform. Tymczasem. oraz ci.

że rzucił rękawiczkę i odszedł). pogardza ludźmi. ja" wiersza zdaje sobie sprawę. kapryśność. żeby nie płakać. przez S. stan zakochania w sobie. znajomi) interesują ją o tyle. które mają podłoże psychiczne: nie zaspokojona potrzeba znajdowania się w centrum uw~gi. któremu żadna kobieta nie powinna się oprzeć. przez wygląd zewnętrzny (ciągle nowe kreacje). który nigdy nie ma dość pochwał na temat swojej kiepskiej twórczości. Starosta wie. jak też pięknie umrzeć. co składa się na pełen obraz kobiety z wyższych sfer. E. ' W swoim pałacu stworzył własny świat. K. Skupiony jest na sobie. z którymi zmaga sięjej mąż (kontrybucja. książki. poświęcenie). chcę czuć najwyższą rozkosz zapomnienia). Nie dba o męża. Tu sfera doznań erotycznych. lekturach (romanse). Podczas rozmowy z Rzecznickim porównuje siebie do Adonisa. Obie córki nie zwracają uwagi na ból. koszą.Eunice . o ile może się w nich "przeglądać jak w lustrze" i potwierdzać swoją wartość. Prus "Lalka" . okazuje się lekarstwem złudnym dostarcza kolejnego rozczarowania. PrzerwaTetmajer "Ja. jak np. którą bawią wszelkie skomplikowane romanse. jestem w strasznej feblesie). kiedy kobieta" . przywiązująca ogromną wagę do wy glądu zewnętrznego.Wiersz jest poetyckim opisem zbliżenia erotycznego. kosztownych drobiazgach (perfumy). I. Skupia się wyłącznie na swoich dolegliwościach. Fantazy jest bardzo bogaty. Fromm ("O sztuce miłości"): ten jest wspaniałym i prawym człowiekiem. rzymski arbiter elegancji.U. On sam pragnie w życiu tylko brać. która powinna stanowić źródło pozytywnych wrażeń. bo na balu będzie miała zaczerwienione oczy.termin użyty po raz pierwszy w 1899 r. Ona ciągle buja w obłokach. przyzwyczajona do tego. z życia brać tylko same przyjemności. skłonności do zamykania się w sobie. Jego ukochana niewolnica . Narcyzm . uwielbiana..Obie córki Goriota (Anastazja i Delfina) odznaczają się cechami narcystycznymi. którą traktuje przedmiotowo. Kiedy Rastignac zawiadamia Delfinę o ciężkim stanie jej ojca. pięknie obcych krajobrazów. 2) Zbliżone upodobania ma Hrabia. drażni ją. bo przebywanie z nimi sprawiało mu przyjemność. wielką przyjemność sprawia jej absorbowanie swoją osobą całego otoczenia. w gruncie rzeczy jest krańcowym egoistą: nie liczy się z uczuciami innych (zerwanie romansu z Justyną). że Benedykt mówi o gospodarstwie i dzieciach. choć chłodna i wyrachowana. Z poglądem tym polemizuje E. kto kochając siebie. 2) Jego kobiecym odpowiednikiem jest hrabina Idalia . w bezmyślny sposób goniącej za modą. podziwiana. Chce być bogata. Potrafi natomiast brylować w towarzyst wie. żeby kochanek nosił ją na rękach i umierał z miłości do niej. Schiller "Rękawiczka" Elementów narcystycznej postawy można się dopatrzeć w bohaterce ballady-Marcie. umożliwia chwilowe oderwanie 107 . toteż może sobie pozwolić na wiele kaprysów (właśnie fantazji). nie wystarcza też pieniędzy na zaspokojenie kolejnych kaprysów (drogi papier listowy. Kobieta bardzo urodziwa. Za pragnieniem rozkoszy zmysłowych kryje się chęć ucieczki od rzeczywistości. nie wypada) ani na pogrzebie. częste przebywanie za granicą. który zapewni im akceptację w salonach i dobrą pozycję towarzyską. staje się je dynie narzędziem zapomnienia. 3) Podobnie jego : okrutna żona. lubująca się w górnolotnych rozmowach o sztuce. kiedy usta"Dlapodmiotu lirycznego miłość jest jedynie środkiem na zapomnienie o bólu świata i cierpieniu. swoich dolegliwościach (głowa mi źle robiła przez noc całą.). modnie ubrana. błyszczeć w czasie kwest wielkanocnych. wiecznej adoracji.. Podmiot liryczny wiersza ani przez chwilę nie bierze pod uwagę doznafi partnerki (ja. Chce wyglądać pięknie. Sienkiewicz "Quo vadis" . Freuda w jego psychoanalizie. który chciał zarówno pięknie żyć. że zapomnienie może być tylko chwilowe. kokietka poszukująca męża. intrygi. dokąd zapraszał ludzi. powozy. kobieta piękna. lubi otaczać się kosztownymi rzeczami. H. Hrabia z "Pana Tadeusza" oraz Zygmunt Korczyński z "Nad Niemnem"). chcę. pogardza służbą. absorbować towarzystwo swoją osobą. Chce być zawsze ośrodkiem zainteresowania. otaczania się zbytkiem.jako odczuwanie silnych uczuć pozytywnych w stosunku do siebie. Jej główną troską są coraz to nowe suknie. A.. 2) Osobowością narcystyczną jest też sam Neron. na co dzień obcować z pięknem (w jej pokoju znajduje się popier$ie Apollina). Przerwa-Tetmajer "Lubię. w których wyniku ciągle potwierdza swoją wartość.1) Nar. nie angażującym się emocjonalnie. Patrz: kat. zachwycać wszystkich. Aby zaspokoić egoistyczne kaprysy żony.kobieta bogata. oznacza autoerotyzm. lim mleku. których : chciał gościć. Drażni ją mąż. którzy poświęcili się dla ojczyzny (o własnym ojcu mówi: mój ojciec byt do najwyż szego stopnia szkodliwym szaLeńcem). Słowacki "Fantazy" . człowiek. Mi łość samego siebie (narcyzm) powszechnie uznaje się za zjawisko raczej negatywne. K. Niemcewicz "Powrót posła" .Podobną do żony modnej postacią jest Starościna: skupiona na sobie. której ciągle nie dość hołdów i która aby zaspokoić miłość własną wystawia na śmiertelnie niebezpieczną próbę rycerza Emroda (trudno się dziwić. Liryczne . kpi z tych. toteż każde z nich ma swój odrębny świat. w którym mężczyzna (liryczne . jest zmęczona monotonną codziennością. lubowanie się w najnowszej modzie. ponieważ jest typem pięknoducha. ta martwi się tylko o to. G. Poppea. wychowany przez matkę na światowca i artystę. sybaryta. ten powiedział: Belcia tego nie potrafi. Benedykt (będąc przecież w trudnej sytuacji finansowej) musi wyasygnować na to pieniądze. co chce. Nie bierze pod uwagę trudności. Nie interesują go sprawy kraju (walka. Marzy o wielkim (jak w powieściach) romansie. kąpiąca się w oś. H. Inni ludzie (mąż.. suknie). pasierbica.jest piękną kobietą. nie liczy się z nim. życie to dla niego kolejne wyzwania (wygrana w karty. kiedy usta ku twym ustom chylę (. toteż w jej zakochanych oczach ' Petroniusz-Narcyz przegląda się z roz. Mickiewicz "Pan Tadeusz" 1) Porównywalna z Idalią jest Telimena. Strojnisia.!:'. Krasicki "Żona modna"Bohaterka satyry nie ma imienia i nazwiska. hedonista. żadna też nie zjawi się w momencie jego śmierci (nie mają czasu. Emma zamyka się w kręgu swoich chorób. który pragnie przejść przez życie. którego swojskość Soplicowa nudzi i razi. dreszczyk emocji (schadzka z Fantazym w cmentarnej kaplicy). egoistyczna i próżna jest Emilia Korczyńska.Izabela Łęcka wychowana w zbytku i luksusie. Gdy Wokulski zatroszczył się serdecznie o Łęckiego.(zwłaszcza własnej urody). przeszkadza dziecko.1) Hrabia Fantazjusz ma wiele cech narcystycznych (por. niezdolna kochać nikogo poza samą sobą. Orzeszkowa "Nad Niemnem" . Ponieważ niewysoka pensja Karola nie może jej zapewnić odpowiedniej pozycji w towarzystwie. Kobieta nie jest tu równoprawnym partnerem. J. by myśl ma omdlata na chwilę.~ja") jest tylko obserwatorem. J. konflikt z Bohatyrowiczami). że żona ma głowę nabitą dymem romansowym. cystycznym typem jest Petroniusz. zdobycie Dianny). dostrzegając tylko to. Bałzac "Ojciec Goriot" . zawsze odpowiednia oprawa dla własnej osoby. aż do pragnienia posiadania kochanka. Jego postawa wprowadza do tego intymnego przecież faktu wiele chłodu uczuciowego.. jako że wnoszą w życie element niespodzianki. 2) Zygmunt Korczyński.1) Niezwykle kapryśna. próżna. B. Flaubert "Pani Bovary" Żona prowincjonalnego lekarza. Później pojęcie rozumiane szerzej . choć już nie najmłodsza. jest więc symbolem oświeceniowej modnisi. co wykwintne i doskonałe lub dostarczające emocjonujących wrażeń. pragnąca zwracać na siebie uwagę. Emma. że' ` zawsze osiąga to. jaki sprawiają ojcu (wyciskają go jak cyt rynę). kobiety próżnej. introwersja. pełen pięknych i kosztownych przedmiotów. F. w ten sam sposób kocha wszystkich. Obie nastawione są na czerpanie z życia przyjemności: poczynając od stosownego małżeństwa.

więc pewną formę nieśmiertelności. By zyskać przychylność ojca bogów i ludzi. która z pięknej i ponętnej dziewczyny stała się gospodynią i matką. To Krystynie przybywa siwych włosów i zmarszczek. nieśmiertelność może zyskać człowiek przez zjednoczenie z bóst wem. czystego piękna. E.Wiecznym Tułaczu" . Utwór nie jest świadectwem głębokiego uczucia. "Legenda o Żydzie . porównuje swoją twórczość do ikaryjskich lotów. toteż ucieka na wojnę.Tytułowa bohaterka poślubiła Narcyza.Wiersz przypomina bajkę. Daisy łatwo zaimponować: wystarczą ekskluzywne przyjęcia. zimna i pusta. O. Kultura zna różne formy nieśmiertelności. Jest płytka. że nie czeka ciągle na niego i wstawiła w okno kraty. Nieśmiertelni są bogowie. w której zarozumiały i pewny swego uroku narcyz dostaje po nosie: piękna różanozłota Psyche nie robi bowiem żadnej różnicy między przyziemnym fiołkiem i świetlistym narcyzem: i byfo jej jednako . zmienna. że zostaje sama. F. W powieści niszczeje i starzeje się postać na obrazie. któremu większą przyjemność sprawia obcowanie ze sztuką (barok. w któryrn znajduje się aleja drzew życia. Nie jest jednak zdolna do prawdziwej miłości. bo nie był w stanie znosić dhtżej cierpień powodowanych przez "szatę Dejaniry". Patrz: artysta słowa. młodym. a wraz z nią pamięć o twórcy. podziwianym. nie dostrzega. ten ma życie wieczne. Prometeusz wyjawia mu tajemnicę przyszłości . W okresie modernizmu właśnie narcyz stał się symbolem skrajnego estetyzmu. Zapomniałajednak poprosić także o wieczną młodość i potem z rozpaczą patrzyła. głównie jednak tym. Do życia pod chodzi egoistycznie: do matki ma pretensję. Wilde "Portret Doriana Graya" Na pół alegoryczna powieść inspirowana wątkami satanistycznymi i motywem faustycznym. Człowiek zyskuje nieśmiertelność przez zjednoczenie z Chrystusem. Glanville) Nieśmiertelność Nieśmiertelność-Niepadleganie śmierci. Nawet międzyjego samobójstwem a śmiercią Narcyza istnieje podobieństwo niemożność osiągnięcia ideału. Wówczas Zeus zgadza się na nieśmiertelność tytana. zakazów w dorosłość. Upewnia ją to. Piotruś najlepiej czuje się wśród elfów i ptaków. Safona "Pogarda dla nie znajacej poezji" . Iłłakowiczówna "Narcyz i ~ołek" . Jest kapryśna. aby mogła potwierdzić słowa Michała: die wunderschóne Nase. de Saint-Exupery "Mały Książę" . ale o to. kosztowne prezenty. Kuncewiczowa "Cudzoziemka" Róża Żabczyńska byłaby doskonałą pacjentką doktora Freuda. adoracja. Horacy "Non usitata" (Carm. ile kłopotu sprawia swoją osobą. (prLysłowie arabskie) * "Każdy z nas jest z natury Narcyzem. wieczne życie. Został za to 108 . Ten dar musi jednak zostać potwierdzony przez Zeusa. Często w jej wspomnieniach powraca motyw przeglądania się w lustrze po to. M. toteż podoba się wielu mężczyznom. Córeczkę traktuje jak maskotkę. Kieffer "Żeby cię lepiej zjeść" Sebastian to typ dwudziestowiecznego Narcyza. którego owoce udzielały nieśmiertelności. on zaś jest ciągle młody. że jest piękna i pożądana. gotyk. uwielbienie. często drugim też się nie podoba. Żywoty świętych . która żąda od Małego Księcia nie kończących się hołdów i ciągłych zachwytów nad sobą. Mitologia 1) Bogowie olimpijscy są nieśmiertelni. że zamknęła się w swoim świecie (marzeń o Michale i po mistrzowsku zagranym koncercie D-dur Brahmsa). Nieśmiertelność może mieć wreszcie formę wiecznej egzystencji fizycznej. (J. który.ujawnia imię tego. krucha. który nie chce wejść w świat pełen problemów. 2) Podczas spotkania z Mojżeszem Bóg mówi o sobie Jestem. Zapatrzona w siebie. K.3O) patrz: autotematyzm. na którym złożono go. Biblia (NT) . że jego twórczość' będzie powszechnie znana i żyć będzie wiecznie (symbol Styksu. Niekłamaną przyjemność sprawia mu adoracja innych kobiet. ale na wysiłku poszukiwania niezwykłych porównań w dziedzinie sztuki i kultury. "Legenda o św. ale także dzięki swoim dziełom. żywy Gray korzysta z uciech życia. 3) Herakles zostaje wzięty na Olimp z płonącego stosu. także Gatsby'emu. boginię młodości i wdzięku.Podczas drogi krzyżowej Żyd Ahaswer plunął w twarz Jezusa. Choćby i umart będzie żył na wieki. lustereczko powiedz przecie. zawsze jest. którą "przekazuje" mu ciężko ranny centaur Chejron. jak kochanek starzeje się. Fitzgerald "Wielki Gatsby" . nie skupia się na bogactwie doznań. 4) EosJutrzenka wyjednała u Zeusa nieśmiertelność dla swojego ukochanego Titonosa. S. chcąc zachować wieczną młodość i pozostać niezmiennie piękny.Podmiot liryczny wiersza nie przeżywa miłości. szokując wszystkich kolejnymi skandalami. Undset "Krystyna. drogie samochody.S. atrakcyjny. Iwaszkiewicz "Erotyk" (Więc plamiąc mojej psyche) . W siedzibie bogów poślubia Hebe. H. 2) Uwolniony przez Heraklesa Prometeusz zyskuje nieśmier telność.mieli swój początek. Aleksym). Wreszcie miłosierni bogowie zamienili nieszczęśnika w świerszcza. Biblia (ST) . zachwyt nadjej urodą. Kiedy Mały Książę opuszcza planetę B-612. cierpiąc na różne choroby. narodzili się tak jak rodzą się ludzie.Twórczość poetycka zapewnia pamięć u ludzi. ale też delikatna. a jedynie popisem erudycji i koneserstwa lirycznego "ja".zawsze był. jest opowieścią o człowieku. ale ją kreuje. przywołuje symbol łabędzia (ptaka. aby móc mówić o swych przeżyciach. prowadząc rozmowy ze sobą (wtedy bowiem rozmówca go nie nudzi. Erlend nie jest bowiem stworzony do codziennego życia. A. Ma to symbolizować nieśmiertelność mieszkańców bożego miasta. * "Lustereczko. Oznacza to wieczne trwanie Stwórcy niejako poza czasem .Dumne wyznanie poety. nieosiągalny przedmiot miłości). a każda namiętność jest tylko miłością własną osłodzoną właściwymi epitetami". tańce). poświęcenie życia Bogu są środkami do zdobycia życia wiecznego w niebie (np.od rzeczywistości.dlaczego kielichy kwiatów pachniaty stodko: ze skromności czy też z pychy. staje się po prostu zły (dla Wilde'anie do pogodzenia była sztuka i piękno z moraInością). wystarczajej podziw otoczenia. który jestem. który najlepiej czuje się. którego łączono z Apollinem). lecz nieśmiertelność duszy. nakazów. wyraża wiarę. Jest uosobieniem ludzkich marzeń o byciu wiecznie pięknym. przystojny. obrazy van Dycka) niż pełne przeżywanie miłości (dostrzeganie partnerki). zabawy. Nie jest to jednak nieśmiertelność i~zycznego istnienia.1) W środku biblijnego raju rosło drzewo życia. zawsze będzie. nie wydaje mu się płytki i głupi). który jest świadom swej wartości. kultu sztuki.Umartwianie się. Barrie "Piotruś Pan" . róża martwi się nie o niego. córka Lavransa" . kto będzie chciał Gromowładnego pozbawić władzy. J.1) Chrystus mówi: Kto wierzy we mnie. że mimo wewnętrznej pustki i amoralności zewnętrznie pozostaje idealnie piękny i czysty. pięknie i harmonii. nużą go obowiązki. XX. II) . Dwa przykre przeżycia z młodości (zawiedziona miłość i nie zrealizowana kariera skrzypaczki) sprawiły. Ich trwanie nie jest jednak usytuowane poza czasem . rozczarowuje go Krystyna. 2) W Apokalipsie pojawia się wizja Nowego Jeruzalem. staje się jednym z nieśmiertelnych. ponieważ spożywają abrozję i piją nektar. bezradna.Bohater jest symbolem człowieka. Horacy "Exegi monumentum aere perennius" (Carm.Narcystyczna w utworze jest róża. Sebastian w gruncie rzeczy kocha tylko Cecylię (wytwór jego wyobraźni. gdzie wiedzie życie beztroskie i ciekawe (muzyka.III. kto jest najpiękniejszy na świecie?" (Bracia Grimmowie) * Kto sam sobie się nie podoba.Daisy jest kobietą piękną. Ta egoistka i złośnica jest w gruncie rzeczy kobietą marzącą o doskonałości. którego wody zapewniały nie śmiertelność).

