Anioły Anioty - Istoty niematerialne pośredniczące między ludźmi a Bogiem, zwyk le uosabiające doskonałość i dobroć.

Przedstawia się je najczęściej jako pięknych mężczyzn z wielkimi białymi skrzydłami, czasem jako pulchne uskrzydlone dzieci (na wzór amorków). Biblia (ST) - 1) Anioły z ognistymi mieczami strzegą wejścia do Edenu i drogi do drzewa życia po wygnaniu człowieka z raju. 2) Aniołowie towarzyszą Bogu, gdy odwiedza Abrahama przed zniszczeniem Sodomy i Gomory. 3) Dwaj aniołowie udają się do Sodomy i zamieszkują w domu Lota. Ich niezwykła uroda wzbudza żądze w miesz kaficach miasta, tak że domagają się od Lota, by im ich wydał. Za karę aniołowie porażają wszystkich tych mężczyzn ślepotą. Potem wyprowadzają Lota i jego rodzinę z płonącej Sodomy. 4) Anioł Pański powstrzymuje Abrahama przed złożeniem ofiary z Izaaka. 5) Sen Jakuba patrz: sen. Biblia (NT) - 1) Anioł zwiastuje Maryi, że zostanie matką Syna Bożego. 2) Pasterze zostają powiadomieni przez Anioła Pańskiego, że narodził się Zbawiciel. 3) Anioł ostrzega Józefa przed zamiarami Heroda i nakazuje mu udać się do Egiptu. 4) Anioł Pański zstąpit z nieba (...) odsunąt kamień z grobu Chrystusa. Postać jego jaśniata jak błyskawica, a szaty jego byty biate jak śnieg. (Mt. 28,3). Kiedy trzy Marie przyszły, by namaścić ciało Jezusa, anioł rzekł do nich: ...szukcicie Jezusa Ukrzyżowanego. Nie ma Go tu, bo zmartwychwstai, jak powiedział. (Mt. 28,5-6). 5) W widzeniu św. Jana aniołowie odgrywają niezwykle ważną rolę. To oni pieczętują na ~zol~nch sługi Boga naszego, oni trąbią w kolejne siedem trąb zapowiadających kataklizmy, które niszczą ziemię. Św. Tomasz z Akwinu Aniołowie są bytami pośrednimi między człowiekiem a najdoskonalszym bytem Bogiem. Jako czyste inteligencje pozbawione są płci. "Pieśń o Rolandzie" - 1) Przez anioła Bóg oznajmia Karolowi Wielkiemu, by przekazał miecz Durendal jednemu ze swoich

hrabiów i wodzów. Władca oddaje najdoskonalszy z mieczów najdoskonalszemu ze swoich parów - Rolandowi. 2) Kiedy Roland umiera, ofiarowuje Bogu swoją prawą rękawicę. Bierze ją z jego dłoni anioł Gabriel. 3) Aniołowie Cherubin, Michał i Gabriel niosą duszę hrabiego Rolanda do raju, by złożyć ją przed tronem Boga. Anonim zw. Gallem "Kronika polska" - 1) Do Gniezna przybywają dwaj aniołowie i udają się do księcia Popiela, który świętuje postrzyżyny swoich synów. Jednak nie zostali zaproszeni na ucztę, lecz (...) odpędzeni w krzywdzący sposób od wejścia do miasta. 2) Odpędzeni od książęcych wrót aniołowie udają się do chaty oracza Piasta, który także obchodzi uroczystość postrzyżyn swego syna. Zostają tu przyjęci, mimo ubóstwa gospodarzy, bardzo serdecznie. Za ich sprawą skromny poczęstunek, który przygotowała żona Piasta, staje się obfitą ucztą. Cudowne rozmnożeniejadła zebrani traktują jako wróżbę niezwykłych losów Piastowego syna, któremu aniołowie nadają podczas postrzyżyn imię Siemowita. "Lament świętokrzyski" (Posfuchajcie, bracia mita...) Stojąc pod krzyżem, Maria czyni wyrzuty aniołowi Gabrielowi, że zwiastował jej wielką radość, a tymczasem jej udziałem jest niewysłowione cierpienie, ponieważ patrzy na męki swojego Syna. J.W. Goethe "Faust"-Po śmierci Fausta anioły toczą walkę o jego duszę z szatanami. To one zwyciężają i Faust nie zostaje potępiony. A. Mickiewicz "Dziady" cz. IV Kobieta jest istotą tak piękną, że urody zazdroszczą jej nawet aniołowie. A. Mickiewicz "Dziady" cz. III 1) W celi Konrada aniołowie wyjawiają, że to one uprosily Boga, by bohater został oddany w ręce wroga i przeszedł próbę. 2) Po wielkim monologu Konrada, w którym wyrażał on bunt przeciwko Bogu, aniołowie walczą z diabłami o jego duszę. 3) W scenie sądu nad Konradem aniołowie dzielą się na dwa chóry. Jeden oskarża go, drugi broni, mówiąc, że on kochat Naród, on kochał wiele, on kochat wielu. Zwyciężają 1

aniołowie-obrońcy i Konrad nie zostaje potępiony. J. Słowacki "Anhelli" - 1) Anielica Eloe opiekuje się grobami wygnańców, bo sama została wygnana z Nieba za miłość do człowieka. 2) Dwaj aniołowie, wysłannicy Boga, przybywają do osady wygnańców i są świadkami strasznych scen, jakie się tam dzieją. 3) Anielica Eloe zabiera ciało zmarłej Ellenai i na swoich skrzydłach składaje do grobu. 4) Dwaj aniołowie, ci sami, którzy przed wiekami odwiedzili Piasta, przybywają do Anhellego, by obwieścić mu bliski już koniec jego ziemskiej wędrówki. 5) Kiedy za sprawą Szamana dziecko wywołuje duszę uśpionego Anhellego, ukazuje się onajako duch mający postać piękną i barwy rozmaite i skrzydła biaie na ramionach. A ujrzawszy się wolnym poszedł ów Anio~ na wodę i po słupie świat~ości księżycowej odchodzit na połudn ie, do ojczyzny Anhellego. Gdy na rozkaz Szamana musi powrócić do ciała młodzieńca, czyni to ze smutkiem. Z. Krasiński "Nie-Boska komedia" Aniołowie powstrzymują hrabiego Henryka przed skokiem w przepaść, do którego nakłania go Szatan. J. Drda "Igraszki z diabłem" - 1) Anioł codziennie odwiedza starego pustelnika, który żywi się korzonkami i szarańczą, i przynosi mu z Nieba chleb pański. Ten sam anioł ujawni potem, jakie kary czekają bezwzględnego zbója i pozbawionego współczucia dla ludzi pustelnika, jeśli nie zmienią swego postępowania i nie odpokutują za grzechy na ziemi. 2) Anioł z ognistym mieczem pojawia się w Piekle i wspomaga dzielnego żołnierza w jego walce z diabłami 0 odzyskanie cyrografów na dwie niewinne dziewicze duszyczki. J. Andrzejewski "Teraz na ciebie zagłada" - W opowieści Adama o początkach rodzaju ludzkiego Bóg, kiedy wypędził przeklętych (...) z rozkoszy Edenu (...) postawił u bram Raju Anioia z mieczem płomienistym, aby strzec drogi do drzewa żywota. Z. Herbert "Siódmy aniot" - W niebie - jak się okazuje - panuje wzorowy porządek: każdy anioł ma swój zakres czynności, i tak: Rafael - stroiciel chórów, Azrael

- kierowca planet, Gabriel podpora tronu, Michał - hetman zastępów, Azrafael - dekorator światła, Dedrach - apologeta i kabalista. Natomiast siódmy anioł jest w pełni niedoskonały: na imię ma Szemkel, jest czarny i nerwowy, chodzi w starej wyleniatej aureoli. Herbert zastosował tu zasadę odwróconej karty: mimo że na niego sarkają inni aniołowie, a malarze mają kłopoty z poprawianiem jego urody, to właśnie on jest najbardziej anielski i po ledzku człowiekowi bliski. Trudni się bowiem przemytem grzeszników do nieba. Był nawet źa to wielokrotnie czasu na polerowanie aureoli. Czy nie jest to właśnie anielski anioł? * "Człowiekowi człowiek wciąż jeszcze jest bliższy aniżeli anioł". (G. E. Lessing) * "O aniołach i anielstwie wolę nie wspominać, to nie moja sprawa, nie znam się, nie czuję". (J. Andrzejewski)

Antyutopia Antyutopia - W przeciwieństwie do utopii, którajest wizją idealnego, egalitarnego, sprawiedliwego społeczeństwa, antyutopia jest utworem satyrycznym, ośmieszającym, parodiującym dzieła pisarzy utopijnych lub brutalnie przedstawiającym nieprzystawalność pięknych teorii do rzeczywistości. Elementy antyutopii pojawiły się już w oświeceniu w powieści sentymentalnej J. Swifta "Podróże Guliwera". Żadna z odwiedzanych przez Guliwera krain (z wyjątkiem państwa rozumnych koni) nie jest doskonała: ani Królestwo Liliputów, ani Bromdingnag (państwo olbrzym ów). Wady ustrojów i niedoskonałości w or ganizacji społeczeństw są te same, które charakteryzują Europejczyków (zawiść, rywalizacja, walka o władzę, chęć zysku, przemoc wobec słabszych). Ii.G. Wells "Wojna światów" Marsjanie, którzy napadają na ziemię i chcą okaleczyć ludzkość, w rzeczywistości obnażają tylko pustkę i jałowość sytych ''oszorobów, których

cywilizacja i tak a'eześniej czy później uległaby zagła~e. W sytuacji grożącej ze strony Marsjan apokalipsy groteskowo, ale i~ośnie wygląda właściciel, któryjako l~dyną wartość chce ratować walizkę Z~lonami złotych suwerenów. Nie na leży mieć złudzeń co do intencji napastników, którzy faktycznie wydobywają tylko to, co na Ziemi było dalekie od ideału: cywilizacja, postęp - z tym koniec! Żadnych koncertów przez jakiś milion lat nie będzie ani wystaw obrazów. Marsjanie uświadomili Ziemianom, że mogą być inne, starsze od naszego światy, doskonalsze i groźne dla cywilizacji ludzkiej. J. Zamiatin "My" Doświadczenia pierwszych lat budowania socjalizmu w Rosji prowadzą Zamiatina do bardzo pesymistycznych wniosków na temat przyszłości świata podporządkowanego jedynej słusznej ideologii. Tworzy on w swojej powieści wizję społeczeństwa, w którym jednostki konsekwentnie pozbawiane są indywidualności ludzie nie mają nawet imion, są tylko numerami. Nieustanna inwigilacja odbiera im wszelką prywatność, a jakiekolwiek uczucia są surowo zabronione. Próba buntu, jaką podejmują bohaterowie, kończy się niepowodzeniem. Tej rzeczywistości, w której żyją, nie można zmienić. Nie jest jednak Zamiatin do końca pesymistą. Skoro są tacy, którzy się buntują, być może jest jeszcze jakaś nadzieja dla świata. A. Huxley "Nowy, wspaniały świat" - Pisarz ukazał w powieści rezultat obłędnego i konsekwentnego totalitaryzmu w obrazie Stanów Zjednoczonych Świata, a dokładniej Europy Zachodniej pod rządami Kierownika Generalnego, Jego Fordowskiej Mości, Mustafa Monda. Jest to prognoza dla świata, który uległ szokowi przyszłości (termin Toflera) i opiera całą swą przyszłość na najnowszych odkryciach naukowych, pozwalających sterować i manipulować człowiekiem już w momencie jego poczęcia, niszcząc w ten sposób wszelką wolność i indywidualność. Swą anty utopię Huxley otwiera relacją: Nad głównym wejściem napis: Londyński Ośrodek Wylęgu i

Przysposobienia. Poniżej: Komunikacja. Standaryzacja. Stabilizacja. W tym Nowym Swiecie czas liczy się od narodzenia Henry'ego Forda (konstruktora pierwszego samochodu i sprawcy obłędnej ery samochodowej). Jest to świat, gdzie w wyniku oszałamiającego rozwoju techniki ludzkość została zupełnie odczłowieczona. Zostaje też poddana ostrej, naukowej tresurze, która sprawi, że każdy osobnik będzie działał jak automat. Bo postęp nie ogranicza się tylko do wylęgu embńonów, chodzi też o to, aby każdego przeznaczyć do odpowiedniej pracy i wyspecjalizować tylko w tym zakresie. Dzięki nowoczesnym technikom człowiek ma tu być idealnym (bo bezkrytycznym) odbiorcą rozkazów. S. Żeromski "Przedwiośnie" - W wyniku rewolucji w Baku wcale nie wyłania się nowy, wspaniały świat, a wręcz odwrotnie: jest to rzeczywistość, w której do głosu dochodzi przemoc i prawo pięści. Przestaje się liczyć prywatność (poczynając już od prywatnych kosztowności i pieniędzy aż do jednakowych poglądów politycznych). Z przeciwnikami rozprawa jest krwawa i radykalna. Ten nowy świat jest też rzeczywistością, w której zabija się wszellcie piękno (symboliczna scena grzebania trupa młodej, pięknej Ormianki). M.A. Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" - Czas powieści to rzeczywistość lat dwudziestychtrzydziestych w Mosk wie. Już doskonale widać, jaki jest ten porewolucyjny, "wspaniały" świat. Nie ma w nim miejsca na prywatność, a wszelkie przejawy indywidualizmu są tępione. Obowiązuje jeden ustrój ijeden światopogląd. Ludzie, skupieni na zaspokajaniu swoich najniezbędniejszych potrzeb (mieszkanie, jedzenie, ubranie), nie mają czasu na myślenie. I o to właśnie chodzi. Nagradzani są ci twórcy, którzy tworzą zgodnie z obowiązującą ideologią, "nieprawomyślni" są prześladowani, np. Mistrz. Mnożą się tajemnicze zniknięcia osób niewygodnych, a za łapówkę wszystko można załatwić. Rozbudowany został system inwigilowania obywateli i donosów. Miejscem, gdzie izoluje się opornych lub krnąbr 2

nych indywidualistów, jest szpital psychiatryczny. G. Orwell "Folwark zwierzęcy" Jest to wizja formowania się państwa totalitarnego. Zwierzęta, które nie chciały pracować na ronesa (one miały tylko obowiązki, on miał tylko przywileje), dokonały przewrotu, przejęły władzę. Orwell pokazuje drogę porewolucyjnego systemu, którą da się streścić: od utopii do jej zaprzeczenia (antyutopii). Wszystkie początkowe demokratyczne ustalenia, mające służyć dobru obywateli, są powoli, ale systematycznie i konsekwentnie łamane. Wyszkolone psy (policja) będą doskonałym aparatem ucisku obywateli. Napoleon jako władca absolutny i despotyczny potrafi rządzić, otumaniając poddanych demagogicznymi hasłami: to dla waszego dobra pijemy mleko i jemy jabłka. Motłoch ma pracować i słuchać władzy, a jej żyje się coraz lepiej i apetyt rośnie w miarę jedzenia. Funkcjonuje tu bardzo wygodne hasło: my - reszta świata, przy czym całe zło, niepowodzenia systemu można złożyć na tzw. wroga ludu, który nie śpi. G. Orwell "Rok 1984"-Utwór o podobnym charakterze jak "Folwark zwierzęcy". Panującym w Oceanii ustrojem jest angsoc, oparty na przemocy, okrucieństwie, nienawiści (urzędowy Tydzień Nienawiści) i propagandzie sukcesu: głos z teleekranu trajkotał o wy'to pie surówki i przekroczeniu Dziewiątego Planu Trzyletniego. Obywatele są inwigilowani (działa Policja Myśli), donoszą sąsiedzi, a nawet własne dzieci (Liga Kapusiów). Ludzie żyją w warunkach nieludzkich: wszystkojestracjonowane, brak żywności (np. czekoladę można kupić na czarnym rynku, a po masło jeździ się na wieś i szmugluje do miasta), mieszkania, sklepy i kawiarnie są obskurne, brudne. O wszystkim decyduje Wielki Brat, Idóry ma swoich strażników w postaci O'Bńena, który uświadomił Winstona, co do praw w tym świecie: rządzimy materic~ bo rządzimy umysłami. Rzeczywistość mieści się w mózgu (...), to my ustanawiamy prawa przyrody (...). Czy powoli wyłania ci się obraz tworzonego przez nas świata? Jest

dokładnym przeciwieństwem idiotycznych, hedonistycznych utopii (...) Dawne cywilizacje twierdZiły, że opierają się na wartości, nasza budowana jest na nienawiści. Postęp w naszym świecie oznacza postęp bólu (:..) Tniesiemy sztukę, literaturę, naukę ". W. Golding "Władca much" - Na bezludnej wyspie chłopcy rozpoczynają tworzenie nowego państwa od zera, wybierają przywódcę, ustanawiają prawa, które miałyby szanować obywateli i ich wolność. Zaczyna się idealnie: chcą budować szałasy, podzielili funkcje, msją mądrego przywódcę - Ralfa. Goldihg chce jednak powiedzieć, że utopie nie mają szans realizacji i wcześniej czy lZóźniej, za sprawą samych obywateli, zaxnieniają się w swoje zaprzeczenie. Pod dowództwem Jacka chłopcy po~aują się bowiem silni, bezkarni, uwie~, że prawo dyktuje silniejszy. Kolejne Z~ójstwa będą potwierdzeniem gorz~j prawdy historycznej aż do finało~'~go polowania na Ralfa, które pokaże, l~k łatwo zręczny demagog może maniP~Iować th~mem. S. Grochowiak "Utopia" - Poeta dowodzi prawidłowości ludzkiej natury, polegającej na potrzebie tworzenia mitów, ideałów; jednym z nich jest myśl o idealnym państwie - Utopii. Kolejne epoki potwierdzały złudność takich marzeń (palone czarownice, mason, który rozkłada bomby, wrogowie Utopii mieszkający w chlewiku). poeta pokazuje sztuczność takiego idealistycznego świata: na Utopii zaczęto od wdziewania peruk. Rzeczywistość zaś jest brutalnie konkretna i daleka od umowności: goły, przerażony Żydek, który gryzie czosnek, ma katar i nie chce wstąpić do wojska. Poeta pyta: gdzie podziałaś się wyspo?. W. Szymborska "Utopia" - Tu rzeczywistość przypomina biblijny raj (Pewność Niewzruszona, jezioro Głębokiego Przekonania, jeśli jakieś zwątpienie, to wiatr je rozwiewa, krzaki aż uginają się od odpowiedz~~. Jednak wyspa jest bezludna, a ślady stbp prowadzą do morza. Skąd taki powszechny exodus? Poetka jest ptzekonana o wyższości życia (tej bezpowrotnej topiely nad

wszelltimi teońami i idealnymi systemami, które zawsze zawierają jakieś elementy tak dobre, że aż skierowane prceciwko człowiekowi. * "Mimo powabów wyspa jest bezludna, a widoczne po brzegach drobne ślady stóp bez wyjątku zwrócone są w kierunku . morza. Jak gdyby tylko odchodzono stąd". (W. Szymborska) * "Utopię już nie raz widziano jako wyspę często, tę na Morzu Śródziemnym obróconą ku słońcu. Było to w czasach ujeżdżania aniołów biednych anemicznych zwierząt Których pyski zmęczone zwisają w ołtarzach. Gdzie podziałaś się wyspo? Płyną nad twym szkieletem statki ładowne w śledzie". (S. Grochowiak)

Apokalipsa Apokalipsa (z greckiego apokalypsis objawienie, odsłonięcie) - To szczególny rodzaj wypowiedzi, przedstawiającej tajemnice czasów ostatecznych, wyjaśniającej sens dziejów, zawiera proroczą wizję wydarzeń towarzyszących końcowi świata. W Biblii zwłaszcza Objawienie św. Jana. Celem jej jest przedstawienie dla' pokrzepienia serc ostatecznego triumfu dobra nad złem. Biblia (ST) - 1) Księga Izajasza, która należy do tekstów profetycznych. Jest to wypowiedź prorokaIzajasza przepowiadającego czas gniewu bożego i kary bożej za wszelkie grzechy i nieprawości: Albowiem dzień pana zastępów przyjdzie na każdego pysznego i wyniosłego i na każdego wywyższonego. Zapowiada ludowi izraelskiemu gniew Pana, który ziemię obróci w pustynię ( 13,9) na podobieństwo Sodomy i Gomory (13, 19). 2) Księga Ezechiela - wypowiedź proroka utrzymana w podobnym tonie jak Izajasza, zapowiedź spustoszenia ziemi i wygubienia ludzi za grzechy: idzie czas, przybliża się dzień (7,12). Pojawiają się obrazy zagłady: ogień, śmierć, mór, aniołowie z mieczami ognistymi jako symbole kary bożej (9). 3)

Księga Daniela - mówi o odwróceniu się Izraelitów od pana, szerzącym się grzechu, łamaniu praw bożych: zgrzeszyliśmy i przewrotnieśmy czynili i niebożnieśmy się sprawowali (...) i nie słuchaliśmy sług Twoich (9, 5-6), stąd zapowiedź kary, która ma nadejść. Biblia (NT) Objawienie św. Jana - ostatnia księga Nowego Testamentu, zamykająca całość Historii Świętej. Jej autorstwo przypisuje się jednemu z uczniów Chrystusa, św. Janowi, który napisał ją na zesłaniu na wyspie Patmos w czasie prześladowania pierwszych chrześcijan. Apokalipsajest wizją walki dobra ze złem, obrazem sądu ostatecznego. Pełna jest niejasnych, nie zawsze jednoznacznych symboli, np. Baranek (ofiara Chrystusa), Babilon (symbol pogańskiego świata, bałwochwalstwa), cztery zwierzęta (czterech ewangelistów), bestia i siedmiogłowy smok (szatan), kobieta przyodziana w słoneczną szatę (zwycięska Matka Boska). Księga obfituje w wiele obrazów zagłady (szarańcza, ogień), cechuje ją też symbolika liczb, np. siódemka jest cyfrą boską (siedem aniołów, siedem trąb), zaś liczba 666 symbolizuje bestię (Szatana). Z. Krasiński "Nie-Boska komedia" Naprzeciwko siebie stanęły dwa obozy: arystokracji na czele z hrabią Henrykiem i ludu, któremu przewodzi Pankracy. Nie jest to nawiązanie do biblijnego motywu walki dobra ze złem, bo oba ugrupowania opanowane są przez szatana. Arystokraci są tchórzliwi, sprzedajni, nieludzcy, zaś lud opętany jest żądzą mordu (nam jedno - bydło czy panów rżnąc~ i zniszczenia. Krasiński nawiązuje do Heglowskiego teatru his- . torii, gdzie ludzie są tylko wykonawcami woli Ducha Świata, toteż w "nie-Boskiej komedii" Bóg nie traci kontroli i nad tym, co ludzie robią i zjawi się, gdy będą odgrywali komedię "nieboską" (szatańską), aby ich osądzić. Patrz: rewolucja, teatr świata, zło. J. Kasprowicz "Dies irae" Wizja końca świata i sądu ostatecznego przedstawiona w sposób ekspresjonistyczny. Zgodnie z zapowiedzią biblijnych proroków, na głos trąb 3

wzywających na sąd . boży rozstępuje się ziemia i z jej szcze- : lin wypełza całe zło: żmije, pijawki, jaszczurki. Na świecie szaleje niszczący ogień, słychać pękanie bloków skalnych i szum wichru niosącego zagładę. Trąby wzywają na sąd zarówno żywych, jak i umarłych. Temu katastroficznie pokazanemu widowisku przypatruje się zimny, lodowaty Bóg. Patrz też: katastrofizm. J. Kasprowicz "Święty Boże, święty mocny" - Obraz ostatnich chwil istnienia ludzkości. Dominują barwy ekspresji: czerwień pożarów i czerń chmur oraz świata zapadającego się w nicość. Niebo pęka z ogromnym hukiem, znikają góry, lasy walą się w rozpadliny ziemi. Na tle tych zhiperbolizowanych obrazów odbywa się walka archanioła Michała (dobro) z Szatanem (zło). J. Czechowicz "modlitwa żałobna" - Katastroficznej wizji zbliżającej się zagłady świata (świat nieistnienia skryje nas), która w wierszu pojawia się na zasadzie przeczucia (czas przyszły: będzie się toczył wielki grom), towarzyszy typowo apokaliptyczne obrazowanie: zórz ogniowa kra, wodnista chusta skryje nas. Przerażony nadciągającą zagładą człowiek, zwraca się do Boga (skrytego w firmamentu konchach) z modlitwą o ratunek. J. Czechowicz "żal" - Oba utwory pochodzą z tego samego tomiku ("Nuta człowiecza", 1939) i oba utrzymane są w podobnym nastroju przeczucia nieuchronnego kresu: zniża się wieczór świata tego. Powtarza się obrazowanie przypominające biblijną apokalipsę: blask, huk, czerwony udój, płomienie, płacz i krzyki ludzi. Katastrofę, która nadejdzie, wyraża metafora: roztrzaskane szybki synagog. Patrz też: katastrofizm. Cz. Miłosz - "Roki" - Obraz świata pogrążającego się w ostatecznej zagładzie. Zapowiedź zbliżającej się apokalipsy ujawnia się przez obserwację wszechświata - obłoków, ziemi, nieba, a także ludzi, uwikłanych w konkretny czas historyczny, który właśnie ma się wypełnić, stąd tytuł "Roki" jako coś nieuchronnego. Powtarza się

motyw ognia (żywioł zagłady), popiołów, dymu, pogorzeliska. K.I. Gałczyński "Koniec świata" Apokalipsa pokazana groteskowo: zderzenie przerażenia mającą nadejść zagładą z kpiną i żartem. Rzeczywistość pokazana jako kompletny chaos i całkowity brak logiki: z kościołów uciekli święci, ulicami idą pochody protestujących przeciwko końcowi świata, biją dzwony na trwogę, przewracają się sklepy, cyrki (...) i różne ubikacje. Jest to apokaliptyczna wizja sługi bożego !ldefonsa, w której śmiech jest tylko formą złagodzenia lęku przed mogącą naprawdę nadejść katastrofą. S. Żeromski "Przedwiośnie" Elementy wizji apokaliptycznej pisarz wykorzystał w przedstawieniu rewolucji w Baku. Wydobył aspekty grozy, mordu, destrukcji. Pokazał rzeczywistość, która sprowadza się do porachunków ormiańskotatarskich, nieposzanowania żadnych praw. Jedyne, które istnieje, to prawo silniejszego lub prawo ulicy. Krew płynie ulicami jako rzeka wieloramienna. Rewolucja to także śmierć wszelkiego piękna (oskarżycielska wymowa trupa młodej Ormianki). T.S. Eliot "Wydrążeni ludzie'' ~'~'iersz reprezentuje nurt poezji metatizycznej. Poemat przedstawia królestwo wydrążonych, chochołowatych ludzi, których charakteryzują takie oksymorony, jak kształty bez formy, gesty bez ruchu. Świat tych ludzi to nieprzystawalność zamiarów do dokonań i idei do rzeczywistości. Wobec tego koniec takiego świata nie będzie widowiskiem, nawet apokalipsa zostaje tu pomniejszona, zamiast wybuchu jest skomlenie. T.S. Eliot "Wędrówka trzech króli" - Jest ilustracją tezy, którą poeta szerzej wyłożył w sztuce pt. "Mord w katedrze". Trzej pielgrzymi po uciążliwej wędrówce docierają do celu (narodziny Chrystusa). Jednak udział w narodzinach Chrystusa przynosi wędrowcom zagładę ich starego, dawnego świata (wróciliśmy do swych ziem, do dawnych królestw, lecz nie jest nam już łatwo w starym ładzie), takjak przyjście na świat Chrystusa przyniosło śmierć światu staremu przez ustanowienia

nowego ładu, nowego systemu wartości. J. Tuwim "Bal w Operze" patrz: katastrofizm. W. Broniewski "Krzyk ostateczny" - Wiersz pochodzi z tomiku o tym samym tytule z 1939 r. Zapowiada nadchodzącą wojnę (przeważa w utworze czas przyszły: będzie głód, pożoga i mór, spłonct miasta, runą laboratoria). Obrazowanie nawiązuje do motywów biblijnych (ogień, woda, noc, śmierć jako niewiasta przybrana w szkarłat) oraz drzeworytu Durera "Czterej jeźdźcy Apokalipsy" (pędzą czterej na zachód i wschód! Biada). Znamiona żywiołu niszczącego uzyskuje tu historia (gniewnie kroczy historia... cywilizacja oślepła). Patrz też: katastrofizm. K.K. Baczyński "Historia" Katastrofizm historiozoficzny (koncepcja historii jako cyklicznie powracających wojen, które są zagładą dla kolejnych pokoleń: idą, idą pochody, dokqd idq (...) Jak noże giną w chleb pogrążone - tak oni z wolna splywają. Piach ich pokrywa) złączony tu z katastrofizmem generacyjnym (losy każdego pokolenia, wplecionego przecież w historię swego narodu, są nieuchronnym marszem ku śmierci). K.K. Baczyński "Mazowsze" Podobna jak w "Historii" wizja dziejów, nazwana tu krwi nicią wąską i wplecione w nią losy każdego pokolenia (synowie, wnukowie). Najbardziej drastyczne obrazowanie dotyczy ostatniej wojny (kraju runęło niebo, krew czarna w supły związana - ciekła w wielkie mogiły, tłumy obdarte z serca i ciała). K.K. Baczyński "Pokolenie" z 1941 r. (Do palców przymarzły struny), "Pokolenie" z 1943 r. (Wiatr drzewa spienia). W obu utworach apokaliptyczna wizja zagłady pokolenia, o którym poeta w wierszu z 1941 r. napisze: tak się dorasta do trumny, jakeśmy w czasie dorośli. Podobny sposób poetyckiego obrazowania: rzeki ognia, krew tak nabiera w żyłach milczenia, ciągną korzenie krew, skręcone ciata, żywcem wtłoczone pod ciemny strop. Patrz: pokolenie stracone. K.K. Baczyński "Ten czas" Nazywany w wierszu mrocznym czasem, kojarzony jest z zagładą,