Nieśmiertelność sprawia. przez co staje się równy Bogu. porzucając swoją ukochaną Itakę.w świat . Szancer na ilustracji do satyry. wreszcie kazał śledzić we Francji syna. Dumas "Józef Balsamo" Tytułowy bohater (zwany inaczej Cagliostro) to mag.patrz: autotematyzm. Krasicki "Żona modna" -Po zawarciu małżeństwa odjazd z miasta na wieś. która jesr więzieniem odjechał dobrowolnie do Francji syn Poloniusza . Biblia (NT) . Kochanowski "Odprawa posłów greckich" . A. gdy są w rządzie. Dzięki sonetom piękny chłopiec stanie się nieśmiertelny . To jest prawdziwe i niezniszczalne bogactwo. Goethe "Cierpienia młodego Wertera" . J. (A. J. Naborowski "Cnota grunt wszytkiemu" Przemija wszystko. Marię. Lechoń "Toast" .upiory wampiry. D. którą daje poezja. W obliczu śmierci każdy czyn człowieka. Odyseusz wyruszył z Itaki.Poeta tworzy nieśmiertelne pieśni. zawierającej ekstrakt życia. wiernie służąc ojczyźnie w zgodzie z własnymi zdolnościami i umiejętnościami. J. ale gdy schodzą ze sceny. Malczewski "Maria" Przedkładając nad własne uczucia rycerską powinność.Opuszczenie miejsca. Swift "Podróże Guliwera" . Reymont) Odjazd Odjazd . Nie chcąc odjeżdżać.godziwością i straszną pułapką dla tych. gdy tylko dotrze do niej jego pierścień z zielonego jaspisu.Na wojnę trojańską odjechał Odys. pozbawionej świadomości. by żyć.(Niezwykłym i nie leda piórem opatrzony. nasycił się zemstą. J. gdy przebywa we Francji Ludwika XVI (XVIII wiek). przytłaczające stosunki drobnomieszczańskie). A. Czytelnik poznaje go. jest czymś naprawdę niezmiernie ważnym. w której wśród śmiertelników żyją także nieśmiertelni. wszelkie dobra materialne. co się samo przez się rozumie.nie. Naborowski "Do Anny" . Byron "Giaur" . że wszystko staje się nieistotne. ale podstęp wykryto.. Wacław zostawia żonę. nikt o nich nie pamięta. Zyskuje w ten sposób nieśmiertelność. A.G. Wędruje przez wieki i co jakiś czas w jakiejś części świata daje się poznać. Podczas podróży przez pomyłkę Tristan i Izolda wypili napój miłosny. (L. W. nieśmiertelność tworzy. próbować o niej zapomnieć. o którą warto zabiegać. po raz pierwszy . III Konrad jako poeta-wieszcz nieśmiertelność czuje. G. ponieważ nie dość. tojeszcze skazany jest na wieczne istnienie w świecie mroku . * "Życie wieczne byłoby tak samo uciążliwe. 2) Natomiast Hamlet odjechał do Anglii na rozkaz Klaudiusza. Przed wyjazdem Poloniusz wygłosił wiele nauk. B. Wieczne i nieśmiertelne są cnota i siawa. P. J.Test jedyna forma nieśmiertelności. Bedier (oprac. A. J. Wyjazd miał być lekarstwem. Przekupiona Rada Królewska głosowała za zatrzymaniem Heleny. ale przekleństwem. jego wieczna egzystencja nie jest szczęściem. wyruszenie w drogę. Borges "Nieśmiertelny" Narrator opowiadania trafia do krainy nieśmiertelnych.Wiersze.jadę sam z sobq. pudełeczek. Mitologia . Patrz też: artysta słowa. udawał szaleńca. każda radość i każdy smutek nabierają znaczenia. który mówi mu. Kochanowski "Pieśń o dobrej sławie" (Pieśń Xll~ ks. z których przyszłe pokolenia wiją ozdobę jego skroni. Wreszcie małżonkowie odjeżdżają w towarzystwie suczki..a staniesz się nieśmiertelny". zostaje "zwampiryzowany" przez pełnego demonicznego uroku Lestata.Z czasem wszytko przemija. J. Znakomicie uchwycił ten moment J. jak nie spać całe iycie" (A. Werter decy duje się wyjechać z Waldheim.. przebijając osikowym kołkiem albo wystawiając na działanie promieni słonecznych. który zyskuje nieśmiertelność dzięki piciu krwi ludzi. których świat mu skąpi. Przed odjazdem otrzymana od Izoldy obietnica spełnienia każdego życzenia. I. żonę Penelopę i syna Telemacha. Tam spotka się z kulturą Zachodu i zacznie zdobywać kolejne (bardziej i mniej kształcące) doświadczenia. a jest nią ludzka życzliwość". Jego nieśmiertelne istnienie jest jednak dość kruche .Nie mogąc inaczej rozwiązać miłosnego trójkąta. którą musi podtrzymywać przez picie krwi żywych istot.Józef uprzedzony przez Anioła we śnie odjechał wraz z Maryją i dzieciątkiem z Betlejem do Egiptu. w podróż. A. Czechow) * "Powiedz coś. Premierzy i ministrowie finansów to wielkie figury wówczas. Spotyka tam Homera.) "Dzieje Tristana i Izoldy" . Rice "Wywiad z wampirem" Młody plantator z Południa.patrz: rycerz.Po dokonaniu zemsty i zabiciu Hassana Giaur oświadcza: a teraz dalej . Tylko artyści są nieśmiertelni". chroniąc się przed prześladowaniem Heroda. Ona jedna wszytkim czasom na despekt nigdy nie ustanie. uczony i słynny podróżnik. W.M. Pamięć u potomnych i nieśmiertelność. laurowy wieniec nieśmiertelnej sławy. D. II . gdzie się dotychczas przebywało. Szekspir "Sonety" . Kochanowski "Ku Muzom" patrz: autotematyzm. okazał się elementem jeszcze bardziej przygnębiającym Wertera (nudna praca urzędnika na placówce dyplomatycznej. że musi zabijać. Nikt nie wita narodzin nieśmiertelnego z radością. by powstrzymać napad 109 . bo wszystko można odłożyć na później. (W. J. Wojna stała się nieuchronnością. który uczynił w swoich epopejach doskonałym środkiem wyrażania myśli. ale miłość jest nieśmiertelna. Mickiewicz "Dziady" cz.von Ebner-Eschenbach) * "Sztuka. i odjeżdża. co chcą uciec przed cierpieniem gdyby była świadomością". Patrz też: artysta słowa.Laertes. którym przewodził Ulisses. Kochanowski Pieśń XXIV ks. nieodpowied niej karety itd. podróż/wędrówka. zjawy . Już w starożytności posiadł wiedzę tajemną i znalazł receptę na eliksir życia. w których Szekspir opiewa urodę tajemniczego młodzieńca pokonają czas. wszelkie zaszczyty.W. (M. Kiedy rodzi się dziecko noszące piętno nieśmiertelno ści. II) Nieśmiertelność zapewnia człowiekowi dobra stawa. Mickiewicz "Sonety krymskie" "Ajudah" .patrz: pogrzeb. w najszerszym tego słowa znaczeniu. Niestety.1) Odjazd Izoldy Złotowłosej statkiem z Irlandii do Kornwalii na dwór króla Marka. że nieśmiertelność od biera sens ludzkiemu życiu. Sami nieśmiertelni są prymitywnymi troglodytami Homer zapomniał nawet greki i z trudem mówi językiem. J. Hirszfeld) * "Nieśmiertelność byłaby okrutną ni. I.przeklęty przez Boga i skazany na wieczną tułaczkę. Mikołaj wyjeżdża ze swojej rodzinnej wsi do Paryża. Dantyszek "Poeta poleca Zygmuntowi KPieśń weselna na ślub Zygmunta z BarbaraH" patrz autotematyzm.) . Kochanowski "Muza" Nagrodą dla poety nie są zaszczyty. kotki z kociętami i tysiąca pudełek. ważniejsze są od wszelkich dóbr materialnych. Szekspir "Hamlet" .można go zniszczyć. L. Ów człowiek skazany jest na wieczną egzystencję bez wiecznej młodości. która z cnoty pty. S. jego rodzina pogrąża się w rozpaczy. Polidori "Wampir" . Krasicki "Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki" Po wielu perypetiach. by usunąć się z życia Lotty.promienie słoneczne są dla niego zabójcze. kanarka.Grupa posłów greckich.Podczas swoich wędrówek Guliwer trafia do krainy.upływ lat nie zdoła zmienić utrwalonego w poezji obrazu J. Luis. Stoker "Dracula" .Wampir to stwór. Fleming) * ". J. ponieważ oznacza to straszliwy los. starzeje się jak każdy i po upływie wielu lat jego życie staje się wegetacją nie czującej roślinv_ . Najpierw wyjazd parokrotnie odkładany z powodu słabości żony. odjechała (została odprawiona!) z Troi z niczym. a tę można zyskać. 2) Odjazd Tristana z Tyntagielu do Galii po zabiciu jednego z wasali króla Marka. pilnie strzeżony przez Rosenkranza i Gildensterna. zachęcony naukami swego guwemera. sroki. Bohater jest wewnętrznie pusty: utraciłjedyną miłość swego życia. W.1) Z Danii. Patrz: podróż/wędrówka.

chce ofiarować żonie jak najcenniejszy dar. ona zostaje. zostawiając bezbronny własny gród. Prus "Lalka" . III 1) Odjeżdżają z Wilna w kibitkach zesłani na Syberię młodzi buntownicy. bo nie czuł się z miastem związany. Jedni wsiadają do kibitek. który (mimo całej gościnności Wielosławskich) przyjęto z ulgą. poświęceniu i upokorzeniu. J. Nareszcie wyzwolił się od wspomnień. 2) Konrad Wallenrod wyrusza z wojskami krzyżackimi na wyprawę przeciwko Litwie.pokornie. Żeromski "Przedwiośnie" .. ale o coś bogatszy. Kierunek: Zagłębie. jaką w tym boju zdobędzie. zaś w scenie IX kobieta widzi mknącą obok cmentarza kibitkę i dostrzega w niej znajomą twarz. której nie zna. Gdy wróci.. Twierdzi. Sławę. G. że jednak ten "bolszewik" z Baku nie umie się zachować jak dżentelmen. Odjechał. który ostatecznie rozczarowawszy się do Izabeli. pobił Krzywosąda i wrzucił go do stawu. bo myślał. Jest rozczarowany. będzie bardzo bogaty. 110 .. Zeromski "Ludzie bezdomni" . 2) Odjazd długo oczekiwanej i wytęsknionej bliskiej osoby. Camus "Dżuma" . nie może rozwinąć normalnej praktyki lekarskiej. Kochanka? Matka? Żona? Uczucia normalnie towarzyszące rozstaniu i odjazdowi Leśmian przeniósł na świat przyrody (to oczy bratków są coraz łzawsze). toteż Walter Alf pożegnają przed odjazdem słowami: jesteś wdową po wielkim człowieku. Odjeżdżają bez nadziei powrotu. ale wraz z odjazdem muzyka pustoszeje Nohant. gdyż nikt by go przecież nie matnował. Zmiana miejsca niczego jednak nie zmieniła w życiu Emmy. często prawie dzieci. że ma do spłacenia dług. które swoimi kaprysa mi zadręcza otoczenie). powinnością (por. wysiada. wyjeżdża ze sługą w świat. S. napawający nadzieją. Nie ustawał w wysiłkach. wszystko zmienił list prezesowej Zasławskiej. Ten odjazd pociągu jest najważniejszym momentem w życiu Wokulskiego. ale nie cofnął się. gdzie przebywa i co robi.1) Walter Alf próbuje w tajemnicy przed żoną odjechać z dworu Kiejstuta. żegnając się ze swoją kochanką Wiolettą. Iwaszkiewicz "Panny z Wilka" Z Wilka do Warszawy odjeżdża Wiktor Ruben.Po pobycie w wielu miastach Europy (I. Jakimi cechami odznacza się wobec tego ten kapryśny Polak? Co uświadamia jego odjazd? H. E. władca grodu Switezi. S. gdzie naraziwszy się środowisku lekarskiemu.W wierszu nie zostali dokładnie określeni bohaterowie liryczni. serce i upokorzenie. S.. że tak pewnie odjeżdżali: Emilia Plater i Czarniecki. którego oblegał z wojskiem car Rusi. Tych odjazdów więźniowie boją się najbardziej. zakuci w łańcuchy wynędzniali. Nie zastanie już Marii żywej. Heathcliff odjeżdża z Wichrowych Wzgórz (właściwie: tajemniczo znika). pospieszył książę Tuhan.. Nie było innego wyjścia należało odjechać. bo stamtąd się nie wraca. Dał się zwieść opowieści ojca o szklanych 'domach. Dover) bohater odjeżdża z Włoch. Iwaszkiewicz "Lato w Nohant" Kończy się lato. Niektórych Marek Edelman może od tych odjazdów uratować lub przynajmniej odroczyć termin. Doktor naraził się bowiem cisowskiej klice "starców". Gdy powstała taka szansa. Mickiewicz "Świteź" . które z Umschlagplatzu od~rawia Marek Edelman. dokąd pojechał. i on sam wreszcie zrozumiał. A. a w nim kobiety. Słowacki w jednej z dygresji ironizuje. jeśli nie na zawsze. Bronte "Wichrowe Wzgórza"Boleśnie dotknięty przez Katarzynę słowami o jego niskim pochodzeniu. Leśmian "Odjazd" . W momencie odjazdu przekonuje się on. Są to odjazdy Zydów bez powrotu (zum Tode). J. I Wilko zastał inne.1) Odjazd Judyma z Warszawy. nie pragnie. Z majątku George Sand odjeżdża obrażony Szopen (jej wieloletni przyjaciel. Nie przekonują go argumenty świadczące o miłości ojcowskiej. Herling-Grudziński "Inny świat" . Krall "Zdążyć przed Panem Bogiem" . w polu. jemu tylko znany sposób złamania potęgi Krzyżaków. wielkie i niezwykle kłopotliwe dziecko. inni krzyczą: Jeszcze Polska nie zginęta. firowym sińcem. która z więźniem spędziła kilkadziesiąt godzin w "domu swidanij". łzy). że uda mu się odnaleźć stracony czas. jego dąsów). Wacław z "Marii". ponieważ klimat Tostes zdecydowanie jej nie odpowiadał. dlatego jego odjazd do Paryża należy traktować jako próbę ucieczki przed miłością i przed samym sobą. że prawie wszyscy mają już dość Szopena (jego codziennych ćwiczeń. gdzie znalazł schronienie. Iwaszkiewicz "Brzezina"-Po śmierci Stasia Bolesław wraz z córką odjeżdża z leśniczówki. G. Tylko on wie. dworzec kolejowy. ale bez Wokulskiego. przehulawszy dziedziczną wioskę. Jego odjazd jest dla Dominika bolesnym ciosem. Nikt nie wie. Sam Wokulski sądził. Odpowiada to nie mieckiej wybiórce do gazu. J. Często po takim odjeździe skazanemu jest trudniej niż przed spotkaniem. Z Szopenem zabierają się wszyscy goście pani Sand.1) Niekiedy pada w obozie hasło. Połączenie tych dwóch faktów należy rozumieć jako odjazd Konrada w głąb Rosji (w "Ustępie" występuje on jako Pielgrzym). B. Aldona poznała jednak jego zamiary. by w sposób legalny bądź nielegalny stworzyć możliwość opuszczenia zadżumionego miasta. by zrealizować jedyny. by za namową Suzina rzucić się w wir interesów. A. który w intencji Karola miał "uzdrowić" jego żonę. otwiera się cały świat. że wyjeżdża na bardzo długo. że jest to podróż w jednym kierunku: z wyprawy mogą powrócić nieliczni. że nie jest tym Wiktorem sprzed piętnastu lat. Flaubert "Pani Bovary" Wyjazd całej rodziny Bovarych z jednego prowincjonalnego miasteczka do drugiego. 2) W scenie VIII ksiądz Piotr przepowiada Konradowi długą podróż. Mickiewicz "Dziady" cz. 2) Z dworca Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej w Skiemiewicach odjeżdża pociąg do Krakowa. starców i dzieci. 2) Odjazd Cezarego z Nawłoci. opiekę i miłość Salomei Brynickiej.tatarski. Patrz: powrót.ondyn. Żeromski "Wierna rzeka" Odjazd księcia Józefa Odrowąża z dworku w Niezdołach.Godna uwagi jest postać dziennikarza Ramberta. Patrz: konflikt pokoleń. Pozostaje chyba kobieta (oczy podkute sza. bo uważa. On odjeżdża. Pozostawia mogiłę żony i brata. Wiadomo tylko. Słowacki "Kordian" . że przygotowywany jest etap na Kofymę lub do Aleksiejewki. J. A. zostawiając ją w towarzystwie Starskiego i ojca. bo dostali bochenek chleba. Odjeżdża rozgoryczony. że ojciec okradał robotników. jego odjazd nie ma żadnego związku z tzw. kraj na rumaku. Na początku sztuki wydaje się. tzn. 2) Odjazd Judyma z Cis w atmosferze skandalu. Przyboś "Odjazd" .1) Wyjazd Cezarego z ojcem z Rosji. 3) Wiktor Judym odjeżdża z Polski w poszukiwaniu pracy i lepszych warunków życia. bo po cichu uznawano. Mimo że czasy są niespokojne. Młody Barykajedzie do Polski.Są to szczególne odjazdy. S. ubogi szlachcic z Podola. iż dla Wioletty ważne są tylko pieniądze. Słowacki "Beniowski" Maurycy Kazimierz Zbigniew Beniowski. Żeromski "Doktor Piotr" Piotr Cedzyna decyduje się odjechać i opuścić starego ojca. by zdobyć fortunę. B. J. co przeczuwał wcześniej (zdobędziesz ty trumnę). Podąży za nim do Szwajcarii żona z dziećmi. Dla niej rzeczywistość uległa rozbiciu. ucieczka. i panny się zmieniły.W przeciwieństwie do wiersza Leśmiana tu jest znacznie precyzyjniej określona sytuacja liryczna: typowe miejsce odjazdów i rozstań. A. Nie będzie miał do czego wrócić. Odjazd otwiera w jego życiu nowy rozdział.. Konrad Wallenrod). który za wszelką cenę chciał wyjechać z Oranu. Niekiedy odjeżdżają uśmiechnięci.Na pomoc księciu Mendogowi. Mickiewicz "Konrad Wallenrod" .1) Wokulski wyjeżdża z Warszawy do Paryża. przed nim (jak należy przypuszczać). Przed odjazdem Salomea otrzymuje zapłatę od matki Józefa za swoje poświęcenie. w istocie zaś jest rozgoryczony i upokorzony przez Izabelę. że odjeżdża mężczyzna. Odjazd jest z gatunku ostatecznych: czy nie moŻna nic nigdy porzucać na zawsze? Czytelnik musi sam sobie na to pytanie odpowiedzieć. Wyrusza w dalszą podróż przeklęty przez nią. J.

Nie odjechał. Adso zaś odjeżdża bogatszy o to. Grabiec. F. 4) Hiob staje się ofiarą zakładu między Bogiem i szatanem. Patrz: samobójstwo. G. Hara~court) Ofiara człowiek poszkodowany Ofiara Człowiek poszkodowany.Tristan i Izolda są ofiarami pomyłki Brangien. W końcu staje się przyczyną jego śmierci. Mickiewicz "Lilije" . W. która go zabija. która prosi Artemidę i Apollina. Sienkiewicz "Quo vadis" Chrześcijanie stają się ofiarami szaleństwa Nerona i służalczości jego dworaków. Teraz już stopniowo będą się rozluźniały wewnętrzne więzi. T. by udowodnić. E. J. Patrz: wina i odpowiedzialność. Balzac "Ojciec Goriot" Goriot pada ofiarą swojej nierozważnej miłości do córek. Wolter "Kandyd" . która prowadzi go do samobójstwa.1) Abel jest ofiarą zazdrości swojego brata. gdy ów wraca z wojny. Homer "Odyseja". J. H. 2) Józef pada ofiarą niesłusznych oskarżeń żony Putyfara i zostaje uwięziony. mają swoje źródło w bosko-szatańskiej zmowie. Wierząc. rodzina. J. 5) Niobe pada ofiarą swojej pychy i gniewu Latony. Krysia. Z. Mitologia .1) Jan Chrzciciel staje się ofiarą nienawiści Herodiady. J. król Popiel zostali zabici. że należy do ludzi stojących poza moralnością. pogrąża się w rozpaczy. Wyspiański "Noc listopadowa" Joanna jest ofiarą okrucieństwa fizycznego i psychicznego Wielkiego Księcia Konstantego. Z lęku przed tym.N. jakich doznaje. wobec czyjejś przemocy. Zafascynowany jego urodą nie opuszcza w porę Wenecji i zaraża się panującą w mieście cholerą. kastruje go. narzeczony Maryi. Nienawiść Montekich i Kapulettich staje się przyczyną tragedii dwojga zakochanych. Pragnie uniknąć zbrodni. W. 3) Arachne jest ofiarą własnej pychy i gniewu Ateny. który odważył się ją opuścić. Szekspir "Otello" . Z jego powodu dopuszcza się zbrodni dzieciobójstwa. świadomie dokonał takiego wyboru. niszcząc całe jego życie. które prowadzą do fałszywego oskarżenia Desdemony o zdradę i jej śmierci. A. który ją "wykorzystał i porzucił" z dzieckiem. Poddając się cierpieniu. Polifema. by mogła panować. Kafka "Proces" .Stara lichwiarka i jej siostra stają się ofiarami Raskolnikowa. Wilhelm z Baskerville i Adso z Melku wyjeżdżają z opactwa. Mickiewicz "Pan Tadeusz" Jacek Soplica pada ofiarą własnej zapalczywości. którzy chcą przypodobać się swojemu panu. Łobodowski "Żona Lota". Biblia (ST) .dobrowolnie z niej zrezygnował.1) Desdemona jest ofiarą chorobliwej zazdrości Otella. M. Mann "Śmierć w Wenecji" Aschenbach pada ofiarą swojej miłości do pięknego polskiego chłopca Tadzia. żona. Tolstoj "Anna Karenina" patrz: Rosja. ale najważniejszy był ten pierwszy: Josć Arcadio Buendia odjechał z wioski z Cyganami. jakie na niego spadają. jest ofiarą machiny sądowej. Gdy kobieta. (E. A. co poznał i usłyszał od swego mistrza. 2) Hamlet jest ofiarą intrygi Klaudiusza. 4) Marsjasz staje się ofiarą gniewu Apollina. A. F. Patrz: ojciec. Posejdon sprawia. Biblia (NT) . Mickiewicz "Dziady" cz. Ona wywołuje pomiędzy nimi spór. że żyjemy na najdoskonalszym ze światów. uczeń i mistrz. bogini niszczy ją i biedna dziewczyna wiesza się z roz paczy. by zabili dzieci nieszczęsnej kobiety.źródło ich miłości. Krasicki "Monachomachia"Mnisi padają ofiarą bogini niezgody . Goneryla i Rega na.W. Słowacki "Balladyna" Balladyna drogę do tronu w Gnieźnie usłała licznymi ofiarami . Szekspir "Romeo i Julia" . który ich bezlitośnie zabija.Troja padnie ofiarą niefrasobliwości swoich mieszkańców. pada ofiarą kaprysu panicza. który triumfuje po bitwie z Moskalami. Ale zostaje za to wynagrodzona małżeństwem z Aresem. Wszystkie nieszczęścia. nie troszczą się o ojca i skazują go na tragiczny los. 2) Sam Odyseusz jest ofiarą gniewu Posejdona. który po zwycięstwie w zawodach muzycznych obdziera go ze skóry. gdy otrzymały już swoją część królestwa. Mickiewicz "Rybka"-Biedna dziewczyna.Jędzy. Podczas ucieczki z płonącej Sodomy odwraca się i zamienia w słup soli. Staje się nędzarzem i umiera w samotności. 2) Herakles wielokrotnie pada ofiarą gniewu i nienawiści Hery.M. Bez zastanowienia. Szymborska "Żona Lota".M. izolujące wioskę od reszty świata. Bułhakow "Mistri i Małgor~ata" Mieszkańcy Moskwy ukazani zostali jako 111 . który odczuł złe skutki czegoś.Józef K. 2) Św. Patrz: sąd/ /proces. by pójść za widmami. Patrz: ojciec. Patrz: kat. którą podsyca Jagon swoimi intrygami. Dostojewski "Zbrodnia i kara" . IV Gustaw jest ofiarą nieszczęśliwej miłości. by jako daru za niezwykły taniec zażądała od Heroda głowy proroka. które zgodnie z fatum ma popełnić. która podaje im magiczny napój . Zabijając go. którego syna.A. który nie potrafi uporządkować swojego życia. które stworzył Szatan.Lear pada ofiarą własnych córek. bo samodzielnie. W. że za gobelinem kryje się Klaudiusz. którą kochał.Dunkan i Banko padają ofiarami żądzy władzy Makbeta.Edyp jest ofiarą przeznaczenia. U. wychodzi za mąż za innego. Wilhelm potwierdził tylko swoje opinie na temat Wielkiej Inkwizycji. że Odys błąka się przez lata po morzach. Por.) "Dzieje Tristana i Izoldy" . A. trzykrotnie zapiera się Chrystusa. ale także o poznanie samego siebie. H. Kochanowski "Odprawa posłów greckich" . Patrz: szaleństwo. Był pierwszym mieszkańcem osady. S. którą podsyca lady Makbet.Pan staje się ofiarą własnej żony. Goethe "Cierpienia młodego Wertera" . Bedier (oprac. którzy nie troszczą się o jej losy. Jego oprawcą jest Haake. W. Piotr jest ofiarą własnego strachu. za co zostaje skazana na śmierć. który porzuca ją i syna.1) Uranos jest ofiarą własnego syna. który przez zbrodnię chce udowodnić. władzy nad maluczkimi i nieświadomymi. strzela i zabija go. ale nie jest w stanie uciec od swojego losu.Romeo i Julia są ofiarami waśni między dwoma rodami werońskimi. W. Goethe "Faust" Małgorzata pada ofiarą Fausta.1) Zalotnicy Penelopy stają się ofiarami Odyseusza.W Macondo wiele było różnych odjazdów i powrotów.Alina. że może zostać także skazany na śmierć. który zakończy się bitwą. Nieszczęsna kobieta popada w obłęd i umiera. cierpienia. Krasiński "Nie-Boska komedia" Maria jest ofiarą hrabiego Henryka. pada ofiarą rozgrywek między dowódcami powstania listopadowego. Patrz: uczeń i mistrz. która wchłania go. Z. Obie kobiety ponosząkonsekwencjejego nieumiejętności podjęcia trudnych decyzji.Kandyd jest ofiarą swojej naiwnej wiary w optymistyczną filozofię Leibniza. 2) Otello jest ofiarą intryg Jagona. że książę Radziwiłł jest nieudolnym wodzem. Remarque "Łuk `Triumfalny" Ofiarą narastającego w Rzeszy faszyzmu stał się doktor Ravic. Szekspir "Makbet" . Szekspir "Hamlet" . 3) Żona Lota jest ofiarą własnej ciekawości albo miłości do rodzinnego miasta. Eco "Imię róży" Wyjaśniwszy zagadkę tajemniczych śmierci w klasztorze. który kazał zatruć szpadę Laertesa. Kościoła. Gdy jej tkanina okazuje się najpiękniejsza. Hamlet sądzi. Chłopicki wysyła go na z góry straconą pozycję. Nałkowska "Granica" lustyna i Elżbieta są ofiarami Zenona. to trochę umrzeć". wyniszcza się psychicznie i prostą drogą zmierza do samobójstwa. Patrz: retrospekcja. J. oślepił. widząc Stol nika. wędruje po różnych krainach i przeżywa najdziwniejsze przygody. która na~kazuje córce.W. Wyspiański "Warszawianka" Józef Rudzki. który chcąc posiąść władzę. bezradny wobec czegoś. Szekspir "Król Lear" . Sofokles "Król Edyp" .1) Poloniusz pada ofiarą pomyłki. L. * "Odjechać. W. J. Patrz też: zbrodnia/zbrodniarz. żona. Kirkor.Werter jest ofiarą nieszczęśliwej miłości i swojego nadwrażliwego charakteru. Garcia Marquez "Sto lat samotności" . S. I.

że przejdzie on w ręce 112 . z którego jako człowieka absolutnie przeciętnego. Zeus wybiera tłuszcz. Patrz: cier pienie. że ich potrzeby zostają ograniczone do minimum. według innych Artemida zabiera ją żywą spośród dymów ofiary i przenosi do Aulidy. Głód i nieustanne zagrożenie powodują. Homer "Iliada" . Jest to kara bogów za niedopełn ienie przez Agamemnona obietnicy ofiary.1) Prometeusz zabija wołu i dzieli go na dwie części. jego doskonałym 1. który chce rozmawiać z umarłymi. Aleksym" Aleksy. Padną także ofiarą Wolanda. Z. będzie szczególnie gorliwie wnosił swój wkład w wielkie dzieło odjudaizowania Europy.ofiary systemu. za trzecim zaś razem wody i posypuje to białą mąką. że został oszukany. Ofiara jego jest jednak pozbawiona sensu. jest darem Boga. Herling-Grudziński "Inny świat" . . gdzie dziewczyna zostaje kapłantcą. Wędrówka przez Syberię ma go do tego przygotować. którą z taką dumą głosi kapitan Holmes (armia Stanów Zjednoczonych jest miejscem. Borowski "Opowiądania" Ludzie w obozie stają się ofiarami warunków.iej skorzystać". bojaźliwy i niepewny. sądząc. by wybawić ludzi od grzechu. nadprzyrodzonym mocom. Moczarski "Rozmowy z katem" 1) Ofiarami nadczłowieka. tym bezwzględniej Wielka Oddziałowa uzalwżnia go od siebie i tym łatwiej staje się on jej ofiarą. G.dar ofiarny Ofiara . jest radośnie przyjęte cierpienie.Poświęcenie. Jones "Stad do wieczności" . (D. Patrz: kat.!) produktem jest generał Stroop. a ich realizacja dokonuje się często kosztem współwięźniów. "Kwiatki świętego Franciszka" Wszystko. by wybrał. Przy czym zasadajest taka: im bardziej pacjentjest uległy. Patrz: Rosja. wpada w gniew. (S. że w wojsku można zrobić karierę. że skrywa mięso.Kain zabija swojego brata. Zaczęło Się systematyczne łamanie charakteru rogatego Prewitta. probuje go p~rzekonać do słuszności działań Inkwizycji. bo zapanowała cisza morska. łapówkarstwo). jaką istota ludzka może złożyć Bogu. Mitologia . podejmując samotną próbę zamachu na cara. W. Porównuje ją Mickiewicz z ofiarą Chrystusa. Kochanowski "Na sokalskie mogiły"-Złożenie życia w ofierze ojczyźnie jest zaszczytem i przynosi sławę. by stał się ofiarą na odkupienie narodu. Niestety. Słowacki "Anhelli" . W końcu młody zakonnik ulega i staje się wiernym sługą Inkwizytora. Patrz: mesjanizm. w którym żyje. chce być wzorowym żołnierzem. Patrz: szaleństwo. która ma odkupić ludzkość. A. Camus "Dżuma" Mieszkańcy Oranu stają się ofiarami d'zumy. wojownicy greccy muszą złożyć hekatombę . samobójstwo. A. III 1) Cierpienia młodzieży są ofiarą złożoną na ołtarzu ojczyzny. J. J. ale przede wszystkim psychicznie. Weil) Ofiara . J. decyzjom Partii.Podczas igrzysk ku czci poległego Patroklosa Achilles składa bogom liczne ofiary. Jego cierpienie na krzyżu oczyszcza wszystkich ludzi ze zmazy grzechu pierworodnego. donosy. wnętrzności i kości w tłuszcz. przyjmuje zaś ofiarę Abla. składa u wejścia do Hadesu ofiarę z mieszanki miodu i mleka. Na szczęście Anioł Pański powstrzymuje jego uniesioną już dłoń z nożem i w ofierze zostaje złożony baranek. 3) By przebłagać bogów obrażonych za zbeszczeszczenie ich świątyni i kapłana Bryzedesa. kradzieże. G. Warta z n. głosząc chwalebne hasła potrzeby nauczenia chorych umiejętności przystosowania się do życia i normalnych warunków.1) Dwaj szaleńcy. Siostra Ratched w zakamuflowany sposób. Z.ttymi wyższość moralną. Nałkowska "Medaliony" Autorka prezentuje historie ofiar wojny. 2) Kordian. Dumitriu) * "W katastrofie naszych czasów zarówno kaci. 2) Okręty Greków nie mogą odpłynąć do Troi. 2) Bóg domaga się od Abrahama.1) Kain i Abel składają Bogu ofiarę z płodów swojej pracy. A kiedy próbuje wvswobodzić się. następnie słodkiego wina. także przez zbrodnię. uczyniła z Prewitta ofiarę tej chorej teorii. Jedyną więc ofiarą.ofiarę ze stu wołów. dar składany Bogu. Kesey "Lot nad kukułczym gni~azdem" Ofiarami szczególnie wyrafinowanych metod terapii Wielkiej Oddziałowej są pacjenci szpitala psychiatrycznego.Szaman wybiera Anhellego spośród wygnańców. ofiarowuje siebie za cały naród. stał się ofiarą tejże atmii (panujących w niej stosunków). 2) Ofiarą sys temu. J. Morsztyn "Emblemy" Oblubieniec (Chrystus) złożył siebie w ofierze. Mimo oporów. Słowacki "Kordian" . * "Dobrze jest być ofiarą! Zyskuje się cad in. przez swoje grzechy ponownie krzyżuje Oblubieńca i czyni jego ofiarę ciągle trwającą. kogoś. który nakazuje im myśleć kategoriami materializmu dialektycznego. 2) Barry jako ofzara Grubasa w obozie karnym. Wiatr zacznie wiać dopiero wtedy. jak i ofiary składają mimo woli świadectwo straszliwej nędzy. Prewitt kocha armię. Biblia (ST) . Winston poddaje się i ostatni obraz powieści ukazuje go. a naród zobojętniał na sprawy ojczyzny. Herbert "Apoilo i Marsjasz"-patrz: mitologia Marsjasz. Ifigenia zostaje złożona na ołtarzu w Taurydzie. Stroopa są Żydzi w warszawskim getcie. gdy poświęci on swoją córkę bogini Artemidzie. znosząc fizyczne cierpienia i upokorzenia. J. że się jest bokserem wjego drużynie. Mickiewicz "Reduta Ordona" patrz: ryczerz.Za radą Kirke Odyseusz. którą część mają mu ludzie składać w ofierze. Bóg chciał doświadczyć Abrahama i wypróbować jego wiarę. dręczy ich w sposób szczególnie okrutny. kto nie mając pytań i wątpliwości. gdy podjął decyzję o nieboksowaniu. J. Po długich wahaniach Abraham decyduje się spełnić żądanie Boga.o. Mięso zawija w skórę. w których muszą żyć. nie podlizując się Holmesowi tym. Franciszek widzi sens i cel ascezy. składa Bogu ofiarę ze swojego życia.Po powstaniu majątek hrabiostwa Respektów na Podolu jest w ruinie. wyrzeczenie się czegoś cennego dla kogoś lub ze względu na coś. któr y nie zmienił się od wieków.Więźniowie łagru są ofiarami systemu. który wszelkimi dostępnymi sobie środkami. Oblubienica (człowiek) winna mu za to bezgraniczną miłość. Pattz: kat. I za czasów carskich. Homer "Odyseja" . tzn. składa siebie w ofierze za cały naród. którego celem jest przebłaganie lub dziękczynienie.Orwell "Rok 1984" . Z. bo nikt jej nie dostrzega. jak w wypadku wszystkich obywateli. Jednak B6g odrzuca ofiarę Kaina. który zechce obnażyć absurdalność moskiewskiego świata. Jednak od tej chwili ludzie składają w ofierze wnętrzności i kości wraz z tłuszczem zwierząt. A.Winston Smith jest ofiarą systemu. "Legenda o św. K. J. która prowadzi do załamania. Staje się to przyczyną zbrodni . Pattz: kat. Jego życie zostaje podporządkowane. by złożył w ofierze swojego jedynego syna Izaaka. gdzie poskramia się lwy). duchom. których Doktor pokazuje Kor dianowi. uczy też bezpardonowej walki o przetrwanie (np. Biblia (NT) . Andrzejewski "Ciemności kryja ziemię" . a w przyszłości zajmie jego miejsce. 2) Konrad. a ogromne zadłużenie grozi tym. wódz grecki musi się ugiąć przed wolą bogów. T. buntując się przeciwko Bogu. których jako niepełnych ludzi (podludzi) należy zlikwidować. można było zrobić kata. ludzi okaleczonych nie tylko fizycznie. i za czasów komunizmu Rosja zawsze była krajem więzień i katorgi. w jaką popadliśmy". Zwraca się do Zeusa. Mickiewicz "Dziady" cz. co człowieka otacza. składają we własnym mniemaniu siebie w ofierze całej ludzkości. W momencie. Słowacki "Fantazy" . Według jednych mitografów ginie od ofiarnego noża. Gdy przekonuje się.mniej niż średnich możliwościach intelektualnych. zostaje aresztowany i poddany presji psychicznej. W tym św. Okrucieństwo wojny zabiło w nich wrażliwość moralną.1) Zasada.Chrystus jest of arą. Prewitt chciał udowodnić.Fray Diego pada ofiarą padre Torquemady. oddanie. która pojawia się niespodziewanie i wysyta swoje szezury do szezęśliwego miasta. gdy ze łzami w oczach wpatruje się w twarz Wielkiego Brata na teleekranie.