brakiem nadziei. Kolorystyka jest mroczna, a wszystkie elementy kreacji obrazu poetyckiego kojarzą się ze śmiercią: trumny, groby, sznury, szubienice, czaszki. K.K. Baczyński "Psalm 4" Wyznanie w pierwszej osobie skierowane do dalekiego i nieobecnego Boga w imieniu całego pokolenia skazanego na zagładę: ulewy głów obciętych, ziemia - ziejctcy orkan. Cz. Miłosz "Piosenka o końcu świata" Wiersz jest zaprzeczeniem tradycyjnego wyobrażenia apokalipsy. Nie ma tu błyskawic i gromów ani tajemniczych znaków i trąb archanielskich. Nastrój utwóru jest pogodny i wszystko pozostaje zgodnie z naszymi wyobrażeniami, tzn.: pszczoły zbierają miód, rybak naprawia sieci, sprzedawcy warzyw nawo łują kupujących. Mądrość życiową uosabia w wierszu staruszek, który wie, że innego końca świata nie będzie, bo (zakończenie utworu jest wieloznaczne): świat kończy się naprawdę każdego dnia, bo każdego dnia po trochu umieramy. Koniec świata następuje w momencie śmierci każdego człowieka. Wiersz jednak przełamuje tradycyjne myślenie katastroficzne. Uczy jak żyć ze świadomością śmierci. Cz. Miłosz "Piosenka o porcelanie" - Wiersz jest swego rodzaju krajobrazem po bitwie: złamana jabłoń, rozerwana pierzyna, ziemia zasłana skorupami porcelanowych spodków i filiżanek. Wojna nie jest tu nazwana wprost, a tylko sprowadzona do symboli (kurhany). Porcelana ma w wierszu wymowę sym bolicznie wieloznaczną: pokazuje zagładę ludzkich dokonań, kruchość kultury w konfrontacji z wojną, zagładę czyjegoś małego i pięknego świata: niczego mi proszę pana tak nie żal jak porcelany. K. Moczarski "Rozmowy z katem" Elementów apokaliptycznych można się dopatrzeć w opisie likwidacji getta (zagłada świata żydowskiego). Obraz walczącego getta nawet z punktu widzenia kata (J. Stroop) przypomina dzień sądu ostatecznego: ogień niesie śmierć zarówno ludziom, jak też budowlom, huk wybuchów 4

miesza się z krzykami ginących. Jako symboliczny akt zagłady całej kultury żydowskiej należy potraktować wysadzenie synagogi przy Tłomackiem: niezapomniana alegoria triumfu nad żydostwem. H. Krall "Zdążyć przed Panem Bogiem" - Zagłada getta z punktu widzenia ofiary - Marka Edelmana, który w swojej relacji eksponuje wszelkie elementy nienormalności sytuacji (kani balizm), okrucieństwa (gwałty), wszechobecności śmierci (choroba głodowa, numerki życia). Bóg skazał ten świat na zagładę, toteż próba przechytrzenia go jest walką o przeżycie dwóch tygodni, tygodnia dłużej, choćby po to, aby poznać smak pospiesznej miłości. R. Bratny "Kolumbowie. Rocznik 20" - Apokaliptycznie pokazane powstanie warszawskie: ruiny i zgliszcza stolicy, śmierć jednostkowa i zbiorowa. Powstańcy pozbawieni łączności, leków, żywności, broni, narażeni na ostrzał artylerii i naloty bombowe. Rzeczywistość częstokroć przypomina sceny sądu ostatecznego (np. walki na cmentarzu ewangelickim, gdy w wyniku wybuchu popękały płyty nagrobne i pootwierały się groby. M. Białoszewski "Pamiętnik z powstania warszawskiego" Również obraz powstania, ale z punktu widzenia cywila. Cała Warszawa - to krajobraz jak po apokalipsie: morze ruin, pustkowie, groby. Życie ludzi naznaczone tymczasowością (przeżyć nalot, przeżyć dzień do końca). Zagłada miasta (w ruinach można rozpoznać ślady dawnych stylów architektonicznych: od ksiqżąt Mazowieckich do nas. I z powrotem. Staś, Sobieski, Sasy, Wazy, Wazy, Sasy, Sobieski, Staś, Fukier. Przemieszaniu uległy epoki i style. Runął cały dorobek cywilizacyjny. Zginęli też ludzie: dwieście tysięcy ludzi leży pod gruzami - umarło miasto i jego mieszkańcy. ~K. Vonnegut "Rzeźnia numer pięć" - Księżycowy krajobraz przedstawia Drezno po bombardowaniach, które wcześniej zostało pokazane jako miasto szczególnie piękne, natomiast w wyniku nalotów dywanowych przypomina wy

glądem biblijną Sodomę i Gomorę, powierzchnię księżyca lub japońskie miasta (Hiroszima czy Nagasaki) zniszczone od wybuchu bomb atomowych. Uruchomiono kopalnie trupów. A. Camus "Dżuma" -Dotknięty zarazą Oran sprawia wrażenie skazanego na zagładę. Rośnie z dnia na dzień liczba zgonów, upały sprzyjają zachorowaniom. Apokaliptycznie brzmi pietwsze z kazań ojca Paneloux, w którym pokazał on prostą zależność między grzechami ludzkimi a boską karą. Dla jezuity dżuma w Oranie jest wyrazem gniewu Boga, który zesłał na grzesznych anioła z mieczem ognistym, by stawał na progu każdego domu, niosąc śmierć. Patrz: przemiana, zło. T. Różewicz "Ocalony" Bohater liryczny wiersza jest człowiekiem, który ocalat prowadzony na rzeź, przeżył piekło na ziemi, widział furgony porąban~'ch ludzi, którzy nie zostaną zbawieni. Tytułowy ocalony znalazł się w punkcie zerowym, jest po apokalipsie (zniszczeniu uległy zasady etyczne:jednako waży cnota i występek oraz estetyczne: pojęcia są tylko wyrazami: piękno i brzydota), toteż przy pomocy nauczyciela i mistrza pragnie powtórzyć akt kreacji świata (nazwać rzeczy i pojęcia, oddzielić światto od ciemności). Patrz: pokolenie stracone. Cz. Miłosz "Oeconomia divina" - Jest wizją świata, któremu zabrakło boskich zasad. Bóg pozwolił człowiekowi na całkowitą wolność, co skończyło się kompletną destrukcją dorobku wielu wieków, zarówno w sensie materialnym jak też duchowym. Nagość ludzi ma tu wiele znaczeń: może symbolizować nagość metafizyczną (ubóstwo uczuć metafizycznych lub ich zanik przy nadmiernie rozbudowanej sferze dóbr mate rialnych), może też symbolizować chęć powrotu człowieka do czasu raju, gdy mógł być blisko Boga. G. Garcia Marquez "Sto lat samotności" - Apokaliptycznie można potraktować proroctwo Melquiadesa dotyczące rodu Buendiów. To właśnie owo sto lat stanowi pewną zamkniętą całość, w której mają się zmieścić losy rodu od jego początku i założenia osady

obojętność. jak też w grupie powracających ze spaceru. opuszczona ojczyzna jest idealizowana z powodu niemożliwości powrotu: on zawsze zostanie święty i czysty jak pierwsze kochanie. brzydkie. np. Bednorz) * "Przyjdzie jeszcze czas. wsi wesotej przeciwstawione zostało życiu dworzanina i żeglarza. Jowisz. nijakie. a cała rzeczywistość została zdematerializowana. jest Raj. Biblia Odpowiednikiem Arkadii jest Ogród Eden (Raj Ks. miłości i dobra. Kochanowski "Pieśń świętojańska o Sobótce" (pieśń Panny XII) . tandetne. Dba też o to. chanków. wa. Helenę Radziwiłłową niedaleko Nieborowa. zdrowie. Piękno Raju polega na grze dźwięków i barw. (Z.Ch. gdzie panuje dramatyczny po-' dział na szarych obywateli i władze. Por. że to tylko jego własne".W starożytnej Grecji lesista kraina w środkowej części Peloponezu. ładu i harmonii. Mars).` jęć jak "czas" nie da się precyzyjnie określić: czas zdeptany. Osta-: tecznie więc wielki pożar biblioteki. co osiąga. Karpiński "Laura i Filon" Miejs. Natura sprzyja tu ludziom: psy się uśpiły. która jest człowiekowi życzliwa i przychylna.S. jedność z naturą. gdyby go przepowiedzieli". * "Śmiejmy się! Kto wie. J. W Soplicowie ludzie żyją zgodnie z prawami natury: gdy Bóg jako główny gospodarz każe słońcu zachodzić. identyfikowana później z Mezopotamią. jesienią rwie purpurowe i wonne kiście winogron i słucha śpiewu ptaków. przynależności. U. Eco "Imię róży" Benedyktyńskie!. Apokalipsa pozbawiona metafizyki zamienia się w paradę okrwawionych kostiumów". Jest to miejsce pobytu pierwszych ludzi. opactwo w północnych Włoszech to.~'. Konwicki "Mała apokalipsa" Rzeczywistość PRL-u. lipsy: zagłada przez wodę i ogień. wolną od konfliktów. Tu praca nie męczy. Podstawą szczęścia jest świadomość posiadania własnego miejsca na ziemi. Beaumarchais) * "Innego końca świata nie będzie". niebiańskie. Wielu podróżników umieszczało raj ziemski na wyspach Pacyfiku lub Oceanu Indyjskiego. wymarzo ne. za światem opartym na porządku naturalnym. Por.. bez śmierci i chorób. Na harmonii tych elementów polega arkadyjska wizja życia. na Słońcu przebywają mędrcy . F. mała stabilizacja". Konwicki zaj. szczęśliwości. ale jest również głupotą groźbę atomowej śmierci widzieć jedynie w kategoriach Apokalipsy". rodzina. świetliste. strzyże wełniste owce. muje się powolną agonią miasta-państ-'. a plony z niej są obfite (jemu sady obradzają. Wielką radość sprawia też samo obcowanie z przyrodą. M.8-14). swego rodzaju apokalipsę w tym króles-" twie zła. o łagodnym. które zapewniają go. sałatki). latem odpoczywa wśród bujnych traw. Patrz: miasto.. czy świat potrwa jeszcze trzy tygodnie?" (P. gdzie społeczeń-' stwojest rozpite. schodzą także z pola . Horacy "Beatus ille qui procul negotiis" (epoda II) . przyjaznym klimacie. Kraina żyzna. Na arkadyjskość życia na wsi składają się' również obrazy grających na fujarkach pasterzy i tańczących faunów. że czują się szczęśliwe. Panowała tam harmonia między człowiekiem a naturą. ludzką życzliwość i pogodną starość. Bóg przechadzał się między drzewami ogrodu.Życie ziemianina pokazane jest arkadyjsko: zgodnie z rytmem natury.~ i całego klasztoru można traktować jako ~. przez które węd ruje Dante w towarzystwie Beatrycze. zdrowe. ność). wonne. Dante Alighieri "Boska Komedia" Trzecim królestwem. Rej "Żywot człowieka poczciwego" . W Nowym Testamencie Apokalipsa 21. Dante rozmawia ze spotkanymi postaciami. świeże. wiosną pędy bujnej winorośli żeni z pniem topoli. (T. otoczona czterema rzekami.Pokazane jest tu życie z dala od miast. aby dostatnio żyć. W jego pracach wspiera go żona. możliwość zachowania czystego sumienia. rzodkiewki. Panuje tu w rodzinie zgoda i harmonia . Mickiewicz "Pan Tadeusz" Arkadyjsko został tu przedstawiony kraj lac dziecinnych. toteż ludzie mogli z nim obcować na co dzień i czuli się szczęśliwi. (F. dlatego śmierć kolejnych zakonników ojciec Jorge tłu-~ maczyjako wypełnianie się słów apoka-`.św. że człowiek będzie całował ślady stóp człowieka.gospodarz przechadza się po sadzie z żoną i czeladką. Apokalipsa w filmie: Coppola "Czas Apokalipsy". malinowy chrośniak ma być':. zaś zimą z rozkoszą oddaje się polowaniu. człowiek nie musiał więc uprawiać ziemi. aż do upadku zapoczątkowanego kampanią bananową i wojną. radości. zamieszkała przez lud trudniący się pasterstwem i uprawą żyznej. lecz przyjemnością (grządki pokopać (. symbol triumfu Dobra i Piękna. którzy jedząc zebrane przez Laurę pachnące maliny. Rodzaju 2. Jest to zatem powieść o polskiej ~ bylejakości dlatego apokalipsa pisana~ tu jest małą literą. którzy by się cieszyli nawet z końca świata. a potem Bernarda z Clairvaux. król Salomon. ale skomleniem". Bruegel "Triumf śmierci". harmonijnie.. A. a wszystkie na nim produkty: soczyste.j li sobie miłość. aby bez zbytku stót byf pełny i gotowy. Istotą Raju jest połączenie: światłości. szczęśliwe. gdzie wreszcie reżim tworzy własną sztukę. Kott) * "Nie można stworzyć świeckiej apokalipsy. Otoczona górami. zagrożeń. Jest to apokalipsa w małych wymiarach. .Przyjemnością jest poprzestanie na małym (inszy niechaj pałace mar morowe mają). poprzez rozkwit. 2) miejsce piękne. gdyżjej istotąjest lęk przed nieznanym. dopasowuje się do rytmu przyrody. Miłosz) * "Są ludzie. Małachowski) * "Nawet myśl o końcu świata nie może być myślą o końcu wszystkiego". spokoju. w zgodzie z naturą. T. Tomasz z Akwinu. też sztukę Różewicza "Nasza'. formizm. Zanim zrozumie. Kochanowski "Na dom w Czarnolesie" . będą wyznawa. Mit Arkadii był wyrazem tęsknoty za rzeczywistością szczęśliwą. przed Bogiem. Życie na wsi spokojnej. W Raju rosły piękne drzewa o dorodnych jadalnych owocach. jemu pszczoły miód dawają). żyje bez ideałów (kon -'. Taki wizerunek Arkadii przedstawił Wergiliusz w "Bukolikach" -jako krainy prostoty. jak i sposobem korzystania z uciech życia. gdzie aniołowie i ludzie zbawieni mieli zażywać wiecznej szczęśliwości. miejscem czułego spotkania. która służy mu radą i pomocą.park romantyczno-sentymentalny założony przez ks. W Soplicowie każdy czuje się bezpiecznie. błogosławieństwo. W późniejszym rozumieniu: 1) 5 synonim nieba. Hebbel) * "Świat kończy się nie hukiem. Patrz też: katastrofizm. podwójna moral. wydającej bogate plony ziemi. Podmiot liryczny wiersza zwraca się z prośbą do Boga o opiekę.. a także korzystanie z jej darów (ogóreczki. bezpiecznie.). zaś w dziewiątymwiebie wędrowiec spotyka aniołów. Stała się ona symbolem idealnego świata. Tu strzeże się tradycji. (A. zna swoje miejsce zarówno w czasie posiłków. J..2 nowe Jeruzalem. z rozkoszą nasiać ziółek). (Cz. I tak np. rozkoszne.Macondo. W centralnym miejscu Edenu rosło drzewo życia i drzewo wiadomości dobrego i złego.W ogromnym stopniu inspirowana II epodą Horacego. (H. swoiste pandemonium. W przeciwieństwie do Piekła w obrazie Raju przeważają kolory jasne. gdzie wszystko ~ jest niejednoznaczne.. Apokalipsa w malarstwie: drzeworyt Diirera "Czterej jeźdźcy Apokalipsy".A. nawet tak podstawowych po. skryje ko-'. człowiek. Celem jego wędrówki jest spojrzenie na boskie oblicze. Nawet chwilowa kłótnia I zakochanych nie jest tu groźna wzma ga jedynie ich uczucia. Praca nie jest wysiłkiem. (J. która daje poczucie bezpieczeństwa. Tu został on umieszczony na poszczególnych planetach (np. Arkadia . Jagodziński) Arkadia/Raj Arkadia/Raj . zarówno rytmem pracy. cem spotkania bohaterów jest zagajnik za wsią. Memling "Sąd ostateczny". trwania i ciągłości. miasto święte. Eliot) * "Jest głupotą nie widzieć groźby atomowej śmierci.

która jest skażona weekendami zbyt pospiesznymi. Auden "Wyspa rozkoszy" Świat wyśniony (błękit nieba. aby żyć. człowiek niezwykle pracowity. który łata wszystkie dziury w płocie i dba o to. Wszystko to było zwyczajne. Barrie "Piotruś Pan" . proste codzienne zdarzenia (np.M. Jest to miejsce swojskie gdzie koguty rano pieją w opłotkach. np. "Do krytyków" . B. przejażdżka tramwajem. a u boku -ukochana kobieta (nic byś nie odrzekla moja kochana. W. ogródek Zosi). w której największą radość sprawia jazda tramwajem (zagarniam zachwytem ramienia. J. W okresie modernizmu powstała moda na tzw. i miłe sercu. przypomina . która jest jedynym aktem sqsiedzkiej nieżyczliwości.Kutno. spokoju i szczęścia. sąsiedzi są życzliwi. kobiecą. obfitującymi w grzyby i jagody. . gdzie Nirwana jest bóstwem. gdzie ludzie się ~ kochają. ce. np. matecznik. ale swojskie. Mallarme "Wiatr morski". a zatem pomimo wielu nieporozumień (np. rośnie tu bujna roślinność. pustego baru). z wadami. dziewczęta zrywają owoce (wiśnie) w sadach. J. szlachetny. pełni dobrych chęci. śmiać się i młodnieć z każdą chwilą. która się drapieżnie do tej oazy wdziera (w postaci przybysza z notatnikiem. ciejunio. np. Panuje tu serdeczność.najlepsze i najszczęśliwsze życie wiedzie się bez problematów i żadnego ale. powiew pachnących pól i dopełniające obrazu Arkadii stada owiec). Szczęście zapewnia mu praca na roli. Tu jakby zatrzymał się czas. Ewa' często okazywała się kobietą po prostu. Żeromski "Przedwiośnie" Podobnie jak Soplicowo i Korczyn w pełni arkadyjsko pokazana została Nawłoć. Rządzą tym światem trzy cnoty ewangeliczne: wiara. jednak mimo wszystko Raj może być tam. w której każdy będzie szczęśliwy. troskliwą opieką. 2) Arkadyjsko (czasem baśniowo) pokazany został zaścianek bohatyrowicki.: ucieczka. ptaki i dobre duszki. Por. zapach rwanego bzu). Tu.By uciec od otaczającej grozy wojny. więc nie skażone jej skutkami.H. konfitury. tam był Raj.M. kojarzone z pięknem przyrody (szum lip. zrzędliwą. nadzieja i miłość. Korab-Brzozowski "O. Rzeczywistość rajska parku polega też na tym. Przybysze także zachowują się jak pierwsi ludzie . smak winogron. be. poblażliwe i zabawne wybrzeże. by nie sprzeciwiać się prawom boskim. E. Wystarczy przyjrzeć się posiłkom: potrawy nie są specjalnie wyszukane. Cz. piękne i pociągające. dużo by sig spalo. ale za to szczęśliwi. Rimbaud "Statek pijany" . gonitwą za pieniędzmi. a wszelkie niebezpieczeństwa oddala ojciec. Łobodowski "Pani Salomea" Świat. Panuje tu ład i porządek. Zasławek otoczony jest bujnymi lasami. "Manifest szalony". uczciwy. spacerów i rozmów na łonie natury. Sieradz lub Rawajest tu synonimem miejsca arkadyjskiego. Taki jest obraz~ życia ziemiaństwa. znane (dostępna niegdyś tajemnica). Wierzyński "Filozofia" utwór rozpoczyna się od słów: dziś drugi raz się urodzilem. że każde zbłąkane dziecko zostanie tu otoczone'.są dziećmi. jest różnorodność i dostatek owoców. ~ tzn. B. a więc nie naznaczeni złem. Przerwa-Tetmajer "Hymn do Nirwany". radości. śmiechu i miłości oraz wina można oszaleć z radości.: małostkową.modlitwa o śmierć. Baudelaire'a z 1860 r. Gałczyński "Prośba o wyspy szczęśliwe"-Rzeczywistość wymarzona. Należy cieszyć się dniem. Miłosz "Świat (Poema naiwne)" . K. niczym nie skrępowaną twórczość. "Rzuciłbym to wszystko" . które nie wchodzą sobie w drogę. sylabizuję a. Mieszkańcy żyją z daleka od zgiełku miast i wielkiej historii. erotyzm. Życie jest barwne. wet służbę traktuje się jak rodzinę (Ma-. mogącym zapewnić szczęście w postaci niebytu. z której korzystają wszyscy domownicy i goście Korczyna. zachęcającymi do przejażdżek.robotnicy. a drzewa w porywie natchnienia szaleją wiosenną woniq). gdzie jest cieplo. własnoręcznie zasadzonych i pieczołowicie pielęgnowanych. Każdy jego element ma swój cel i swoje przeznaczenie. gdzie panuje wieczna szczęśliwość. piękna. śmierć. upojenie narkotyczne i alkoholowe. na której wylądowali chłopcy. Elfy dbają o ubarwianie życia przez bale i zabawy. światłem elektrycznym.. zwraca uwagę harmonia elementów tego świata: mężczyźni orzą ziemię. "sztuczne raje" (nazwa pochodzi od tytułu zbioru esejów Ch. Golding "Władca much" Wyspa. spacer ulicą. Jest to miejsce oddalone od wszelkiej cywilizacji. życzliwości i pogody. Janek mówi: dla mnie mórg zaorać. którajest wyspą. chłodziarki.pełne morze symbolizuje tu marzenie o absolutnej wolności. w którym panuje harmonia i spokój. Adam wyrzucił Ewę z szałasu podczas deszczu). M. Świat przedstawiony w wierszu to śpiew ptaków. to jak dla panienki na spacer pójść. widok pięknych kobiet. Orzeszkowa "Nad Niemnem" 1) Na Soplicowie wzorowany jest dworek w Korczynie. odporny. Nie bez powodu Wokulski tu będzie się czuł naprawdę szczęśliwy. daleko pozostają wszelkie zagrożenia. Remarque "Cienie w raju" patrz: pieniądze..Park . S. Nie są zbyt bogaci. ciasno ale milo. przypomina Raj: klimat jest łagodny. nawet prowincjonalne. Utwór może być skrótem rozwoju ludzkości: od Arkadii do cywilizacji XX wieku. starzy siedzą na ławeczkach i gwarzą. "Sztuczne raje"). Były one ucieczką od okrutnej rzeczywistości i bólu istnienia. Por. nad doliną unoszą się bajecznie kolorowe motyle. A. tzn. zastępującym ciepłe promienie słońca. nie jest już tak radośnie. bo na straży tej oazy spokoju stoi Benedykt dobry gospodarz. Dla Skamandrytów w pierwszych latach po odzyskaniu niepodległości ra jem było po prostu życie. personifikacji i wyrazów dźwiękonaśladowczych. gra kolorów oraz kojąca muzyka. w: Nirwanę.dzieciństwo. K. to taka. całkowite zerwanie z rzeczywistością. Wojciunio). pokazał Golding przez stopniowe.zachwyt nad codziennością. Prus "Lalka" . Taką wyspę szczęśliwą zakochani mogą sobie stworzyć wszędzie. On sam przez bliski związek z naturą pokazany jest jako czlowiek silny. podobnie S. Tuwim "Wiosna" . sluchalabyś wichru w kominie do rana). gdzie świat się zamienil w kolosalną szopę i wszystko chodzi do góry nogami. Czy jest możliwy raj na ziemi. ale konsekwentne narastanie zła. ale mieszkańcy czują się bezpieczni i pewni. miłość i czułość. Inwokacja. zapach kwiatów. ale jest ich obfitość i są niezwykle smakowite (zdrobnienia!). często by się pilo. który objaśnia świat i z grzqdki calą widzi okolicę.gdzie z powodu połączenia młodości. Choć powieść miała być apoteozą pracy. W Nawłoci panuje atmosfera serdeczności. Por. w którym żyje matka Słowackiego. Na stole znajdują się zawsze różne gatunki serów. miód. przyjdź" : utwór . stąd żal jest wycho-~' dzić dlatego Piotruś Pan nie chce wra ' cać do rzeczywistości. pt. Miłosz tworzy wizję arkadyjskiego świata. aby wszyscy wszystko mieli. zwolniony rytm życia. kobiety pracują w polu lub przydomowym ogródku warzywnym. Na-. "I znów jest tak ni w pięć ni w dziewięć" . Mieszkają tu elfy. co prawda. występuje mnóstwo metafor.: z daleka od cywilizacji i tylko oni dwoje. gdzie jest obfitość wszelkich drzew. E.I. tu jednak nie jest ona dla człowieka uciążliwością. Stwarza to wrażenie baśniowości tego świata. 6 S. jest prawie rajem. Anzelm pokazuje Justynie swój prawie rajski ogród. Budowa cukrowni wydaje się groźna dla tego raju na ziemi.Posiadłość prezesowej Zasławskiej (Zasławek) jest oazą swojskości. a Adam rów-I nież pokazany został bardzo po ludzku. tzn. kawa ze śmietanką. W. słychać muzykę kameralną) miesza się z rzeczywistością. Twain "Pamiętniki Adama i Ewy" Utwór kończy stwierdzenie Adama po śmierci Ewy: gdziekolwiek byla ona. która tu została przedstawionajako piękna i długo oczekiwana kobieta. w którym żyje Piotruś Pan. fakt istnienia. Leśmian "Krajobraz utracony" Utraconemu rajowi ludzkości został tu przeciwstawiony raj jednostkowy . W sposobie opisu przyrody przeważają barwy (np. by od podstaw zbudować nową rzeczywistość. zdrowy. praca. więc nie trzeba zabijać. Rytm życia jest leniwy: czas upływa od posiłku do spaceru i od rozmowy do następnego posiłku. nie dającą mu odpocząć. bułki.

Mit Arkadii złączony tu został z mitem Sarmacji oraz ze. Kiedy zaś udał się do Podziemia po swoją żonę. Ta budowla stała się dla starożytnych symbolem dzieła doskonałego. że jednostka wybitna nie znajduje zrozumienia u współczesnych. Pojawia się tu refleksja nad tak rozumianą istotą zadowolenia i radości: oddalenie od cywilizacji (daleko do Aten). zaś srebro dzwoni w gardziolkach wołyńskim stowikom. jego muzyka wzruszyła nawet mściwe Erynie (patrz też: artysta słowa). oprócz tego. poniósł z rąk boga okrutną karę został żywcem obdarty ze skóry. 4) Arachne. malarz. 2) Podczas spotkania z aktorami Hamlet wygłasza monolog.chciałoby się rzec: nuda.na cytrze). kiedy widzowie (tur yści) chwytają na pamiątkę kolorowe pióra. zakochani (tylko dla oczu obserwatorów).. który stworzył. Eurydykę. M. tu nawet aniołowie chętnie goszczą. Bryll "Arkadia" .Bóg pieśni XXV to Deus artifex (Bóg . II (Czego chcesz od nas. Uprawiata swój ogród na przekór spalonej ziemi i wojnie. a drzewa wyrywały korzenie. dzieła w znakomitej większości pozostawały anonimowe. potrafił też wykonywać prawdziwe dzieła sztuki. Jan nie grzeszy talentem. Prawie odgadują swe myśli w lot. E. 2) Apollo. Zwykle stosuje się do artysty nieco inne normy moralne. zamyślona. E. swcim talentem i magią sztuki scenicznej pomagają Hamletowi potwierdzić podejrzenia na temat Klaudiusza. zezwalając mu na większą swobodę obyczajową i przekraczanie pewnych granic etycznych. sam także miał liczne talenty: m.Vlitologia . Pokonany. dziewczyna dała się ponieść pysze i zaczęła przechwalać się swoim talentem. Cronin) * "Siła jest takich ludzi. mimo braku wody. Kultura i potoczne wyobrażenia przypisują artyście nadwrażliwość. w pobliżu rosną także drzewa owocowe (śliwy). 3) Obraz zrzuconego na bruk fortepianu Szopena wyraża charakterystyczną dla Norwida myśl. była doskonałą tkaczką i hafciarką. Krasicki "Malarze"-Piotr. Dlaczegoż łos tak różny mieli ci malarze? Piotr malował podobne. sarmackie twarze Indian. Ch. którają uspokaja i daje zapomnienie: Hanie zdziczałe ogrody wydawały się przedtużeniem patacowych komnat (. Tu Hana uprawia kilka grządek. Wergiliusz "Eneida" . (T.J. I. że nic nie jest w stanie zburzyć tej harmonii. ponieważ dokonywała idealnej syntezy wartości estetycznych. lecz pięknego krajobrazu. Cłaudel) * Lepsza władza w piekle niż służba w raju. pachną azaliowe gaje. a jednak jest bogaty. . Niestety. Sarmaci. Pókiś ty ze mną była!" (A. a atrament uczonego ma tę samą wartość. 5) Marsjasz. jak chociażby tarcza. Przedstawił na niej sceny z życia Greków.in.). Bryll "Wypis z encyklopedii Arkadia" . o moja miła! Tam był mi raj. Wiele przyjemności sprawia jej praca w ogródku. Kazan "Układ"-Arkadyjsko przedstawiona ta faza życia Eddiego i Ellen. (przysłowie włoskie) * "Ach. oglądają te same filmy. która ma przynieść natchnienie do tworzenia nowych dzieł.jak i dla tego. 7) Dedal. (przysłowie hinduskie) * Jednemu samotnemu nawet w raju nie jest dobrze. ale piekło musi być o wiele przyjemniejsze ze względu na towarzystwo". Szekspir "Hamlet" . czytają te same książki.W pewnym sensie artystą jest król Dawid. z których warzywa wystarczą dla niej i rannego Anglika. jest doskonale piękny i służy człowiekowi.. etycznych i narodowych.. a po deszczu cały ogród świeżością odurza. zgodnie ijednomyślnie. który poległ na polu bitwy. Norwid "Fortepian Szopena" 1) Wspomnienie dni przedostatnich Chopina budzi refleksje na temat jego sztuki. przymiera głodem. (przysłowie angielskie) * Raj przeznaczony jest zarówno dla tego. nie spostrzegają. Wyzwała wreszcie na pojedynek boginię. Wszystko zakończone wręcz ikaryjskim lotem i oczywi ście upadkiem. ajego dzieła za prawdziwe dzieła sztuki. którą na prośbę Tetydy zrobił dla Achillesa. (G.1) Aktorzy. którzy zjeżdżają do Elsynoru. Siuksowie. tam. ponieważ świat. który dobrze używał pióra. oswojone.Twórca lub odtwórca dzieła sztuki. (A. Kazan pokazał złudność takich rajów w rzeczywistości zdominowanej przez układy. który niezwykle pięknie grał na aulosie.rzeczywistość arkadyjską: wszystko tujest znane. że w swcjej kuźni wykuwał pioruny dla Zeusa. 6) Orfeusz tak pięknie grał na lirze i śpiewał. że wprowadzają tam zamiast siebie innego". towarzyszy poecie Ludomirowi w wędrówce. Fredro "Pan Jowialski" Wiktor. którą Eneasz otrzymuje od swojej matki. a etnografowie mają materiał do prac. za co spotkała ją surowa kara (patrz: praca). co krew męczennika. będąc opiekunem artystów i sztuki. choć wynalazca i rzemieślnik. jest dziełem Wulkana. (przysłowie arabskie) * Raj na ziemi jest w księgach mądrości. bliskie. aby się do raju dostać.1) Hefajstos. gdy tworzą oni tzw. Biblia (ST) . Ondaatje "Angielski pacjent" Wśród ogromu zniszczeń wojennych Villa San Girolamo stanowi oazę spokoju i bezpieczeństwa.K. Baudelaire "Śmierć . miejsce szczęśliwości. * "Chciałbym iść do raju ze względu na klimat. Niezwykle plastyczne sceny przedstawione na tarczy ukazują historię Rzymu aż do czasów Oktawiana Augusta i dowodzą ar tystycznych talentów boga. I w tym świecie ona: trochę staroświecka. Kochanowski "Pieśń XXV" ks. J. pięknie grał na lirze (lub jak chcą inni mitografowie . Bernard) * "Jedz mniej! Bramy raju są wąskie" (A. Obaj przyjaciele trafiają do majątku pana Jowialskiego.. Średniowiecze . krajobrazu dopełniają kołyszące się wyniosłe topole. Wenus. który śpiewem i tańcem wysławia Boga. Jej dzieła zachwycały plastycznością przedstawionych scen. spokój.artysta). E. a osoba artysty całkowicie nie znana. Wydaje się. Nader rzadko był też artysta przedmiotem sztuki. W wierszu Brylla obok Arkadii występuje Sparta. dziełach sztuki i w sercu kobiety.Tarcza.Hefajstos. J. wyostrzone spojrzenie na świat i ludzi. co to nie szczędząc wysiłków. Nakładają się na siebie obrazy rzeczywistości. które odeszły: Arkadia. 3) Atena obdarzona była niezwykłym talentem tkackim. Mickiewicz) Artysta Artysta . (P. która była doskonałymwypełnieniem. Panie. człowiek obdarzony talentem wyróżniającym go spośród 7 innych. Ubierają się identycznie. uważany był powszechnie za artystę.Sztuka była tworzona ad maiorem Dei gloriam (dla większej chwały Boga). Mickiewicz) * "Ty dla mnie ziemię piekłem zrobiłeś i rajem.) . A to jest tylko ziemia". złotą parę. A.. bezpieczne. że dzikie zwierzęta kładły mu się u stóp. iż powszechnie sądzono. młoda mieszkanka Lydii. W tle słychać ciche pieśni ukraińskie. Homer "Iliada" . Boccaccio) * "Kobieta stanowi niebezpieczeństwo dla każdego raju". by iść za nim. 2) Fidiaszjest uosobieniem sztuki doskonałego-wypełnienia w rzeźbie.) Z pasją uprawiata żyzną Ziemię. która rozsądnie radzi po cichu cieszyć się swoim małym szczęściem. cisza.. w szeleszczącej sukni dopełnia tego niedzisiejszego. choćjest doskonałym malarzem. krucha.Nawiązanie do encyklopedycznego hasła: kraina na Peloponezie. Są szczęśliwi (pozornie). przekształcając ją w warzywniak (. Andrzejewski "Bramy raju" pątrz: krucjata. światem Indian: wspominam Arizony rezerwat' śzczęśliwy. konie. Jej dzieła były tak piękne. C. w którym wykłada poglądy samego Szekspira na temat sztuki scenicznej. Największym jego osiągnięciem był labirynt zbudowany na Krecie na życzenie króla Minosa. zwłaszcza jeśli ma to służyć sztuce. W. wyzwał na pojedynek samego Apollina. Złota para to także układ.patrz mitologia . że jest uczennicą samej Ateny. osły . Jan piękniejsze twarze. wszędzie poja wiają się razem.