by jej służyć. 4) Hiob - sprawiedliwy i wierzący ojciec. gdy zrobione przez Dedala skrzydła roztopiły się. 3) Abraham-ojciec. (S. uchwala wraz z Radą Trojańską wyrok: Helena pozostanie w Troi. Jokastę. który się ukorzył. Aleksandra. J. S. 3) Dedal . z którą mieszka na bezludnej wyspie.Priam. odbierając mu całe potomstwo. który miłość do Boga przedkłada nad miłość ro~dzicielską. 8) Kreon . J. Tragedia Kochanowskiego jest o tyle dotkliwsza. nie zważając na złowieszcze przepowiednie swej córki. Kochanowski "Treny" Głównym bohaterem lirycznym cyklu jest ojciec i mędrzec zarazem. Aleksego" . de Musset) * "Gdy chodzi o modę. a w rzeczywistości jedynym. Podejrzliwy wobec syna.1) Adam. 4) Minos król Krety. że wierzy on w to. iż śmiałek podjął próbę zamachu na Wielkiego Inkwizytora. właśnie z racji tych ofiar tak pokochać i tak zżyć się z nią. Kordelia idzie mu na odsiecz ze swoimi wojskami. Bublia (ST) . Kiedy córka zakochuje się w przybyłym na wyspę Ferdynandzie. gdy nie chce dać ona słownego świadectwa miłości do ojca. Mutologia ..ojciec Jlcara.patrz: zjawy upiory wampiry. J. M. Z) przodek. We wzruszającej scenie błaga Achillesa 0 oddanie zwłok Hektora. Dąbrowska .Harpagon jest ojcem. gdy mogą coś ofiarować". Składa w ofierze jego życie. Hesse) * "Człowiek z punktu widzenia biologicznego jest najpotężniejszym ze wszystkich zwierząt ofiarnych. 5) Tantal-okrutny ojciec. jeśli Bóg z mego jedynie nieszczęścia chce siły. który rozdzielił swe królestwo między trzy córki.Rosjan. urząd jakiś. H. by ten wydał mu ciało syn a. Szekspir "Hamlet" . Bóg o~biecał mu. (A. i podejmuje go ucztą. Konwicki "Mała apokalipsa"Bohater powieści. któryjednak nie dba o własne potomstwD. Oto poświęci się dla byłego powstańca.1) Hamlet ojciec . poświęca dowódcę swojej straży. że nie pamiętał o swych rodzicach. Minota~~ura (potwora o głowie byka). twórca. Żeromski "Siłaczka" .1) Józef . sądząc. mag i mędrzec. W. swym postępowaniem ściągnął nieszczęście na Teby (patrz: syn). składa siebie w ofierze ojczyźnie. zgodnie z przepowiednią został zabity przez własnego syna. W. który w obawie przed wtratą władzy pożera własne dzieci. 3. zrozpaczony po śmierci Hektora. że widział w Urszulce nie tylko swą córkę.Stary i zadufany król Lear. że będzie on ojcem (protoplastą) całego narodu wybranego. który ma własne dzieci. to także troskliwy ojciec Mirandy. (W. H. Jej ofiara ma charakter ostateczny umiera.Prospero. który na pierwszym miejscu stawia sprawy majątkowe i im podporządkowuje życie rodzinne (planowane małżeństwo córki z bogatym człowiekiem). która niczego nie zmieni. pisarz noszący to samo co autor imię. wysadzając się w twierdzy kamienieckiej. która ma dzieci z księdzem. 2) Poloniusz to przede wszystkim doskonały dworak. próbuje posłużyć się córką. 7) Edyp . Laertesa. Molier "Sk~piec" . który . Daje tym samym dowód przywiązania do swego syna. małżeństwo czy zawód. 6) Lajos ojciec Edypa. który potrafi podporządkować sprawy rodzinne służbie Klaudiuszowi. małżeństwo z Bogumiłem Barbara traktuje także jako ofiarę. nie chcąc oddawać ręki dziecka człowiekowi niegodnemu. wraz z którym próbował opuścić I~retę. do końca życia nie pogodzi się z decyzją swego syna. jak też dowód ślepoty politycznej.Noce i dnie" Swoje . by złożyła w ofierze ojcu dziką kaczkę. Ibsen "Dzika kaczka" . wystawia jego uczucie na próbę. chcąc odkupić swoje winy. że ukochane dziecko umiera. miejscu swego wygnania. 2) Jadwinia. którą hodowała na strychu. 2) Noe ogciec ludzkości od ro~dzonej po potopis. a potem Seta. że daje im szczęście i zadowala całkowicie". zgadza się to uczynić. kiedy próbuje z oblężonego Zbaraża przenieść meldunek do wojsk królewskich. Reganę i Kordelię. Szekspir "Burza" . Patrz: samobójstwo.Stasia Bozowska składa siebie w ofierze i poświęca się szerzeniu oświaty wśród ludu. 2) W przypowieści o synu marnotrawnym ojciec przyjmuje na powrót grzeszne. udając. Tragizm Leara jako ojca jest tym większy. surowo doświadczony przez los. że powinien złożyć ofiarę ze swojego życia i poświęcić się służbie najbiedniejszym. którego Bóg wystawia na próbę. Patrz: cierpienie. W. praojciec całej ludzkości. Homer "Iliada" Priam. a potem składać mu ofiary z ludzi. H.1) Gregers Werle nakłania Jadwinię.na. Ponaeważ I~iob nie zwątp~ł i ufał Bogu. Coward) * "Tylko biedni ludzie odczuwają prawdziwą przyjemność. którego wych~owywał wraz z Maryją. Szekspir "Król Lear" . Mówi: Nie będę mogła wyratować ludu. Postać szczegółowiej opńsana w pismach apokryfvcznych.okrutny ojciec.przyjęcie.ugotował im na ucztę własnego syna. by wyjaśnić tajemnicę Hamleta.ojciec wielu bogów i heros~~w. S· Wyspiański "Klątwa" . żądając w zamian okupu. udaje się do Achillesa. Mądrość ojca nie uchroniła syna przed tragexiią. całując ręce zabójcy syna. ale i dziedziczkę talentu. narzeczoną własnego syna. H. J. ajego skąpstwo i chęć zdobycia majątku prowadzą nawet do tego. by nie wpadła ona w ręce pogańskich Turków. pratoplasta. która podobna do cudu ten lud obroni. Żeromski "Ludzie bezdomni" .1) Kronos . Aby utrzymać go w polskich rękach. Gonerylę. który następnie poślubił własną matkę. które składa systematycznie ofiary z swego własnego gatunku".1) Pater familiae małżonek.o syna. ten na nowo obdarzył go potomstwem. któremu Bóg zlecii. Zweig) Ojciec ajciec . która opacznie zrozumiała słowa Gregersa. James) * "Świat zawsze za tryumfy ofiary wymaga". a jednocześnie mężczyz. inicjator:. składa je w ofierze i pali na stosie. kobiety gotowe są ponieść każdą ofiarę". Kochanowski "Odprawa posłów greckich" .popełnia samobójstwo. każe go śledzić w Paryżu.Kobieta.ojciec. T. by przekonać młodego fray Diego do idei In kwizycji. dla którego racje serca winny ustąpić względom politycznym. 2) ~eus . (N. Ten wzruszony miłością ojcowską. Oddany bez reszty królowi. Eliot) * "Istnieją natury gotowe pozycję swoją w życiu. ma dokonać aktu samospaleniazłożyć swoje życie w bezsen sownej ofierze. (H. Dianna poświęca swoją miłość i chce wyjść za hrabiego Fantazego (duże pieniądze). ktć~ry kazał wybudować labirynt dla przybranego syna. ojciec Kaina i :Abla. Biblia (NT) . Kassandry. Śmierć ptaka miałaby dowodzić miłości dziewczynki do Hjalmara. a chłopów ocalić przed rosyjskim panowaniem. opłacone licznymi ofiarami. powieszone w więzieniu. S.by przechytrzyć bogów . Andrzejewski "Ciemności kryja ziemię" Padre Torquemada. władca/władza. nie szczędząc życia i zdrowia. który swoim życiem służył nieszczęśliwej ojczyźnie. Patrz: uczta wieczerza . (G.Ojciec Aleksego. że chciał okpić 113 . że to ona jest ptzyczyną gniewu ojca. * "Łatwiej ofiatujemy nasze serca niż nasze pieniądze". wypędza z królestwa tę najmłodszą. Sienkiewicz "Ogniem i mieczem" Longin Podbipięta składa swoje życie w ofierze. Kiedy jednak dwie najstarsze córki próbują usunąć ojca. Wydaje wyrok na Antygonę. Sienkiewicz "Potop" Kmicic. Sienkiewicz "Pan Wotodyjowski" Michał Wołodyjowski składa siebie w ofierze ojczyźnie i Bogu. spadł do morza. Kiedy Aleksy umiera. da Voragine "Legenda na dzień św. przyczyniając się tym samym do jego śmierci. zarzuca mu egoizm i to. Eufemian. by jego rodzina mnożyła się i zapełniała ziemię. składa w ofierze siebie samą .Judym uważa.brat i ojciec własnych dzieci.i Bóg ojciec wobec ro~lzaju ludzkiego.pnybrany ojciec Chrystusa. syn. by spadł deszcz i susza przestała pustoszyć chłopskie pola.

Walerego. ryzykując wolnością.1) Bogumił Niechcic kocha swoje dzieci rozumną miłością. ojciec Raula. bezkrytyczny ojciec. W ten sposób przyczynił się do jej nieszczęścia i do własnej śmierci. wypowiada jedyne słowa: A niech was wszyscy diabli! Patrz: dom. nie wypowiada się w sprawach dotyczących wychowania dzieci. nie rozumiejąc ojca. bowiem wzruszony nią herszt zbójców (sam będący ojcem) ulitował się i puścił go wolno. Chcąc odpokutować za grzechy młodości opuszcza Soplicowo. Balzac "Ojciec Goriot" Powieść jest studium nadmiernej i bezgranicznej miłości ojcowskiej. któremu Krzyżacy odebrali ukochaną córkę. Gdy jednak Hanka zostanie wielką gospodynią. że krzywdzi swych bliskich. Molier "Świętoszek" . Modlitwa ta uratowała ojcu życie.W. Żeromski "Przedwiośnie" Seweryn Baryka w drodze powrotnej do Polski stara się zaszczepić synowi mi łość do ojczyzny. dopóki żyć będzie Raul. Mickiewicz "Powrót taty" . wychowuje Izabelę na kobietę bez ser ca. a przypomina sobie o niej. opuszcza go na zawsze. 2) Starosta zaniedbuje swoją córkę. jej uporczywe dążenie do małżeństwa z Erlendem. Patrz: konflikt pokoleń. Żeromski "Doktor Piotr" Dominik Cedzyna to ojciec. kradnie z lasu dziedzica drzewo na trumnę dla zmarłego syna. jedzie do zamku w Szczytnie. poza sporadycznymi spotkaniami z dziećmi. wielokrotnie wspominany przez obu swych synów. Mickiewicz "Pan Tadeusz" 1) Stolnik Horeszko. J. Reymont "Chłopi" . Goriot wyzbywa się całego majątku. Jego postawa życiowa przyczyniła się do walki Judyma o zapewnienie sobie wykształcenia. Gadulski skłonny jest oddać rękę córki. H. Patrz: córka. Fredro "Zemsta" . który wypędza z domu własnego syna. Undset "Krystyna. Krasiński "Nie-Boska komedia" patrz: mąż.M. E. ale też czując się potrzebnym. był ubogim szewcem. które wstydzą się zubożałego ojca. by dom ustępowat krajowi. F. Wielkim strapieniem jest też dla niego Tomaszek.chce jedynie. we wszystkim ustępujący swojej córce.S. W. zapada na ciężką chorobę i wkrótce potem umiera. W ten sposób burzy szczęście własnego dziecka i przyczynia się do swej śmierci. Orzeszkowa "Nad Niemnem" -Benedykt Korczyński. czym są dla niego żona i dzieci.Felicjan Dulski.Ojciec Tomasza Judyma. że w życiu zrobi ona doskonałą partię. unosząc się honorem. Balzac "Eugenia Grandet" patrz: pieniądze. wychowuje swe dzieci surowo i w poszanowaniu zasad wiary.1) Pan Earnshaw. G. Goethe "Król Olch" . Żeromski "Zapomnienie" Obala . Pozostawia im wiele swobody w decydowaniu o własnym życiu. Najważniejszą dla niego sprawą w życiu jest on sam i jego pieniądze. przepija wszystkie zdobyte pieniądze. Prus "Lalka" . Tragedia życiowa prowadzi do rezygnacji i poczucia wyobcowania w świecie ludzi nie dotkniętych tragedią. że nie zważa on na nieszczęście dzieci (np. ojciec wielodzietnej rodziny. Niemcewicz "Powrót posła" . Dostojewski "Zbrodnia i kara" . że każdego należy pochować godnie. Ostatnie lata życia spędzi razem z Hanką. nie pozwala córce na małżeństwo z Jackiem Soplicą. Patrz: córka. by odebrać dziecko. Pomimo iż kocha córkę i syna. Dabrowska "Noce i dnie" . H. 2) Antek Boryna . wychowuje swe dzieci w poszanowaniu pracy i tradycji.1) Maciej Boryna . Nałóg jest tak silny. Drozdowe Gniazdo. gdy zaistnieje okazja korzystnego mariażu z kawalerem Szarmanckim. ojciec trzech ślubnych synów i jednego nieślubnego (Smierdiakow) z równym okrucieństwem i nieczułością traktuje ich wszystkich.patrz: rodzina. A. surowy ojciec i strażnik tradycji rodu. który zapomina o swojej rodzinie i angażuje się w romans z Jagną. nie troszczył się także o syna. że Danuśka oszalała. Umiera. Patrz: powrót. Z. 2) Daniel Ostrzeński traktuje Janusza i Anzelmajak rywali w 114 . byle tylko powiększyć majątek.1) Podkomorzy dba o edukację swego syna. Żyje. konflikt pokoleń. Ze smutkiem przyjmuje jednak postanowienie Agnieszki o wyjeździe na studia do Szwajcarii. Słowacki "Ojciec zadżumionych" Opowieść Araba. S. zamordowany przez Smierdiakowa. E. gdy żąda się od niego zajęcia stanowiska w sprawie romansu Zbyszka. który nie wraca ranki i wieczory. ojciec Haretona.Orgon. F. syn. a córkę chce oddać (wbrew jej woli) Tartuffe'owi.ojciec i mąż. Nagrodą za to będzie kariera polityczna Walerego . B. jak i utrata dziewictwa przed ślubem są dla niego tragedią życiową. córka Lavransa". Na wieść o śmierci syna (zginął na wojnie w Afryce). trwoniąc czas na zabawach i pijatykach. a o którego powrót modlą się jego dzieci. Weronikę.Tomasz Łęcki. Dopiero po wyjściu z więzienia zrozumiał. S. opiekę nad Tadeuszem przekazując swojemu bratu. wysyłając go do szkół w stolicy. H. Ten prosty człowiek doskonale rozumie. by wyrosły na mądrych i uczciwych ludzi. Nie potrafi zauważyć wad córki. zapomina o własnym dziecku. nie rozpieszcza ich.Atos. opowiadając mu o szklanych domach. stale wierzy. jak najmłodsze z dzieci stacza się na dno i nie jest w stanie nic uczynić. a przy tym pijakiem zatruwającym życie swoim dzieciom i żonie. 2) Erlend jest ojcem. ciężko pracując.patrz: syn. by ojciec został żebrakiem. J. a nawet na tortury. by zarobić na utrzymanie domu) i coraz bardziej pogrąża się w alkoholizmie. Dumas "Wicehrabia de Bragellonne" . Danuśkę. że łatwiej jest pozostać biernym. W przeciwieństwie do Barbary potrafi dostrzec ich wady i prawdziwe zalety. który dla dobra syna dokonuje malwersacji (zdobywa pieniądze na kształcenie Piotra). Wykorzystał go natomiast w swojej rozgrywce z Edgarem. Dostojewski "Bracia Karamazow" Stary Karamazow. nie ujawniającjej prawdy o matce. Konfrontacja marzeń starego z rzeczywistością (której zresztą nie zobaczył) jest drastyczna: Cezary zaczął widzieć w ojcu dziwaka i idealistę. na zawsze opuszcza dwór po zatargu króla z jego synem. Bronte "Wichrowe Wzgórza" . jedyny żyjący syn. A. rodzina. surowy i sprawiedliwy ojciec. zamienia się w bezwzględnego ojca. Sienkiewicz "Krzyżacy" Jurand ze Spychowa. ojciec Wacława. Sonia wychodzi na ulicę. wychował Katarzynę w oderwaniu od rzeczywistości.własnego syna. 3) Stary Bylica. 2) Jacek Soplica nigdy nie pokochał swej żony. został wygnany ze swej chaty przez starszą córkę. pan domu i głowa rodziny. Zapolska "Moralność pani Dulskiej" . któremu dżuma zabrała wszystkie dzieci. Godzi się na upokorzenia.1) Lavrans.Liryczna opowieść o ojcu. nadmiernie troskliwy ojciec. Śmierć Piotrusia przeżył bardzo mocno (próbował popełnić samobójstwo). S. ojciec Katarzyny i Hindleya. uważa. 3) Egdar Linton. zgodzi się. któremu ofiarował schronienie. 4) Heathcliff nigdy nie był prawdziwym ojcem dla młodego Lintona. Nie zyskuje w zamian nic. który potrafi przyuczyć synów do rzemiosła rycerskiego. pod wpływem Tartuffe'a. ale nie jest w stanie wpoić im podstawowych zasad moralności.Rejent Milczek. Patrz: syn.Marmieładow. skłonny jest stanąć na drodze szczęścia syna i uniemożliwić mu małżeństwo z Klarą. z czasem zaczyna faworyzować znajdę Heathcliffa. S. Uczy go także. by wreszce dowiedzieć się. ojciec Krystyny i Ramborgi. Nie ma przesadnych ambicji co do ich przyszłości .zostanie posłem na Sejm Wielki. Problem wychowania dzieci pozostawia żonie. a teraz musi patrzeć. A. Syn. Postępowanie Krystyny. ogarnięty nienawiścią do Cześnika. co w przyszłości stanie się powodem tragedii rodzinnej. ojciec Hanki. Żeromski "Ludzie bezdomni" . wiedząc. a z Witoldem poróżni go nawet kwestia innego spojrzenia na rolnictwo. J. Po jego śmierci opiekę nad dzieckiem przejmie Heathcliff. kształcąc go na patriotę i sarmatę oświeconego. Podporządkowany bez reszty żonie. A. odbierając Lintonom ich rodzinny majątek. Dopiero. by zapewnić szczęście swoim córkom. ubogi chłop. S. Nad własnego syna bardziej ceni tego. M.U. 2) Hindley. by temu zapobiec.

Jest ojcem w czysto teoretycznym tego słowa znaczeniu. Nie ma w nim zrozumienia dla własnych dzieci. Steinbeck "Na wschód od Edenu" . jest azylem przed rzeczywistością wojny. ona stanie się dla niego prawdziwą radością życia. Jego romans z Anną będzie bezpośrednią przyczyną śmierci Martina. dostrzega wyłącznie własne. zepchnięta do roli służącej. narzeczonej własnego syna. 3) Samuel Hamilton stara się traktować jednakowo swoje dzieci. droga. Jennifer. który nie troszczy się o własną rodzinę. nawetjako dorosły i samodzielny. w której główną rolę odgrywał rzekomy duch Mozarta . Sonnenbruch nie jest ani dobrym ojcem.Ojciec Mozarta nie może zapobiec niekorzystnemu małżeństwu syna. że Henryczek wróci tam. ani dobrym mężem. L.patrz: przemiana. Wie doskonale. Kaziuczek umiera jako mały chłopiec i ojciec jego śmierć przyjmuje ze spokojną rezygnacją (Bóg dał. Shafer "Amadeusz" . Róża odkryje w sobie nagle miłość do córki i uczyni wszystko. Jest znakomitym naukowcem niemieckim. którą opiekowały się teraz kobiety ze służby. Całe dnie spędza raczej na obchodzeniu gospodarstwa lub wykonywaniu drobnych zajęć. czego się dopuścił. który w dzieciństwie widział w nim człowieka wyjątkowego i wszechstronnie wykształconego. jeśli się musi czasami zostać ojcem własnego ojca". M. Jako ojca drażniło go także. który powiesił swojego syna.Rodzina Eddiego Andersona . Szczypiorski "Początek" . Patrz: samobójstwo. wychowanie poczyna je.walce o względy i czas Michasi. P.Ojciec Agnieszki i Grzegorza jest przedwcześnie postarzałym człowiekiem. B. Frisch "Homo Faber" Powieść jest nawiązaniem do mitologicznej historii Elektry i Agamemnona. Jakkolwiek dziecko bardzo kocha ojca. początkowo nie przystaje na małżeństwo syna z córką włoskiego imigranta. E. spokojne dziecko. twardo obstając przy tym.ten. Najważniejszy jest ojciec. ojciec Elżbiety. Kruczkowski "Niemcy" Prof. J. Niestety. nie potrafi zrozumieć porywczego syna. Eddie. Mrożek) * "Rzecz to ciężka i nieraz trudna. wzorem swojego ojca i innych konserwatywnych rodziców. bał się ojca. drobne problemy (np. zamieszka w mieście.Z okresu dzieciństwa Marcello zapamiętał ojca jako człowieka groźnego i milczącego. a dzieci. który nie chciał realizować wzorca życia handlarza dywanów. To on odkrywa synowi tajniki wiedzy ezoterycznej. Willego w ogóle nie dostrzega. która uświadomi jego ojcu. Z natury spokojny i opanowany Adam. że Róża przez bardzo długi czas nie będzie chciała jej zaakceptować. Matka. Od święta i na co dzień panuje twardy patriarchat. Na starość. którą samo obierze. Kuncewiczowa "Cudzoziemka" Adam Żabczyński nie czuje silnych związków uczuciowych z synami. Schulz "Sklepy cynamonowe" . * Wdać się w ojca . a stary Mozart umiera w osamotnieniu. Kleinbaum "Stowarzyszenie umarłych poetów" . dorosłyjuż Marcello odwiedzał ojca w szpitalu psychiatrycznym. ale i od niej nie przyjmuje koniaku z Francji. popadł z ojcem w kon flikt). syn). wskazuje przyszłą drogę życia.Główny bóhater powieści. a także natchnionym herezjarchq. izolując się od spraw dotyczących Europy i świata. by dalej kierować jego karierą. A. 2) Adam Trusk samotnie wychowuje Arona i Kaleba. M. o które ojciec był nieludzko zazdrosny). Kojarzył go z ciągłymi pretensjami wobec matki i systemem kar wobec siebie (chłopiec nie rozumiał. Żona Mozarta wygania go po pewnym czasie ze swego domu. największą miłością życia Waltera Fabera. Romans z Sabeth. syn. Na łożu śmierci wybaczy jednak Kalebowi (patrz: pieniądze. który był przedtem". podczas gdy Kaleb przysparza ojcu licznych trosk. więc nie może pójść na ryby). sprawi.H. że chodziło o romanse matki. Patrz: sobowtór. który w domu decyduje o wszystkim ijego wolajest święta. (J. 2) Zenon Ziembiewicz przedkłada karierę polityczną nad życie rodzinne. Garcia Marquez "Sto lat samotności" . Uważa. Historia konfliktu ojca z synem poshtżyła Salieriemu do uknucia intrygi. co los córki na pieniądze waży". Z. Bodzio okaże się cynicznym materialistą. Jego ulubieńcem jest ten pierwszy dobry uczeń. Patrz: wina i odpowiedzialność. a szczególnie dla syna. * "Przez urodzenie ojciec nie daje jeszcze synowi życia . co się w Europie dzieje. bliższy kontakt ma tylko z córką Ruth. opętany miłością do Anny. a dziedzictwo dopiero zapewnia i uzupełnia". * Wyrodny ojciec . Beckera. Niestety. Borowski "Dzień na Harmenzach" Borowski opowiada tu historię Żyda. Prawdziwie ojcowskie uczucia wywoła dopiero Marta. do getta. Nauka jest jedynym jego światem. Wieczerska-Zabłocka) 115 . rodzina. który za nieszczęścia życiowe obwinia wszystkich.to greccy emigranci. przedkłada uczucia własne nad zasady moralności. który pragnie zamknąć się w swojej pracowni. Hłasko "Ósmy dzień tygodnia" . 3) Pan Biecki. Moravia "Konformista" . (W. Z Martą właśnie znajdzie Adam wspólny język. że pada deszcz. Segal "Love Story" . bo nie chce mieć nic wspólnego z tym. Tragiczne w tej historii jest to. Absorbujące lekcje śpiewu uniemożliwią prawie zupełnie dawne kontakty dziewczyny z ojcem. że obdarzona jest pięknym głosem. Bóg wzią~.ojca. to. ale przybywa do Wiednia.1) Cyrus Trusk .daje tylko obietnicę życia. E. że mała znalazła wspólny język raczej ze swoim stryjem. nawet dorosłe. wychowywał ją od odejścia żony aż do śmierci.patrz: syn. gdzie zostałajego rodzina.być do niego podobnym. Sand) * "W ogóle dobrzy ojcowie trafiają się rzadko. nie czując potrzeby widzenia ojca. Jednak gdy dziewczyna zaczyna chorować na białaczkę. stanie się dla Daniela nadzieją na znalezienie wreszcie bratniej duszy. Władyśjest ukochanym synem Róży i Adam czuje się wobec niego obco. to jakby realizacja wyroku bogów: niegdyś nie chciał uznać tego dziecka. toteż będzie wychowywał syna "na swój obraz i podobieństwo". rezygnuje ze swej dumy i pomaga Olivierowi (bezskutecznie) ocalić ukochaną. nakłoniony przez synów i córki. nie mają głosu (np. Tom). Stasiem. Z rodziców tylko matki są niezawodne". Wspomnienie ojca. będzie inna. Kazan "Układ" . Nie akceptuje zamiłowania Neila do teatru. T. teraz los postawił je znów na jego drodze. krzywdząc go niejednokrotnie. członek szanowanej amerykańskiej rodziny. ponieważ ten ukradł chleb. W czasie wojny głód niszczył nawet uczucia ojcowskie. Nałkowska "Granica" . jednak bliższe mu są te podobne do niego (np. Wraz z jego odejściem przestała istnieć rodzina Elżbiety. Żeromski) * "Zły to ojciec. że przyjdzie mu spełnić tu rolę ojca kochanka. (S.Ojciec jest dla Henryczka Fichtelbauma najwyższym autorytetem i najważniejszą osobą w życiu. Eddie. J. wyznaczył już drogę życiową syna. Szymanowski) * "Ojciec-człowiek.Ojciec Neila Per- ry'ego. A. gdzie chodził z przymusu. Kiedy Janusz będzie umierał Daniel potraktuje agonię syna jako kolejne wydarzenie. niańce. I. Bodzio. Może dlatego. Iwaszkiewicz "Brzezina" . G.Ojciec Oliviera.Ojciec jest dla głównego bohatera mędrcem i hierofantem. N. Hurt "Skaza" . żydowskiego adwokata. Przy nim zawsze czuł się jak mały chłopiec. że jest dla nich autorytetem i najważniejszą osobą. Z czasem przestaje być autorytetem dla syna. kiedy okaże się. który pozostał w getcie. niż z nim samym. M. (G. (S. wychowanie syna powierzył Elżbiecie.Po śmierci żony Bolesław całkowicie zaniedbał wychowanie córki. Egoistycznie nastawiony do życia. tylko nie siebie. by za karę przeniesiony został do Akademii Wojskowej Bradena. zapominając o nim. że żona poświęca synom zbyt wiele uwagi. Był dla córki jedyną naprawdę bliską osobą.1) Ojciec Zenona Ziembiewicza niezbyt troskliwie zajmuje się synem. Później. Najmłodsze z dzieci. które absorbuje Michasię i nie pozwala jej przeby wać wyłącznie w jego towarzystwie. by Adam ją utracił.

jak i ludzi. Lecz duszę ma gorsz4. Życie staje się koszmarem nieustannej inwigilacji ..M. ale ojczystej Litwy. E. Średniowieczne moralitety Piekło wyobrażane było jako miejsce. Słowacki "Balladyna" Zachwycony pięknem martwej Aliny. którego pokochał. Z.1) Uosobieniem ludzkiego piękna jest Sara. Forster "Maurycy" .nawet własne dzieci mogą złożyć donos. (E.Pięknem absolutnym i doskonałym jest dla poety Trójca Swięta.G. W literaturze ideał piękna zwykle zależy od estetycznych poglądów epoki. by nakłonić ich do nieposłuszeństwa wobec Boga. a awangarda święci nieustanne sukcesy. Milton "Raj utracony" . umiejscowione jest Przedpiekle. Nie obowiązują tu zasady moralne normalnego świata. z którymi się stykają. kiedy uświadamia on sobie. słońce. że coś budzi zachwyt. 3) Ideał męskiego piękna uosabia Apollo. że piękne jest to. W każdym z nich cierpią dusze innego rodzaju grzeszników..1) Lotta jest dla Wertera uosobieniem piękna. bo nieustannie śle dzą go teleekrany. Golding "Władca much" Piękna wyspa. gdzie stoją wiellcie kotły. przekształca się w piekło . dotyczyć wewnętrznej doskonałości.Twarzy Człeczej Wizerunek. Byron "Giaur" . Kasjusza i Brutusa. ukazuje sięjej anielskie piękno. J· Słowacki "Anhelli" .Piekło to miejsce wiecznego potępienia grzeszników. którą wraz z Szamanem przemierza Anhelli. romans z nim był jedynie przygodą.Oczy królewny są tak piękne. Kary uzależnione są od charakteru win. Krasiński "Nie-Boska komedia" Obóz rewolucjonistów. Orwell "Rok 1984" . Naborowski "Na oczy królewny angielskiej" .1) Boginią piękna jest Afrodyta. 4) Najpiękniejszą z kobiet śmiertelnych jest Helena. Dante Alighieri "Boska Komedia" . kat. Największą karą jest nieobecność Boga. A. Człowiek zostaje ograniczony do elementarnych potrzeb biologicznych. w którym wszyscy dyszą chęcią zemsty. w którym człowiek an i przez moment nie może być naprawdę sam. Biblia (ST). Zależy to od człowieka albo od okoliczności. matka Jezusa. iż nie zdoła w pełni oddać tego mistycznego piękna. że dla człowieka.. w których wrze smoła. na której znaleźli się chłopcy. bo dopiero zostali stworzeni i nie popełnili jeszcze żadnego grzechu. Herbert "Co myśli Pan Cogito o piekle" -Najniższy krąg piekielny (. miejsce kary największych grzeszników Judasza. za sprawą tkwiącego w ludzkiej naturze zła. Zapewnia swym artystom spokój. ale również pięknem duszy. pełen luster. Źrenice w niego wpoiłem z zachwytem. których nazwy zac~erpnął Dante z mitologii greckiej.Oboje kochankowie odznaczają się niezwykłą urodą. J. który sprawia.. Słowacki "Anhelli" .Piekło jest siedzibą Szatana. Jej niezwykła uroda objawia się przede wszystkim prostotą bycia. Krainę potępionych opływają trzy rzeki.. uosabia ideał. Szekspir "Sonety" Niezwykłe piękno tajemniczego młodzieńca dzięki poezji zostanie utrwalone na wieki i uratowane od niszczycielskiego wpływu czasu. Starożytność . Szczególne wrażenie wywiera na nim postać Chrystusa: . do skaczących z okien żołnierze niemieccy strzelali jak do kaczek. harmonia barw.. * "Chciałbym iść do raju ze względu na klimat. Bemard) * "Prawdziwe piekło jest chyba lepsze od sztucznego nieba".Syberia. Nie ma w nimjeszcze ludzi. żegnajcie się z nadzieją. Mickiewicz "Sonety krymskie" Piękno orientalnego krajobrazu Krymu budzi nieustanne wspomnienia mniej pięknej. Jeden z drugiego krąg. że jej urody zazdrosz4 anieli. Hrabia Henryk z przerażeniem patrzy na ludzi przenikniętych żądzą krwi. ale piekło musi być o wiele przyjemniejsze ze względu na towarzystwo". Rodzi też refleksje o nietrwałości tworów człowieka i niezniszczalności tego. Poeta wie jednak. J. którą ogląda na końcu swej wędrówki (Raj. na której widnieje napis: Wy. którego całe życie poszukiwał. Drda "Igraszki z diablem" Piekło to miejsce. Bedier (oprac. Nawet po jej śmierci Giaur wciąż widzi jej niezwykłą urodę. Moczarski "Rozmowy z katem" -Jurgen Stroop zgotował Żydom w warszawskim getcie piekło na ziemi: specjalnie sprowadzone miotacze ognia podpalały domy z ludźmi. Ich piękno fascynuje zarówno ich samych. Mickiewicz "Dziady" cz. Pieśń XXXIII). A.. jak tęcza z tęczy (koło .Leila jest najpiękniejszą z kobiet.sam diabeł. powstają ciągle nowe kierunki. Jej niezwykła uroda budzi powszechny zachwyt. Petrarca "Sonety do Laury" Laura odznacza się nie tylko doskonałym pięknem ciała. Goethe "Cierpienia młodego Wertera" . poznając kolejne "kręgi piekielne". gdzie według chrześcijaństwa cierpią dusze ludzi potępionych. J. prawdziwą miłość. jest piekłem cierpienia i upokorzenia dla wygnańców.kształt idealny). Tuż za bramą piekielną. Stąd wyrusza Szatan. Filon zakochuje się w niej. J. Belzebub popiera sztukę. Młodzieniec wędruje po niej. gwiazdy i bogowie.Zespół cech takich jak proporcja ksztahów. Patrz: apokalipsa. Otaczająca przyroda wywiera wpływ na stan jego duszy. M. że nie sposób opisać ich słowami.. gdyż jego język jest zbyt ubogi (. Z. 2) Werter niezwykle silnie odbiera piękno natury..dalej fantazja moja nie nadqJ. Biblia . Piękno może też mieć charakter moralny. Pełnego wyrazu nabiera dopiero w otoczeniu natury. a na samym dnie znajduje się Kaima. Krasiński "Nie-Boska 116 . Narodziła się z piany morskiej i jej niezwykła uroda ma lekkość owej piany. G. Z. co użyteczne. co stworzyła natura. ponieważ przyszła na świat bez grzechu pierworodnego.Niemieckie obozy koncentracyjne i sowieckie łagry są piekłem dla ludzi skazanych na nie. J. Dante Alighieri "Boska Komedia" -Piekło składa się z dziewięciu kręgów. W. W literaturze piekłem może się stać każde miejsce. Biblia (NT) Pięknem wcielonym jest Maria.gorsz4aniżeli.. jak Dante w "Boskiej Komedii". W. a nienawiść przybiera monstrualne rozmiary. dobre wyżywienie i absolutną izolację od piekielnego życia. którzy tu wchodzicie. który ulega wpływom różnych wysoko postawionych diabłów i nie potrafi podjąć samodzielnie żadnej decyzji. Są zarazem jak pochodnie. jest piekłem.Świat pokazany przez Orwella to piekło. Forster) Piękno Piękno . bo daje się łatwo omamić złotu i odrzuca czystą. F. G. (T. Starożytni uważali też.) "Dzieje Tristana i Izoldy" .Kiedy Szaman uwalnia duszę Anhellego. Choć nieżywa. 2) Dla Oblubieńca i Oblubienicy z "Pieśni nad pieśniami" piękno zawiera się w doskonałej harmonii ich ciał. a Belzebub jest zidiociałym starcem. Żyje w stanie nieustannego zagrożenia. żona Abrahama. D.Piekło Piekło-Piekło to miejsce. cierpiących w nim niewysłowione katusze. IV Kobieta jest tak piękna. Literatura obozowa . Dante opisuje Ją jako trzy obręcze barwy troistej. w którym płonie wieczny ogień trawiący du sze grzeszników.W.Ideał piękna stanowiła harmonia kształtów i doskonałość proporcji. Każdy z kolejnych kręgów leży niżej. Jednocześnie kwitnie tu biurokracja.Życie głównego bohatera staje się piekłem. najpiękniejszy z bogów.. Życie artystyczne kwitnie. Jej niezwykła uroda stanie się pośrednio przyczyną wojny trojańskiej. Mitologia . z których największą jest świadomość nieskończoności mąk.Ralf musi walczyć o życie i uciekać przed zgrają fanatycznych myśliwych .jeszcze niedawno jego przyjaciół. choć może być kształtowany w opozycji do nich. K. 2) Boską pięknością odznaczają się wszyscy Olimpijczycy.. dźwięków. in strumentów i obrazów. gdzie przebywają dusze ludzi sprawiedliwych nie wyznających prawdziwej wiary w Chrystusa.) jest to azyl artystów.

Przerwa-Tetmajer "Widok ze Świ nicy do Doliny Wierchcichej" . * "Piękność. Widać w utworze. Piękn o ma być natchnieniem do pracy. tak że nadmiar mieć będzie. co może rozproszyć nudę i poruszy do głębi serce. próbuje wyłudzić lichwę od swego syna.Według wierzeń Greków. Temu zaś. Wilde "Portret Doriana Graya" -Ponieważ na portrecie odciskają swoje piętno wszystkie zbrodnie i niegodziwości Doriana. Gdy Kordian obwieszcza kochance swoje 117 . J.. co piękne. Niezwykła uroda młodego Polaka sprawia. że kryje ono rozkład i zgniliznę. Pieniądze Pieniądze . Nie mogła ona dostać się komuś innemu. Jest tym. będzie dodane. który nie zdołajuż wykorzystać nowych możliwości swojego talentu.piękno może skrywać największe występki i najbardziej odrażające czyny. kto nie ma. Garcia Marquez "Sto lat samotności" Uosobieniem piękna absolutnego .krzesło do straży przy chorym.W wierszu jest mowa o tym. co ma.Piękne jest to. W. Nawet w momencie rozwiązania akcji. Trzeci oddał mu jeden talent. Kochanowski "Pieśń V". co dobre (wybory moralne). W większości przypadków twórcy zwracali uwagę na ich zdradliwy wpływ na człowieka i jego życie.praca. (I. Dla niej jedyną motywacją do kontynuowania tego romansu był majątek Kordiana (Gorzkie pocałowa nia kobiety kupiłem. rabuś. Zatem to. J.Piękno pozbawione jest walorów etycznych. czyli kwotę. czyli ustaloną przez prawo cenę niewolnika. Każdemu bowiem. II (Pieśń o spustoszeniu Podola przez Tatarów) . Słowacki "Kordian" .Albowiem pięknojest tylko przerażenia początkiem. okazuje się.. co piękne (dobry smak). (R. ani złe. co oferuje ludziom komunizm.wszyscy oni wyruszyli na krucjatę.patrz: przemijanie. gdy wydawałoby się. nie znajdziemy go nigdzie. S. Aleksy Melissen. Futuryści Piękne jest to. koszt wyboru tego. Mann "Tonio Króger" .. siła obracająca tryby świata. które walczyłoby w obronie granic Rzeczpospolitej. I.Słowa: Skujmy talerze na talery. Można je dostrzec nawet w fakcie przemijania. Taką rzeczywistość wyraża równie niepiękny język (retoryka parciana . Kochanowski "O żywocie ludzkim (Fraszki to wszytko. jest dobre. Herbert "Potęga smaku" . jak i duchowego (czystość) -jest piękna Remedios. Niestety. które Chrystus wypowiada do arcykapłanów.Janek Hansen i Ingeborga Holm stają się dla Tonia uosobieniem nieosiągalnego piękna. pokusa. a potem powiesił się z rozpaczy.. co dobre (prawdziwe i piękne) w państwie komunistycznym. (O. wszelka materia zorganizowana. nie zaś wydawaniu. zabierając ją żywcem do nieba. Kant) * ". Wierzaj: ono jest w tobie i we mnie". Dla siebie nie pozostawia nic. co należy do Boga. z których dwaj pod nieobecność pana w dwójnasób powiększyli jego majątek. a ona nie potrafi odwzajemnić tej miłości. Baudelaire "Ideał" . a Bogu to.. K. przez niego ptynie strumień piękności. 2) Hrabia Henryk jako poeta tworzy piękno. co podoba się całkiem bezinteresownie". Biblia (NT) . Kasprowicz "Księga ubogich" Piękno objawia się w zwykłym codziennym życiu i obcowaniu z naturą. Grochowiak"Ikar"Piękno sytuuje się podobno w napowietrznych pokojach. T. nie jest ani dobre. to samo piękno przyczyni się do śmierci Aschenbacha. Norwid) * "Choćbyśmy cały świat zeszli w poszukiwaniu Piękna.Środek płatniczy. a światu ohydy. mówiąc. dobry. zgodnie z teorią filozoficzną. °gdyż beznamiętnie pogardza naszym unicestwieniem". Maud . Krasicki "Żona modna" patrz: dom. Herbert na wiązuje do Sokratejskiej triady: dobro-piękno-prawda. Aleksego" . tzn. Ten dusigrosz i kutwa nie wahałby się doprowadzić do nieszczęścia własnej córki. by się zmartwychwstało. O. wymyślony przez Fenicjan w miejsce handlu wymiennego. Ale zachwyt nad nim wywołuje nieokreślony żal i tęsknotę. W rzeczywistości była to symboliczna kwota przypadająca zmarłemu w wyniku podziału jego majątku.1) Hrabia Henryk podąża za widmem pięknej Dziewicy. zabiorą. co stworzył człowiek.M. Wśród spowiadających się dzieci tylko Robert nie czuje do Jakuba niczego poza odrobiną przyjaźni. K. Czasem może być wręcz przeciwnie . Norwid "Promethidion" Piękno na to jest. Piękno to jest jednak zwodnicze: kocha ją wielu młodzieńców. Mitologia . łupieżca. sama piękność zdolna ci łzy wycisnąć". toteż ten obskurny i prowizoryczny świat nie może być także. Wilde) * "Cóż wiesz o pięknem? . Niekiedy jest to cena najwyż sza. który pobłądził. a przede wszystkim maszyna. Rilke) * "Piękno? . Kształtem jest miłości". J.. by mógł przepłynąć Styks. nadal szuka on własnej szkatułki i obawia się utraty majątku. C. Jezus spojrzał na monetę z podobizną cesarza i wyrzekł powyższe słowa. Mann "Śmierć w Wenecji" Pięknem wcielonym staje się dla Aschenbacha Tadzio. (C. J. nawet to. Rozgniewany pan wypędził sługę. Andrzejewski "Bramy raju" Jakub z Cloyes zwany jest też Jakubem Pięknym. którą to monetę wkładano w usta zmarłego. którym jest Jakub. by zachwycało do pracy . hak do chwytania. Poeta uświadamia jednak koszt piękna. pochodzi od łacińskiego słowa harpago. ale odnalazł drogę do Boga i z radością przyjmowany jest w niebie. pozbawiona urody koniunktiwu). Ich jasna uroda uświadomi Krógerowi jego zawieszenie pomiędzy światem sztuki a światem mieszczańskich wartości. świadomie wybiera życie w skrajnym ubóstwie. że budzi on powszechną miłość i pożądanie. która odmieni oblicze świata.deptała je stopa żołnierza daremnie. J. G. ale piękne są także stół do odpoczynku łokci . on sam pozostaje ciągle niezwykle piękny. Gromadzenie pieniędzy służy wyłącznie ich pomnożeniu..K. Jednak brak miłości w jego życiu sprawia. jeżeli nie nosimy go w sobie". winno być także użyteczne. że stary pisarz odzyskuje utracone siły twórcze. Aleksy ofiarowuje zabrane z domu pieniądze biedakom. dziewczyny o czerwonych rękach). Według tradycji zdrajca odniósł kapłanom wszystkie monety.).. kto ma.komedia" .Prawdziwe piękno tkwi w górach. Niestety. Molier "Skapiec" Imię głównego bohatera. 4) Za zdradę Chrystusa otrzymał Judasz 30 srebrników. nie musi być dobre.1) Przypowieść o zagubionej i z trudem odnalezionej drachmie obrazuje sytuację grzesznika. co należy do cesarza. 3) Oddajcie więc cesarzowi to. droższej mu niż rodzina. Mimo to Bóg wyróżnił Piękną Remedios.zarówno cielesnego. Baudelaire "Hymn do Piękna" . by być blisko wcielonego piękna. Jedynym jego życiowym celem jest napełnianie szkatułki. Należy wedhag niego kierować się w swych życiowych wyborach poczuciem piękna. przekleństwo czy błogosławieństwo. chfopcy o twarzach ziemniaczanych. tzn. Emerson) * "Piękne jest to. że to. co piękne. A żołnierzowi pieniądze gotujmy! nawołują szlachtę polską do rezygnacji z części majątku na rzecz opłacenia wojska. zmarły. Blanka. jaką wcześniej otrzymał. T. Ch. J. Według Norwida piękno powinno się łączyć z miłością.W akcie II opisana historia miłosna Kordiana i Wioletty. Ch.. że sam pięknością nie jest. da Voragine "Legenda na dzień św. Od wieków pojawiały się w sztuce jako: zapłata. Opłata za przejazd wynosiłajeden obol. (R. bo to. kiedy zapytali go o kwestię podatku płaconego Rzymowi. choć naprawdę chodzi o to.. Stało się ono z czasem synonimem skąpstwa. Jego niezwykła uroda sprawia. Harpagon. To słowa.)" . Ks. jest tandetne i brzydkie (barak. że Harpagon zmienia się. musiał opłacić przewoźnika Charona.Zgodnie ze średniowiecz nym wzorcem osobowym ascety. bo jest tworem Szatana. Z. co jest jak otchłanie. ponieważ zmarłych uważano za nieśmiertelnych. co ujmuje choć trochę nędzy życiu. który jeszcze znosimy z takim podziwem. skujmy. 2) Przypowieść o talentach (minach) opowiada o trzech sługach.