Hendńk Hófgen.Artyści należący do międzynarodowej 8 cyganeńi artystycznej w jakiejś europejskiej metropolii trawią życie w kabaretach i na jałowych dyskusjach o sztuce. Marzy o ponownym wyjeździe za granicę. której mówił wszystko.) gdzie dolatują tyłko samotne. ponad światem. Adńana Leverkuhna. więc jest rozdrażniony i potrzebuje spokoju. Bazyli zapłaci za to najwyższą cenę . że monotonny polski pejzaż nie dostarcza mu natchnienia. Źle ustawiona kiść. więc odrzuca dobra materialne i patrzy na tłum z głową podniesioną.ski "Wesele" .Jagna jest wyraźnie obdarzona artystycznymi talentami: jej pisanki są najpiękniejsze. zatraca wreszcie świadomość dobra i zła.. Pojawiają się jako atrakcje jednego sezonu i znikają w mrokach zapomnienia. nie kiełznany Żadnym prawem. Deus et omnia. sprawił przyjemność pannie Łęckiej. doprowadzą do tego. ku której ludzkość prowadzą przywódcy partii komunistycznych. B. W jego piersi płonct ognie przez Boga samego włożone. upodabnia się niejako do modernistycznych artystów. stanowi dla niego prawdziwie twórczą inspirację artystyczną. M. młodopolska poza i skłonność do logorei. nim uda im się osiągnąć prawdziwą doskonałość w sztuce. któremu dzielni robotnicy uniemożliwiają prowadzenie kreciej roboty w fabryce. ale oczywiście najwaźniejszym z nich jest Chopin. Ch. ale próchno staje się czasem mierzwą pod rozwój nowej sztuki. Proust "W poszukiwaniu straconego czasu" . że śmierć kwiatom ich mózgu kaŻe się rozwinąć w końcu. zawsze będzie stał ponad światem filistrów. 2) Wernisaż Ortiza staje się .Sztuka jest wartością najwyższą. w której żyje. uniemożliwia jej zagranie koncertu Brahmsa. choć jego niestosowne zachowanie wywołuje pewną ambiwalencję uczuć Łęckiej. Wyspiań. zapamiętanie w miłości. A przede wszystkim to jego idealny. choć jego praca rządzi się własnymi prawami i na inne sposoby przedstawia rzeczywistość. okazuje się. że zirytowany Chopin opuści Nohant. 2) Skrzypek Molinari wzbudza nie tylko artystyczny zachwyt panny Izabeli. Kiedy poznaje prawdziwą miłość i próbuje swoje doświadczenia odtworzyć podczas spektaklu teatralnego. póki na scenie odgrywa wielkie uczucia. bo piwo mu milsze oraz jego Kunegunda. W. Na pytanie pani Wąsowskiej. socjalistycznej rzeczywistości i apologii przyjaźni ze Związkiem Radzieckim. Ich bohaterem powinien być robotnik przodownik pracy.Poznany w czasie podróży poślubnej w Wenecji malarz zaprzyjaźniony z Bukackim staje się również bliskim przyjacielem Połanieckich i towarzyszy im we wszystkich ważnych chwilach ich życia. Iwaszkiewicz "Lato w Nohant" W wiejskim domu George Sand przebywają na kanikule liczni artyści. a gra stała się kabotyńska. Książę odpowiada: Owszem. Jako artystka. Właśnie komponuje. Prus "Lalka" -1) Występy Rossiego budzą zachwyt Rzeckiego.Orzeszkowa "Nad Niemnem" Zygmunt Korczyński uważa siebie za niezwykle utalentowanego artystę. Przyznając sobie prawo do swobodnej ekspresji własnych pragnień. J. daemon. przeczuleni. że jej talent znikł. zatem artyście przypada rola jakby popularyzatora. J. dumne orły. czy Molinań będzie przyjmowany. E. sprawia. bo tylko bogactwo i różnorodność krajobrazu południowej Europy dostarczy mu bodźców do tworzenia i pozwoli rozwinąć skrzydła malarskiego talentu. zaprzepaszczając swoje talenty i szczęście osobiste. S. bo będzie się zmieniał i przyjmował na siebie ślady niecnych i zbrodniczych postępków Graya (patrz: zło). Przybyszewski "Confiteor" Artysta to ipse philosophus. T. służy ukazaniu dziejów Niemiec od schyłku średniowiecza aż do końca drugiej wojny światowej. ona najgustowniej się ubiera.artystów" 1) Artyści dzwoneczkami dzwonią. O. Jest też bardzo wrażliwa na piękno otaczającego świa ta. Berent "Próchno" . co daremnie śniq o swym Idolu. która potokiem słów pokrywa zupełną pustkę wewnętrzną. Jest kapłanem najwyższej religii sztuki. jego dzieła miały przede wszystkim słuźyć propagandzie nowej. także tej fizycznej. To on pozna go z lordem Henrykiem. a artysta. mają nadzieję. że Teleny zaniedbuje sztukę. niszczy swoje szczęście osobiste i gubi indywidualność twórczą. Reymont "Chłopi" . Stoi ponad życiem. wzajemna fascynacja obu mężczyzn. Nadwrażliwi. Jak wampir. Socrealizm . Nieustanne kłótnie kochanków. Są oni tytułowym próchnem. (. K. chłop zakładający spółdzielnię albo wredny sabotażysta pozostający na żołdzie im peńalistów amerykańskich. nie ograniczony żadną sitą ludzlccF.S. co zrobi Dońan. portret pięknego młodzieńca pozwoli Grayowi oddać się bez reszty złu. najczęściej okazują się wcześniej czy później czcicielami Saturna. Edgara Szyllera. malarka. H. bierność. W.zostanie przez Dońana zabity. Mann "Mefisto" -Znakomity aktor. Niestety. Mann "Tonio Krtiger" Lizaweta Iwanowna. Szyller staje się również wyrazicielem estetyczno-filozoficznych poglądów autora. tworząc prawdziwie wielkie dzieła sztuki. wznosz4c sig na szczyty ducha. który nie zdaje sobie sprawy. jak twierdzi. Des Gńeux. P. choć przymiera głodem.W świecie wykreowanym przez Prousta artyści są bywalcami salonów arystokracji i bogatego mieszczaństwa. Górski "Młoda Polska" Artysta służy swojej ojczyźnie i swojemu narodowi.. jak nazywano homoseksualistów. Ale łączy ich tylko powierzchowna fascynacja wsią i ludem. mogła zrozumieć jego rozterki. J. Kuncewiczowa "Cudzoziemka" Róża Żabczyńska nie może się zrealizować jako artystka. Zmuszany do wielu kompromisów. wykorzystał młodość dziewczyny i stał się mimowolnym sprawcą jej śmierci. jest Panem panów. Mann "Doktor Faustus" Histońa kompozytora.1) Stary staruch. 2) Rzeźbiarze.Występ zjawiskowej tancerki nie budzi zachwytu prymitywnego kołtuna. S. Wilde "Portret Doriana Graya" 1) Bazyli Hallward staje się pośrednio przyczyną tego wszystkiego. Jego związek z George Sand wyraźnie przechodzi kryzys. Andrzejewski "Idzie skaczac po górach" . Przed nią Tonio po swojej podróży na Północ ujawni w liście swe rozdarcie pomiędzy światem sztuki i światem mieszczaństwa. A. była dla Tonia przyjaciółkc~. T. Nie tworzy jednak niczego twierdzi.W bronowickiej chacie zgromadzili się na weselu artyści różnych dziedzin. dzieci pani Sand. M. co doprowadzi go do tragicznego końca.Artysta został podporządkowany ideologii. bo malowany z miłością. genialny cap Antonio Ortiz po latach milczenia powraca na scenę artystyczną cyklem obrazów przedstawiających piękną i młodą Fran~ois. wreszcie nieporozumienia dotyczące Maurycego i Solange. najlepiej dobierając kolory stroju. Iwaszkiewicz "Sława i chwała" Losy znakomitego kompozytora. w finezyjnych projektach zużywajq duszg nim wielkie Dzieło ciałem im sig stanie. że Wokulski wysłał go do teatru tylko po to by wręczając aktorowi album. Wilde "Teleny"-Telenyjest genialnym pianistą. Jest jednocześnie uogólnionym obrazem sytuacji artysty w XX wieku i próbą rozrachunku z epoką faszyzmu. Przerwa-Tetmajer "Evviva 1'arte" . Baudelaire "Na występ Aminy Boschetti" . tak jak oni wchodząc w kon flikt ze społecznością. K. lekceważący stosunek pisarki do kompozytora. Chmielowski "Artyści i artyzm" W miarę potgpu cywiłizacji sztuka posił kuje sig i musi posiłkować sig dorobka mi nauki. O. ale tylko obecność kochanka. są literackim przetworzeniem histońi życia Karola Szymanowskiego. co w rzeczywistości nie pozwalało jej na wydobycie całego piękna muzyki. Artyści powinni też ukazywać wizje świetlanej przyszłości. a po chwili dodaje: W przedpokoju. daje się uwieść faszys towskim władzom i niepostrzeżenie dla samego siebie staje się artystą nadwor nym. Dopiero przed śmiercią zrozumie. 2) Sybila Vane jest doskonałą aktorką. Sienkiewicz "Rodzina Polanieckich" .

J.2) . Kochanowski "Ku Muzom" patrz: autotematyzm. Wilde) * "Artysta może wyrażać wszystko". Chcąc w swoich pracach przekazywać prawdę o człowieku. żadnego serca nie wzruszy. że wszyscy wielcy ludzie w histońi świata byli przybyszami z przyszłości. którą tym razem odbywa w czasie. Wilde) * "Kariera artysty podobna jest karierze kurtyzany: najpierw dla własnej przyjemności.cej poezji" . S. (J. Dantyszek "Poeta poleca Zygmuntowi «pieśń weselna na ślub Zygmunta z Barbar~. Sympatia etyczna jest u artysty niewybaczalnym zmanierowaniem". aby się to prędko zmieniło na lepsze. Safona "Pogarda dla nie znaj~. czasem dobrowolnymi. Czyściec i Raj. zgodnie z tradycją. że ten kilkunastoletni wyrostek. gdy staje się człowiekiem i zaczyna czuć". później dla przyjemności innych. Eurydykę. XX.1) Zazdrosny o talent i geniusz Mozarta. Rej "Jan Kochanowski" Kochanowski jest poetą. to stawać się podobnym Bogu. Villon "Wielki Testament" Sporządzając swój testament. podróżJwędrówka. są też dusze poetów. W rezultacie przyczynia się do jego śmierci. Patrz: autotematyzm.patrz: autotematyzm. by pouczyć także innych i przyczynić się do ich odnowy moralnej. Trzeba być także 9 poetą. Lope de Vega) * "Anysta jest twórcą piękna". ale też nieludzko pracowity i wytrwały. przypisuje królowi Dawidowi autorstwo Księgi Psalmów. Janicki "Elegia o sobie samym do potomności" . Mitologia . Dotyczy to także artystów.31) . Herbert "Apołlo i Marsjasz" Marsjasz jest artystą totalnym. J. ani ochoty na czytanie wierszy. 3) Wśród dusz. (O. I. J. który łączy talent z doskonałym warsztatem. poeta. Achard) * "Hołdem dla artysty jest. (I. J.) patrz: autotematyzm.Artysta. próżność ich obowiązkiem". Stone) * "Artysta ginie z chwilą. bo ludzie w pogoni za majątkiem i innymi dobrami materialnymi nie mają ani czasu. ckiego nagość postaci na jego freskach w Kaplicy Sykstyńskiej zostanie zamalowana. Ijon Tichy dowiaduje się. który swoim śpiewem obłaskawiał dzikie zwierzęta i zdołał przekonać władców Podziemia. Przygotowania gości do uroczystości.Cyceron i Seneka. gdy tchnął oddech w Adama". ale mimo to poeta pozostanie . ale również prezentują wysokie walory etyczne.patrz: nieśmiertelność. by zwrócili mu ukochaną żonę. (O. czasem zesłańcami. umrze i zostanie zapomniany. Mann) * "Artysta tragiczny nie jest pesymistą. 2) Przewodnikiem Dantego w Piekle i Czyśćcu jest Wergiliusz. Shafer "Amadeusz" .3O) patrz: autotematyzm. Przychodzi mu także umierać ze świadomością klęski . Szymanowski) * "Żeby być prawdziwym artystą. stając się niejednokrotnie wyrazicielem poglądów samego autora. będzie wielkim artystą. (M.jako kabotyn i prostak. Kraus) * "Artyści na najwyższym szczeblu nadają barwę i wyraz epoce. co czyni z niego poetę. Wilde) * "Niezgodność krytyków między sobą dowodzi zgodności artysty z sobą".. (F. Stryjkowski "Tommaso del Cavaliere"-Miłość i sztuka w źyciu Michafa Anioła przenikają się wzajemnie i nie dadzą się rozdzielić. F. król-mędrzec. spełnia więc wzorzec artysty. Horacy "Exegi monumentum aere perennius" (Carm.na łoźu śmierci dowiaduje się. nie wystarczy być malarzem. gdy go okradają". 2) Mozart ukazany został z jednej strony jako genialny kompozytor (np. iakcf Wilon napisat na prośbę swej matki. Jego utwory odznaczają się nie tylko wartościami estetycznymi. który tak uparcie walczy z ojcem o pozwolenie terminowania u Ghirlandaja. Jego dzieło ulegnie zniszczeniu. by ubłagać łaski Najświętszej Panny. Horacy "Quid dedicatum poscit Apollinem (Carm.»" patrz: autotematyzm. ponieważ jego obdarte przez Apollina ze skóry ciało staje się niezwykłym dziełem sztuki powiedzmy konkretnej. K. Biblia (ST) . ballad. a potem jej przebieg tworzą obraz typowego środowiska artystycznego połowy lat sześćdziesiątych. Wszyscy ukazani w powieści artyści w ten czy inny sposób uzależnieni są od ludzi. który jest nie tylko niezwykle utalentowany. 2) Salomon. Powieść pokazuje renesansowego artystę. (K. Lem "Dzienniki gwiazdowe" Podczas swojej dwudziestej podróży. uważany był za pierwszego poetę w historii ludzkości. Kochanowski "Na swoje księgi" patrz: autotematyzm. Patrz: syn. a z drugiej . którzy mają władzę. że na mocy uchwały Soboru Tryden -. Stone "Udręka i ekstaza" . Powszechnym zjawiskiem jest nadawanie wątkowi artysty słowa charakteru autotematycznego. Horacy "List do Pizonów" patrz: list. Artysta słowa jest częstym bohaterem literackim. decyduje się z narażeniem życia na przeprowadzenie sekcji zwłok. by zdyskredytować młodego kompozytora w oczach publiczności i cesarza. Jednak wśród wielu mniej lub bardziej ironicznych legatów są także legaty w postaci . którzy bez niej byliby nieszczęśliwi. (O. któremu tradycja średniowiecza przypisywała proroctwo przyjścia na świat Chrystusa (w IV eklodze zapowiadał nadejście panowania słonecznego bóstwa).1) Tradycja opierająca się na opowieściach. M. (Platon) * "Biada artystom. prozaik pisarz.1) Poeta Dante odbywa podróż w zaświatach. w której wyniku poznaje budowę człowieka. komponuje przy stole bilardowym). Kochanowski "Do fraszek" (Fraszki nieprzeptacone. (G. Prócz nauki. Niespełnione uczucie do pięknego rzymskiego patrycjusza Tommaso del Cavaliere sprawia.Orfeusz. na których nikt nie pluje". Andrzejewski "Miazga" Świat artystyczny i świat władzy wysokich dostojników partyjnych wzajemn ie się przenikają. Między innymi swojej matce ofiarowuje poważną i przepełnioną żarliwą wiarą balladę. Wilde) * "Cnota i występek są dla artysty tworzywem sztuki". Wilde) * "Żaden artysta nie posiada sympatii etycznych. Kochanowski "Muza" . J. Z. * "Człowiek zupełnie nie tknięty szałem nie wejdzie do świątyni muz". o którym Bertoldo mówi: Sztuka jest tylko dla tych. jak chociaźby Boscha czy Van Eycka. Michał Anioł szybko przerasta swoich kolejnych mistrzów: Ghirlan daja. jeśli się chce osiągnąć pełnię ekspresji". nie był poetą.sensacją i gromadzi cały artystyczny światek Paryża. (I.. P. J. a także wielcy oratorzy . rzadko wspomina o sobie jako o poecie. a w końcu dla pieniędzy". Problemy natury artystycznej mieszają się z problemami politycznymi. J. Nie interesuje go nic poza pracą. które Dante spotyka w zaświatach. rzeźbiarzem czy architektem. czyniąc z niego poetę.Poeta sobie śpiewa a Muzom. I. (C. W przedpieklu przebywają na przykład Homer. że śpiewem i tańcem wysławiał Boga. co sporne i straszne". Bertolda. poeta. jego obowiązkiem jest jej opisanie. Braque) * "Sto lat już trwa całkowite nieporozumienie między artystą i społeczeństwem i nie widać. jest autorem "Pieśni nad pieśniami". Stone) * "Rysować. Cybis) * "Skromność jest prawem artystbw. dla którego tworzywem dzieła sztuki jest słowo. Dante Alighieri "Boska Komedia" . (O.Kto nie zrywat róż Pierii. Poezja nie daje żadnych korzyści materialnych. że genialny artysta nie jest w stanie dokoń czyć żadnego ze swych dzieł. (K. Villon ukazuje siebie przede wszystkim jako cieszącego się urokami życia biedaka. Nikt go z tęsknotq nie wspomni. Salień czyni wszystko. Sztuka obraża".Od początku wiadomo. Nietzsche) Artysta słowa Artysta słowa . jaką ma z tej wędrówki wynieść dla siebie. Zgadza się na wszystko. zwiedzając kolejno Piekło. (O. (T. w której iyją".patrz: autotematyzm. Horacy "Non usitata" (Carm. Horacy i Owidiusz. III.

pasmo nieszczęść i smutków zdominowało życie poety. Kochanowski "Pieśń XXIV ksi~g wtórnych" (NiezHrykłym i nie leda pió rem opatrzony.K. III 1) Patrz: autotematyzm. N. która ma konkretne zada 10 . przy perfekcyjnym opanowaniu rzemiosła.. Z.. które przerosły swoje czasy i dlatego nie mogły być zrozumiane przez współczesnych. Poezja wypełnia całe jego życie i nie ma w nim miejsca na nic innego.począć coś od nowa.patrz: autotematyzm. prawdziwy. D. co się stało.. J. powinien swoją poezją podtrzymywać w narodzie nadzieję na lepszą przyszłość i przechowywać stworzone przez przeszłość wartości. będzie to.K. niecierpliwy diabeł wypowiada za Konrada to bluźnierstwo.wiemym sługą Muz. należy między bajki w~ożyć. nie wodzem.Jak fale morskie pozostawiają na brzegu muszle. którzy w swojej twórczości wspierają się na zasadach sformułowanych przez Boileau. A tajemniczy czterdzieści i cztery z widzenia księdza Piotra to być może właśnie Konrad. tych szczudłach umysłowej niemocy partaczów.S. 2) W pewnym sensie poetą jest Kordian. Patrz: konflikt pokoleń. C. źle zawsze i wszędzie.patrz: szaleństwo. posiadać rozległą wiedzę z wszelkich dziedzin. Norwid "Klaskaniem mając obrzękłe prawice. J. A. A. gór.. tak Dawid w liryce. który na pustyni dokonuje przeobrażenia zwykłego człowieka w najwyższego z czujących na ziemnym padole (A. Ta nić czarna się przędzie. Krasicki "Wstęp do bajek" Opowieści o poetach. które opanowują serce poety. Co prawda nie tworzy poezji. a kiedy Wallenrod będzie umierał.nie kocha niczego i nikogo poza sobą. J. To oddanie się poezji symboli zuje postępująca ślepota . I. Konrad-poeta. od-począć .Poeci. Poeta ma być nie romantycznym.). Morsztyn "Do swoich ksią. W jego życiu brakuje miłości . jenerał-majora Tuza. Potrzeby "kultural ne" szlachty zaspokaja lektura kalendarzy i herbarzy.patrz: autotematyzm. powinien naśladować starożytnych mistrzów i kierować się rozumem: Ceńcie rozum nad wszystko.K. a powtórzonych przez Dmochowskiego. np..K. w której biorą udział literaci starszego pokolenia. by wreszcie stwierdzić.: malarzem Wiktorem. także nauk tajemnych. Krasiński "Nie-Boska komedia" .. Wielką wagę przywiązywał dojego kształtu. błogosławiony.Poeta powinien śpiewać zmartwychwstania słowa. A. Kolejno zostają uwrażliwione wszystkie zmysły przyszłego artysty słowa: wzrok.:' . a Ajschylos (w tekście: Eschyles) w teatrze stanowią przykłady sztuki doskonałego-wypełnienia.Dante i Mickiewicz są. J.. C." . jedyną wartością. by osiągnąć doskonałość w sztuce. by mógł on rozumieć język morza. 3) W salonie warszawskim toczy się między innymi dyskusja o literaturze. dlatego Norwidowskie neologizmy wydobywają ukryte znaczenia słów. jako poeta obdarzony mocą równą mocy kreacyjnej Boga.. przeklętym . niech z niego jedynie Pism waszych blask i wartość niepodzielnie plynie. właśnie wajdelotę zobowiąże. potoki rwiące czarne świerki i kwieciste róże razem.. I zagrałem. a wydawcy i księgarze wydzierają autorom ostatni grosz. M. A.. stawia się na równi z Nim.patrz: autotematyzm. wędruje ze swoim przyjacielem.K. jakie dają zamki na szczytach Karpatów. J. Mochnacki "Niektóre uwagi nad poezją romantyczną z powodu rozprawy Jana Śniadeckiego. gdzie Ludmir staje się obiektem wyszukanego żartu. że jako ten. I. perły i korale.ta serce uleczy. Na szczęście. To po śmierci nagrodzi z lichwą wiek późniejszy. i jeszcze mi smutniej. Teraz stoi na straży jego misji. Boileau "Sztuka poetycka" Poeta. J. ale służącym narodowi śpiewakiem. Sokratesie. Słowacki "Grób Agamemnona" patrz: autotematyzm.Twórczość Kochanowskiego świadczy.żek" . mając nadzieję. ale on pięknością nie jest. Traktuje ją jako środek do osiągnięcia sławy. żona hrabiego Henryka . stąd też tendencja do oszczędności słów (sentencjonalność. Jego idealizm. C. Konrad wyzywa Boga na pojedynek serc. A kiedy Bóg nie odpowiada.1) W scenie Prologu trzy Osoby toczą dyskurs o roli poezji i poety. by stanąć na granicy kreacyjnych możliwości człowieka i Boga. są pozbawieni talentu." . W czasie tej podróży trafiają do majątku pana Jowialskiego.1) Hrabia Henryk jest poetą fałszywym. Sarbiewski "De perfecta poesi" (O poezji doskonałej) Poeta powinien. np. będącego tylko mądrością. Jego poezja przechowa stworzone przez przeszłość wartości. aniołów. Puszkin "Prorok" . ale poezja jest w nim. tak namiętności.Jak Chopin w muzyce. Naruszewicz "Chudy literat" Biedny poeta chodzi nędznie ubrany i przymiera głodem. czarnoleska rzecz . 2) Patrz: autotematyzm.w miarę jak traci wzrok zewnętrzny. w poszukiwaniu natchnienia. Krasicki "Antymonachomachia" patrz: autotematyzm. 2) Orcio to poeta. Norwid "Coś ty Atenom zrobił.wybaczono mu ten bunt. Oczywiście. poeta."Ajudah" . bo poezja jest dla niego celem ostatecznym. coraz więcej dostrzega oczyma duszy. kochał wielu. jak Egipcjanin w liście z aloesu Obwija zwiędłe umarłego serce. 2) Konrad. Słowacki "Kordian" . Norwid "Fortepian Szopena" .jest czynu testamentem. takim może być jedynie poeta chrześcijański (solus christianus verus poeta). zbuntował się przeciwko Bogu. Norwid "Promethidion" Epilog utworu rozpoczyna się sentencją: Słowo . Słowacki "Testament mój" patrz: autotematyzm. Jedyną karą. Słowacki "Beniowski" .) skały zwieszone (. mesjanistycznym wieszczem. którym przyznawał rolę szczególną (por. Dla niego poezja nie jest jedynym celem życia. Do głębi przejęty cierpieniami swojego narodu.. M. Mickiewicz "Konrad Wallenrod" . Mickiewicz "Dziady" cz. gotów jest posunąć się do ostatecznego bluźnierstwa i nazwać Go carem. że co mu żywota ujmie czas dzisiejszy. że jest zaginionym i teraz cudownie odnalezionym synem Szambelanowej i śp. Konrad nie zapomniał jednak o swoim litewskim pochodzeniu. A. kochał wiele. przewyższa Stwórcę. poecie polskiemu" . Na końcu w miejsce serca Bóg wkłada poecie rozżarzony węgiel i rozkazuje: na obszarach ziem i mórz prZepalaj słowem serca ludzi! A. który za milijony kocha i cierpi katusze.1) Stary wajdelota Halban swoimi pieśniami i opowieściami przypomina Wallenrodowi o obowiązkach. To Halban przyczynił się do tego. Nie został jednak potępiony . by głosił w swoich pieśniach prawdę o tym. Wypowiedź Trzeciej Osoby zawiera nowy program poetycki... (. że jako dziecko wychowane w Zakonie. bo kochałNaród. pozostawiają po sobie nieśmiertelne pieśni. C. Mickiewicz "Sonety krymskie" . Kochanowski "Treny" .K. Mickiewicz "Pan Tadeusz" patrz: autotematyzm. Fredro "Pan Jowialski" Ludmir . Norwid był artystą słowa. 3) Maria.A. Słowacki "Lambro" .przez niego płynie strumień piękności. III).patrz: autotematyzm. skrótowość). Naborowski "Epitafium Janowi Kochanowskiemu. Norwid "Moja piosnka (I)" -Źle. co przyczyni się do jego klęski. zdolność do poświęcenia się za naród czynią z niego poetę. indywidualizm. jaką poniesie. jak Prometeusz.) . być także uczonym. C. odwołujący się do wiedzy objawionej i współtworzący nowe kierunki poprawy świata. słuch. J. J. że nie było i nie ma równego mu poety. wybitnymi jednostkami. oprócz innych postaci z historii przywołanych przez Norwida.Poeta jest tu wybrańcem Boga.patrz: autotematyzm. Jedyną ucieczką wydaje się poezja. którzy nie zmyślaliby w swoich utworach. A. wiersz "Pióro" na temat poezji. jakie na siebie przyjął. że nie zobaczy w proroczej wizji przyszłych losów Pol ski. rapsodem który wskrzesi rycerskie tradycje i podtrzyma nadzieję na zmartwychwstanie. Mickiewicz "Dziady" cz. które będą służyć przyszłości i nie pozwolą narodowi usnąć. bo w Polsce nikogo nie interesuje literatura. wrażliwość. który doprowadzi do odkrycia.