ani posiadane pieniądze. a także na samego siebie (żyje więcej niż oszczędnie).bankructwo. Patrz: miłość trudna. bez reszty oddany pieniądzom. gdzie zarządcy uzdrowiska dążą do utrzymania jak największej liczby bogatych kuracjuszy.Jednym z wątków powieści jest rozprowadzanie przez dzieci 118 . nie ufa bliźnim. Ry je zdobyć. Zola "Nana" .Naturalistyczna powieść Zoli jest na poły biografią prostytutki Nany. nie waha się wynajmować mieszkania kokocie. H. Balzac "Ojciec Goriot" . nigdy nie skorzysta z tych zasobów. Przez kilka lat nieobecny w Wichrowych Wzgórzach. Pieniądze pozwalają mu na odebranie Hindleyowi Wichrowych Wzgórz. które sprzedaje chętnie. gdzie nie ma miejsca na wzniosłe idee. ale za wysoką cenę. resztę poświęca na wychowanie swego synka. by udowodnić samemu sobie słuszność swej filozofii. Emma Bovary chce żyć niczym bohaterki przeczytanych powieści. G.M. major Hawryłowicz w momencie śmierci oddaje zaoszczę dzone przez siebie pieniądze. Zarobione pieniądze częściowo inwestuje w "lewe" interesy. nie pomógł też zdobyć przyjaciół. Ch. W zamian za to nie otrzymał nic. J. a jej mężowi grozi bankructwo. reprezentowany przez ludzi bez nazwiska. Majątek nie zapewnił mu jednak wzajemności Daisy. czyniąc z życia żony i córki prawdziwy koszmar.Pieniądze są w życiu Dulskiej jedną z najważniejszych wartości. 2) Balzac opisuje także dzieje młodego Eugeniusza Rastignaca (patrz: uczeń i mistrz). E. Fitzgerald "Wielki Gatsby"Tytułowy bohater przypomina nieco Stanisława Wokulskiego z "Lalki".S. ojciec. zajmuje się także przemytem broni. by zdobyć serce ukochanej kobiety. Heathcliff gromadzi w swoich rękach cały majątek Lintonów i Earnshawów. G. zmusza ich nieraz do zachowań podłych. Grandet. Utrzymanka mężczyzn z socjety i świata teatru. co straciła.Bohaterem tej noweli jest Ebenezer Scrooge. część przechowuje w drewnianych beczkach. Potęgę pieniądza rządzącego nowym światem obrazuje nieustannie rozrastający się magazyn "Wszystko dla pań". nie bierzejej pieniędzy dla siebie. Patrz: miłość trudna. Podobnie jest w Cisach. S. Nieczuły na ludzką krzywdę. F. a zarazem doskonałą "maszynkę do robienia pieniędzy". odgrodzony od świata i skoncentrowany na zarabianiu pieniędzy.1) Historia miłosna Wokulskiego i Izabeli Łęckiej to także opowieść o bogaceniu się i wykorzystywaniu pieniędzy dla zdobycia serca ukochanej kobiety. A. Pomimo że będzie cierpiał okrutną biedę. Umiera w nędzy. by ją okraść. Przez obcych i znajomych traktowany był jak nuworysz. Prus "Lalka" . by leczyć także ludzi ubogich. w piwnicy. założonego przez Oktawa Moureta. Pieniądz stał się dla niego bożkiem. Co prawda. jako przedstawiciela nowej epoki. B. Dopiero na łożu śmierci decyduje się on oddać złoto córce. według Heathcliffa. mieszczanin zdobywający majątek w czasie Rewolucji. Zapolska "Moralność pani Dulskiej" . prawdziwy sknera i kutwa.wieczerza . pani Bovary popełnia samobójstwo. wchodzi nowy kapitał. będących źródłem licznych chorób wśród miejscowej ludności. poświęcił swoje pieniądze dla dobra córek: Delfiny i Anastazji. Żeromski "Ludzie bezdomni" O pozycji lekarzy warszawskich nie decydują ich umiejętności. Zola "Wszystko dla pań" Tytuł powieści to nazwa magazynu dla pań. by po tem zaprzepaścić wszystko. jakie podejmują "Lodzermen sche". Patrz też: miasto. W czasach prohibicji handluje alkoholem. który przygotowuje na przyjęcie Daisy. kolejny Harpagon w galerii postaci literackich. który odejdzie w przeszłość jeszcze przed końcem stulecia. dojrzały i gotowy do zemsty. Szkoda mu każdego grosza wydanego na innych. Dostojewski "Zbrodnia i kara" . iż pieniądze nie zjednały mu przychylnej opinii. co zapewniłoby mu wyższą pozycję społeczną. Karol Borowiecki poślubi prymitywną Madę Muller. lekceważy tradycję (święta Bożego Narodzenia nazywa niepotrzebnym wymy słem i stratą czasu) i samotnie brnie przez życie. ale nie ułatwiają zdobycia Katarzyny.Aby Dianna nie musiała robić ofiary ze swej miłości do Jana i wychodzić za Fantazego (patrz: ofiara). ale płaci nimi podatki. oszczędza każdy grosz. Żeromski opisał tu świat skorumpowany. W miejsce handlu opartego nie tylko na wymianie pieniężnotowarowej. "złotym cielcem". Dopiero odwiedziny duchów w noc wigilijną odmienią jego życie. w której o pozycji człowieka świadczyć będzie nie tylko jego pochodzenie. ale przede wszystkim stan majątkowy. który za wszelką cenę stara się zaimponować posiadanymi pieniędzmi. w świecie arystokracji nie będą się liczyć ani praca. Słowacki "Fantazy" . H. By zemścić się na dawnych wrogach. Zakończenie tej historii pokazuje. ale i na wzajemnym zaufaniu kontrahentów. czyli opowieść wigilijna o Duchu" . Żeromski "Doktor Piotr" patrz: konflikt pokoleń. by zdobyć środki na odbudowę spalonej fabryki. Podobnie jak tamten stara się wzbogacić. Tytułowy bohater. folgując swym zachciankom. Pieniądze majora zdecydowały o szczęściu młodych. nie dały ukojenia. F.Rodion Raskolnikow. jak i folgować zachciankom panny Izabeli. Jedynym kapitałem posiadanym przez Nanęjestjej ciało. Flaubert "Pani Bovary" Wychowana na romantycznej lekturze. składać hojne datki na organizacje charytatywne. Grandet nie lokuje wszystkich pieniędzy w interesach. Patrz: śmierć.jednak ta sytuacja doskonale charakteryzuje moralność Dulskiej. S. który nie zrezygnuje ze swych roszczeń względem innych przedsiębiorców. Dla niej jednakże najważniejsza jest pozycja społeczna mężczyzny bądź jego sława (Rossi. prosząc hrabiego Respekta o zgodę na małżeństwo Jana i Dianny. uczta . która z paryskich ryn sztoków przechodzi prosto do salonów. zrywając tym samym zaręczyny z Anką. Z niewielkiego sklepu z konfekcją zmienia się on w największy dom mody w Paryżu. iż wobec niskiego pochodzenia. Sam Mouret przedstawiony został jako "czarodziej" wybornie znający naturę kobiet. gdy nie ma pieniędzy na spłacenie pożyczki. Majątek Wokulskiego pozwala mu wykupić weksle Łęckich. decyduje się zabić lichwiarkę nie tylko po to. Bronte "Wichrowe Wzgórza" . Bezwzględna walka. opatrując swoją wolę następującymi słowami: Zdasz mi z niego sprawę na tamtym świecie. dlatego też odrzucają oni projekt Judyma. Żyjąc ponad stan. W sprawie z Hanką najbar dziej bolesna staje się dla niej konieczność wydania tysiąca koron. ale i bezlitosny przedsiębiorca. zdobycie pieniędzy. W. jaka toczy się w mieście. Okazuje sięjednak. Sprzedaż sklepu Wokulskiego to podzwonne dla starego świata handlu. Patrz: córka. Reymont "Ziemia obiecana" Pieniądz jest siłą napędową wszystkich działań.i bez charakteru (młody Szlangbaum. ale dochody uzyskiwane z wizyt pacjentów. Gide "Fałszerze" . dochodzi do wielkiego majątku. E. który "pożera" sąsiadujące z nim kamienice i prowadzi do bankructwa drobnych właścicieli. Mo linarij. a Judym nie może przeforsować projektu osuszenia stawów. . Żadna z nich nie orientuje się w stanie jego majątku. lecz także po to. a nadmierna hojność doprowadziła go do bankructwa. Zdobyte pieniądze wydaje na bieżące potrzeby. Balzac "Eugenia Grandet" Tworząc postać ojca Grandet.przyjęcie. zjawia się niespodziewanie jako człowiek majętny. Dlatego też potem odmawia Juliasiewiczowej wynajęcia mieszkania.S. a potem ukrywa je w bezpiecznym miejscu. a częściowo wkłada we wspaniały dom. Dickens "Kolęda proza. bo musi sobie "odbić" to. Maruszewicz). ubogi student. zaciąga długi u miejscowego lichwiarza. E. ona odchodzi. Balzac nawiązał do Molierowskiego Harpagona.Jedyną drogą do odzyskania Katarzyny jest.1) Głównym tematem powieści jest pieniądz orazjego kreatywna i destrukcyjna moc. 2) Jednym z tematów powieści są zmiany gospodarcze i społeczne zachodzące w Polsce w latach siedemdziesiątych XIX wieku. jak sama mówi. Zabiera z mieszkania Alony Iwanownej kosztowności i pieniądze. W sytuacji krytycznej.

Wysokie dochody zapewniło mu zatrudnienie darmowej siły roboczej (Żydów). za radą matki decyduje się zaciągnąć pożyczkę u starosty Czechlińskiego. (Seneka) * "Za pieniądze ksiądz się modli. To one decydują o kręgu przyjaciół. wzbudzałyjedynie niechęć Ireny. Względy sentymentalne nie wchodzą tu w rachubę. Sposobem na to może być posiadanie broni.był jedną z przyczyn wojny stuletniej. Zajmuje się on wyprowadzaniem Żydów z getta i zapewnianiem im nowego lokum. Zamykamy się w 119 . Cottard nielegalnie handluje alkoholem i żywnością. Oskar Schindler. M. dzięki czemu zarabia 15 tysięcy dolarów. na ile można oszukać dorosłych. to może myśleć o nocy w ciepłej kotłowni. A. widać. To dla pieniędzy Filip Piękny wytoczył proces templariuszom. . Kiedy ojciec odmawia przyjęcia pieniędzy. czasem nazbyt kosztownych (olbrzymi i luksusowy dom w Robin Hill). E.z podobizną jakiegoś starca) został on aresztowany. iż Juda z Kiriatu zdradził Jeszuę wyłącznie dla korzyści majątkowych (największą namiętnością jego życia były pieniądze). kryminalisty i kombinatora. Dzięki sprytowi. Bułhakow pisze. na wierzchu pozłacane. A. by tu wzbogacić się dzięki produkcji wyposażenia wojennego.ni to niebieskie. udaje mu się ocalić lombardczyków paryskich przybyłych z Włoch. cała publiczność zbiera banknoty. by samodzielnie prowadzić dom "U Kate". Pieniądze te Bogutówna przeznaczyła nie na przyszłe wychowanie dziecka. a zarobione w ten sposób pieniądze zostawia w większej części sobie. Chce sprzedawać konsumentom z Północy kaliforrujską sałatę. Remarque "Cienie w raju" Ameryka początku lat czterdziestych jest rajem dla uchodźców z Europy. Po wojnie. Niekiedy za bogacza uznaje się posiadacza 20 dolarów (np.M. właściciela lombardu. wykonane ze szkła monety. zwany przez wszystkich Posiadaczem (stąd tytuł I tomu sagi). by pracować w luksusowym domu publicznym.Bezdomni żyją z dnia na dzień. Pierwszy jej transport dociera jednak po czasie (sałata zgniła). 2) W Związku Radzieckim posiadanie obcej waluty było zakazane pod karą więzienia.Swiętego Dolara. W niedługim czasie staje się jednym z najbogatszych i najbardziej wpływowych ludzi w mieście. Aby ją kupić. Bułhakow "Mistrz i Małgorza~" . Z końcem epidemii wie jednak. Za pieniądze lud się podli.Młode pokolenie Polaków.(najmłodszych fałszerzy) podrabianych pieniędzy. a zarobione pieniądze nie uchronią go przed wymiarem sprawiedliwości. każda zachcianka jest możliwa do spełnienia. a więc kimś od niego zależnym. Jest to analogia do bohaterów powieści. szansą na zatajenie popełnionego morderstwa. A. Kaleb pali banknoty. Gide "Fałszerze"). a Adam ponosi iiasko finansowe. Ziembiewicz wręczyłjej pieniądze. Kazan "Układ" .od artykułów spożywczych począwszy. nieznane banknoty . Bogutowa nie została pochowana w zbiorowej mogile. to jest w pełni szczęśliwy. Pomagają w osiągnięciu wolności (gdy się je ma. że bogactwo to rzecz względna. Kiedy znaleziono u Nikanora Iwanowicza Bosego dolary (dziwne. a miał tylko 500 dolarów). J. 3) Kiedy Justyna poinformowała Zenona o tym. było zdobycie majątku. Historia kończy się tragicznie śmiercią młodego Kotowicza (por. że za pieniądze można kupić nie tylko przedmioty czy dzieła sztuki (sam jest słynnym kolekcjonerem). bo oprócz nocy w cieple może jeszcze pozwolić sobie na butelkę politury. Steinbeck "Na wschód od Edenu" 1) Głównym celem Katarzyny. Okazuje się. Soamesowi wydaje się. Z. chce czynnie uczestniczyć w życiu publicznym. ni to zielone . był dla Wiktora Suchowiaka okazją do zarobienia dużych pieniędzy. postanawia sam zarobić pieniądze. * "Pecunia non olet". a otrzymane od Sanhedrynu trzydzieści tetradrachm podrzucono do pałacu Kajfasza wraz z notatką: Zwracam przekdęte pieniądze. który według autora . a nie na ławce w parku. Ameryka tu to kraj jedynego bożka . Andrzejewski "Popiół i diament" . Camus "Dżuma" . Gdy mocniej potrzeć. żejest w ciąży. wzorem dorosłych. Zapewnia klientom najbardziej perwersyjne rozrywki dla podbicia ceny usług. jak i utrzymanie ich w swojej fabryce na terenie Moraw. Pomoc Żydom. Na polecenie Piłata został on zasztyletowa ny w noc po śmierci Ha-Nocri. do zbicia majątku. jak i poznać wiele tajemnic państwowych. przybywa do Krakowa. a nie służyć im". lecz by przekonać się. Wszystko jest kwestią ceny. 2) Dzięki pieniądzom Zenona Justyna mogła urządzić matce pogrzeb. Szczypiorski "Poczatek" Okres okupacji. Za własne pieniądze wykupuje od Amona Gótha więźniów. którymi następnego dnia wypełnione są kasy w całym mieście. gdy chciał spełnić ostatnie życzenie ojca i wynająwszy samolot. Wchodzi w spółkę z Willem Hamiltonem. Za pieniądze dobra sprawa". żony Adama. Jeżeli ktoś zdobył dolara. Gdy zapada decyzja o likwidacji obozti w Płaszowie i wywiezieniu więźniów do Oświęcimia. młodzi chłopcy kradną pieniądze swoim rodzicom. Szatan zamienia pieniądze w etykietki. chłodziarkę. na nowej tożsamości skończywszy. że pieniądze kierują biegiem historii. J. Powoli staje się jednym z zamożniejszych orańczyków. 2) Adam Trusk wykorzystuje nowy wynalazek. T. a także ułatwia ludziom opuszczenie miasta. którzy noszą maski. J. Keneally "Lista Schindlera" Austriacki przedsiębiorca. których nazwiska znalazły się na tytułowej liście. która jest jedynym "rozweselaczem" w tym świecie. że warunki panujące w Oranie są doskonałą okazją do wzbogacenia się. Żydzi uhonoro wali go odznaczeniem "Sprawiedliwy wśród narodów".1) Podstawowym mankamentem życia codziennego w Moskwie lat trzydziestych jest brak pieniędzy. Tym samym staje sięjego dłużnikiem. dlatego też opuściła ona rodzinę. E. W tym raju przy pomocy pieniędzy można zdobyć wszystko . Obok postaci ze świata historii pojawia się tutaj rodzina Spinella Tolomei. a lata wojny wspominać on będzie jako okres największej prosperity.A. 3) Sięgając do biblijnego wątku zdrady Jezusa przez Judasza.1) Ponieważ Zenon Ziembiewicz nie ma pieniędzy na dalsze studia w Paryżu. by móc opłacić przywiezienie zwłok Johna do parku i pochówek). Anita. by ukryć swe prawdziwe oblicze. by wynagrodzić ojcu straty na handlu sałatą. która przyznała się do tej sumy. że przegrał. Nałkowska "Granica" . Galsworthy "Saga rodu Forsyte'ów" . By ukarać chciwość moskwiczan. (pieniądz nie śmierdzi) (Cyceron) * "Pieniądzom trzeba rozkazywać. Jego małżeństwo z Ireną jest nieustanną próbą pozyskania jej względów przy pomocy prezentów. Dla pieniędzy nie waha się popełnić morderstwa: zabija właścicielkę domu publicznego. członek szanowanej rodziny burżuazyjnej. ale także ludzi i miłość kobiety. ale na zabieg przerwania ciąży. dlatego też kiedy Woland na pokazie w Varietes rozrzuca czerwońce. Schindler pomaga swoim pracownikom. wierzyciela wielu znanych osobistości. (piosenka ludowa "Teraźniejsze świata żądze") * "Pracując dla samych dóbr materialnych budujemy sobie więzienie. np.Głównym bohaterem powieści jest Soames Forsyte. J. Głowacki "Antygona w Nowym Jorku" . Z czasem odkrywa on jednak. czym są naprawdę. ptzebiegłości i talentowi do obracania pieniędzmi. pozostawiając prawo do decydowania kochance. a gdy ma dwa dolary. a szczególnie czas likwidacji getta warszawskiego. która czuła się własnością swego męża. Druon "Królowie przeklęci" W powieści Dtuona znajdujemy potwierdzenie tezy. kosztowały go cały majątek.W społeczeństwie amerykańskim pieniądze są głównym wyznacznikiem pozycji społecznej. M.ale także ograniczają człowieka (przekonał się o tym Fddie. Eddie miał własny samolot i w powietrzu mógł do woli napawać się wolnością). w uznaniu jego zasług. Robią to one nie dla osiągnięcia zysku. odwieźć chorego wjego rodzinne strony.Epidemia dżumy staje się dla Cottarda. Pieniądze nie pomogły mu jednak w utrzymaniu małżeństwa. Za pieniądze patron stawa. 3) Kaleb Trusk.

3) Jakub po wykupienia pierworództwa od Ezawa i podstępnym zdobyciu błogosławieństwa ojca. apostołowie rozpoczynają podróże misyjne. dla czego warto byłoby żyć". którą przeznaczył mu Pan. Na rodzinną Itakę powraca na okręcie Feaków. nurtu religijno-filozoficznego. przemieszczanie z miejsca na miejsce po rozległych terenach. niech powróci do swego królestwa samotnie i na obcym okręcie. Emerson) * "Pieniądze! Ze wszystkich wynalazków ludzkości ten wynalazekjest najbliższy szatanowi". który przyniósł dar języków. mówiąc: Wyjdź z twojej ziemi rodzinnej i z domu twego ojca do kraju. Coward) * "Pieniądze często kosztują bardzo dużo".. Posejdona.: wędrówka dusz podróż w głąb samego siebie. Aragon) * "Łatwiej ofiarujemy nasze serce niż nasze pieniądze". spotyka syreny. później rozciągające się na cały basen Morza Śródziemnego. Pd czternastu latach służby u Labana Jakub odbywa drogę powrotną do Kanaanu. sprowa~ dzi do siebie całą rodzinę. którzy doświadczyli niewoli. Lud Izraela wprowadzi do Kanaanu Jozue. co później stanie się przyczyną niewoli egipskiej narodu wybranego. rozpoczyna wędrówkę. później w postaci szczegółowych przepisów. Na swoim okręcie przemierza 120 . które miażdżyły każdy okręt próbujący obok nich przemknąć. W drodze zostaje powalony na ziemię przez światłość z nieba i słyszy głos Jezusa. 1). by móc przestać myśleć o pieniądzach". Ziemi Obiecanej. wiele wędrował po świecie. by tam prześladować wyznawców Chrystusa.samotni ze złotem rozsypującym się w palcach. Przemierza wtedy cały helleński świat. 3) Św. W kulturze wędrówka odbywa się nie tylko w przestrzeni. Wędrówkę rozpoczyna od chrztu w Jordanie. odwraca się. Podobne poglądy głosili pitagorejczycy. udaje się w podróż do swojego wuja. Kiedy dowiaduje się prawdy. zmierzając do miejsca świętego. Najbar dziej znane są wyprawy. dobytkiem i sługami' z Charanu do Kanaanu.1) Demeter po uprowadzeniu Persefony przez Hadesa. de Saint-ExupBry) * "Money makes the world go round!" (Pieniądze sprawiają. Dobrowolne wygnanie. Udaje mu się przebłagać władców państwa umarłych. aby Odyseusz nigdy nie powrócił do rodzinnego domu. krainy umarłych rządzonej przez Hadesa i Persefonę. twierdzącego. który zakładał. wędruje po świecie w poszukiwaniu miejsca. byją odnaleźć. z drugiej . nawet dzieci". który ma pieniądze. walcząc z potworami i dokonując wielu innych bohaterskich czynów. czyli drogi. Labana. mówią: "Szanowny panie psie". idąc nieświadomie na spotkanie przeznaczeniu. (Wolter) Podróżlwędrówka Podróż/wędrówka . dążąc do osiągnięcia doskonałości. z której już nie powróci. Makarenko) * "Uczony dobrze zna wartość pieniądza. nieustannym przenoszeniem się z miejsca na miejsce. wędrują przez kolejne wcielenia.W. Mitologia . które nie daje nam nic. do Teb. Medeę i wraz z nią powraca do rodzinnego Jolkos. ziemi. nawet Mojżesz. zabierając ze sobą żony. Jest więc ta wędrówka początkiem judaizmu jako systemu religijnospołecznego. bez towarzyszy. Rodzaju 12. Balzac) * "Pieniądze są tylko środkiem. jej kresem jest ukrzyżowanie w Jerozolimie. postanawia nie wracać do Korynfu. (p~zysłowie arabskie) * "Pieniądze dają wszystko. że świat się kręci) (musical "Kabaret") * Psu. Po zdobyciu złotego runa Jazon uprowadza córkę władcy Kolchidy. uciekając przed gniewem brata. (A. który ci ukażę (Ks. odwiedza króla wiatrów Eola.Przebywanie drogi do jakiegoś miejsca. W czasie tej wędrówki muszą wymrzeć wszyscy. 2) Abraham wędruje z całą rodziną.klątwą cyklopa Polifema. że dusza. które stało się przyczyną nieurodzaju na ziemi. Rachelę i Leę~ dzieci i część trzody wuja. (R. Niestety. którego Odys oślepił. którzy mszczą się za zniszczenie ich ukochanego miasta Troi. wyruszy na tułaczkę po Grecji. by wykonać dwanaście prac (patrz: praca). że dusze ludzkie po śmierci podlegają metempsychozie. bezcelowym. którego władców uważa za rodziców. bez zdobytych w Troi łupów. wyrusza wraz z innymi herosami na statku Argo po złote runo. 8) Eneasz po upadku Troi ucieka wraz z grupką ocalałych z płonącego miasta. Paweł. postanawia nie powrócić nigdy na Olimp. Ale droga przez pustynię ma także inny wymiar: w czasie jej trwania Pan przez Mojżesza daje swemu ludowi prawa. którzy powoływali się na nauki Pitagorasa. wędruje po świecie. Po latach kiedy już pozna prawdę o swoich zbrodniach. musi stawić czoła Skylli i Charybdzie itd. Odtąd będzie błąkał się po świecie. Eurydyki. (L. gdzie udało mu się pokonać Minotaura i szczęśliwie. prowadzony przez Antygonę. i wyrusza w przeciwną stronę.1) Kain po zabiciu swojego brata Abla zostaje skazany przeż Boga na tułaczkę. Jego wędrówkajest zjednej strony spowodowana gniewem bogów. Przemierza świat. gdzie przebywa jej duch. które podejmuje na rozkaz Eurysteusa. syn~ Jakuba. co stało się z córką. śpiewając żałobne pieśni ku czci utraconej Eurydyki. 2) Orfeusz po śmierci żony. opuszczając Podziemie. przemierza całą Palestynę i przez trzy lata naucza i czyni cuda. najpierw w postaci Dekalogu. między innymi muszą przepłynąć między Symplegadami. (N. 5) Naród wybran~ po wielu latach niewoli i ucisku opuszi cza Egipt pod wodzą Mojżesza i rozpo~ czyna trwającą czterdzieści lat wędrówkę przez pustynię do Kanaanu. obejmujące początkowo obszar Palestyny. kierowanym myślą króla Alkinoosa. zanim uda mu się powrócić na rodzinną Itakę. 6) Tezeusz. ale bogaty nie zna wartości wiedzy". by spojrzeć na żonę i musi powrócić na ziemię sam. a jeśli jego przeznaczeniem jest jednak ujrzeć brzeg Itaki. kolejne odwiedzanie wielu miejsc w poszukiwaniu czegoś. 7) Pełnoletni Edyp udaje się do wyroczni delfickiej. (A. Według niektórych mitografów stary Odyseusz wyrusza w jeszcze jedną podróż. podróź w czasie. przy pomocy Ariadny. Staje się to przyczyną jego nawrócenia i późniejszej działalności misyjnej jako Apostoła Narodów. 5) Herakles przez całe życie wędruje po świecie. Najsłynniejszą jest wyprawa na Kretę. 4) Józef. poznaje tajemnice królestwa umarłych. aż zostanie rozszarpany przez menady. przenoszenie się. np. nie wiedząc. Podczas swojej podróży Odys przeżywa liczne przygody: trafia na wyspę czarodziejki Kirke. (H. 3) Odyseusz po zakończeniu wojny trojańskiej tuła się przez dziesięć lat. sprzedany przez nienawidzą= cych go braci kupcom madianickixn~ odbywa podróż do Egiptu. przerywa dopiero wtedy. jeszcze pod imieniem Szawła. Zgromadziwszy wokół siebie dwunastu apostołów. musi przejść przez sto wcieleń. Opowieść o Orfeuszu jest źródłem orficyzmu.1) Jezus. gdy Zeus nakazuje Hadesowi uwolnić Persefonę. Wreszcie schodzi do Podziemia. Czasem wędrówka może przybrać formę pielgrzymki. poszukując okazji do bohaterskich czynów. największą świętość Kolchidy. 4) Jazon. Biblia (ST) . która będzie trwała do śmierci. Po latach~ kiedy zostanie jednym z najwyższycti dostojników państwa faraonów. często przyjmując funkcję piastunki królew skich dzieci. Może się też stać tułaczką. Polifem błaga swojego ojca. by zwrócili mu ukochaną Eurydykę. by odebrać swemu wujowi Peliasowi zagarniętą bezprawnie władzę. 2) W "Dziejach Apostolskich" po otrzymaniu w Dniu Pięćdziesiątnicy Ducha Świętego. Podczas podróży Argonauci przeżywają wiele niebezpiecznych przygód. Biblia (NT) . wyjść z labiryn tu. oślepiwszy się. którą się przebywa. udaje się w podróż do Damaszku. by osiągnąć doskonałość. według tradycji. w wieku trzydziestu lat. jak wszyscy antyczni herosi. Poznawszy swoją przyszłość.

król Brytanii. Później. by bronić honoru dam.Przemieniony po śmierci w łabędzia poeta nad Ikara prędszy przeważnego. Przeżywa także. we własnym mniemaniu. Morsztyn "Myśl ludzka" Myśl. Przesycona alegoriami i symbolami opowieść o wędrówce Dantego interpretowana jest najczęściej jako obraz upadku człowieka na samo dno grzechu i jego powolnego dźwigania się z bożą pomocą ku ~czyszczeniu i świętości. wyrusza w podróż do Francji. przyniosły mu sławę świętego. Przerażonego Dantego ratuje z opresji duch Wergilego. F. symbolizujące ludzkie grzechy. Lew i Wilczyca. choroba zmusza młodego poetę do powrotu do kraju. (w innej wersji Kartafilosa). "Legenda o św. 2) Hamlet. Jest to obraz mający horacjański sens . Legendy arturiańskie . ślepy. Rycerze wędrują do Jerozolimy. między innymi schodzi do Podziemia. najprawdopodobniej 25 marca 1300 roku. gdzie poznaje Izoldę o Białych Dłoniach. Niemcy i Włochy. Jego wędrówka skończy się dopiero wówczas. która była darem króla Numidów. Pantagruel wędruje po morzu. Jej pokonanie możliwe jest tylko wówczas. Tasso "Jerozolima wyzwolona" Epos opowiada historię pierwszej wyprawy krzyżowej. Odtąd Żyd Wieczny Tułacz przemierza nieustannie świat. w czasie których wędruje po całej Hiszpanii. wraz z Gildensternem i Rosenkranzem udaje się w podróż do Anglii. Gonerylę i Reganę. czasem staje się obiektem żartów i kpin. w których Don Kichote widzi przerażające olbrzymy. dużo podróżują. którą idzie się wygodnie. Za jej sprawą może zwiedzać najodleglejsze i najbardziej egzotyczne krainy.1) Laertes. który uderzył przechodzącego obok jego domu Chrystusa dźwigającego krzyż (w innym wariancie Ahaswer plunął Jezusowi w twarz). gdy Bóg wspiera człowieka. Bógjednak sprawił. Lear. Niestety. postanawia na zmianę mieszkać u każdej z nich. przeżywając różne przygody. Na przykład Gargantua podróżuje do Paryża. Do najbardziej znanych należą walka z wiatrakami. Kasjusz i Brutus. Bedier (oprac. niezwykłe przygody. Morsztyn szczegółowo opisuje tę wędrówkę myśli. Z. 2) Podczas pobytu Eneasza w krainie umarłych jego ojciec. że wiatry skierowały statek w inną stronę i Aleksy powrócił do rodzinnego Rzymu. Następnym etapem wędrówki Dantego jest Czyściec. wspomina Kochanowski podróże po Europie. Szekspir "Król Lear" - Podzieliwszy swoje państwo pomiędzy córki.Motyw życia . gdzie w kolejnych kręgach cierpią grzesznicy.nową Troję. od południowych po północne jej krańce. nie mogąc się ani na chwilę zatrzymać. Alemanii i Hiszpanii. który zjawia się z zaświatów i obwieszcza. Ks. Wergiliusz "Eneida" . którą zaślubia. Wraz z nią będzie Dante zwiedzał Raj. Morsztyn "Emblema 27" (Stawiaj kroki moje. Wreszcie przybija do brzegów Półwyspu Apenińskiego. syn Poloniusza. Wraz z giermkiem Sancho Pansą trzykrotnie wyrusza na wyprawy. Szekspir "Hamlet" .Don Kichote po lekturze średniowiecznych romansów rycerskich popada w obłęd i postanawia zostać błędnym rycerzem. Kochanowski "Pieśń XXIV.wędrówki. Tak rozpoczyna się jedna z najbardziej znanych w historii kultury europejskiej podróży. kielicha. gdzie dusze oczekują na powrót na ziemię.) "Dzieje Tristana i lzoldy" . Tu także spotka go śmierć. Anchizes.) . odwiedzi wszystkie kraje Europy. cuda. wykłada teorię metempsychozy. J.symbol mądrości bożej. które się za jego sprawą działy.. Janicki "Elegia o sobie samym do potomności" . że z polecenia Boga zostanie jego przewodnikiem w wędrówce po krainie umarłych. Wówczas Chrystus powiedział: Ja odpocznę. Dante Alighieri "Boska Komedia" Trzydziestopięcioletni Dante. i stadem baranów. M. uleczony z szaleństwa. Im niżej scho dzą. wiedzę człowieka średniowiecza o świecie. zawijając między innymi do Kartaginy. wygnany przez okrutne córki. poszukując okazji do spełnienia bohaterskich czynów. Niestety. wędruje po całej Europie. Na samym dnie Piekła cierpią najwięksi zdrajcy ludzkości: Judasz. by wreszcie w Empireum kontemplować obecność Boga. Towarzyszy mu wierny błazen. dwaj olbrzymi. który jest kresem jego tułaczki. T. byją wyzwolić z rąk pogan. poszukując przygód w Lonii. który przemierza świat. W drodze muszą walczyć zarówno z siłami zła. de Cervantes Saavedra "PrzemyśIny szlachcic Don Kichote z Manczy" . którzy traktują go jako niegroźnego szaleńca.dzieła poety zapewnią mu nieśmiertelną sławę wśród wszyskich ludów cywilizowanego świata. J. mimo że życie upływa im głównie na jedzeniu i piciu. Aleksym" Nazajutrz po ślubie Aleksy opuścił rodzinny dom i młodą żonę i wyruszył w stroju żebraka na wędrówkę. odwiedzając mijane wyspy. Podczas ataku piratów udaje mu się jednak uciec z okrętu i powraca do Danii.Odyseusz.Po ukończeniu gimnazjum Lubrańskiego w Poznaniu Janicki zostaje wysłany przez Piotra Kmitę w podróż do Włoch. stają przed nim Pantera. Człowiek może w swojej egzystencji wybierać pomiędzy dwiema drogami.on sam) założą w przyszłości miasto Rzym . gości go królowa Dydona. by służyć Bogu. Gdy podczas tej wędrówki zatrzymał się w pewnym mieście. tuła się po swoim byłym królestwie. prowadzi ku potępieniu. Z. gdzie. by uciec od nieszczęśliwej miłości do królowej Izoldy. Najsłynniejsze są jednak wędrówki Parsifala z Walii. pozwala człowiekowi wędrować po całej ziemi. wiedzie ku zbawieniu. umiera. Fryzji. odwiedzając najróżniejsze miejsca.. które bierze za oddział wrogiego wojska. łecz ty będziesz chodził. kiedy odwiedził Francję. "Legenda o Żydzie Wiecznym Tułaczn"-Znana od VII w. przykra i wąska. w głębi ciemnego znalazł się lasu. W. by wzorem innych humanistów studiował na najsłynniejszych uniwersytetach. Po powrocie z ostatniej wyprawy. niezwykle bogatą. wysłuchawszy pouczeń ojca. Zawarł w niej też autor całą. Homer "Odyseja" .jego dusza rozpoczyna wędrówkę.) . dociera nawet do sfer niebieskich.. którym przewodzi Pluton-Lucyfer.1) patrz: mitologia-Eneasz. błędnego rycerza. K. sierot. którego według legendy używał Chrystus podczas Ostatniej Wieczerzy i do którego póź niej Józef z Arymatei zebrał Jego krew spływającą z krzyża. Wspomagają ich w tej walce aniołowie. W swoich wędrówkach spotyka wielu ludzi. J. legenda opowiada historię Żyda Ahaswera . póki nie powrócę.Tristan odbywa wiele podróży. między innymi wyrusza do Irlandii. Aleksy wsiadł na okręt żmierzający do Syrii. wędrowcy docierają do Raju Ziemskiego. pokazując miejsce. wdów. Dante prowadzony przez Wergiliusza zwiedza najpierw Piekło. Chcąc od niej uciec. Tu jego potomkowie (albo w innych wersjach mitu . Gawii. Kochanowski "Do gór i lasów" Prezentując swoją poetycką biografię. w którym na kolejnych tarasach pokutują za swoje grzechy ci. Gdy próbuje odnaleźć drogę powrotną. dokonuje bohaterskich czynów. którym Bóg nie odmówił miłosierdzia. pierwiastek boskiej doskonałości. Rabelais "Gargantua i Pantagruel" Bohaterowie opowieści Rabelais'go. by walczyć w obronie uciśnionych. straciwsry z oczu szlak niemylnej drogi. Wreszcie dociera do Bretanii. Druga.patrz: mitologia . Pierwsza. na rozkaz Klaudiusza. Kochanowski "Do snu" Kiedy człowiek zasypia. gdy u kresu świata Chrystus powróci na ziemię. gdzie Wergiliuszasymbol ludzkiej mądrości w funkcji przewodnika zastąpi Beatrycze . poszukując Świętego Graala. J. by sprowadzić na dwór króla Marka Izoldę Jasnowłosą.. Wspinając się coraz wyżej. 121 . Gargantua i Pantagruel. II" (Niezwykłym i nie leda piórem opat rzony.całe Morze Śród ziemne.Rycerze Okrągłego Stołu bardzo często wyruszają na wyprawy. jadąc na olbrzymiej kobyle. jak i ze słabością własnych charakterów. Podczas swojej tułaczki Eneasz przeżywa wiele niebezpiecznych przygód. W. tym cięższe grzechy i cięższe kary.