wybiera życie artysty i zostaje pisarzem.Polscy twórcy literatury sprawili. Ch. znać wszystkie cele. Chmielowski "Artyści i artyzm" . Mann "Dzienniki" .. L. Stanisław Tarnowski) wzorami prawdziwie polskich twórców literatury. przybywa do Weimaru. Nuda. aby słowa przystawały do opisywanej przez nie rzeczywistości: Odpowiednie dać rzeczy słowo! ("Ogólniki"). że jest pisarzem. by spotkać się z Goethem. że skazany jest na egzystencję na granicy dwóch światów: sztuki i mieszczaństwa. T. że kobiety jęcz4 w lirycznej niewoli. w którym mówi to wszystko. Podczas podróży na Północ uświadamia sobie pod wpływem wspomnień o Janku Hansenie i Ingebordze Holm. wszystkie inne to: mniej lub więcej uczona frazeologia. P. wszystko zostało przeżyte. A. jest nieco ironicznym portretem młodopolskiego poety. że zmiana otoczenia i przerwanie monotonnej egzystencji pozwolą mu odzyskać utracone siły twórcze. jak na przykład polityk organizuje si~y stanu. 2) Poeta Miiller.patrz: autotematyzm.nia wobec narodu). co do tej pory przemilczał. łamie wszelkie konwencje obyczajowe i wyznaje panerotyzm na modłę Przybyszewskiego. co niesie życie . zbytnio zaufali uczuciu. poeta doświadczył już wszystkiego jest Cesarstwem u schyłku wielkiego konania. de Goncourt "Dziennik" patrz: autotematyzm. Mueller "Henryk Flis" Tytułowy Henryk Flis przyjeżdża do małego galicyjskiego miasteczka.Poeta nie 11 . J. które staje się przyczyną niemocy twórczej. ile je sugerować i przybliżać. wyznaje nietzscheańską ideę nadczłowieczeństwa i pogardza kobietami. który odrzuca bogoojczyźnianą tradycję literacką.Poeta poznał wszystko. jakie ono wkłada. S. Wyznawany przez niego stoicyzm nakazuje wszelkie emocje łagodzić w dążeniu do wewnętrznej harmonii. Henryk Sienkiewicz "Quo vadis" 1) Autor "Uczty Trymalchiona". ajednocześnie najbardziej ceni sobie zaszczyty dworskie i czuje się bardziej urzędnikiem niż artystą. przynosi dodatkowe podniety i może być natchnieniem. miłość i śmierć. zostawiwszy ludzi w zwątpieniu i bez przewodnika na dalszy żywot. Niestety. Jedną z możliwości jest interpretowanie go jako artysty. za sprawą swojej twórczości unosi się ponad światem. Baudelaire "Albatros" Poeta jest podobny księciu na ob~oku. Mann "Lotta w Weimarze" . Petroniusz. Scena spotkania z widmem Rycerza pokazuje wewnętrzną pustkę Poety i jego poezji. do których społeczeństwo ZdąŻa. Tadzia. Rimbaud "Moja bohema" Źródłem twórczości poety jest wolność wewnętrzna i brak jakichkolwiek ograniczeń.. Cezar gra w teatrze. powrót. Mann "Śmierć w Wenecji" Gustaw von Aschenbach. Materialna nędza egzystencji. ale jednocześnie prowadzi Aschenbacha do śmierci. J. W. T. który wędruje po świecie. że ta sytuacja może się wreszcie zmieni. jego ostatnie słowa będą brzmiały: Jakiż artysta ginie! A. rzeczywiście staje się źródłem swoistego natchnienia. poety. którego spotyka na Lido. Norwid chciał być właśnie tym artystą narodowym. 2) Poeta (którego pierwowzorem był Kazimierz Przerwa-Tetmajer) potrafi wygłaszać pełne górnolotnych słów przemowy. Żeleński-Boy "O bardzo niegrzecznej literaturze polskiej i jej strapionej ciotce" . Rimbaud "Statek pijany" Tytułowy statek pijany jako symbol może być interpretowany bardzo różnie. Jego pobyt w miasteczku wywołuje sporo zamieszania.a jednak śpiewać będzie pochwatę życia. To. który: organizuje wyobraźnię narodu. wreszcie prowadzi do tragedii. Pisarz powinien przed rozpoczęciem pracy nad swoim dziełem powziąć jakiś cel społeczny. Staff "Przedśpiew" . A. S. że ~była natchnieniem największego poety Niemiec. Górski "Młoda Polska" patrz: artysta. K. która towarzyszy prawdziwej niezależności. co przeżył w Drohobyczu. dla którego słowo jest narzędziem oddziaływania na ludzi. starzejący się pisarz. P. zostaje podpalony Rzym. Przyjmowana przez wszystkich jako Lotta Wertera sama w pewien sposób wierząc. siostrzeniec strapionej ciotki.patrz artysta.1) Józio. pracy). potomek szacownej mieszczańskiej rodziny. J. Krupiński "Romantyzm i jego skutki" . nie jest żadną przeszkodą w tworzeniu więcej.artyści i literaci powinni być obywatelami jak wszyscy inni. Jego poezja ma odsłaniać wieczne tajemnice za pomocą symbolu i nie tyle nazywać przedmioty i stany psychiczne. E. To wewnętrzne rozdarcie i dojmujące poczucie tragicznego osaczenia przez urbanistyczną cywilizację. Baudelaire "Śmierć artystów" patrz: artysta. Dawny romantyczny młodzieniec stał się starszym panem. Wyspiański "Wesele" . ludzkie tragedie.jego utwórpowinien mieć tendencją. Tuwim "Poezja" . S. a potem samo zgasło. Jednak przed śmiercią pisze do cezara list. stać go tylko n a frazesy w rodzaju: Polska to jest wielka rzecz. jakie wywołał. Chciał. T. unikając dosłowności. który prowadzi nader uregulowany tryb życia. przeżywa rozczarowanie wizytą u Goethego. które powiodło najprzód do czynów nierozważnych (czyli powstania styczniowego). Ch. postanawia wyjechać do Wenecji. w ogień lecą. Nawet. śmierć (bohaterów literackich). Nawiązuje tu liczne kontakty towarzyskie i prowadzi intensywne życie erotyczne. Verlaine "Niemoc" Wszystko już było. marazm. Miłość do pięknego polskiego chłopca. Osiągnął tę pozycję dzięki umiejętnie stopniowanym pochlebstwom. poszukując tematu do swoich utworów.Charlotta Buff. i zgodnie z tymi celami i z tymi obowiązkami pomysty swoje w utworach sztuki urzeczywistniać. 2) Lucek (Lucjan Rydel) i Henio (Henryk Sienkiewicz) są dla strapionej ciotki (hr. Verlaine "Sztuka poetycka" Nade wszystko muzyki!-poeta powinien umuzycznić swoje wiersze. Pozostaje tylko garść stabych wierszy. przejąć się obowiąZkami. Flis opuszcza Drohobycz i w pociągu okazuje się. jak jego przyjaciele. teraz radczyni Kestner. Patrz też: podróż/wędrówka. prowadzą go w koń cu do samobójstwa przez przedawkowanie narkotyków. jest artysta narodowy. Kiedy przyjdzie mu umrzeć. uchodzi w Rzymie za arbitra elegancji. T. T. wśród prymitywnych ludzi. który przekonany jest o swojej niezwykłości i geniuszu.żył i z rzeczy ludzkich nic nie jest mu obce . do żadnego z nich nie należąc i będąc jednocześnie częścią obu. I tylko takie słowa mają moc kreacyjną wobec świata (pobudzają do czynu. Żeleński-Boy "List otwarty kobiety polskiej" . Jest jednym z najbardziej zaufanych dworzan Nerona. ale nie kryją one żadnej istotnej treści. Patrz też: podróż/wędrówka. Otwarcie kabaretu w Krakowie przyniosło nadzieję. całe zamieszanie. i J. 2) Nerona przedstawia Sienkiewiczjako kabotyńskiego pseudoartystę.Poeci romantyczni. By mógł opiewać w grafomańskich wierszach pożar Troi. opisywanejako eteryczne istoty bez ciała albo matki-Polkibojowniczki w stylu Mickiewiczowskiej Grażyny czy Maryni Połanieckiej Sienkiewicza. Lecz spędzony na ziemię i szczuty co kroku Wiecznie się o swe skr zydta olbrzymie potyka. Przerwa-Tetmajer "Evviva 1'arte" . jego dwóch wielkich miłościach.1) Patrz: artysta. Mann "Tonio Krbger" Tonio. "Zielony Balonik" okazał się edycją luksusowg typowych polskich eunuchów i zebraniem poczciwych sarmackich gburów. P. F. co ot. Ma nadzieję. których stał się przyczyną. T. znajdą się w jego nowej powieści. Talent unie możliwia mu życie w realnym świecie. przyjmuje więc postawę pogodzenia ze światem. jednocześnie będąc bez pamięci zakochany w żonie przyjaciela. zniechęcenie to dominujące uczucia. tj. P. A.patrz: artysta. Nie daje mu to jednak szczęścia i poczucia wewnętrznego spokoju.. Dalej patrz: podróż/wędrówka. które sam układa. pogodny mądrym smutkiem i wprawny w cierpieniu. Przybyszewski "Confiteor" patrz: artysta.1) Patrz: artysta. Berent "Próchno" . które przeżywa chwile rozkwitu po odkryciu w pobliżu złóż ropy naftowej (Drohobycz). obawiając się rozsądku. kiedy mówi o Polsce. Chmielowski "Utylitaryzm w literaturze" . śpiewa pieśni. Tym zaś.

a starannego ukrywania prawdziwych myśli i uczuć. a sam poeta widzi siebie jako piewcę tłumu. L. gdzie -niemal umierający -poślubia wreszcie swoją korespondencyjną miłość Ewelinę Hańską. przeciw poetom czy nazywając Sienkiewicza pierwszorzędnym pisarzem drugorzędnym. członkowie Massolitu i Dramlitu. ukr~~ty. z prośbą. Pomimo że Słonimski był przeciwnikiem rewolucyjnych haseł. J. podróż/wędrówka. Ten grafoman doznaje wreszcie. która w Mieście obsługuje Maszyny. J. Z. J. Niestety.chce wyróżniać się z tłumu ani stawać "ponad światem" (Nie chcę być przodownikiem. Miłosz "Który skrzywdziłeś" Żaden człowiek posiadający władzę nie może się czuć zupełnie bezpieczny i bezkarny. Wspierany przez Małgorzatę. rozpina rozporek. dawcy daru Słowa. powrót.patrz: pogrzeb. Miłosz "Ars poetica?" patrz: autotematyzm. M. jakie żywi do niego jej coraz piękniejsza. Słonimski "Czarna wiosna"Napisany w 1919 r. że Balzac mógł pracować jedynie wtedy. realnie istniejącą. J. po powrocie z przymusowego pobytu na wsi. zresztą słusznie.patrz: autotematyzm. Cz. zwracając mu jego powieść. pisząc np. a współczesny świat to po prostu scena dla teatru szekspirowskiego.. K. Socrealizm . 2) Gombrowicz podejmuje próbę subiek tywnej oceny różnych zjawisk literackich. radość i piękno zawarte w poezji są ocaleniem dla świata. by się kształtem stała chwila. Nie sprowadza jednak wszystkiego tylko do strachu i oportunizmu. Gombrowicz "Dziennik 1953-1966" 1) Patrz: autotematyzm. Cz. a przede wszystkim młoda. J. Gałczyński "O mej poezji"patrz: autotematyzm. ciągle żywe postaci. Lechoń "Dziennik" . A.Ojczyzna moja wolna. znudzona jest już kaprysami kompozytora i zirytowana uczuciem. Poeta. To właśnie poeta przechowa pamięć o męczeńskich stosach. by słowom jego gniewu dał błysk ostrej stali.. 0 11. widok ruin i płacz Antygony. zmuszają poetę.~ęzory Pasiukowski. Jak się później okaże. ginie w pojedynku z Dantesem. Bo. kiedy to. Wreszcie. Staff "Ars poetica" . J. że jeszcze jeden dzień przeżyłi. staje się kimś w rodzaju urzędnika. bowiem po wiełu latach Na nowym Campo di Fiori Bunt wznieci słowo poety. Tuwim "Kwiaty polskie" patrz: autotematyzm. ma wyrażać nastroje Masy.Poeta tworzy. Tuwim "Prośba o piosenkę" Poeta zwraca się do Boga. Cz. zapewne dlatego. Gide "Dziennik" . Ogołony. Wybiera miejsce pomiędzy ludźmi. jednocześnie dążąc do tego. które każą pisarzom przemilczać prawdę. J. co szuka swojego brata. które skłania ludzi pióra do głoszenia na zewnątrz sloganów propagandy. chętnie w tłum się wcisnę). córka Solange. Lechoń "Proust" . J. że w jego twórczości nastąpiło pomieszanie płci z Ojczyzną. zainteresowani jedynie posiadaniem daczy pod Moskwą czy wczasami na Krymie. Gide "Fałszerze" . A.patrz: artysta. o romans z carem. Miłosz "W Waćszawie" -Doświadczenie wojny. że spisane będą czyny i rozmowy tyrana. Poeta pamigta. znana powieściopisarka. Pisząc o Żeromskim. Tuwim "Dziesięciolecie" patrz: kontlikt pokoleń. Iwaszkiewicz "Lato w Nohant" George Sand. A. Słonimski "Krzyż Południowy" patrz: autotematyzm.I. jakie za sprawą Wolanda i jego świty mają miejsce w Moskwie. Poeta. bo rękopisy nie płonct. J. wobec nowej sytuacji zaistniałej w Polsce (odzyskanie niepodległości) chce uwolnić swoją twórczość od dziedzictwa romantycznego (.Lechoń daje poetycki obraz ostatnich lat życia Marcela Prousta. Poświatowska "wczoraj pisałam wiersze" . który może obejrzeć samego siebie w dziełach Szekspira. o tym. A tymczasem chciałby on opiewać festyny. Iwaszkiewicz "Maskarada" Aleksander Puszkin. do których wprowadził go Szekspir. będąc ultimus inter pares . A. Uwolni go stamtąd Woland. wolna. Możesz go zabić narodzi się nowy. a po jakimś czasie tajemniczo znika. Lechoń widzi wjego twórczości wciąż aktualne tematy. W. J.10 wychodZi. A. Nałkowska "Dzienniki" patrz: autotematyzm. Bursa "Poeta" . jego powieść nie zyskuje uznania. Puszkin ma poczucie zdrady swoich młodzieńczych ideałów. samotna śmierć ginących nie jest do końca bezsensowna. S. Cz. wypowiadając się np. 2) Poeta Iwan Bezdomny pod wpływem niezwykłych wydarzeń. J. przechodzi wewnętrzną przemianę i porzuca literaturę. Lechoń "Toast" . Brunet. Współczesnego czytelnika postrzega autor wiersza jako tego. stwierdza. Na życzenie z góry zapewni też Mistrzowi i Małgorzacie spokój i szczęśliwą egzystencję z dala od świa ta. natchnienia i pisze poemat pod złowróżbnym tytułem "Wszystko było tak dobrze i tak się wszystko popsuło". który cierpi za miliony od 10 do 13. gdy trzy mał nogi w miednicy z lodowatą wodą i pił bardzo mocną czarną kawę. Przyboś "Gmachy" . Jest on zapowiedzią wypadków. Miłosz "Zniewolony umysł" Z gorliwością neofity przybyły właśnie na emigrację Miłosz oskarża swoich jeszcze do niedawna przyjaciół o to. kto sprawi. Iwaszkiewicz "Wesele pana Balzaka" . które wkrótce będą miały miejsce w matym. Miłosz "Campo di Fiori" Choć tłum gapiów z równą obojętnością przyglądał się spaleniu Giordana Bruna i tragedii warszawskiego getta. By go upokorzyć. zacisznym. Ubrany czarno. A.. bo chce jak dawni poeci prosty i szlachetny. Na dodatek podejrzewa swoją żonę. to ludzie pozbawieni talentu. Dąbrowska "Dzienniki" patrz: autotematyzm. mrocznych i bliskich każdemu człowiekowi. Choćby otaczał go tylko tłum pochlebców.I. Gombrowicz "Ferdydurke" patrz: autotematyzm.patrz: autotematyzm.patrz: autotematyzm. że stali się apologetami nowego systemu politycznego w Polsce. gorączkowo pracował nad dokończeniem dzieła swojego życia . Witkiewicz "W małym dworku" . po bardzo długim okresie impotencji twórczej.Poeta zostaje pozbawiony całej wzniosłości i niezwykłości. Patrz też: autotematyzm.Twórczość poetycka jest czymś bardzo ulotnym (wczoraj pisałam 12 . lat 28. H. 3) Środowisko literatów zbierających się w Domu Gńbojedowa. konflikt pokoleń. zawsze będzie ktoś. M.Ciężko chory Honore Balzac przyjeżdża do Wierzchowni. Próbuje szukać przyczyn. Odwołuje się do Mickiewiczowskiego motywu łudzenia despoty i swoistego "dwójmyślenia". W. J. Parandowski "Alchemia słowa" Parandowski odsłania tajniki warsztatu twórczego wielu wybitnych pisarzy europejskich.patrz: autotematyzm. w poemacie pobrzmiewają echa rewolucyjno-anarchistyczne. który zstąpił do dusz nasz)'ch głębi. radosne gaje. Cz. którzy byliby wdzięczni. bo traktuje Jezusa-Jeszuęjako postać historyczną. Zniechęcony Mistrz pali swój rękopis. doprowa dza swoje dzieło do końca. kochanka Chopina. J. Tuwim "Sitowie" . Wichurą krwi uderZać w możnych i tyranów. potem wraca i apiat' cierpi za miliony.20. konflikt pokoleń.cyklu powieściowego "W poszukiwaniu straconego czasu". poemat ma charakter programowy. B. w Petersburgu. że Szekspir nie unikał problemów skomplikowanych. zostaje zamknięty w domu obłąkanych. Lechoń "Do Szekspira" Bohaterem lirycznym wiersza uczynił poeta genialnego dramaturga. mieszka ze swoją piękną żoną. więc Zrzucam Z ramion płaszcz Kon rada) i pisać o sprawach bardziej współczesnych.m w drzewach dworku. odizolowany zu pełnie od świata. Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" 1) Mistrz poświęca swoje życie pisaniu powieści o Piłacie i Jeszui. Natalie. dając się wplątać w uknutą przez cara intrygę. zapina rozporek.. rzemieślnicy literatury o ściśle określonej specjalności. by wbrew swej woli był płaczką żałobną. żeby jego wiersz był tak jasny jak spojrzenie w oczy I prosty jak podanie ręki. car mianował go swoim nadwornym poetą i regularnie płaci jego długi.Poeta jest wykrzy'knikiem ulicy. Jasieński "But w butonierce" patrz: autotematyzm.ostatnim między rów nymi.

Są książki napisane dobrze lub źle. kto doświadczył tylko zła.patrz: autotematyzm. Dodaje jednak. T. by nie stawać na drodze. R. Różewicz "Kto jest poetą" poetą jest ten który pisze wiersze i ten który wierszy nie pisze. T. trzeba wierzyć w swój talent. Jednocześnie stwierdza.Horacy wyraża przekonanie. potem prawdziwi poeci je niszczą. Nic więcej". Andrzejewski "Już prawie nic" W szpitalu w Zurychu umiera sławny pisarz. którą spisuje na łożu śmierci. J. co najczystsze i najbrudniejsze sprawy własnej duszy umie przedstawić w swych utworach jako cudze". mieszkającym od kilku lat we Francji malarzem. aby móc Zejść do portowej knajpy. są tylko autorzy". (A. Patrz też: młodOŚĆ. Giraudoux) * "Piekło literatury wybrukowane jest szlachetnymi intencjami". czy też zniknie. który postępował w życiu etycznie. jest jednym z najniezwyklejszych cudów natury. powieściopisarz. Horacy "Exegi monumentum aere perennius" (Carm. który doprowadził nurt eolskiej pieśni do Italów. aby zażegnać niedokrwistość swoich zataczających się od anemii wierszy". dramaturg. 13 .patrz: autotematyzm. Ta nieco lekceważąca charakterystyka własnej twórczości mija się z prawdą.. Shelley) "Nie ma książek moralnych i niemoralnych. Eco) * "Wszyscy w młodości piszą wiersze. Dociekania dotyczące losu zmarłego na zesłaniu poety skłaniają do refleksji nad granicami wolności twórczej artysty i wzajemnymi relacjami sztuki i władzy. nieustannie go komplementuje. Ulgę w cierpieniach przedłużającej się agonii przynosi Eisbergerowi bliska obecność młodego. na jakiego zasługuje". a źli publikują". W. Fijas) Autotematyzm Autotematyzm Czynienie samego siebie lub swojej twórczości tematem utworów. Różewicz "Poeta w czasie. daleką od oficjalnych biografii. Z. "Gra z cieniem" . by płacić im za chwilę namiastki miłości. póty będzie trwała pamięć o poecie. J. pięknego lekarza o słowiańskim nazwisku Lubetzky.ktoś. bo słyszał oddech wieczności. Poeta nie jest istotą uduchowioną i sytuującą się ponad światem. Chwilami bardzo dziecinny. pamiętniki. którego pojawienie się ewolucja przeoczyła. ten. w której Bocheński próbuje rozwikłać tajemnicę wygnania Owidiusza.1) Paul Allard. ale umiejętność zachowania umiaru (zasada aurea mediocritas . * "Nulla dies sine linea" (Ani jeden dzień bez kreski) (Pliniusz Starszy) "Poeci są nieuznanymi prawodawcami świata". Hermann Eisberger.3O) (Pomnik trwalszy stworzyłem. T. zabiera z ulicy młodych i pięknych mężczyzn. szuka poczucia bezpieczeństwa. Kozioł) * "Jeśli ktoś urodzi się duchowym analfabetą. Kochanowski "Na swoje księgi" Poeta stwierdza.. to właśnie pieśni sławę zawdzięcza nieraz wielki mąż. Kozioł) * "Wielki pisarz . (A. Jego sny. Dantyszek "Poeta poleca Zygmuntowi «Pieśń weselną na ślub Zygmunta z BarbarąH" Dantyszek. ubiera się we wspaniały płaszcz. obiecują cy pisarz. kto doświadczył w życiu wszystkiego. J. starannie ukryta. ich czynach. członek Akademii Francuskiej. T. (U. który dopuszczał się czynów nieetycznych. tańce i biesiady Schadzają się do nich rady). ofiarowu jąc królowi Zygmuntowi Staremu pieśń mającą uczcić jego zaślubiny. eseista.. właśnie przybyły do Paryża młody. Grochowiak "Rozmowa o poezji" . zdaje sobie sprawę z władzy. Szymborska "Rehabilitacja" Dokonując rozrachunku z epoką staliniz mu. (J. (U. Póki będzie trwał Rzym.pisania" . pochwała własnej twórczości. "Nowy Świat i okolice" . B. wspomnienia. Andrzejewski "Z dnia na dzień" . ale również człowiekiem.wiersze tak jak dZiś roZdaję pocałunki). znany poeta. Szymborska "Tomasz Mann" Tomasz Mann. czyli czerpaniem tematu literackiego z faktów własnego życia pisarza. jaką ma nad przyjacielem i potrafi z niej robić użytek.patrz: autotematyzm. (A. Jesk niezwykle wrażliwy. Kiedy na przyjęciu u swojej przyjaciółki spotyka młodego. 2) Marek Kostka. nie zdając sobie sprawy ze swojej śmieszności. Eco) * "Młodzi poeci to wampiry: potrzebują cudzej śmierci. którą ma przed sobą tekst". (T. S. Przedstawia w niej nie tylko koleje losu.Pisanie wierszy i picie wódki są nierozerwalnie ze sobą powiązane.złotego środka). W. Człowiekiem prawdziwie mocnymjest ten. (O. co dobre. wspomnienia. usprawiedliwia się. Zatem radość pisania to możność utrwalania. J. Konwicki "Kalendarz i klepsydra". Wojaczek "Piosenka o poecie II" . Janicki "Elegia o sobie samym do potomności" . kto pragnie w jasny dzień pokazać światło księżyca". Wilde) * "Nie ma dzieł. (U. co się w tym świecie dzieje. W. ale i ten.powieść o pisaniu powieści). (J. wypowiedzi wieloletniego sekretarza odkrywają prawdę o największym współczesnym prozaiku. Burek) * "Artysta pióra to ten. III. K. czy ów świat pozostanie utrwalony w wierszu. (U.Horacy prezentuje tu wizję życia idealnego poety. metapowieść . Cocteau) * "Autor powinien umrzeć po napisaniu powieści. Gide) * "Krótko mówiąc: żeby być poetą. Nie należy mylić autotematyzmu z autobiografizmem. Andrzejewski "Idzie skacząc po górach" . Prosi też Apollina o to. J.Poeta w czasie pisania to człowiek odwrócony tyłem do świata. ale on też decyduje.) . Herbert "Apollo i Marsjasz" patrz: artysta. poróż/wędrówka. które chce opiewać. Podczas wemisażu Ortiza wywołuje mały skandal. Gide) * "Poeta . (Z. Życia.a zwłaszcza pisarz dwudziestowieczny pisze zawsze właściwie jedną powieść". Poeta może być człowiekiem. chcąc zwrócić na siebie uwagę. że w swoich fraszkach nie pisze o wielkich bohaterach. bezbronny. Czynienie gatunku twórczości jej literackim tematem (np. J. ssak z cudownie upierzoną watermanem ręką. z własnych przeżyć i artystycz nym ich przetwarzaniem. Ze swej natury w wątki autotematyczne obfitują wszel kie dzienniki. by do końca życia mógł cieszyć się swoim talentem (Starość (. że jego twórczość zapewni mu nieśmiertelność (Non omnis moriar -Nie wszystek umrę). poetka (Syzyf prZypisany do piekła poezji) snuje rozważania nad koniecznością tworzenia innych niż dotychczas wierszy. że nie znajduje żadnej recepty na przyszłą twórczość. który kreuje. Andrzejewski "Miazga" patrz: autotematyzm. J. trzeba talent podać w wątpliwość. I.31) (O co poeta prosi Apollina) . W ujęciu Wojaczka jest raczej lumpem. także korespondencja. Gide) * "Każda publiczność ma takiego Szekspira. żeby stać się artystą. Od niego zależy to. (P. czuje się w mieście zagubiony i w przyjaźni z Henrykiem Milsteinem. nie zmieni tego żadna napisana przez niego książka". zemsta ręki śmiertelnej-śmiertelny człowiek tworzy nieśmiertelne światy.Wiersz jest relacją z własnego życia poety. u któregojedno powiększa drugie". w którym istotne jest nie bogactwo. że jego talent nie dorównuje wielkości władcy i wydarzenia. ale dokonuje też oceny swojej twórczości. Skupia się w nich na drobnych radościach życia (Pieśni. Bocheński "Naso poeta" Powieść-esej. niezwykle atrakcyjnego hokeistę. że choć pieśń jest darem skromnym.) niech będzie łagodna i pełna pieśni). który alkohol traktuje jako nieodzowny element towarzyszący "pracy twórczej". Szymborska "Radość pisania" Poeta ma nieograniczoną władzę nad światem.. Zawarta jest więc w tym tekście. Konwicki "Mała apokalipsa" patrz: autotematyzm. zbyt kiem w świecie rzeczy jedynie użytecznych. Horacy "Quid dedicatum poscit Apollinem" (Carm.