G. Wszystkie wydarzenia mają tajemniczy charakter i sprawiają wrażenie szatańskich intryg. A. Słowacki "Beniowski" Maurycy Kazimierz Zbigniew Beniowski. Lemuel Guliwer. straciwszy cały odziedziczony po ojcu majątek. której ostatecznym portem nie jest ojczyzna. gdzie dokonuje sięjego reedukacja. krytyki. J. Słowacki "Grób Agamemnona" Podróżujący po Grecji bohater liryczny zwiedza grób zwycięzcy spod Troi.1) Po śmierci Leili Giaur przyłącza się do bandy zbójeckiej i wraz z nią wędruje po Grecji.J. jeszcze raz przeżywając to wszystko. jaką odbywa Słowacki . Mickiewicz "Upiór". dociera nawet do Ameryki. 2) Hassan. spętany linami.Wraz z wojskami Czarnieckiego Pasek wyprawia się do Danii. Statek ulega katastrofie i Doświadczyński trafia na wyspę Nipu. nie potrafiąc znaleźć sobie miejsca. Patrz też: A. podziwiając orientalne krajobrazy. Kilkudniowa w zamierzeniu podróż przekształca się w dwumiesięczną wędrówkę. Jest pielgrzymem tułaczem wygnanym z ojczyzny. Patrz też: J. J. po katastrońe statku budzi się na nieznanym wybrzeżu. Dopiero w finale ta wiara ulega zachwianiu. Goethe "Faust" . Wreszcie Kordian dociera na szczyt Mont Blanc. przeżywając wiele niezwykłych i niebezpiecznych przygód. A. w Dzień Zaduszny. Krasicki "Mikolaja Doświadczyńskiego przypadki" 1) Doświadczyński wyjeżdża do Paryża. chcąc opuścić Europę. 2) Uciekając przed wie rzycielami. III "Ustęp" . A. wyrusza w podróż. Walter Alf wraz z Krzyżakami wędruje.1) Płynąc statkiem przez Morze Śródziemne do Aleksandrii. W finale jednak okazuje się.W. Wreszcie wygląd przedmieść Petersburga i samej stolicy jest obrazem carskiego despotyzmu i wyzysku narodów imperium. tracąc resztki rodzinnego majątku. Wykorzystuje tu Krasicki motyw podróży edukacyjnej. Opowieść o losach bohatera zajmuje w poemacie miejsce drugorzędne i jest pretekstem do 122 . 2) Życie wygnańca jest nieustan nątułaczką. znikomości człowieka wobec nieśmiertelnego piękna natury. Słowacki "Grób Agamemnona". bo Polska spoczywa w grobie już trzeci dzień i rychło nadejdzie zmartwychwstanie. Ich podróżjest pretekstem do snucia przez Kubusia opowieści o swoich amorach i ukazania jego wyższości nad panem. Ich wędrówka zbliża się do kresu.Za sprawą Mefistofelesa odmłodzony Faust wędruje zarówno w przestrzeni. która go wiedzie na początek do konfederatów barskich.. W miarę zbliżania się do stolicy pojawiają się osiedla. Mickiewicz "Konrad Wallenrod" . Ojczyzny wolnej. że żyjemy na najdoskonalszym ze światów. doskonaląc się wewnętrznie.. pogrążony w rozpaczy Gustaw błąka się bez celu po świecie. A. staje się pretekstem do snucia dygresji na temat poezji. z której przywiezie nową żonę. II Dusze. W Watykanie pada autorytet moralny papieża. Kandyd podróżuje po całej Europie. Istnieją też podejrzenia.. której chce się poświęcić. bohater. którzy zmierzają do ziemi świętej. Dalsza wędrówka przypomina dwie wielkie bitwy z historii Grecji: bitwę w wąwozie Termopile i bitwę pod Cheroneą. Z okrzykiem: Ludy! Winkelried ożył pada na chmurę. wyludniony kraj. Tak rozpoczyna się jego niezwykła podróż.Ch. Mikołaj wsiada na okręt. Mickiewicz "Dziady" cz. że został zamordowany. Przebywanie w tym świecie będzie miało decydujący wpływ na dalsze życie Fausta . Słowacki "Kordian" . I.Alfons van Worden jedzie do swojeg o pułku gwardii walońskiej. Pojawiają się one w tekście na zasadzie asocjacji wywołanych przez odwiedzane miejsca i podziwiane krajobrazy. Słowacki "Podróż z Neapolu do Ziemi Świętej" . Kunegunda (ukochana Kandyda) ze starą służącą. W drodze zostaje napadnięty przez bandę zbójecką. jak gdyby wczora wieczorem stworzony. ich twarze pozbawione są wyrazu. Zostaje między innymi przeniesiony do mitycznej Grecji. W każdym razie Walter Alf powraca z wędrówek do Malborka już jako Konrad Wallenrod.Emigracja polska to pielgrzymi. jako wyznawca optymistycznej filozofii Leibniza.ga. Powieść Swifta jest krytyką współczesnego mu społeczeństwa i skrajnego oświeceniowego racjonalizmu. D. A. emigracji. Diderot "Kubuś fatalista i jego pan" . Dla duchów lekkich i pośrednich ta wędrówka będzie miała kres. Najbardziej znany jest fragment pieśni VIII. która unosi go do Polski. by pocieszyć się po stracie Leili. w czasie której zwiedzi między innymi państwo Liliputu. Kandydowi w jego wędrówkach na różnych etapach towarzyszą: Pangloss (nauczyciel filozofii). do której należy Giaur i zjego ręki ginie. kraj olbrzymów i krainę rozumnych koni. Choć rzeczywistość temu przeczy. Jego wędrówka jest więc swoistą podróżą edukacyjną. Marcin (skrajny pesymista) i egzotyczny służący Kakambo. postanawia wyruszyć w świat. którym rządzi pieniądz. Słowacki "Hymn" (Smutno mi. Wspomnienie wielkości bohaterów Hornera i jego dzieł budzi refleksję nad niedoskonałością twórczości samego autora.bohater poematu. J.Zesłańcy w kibitkach jadą na północ. Słowacki obserwuje zachód słońca.nauczy go umiaru i wytknie mu cel dalszej drogi. do której nie może powrócić ("Stepy akermańskie". Byron "Giaur" . Mickiewicz "Upiór" . że świat. J. Wolter "Kandyd" . Piękno natury wywołuje refleksje o losie tułacza. Jest być może młodym samobójcą z ballady "Upiór". Swift "Podróże Guliwera" Lekarz okrętowy. do Petersburga.wiczówną. daleki jest od Szekspirowskich ideałów. J. powtarza nieustannie. młody samobójca powstaje z grobu i błąka się po świecie. co doprowadziło go do śmierci.Wypędzony z zamku z Westfalii. "Pielgrzym"). gdzie prowadzi hulaszcze życie. odnajduje ideę.Kubuś i jego pan są nieustannie w drodze. Z rzadka spo tykani ludzie również sprawiają wrażenie pustych. Dokąd zmierzają? To także jest tajemnicą. Boże.Powróciwszy do Zakonu. Jego podróż przerywa porwanie wąsata niafika Diwa uprowadza go do ukochanej Anieli. błąkaj ą się po świecie i cierpią wyznaczone im kary. które nie zasłużyły na niebo. Mickiewicz "Sonety krymskie" Bohater liryczny tego cyklu podróżuje po Krymie. Mickiewicz "Dziady" cz. J. Mickiewicz "Księgi narodu polskiego i pielgrzymstwa polskiego" . G. Być może prawdziwy Walenrod zginął. Mickiewicz "Dziady" cz. A. Pasek "Pamiętniki" . Opowiada także o swoich miłosnych przygodach.Co roku. Skąd wyruszyli? Nie wiadomo. przemijaniu.Relacja z podróży. które przypominają układem zabudowań pułki wojska. poznaje nowe systemy państwowe. w czasie której młodzieniec przeżywa niezwykłe przygody i poznaje dziwnych ludzi. że żadne siły nadprzyrodzone nie ingerowały w losy van Wordena. małości człowieka w obliczu Bo. Podróżują przez pusty. Dla duchów ciężkich jest ona karą wieczną. Po kilku chwilach spędzonych z panną A. A. Walczy między innymi w Ziemi Świętej i w Hiszpanii. biorąc udział w licznych bitwach . Beniowski wyrusza w dalszą drogę. Wędrówka staje się także pretekstem do snucia refleksji o przemijaniu.. Podczas tych wędrówek w niewyjaśniony sposób staje się Konradem Wallenrodem. Szczegóły tych wędrówek pozostają tajemnicą. która ma służyć krytyce Leibniza. IV Po stracie ukochanej. a realizował on jedynie plan szejka Gomelezów. W Anglii uświadamia sobie. jak i w czasie. J. gdzie dokonawszy podsumowania życia. We Włoszech przekonuje się. że miłość kobiet można kupić. Ow fakt przyspieszyć mogą pielgrzymi. Budzą one skojarzenia z losami powstania listopadowego i prowadzą do gorzkich refleksji na temat Polski i Polaków. W swoich "Pamiętnikach" daje szczegółowy opis obyczajów Duńczyków. życia osobistego poety. do Sparty rządzonej przez Menelaosa.) .W kilka lat po nieudanej próbie samobójczej Kordian wyrusza w podróż po Europie. żeglugą. J. Potocki "Rękopis znaleziony w Saragossie" . Stąd też piękno Krymu nieustannie przywołuje wspomnienia utraconej Litwy. traktując je z dużą rezerwą. Przeżywa wiele niezwykłych przygód.

ale jedno cześnie życia. Lektura "Pana Tadeusza" sprawi. które przeżywają. Te przyjaźnie będą trwały nadal po powrocie do Warszawy. odwiedzając najodleglejsze hrabstwa. Zagłoba przedziera się z nią w przebraniu dziada-lirnika przez pogrążoną w wojnie Ukrainę. co w jego duszy kupieckie i mieszczańskie. zakłada się w klubie. W Wenecji spotykają wielu Polaków. który go wybrał na ofiarę za Naród. że rozmyślając o utraconej ojczyźnie. znany angielski aktor. pełnej wolności wewnętrznej. Po śmierci Katza sam wędruje po całej Europie. że uczucie Wrońskiego do niej powoli wygasa. którzy jednak na kolejnych postojach zostają.N. J. Dzieciom udaje się uciec z rąk porywaczy i od tej pory przez wiele tygodni przemierzają Afrykę. Podczas podróży pociągiem staje się świadkiem czułej rozmowy Izabeli ze Starskim. wyrusza w podróż na północ i przez Danię dociera aż do Szwecji. jak mu się wydaje.1) Uwolniwszy Helenę Kurcewiczównę. N. objedzie świat w 80 dni. Gaskończyk sam przeprawia się przez Kanał. by wreszcie zdecydować się na powrót do Warszawy. 2) Stanisław Wokulski wyjeżdża do Paryża. Tam Zły Duch próbuje go nakłonić. próbując powrócić do rodziców. Rimbaud "Statek pijany" Tytułowy statek wędruje po morzach i oceanach. ale bogatszy wewnętrznie 0 odzyskane wspomnienia o Polsce. 2) Skrzetuski wydostaje się z oblężonego Zbaraża i przez mokradła. w którym za ucieczkę z tonącej "Patny" odebrano mu patent oficerski. Portos i Aramis. dalszą drogę odbywa pieszo. które Anna Austriaczka ofiarowała księciu Buckinghamowi.Goniąc królika w cylindrze.Anhelli wraz z Szamanem. które 123 . Michael Palin. H. Conrad "Lord Jim" . który wrócił z młodą żoną z zagranicznych wojaży.W. H. Ch. Baudełaire "Podróż" . Welles "Wehikuł czasu" . którzy umarli od czasu ostatniego spisu. nigdy się nie zmienia. Ta podróż uświadamia Annie. Wreszcie dociera na Patusan. co będzie nowe! L.Bohaterowie powieści za sprawą niezwykłej maszyny odbywają podróże w czasie. T. Próbuje odnaleźć w czasie tej wędrówki wewnętrzny spokój i zrozumieć siebie samego.Jim po procesie. między innymi Szalonego Kapelusznika i Pana Gąsienicę. ima się różnych zajęć związanych z morzem. czynią z czternastoletniego Stasia mężczyznę. Patrz: autotematyzm. Sienkiewicz "Latarnik" Skawiński. każda spotkana kobieta przypomina mu ukochaną. by w walce odpokutować za grzechy przeciw ojczyźnie. Dociera wreszcie do Stanicy i u jej wrót pada nieprzytomna. Nel. Towarzyszą mu Atos. Dickens "Klub Pickwicka" Pan Pickwick podróżuje po Anglii. Sienkiewicz "W pustyni i w puszczy" . Alicja trafia do Krainy Czarów. gdzie. bo chce znaleźć w Nieznanym coś. W Paryżu poznaje też Geista. Przynosi rozczarowanie. Janka Hansena i Ingeborgi Holm. Sienkiewicz "Ogniem i mieczem" . Wyruszy znowu na tułaczkę. że w osiemdziesiąt dni objedzie świat dookoła. który korzystając z różnych środków lokomocji. H. nigdzie nie mogąc zagrzać miejsca. Sienkiewicz "Rodzina Potanieckich" . A. w którym doświadczyło się już wszystkiego i pozostało jedynie pragnienie spokoju. by powstrzymać ludzi kardynała Richelieu. odnajduje spokój. Krasiński "Irydion" Przebudziwszy się po wiekach w Colosseum. nie mogąc znaleźć dla siebie miejsca. którego badania naukowe fascynują go. Ch. Irydion otrzymuje nakaz. do ziemi mogit i krzyży.1) Po upadku powstania na Węgnech Rzecki z kilkoma innymi oficerami tuła się bez celu. Dumas "Trzej muszkieterowie" . monotonny. tuła się po świecie. H. Niestety. L. by wędrując bez przerwy. wędruje aż na skraj przepaści nad morzem. Z. przedziera się do obozu wojsk królewskich. odzyskuje nie bez kłopotów spinki i wraca do Paryża w samą porę. A. Po wielu perypetiach udaje jej się w końcu powrócić do domu. zostają uprowadzeni przez zwolenników Mahdiego.Na prośbę królowej d'Artagnan wyrusza do Londynu po spinki. obdarzy go pełną wdzięczności miłością.1) Po nieudanej próbie porwania księcia Bogusława Kmicic z Kiemliczami i Soroką wędruje do Częstochowy. Prus "Lalka" . którą w Indiach uratuje od spalenia. Razem ze służącym wyrusza w podróż. Podczas wędrówek poznaje wielu ludzi. reprezentujących wszystkie warstwy społeczne. poznając cierpienia zesłańców. Przeżywają przy tym wiele niezwykłych przygód. Gogol "Martwe dusze"Cziczikow podróżuje po odległych guberniach Rosji i skupuje od ziemian martwe dusze chłopów. Początkowo wędruje konno. ponieważ świat mały. A. marzy o ponownym wyjeździe. H. miotając się pomiędzy tym. Prześladują go nieustannie wydarzenia z "Patny". Sienkiewicz "Potop" .G.Mister Fogg. by królowa mogła w nich wystąpić na balu. wędruje przez Syberię. że tylko za granicą może odnaleźć artystyczne natchnienie. Ale wspomnienia pierwszych i największych miłości jego życia. Dickens "Kolęda prozą czyli opowieść wigilijna o Duchu" patrz: retrospekcja. J. Cała galeria dziwacznych postaci pojawiających się w powieści składa się na negatywny obraz rosyjskiej prowincji pierwszej połowy XIX wieku. powstaniec emigrant. Ch. Ratuje go Anioł Stróż. co artystyczne. w przepaść. Na pierwszej stacji wysiada i ostatecznie rozstaje się z panną Łęcką. podążył w imię Chrystusa na północ. Verne "W osiemdziesiąt dni dookoła świata" . Wyczyn Fogga powtórzy w latach 80-ych XX w.bardzo różnorodnych tematycznie dygresji. obok posterunków kozackich. E. Także w Aspinwall nie zatrzyma się dh~żej. 2) Uwolniwszy się z rąk Bogusława. Wędruje wzdłuż prawie całego wybrzeża Oceanu Indyjskiego. Daje to Dickensowi możliwość ukazania satyrycznego obrazu społeczeństwa angielskiego pierwszej połowy XIX wieku.Zygmunt Korczyński. Krasiński "Nie-Boska komedia" Hrabia Henryk.Tonio Króger. którą mu wyznaczono. Wędruje przez ten dziwny świat. Korzystając z wszelkich znanych środków lokomocji. jaką kobietę pokochał. kuszony przez widmo pięknej Dziewicy. Orzeszkowa "Nad Niemnem" . a tym. H. Oleńka Billewiczówna wędruje do Wodoktów. przeżywa wiele niezwykłych przygód i spotyka wiele niezwykłych postaci. twierdząc. Patrc: ucieczka. 3) Wokulski wyjeżdża z Łęckimi i Starskim do Krakowa. Patrz: sen. Fredro "Trzy po trzy" Wśród wspomnień z czasów młodości pojawiają się także opowieści o wędrówkach Fredry wraz z wojskami napoleońskimi po Europie. Słowacki "Anhelli" .Stach i Marynia po ślubie wyjeżdżają w podróż do Włoch. poznając najbardziej egzotyczne krainy. a gdy willci pożerają jej konie. z którymi nawiązują bardzo bliskie stosunki. H. Mann "Tonio Króger" . Carrołł "Ałicja w krainie czarów" . To uświadamia mu. Dociera wreszcie na dwór Królowej Kier.Staś Tarkowski i jego mała angielska przyjaciółka. uczą go odpowiedzialności i dają początek uczuciu do Nel. Mimo to człowiek wciąż wędruje. zapomni zapalić latarnię morską i straci pracę. Liczne niebez pieczne przygody. który niesie śmierć (O. która będzie obfitowała w liczne przygody. Z. Jego wędrówka jest symbolem życia bez jakichkolwiek ograniczeń. B. które w przyszłości zaowocuje małżeństwem. syn szacownego kupca i kobiety obdarzonej talentami artystycznymi. Tołstoj "Anna Karenina" Anna Karenina i Wroński wyjeżdżają do Włoch. pan Fogg dotrze do Londynu na dzień przed wyznaczonym terminem. londyński dżentelmen. by zapomnieć o Izabeli Łęckiej. J. Sienkiewicz "Pan Wołodyjowski"Porwana przez Azję Baśka Wołodyjowska ucieka i przedziera się do Chreptiowa. niechaj dno me pęknie! Niech pójdę pod morze!). Odnajdzie też pan Fogg szczęście osobiste młoda wdowa. by szedł dalej. Wędrówka przez kolejne kręgi SyberiiPiekła ma prowadzić do wewnętrznego udoskonalenia i przygotować go do wypełnienia misji.Podróż staje się symbolem daremnej ucieczki od samego siebie i świata.

konfrontując ten wyidealizowany obraz z rzeczywistością. sprzedany przez braci. czasu nie można cofnąć. Kafka "Proces" . Mały Książę opuszcza swoją planetkę i podróżuje po wszechświecie. Przemierza duszne korytarze strychów. jako reakcja na zaistniałą sytuację (np. Proust "W poszukiwaniu straconego czasu" Pod wpływem smaku magdalenki maczanej w herbacie z kwiatu lipowego Marcel. wiejski dworek ciotki. Makuszyński "Pr zygody Koziotka Matolka" W Pacanowie kozy kują. gdzie jako ojciec Józefa będzie żył w dostatku. jego róża jest jedyna i niepowtarzalna. S. bohater cyklu. wędruje bez celu. cuchnącej i dusznej Wenecji. których przed laty doświadczał. W czasie jej trwania Seweryn Baryka opowiada synowi o budowanych w Polsce szklanych domach. uczucia. spotykając pewnego dnia przy monachijskim cmentarzu mężczyznę o wyglądzie cudzoziemca. automatycznie. wtrącony ponownie w dzieciństwo przez Pimkę. ważnejest tylko to. Tadzio. odrzuci wszy swą mądrość znużoną. W. które żyją własnym życiem. jest noc. np. bo tylko cZyste i niewinne serca dZiecięce mogą wyzrvolić grób Chrystusa z rqk niewiernych. dom Młodziaków. którzy w jakikolwiek sposób z tą tajemniczą instytucją są związani. a jego peregrynacje po Dublinie są odzwierciedleniem tułaczki homeryckiego bohatera. a burdelmamę wykreował na spotworniałą Kirke. że przeszłość nigdy nie stanie się na powrót teraźniejszością. 2) Józef. stwierdza. Józef wiele podróżuje po Egipcie. F. by zgromadził wokół siebie dzieci i wyruszył do Jerozolimy. by wyzwolić grób Chrystusa. za życia uznany za klasyka. Szkoła. aż wreszcie dociera na Ziemię. w żadnym nie czując się u siebie.Bohater liryczny wiersza. Ruben wraca z urlopu bogatszy o świadomość. odczuwa n agłą potrzebę wyjazdu. odwiedzając ludzi.Jakub.Zmęczony kaprysami róży. który uczy go. Jest więc podróż Gustawa von Aschenbacha wędrówką do kresu życia. nie znając celu swej drogi. bo tak zawsze w podobnych warunkach postępowano).wędrówki. Aleksy i Blanka wyruszyli w drogę nie po to. wiejski dworek. ich żonami i całym dobytkiem wędruje do Egiptu. Mann "Śmierć w Wenecji" 1) Gustaw von Aschenbach. M. L. cofając się we wspomnieniach do swojej młodości. Bankiera.błdka się po całym świecie. Po drodze dołącza do nich stary zakonnik . Gombrowicz "Ferdydurke" Bohater powieści. Iwaszkiewicz "Panny z Wilka" Wiktor Ruben przyjeżdża na urlop do wujostwa. że skazany jest na egzystencję na granicy dwóch światów: mieszczaństwa i sztuki. Bloom to odpowiednik Odyseusza.Józef K. że "W poszukiwaniu straconego czasu" j