by jego rymy z nim nie zginęły. Poeta skazany jest na samotność. Co mnie żywemu na nic.) . by go obudzić i zmusić do uwolnienia duszy anielskiej z czerepu rubasznego (Choć muzę mojq w twojej krwi zaszargam. J. język kłamie głosowi. zwracając się do swojej lutni. Nawet sam twórca ma kłopoty ze znalezieniem wyjścia. Jedynie Bóg może w pełni zrozumieć artystę. które poświęcił poezji i ojczyźnie. Poeta przestrzega tym samym przed zbyt dosłownym czytaniem jego wierszy. której dla niego pragnie: Jednak zostanie po mnie ta siła fatalna. Jeśli zaś kogoś chwalą. Zarzuca im.ma ona mówić narodowi rzeczy gorzkie po to. Morsztyn "Do swoich książek" .. natury godne takie pienie! Pieśń to wielka. a mnisi odznaczają się pobożnością i uczonością.) . zabłądzi i nie odnajdzie drogi powrotnej.ale lepiej było siedzieć w domu. Winę za to ponosi słowo. Ma on być swoistym schronieniem dla pogrążonych w rozpaczy. Jednak w trenie VI nazywa Urszulkę Safo sfowieńską. w których życie płynie w myśl wszystkich zakonnych reguł. Słowacki "Grób Agamemnona"-1) Zwiedzanie grobu bohatera spod Troi i przywołanie wielkiej poezji Homera wywołuje smutne refleksje nad własną twórczością. a nie konkretnych ludzi. Wyraża w ten sposób Kochanowski horacjańską myśl. który sobie postawił udoskonalenie narodu. II (Niezwykł)'m i nie leda piórem opatrzony. tak częsty w poezji Sławackiego. Opowieść o Walterze Alfie który jako Konrad Wallenrod podjął walkę z wrogami swojej ojczyzny. by jego księgi zbłądziły pod strzechy. A.Kochanowski "Treny" .Morsztyn dość krytycznie wyraża się o swojej twórczości (. tak pracować nad słowem.. I co go doznać możesz.W "Trenach". Kpi wreszcie z ich absurdalnych zarzutów pod adresem jego twórczości. informując. posługują się jedynie inicjałami. Mickiewicz "Pan Tadeusz" W "Epilogu" Mickiewicz wyjaśnia. ukazuje zatem siebie jako poetę. będzie wędrował po całej Ziemi i da się poznać wszystkim ludom. Aż was. by za chować anonimowość. zwierzając się czytelnikowi z trudności przy pisaniu poematu. aby język giętki.1) Liczne dygresje sprawiają. Zastanawia się także nad tym. Tak ci się moje przykrzą kreski i poprawy. które jest niedoskonałym tworzywem (. co należy zrobić z jej autorem.nie umrę ani mię czarnymi Styks niewesoła zamknie odnogami swymi). Kochanowski "Do fraszek" (Fraszki moje.Wiersz zawiera swoisty program poetycki. bo w końcu. Teraz odchodzi w cień .. by móc w 14 .tworzenie)... Idź tedy . że zamierza naśladować styl takiego czy innego poety. tylko czoło zdobi. zjadacze chleba ... że naród polski osiągnie tę doskonałość. Słowacki odkrywa tajemnice swojego warsztatu twórczego. 2) W dalszej części tekstu Słowacki określa zadania swojej poezji . że mogą się na nie rzucić różni złośliwi krytycy. Ironizuje na temat swojego bohatera i sytuacji przedstawionych w utworze. którzy nie są w stanie pojąć wielkości myśli poety. Słowacki "Beniowski" . Zatem w "Antymonachomachii" Krasicki swój własny tekst czyni podstawą. jak dowodzą najnowsze badania. metafizyczne. że cel. mówiąc mu. w które wszytki kładzie tajemnice swoje. na której zbudowana zostaje akcja. bo siły twórcze poety i moc kreacyjna Boga są tym samym (Boga. J. Kraj lat dziecinnych!). podkreślając przede wszystkim. nie poważasz sromu.. Poeta musi tak kształtować tworzywo. J.przemieniony w łabędzia.. poszukiwacza prawdy.w aniofów przerobi. III Jeśli przyjmiemy. Poeta jest przekonany.. by podtrzymywać naród na duchu w trudnych chwilach i budzić w młodych chęć naśladowania bohaterstwa przodków. J.. a choć nie zostawia tutaj żadnego dziedzica ani dla lutni. że Konrad jest poetyckim alter ego Mickiewicza. że bojąc się podpisać pod swoimi tekstami.) Fraszki. J.. Jego poezja w przyszłości sprawi. jakim jest słowo i skazany jest na otoczenie ludzi niezdolnych do zrozumienia jego poezji (To los mój (. a głos myślom kłamie). Pojawia się. motyw pośmiertnego triumfu. Lecz po śmierci was będzie gniotła niewidzialna.) Nieme mieć harfy i słuchacZów głuchych. Słowacki podejmuje próbę sformułowania nowego programu poetyckiego. Nazywa ich woźnymi łiteratury. jak jego wiersze zostaną przyjęte przez czytelników. by za ich sprawą twórczość zapewniła mu pośmiertną sławę. którym przez całe życie służył. 3) W dygresji zaczynającej się od słów Chodzi mi o to. jest realizacją programu sformułowanego w "Pieśni Wajdeloty".. odrzucając wartości. I. niepewnych swego losu emigrantów (Jedna już tylko jest kraina taka.A. Kto chciałby odczytać z nich jego umysł zakryty. To od artysty zależy. wierzy jednak.). ujmuje Kochanowski jako labirynt. Ale Jędza Niezgody postanowiła cnotliwych zakonników skłócić. który dysponuje niedoskonałym tworzywem. a jego sława dotrze do najdalszych zakątków świata. jeszcześ ty godna kuchennego szoru). ani dla imienia. jakie w niej wysunął. Często zwraca się bezpośrednio do czytelnika. Krasicki "Antymonachomachia" Tekst tego poematu heroikomicznego miał być odpowiedzią na głosy krytyki po ukazaniu się "Monachomachii" i próbą odwołania zarzutów pod adresem kleru. A. Kreuje w nich Kochanowski siebie przede wszystkim na myśliciela. A. to powinny to czynić z umiarem. w których podejmuje on tematy filozoficzne. którego podstawą jest horacjańska zasada aurea mediocritas. bo nie ma już tak wielkich bohaterów. ale także ludzie. Znajduje się tu też znany fragment.wśród fraszek Kochanowskiego poczesne miejsce zajmują te. że życia nie zmarnował. Kochanowski "Do fraszek" (Fraszki nieprzepłacone. poetyckiej kokieterii. bo ludzie nie rozumiejąjego poezji.. wówczas pierwsza część Wielkiej Improwizacji nabiera charakteru autotematycznego. jak bohaterowie Homera. w którym Mickiewicz wyraża pragnienie. Kochanowski "Pieśń XXIV" Ks. egzystencjalne. Mickiewicz "Dziady" cz. dlaczego przerywa pisanie i jak ma zamiar poprowadzić dalej losy Beniowskiego i innych bohaterów... ani słowo. Jego trud nie zostałjednak doceniony.Poeta jest ze dwojej złożony natury. W której jest trochę szczęścia dla Polaka. osiągnie. że z pieśni na pieśń coraz wyraźniej bohaterem poematu staje się nie tytułowy Beniowski. J. ale poeta Juliusz Słowacki piszący "Beniowskiego". śmiertelnej i nieśmiertelnej. Sięgnę do wnętrza twych trzew i Zatargam). Poeta chce. czy będzie zrozumiany.. J. Mickiewicz "Konrad Wallenrod" W "Pieśni Wajdeloty" Mickiewicz formułuje program poetycki. co skłoniło go do napisania "Pana Tadeusza". Nie ponoszą winy ani niedoskonali słuchacze. J. Ukazuje zatem Krasicki dwa klasztory. w których Słowacki podejmuje polemikę z krytykami swojej twórczości. Dużo jest w tym. a na pewno jest to tekst bardzo skonwencjonalizowany (niektórzy badacze podają w wątpliwość nawet fakt istnienia Urszulki). Słowacki "Testament mój" Poeta dokonuje smutnego rozrachunku z życiem. Toteż jego fizyczna śmierć nie oznacza końca . że nie jest w stanie tworzyć tak wspaniałej poezji jak autor "Iliady".. Pojawia się także typowo romantyczne ujęcie problemów poety. J. która wywołała spór. co Morsztyn pisze. mamy do czynienia najprawdopodobniej ze stylizacją autobiograficzną. 2) Wśród autotematycznych dygresji pojawiają się i takie. pieśń . by jego fraszki ganiły ludzkie wady. Podrzuciła im więc księgę "Wojny mnichów" (czyli "Monachomachii"). na którą jego łutnia dziedzicznym prawem spaść miała. którego realizacją jest właśnie "Konrad Wallenrod": Poezja winna przechowywać pamięć o wielkich bohaterach i ich czynach.. Kochanowski "Ku Muzom" Poeta zwraca się do muz z prośbą.z duchami. stwierdza: Ałe ty przecię prosisz łaskawej odprawy. Słowacki stwierdza. że dzięki swej twórczości stanie się nieśmiertelny (.

Norwid "Klaskaniem majac obrzękłe prawice. a gdy osiągnie stan pełni. odwołując się do romantycznej tradycji. Nałkowska "Dzienniki" . Cały wątek wtrącenia w dzieciństwo ma swoje źródło w atakach krytyków.). choć ma nadzieję. Taki tytuł nosił debiutancki tom opowiadań Gombrowi cza. doceniając jednocześnie wielkość autora "Dziadów": Bądź zdrów! . de Goncourt "Dziennik" Wśród niezwykle bogatego mateńału dotyczącego życia literackiego Francji XIX wieku. equesRomanus. twarde i liche. która mówi gorzkie prawdy. Istotny wątek stanowią losy powieści Mistrza. wiele uwagi poświęca Tuwim także poezji. Odnotowuje wreszcie głosy krytyków po ukazaniu się tekstu w druku. w którym stawia siebie na równi z Mickiewiczem. który męczy się.) tym co za mną nie zdążą echopowiem: Adieu!. zwłaszcza do "Pana Tadeusza" Mickiewicza. Z. sitowia. Leśmian "Zamyślenie" Wiersz jest przykładem poezji. krystalizuje się.1) We fragmencie XI (Przestałem się wadzić z Bogiem. Siebie czyni niejako symbolem tego. zimny. Bezpowrotnie umarli i Tetmajer i Sta. jakie reakcje wywołała lektura kolejnych rozdziałów w kręgu przyjaciół i rodziny.). trzydziestoletni pisarz Józef.I moje będzie za grobem zwycięstwo). nie znalazł zrozumienia wśród współczesnych. I wierzy. K. dziś widzi jako przejaw pobłażliwości i wyrozumiałości dla ludzkich błędów. dramatyczne przemiany. Lecz dwa na słońcach swych przeciwnych . J. Jasieński "But w butonierce" Jasieński wieści objawienie się nowej poezji.Jak wielekroć w swojej twórczości. notuje. codziennych radości. do hymnów z cyklu "Ginącemu światu". poeta ma świadomość niezrealizowania młodzieńczych ideałów (nie doszedłem tam. surowo ocenia wszystkie ich wady.) Kasprowicz bezpośrednio odnosi się do poprzedniego okresu swojej twórczości. Jednocześnie opowieść o Piłacie i Jeszui. drogą okrężną przez złą współczesność do idealnej przyszłości. jak i o przyjęciu ich utworów przez czytelników i krytyków.przeze mnie klą. Wynika to z wiary Leśmiana w twórcze moce języka. W. kiedy wziąłem karabin do ręki. Przeciwstawia też swoją poezję. pisząc np. i J.gdy nastał Jasieński. że tylko ich twórczość jest prawdziwie wartościowa i skierowana w przyszłość: Idę młody.. sama siebie wygwarzy.. Tym razem jednak ujmuje go w sposób bardzo osobisty. a tak nieobjęty. wiele uwagi poświęca też Mann swojej twórczości. słów szukając dla żywego świata. Kasprowicz "Księga ubogich" .. 2) Pojawia się też w tekście odwołanie do wizji Boga z hymnów. Gide zastanawia się nad swoim miejscem w literaturze francuskiej. Nie rezygnuje jednak. jest autorem książki "Pamiętnik z okresu dojrzewania". w przyszłości zatriumfuje (.pełni wyrazić swą myśl i uczynić ją jasną dla czytelnika (Strofa być winna taktem. J. Nie było ono łatwe . lecz ty spomnisz wnuku. sporo miejsca zajmują refleksje nad własną twórczością. Ale nauczyło żołnierskiej krzepy życie trudne. A. Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" Bułhakow zastosował chwyt "powieści w powieści". T. przez niewolę do wolności. Niestety. Podkreśla typowe dla futurystów przekonanie. B. niestety. Postrzega świat przez pryzmat swojej poezji. Nałkowska zastanawia się nad wartością swoich utworów.. jak postępuje praca nad kolejnymi powieściami. J. M. obcy. Dziś już nie buntuje się przeciwko Bogu.a tak się żegnają nie wrogi. którym przepełniony jest świat.. Oryginalny w swej poezji. toczy się równolegle do historii pobytu Wolanda w Moskwie. która mówi o sobie samej. sama dla siebie znajdzie odpowiedni kształt artystyczny.). Mann "Dzienniki" . Pisarz zwierza się z wątpliwości na temat powieści. Tuwim "Kwiaty polskie" Wśród dygresji opisujących przedwojenną Polskę..Wśród zapisków dotyczących prywatnego życia Gide' a. co nowe w literaturze (. odeszła już w przeszłość. Gide "Dziennik" . Gide ustosunkowuje się do swoich bohaterów. Tuwim pyta z rozpaczą w zakończeniu: .Bogi. dojrzewa. charakterystyk artystów. Całkiem wyraźnie zarysowanajest koncepcja procesu twórczego. E. nad którymi właśnie pracuje.okrutny piąty procuratorJudei.~.. To.Poeta jest człowiekiem. f. co w "Święty Boże" tłumaczył jako obojętność Stwórcy na los ludzi. Ale ta przeciętność i zwyczajność są godne poezji na równi z wielkimi cierpieniami. Często także pisze o utworach. poezji Mickiewicza.. Szczególnie dużo miejsca zajmują zapiski dotyczące "Józefa ijego braci". Tuwim "Sitowie" . ludzi. daleki. Zjawił się w momencie. Gałczyński "O mej poezji" Gałczyński ukazuje swoją twórczość jako wyrastającą z prostych. Wreszcie ostatnie słowa tekstu Bułhakowa (. jakie dokonują się w Niemczech w latach trzydziestych. W. genialny. Przedstawia tu swoją koncepcję wieszcza. której akcja jest odzwierciedleniem tego. snuje refleksje nad źródłami swojej twórczości.. który stara się osiągnąć przez swoją poezjęa Kończy utwór stwierdzeniem i jak stary mannlicher wali wiersz mój gniewny broń szybkostrzelna. którLy byli jej bohaterami.. ale też wyjątkowo trafnie wskazuje zalety.K.. Święty Mocny" tłumaczy niezgodą na ludzkie cierpienie.I.1) Jeden z bohaterów. Wreszcie stwierdza. ze wszystkiego słowa wyrywa w rozpaczy i niejest w stanie po prostu podziwiać piękna natury. Kończy tę dygresję stwierdzeniem. To poeta jest tym j~kby miejscem. opisów wydarzeń artystycznych i politycznych.. Swój bunt z czasów "Dies irae" czy "Święty Boże.przyszłość moja! . co dzieje się z bohaterami powieści Gide'a. Spoczywa jednak na poecie ciężar wielki.byłem jeszcze zupełny szczeniak.Opisując swoje codzienne życie. Poncjusz Piłat) brzmią dokładnie tak samo jak ostatnie słowa tekstu Mistrza. A. gdy było w Ojczyźnie laurowo i ciemno i musiał żyć w żywota pustyni... Gide "Fałszerze" . Sporo uwagi poświęcają rozważaniom teoretycznym dotyczącym naturalizmu. sitowia zwyczajnego nigdy już zwyczajnie nie zobaczę? A." . i tu Norwid podejmuje problem niezrozumienia artysty przez współczesnych mu.minie pismo. Bracia piszą zarówno o swoich zamierzeniach literackich. który początkowo zamierzał w "Ferdydurke" rozprawić się z jego niekompetentnymi krytykami (nazywa ich ciotkami kulturalnymi). B. którzy zarzucali Gombrowiczowi niedojrzałość pisarską. którego w swoich powieściach byli prekursorami. z piękna otaczającego świata (Moja poezja to s~ proste dziwy. wartością artystyczną swoich tekstów. Słonimski "Krzyż Potudniowy" Poeta jest zwykłym człowiekiem.. jego kolejnych romansów. przypadkowych kochanków na jedną noc. Notuje. który sam z siebie rodzi poezję. dokąd szliśmy). Nie ma w nim nic ze świętego ani z łajdaka. nie poddaje się wyznaczył sobie cel. że nigdy nie będzie obojętny wobec cier pienia. Broniewski "Mannlicher" Poeta dokonuje podsumowania swojego dotychczasowego życia.. która. Gombrowicz "Ferdydurke" Bohater powieści. który ma wyrażać myśli i pragnienia swojego narodu (Kiedy kląć zechce .ć będzie... przez kraj wygnania do kraju ojczystego.W prowadzonych przez ponad pięćdziesiąt lat zapiskach poczesne miejsce zajmują refleksje nad własną twórczością.2) W tekście powieści pojawiają się odautorskie komentarze dotyczące procesu tworzenia oraz ewoluowania postaci. spotkania z ludźmi. pisze powieść pt. Zastanawia się nad słowem jako tworzywem poetyckim. gdzie sama poezja powstaje. Edward drażni mnie.. Edward. (. poczesne miejsce zajmują zapiski dotyczące własnej twórczości Goncourtów. że przyszłe pokolenia zrozumieją i docenią jego twórczość (Syn . C. 4) W dygresji kończącej pieśń V poematu Słowacki podejmuje polemikę z Mickiewiczem.musi niebiosa wiązać z ziemią kłamliwymi słowy. nie wędzidłem). jak Krzyż Południowy .A. Wiele uwagi poświęca też przyjęciu jej 15 . skupiając się na swoim losie. że choć dziś niedoceniony. Dlatego pisze na Babilon do Jeruzalem i dochodzą listy.. "Fał`szerze". która usuwa w przeszłość całą dotychczasową literaturę. toteż poeta w tej koncepcji przestaje być wszechwładnym demiurgiem.

mieszając refleksje o charakterze ogól nym z fragmentami swoich wspomnień. Grochowiak . Andrzejewski "Z dnia na dzień".. Poświatowska "Halina Poświatowska to jest podobno człowiek. Grochowiak "Introdukcja"). im mniejsz y rangą. czasem odrażającego cierpienia. Miłosz "Ars poetica?"Wiersz ma charakter swoistego programu artystycznego. wiele uwagi poświęca jednak Lechoń rozpaczliwym próbom powrotu do twórczości poetyckiej. to warsztat pisarski Vonneguta. Przed sobą i czytelnikami próbuje wytłumaczyć się z tak długiego milczenia. Frani. tże pamiętniki. S. gloryfikujących to wydarzenie. że Lechoń nie jest w stanie dotrzeć do źródeł swojej niemocy twórczej. Zapisuje także wszystkie pochlebne opinie o swojej twórczości.Rozmowa o poezji" . w którym Miłosz postuluje zacieranie granic między poezją a prozą po to. "Gra z cieniem" . Dopiero teraz.browska "Dzienniki" . Notuje pomysły na opowiadania i nowe powieści. fragmenty utworów eseistycznych. T. J. J. że właśnie "gadanie" jest tą formą. * "Nigdy tak nie pochwalisz wiernej kobiety ani miernego pisarza. Andrzejewski "Miazga" .Celem poety jest wyrażanie niezgody na świat pełen zła i cierpienia. udało mu się wreszcie zasiąść do pisania. Bierze się z realnego. uwagi odnoszące się do procesu tworzenia składają się na obraz warsztatu pisarskiego Camusa. które zamierza zebrać w tomie "Przypowieści Franciszki". jak się sami chwalą". a nawet Biblii. Grochowiak "Święty Szymon Słupnik" . w tym także miejsca w niej własnej twórczości. Według niego brzydota ukleja najóogatsze formy i na pewno bardziej zbliżonajest do rzeczywistości niż czyste piękno (ludzie tak wymyci). są to niby-dzienniki.W swoich zapiskach. Twórczość Nagórskiego to nie zrealizowane plany pisarskie autora. jak postępuje praca nad kolejnymi utworami (dotyczy to szczególnie "Nocy i dni". który w kilka lat później wyda Andrzejewski jako skończony i samodzielny tekst. które dominuje w jej twórczości. I. czy się w pancerz zakuwa". Cz.Obok notatek dotyczących podróży autora.:' W wierszu powraca charakterystyczny dla Poświatowskiej motyw umierania. Pomieszanie faktów z życia autora z czystą fikcją (np. wielokrotnie wprost zwracając się do cenzora. lektura opracowań historycznych (także tych dotyczących krucjaty dziecięcej). Konwicki "Kalendarz i klepsydra". który ma dokonać aktu samospalenia. A.tekstów przez czytelników i krytykę. która właśnie teraz się trudzi nad własnym umieraniem. (F. Autor obdarzył go wieloma swoimi przeżyciami i doświadczeniami. którego bohaterem jest pozostający na emigracji w Argentynie pisarz Witold Gombrowicz. tym większym ceremoniałem otacza godziny swej twórczości". Konwicki "Mała apokalipsa" Bohaterem powieści.". M. "Nowy Świat i okolice" . rezygnując z nieosobowego . S. Pisze także Nagórski dramat "Prometeusz". (Luc de Clapiers de Vaucenargues) * "Pisarz. Lechoń "Dziennik" . kiedy zrozumiał.. Ortega y Gasset) * "Moje życie jest tak bogate. co niemoralne i złe.Ujęty w formę dialogu wiersz jest wyrazem poglądów estetycznych Grochowiaka. Sporą część zapisków stanowią fragmenty pisanej na potrzeby dziennika powieści (nigdy później nie drukowanej) i notatki dotyczące wszystkich szczegółów jej tworzenia. zawiera też obszerne fragmenty poświęcone pracy pisarskiej Andrzejewskiego.W prowadzonych od roku 1914 do końca życia dziennikach wiele uwagi poświęca Dąbrowska swojej twórczości. apokryfy autobiograficzne. W okresie powojennym skrzętnie zapisuje opowieści swojej służącej. skrzętnie skrywając życie osobiste. Jednakże w przeczytanych książkach nie odnajdzie on prawdy o wojnie i świecie i choć ich fragmenty znajdą się w "Rzeźni. opisuje swoje egzotyczne podróże po Ameryce Południowej) sprawia. Opisuje niezwykle wolno postępującą pracę nad wier szami i powieścią. obok refleksji dotyczących bardzo wielu tematów.ja" poetyckiego.Jak pisze sam Konwicki. nie opuszczając Buenos Aires. Rozmowy z przyjaciółmi. Mauriac) * "Od umiejętności władającego piórem zależy. Jednak skłonność do okłamywania samego siebie. Poeta odpowiada. bo zdarza się. Tym razem wypowiada się poetka. Cousteau) Axis mundi Axis mundi - Kategońę tę 16 . co mnie otacza". której nigdy nie ukończył. Ich bohaterem czyni autor samego siebie. autor będzie je komentował (Zdarza się) lub wykpiwał. czyni autor pisarza. której bezskutecznie szukał. by uczynić twórczość poety bardziej zrozumiałą i nie narażać czytelnika i artysty na męki wyższego rzędu. źródeł jej doszukując się w natchnieniu. że poezja wyras- ta z najbardziej intymnych przeżyć i częstojest przejawem ekshibicjonizmu uczuciowego. ale nie był w stanie ich spisać. którym Dąbrowska zarzuca zwykle niekompetencję. W drugiej książce wiele uwagi poświęca kłopotom z cenzurą. J. Podejmuje też próbę wythzmaczenia. Camus "Notatniki" . Stendingowa) * "Ja to jestem ja i wszystko. Obszerne fragmenty mają charakter esejów na temat specyfiki polskiej kultury. Chodzi mu o to. że twórczość ma swoje źródła w tym. Ale poetą się bywa rzadko i niechętnie. że aż się wstydzę z tego powodu". dzięki niej wiersze stają się prawdziwe (por. Halina Poświatowska. H. Cały czas opowiadał o przeżyciach z sierpnia 1944 roku. który cier pi na niemoc twórczą i nazywa się tak jak on sam. gadat. T. by stworzyć dzieło będące zaprzeczeniem utworów o tematyce wojennej.. że "Dziennik" staje się manifestem autokreacji pisarza. Białoszewski "Pamiętnik z powstania warszawskiego" Swoją relację o powstaniu warszawskim spisuje Białoszewski w ponad dwadzieścia lat od zakończenia wojny. (J. "Konspekty" powieści i dramatów. . nieumiejętność pogodzenia się z własnym homoseksualizmem sprawiają. dlaczego pisanie przychodzi mu z takim trudem. kreowania powieściowej rzeczywistości z realiów dziewiętnastowiecznej Warszawy.jego prze myśleń egzystencjalnych.1) Pisarz Adam Nagórski jest alter ego samego Andrzejewskiego. że poezja jest jak ostro całowany tasak. Dziewczyna chce widzieć w poezji dawne piękno. Jednocześnie wskazuje na to. (J.Tekst literackiego dziennika. Vonnegut "Rzeźnia numer pięć" Autor opisuje dokładnie swą pracę nad powieścią o wojnie i zbombardowaniu Drezna. Opisuje. Wiele miejsca zajmuje tu polemika z krytykami. Grochowiak "Czyści" Wyznanie poety: Wolę brzydotg Jest bliżej krwioobiegu odwołuje się do świadomego stosowania przez Grochowiaka poetyki turpizmu. 2) Miazgowaty tekst samej powieści Andrzejewski wzbogacił o fragmenty swojego dziennika poświęcone pracy nad "Miazgą" i licznym perypetiom z nią związanym. drukowanego w latach 19721981 w "Literaturze". D~. (F. "Przygód człowieka myślącego" i dramatów). w z Dafnis. w którą mógłby ująć swoje wspomnienia. znajdujemy tu liczne odwołania do jego twórczości. Nie potrafił znaleźć odpowiedniej formy. K. bardzo czułej chwili. Relacjonuje w nich autor prace nad powstającymi właśnie tekstami (między innymi powieścią o ostatniej podróży Odyseusza "Nikt"). Trzeba go raczej uznać za świadomie skonstruowany. ujęty w formę dziennika tekst literacki. który tekst będzie czytał. S. Postawie średniowiecznego ascety obojętnego na otaczającą go rzeczywistość i izolującego się od niej przeciwstawia Grochowiak swój bunt (Powołał mnie Pan Na bunt). M. S. Ujmuje go jednak poetka w sposób bardzo osobisty. W. Gombrowicz "Dziennik 1953-1966" Ogłaszany sukcesywnie fragmentami w paryskiej "Kulturze" tekst nie jest typowym dziennikiem. wojskowych. czy się obnaża.

. Dla Greków środkiem ziemi była świątynia Apollina w Delfach.. siew. wielka histońa zagląda tu tylko czasami (np. ostatnim okopem łacińskiej Europy? (. to np. Krasicki "Żona modna" . Biblia (ST) .). Zawada w "Dwudziestoleciu literackim" pisze. która się tu wdziera. kostiumowy. 2) W kulturze żydowskiej pępkiem świata jest Palestyna (kraj). była miejscem pielgrzymek Greków. zało Bal Bal . który opływają cztery rzeki: Piszon. Położqna w zagłębieniu gór Parnasu. Swiątynia jest domem Pana (stąd dach podłoga. zaś w nim sanktuańum (świątynia). Joyce) G. ale wszystko ma swój mityczny rytm. maskowy. Garcia Marquez "Sto lat samotności" . Szczypiorski "Początek" Kategoria axis mundi w odniesieniu do Polski pojawia się w powieści w rozmyślaniach Henia Fichtelbauma: Tu byt środek ziemi.patrz: taniec.Pępkiem świata jest tu miasteczko bez nazwy. świątyń. w niewoli tureckiej. (J. twierdząc. okres niezbędnych prac. leży poza czasem (bo nawet czas wojny domowej nie został bliżej sprecyzowany) i konkretną przestrzenią (wiadomo tylko. by nie podawać konkretu. Tu czas płynie nie tylko w sensie linearnym. także i tutaj. A. bo sam Bóg umieścił tutaj jądro stworzenia oraz kolejarza Filipka: Czy ten kraj był tylko terenem przemarszu obcych wojsk (.Jest to wielka.. swoje rytuały. jak też najskromniejszych siedzib ludzkich. że łajdactwa i świgtość w jednym stoją domu. która niesie ze sobą zagrożenia (jej symbolem jest Ulica Krokodyli). u podnóża dwóch nagich skał. żona przez Jose Arcadio Buendię. wkroczenie armii napoleońskiej). nad Wisłą. publiczny. Goethe "Cierpienia młodego Wertera" . huczne bale.. która znajdowała się od połowy XI w. bowiem w tym (jednym z niewielu miejsc na ziemi) trwa nieprzerwanie kult przeszłości (rzeczy . obyczaje polowania. Rozgoryczony i zrezygnowany pozostaje mąż modnej żony.) Patrzaj. Mickiewicz "Dziady" cz. Izolowane od reszty świata przez swoje położenie oraz przez umieszczenie ich poza czasem historycznym (np. J. gdzie m.Na skutek wprowadzenia przez młodą żonę nowych obyczajów w zwykłym szlacheckim dworku.1) Centralnym punktem jest Ogród Eden. który ukażę tobie (. B. G. sprzęgnięty z rytmem przyrody. Sop licowo ma swój rytm życia. anastępnie rozpościera się na cztery zasadnicze strony.. Jak się dziś przypuszcza. toteż urządzano do niej wyprawy krzyżowe. Zewnętrzność. Występuje wyraźna opozycja: Lipce . która szczególnie ukochała bale. że pod żadnym względem nie jesteśmy narodem szczególnym i pora przestać żyć mitami (nareszcie zdechł mit o naszej wyjątkowości (. Natomiast punktem centralnym w Macondo jest dom Jose Arcadio Buendii i Urszuli (wszystkie najważniejsze sprawy dla tej społeczności tu mają swój początek). tworząc w ten sposób zamkniętą przestrzeń (patrz: arkadia/raj). występuje natomiast czas sakralny .) wedle wzoru przybytku. histońa" Mircea Eliade. I. Wszystkie te elementy (podobnie jak w "Chłopach". Były one w modzie. kochają się i umierają. miast. Ważnyjest również fakt.: prasa. Może być: karnawałowy. ~lajświętszym zaś miejscem świątyni był adyton. jak wszędzie na całym bożym świecie). Reymont "Chłopi" . ściany. Rebeka zaraziła mieszkańców wioski chorobą bezsenności). VII został nazwany centrum polszczyzny: tam się cztowiek napije. Całe zło pochodzi właśnie z zewnątrz (np..W. serwis. świadome pominięcie uroczystości Nowego Roku. a uczyń tak. W. Jest nim chata Boryny.. jak ci na górze ukazane byto. jak orka. ceremoniał posiłków.S. We wsi można również mówić o punkcie centralnym. bo Lotta go dotykała w tańcu. Garcia Marquez "Nie ma kto pisać do pułkownika" . przy czym wszelkie zło przychodzi do Lipiec z zewnątrz (osadnicy niemieccy. Może wreszcie teraz Polska zrozumie. w niej miasto (Jerozolima). Cywilizacja. wygłaszała przepowiednie dotyczące ludzi i narodów. Tu ludzie żyją. któryjest właśnie owym "pępkiem" (czymś najważniejszym).in. było dwudziestolecie międzywojenne. Schulz "Sklepy cynamonowe" Pierwowzorem opisanego tu prowincjonalnego miasteczka było rodzinne miasto Schulza Drohobycz. który później (po ogłoszeniu powieści Goethego) stał się modą dla większości młodych mężczyzn w Eur opie: niebieski frak i żółta kamizelka. gdzie na trójnogu zasiadała Pytia w obłokach duszących wyziewów i wpadając w rodzaj ekstazy. cały kalendarz obrzędów.obrazy. który Szczypiorski w powieści burzy. W czasie jednego z nich spłonęła pełna stodoła. tzn. W utworze opozycję tu-tam (na zewnątrz) pogłębia fakt brutalnego wkraczania do tej dziewiętnastowiecznej rzeczywistości sklepów cynamonowych. którymi żyje świat..kajś świat. że jest to Ameryka Południowa). które ma swój rytm życia. miały bardzo piękną oprawę i zwłaszcza w pierwszym dziesięcioleciu ("jasnym") mogły być uzasadnione sytuacją polityczną (odzyskaniem niepodległości). otoczona gajem. Gichon.. ołtarz mają swoją symbolikę) i od tego centralnego punktu rozciąga się świat. Dlatego też założenie każdej osady czy miasta jako powtórzenie kosmogonii zaczyna się od punktu centralnego (axis mundi). Ten strój będzie mu szczególnie drogi. Boże Ciało i czas agrarny. który w ks. huczna zabawa taneczna. była to pieczara. spory w one lata śród cichej wsi litewskiej. A. brutalnej. drapieżnej i tandentnej nowoczesności. kampania bananowa. pałaców. przywódcy gromady. Dla ludzi średniowiecza axis mundi była Jerozolima. który wiedzie nocne rozmowy z Jahwe. Soplicowski dworek. która wkracza do osady. że świat bierze początek od środka.Axis mundi stanowią Lipce. wielkiego maga i hierofanta. składkowy. oś wszechświata. rozlewiskami. Werter nie słyszał muzyki i nie widział nic dookoła. Od reszty świata oddzielone jest dodatkowo rzeką.Niedługo po poznaniu Lotty Werter był z nią na balu. Podkomorzy. W wielu religiach występuje powtarzający się motyw wiary w to.Sędzia. mit. Z takich myśli może się tylko narodzić mit o polskiej wyjątkowości. wzorowego gospodarza. rozciąga się od punktu centralnego. * "Pępowiny wszystkich ludzi łączą się w przeszłości". mających swój koloryt i zapach. Macondojest oddzielone od reszty świata bagnami. W nim też popełni samobójstwo i w nim zostanie pochowany.wprowadził w swoich pracach: "Traktat o histońi religii" i "Sacrum. jest izolowany od spraw. budowa szkoły rosyjskiej). podejmowane są najważniejsze dla tej zbiorowości decyzje. poczta cyrk. namiętności. Mickiewicz "Pan Tadeusz" Występuje tu wyraźna opozycja Soplicowo .Nowosilcow jest w Wilnie i wydaje bal. nadysze Ojczyzny.reszta świata (takie byty zabawy.. pępek świata. że epoką. Patrz: krucj ata. Tańczący Kongres .. kiedy reszta świata. Wojski). Symbolika środka dotyczy zarówno krajów. III (scena VIII) . to: Cyganie. wierzenia.). A. A. rozkazał mu: I uczynią mi świątynię (. takich jak choćby Dzień Zaduszny. Wigilia. będące strażnikami tradycji . Gdy bowiem Jahwe rozmawiał z Mojżeszem (Księga Wyjścia). W liście do Wilhelma wspomina o jej anielskiej piękności i gracji ruchów tanecznych. odbywają się tu też kosztowne.) Wąskie pasemko nadziei oddzielające pruską pychę od ruskiej ciemnoty. wreszcie osoby. jarmarki). Cały świat grecki skupiał się wokół niej. Rebeka.. mające na celu wyzwolenie z rąk niewiernych grobu Chrystusa. "Sklepach cynamonowych" i "Stu latach samotności") stanowią zagrożenie dla stabilności i trwania miasteczka. który nie podziela jej entuzjazmu dla takiego stylu życia.tzn. że na tym balu Werter miał strój. Dla bohatera pępkiem światajest umiejscowiona w centrum miasta kamienica ojca-kupca bławatnego. 17 .. Perat. Chiddekel.).Mityczna osada Macondo. Axis mundi znaczy oś świata.

że i Kopciuszek weźmie udział w balu. a bal pozostanie jedynie wspomnieniem. zgubi złoty pantofelek. jak wielki jest klan wygnańców z Sodomy. Jest to symbol śmierci. marionetkowy i anachroniczny teatr złudzeń "diabli biorą". W. gdzie do tańca śmierć zagra ci na dudce.A. bal u Wolanda w "Mistrzu i Małgorzacie" M. Osieckiej.zabicie szpiega Meigla (por. noc Walpurgi). Jest to jej pożegnalny bal . Jak to w baśniach bywa.lewa strona. w czasie którego Cezary z Karoliną odtańczyli kozaka (kacapski taniec). Patrz: śmierć. Bestrużew . Bracia Grimmowie "Kopciuszek" Na tym balu królewicz ma sobie wybrać żonę. Po balu nabrała kaprysów wielkiej damy (pisma kobiece. 18 . Proust "W poszukiwaniu straconego czasu" ("Sodoma i Gomora") Liczba gości i wystawność sprawiają. Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" . Na tym balu wszystko jest możliwe: księżyc przemienia się w lirę. Na twarzy ma maskę trupa.Bal w posiadłości księcia Pro spero. "Dziadów") oraz litości (Małgorzata uwalnia od wyrzutów sumienia dzieciobójczynię Friedę). fałszerze pieniędzy. które od niego dostała. ale chłepcze.Bal u księcia. na której gra kot. Delfina nie pozwala Eugeniuszowi nawet opowiadać o chorym ojcu. J. twarz wicehrabiego. Biety "Maskarada" Groteskowo przedstawiony bal kostiumowy. szpicle. H. Wokulski. Kardynał wiedział. Gośćmi na balu są np. Tu nie obowiązują prawa czasu i przestrzeni. Tu też Karolina Szarłatowiczówna po raz pierwszy odkryła tajemnicę romansu Cezarego z Laurą. jest nieobecny. Dumas "Trzej muszkieterowie" Za podszeptem kardynała Richelieu Ludwik XIII postanowił wydać bal kostiumowy. chcąc uciec od szalejącej dżumy. prosząc (żądając) jednocześnie. Por. uosabiająca zło) i młodych rewolucjonistów (Justyn Pol. graf Ramoło. Cz. Piszący swój poemat latem 1936 r. Zakochane pary wirują w tańcu.służalcy. truciciele. Regestrator. gdzie nie ma miłości. składają się nań plastyczno-muzyczne wizje senne. i uciekając. podczas balu maskowego pojawia się dziwna. Poe "Maska Śmierci Szkartatnej" .A.Towarzystwo jest podzielone na jego zauszników (Doktor. nakładają się na siebie. albo też jest to bal z jakiejś baśni. obsadka. Balzac "Ojciec Goriot" Wspólny bal Rastignaca i Delfiny de Nucingen wydany przez panią de Beauseant. uosobiająca dobro). Podczas balu najednym z nich zostanie wykonany swoisty "wyrok" (Doktor zginie od uderzenia piorunu). W pensjonacie pani Vauquer umiera ojciec Gońot. który Stefcia Rudecka przypłaci życiem. nie pije. Patrz: taniec. wirują. samobójcy."Przedwiośnie" Bal w Odolanach zorganizowany przez Laurę Kościeniecką. Po balu Emma wpadła w depresję. w czasie a którego nastąpiło przemieszanie się. Gałczyński "Bal zakochanych" Bal odbywa się na pograniczu jawy i snu lub też może jest jedynie wytworem fantazji panny Klary. Oczywiście pojedzie macocha Kopciuszka ze swoimi złymi i brzydkimi córkami. Od tego momentu pogłębiał się rozdźwięk w jej małżeństwie.W zimową noc 1904 roku w warszawskim salonie baronostwa Niemanów odbywa się bal. Ale wśród gości znajdują się konspiratorzy i zwolennicy lewicowych ideologii. Na zawsze już zapamiętała zapach cygar. S. W pojedynku z nią ginie książę Prospero. bojąc się. Dama . który. Tuwim widział. że arystokracja nigdy jej nie zaakceptuje jako żony ordynata Michorowskiego. trzeba będzie zapomnieć i wsłuchać się jedynie w takt walca i wesołe dzwoneczki u sań. I! M. B. że Anna Austńaczka dwie z dwunastu spinek podarowała księciu Buckinghamowi. na którym ostatecznie przekona się.Doroczny bal u Wolanda. mogła bowiem w czasie jego trwania porównać własne życie z życiem arystokracji. Gałczyński "Bal u Salomona" Bal może tu być rozumiany jako metafora życia. który może być rozumiany jako metafora życia. ale żre. jednak dobr a wróżka sprawi. która wkrada się jak złodziej nocny i nie ma litości dla nikogo. Berent "Ozimina" . gdzie rządzi pieniądz. pragnący wejść w kręgi arystokracji. lecz tylko kontredansik na kwadransik. Żeromski . Zawada "Dwudziestolecie literackie"). Jest to świat. oczaruje królewicza. że "zwykłe" przyjęcie u księstwa Gilbertostwa de Guermantes przekształca się we wspaniały bal. Z historycznych znakomitości pojawiają się we własnej osobie Gajus Kaligula i Messalina.żony prowincjonalnego lekarza . W większości są to cyniczni ugodowcy. powstaje pytanie: co będzie. lizusy. Wśród beztrosko tańczących par porusza się szczególny gość Śmierć -Domino i wybranej przez siebie osobie szepcze do ucha: policzone chwile twe. miłość przeplata się z cierpieniem. Patrz: miłość trudna. choć nie miała do kogo pisać).prawa strona. J. Obrazy są często niewyraźne. sfery dyplomatyczne. W swojej powieści Berent próbuje ukazać nastroje i poglądy polskiego społeczeństwa w przededniu rewolucji 1905 r. Flaubert "Pani Bovary" Pierwszy i jedyny bal Emmy Bovary . donosiciele i deprawatorzy. Tutaj bohater-narrator. III cz. Tuwim "Bal w Operze" Groteskowy obraz bawiących się wyższych sfer: hrabini Macabrini. Bal zostaje przerwany w środku najlepszej zabawy na wieść o wybuchu wojny rosyjsko-japońskiej. legendą. Marcel. Miłosz "Walc" . A. kaci.W wierszu przeplatają się dwa czasy (balu i wojny). bo spotykają się tu najpiękniejsze panny i chłopcy pigkni bez miary. Por. na którym główny bohater. E. H. królową jest Małgorzata. W takt walca wirują pary. bankierzy. Andrzejewski "Popiół i diament" -Bankiet w hotelu "Monopol". z drugiej . Por. obserwuje bal przez okna pałacu. Skupia się tu całe zło świata (por. gdy przesypie się piach w klepsydrze. otulona w całun postać.I.postanowiła odsunąć się od życia towarzyskiego (dla porównania postawa Delfiny i Anastazji). gdy parweniusz. Wychodzący z balu (gdy z ratusza bije trzecia) spotykają jadące do stolicy wozy z ziełenizną (kontrast w obrazie międzywojennego społeczeństwa). ustanie czas wojny (wyróżniony w utworze inn ym rytmem wiersza). bal w piosence A.: średniowieczny danse macabre oraz "Maskaradę" A. Tutaj także dokonują się dwa akty: sprawiedliwości . gdzie się nie je. Pelikan. M. donosiciele.I. na którym zgromadzili się przedstawiciele różnych warstw społeczeństwa polskiego. Biełego. śmiech ze smutkiem (bal rozumiany jako życie). a zatem mamy do czynienia z sytuacją. zamknął się z tysiącem swoich przyjaciół w odizolowanym od świata warownym opactwie. jeśłi zgaśnie światło? K. tu przedstawiciele wyższych sfer pozwolą jej boleśnie zrozumieć. Po wielu perypetiach d'Artagnan przywiózł królowej spinki i na balu w ratuszu Jej Królewska Wysokość wystąpiła w stroju myśliwskim z dwunastoma spinkami na ramieniu. Jeśli wiersz rozumieć w sensie egzystencjalnym. wszystko skończy się dobrze. Wszystko ma bowiem swój czas (Kohelet) i gdy minie ból wojny. a duszą towarzystwa jest baron de Charlus. Sowietnik. że jest wśród nich "trędowata". gdy Śmierć-Wykidajło może wyłączyć prąd w najlepszym momencie zabawy. całe lata przechowywała w bieliźniarce znalezioną cygarnicę. (A. Mniszkówna "Trędowata" Bal. Bułhakowa.który był wi elkim wydarzeniem w jej monotonnym i nudnym życiu. Spotyka się na nim cała paryska arystokracja. W chwili zupełnie niespodziewanej. Tym razem kardynał przegrał pojedynek z królową. G. Obraz balu jest odrealniony. po raz pierwszy uświadomi sobie. papier listowy. aby królowa wystąpiła na nim w brylantowych spinkach. Jest taka cierpienia granica i jest też na pewno granica radości. samobójstwo. Uczestnicy balu stanowią przekrój społeczeństwa polskiego: z jednej strony młodzi (zdesperowani i zbuntowani). że z zaczerwienionymi od płaczu oczami będzie źle wyglądała na balu. zainteresowani jedynie pomnażaniem swoich majątków. K. A. jak polską Operę. zdrajcy stanu.A. Jak wielka dama zachowuje się natomiast pani de Beauseant. smukła. wyżsi wojskowi. Prus "Lalka" .

przedwojennej arystokracji z przedstawicielami powojennej władzy (Wrona). Uroczystość zakończona polonezem (narodowo i patetycznie!), którego wodzirejem jest Kotowicz. Por. "Bal w Operze" Tuwima. Tu motyw narodowego poloneza został wykorzystany do pokazania obrazu społeczeństwa po wojnie. A. Osiecka "Niech żyje bal"Popularna piosenka, w której bal należy rozumieć jako życie (drugi raz nie zaprosz4 nas wcale, życie to bal jest nad bale). Śmierć-Wykidajło (jak średniowieczna kostucha) nieubłaganie potrafi wyłączyć prąd w środku balu, toteż... carpe diem. * "Ładny bal! (fraz.) = a to dopiero historia!" * "Śmiejcie się, tańczcie, szalejcie, ale tańcząc, moje panie, pamiętajcie, że tańczycie na wulkanie". (R. Berwi6ski) * "Kiedy u nas i gdzie indziej wołano «byczo jest» - poezja przepowiadała zagładę sal balowych, cylindrów, nożyc do przecinania wstęg i wygodnych pulmanowskich wagonów". (Cz. Miłosz) * "Czasami trzeba szukać samotności aż na balu". (J. Iwaszkiewicz) * "Niech żyje bal! Bo to życie to bal jest nad bale!". (A. Osiecka) * "Wszystkie bale są kostiumowe, nawet bal nudystów". (H. D. Steinhaus) * "Bal pierwszy - ból pierwszy! Miej oczy otwarte. To tylko początek powieści". (K. Gliński) * "Po turmach siedzi młodzież nasza, Nam każą iść na bal". (A. Mickiewicz) "Początki tego, co się balem nazywa, Różne są, w czym bogactwo i smak się odmywa, Lecz wszystkich balów środek zawsze jest ten samy, A koniec jak komedii, tragedii lub dramy..." (C.K. Norwid)

Bezdomność Bezdomność Człowiek bezdomny to ktoś nie mający domu, schronienia, nie mający gdzie mieszkać, tułacz, wygnaniec, żebrak, sierota. Biblia (ST) - 1) Wyrokiem boskim Adam i Ewa zostali wygnani z raju i skazani na pracę, cierpienie, ból. Utracili bezpieczne schronienie, jakim był Ogród Eden, odtąd mieli o nie troszczyć się sami (Ks. Rodzaju 3,16-23). 2) Po czterystu trzydziestu latach wyprowadził Bóg naród wybrany z ziemi egipskiej. Izraelici porzucili swoje domy i podążyli za Mojżeszem do Ziemi Obieca nej. Wędrówka ich trwała czterdzieści lat i dopiero po tym okresie mogli osiedlić się i założyć domy. Biblia (NT) - 1) Chrystus przyszedł na świat w stajence, bo Józef i Maryja nie mogli znaleźć schronienia nawet w gospodzie (Łk. 2,7). Później rodzina święta skazana została na bezdomność i tułaczkę, ponieważ Herod, usłyszawszy, że narodził się król żydowski, kazał zabijać wszystkich nowo narodzonych chłopców. Józef z Maryją i dzieciątkiem uciekli do Egiptu (Mt. 2, I 3). 2) Na bezdomność dobrowolnie skazał się syn marnotrawny, porzucając dom rodzinny i wyruszając w świat ze swoją częścią majątku. Zrozumiał swój upadek i błąd, gdy jako pastuch świń musiał mieszkać z nimi i jeść z jednego koryta. Mitologia - 1) Przez dwadzieścia lat (dziesięć lat trwała wojna trojańska i dziesięć lat tułaczka spowodowana gniewem bogów) król Itaki, Odys, pozbawiony był rodzinnego domu i dlatego stał się symbolem tułacza, pielgrzyma (homo viator). 2) Wszechstronnie zdolny artysta, rzemieślnik, architekt, Ateńczyk Dedal został wygnany ze swego rodzinnego miasta za mord na Talosie. Przebywał na Krecie u króla Minosa, który go więził, obawiając się zdradzenia przez Dedala zagadki labiryntu. J. Bedier (oprac.) "Dzieje Tristana i Izoldy" - Gdy Tristan ocalił Izoldę przed trędowatymi, oboje uciekli w głąb lasu moreńskiego; najpierw spali w legowiskach z liści, później Tristan naciął gałęzi i zbudował szałas, a Izolda wysłała go gęstym mchem. Jedz4 tylko mięso

dzjkich zwierz~t, śpiq w legowiskach (...), twarze staty się blade, odzież w strZępach (...), ale miłujq się, nie czują cierpienia. "Legenda o św. Aleksym" Złożywszy wcześniej śluby czystości, Aleksy porzucił w noc poślubną swoją żonę, opuścił też dom rodzinny, a zabrane ze sobą bogactwa rozdał biednym. Od tego momentu, wędrując po świeciejako żebrak, zmieniał kolejne miejsca pobytu, wiódł życie biednego tułacza. Gdy po latach wrócił na dwór ojca, nie rozpoznany przez nikogo spędził jeszcze szesnaście lat pod schodami rodzinnego domu, z pokorą przyjmując wszystkie upokorzenia. F. Villon "Wielki Testament" ~ W utworze tym Villon wykreował szczególny typ bohatera. Jest to żebrak, oszust, złodziej, człowiek nie mający ani domu, ani rodziny, żyjący z dnia na dzień, często naruszający prawo (stąd kolejne pobyty w więzieniu), słowem - outsider. "Wielki Testament" to zapis życia łotra i włóczęgi, który nad uroki ustabilizowanego życia przedkłada chęć przeżycia przygody i rozpasaną miłość z grubą Małgośką. Jest to człowiek, którego życie upływa między karczmą, więzieniem, a mrocznymi uliczkami miasta. Sam Villon został za morderstwo skazany na karę śmierci, później zamienioną na wygnanie z kraju. W. Szekspir "Król Lear" Podzieliwszy swoje państwo pomiędzy dwie córki, Lear kolejno ma mieszkać u każdej z nich. Niestety, okrutne kobiety nie chcą gościć ojca u siebie. Stary, schorowany Lear błąka się wraz ze swoim błaznem po kraju, pozbawiony domu, schronienia, bliskich ludzi. W. Szekspir "Król Henryk IV" Następca tronu, książę Henryk (przyszły Henryk V), pokłócony z ojcem, żyje wśród ludzi z marginesu. Nie ma domu, do którego mógłby powrócić, nocuje w przygodnych karczmach, czasem po prostu w zamtuzach. Z. Morsztyn "Pieśń w ucisku" Wygnani z Polski arianie stali się bezdomni. Podmiot liryczny skarży się przed Bogiem, że ludzie wkroczyli w jego kompetencje, uzurpując sobie prawo do wyznaczania innym ich

miejsca na ziemi. Arianie za swoje przekonania zostali tego miejsca w ogóle pozbawieni. Molier "Świętoszek" - Intrygi Tartuffa prowadzą do tego, że Orgon i jego rodzina zostają pozbawieni własnego domu i otrzymują nakaz natychmiastowego opuszczenia rodzinnej siedziby. Ratuje ich przed tym wspaniałomyślność księcia. Wolter "Kandyd" - Wygnany paroma kopniakami w pośladki, Kandyd opuścił zamek barona i od tej chwili rozpoczęła się jego wędrówka po tym najlepszym z możliwych światów. Był w wielu krajach, gdzie mieszkał w gospodach i oberżach, przemierzył wiele mórz i oceanów, aż zrozumiał prostą receptę na szczęście, która sprowadza się do uprawiania wlasnego ogródka. J.W. Goethe "Cierpienia młodego Wertera" Weltschmertz (ból z powodu świata = ból istnienia), na który Werter cierpi, powoduje, że bohater nie może znaleźć stałego miejsca. Sam o sobie mówi, że jest pielgrzymem, porównuje swoją sytuację z losem mitologicznego Odysa. Ten brak zakorzenienia (także w sensie społecznym) powoduje, że Werter ucieka od świata i ludzi (świat jest we mnie) ijestjedną z przyczynjego samobójstwa. G.G. Byron "Giaur" - O bohaterze wiemy, że jest wenecjaninem szlachetnie urodzonym. W Grecji Giaur jest obcy pod każdym względem: narodowym, kulturowym, religijnym. Nie wiemy, ani gdzie mieszka, ani czym się zajmuje, ani z czego żyje. Jego życie, rozpięte między wielką miłością a nienawiścią i żądzą zemsty, jest naznaczone tymczasowością. Nawet klasztor nie stanowi dla niego domu i schronienia, ponieważ Giaur nie odczuwa żadnej więzi z mieszkającymi tam zakonnikami. A. Mickiewicz "Dziady''' cz. IV Oprócz bezdomności w sensie społecz nym (Gustaw nie akceptuje takiego układu społecznego, gdzie nierówność majątkowa jest przyczyną nieszczęśliwej miłości i samobójczej śmierci: blys kotkg niosg dla jasnych panów), występuje tu też w odniesieniu do Pustelnika-Gustawa bezdomność w sensie on -

19

tologicznym. Do końca nie wiadomo, czy bohater jest człowiekiem, czy duchem (w obecności księdza przebija się sztyletem i żyje nadal). Jest on także bezdomny w sensie dosłownym po latach nieobecności powraca do rodzin nego domu, który stał się rozsypującą się ruiną i dowiaduje się, że jego bliscy nie żyją. Patrz też: zjawy - upiory wampiry. A. Mickiewicz "Sonety krymskie" Po raz pierwszy w literaturze polskiej pojawiła się postać pielgrzyma, który w "Stepach akermańskich", mimo natłoku wielu niecodziennych wrażeń, nie może oderwać się myślami od wspomnienia rodzinnego kraju, czeka na głos z Litwy, jest samotnym wygnańcem; w sonecie "Burza" wyróżnia się spośród grupy podróżnych na statku, któremu grozi zagłada, bo nie umie się modlić i nie ma się z kim żegnać -jest więc to bezdomność w sensie dosłownym, jak też egzystencjalnym; w sonecie "Bajdary" wzrastającą tęsknotę i poczucie osamotnienia usiłuje zagłuszyć wielością doznań i wrażeń (lasy, doliny, glazy w kolei, w natłoku (...) chcę odurzyć się, upić tym wirem obrazów), co okazuje się jednak nieskuteczne (ziemia śpi, mnie snu nie ma). W sonecie "Pielgrzym" przyznaje, że w zestawieniu z bogatym krajobrazem krymskim wygrywa skromny, ubogi pejzaż stron rodzinnych (Litwo! Pialy mi wdzięczniej twe szumiące lasy (...) i weselszy deptalem twoje trzgsawice niŻ rubinowe morwy, złote ananasy). A. Mickiewicz "Konrad Wallenrod" - Od młodości Walter Alf pozbawiony był domu: najpierw jako dziecko po zamordowaniu rodziców przez Krzyża ków został uprowadzony do Prus; tam, co prawda, jego starannym wychowaniem zajął się mistrz krzyżacki, ale chłopcu pozostał w pamięci widok pożaru domu rodzinnego i krzyk matki, dlatego jego imię było niemieckie, dusza litewska została. Później zrezygnował ze spokoju, szczęścia i własnego domu w imię celu, którym było zniszczenie Zakonu: szczgścia w domu nie znalazl, bo go nie było w ojczyźnie.

A. Mickiewicz "Dziady" cz. III Bez domni są tu wszyscy, którzy w wyniku procesu zostali skazani na zesłanie. Setki kibitek pędzą na Syberię, a w nich młodzi spiskowcy, pozbawieni zarówno ojczyzny, jak też domu rodzinnego. Symbolem wygnańca jest pielgrzym, który pojawia się w "Ustępie": obcy, samotny, zagubiony w Petersburgu, nie mający możliwości powrotu. J. Słowacki "Kordian" - Od chwili opuszczenia domu Kordian pielgrzymuje po Europie w poszukiwaniu celu w życiu. Nigdzie nie jest u siebie, nigdzie nie znajduje schronienia, wszędzie spotykają go kolejne rozczarowania, toteż wędruje dalej (Londyn, Dover, Włochy, Watykan). Nie wiadomo także, czy miał dom po powrocie do Polski. Kordian jest spiskowcem, więc ponad szczęście życia rodzinnego przedkłada konieczność walki i wypełnienie misji - zabicie cara. J. Słowacki "Rozłączenie" Wiersz jest wyznaniem biednego tutacza, który tęskni do pozostawionej w kraju kobiety (matki? kochanki?). W celu podkreślenia całkowitej obcości światów, w których oboje przebywają, jej rzeczywistość przedstawia jako znaną, swojską, bezpieczną, zaś tę, w której on przebywa -jako świat w momencie stawania się,~ dynamiczny, obcy, groźny. Jego losem jest wieczna tułaczka i marzenia o krajobrazie z domem i ogrodem. J. Słowacki "Hymn" (Smutno mi, Boże) -Powtarzający się jak refren wers smutno mi, Boże wprowadza do wiersza nastrój przygnębienia i żalu. Bohater liryczny ma świadomość, że jego okrgt nie do kraju ptynie, płynąc po świecie, tęsknotę zaś dodatkowo pogłębiają lecące bociany, które przywodzą na myśl rodzinne strony oraz bolesna myśl nie wiem, gdzie się w mogilę polożę. J. Słowacki "Testament mój" W podobnym tonie utrzymane wyznanie tułacza, który żegna się z przyjaciółmi, bliskimi, mając świadomość przemijania i swojej obcości i samotności w świecie. Patrz: autotematyzm. C.K. Norwid "Pielgrzym" - 1) W chrześcijańskim rozumieniu każdy jest tylko pielgrzymem na

tej ziemi w swej wędrówce ku Bogu, stąd stwierdzenie przecież ja - aż w nieba łonie trwam, dlatego wszelkie ziemskie wartości, jak np. pałace, posiadłości, nie mają większego znaczenia, wręcz odwrotnie - odwracają uwagę od celów wzniosłych.2) W innymrozumieniujest to gloryfikacja pielgrzymstwa (emigracji) jako grupy wybranej (nad stanami jest stanów - stan), którą wywyższa właśnie pogarda dla przywiązania do określonego miejsca na ziemi, domu: mój dom ruchomy z wielblądziej skóry. E. Bronte "Wichrowe Wzgórza" Podczas jednej ze swych podróży pan Earnshaw spotkał na ulicy Liverpoolu brudne, zgłodniałe, na pozór nieme, cygańskie dziecko. Było bezdomne, więc zabrał je do Wichrowych Wzgórz. Chłopcu dano na imię Heathcliff. Na całe życie pozostało mu to piętno przybłędy, człowieka, o którego pochodzeniu nic nie wiadomo. Później, zraniony przez Katarzynę jej małżeństwem z Edgarem, sam skazał się na wieloletnią tułaczkę. Nie wiemy, gdzie był i co robił (może walczył w Ameryce lub był zwykłym rabusiem w Anglii). Wrócił z dużymi pieniędzmi, by móc pomścić doznane krzywdy. H. Balzac "Ojciec Goriot" Pomimo że Goriot cały swój majątek oddał córkom, u żadnej z nich nie znalazło się dla niego miejsce w domu. Zamieszkał w pensjonacie pani Vauquer, który był nie domem, ale przytułkiem dla najbiedniejszych lub ukrywających się przed prawem. Pod koniec życia Goriot zajmował najskromniejszy pokoik. Domy córek nie były dla starego ojca schronieniem. Patrzono tam na niego jak na intruza, wpuszczano kuchennymi drzwiami. F.M. Dostojewski "Zbrodnia i kara" - 1) Można mówić o społecznej bezdomności Raskolnikowa, człowieka samotnego, wyobcowanego i zbuntowanego wobec porządku świata. 2) Trudno też nazwać domem tę klitkę, którą Rodion wynajmuje, a która bardziej przypomina szafę lub trumnę niż mieszkanie, przez co działa przytłaczająco i depresyjnie na psychikę. 3) Warunki, w jakich żyje rodzina Marmieładowych (ciasnota, nędza, prymitywizm),

są typowe dla poziomu egzystencji warstw najuboższych Petersburga, stąd Raskolnikow w pełni zgadza się z poglądem, że setki, tysiące ludzkich istnień dałoby się skierować na wtaściwct drogę, dziesicttki rodzin ocalić od nędzy, rozkładu, zguby (...) i to wszystko za jej pieniądze. M. Konopnicka "Miłosierdzie gminy" - Tytuł noweli jest ironiczny. Gmina, chcąc zapewnić starym ludziom dach nad głową, organizuje licytacje, na których jej zamożni obywatele mogą kupić starego człowieka na zasadzie: otrzymują od gminy dodatek na utrzymanie zakupionego i ze swej strony zapewniają mu dom i wyżywienie. Gmina uważa, że zlikwidowała problem bezdomności i żebractwa, w praktyce jest to dla starych ludzi katorga, bo nabywcy chcą ze swoich podopiecznych wycisnąć ostatnie soki, więc wykorzystują ich do najcięższych prac. B. Prus "Lalka" - 1) To, co Wokulski zobaczył na Powiślu, wstrząsnęło nim do głębi. Nie były to domy, lecz zapadnięte do połowy okien budy: brudne, rozpadające się, gnijące, w których przecież mieszkali ludzie z braku innych warunków; dla niektórych domem była uliczna kupa śmieci, gdzie żyli, kochali i umierali. 2) Bezdomna w powieści jest Magdalenka, której Wokulski pomoże dźwignąć się z upadku i skieruje do domu Wysockiego. 3) Choć studenci w kamienicy Krzeszowskiej mają chwilowo dach nad głową, w każdej chwili grozi im wyrzucenie z powodu niepłacenia czynszu. S. Zeromski "Siłaczka" - Stasia Bozowska właściwie przez całe życie pozostała bezdomna. Jej los został określony w momencie, gdy dok onała wyboru, że chce poświęcić się pracy na rzecz najuboższych. Zamieszkała w więcej niż skromnych warunkach na wsi, pisała podręcznik dla dzieci wiejskich, nie wyszła za mąż, zdecydowała się nie mieć własnego domu. S. Żeromski "Ludzie bezdomni" Bezdomność odnosi się tu do jednostek i grup społecznych, może być rozumiana dosłownie i metaforycznie. 1) Nigdy właściwie nie miał domu doktor

20

Judym. Pochodził z rodziny biednego szewca pijaka, nie było dla niego także domem mieszkanie ciotki, gdzie się wychował, później był także pielgrzymem, nie mającym swego domu. Judym jest także bezdomny w sensie społecznym: nie należy do warstwy, z której wyszedł, a nawet nią gardzi, nie został przyjęty do warstw wyższych, gdzie zawsze będzie postrzegany jako syn szewca z Krochmalnej. 2) Podobnie Joasia, która pracując jako nauczycielka w Warszawie, tułała się po cudzych mieszkaniach, stąd jej marzenia o własnym skromnym domu. 3) Postać inżyniera Korzeckiego wprowadza do utworu inną, metafizycz ną wizję bezdomności. Jest to człowiek, któremu nic nie przynosi spokoju, wszędzie uświadamia sobie, że nie ma dla niego miejsca na ziemi, dlatego popełnia samobójstwo, uwalniając się od trosk życia. 4) Bezdomni są wszyscy ci, którzy mieszkają w warunkach urągających godności ludzkiej. Nie są to domy, ale budy, nory, owczarnie (w Warszawie za Żelazną Bramą, w Cisach - czworaki, w Zagłębiu mieszkania pracowników kopalni). Bezdomni są także ci, których warunki zmuszają do opuszczania kraju i szukania pracy i szczęścia na obczyź nie (Wiktorowie). W.S. Reymont "Chłopi" - W zhierarchizowanej strukturze wsi najniżej są usytuowani ci, którzy nie mają ziemi, nie mają własnej chałupy. Są to m.in. żebracy, jak np. Agata, która każdej jesieni opuszcza wieś, udając się kajś w świat, aby zimą nie być Kłębom ciężarem. Nie ma własnego kąta Jagustynka, która poszła na wycug i teraz za odrobek znajduje mieszkanie i wyżywienie u bogatych chłopów. Istnieje też w Lipcach liczna grupa parobków, którzy wynajmują się u gospodarzy na rok (jak Kuba, Witek), pracują za wyżywienie, ubranie, często mieszkają w stajni lub oborze. Ludzie ci nie liczą się w społeczności chłopskiej, nikt ich nie zaprasza na ważne spotkania, nikt ich o zdanie w sprawach dotyczących gromady nie pyta. J. Conrad "Lord Jim" - Od momentu ucieczki z "Patny" Jim stał się wiecznym tułaczem,

nigdzie nie miał własnego kąta. Uciekał przed samym sobą, bojąc się wspomnień i oskarżenia o tchórzostwo. Osiadł dopiero w Patusanie. S. Żeromski "Przedwiośnie" -1) Można mówić o bezdomności Cezarego Baryki, który w gruncie rzeczy nie ma prawdziwego domu (poza okresem dzieciństwa w Baku). Nie czuje się on szczególnie związany z żadnym z krajów, nie ma także sprecyzowanych poglądów politycznych, trudno też wyraźnie określić jego przynależność klasową. Widząc dom w Nawłoci i atmosferę w nim panującą, twierdzi, że czuje się jak bezpański pies. 2) Żydzi warszawscy z okolic Świętojerskiej, Franciszkańskiej mieszkają w warunkach, które są nieludzkie: wnętrza domów są (...) obtupione z tynku (...) świeci nagi ceglany mur, lecz i on jest oślizgły z brudu, pełen wyrw i plam (...) Potworne są tam kloaki, ścieki, zlewy, rynsztoki. 3) Podobne obserwacje dotyczą Chłodka: spali na cudzym prz)' kominku, na ławkach i pozapieckach, nie mając wiasnego domu i nic zgoła, co by w~asnym nazwać mogli. M. Dabrowska "Noce i dnie" - 1) Szymszel z Kurzy i jego rodzina stają się bezdomni po pożarze, który zniszczył ich chałupę. Wzruszona losem pogorzelców Barbara przyjmuje ich do siebie i rodzina Szymszela znajduje na czas jakiś schronienie w Serbinowie. 2) Po ;podpaleniu przez Niemców Kalińca mieszkańcy miasta, pozbawieni domów, stają się bezdomni. Wędrują wiele kilometrów, poszukując jakiegoś schronienia, które pozwoliłoby przetrwać wojnę. Wśród uciekinierów jest także Barbara Niechcicowa - samotna zagubiona, przerażona tym, co wokół siebie widzi, po raz pierwszy w życiu brutalnie pozbawiona domu. Z. Nałkowska "Granica" -Trudno nazwać domem tę klitkę, którą w piwnicy kamienicy Kolichowskiej zajmują Gołąbscy. Przypomina ona raczej celę, ajej powierzchnia nie przekracza tej, jaką w salonie Cecylii Kolichowskiej zajmuje kanapa z poduszkami na podłodze, stolikiem i lampą. Są to mieszkania ciemne, duszne, małe. U Gołąbskich w jednym

łóżku śpi pięć osób oni sami mówią: nie mieszkać tylko siedzieć, bo tam nie można się ruszyć. Przychodzi tu także przespać się wyrzucony z fabryki Hettnera Franek Borbocki. M.A. Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" Jednym z poważnych problemów mieszkańców Moskwy jest brak mieszkań. Te, które są dostępne dla przeciętnych mieszkańców, są obskurne, brudne, małe, gnieździ się w nich po kilka rodzin (tzw. mieszkania komunalne). Bezdomność jest również jedną z sankcji, jakie stosuje się wobec nieprawomyślnych twórców, takich jak Mistrz. Zajmuje on suterenę. A. de Saint-Exupery "Mały Książę" - Od chwili opuszczenia swojej planety B-612 Mały Książę stał się podróinikiem, wędrowcem poszukującym przyjaźni, usiłującym zrozumieć prawa rządzące światem dorosłych. Na każdej z planet był gościem. Wszystko po to aby zrozumieć, ie jego miejsce jest obok róży. E.M. Remarque "Łuk Triumfalny" Nowym elementem w krajobrazie międzywojennego Paryża są uchodźcy. Są to przybysze z Hiszpanii, Rosji Włoch i Niemiec - państw, w których rosną w siłę systemy totalitarne. Ludzie ci mieszkają w najtańszych hotelach, np. w "Internationalu", nie mają żadnych praw, w każdej chwili grozi im deportacja i obóz. Żyją z dnia na dzień, na walizkach. Dla niektórych (zamożniejszych) Paryż jest tylko punktem tran zytowym w drodze do Ameryki. Tak żyje też Ravic, który wie, że jako uciekiniera z Niemiec, nie stać go na założenie rodziny i posiadanie domu. Tę świadomość wyobcowania, bycia bezpaństwowcem stara się zagłuszyć alkoholem i pracą. H. Hesse "Wilk stepowy"Bohaterem powieści jest samotny intelektualista Harry Haller, pogrążony w smutku i rozmyślaniach, wyobcowany, nie rozumiany przez świat. Dla niego odniesieniem jest literatura i sztuka. Harry wynajmuje dwa pokoje (nazywa to pustelnią) w mieszczańskiej kamienicy, choć drobnomieszczański świat jest mu szczególnie obmieizły. I tak żyje, jak wilk stepowy,

określony przez dwie natury zwierzęcą i ludzką: zbłąkany pomiędzy nami, pośród miast i domowych ognisk (...), pełen trwożnego osamotnienia, dzikości, niepokoju, nosralgii i tułactwa. Nigdzie nie może być zadomowiony, bo byłoby to wbrew jego samotniczej naturze. W. Broniewski "Żołnierz polski" Obraz przegranego pod każdym względem żołnierza (ze spuszczonq, głowq (...), bez broni, bez orła na czapce), który nie może się mścić za to, że jego dom podpalili Niemcy i nie ma dokąd wrócić (szedł przez ruiny, przez zgliszcza), bo został pokonany pod Rawą, wzięty do niewoli, upokorzony. J. Tuwim "Kwiaty polskie" Poemat, pisany przez Tuwima na emigracji w la tach 1940-1944, jest modlitwą tułaczy, wygnańców o domojczyznę, którą stracili i którą tylko cud, jak się wydaje, może przywrócić; Daj nam uprzcttnąć dom ojczysty (...) niech będzie biedny, ale czysty, nasz dom z cmentarza podźwignięty. L. Staff "Pierwsza przechadzka" Obraz ruin i zgliszcz: smutnych ruin zwaliska, zwalone dookola parkany i bezdomni ludzie: kobieta piorąca łachmany, dziecko bawiące się gruzem na chodniku. Domów nie ma, pozostała wiara, że będziemy znowu mieszkać w swoim domu, będziemy stąpać po swych wtasnych schodach. L. Kruczkowski "Niemcy" Podwójnie bezdomny jest Joachim Peters: 1) jako uciekinier z faszystowskiego obozu, który nie może wrócić do domu i szuka ratunku u dawnego przyjaciela; 2) opuszczony przez ludzi, na których liczył, rozczarowany do profesora Sonnenbrucha, który w swoim domu nie chce mu udzielić schronienia. R. Bratny "Kolumbowie. Rocznik dwudziesty" - 1) Bezdomni są wszyscy ci, których mieszkania jako punkty kontaktowe zostały spalone lub wpadli ich znajomi czy bliscy z dokumentami na dany adres, jak np. Kolumb i jego rodzina; muszą więc zamieszkać jako lokatorzy u Jerzego. 2) Można mówić o bezdomności tych spośród pokolenia Kolumbów, którzy nie chcieli po wojnie wracać do Polski (Kolumb, Jagiełło, Robert). Domem była dla nich cała Europa- dziś

21

Hamburg, jutro Mediolan, ale nie przestawali tęsknić za krajem, gdzie zostawili rodziny, groby najbliższych. Kolumb uparcie czekał na list od Przyyaciela jako wezwanie do powrotu. M. Hłasko "Ósmy dzień tygodnia" - Agnieszka co prawda ma dom, do którego notabene niechętnie wraca z powodu ciasnoty, braku intymności, atmosfery wrogości i wzajemnych pretensji, natomiast Piotr nie ma własnego mieszkania i wynajmuje pokój wspólnie z kolegami. W polskiej rzeczywistości lat pięćdziesiątych dwoje młodych, kochających się ludzi czuje się bezdomnymi. M. Białoszewski "Pamiętnik z powstania warszawskiego" Ludzie całkowi cie pozbawieni domu szukają schronienia w podziemiach kościołów, w piwnicach lub w ruinach. Mimo takiej zagłady i zniszczenia domów aż po fun damenty, trwa życie w stolicy - ludzie organizują żywność, opracowują system chronienia się, wreszcie opuszczają morze ruin na Starówce i przedostają się do Śródmieścia. J. Kosiński "Malowany ptak" Powieść jest historią żydowskiego chłopca, który aby uniknąć obozu, ukrywał się na wsiach. Mieszkał w komórkach, schowkach i stodołach, ciągle szczuty, bity, napiętnowany jak malowany ptak wśród stada wróbli. Gdziekolwiek się pojawił, ludzie uciekali od niego z powodu jego cygańskożydowskiej urody, toteż wszędzie był obcy, wrogo i nienawistnie przyjmowany, często nocował poza osiedlami ludzkimi: w kupie liści, w lesie lub w dole na polu. Jego odmienność i wyobcowanie pogłębiało to, że chłopiec nie mówił. K. Kesey "Lot nad kukułczym gniazdem" - 1) Wódz trafił do szpitala psychiatrycznego, szukając tu schronienia przed światem, gdy rząd amerykański wykupił od Indian ziemię. W ten sposób czerwonoskórzy skazani zostali ; na wygnanie, rozpili się, zdegenerowali, bo pozbawiono ich tożsamości, wspól noty (analogia do historycznej przeszło ści Indian). Obraz rodzinnej wioski powracał we wspomnieniach Bromdena jako

synonim czasów szczęśliwych. 2) Bezdomni są pacjenci na oddziale chroników, z których najczęściej zrezygnowały rodziny, chcąc sobie ułatwić życie. J. Gtowacki "Antygona w Nowym Jorku" - Akcja sztuki rozgrywa się w środowisku amerykańskich homlesów (bezdomnych) w Tompkins Square Park, gdzie obok siebie na ławkach mieszkają tułacze z różnych krajów: Pchełka - z Polski, Anita z Puerto Rico i Sasza - Żyd z Petersburga. Łączy ich jedna myśl - jak przeżyć chłodną noc (np. za dolara w kotłowni) albo jeszcze jeden dzień, gdy nie ma nawet centa na butelkę politury. Już niżej nie mogą spaść, to byli ludzie na dnie - jak u Gorkiego. Stanowią poważny problem dla władz miasta, toteż kolejne zarządzenia, regulujące porządek w parku, skierowane są przeciwko bezdomnym; jak podaje do wiadomości policjant, np. w Los Angeles uporano się z problemem bezdomnych w ten sposób, że kupuje się im bilet dokądkolwiek chcą, ale tylko w jedną stronę. M. Ondaatje "Angielski pacjent" - 1) Wojna sprawiła, że Hana, Caravaggio i "Łosoś" musieli opuścić swoje domy i udać się do Europy. Poświęcając się obowiązkom (Hana jest pielęgniarką, Caravaggio szpiegiem, a "Łosoś" - saperem), ani przez moment nie zapominają o domu, który utracili. Ich przystanią stanie się dopiero pod koniec wojny Villa San Girolamo. 2) Almasy od dziecka oderwany był od domu. Szkoła w Anglii, liczne podróże, a potem praca dla Brytyjskiego Towarzystwa Geograficznego (sporządzanie map pustyni) uczyniły zeń człowieka bezdomnego, skazanego na tułaczkę. I choć wydawało mu się, że domem była dla niego ukochana pustynia, dopiero w Villi San Girolamo znalazł swoje miejsce i naprawdę bliskich ludzi. * "Dom polski (...) to ojczyzna, a inne kraje są hotele". (J. Tuwim) * "Wszak homles to nie człowiek, ma obowiązki, ale nie ma praw". (J. Głowacki) * "Bo nie ma ziemi wybieranej, Jest tylko ziemia przeznaczona,

Ze wszystkich bogactw-cztery ściany, Z całego świata - tamta strona". (K. Wierzyński)

Błazen Błazen - 1) komik występujący w cyrku, klown; 2) człowiek niepoważny, ośmieszający się, kompromitujący się, będący pośmiewiskiem; 3) postać występująca na dworach królewskich - trefniś, wesołek, komik. Bardzo często jednak postać błazna - wielkiego prześmiewcy kojarzono z mędrcem. W każdej niemal mitologii (polinezyjskiej, babilońskiej, chińskiej, greckiej, egipskiej) obok postaci bohaterów występują postacie niepoważne, stanowiące dla tych pierwszych przeciwwagę. Bohater pozytywny, - to symbol dobra, mądrości, światła i porzctdku, demoniczuy lub komiczny dubler - to o6raz zta, głupoty, ciemności, chaosu (M. Słowiński "Błazen"). W mitologii greckiej: - 1) Dionizos (rzymski Bachus) - bóg wina, płodnych sił natury, plonów. Podróżował zawsze w otoczeniu wesołego, hałaśliwego or szaku bachantek, satyrów, selenów i nimf. Obrzędy ku czci Dionizosa miały charakter orgiastyczny, falliczny, gdy dozwolone były wszelkie czyny i gwałcony był naturalny porządek rzeczy, wiele spraw "stawiano na głowie", czyniąc wszystko na opak. Jak pisze Caillois ("Żywioł i ład"), to naruszenie harmonii, chaos, miały charakter oczyszczający. 2) Odyseusz ma wiele cech błazna i mędrca (np. stoicy uważali go za mędrca). Z mitologii i "Odysei" Homera znany jest jako bohater potrafiący sobie radzić w każdej sytuacji, jego podstępy są zawsze inteligentne i skuteczne, choć często zawierają elementy ośmieszenia przeciwnika (np. aby nakłonić Achillesa do udziału w wojnie lub aby wydostać się z jaskini cyklopa Polifema, czy też by przepłynąć obok wyspy syren: posłuchać śpiewu i ocalić statek). Nie bez powodu przydomek "Ulisses"

(rzymska wersja Odyseusza) nosił Zagłoba. J. Bedier (oprac.) "Dzieje Tristana i Izoldy" - Jak na każdym dworze królewskim, tak i na dworze króla Marka jest błazen. Nazywa się Frocyn, jest karłem, stąd pewnie jego szczególna złośliwość. To on podpowiedział królowi podstęp, którego zadaniem było wykazanie niewiemości Izoldy i zdrady Tristana (wysypanie mąką przestrzeni między łóżkami kochanków). F. Villon "Wielki Testament" Villona określano mianem "króla włóczęgów", "poetą spod szubienicy". Stworzył on wizerunek człowieka końca średniowiecza, który mając świadomość ulotności życia, przemijania (np. ballada "Żale pięknej płatnerki" lub "Ballada o paniach minionego czasu"), chce z niego czerpać pełnymi garściami, stąd jego zachwyty nad jędrnym cycuszkiem i krcFgłym zadkiem, stąd też jego swawolne i sprośne zabawy z grubą Małgośką. W okresie średniowiecza i renesansu odpowiednikiem starożytnych Dionizji (czy saturnaliów) był karnawał. Był to okres, gdy zanikały wszystkie hierarchie, zawieszano przywileje, nadchodził czas wspólnej zabawy. Głównym elementem święta był śmiech, który uwalniał od ascezy, pokuty, dogmatów i nakazów, który wywracał także cały świecki i kościelny porządek. Stałym elementem kamawału było odwrócenie ról i obieranie tymczasowego króla, tzn. koronowanie osła lub błazna. W karnawałowych korowodach na odpustach i jarmarkach przewijały się postacie wielkoludów i liliputów, królów i błaznów. W kulturze średniowiecza i renesansu błazen należy do ścisłej kasty ulicznych śmieszków, nadwornych tref nisiów. W tym okresie pojawia się jako oznaka błaznowości kaptur z dzwoneczkami, barwny, jaskrawy strój. Do szczególnych wydarzeń karnawału należały święta btaznów lub ich regionalne odmiany - święto głupca czy osła. Wszystkie gry święta btaznów stanowiły groteskową degradację różnych obrzędów i symboli religijnych cz y państwowych. Np. ołtarz zastępowano stołem karcze-

22

też fraszkę "O żywocie ludzkim". błaznów petno wszędzie). ponieważ człowiek jest tylko zabawką. obdicze jakoby u osła. państwie) w poetyce błazna. uzyskuje w utworze prawo wydawania sądów na temat Kościoła. że wszystko może sobie w życiu zaplanować. Postać ludowego prześmiewcy zainspirowała powstanie w Polsce nurtu literatury sowizdrzalskiej pochodzenia plebejskiego. że Aleksander Wielki tak samo wyglądat w ziemi?) zawarta jest sugestia. W. która wykrzykuje wersety biblijne. które miał król Salomon mądry z Marchołtem grubym a sprośnym". Papkin jest bez grosza przy duszy. łączy w sobiejednocześnie cechy komizmu i tragizmu. wystawiając mędrca na pośmiewisko. jakim jest Czerwiakow.Postać Falstaffa. A. nigdy nie jest pustym śmiechem. Sam pomysł jest błazeński. w których wychodzi na bohatera. temat świata i natury człowieka. błazna. by mógł sobie wybrać drzewo. którego surowo oceniano za jego grzeszne. Po raz pierwszy pojawia się w literaturze błazen. Innym wcieleniem błazna był Sowizdrzał. Erazm z głupca. Ten kłamczuch i krętacz. A. który przedstawiony został groteskowo: wygłasza frazesy. serdeczny (tysiące razy wozit mnie na grzbiecie (. zachłanność. humanisty. spór z Sorboną o dzwony Katedry Notre Dame. Narratorem jest błazen Głupota. ale mówi o swoim wielkim majątku. "Roz mowy.Człowiekowi się zdaje. Wszystko odbywało się wśród tańców. kłótliwość). który nic sobie nie robi z obowiązujących norm obyczajowych. najczęściej czmycha w popłochu. ale wielokrotnie wypo- scholastycznego nauczania. na którego Czerwiakow kichnął w czasie spektaklu. Przyczyną tego jest lęk urzędnika niższej rangi przed dyrektorem departamentu komunikacji. Z wypowiedzi księcia można wywnioskować. że Hamlet dobrze pamięta Yoricka. pijaków. jakie jeszcze konsekwencje. sam jest głęboko nieszczęśliwy..) pt. Kolejne przygody bohaterów tej powieści fantastycznej w pięciu księgach (np. które ten rozwiązuje. ręce jakby klocki (. Obraz Marchołta jest przeciwstawieniem obowiązujących w epoce wzor ców: wzrost Marcho~ta byt krótki. który błazeńską maskę wkłada po to.). przyciśnięty do muru. niesie śmiech łagodzący gorzką prawdę o życiu. rotmistrz stawny i kawaler. blagier. marionetką (t~rkcł) w rękach Boga (i Fortuny). ale jednocześnie człowiekiem dobrodusznym. Robi on głupców z księży. macha chusteczką. prosi chytrze króla. bohater apokryficznej opowieści ludowej o sprytnym i rubasznym prostaku.W scenie na cmentarzu. który pozwala sobie na ostrą krytykę duchowieństwa (kupczenie świętościami. Przede wszystkim chce bawić się i używać życia.. Fredro "Zemsta" Najbarwniejszą postacią komedii jest Papkin . W. Twierdzi też. Rubaszny i jowialny bohater mówi o sobie: Nie tylko sam jestem dowcipny. a błazeńskiemu biskupowi kadzono dymem ze starych butów. Szekspir "Henryk IV" i "Henryk V" .lew Północy. niegodne postępki. Ajednak Falstaff (niejako mistrz przyszłego Henryka V). jak serdeczne stosunki łączyły go z błaznem. nie może zapanować nad błazeństwami papugi. staje się zarozumiały i hardy. Jest to zbiór około stu błazeńskich opowiadań o przygodach. Trefniś próbuje pocieszyć i rozweselić J. Hamlet snuje rozważania na temat przemijania. toteż nic dziwnego. gfowę miat wielką. (Por. który w rzeczywistości jest mędrcem. wfosy jakoby na koźle. Polski tekst z 1515 r. Czechow "Śmierć urzędnika" Mały człowiek. nie może jednak znaleźć odpowiedniego i w ten sposób unika stryczka. W pytaniu do Horacia (myślisz. Rubaszny i chytry wieśniak w rozmowie z mędrcem zapędza go w kozi róg. trzymającego w jednej ręce okrągłe zwierciadło. której się nie spodziewał. pt. rozmawiając z papugą. tak lubiany przez wszystkich. Jego śmiech ma przy tym właściwości dydaktyczne. wesołka uczynił postać pozytywną. Rabelais "Gargantua i Pantagruel" .P. choć naprawdę jest typowym łowcą posagów. fantazję. gdy mu tylko dłużej szczęście sprzyja. Boscha "Okręt błaznów"). Patrz: przernijanie. wzbudzającym śmiech olbrzymem. "Sowiźrzał kratofilny i śmieszny". na którym zawiśnie. Przedstawiano go na koniu. a Kordiana raczy opowieścią o papudze. że żadna kobieta mu się nie oprze. lubiący opowiadać o sobie nieprawdziwe historie. bo błazeńska forma mówienia prawdy to margines wolności mędrca . że później w salonie pani Dobrójskiej zasypia rozparty na krześle. błazna królewskiego. F. jego małżeństwo) pozostawiając wujowi. że była to czaszka Yoricka. udzielając mu zbyt mądrych odpowiedzi. Bruegla "Walkę postu z karnawałem". wzorowana na żołnierzusamochwale Plauta. zrobiła z niego głupca.. uważa. Bardzo populamym bohaterem literatury średniowiecza i wczesnego renesansu stał się Marchołt.był dla Hamleta bardzo czuły.). Czechow "Kameleon" . swojego pana. te wargi całowatem sam nie wiem ile razy). śmiechem pokrywa zmieszanie sytuacją. Patrz: śmierć (bohaterów literackich). Wspomina jego żarty. otoczony gronem przyjaciół.W 23 .P. gorsząc swoim brakiem manier i zgoła plebejskim obejściem.. które zostały zawieszone na szyi kobyły) służą do pokazania w sposób błazeński (satyryczny) ujemnych zjawisk w społeczeństwie (np.Gargantua jest wielkim żarłokiem i opojem. płatającym figle możnym tego świata. w drugiej sowę. A. mistrzów uniwersyteckich. Trzymając czaszkę Yoricka. Jest on ojcem Pantagruela. odprawiano liturgię graczy. że cały świat został stworzony dla niego. Bryzżałowem. A. że śmierć zrównuje błazna i króla. która wdając się w dysputy z kardynałem. uszy kosmate. poważne sprawy (np. Takich ludzi Kochanowski nazywa błaznami (próżno to. pozostanie sam.mnym. w Niemczech. To pozbawione znaczenia wydarzenie urasta w chorej wyobraźni urzędnika do rangi sprawy. Mówi. Sowizdrzał urodził się w Saksonii. W. nauki. krytyka zakonów. Gucio wraca nocą lub nad ranem ze swych nocnych eskapad. Erazm z Rotterdamu "Pochwała Gtupoty"-Nowościąjest mówienie o sprawach poważnych (religii. pijatyki. stąd jego kolejne próby płaszczenia się przed dyrektorem. piosenki. która mogłaby spowodować jego dymisję i Bóg raczy wiedzieć. odpowiadając półsłówkami na pytania pań. tyranii rzą. czoło szerokie. bo oto pogardliwie dotychczas odbierana postać głupca. Polskiej adaptacji takiego tekstu dokonał Jan z Koszyczek (1521 r. mały a miąższy. Jego humor (niekiedy prostacki) burzy powagę świata przedstawionego. staje się pośmiewiskiem zupełnie wbrew sobie. podróż na kobyle do Paryża. Szekspir "Król Lear" Odtrąconemu przez córki i błąkającemu się po: kraju Learowi towarzyszy jego błazen. Król zadaje prostakowi wiele zagadek. filozofii.człowieka mądrego. wiedzy. np. gdy grabarze wykopują z ziemi czaszkę. który wzbudzając śmiech otoczenia. który . która przeleżała w niej dwadzieścia trzy lata. wchodzi do domu oknem. Słowacki "Kordian" Błazeńsko ukazana została scena wizyty Kordiana u papieża. precz Luterku. Hamlet dowiaduje się.jak można przypuszczać . Skazany na szubienicę.wiada także bardzo gorzkie uwagi na dzących). Wielki błazen i tchórz nad tchórze. że jest prawie równy Bogu. sprośnych pieśni. Czerwiakowjest tu żałosnym błaznem. Szekspir "Hamlet" . Ulubionym żartem Sowizdrzała jest dosłowne i dokładne wykonywanie poleceń. Marchołt jest jakby odwrotnością (sobowtórem) komiczną mądrego Salomona. Papież. Do papugi mówi: precz szatanku!. Kochanowski "Człowiek boże igrzysko" . królów.. Por. ale i drugim daję dowcip. które ma wędrowny wesołek. który pojawił się na przełomie XV i XVI w. kiedy opuści go młody królewicz. na którego spada także obowiązek płacenia karcianych długów Gustawa. by rozprawić się ze złem na świecie. J. więc duma człowieka ijego wyobrażenie o własnej wielkości są po prostu błazeńsko śmieszne. a później wędrował przez całą Europę. Fredro "Śluby panieńskie" Błazeńsko śmieszny jest Gucio.

przebiegły błazen. potrafi kpić z każdego (np. choć często zręcznie wykorzystywał opinie innych. uwodziciela kobiet. że w ich małżeństwie nastąpił podział ról i każde robi to. Prus "Lalka" . Mc Murphy wprowadza do Kombinatu pówiew życia i normalności. Święckim. K. a właśnie na rynku gromadzi się tłum. uwodziciela i pożeracza serc niewieścich. albo gorszą. Zapolska "Moralność pani Dulskiej" . wyścigów i igrzysk. W gruncie rzeczy jest życiowym błaznem. które wydobywają tylko najaw całe jego pozerstwo i bufonadę. żartuje). że przy okazji wielkich burz historycznych gówno zawsze na wierzch wypływa. W. to grozi hyclem. którzy upodobali sobie zwłaszcza nadętą baronową i albo ją straszą. który przez cały czas udaje kogoś. Mądrość Stańczyka polega tu na pokazaniu Dziennikarzowi całej błazeńskiej pozy wygłaszanych przez niego dekadenckich twierdzeń (uderzyłeś błazna ton) oraz uświadomieniu mu groźby płynącej z utrzymywania narodu w przeświadczeniu o jego małości oraz śpiewaniu mu kruczych tonów.z Sapiehy).Orzeszkowa "Nad Niemnem" W galerii postaci błazeńsko został pokazany Kirło. zwłaszcza że przed formą nie ma ucieczki. jeśli głowa kiepska. Obdarzony niezwyk łym dowcipem. który z każdej sytuacji potrafi znaleźć wyjście (słynne fortele Zagłoby). chory na punkcie swojej wielkości z łatwością przełykający wszelkie kłamstwa i pochlebstwa. twierdzi.Przed Dziennikarzem pojawia się Stańczyk. że to na pewno pies generała Żygałowa. I tak kilka razy padają uwagi z tłumu to potwierdzające. wychodzi na kompletnego błazna. bo jakiś pies pogryzł złotnika. Wie. rozbiera się i ubiera. B. samochwała i gawędziarz. mając przy tym taką minę. Kesey "Lot nad kukułczym gniazdem" Karciarz. Andrzejewski "Popiót i diament" . że Stowacki wielkim poetą był. że już wyzwoliły się spod władzy formy (Młodziakowa. pozostawiającje żonie. który duże wrażenie może zrobić tylko na naiwnej Meli. co ma uczniom do powiedzenia to to. przy czym najśmieszniejsze są te osoby. śmieje się. Gdy ktoś z gapiów rzuca. Stańczyk ob naża wewnętrzną słabość przedstawiciela krakowskich "stańczyków". że niejako z urzędu powinien interweniować w sytuacji zakłócenia porządku. który przed wojną współpracował z obecnym prezydentem miasta. Zwolennik bachicznych uczt. Uwielbia przypisywać sobie cudze czyny. Haśek "Przygody dobrego wojaka Szwejka" . Stylizuje się na młodopolskiego dekadenta. że zawsze w nich w całej okazałości ujawnią się jego rzekome męstwo i zasługi. H. Oczumiełowowi robi się to zimno. W towarzystwie rozgłasza. Wielki szaleniec i komediant. a jedyne. sam z siebie robiąc błazna i pozwalając na to innym. Gombrowicz "Ferdydurke" Powieść jest traktatem na temat błaznów i błaznowania. która nie zakłada samodzielnego myślenia. toteż aby to osiągnąć.przy tym wiele osób (np.Celem Yossariana jest nie dać się zabić na wojnie. choć rozczarowanego życiem człowieka. który na chwilę tylko przywdział maskę buntownika i cygana. którymi inteligentnie karmi go Petroniusz. karierowicza Swięckiego) i odsłania prawa rządzące światem. że pies należy do generała. która nie wstydzi się swoich funkcji naturalnych i z toalety co rano wychodzi dumna i oczyszczona jak ze świątyni. nie widzę. to lituje się nad psem ku uciesze tłumu. Pimko. J. Zgrany do cna. rewirowy twierdzi. z jedną tylko walizeczką sprowadza się do żony. J. człowieka bywałego w świecie artystycznej bohemy. że nie wierzy. Sienkiewicz "Quo vadis" Wielkim błaznem jest cesarz rzymski. Heller "Paragraf 22" . zarówno Petroniuszowi jak też Poppei. stądjego pojedynek z Wielką Oddziałową to walka śmiertelnej powagi z rubasznym (rodem z Rabelaise'a) śmiechem. Na wtłaczanie ich w fortnę szkolną. później Zygmunta Augusta. bo już nawet Hesia zna się na jego czczych przechwałkach. małość. bo sam się śmieje. Neron . który wszędzie widzi zło. drętwej formy szkolnej. J. widowisk. błazeńska komedia miała się ku końcowi. który boi się własnego cienia. toteż najego widok Dziennikarz mówi: wielki mąż. Do tradycji narodowej wszedł on jako mędrzec zatroskany o losy kraju. G.1) Błazeńsko zachowuje się baron Krzeszowski. 2) Nie stronią od błazeństw i niewybrednych żartów studenci z kamienicy Krzeszowskiej. a od nich najpewniej chroni choroba i pobyt w szpitalu. bywalca kawiarń. Lubi żyć ponad stan za pieniądze pożyczane na prawo i lewo. uczniowie reagują błazenadą. albo złoszczą.Zbyszko Dulski to człowiek. odbył się po to. zawsze i wszędzie czuje się swobodnie. np. odegraną przez nich scenę przed sądem i przeprowadzkę). który swoje barwne opowieści tak umiejętnie prowadzi.jak i obrony przed ich narzucaniem jest bezsprzecznie wielką błazenadą. to znów zaprzeczające temu. Zagłoba jest najbarwniejszą postacią całej "Trylogii". Bo Mc Murphy za dobry żart oddałby wiele. Jednakże miara błazeńska się przebrała. S· Wyspiański "Wesele" . nie widzę dróg). który za wszelką cenę chce podtrzymać przeświadczenie o swej wielkości. błazeńskie robienie min za plecami czy mruganie okiem są metodami stokroć skuteczniejszymi niż stosowana z całym naukowym uzasadnieniem okrutna terapia siostry Ratched. E.oczach mieszkańców miasteczka rewirowy Oczumiełow robi z siebie pośmiewisko. Sienkiewicz "Potop" . Nie miał nigdy własnego zdania. gdy na chwilę z niej wypada (konfrontacja z Kopyrdą i awantura u Młodziaków). rozpustnik i hipokryta. opasły szlachcic z wielkim brzuchem i bielmem na oku. to gorąco. Spragniony był zwłaszcza pochwał na temat swojej twórczości. iż taka mała psina mogła zrobić krzywdę takiemu drągalowi. że nie da 24 .despota. cwaniak życiowy i błazen. stwarzający wrażenie światowca. Za maską pijanego błazna kryje się twarz mądrego. H. demaskuje. tyran i okrutnik. dlatego tak łatwo było nim kierować. który ucieka od obowiązków. Gdy jednak ktoś inny prostuje. błazen króla Zygmunta Starego. który spalono na jego polecenie. choćby w domu Młodziaków. Podobnie prof. doprowa dza do śmiechu jednych. w sytuacjach szczególnych potrafi poświęcić się dla przyjaciół. opój i żarłok. tchórz. Podobnie jest w innych środowiskach. kobieciarz. niezmiennej. Jego głęboko skrywanym (!) marzeniem było dorównanie wielkością Homerowi.patrz: żołnierz. lwa salonowego. Oczumiełow każe psa oddać do hycla. Jednak Pieniążek. bo na każdą sytuację ma gotową wypowiedź i gotową minę (mruga. można kpić ze wszystkiego (por. bo na pewno jest wściekły. I widać. brak per spektyw (myśmy słabi wielkość gniecie. aby na tle płomieni trawiących miasto cesarz mógł recytować swój poemat o pożarze Troi. pojedynek z Wokulskim). łgarz i mitoman. dla Gombrowicza bowiem cały proces zarówno wytwarzania form. prof. że najczęściej niewybredne żarty. Kołtun. Bladaczka. dla którego polityka i życie były ciągłą grą. Pożar Rzymu. teraz jest pogardzanym przez wszystkich podrzędnym. co lubi. musi być z Witebska . główny kreator sztywnej. Stary. zapijaczonym dziennikarzyną. Pijany Pieniążek z całą brutalnością twierdzi. Yossarian nie chce być bohaterem.Szczególną postacią dtvgoplanową jest dziennikarz "Głosu Ostrowieckiego" Pieniążek. że generał ma tylko psy rasowe i to paskudztwo niejestjego. W gruncie rzeczy jest pozerem i fanfaronem. nie lubiący specjalnie pola bitwy. kim nie jest. którym się wydaje. żałosny nauczyciel języka polskiego.Patronem Onufrego Zagłoby jest mitologiczny Odyseusz (Ulisses) i to zdaje się wpływać na charakter postaci. musi on unikać obowiązkowych lotów. bo przecież pani Kirłowej istotnie wielką przyjemność (!) sprawia użeranie się z codziennymi obowiązkami we dworze. nie stroni więc od wielkopańskich gestów (np. a także Tigellinowi. I tak np. innych bezlitośnie ośmiesza. która jest buntem przeciw przymusowi szkolnemu. Nie ma dla nich żadnego tabu. jakby to on jej robił łaskę. bo jest przecież kobietą nowoczesną). Choć jest tchórzem podszyty.

gotów jest zrobić wszystko. późn iej zamienioną na wygnanie z kraju. Ból trzeba jednak zagłuszyć butelką politury i kolejnymi wygłupami. (J. Lear kolejno ma mieszkać u każdej z nich. tory. którego życie upływa między karczmą. żyje wśród ludzi z marginesu. Patrz: sobowtór. to jego żołądek staje się symfoniq natury i iście królewskim gestem poprawia spodnie. cierpienie. Rodzaju 3. słowem . wywołując ogólną wesołość i konsternację przełożonych. Jednak pod maską wiecznego kawalarza i rubasznego prostaka kryje się smutek egzystencji bez przyszłości i głęboko skrywana świadomość. często naruszający prawo (stąd kolejne pobyty w więzieniu). Jest to żebrak. Tu znowu powraca motyw dualizmu: zewnętrznością jest beztroska i lekkość bohaterki (będę lekka w ruchu ramion). Aby przeżyć. "Wielki Testament" to zapis życia łotra i włóczęgi. 2) Wszechstronnie zdolny artysta. żebrak. gdy jako jeniec wojenny wędruje w srebrnych butach i kusym paltociku. odtąd mieli o nie troszczyć się sami (Ks. królem . Błazen jako nieodłączny cień królowej bierze na siebie te uczucia. nie czują cierpienia. Ten efekt komiczny nie jest przez niego zaplanowany. berło) i współczesnej (stacja kolejowa. Sasza). farsy. Józef z Maryją i dzieciątkiem uciekli do Egiptu (Mt. a Izolda wysłała go gęstym mchem. Aleksy porzucił w noc poślubną swoją żonę. pofoŻy się na torze). pielgrzyma (homo viator).outsider. okrutne kobiety nie chcą gościć ojca u siebie.7). 2) Na bezdomność dobrowolnie skazał się syn marnotrawny. Niestety. Są na siebie skazani. podświadomie zaś krzyczy z bólu i nie godzi się na rozstanie (królu. czyli "nic nowego pod słoń cem": ciągle trwa ta sama. Jednak w przypadku Edkajego prostactwo i rubaszność nie są śmieszne. scena.Można mówić o dwóch rzeczywistościach w wier szu: królewskiej (korona. Mitologia . ale miłujq się. to b~azen o tej porze. Każdy człowiek jest jednocześnie i królem (królową). K. trawi. Swoim pojawieniem się Billy wszędzie wzbudza śmiech. a więc drugą. Zrozumiał swój upadek i błąd. które nie przystoją władczyni.1) Przez dwadzieścia lat (dziesięć lat trwała wojna trojańska i dziesięć lat tułaczka spowodowana gniewem bogów) król Itaki. tułacz. Sam Villon został za morderstwo skazany na karę śmierci. Biblia (ST) . śpiq w legowiskach (. Szekspir "Król Lear" Podzieliwszy swoje państwo pomiędzy dwie córki. Szymborska "Buffo" Jesteśmy aktorami w teatrze wcale nie dramatycznym. Przebywał na Krecie u króla Minosa. W. ale groźne. Ateńczyk Dedal został wygnany ze swego rodzinnego miasta za mord na Talosie. później Tristan naciął gałęzi i zbudował szałas. z pokorą przyjmując wszystkie upokorzenia. S. współczesnej rzeczywistości królową jest zakochana kobieta.sobie dupy odstrzelić tylko dlatego. jakim był Ogród Eden. że widzi podwójnie). a mrocznymi uliczkami miasta. posunąć się nawet do udawania wariata (przez jakiś czas twierdził. który go więził. "Legenda o św. Wędrówka ich trwała czterdzieści lat i dopiero po tym okresie mogli osiedlić się i założyć domy. (przysłowie niemieckie) * Nie na wszystkie pytania błazna mędrzec znajdzie odpowiedź. Stary. oszust. opuścił też dom rodzinny. Vonnegut "Rzeźnia numer pięć" . Aleksym" Złożywszy wcześniej śluby czystości. bo wydaje nam się. rozstanie). schronienia. J. Villon "Wielki Testament" ~ W utworze tym Villon wykreował szczególny typ bohatera. a zabrane ze sobą bogactwa rozdał biednym. wydrwigroszem. Bedier (oprac. Np. o czym przekonuje symboliczne i smutne zakończenie utworu. np. to wojna pozbawia go godności. i błaznem. gdy jako pastuch świń musiał mieszkać z nimi i jeść z jednego koryta. królu. lecz z błazeństw naszych przodków winniśmy się uczyć". Później rodzina święta skazana została na bezdomność i tułaczkę. Izraelici porzucili swoje domy i podążyli za Mojżeszem do Ziemi Obieca nej. przyznaje się do tego. Bentham) Bezdomność Bezdomność Człowiek bezdomny to ktoś nie mający domu. nie mający gdzie mieszkać. ani rodziny. W. bo gdy np. Odys. myśląc o samobójstwie. Ponieważ jednak te same sytuacje powtarzają się od wieków (najpierw minie nasza mitość. stąd konkluzja: a my wiecznie jacyś tacy. odzież w strZępach (. ból. bo widzowie śmieją się do łez. jest cieniem. byle tylko wymknąć się działaniu paragrafu 22. więzieniem.. ciemniejszą stroną osobowości. Szekspir "Król Henryk IV" Następca tronu. pozbawiony domu. Od tego momentu. gdzie wystawia się opery komiczne.Billy Pilgrim jest smutnym błaznem. żyjący z dnia na dzień.Gdy Tristan ocalił Izoldę przed trędowatymi. jeśli nie nazywać zasadą hasła: ja cię kocham.1) Chrystus przyszedł na świat w stajence. złodziej. rzemieślnik. Utracili bezpieczne schronienie. Oba obrazy poetyckie łączy motyw samobójstwa z miłości.. a ty śpisz. uważa się go za mędrca. że jest tchórzem i w każdej chwili sam z siebie zrobi pośmiewisko i pozwoli na to innym. który własnego ojca by sprzedał za dwa dolary. Nie zależy mu na medalach.1) Wyrokiem boskim Adam i Ewa zostali wygnani z raju i skazani na pracę. Mrożek "Tango"-Atutem Edkajest jego nachalny prymitywizm.. * Jak długo błazen milczy.). gdy Yossarian wystąpił do dekoracji medalem za szczególne zasługi bojowe (!) z gołym torsem. natychmiast staje się przedmiotem żartów lub kąśliwych uwag. ponieważ zarówno w cywilu. J. F. 2) Po czterystu trzydziestu latach wyprowadził Bóg naród wybrany z ziemi egipskiej. i błazen (Polak o pseudonimie "Pchełka"). architekt. że jakiś oficer chce robić karierę w Pentagonie. a przy nich powtarzają się te same gesty i te same słowa-jest to w istocie farsa. I 3). do którego mógłby powrócić. W. usłyszawszy. Gtowacki "Antygona w Nowym Jorku" . a my w czapkach z dzwoneczkami. człowiek nie mający ani domu. wędrując po świeciejako żebrak. że nikt tak nie kochał i nie cierpiał przed nami. pozbawiony był rodzinnego domu i dlatego stał się symbolem tułacza. obawiając się zdradzenia przez Dedala zagadki labiryntu. schorowany Lear błąka się wraz ze swoim błaznem po kraju. przeżywamy tragedie rozstań i to jest bolesne i smutne.. Edek nie ma kompleksów. dwór. Jest to człowiek. który nad uroki ustabilizowanego życia przedkłada chęć przeżycia przygody i rozpasaną miłość z grubą Małgośką. (przysłowie staropolskie) * "Nie z mądrości. Gdy po latach wrócił na dwór ojca. W. sierota. pokłócony z ojcem. Nie ma domu.W środowisku nowojorskich homlesów (bezdomnych) jest i mędrzec (rosyjski Żyd. 2. 25 . których dotyczy. zmieniał kolejne miejsca pobytu. bo Józef i Maryja nie mogli znaleźć schronienia nawet w gospodzie (Łk. rozpacz (to błazna boli i to on z okna skoczy). kazał zabijać wszystkich nowo narodzonych chłopców. Szymborska "Cień" . ale tylko dla tych. najpierw spali w legowiskach z liści. Jest on nieskomplikowany i dlatego piękny -jak twierdzi Eleonora. że Jola nigdy już nie przyjedzie i wymarzonego domu w Polsce nigdy nie będzie. schronienia.jej panem. ale nie ma też żadnych zasad. Biblia (NT) . książę Henryk (przyszły Henryk V). bliskich ludzi. który reprezentuje jego drugie "ja". ranimy słowami.16-23). wiódł życie biednego tułacza. nie rozpoznany przez nikogo spędził jeszcze szesnaście lat pod schodami rodzinnego domu. Doświadczamy wielkich porywów miłosnych. kochany przez nią mężczyzna.). odwieczna tragifarsa (błazenada). potem sto i dwieście lat).) "Dzieje Tristana i Izoldy" . porzucając dom rodzinny i wyruszając w świat ze swoją częścią majątku. Pchełka jest cwaniakiem bez skrupułów. Jedz4 tylko mięso dzjkich zwierz~t. ponieważ Herod. 2. W drugiej. że narodził się król żydowski. jak i w wojsku jest to typ życiowego nieudacznika i ofermy. oboje uciekli w głąb lasu moreńskiego. twarze staty się blade. lecz takim. (przysłowie niemieckie) * Poznać błazna i bez dzwoneczka. wygnaniec. Obie je łączy motyw dwoistości natury ludzkiej.

Karą za bunt było zamurowanie jej w grocie. Twierdziła. bogatych kupców. 2) Franciszek Moor buntuje się przeciwko Bogu.Henrykowi IV. podburzanie. którzy przyczyniają się do tego.Intrygi Tartuffa prowadzą do tego.jest światem wielce niedoskonaŻ łym.Jedyną osobą. ma prawo wybierać między życiem a śmiercią. 3) przejrzał zamiary Zeusa i usiłował go przechytrzyć. 2) Zorganizowana akcja protestacyjna wobec władzy. który miesza ludzkie rzeczy. za co został strącony do piekła (Ks. młody książę Henryk (późniejszy Henryk V). Tetydy. stary opój i blagier. który wziął udział w bitwie w zbr oi Achillesa. buntuje się przeciwko swojemu ojcu . Za radą swojej matki. będących świadectwem kryzysu światopoglądowego. rad i nierad ptakać muszę. W mitologii greckiej . który został 26 . Schiller "Zbójcy" . którzy przekonani o swoich ogromnych możliwościach. że ludzie wkroczyli w jego kompetencje. Adam-ciężko pracować. Jego czyn był także targnięciem się na króla. zrozumiał swój błąd (Łk. gdy Agamemnon w wyniku sporu odbiera Achillesowi jego brankę Bryzeidę. który był władcą dobrym. który wielokrotnie usiłował sprzeciwić się wszechwładzy Zeusa: 1) podczas ofiary w Mekone podzielił wołu na dwie części. że świat tak urządzony przez Boga. który wraz z całym swoim zastępem zbuntował się przeciwko Bogu. jeśli każe zachować spokój wśród przejmującego bólu. który zaznawszy największego upokorzenia. Jednak ten bunt nie przynosi żadnych rezultatów. Jego odpowiedzią na niesprawiedliwość w świecie i przemijanie jest postawa. by wrócić później do ojca jako skruszony syn marnotrawny. zbrojny spisek. W. 4) W drodze do Ziemi Obiecanej.Bunt jest najbardziej widoczny w trenach IX-XI. sprzeniewierzając się miłości synowskiej (skazuje ojca na śmierć głodową) i braterskiej (za sprawą jego intryg stary Moor odtr ąca Karola). iżjedni mają pod dostatkiem smacznego i wykwintnego jedzenia. Wybicki "Pieśń Legionów Polskich we Włoszech" . powieścią idioty. w którym Stwórca zgadza się na istnienie cierpienia. Podmiot liryczny skarży się przed Bogiem. Kochanowski "Treny" .Przypowieść o synu marnotrawnym: przeciwko ustalonemu porządkowi zbuntował się młodszy syn i zażądał podziału majątku. Za swoje występki został skazany na przykucie do skał Kaukazu. rewolucja. Jemu także bunt nie przyniesie szczęścia opuszczony przez wszystkich popełni samobójstwo w czasie ataku zbójców Karola na zamek. zazdrośni o wszechwładzę i wszechpotęgę Boga. Kreonowi. protest. 5) Upadłym Aniołem nazywa się Lucyfera. Bunt mani festuje. którzy nie byli posłuszni woli Boga i zjedli owoc z drzewa wiadomości dobrego i złego. Od jego imienia na określenie postawy bun tu wobec Boga i niezgody na taki kształt świata. postanowili zbudować wieżę. Apokalipsa 12. uzurpując sobie prawo do wyznaczania innym ich miejsca na ziemi. Molier "Świętoszek" .16-29). Villon stworzył również obraz zbuntowanego człowieka przełomu epok. aby utrzymać rodzinę (Ks.27-28). ostrzegając przed otwieraniem puszki. czy ktoś żyje uczciwie i bogobojnie (kogo kiedy pobożność jego ratowała? Kogo dobroć przypadku złego uchowata). że światjest okrutny. 2) Gdy Zeus związał Herę złotym łańcuchem i powiesił ją za ręce u szczytu Olimpu. Izajasza 14. która sięgałaby nieba. Villon "Wielki Testament" Oprócz wizetunku łotra. a prawa umocnię bezprawiem.1) Sprzeciw. czasem po prostu w zamtuzach. wówczas Kain zbuntował się przeciwko'niejednakowemu traktowaniu. na żądanie Izraelczyków. ani złych na pieczy. gdzie drapieżny ptak wyjadał mu odrastającą stale wątrobę. W. Achilles chroni się w swoim namiocie i odmawia udziału w wojnie przeciw Trojanom. za co Bóg naznaczył go piętnem i skazał na tułaczkę. 2) Gdy Bóg przyjął ofiarę Abla (pasterza). na znak protestu przeciwko według niego niesprawiedliwej decyzji. Biblia (NT) .W dziesiątym roku wojny.Utwór jest zapowiedzią polskiego losu narodowego. a więc jest filozofią bezwartościową. opuszczając dwór i żyjąc wśród ludzi z marginesu. że świat cały okropnymi czynami upiększę. prawa boskie są ważniejsze od pr aw ustanowionych przez człowieka. Dopiero śmierć Patroklosa.nocuje w przygodnych karczmach. którzy sprzeciwili się bezwzględnemu posłuszeństwu tylko jednemu Bogu. Moor zawoła: jakiż głupiec ze mnie. F. Szekspir "Makbet" Zabijając Dunkana. postanawia nie walczyć tak długo. 2) wykradł ogień z Olimpu i podarował go ludziom. jeśliś jest. Uświadomiwszy to sobie. które jest wyrazem niewiary w istnienie życia pozagrobowego. niezgoda. który doskonale widzi.. Zeus wybrał kości przykryte tłuszczem i odtąd te części miano mu składać w ofierze. więcej . Sofokles "Antygona" .). J. Morsztyn "Pieśń w ucisku" Wygnani z Polski arianie stali się bezdomni. Wziął swoją część i odszedł z domu. podczas gdy Mojżesz udał się na górę Synaj po dziesięcioro przykazań. który prowadzi hultajską edukację młodego księcia. prowadzi jedynie do cierpienia i tragedii najbliższych Karolowi ludzi . W trenie XVII stwierdzi: bo mając zranionq duszę. że ogień należy się tylko bogom. sporządził złotego cielca. a drugim w brzuchu burczy.ojca i Amalii. Za karę Bóg pomieszał im języki. opór. że w tak urządzonym świecie nie ma znaczenia. Rodzaju 3. Karą za ten bunt będzie dalsze zbrodnicze życie. mądrym i szlachetnym. że: obowiązkiem jej jest pochowanie brata. nie mając ani dobrych. Bunt Bunt . ale nie uczynił tego. WSjścia 22.13-24). utworzono termin "prometeizm". którą miała ze sobą Pandora. W trenach poeta wyraził również sprzeciw wobec filozofii stoickiej. Homer "Iliada" . która odważyła się zbuntować przeciwko autokratycznemu władcy. jednakowo kochała obu braci. Zginęło około trzech tysięcy mężczyzn (Ks. 15. 3) W interpretacji chrześcijańskiej za buntowników uznaje się budowniczych wieży Babel. a odtrącił ofiarę Kaina (rolnika). wyłącznie z egoistycznej żądzy władzy. za co został strącony z Olimpu i spadł na wyspę Lemnos . Hefajstos odważył się sprzeciwić woli Gromowładnego i stanął w obronie matki. nie uważał bowiem. aby nie mogli się porozumiewać. Szekspir "Henryk IV" Następca tronu. poczuł się odrzucony przez Boga i zabił Abla. Jego banda zbójecka napada na przekupnych sędziów. która nie okazała się tarczą przeciw złu tego świata. aby poprawić ich nędzne bytowanie na ziemi. Kain zamieszkał na wschód od Edenu. Bóg chciał zgładzić cały lud z wyjątkiem Majżesza. Biblia (ST) -1) Za pierwszych buntowników w Biblii uznaje się Adama i Ewę. Mojżesz rozkazał Lewitom urządzić rzeź. Arianie za swoje przekonania zostali tego miejsca w ogóle pozbawieni. Aaron. brat jego.9). oszusta i żebraka.nieludzką. Lud złożył mu ofiarę całopalną.1) Najbardziej znanym buntownikiem jest Prometeusz. którą można nazwać rozpaczliwym hedonizmem.stąd jego kalectwo. była Antygona. którym sądził.1) Karol Moor buntuje się przeciwko złu świata i niesprawiedliwości stosunków społecznych. zdobywając w ten sposób umiejętność odróżniania dobra od zła. F. skłania go do zmiany zdania. którego podsumowania Makbet dokona sam tuż przed śmiercią: życie jest tylko przechodnim pó~cieniem. Makbet wystąpił przeciwko świętemu średniowiecznemu prawu obrony i ochrony swego seniora (a nie pozbawiania go życia) oraz świętemu prawu gościnności. W trenie X pada bluźniercze wyznanie: gdzieśkolwiek jest. nędznym aktorem (. J. że Orgon i jego rodzina zostają pozbawieni własnego domu i otrzymują nakaz natychmiastowego opuszczenia rodzinnej siedziby. przewrót.12-15. za co zostali wygnani z raju: Ewa za karę miała w bólach rodzić dzieci.. Z. aż wojska trojańskie nie podejdą do jego namiotu. zaś w trenie XI siłę rządzącą światem i życiem człowieka nazywa nieznajomym wrogiem. wszystkich. Twierdzi również. Jego najlepszym przyjacielem jest sir John Falstaff.

IV Nieszczęśliwy i zraniony w miłości Gustaw przychodzi do swego przyjaciela księdza. Przed zawarciem małżeństwa wydawało mu się. którą w momencie rozpaczy nazywa wiet rzną istotct. bo nawet Halban często z trudem jego moc bezrozumną na uwięzi trzyma. Śmiertelnie ranna.. zechce poświęcić mu się bez reszty. Mickiewicz "Pan Tadeusz" W młodości Jacek Soplica był samowolnym zawadiaką. Tak się nie stało.G. szablą odbijemy. że tak nie jest. umierając. schematycznego stylu życia. Gdy litewski władca postanowił nie walczyć z Krzyżakami. Wtedy jednak nie mógł się otwarcie przeciwstawić. H. gwałtowny. Ceną za ten sprzeciw wobec Boga i Jego świata miało być zabranie duszy Fausta do piekła. romantyczny poeta. entuzjazm i przede wszystkim niezgoda na zastany kształt rzeczywistości (obszar gnuśności Załany odmętem: to ziemia) są czynnikami niezbędnymi. który trząsł calym powiarem. Wspólne działanie. Buntując się przeciw.. Patrz: rewolucja. podsuwał młodemu Gustawowi. jest Konrad romantyczny Prometeusz. A. którzy w ukochanej Gustawa nie widzą anioła.Postępowanie Konrada Wallenroda także usprawiedliwia miłość do ojczyz ny i chęć walki dla niej. który znalazłszy w ż yciu cel (uwolnienie ojczyzny od tyrana). Mówi: zmów pacierz. Ci młodzi. Mickiewicz "Konrad Wallenrod" . bo uczony odnalazł szczęście nie w egoistycznym zaspokajaniu zachcianek. zanuciłbym pieśń szczęśliwą). Metafizyczny bunt Konrada ma mu zapewnić władzę nad ludzkimi uczuciami (rz4d dusz). A.Bohater Słowackiego to samotny indywidualista i buntownik. zaprzedając mu swoją duszę. występują młodzi. Giaur nie akceptuje też obyczajowości tego kraju . hardym. A. przepraszała Litawora za ten jedyny raz. a ja spojrzałem. banalnemu i szaremu życiu. że ze spokojem patrzy na ból i poniżenie ludzi. zdradza. przetrzymywanych w klasztorze ojców bazylianów. Przyszli upomnieć się o swoje prawa: chleba. przed Pańskim chlebem i winem nie klęka. Grozi: błyskotkg niosę dła jasnych panów. nie w poświęceniu jednostki droga do wyzwolenia narodu. zgłodniałi i silni. który widząc wszystkie cierpienia swego narodu. w skutek ich nie wierzę. wiara w zwycięst wo. Mickiewicz "Droga nad przepaścia w Czufut-Kale" Buntownicza natura pielgrzyma ujawnia się w czasie przeprawy przez przepaść. Swoim opozycjonistom powie. Tam nie patrz! Po pierwszych chwilach lęku ciekawość nowych doznań i niepokorna natura biorą górę. Bohaterem mitologicznym. jak tysiące w kopalniach jęczą. ale w uszczęśliwianiu innych. zarobku. podczas spowiedzi w klasztorze. którą powinien kochać. Ta niepokorna. Byron "Giaur" -Tytułowy bohater jest człowiekiem zbuntowanym wobec nudnego. Mickiewicz "Oda do młodości" Utwór jest apoteozą młodości. Krasiński "Nie-Boska komedia" 1) Hrabia Henryk. 2) Jednym z młodych spiskowców. czołobitnej postawy wobec majestatu gór. do czego zobowiązuje się Szatan. jakie on.. jako nauczyciel. Już w dzieciństwie. E. harda. sobie kobiet~. Z. której buntowniczej siły i sto łat nie wyziębi. A. niełatwo przyjmował wszelkie nakazy i dużego wysiłku wymagało zmuszenie go do czegokolwiek. która może bryłę świata pchnąć nowymi tory. bo nie miał dość siły. a setki młodych Polaków wywieziono na Sybeńę. pielgrzym chełpliwie wyznaje: Mirzo. by postawić mu zarzut dotyczący lektur. Mirza. że wspólne życie z Mańą będzie atrakcyjne. jako człowiek Wschodu i znawca jego tajemnic. później stanie przed plutonem egzekucyjnym. A. jak "Cierpienia młodego Wertera" czy "Nowa Heloiza".).. Mickiewicz "Dziady" cz. J. ale wyzwolić chęć zemsty i odwetu: co nam obca moc wydarła. opuść wodze.). który wcześniej tak boleśnie go zranił. Grażyna w zbroi swojego męża stanęła na polu bitwy. przywdziewa maskę. która nie zapewnia pełni poznania i zrozumienia świata. W Grecji. Zabicie Horeszki było wyra zem niezgody na ingerowanie magnata w sprawę miłości jego córki i Jacka Soplicy. Wyzywa Boga na pojedynek dlatego. Za swój bunt zapłaci pobytem w szpitalu wańatów. że nie może spokojnie patrzeć. Litawora-Grażyna. III 1) Przeciwko tyrańskiemu carowi występują młodzi polscy spiskowcy i ta część społeczeństwa. także przeciwko kochance. Po latach. by nie pokazać swego prawdziwego oblicza. szuka intensywnych przeżyć. bezkompromisowy. Jest to jednocześnie wyraz buntu i nieufności wobec Boga. gdzie majątek jest gwarancją osiągnięcia szczęścia. skazuje na cierpienia ukochaną osobę. goniąc za nieosiągalnym ideałem. Średniowieczny wojownik łamie w rażący sposób zasady etyki rycerskiej: walczy podstępem. Jego buńczuczna natura nie mogła pogodzić się z przymusem w żadnej formie. ostrzega przybysza przed groźnym pięknem gór. kto łeb urwał Hydrze). Pojedynek z Bogiem został jednak przegrany.W imię miłości do ojczyzny (obrona Litwy przed Krzyżakami) przeciwko zasadzie podporządkowania się woli męża i bezwzględnego posłuszeństwa jego rozkazom zbuntowata się żona księcia litewskiego.W· Goethe "Faust" Rozczarowany do oświeceniowej wiedzy. odrzuci też wszelką wiarę i modlitwę: nie mów pacierzy'. Oskarża także panujące stosunki społeczne. Pomimo że Kordian przegra głosowanie w podziemiach katedry. by wreszcie bluźnierczy poeta mógł uczynić ten świat szczęśliwym (większe niż ty zrobiłbym dziwo. A. pyszałkowatym sobiepanem. buntownicza natura nie pozwoliła mu pogodzić się z decyzją stolnika. dotarł na skraj przepaści. Szybko przekonał się. stąd wezwanie do buntu brzmi: gwatt niech się gwałtem odciska. niepokorny. nie może zaakceptować zwykłego codziennego i nudnego życia z żoną. Jako chrześcijanin zabija i popełnia samobójstwo. Nie powinno to wpływać na Polaków przygnębiająco. Natura mroczna. W niedługim czasie zrozumiał (pomogli mu w tym Vautńn i pani de Beauseant). gdzie właśnie toczy się walka przeciwko narzuconej przez Turków niewoli. której czas już minął. Balzac "Ojciec Goriot" Gdy młody Rastignac przyjechał z prowincji do Paryża studiować prawo. G. który nie bał się nikogo i niczego. Niepokorny i hardy. jest Herakles (dzieckiem w kolebce. gniewni gotowi są porwać się do walki z góry skazanej na przegraną. A. gdy jako znajda przybył do domu Katarzyny. Wcześniej o jego odwróceniu się od Boga narrator informuje: ani się kłania przed Bogurodzicą (. że ten rządzi światem bez miłości. odwróć na bok lica (. Mickiewicz "Grażyna" . J. Bronte "Wichrowe Wzgórza" -Byronicznym typem buntownikajest Heath cliff. nie przyjmie do wiadomości racji Prezesa i będzie próbował sam zabić cara. Zraniony kochanek buntuje się przeciw takim wzorcom literackim.uprowadza brankę z haremu Hassana. a 27 . nieodgadniona. Zdecydowaną walkę całemu światu wydał dopiero. wobec tego dał się zwieść Szatanowi pod postacią Dziewicy. a tylko at. Jego bunt (po kolei mścił się na ludziach z najbliższego otoczenia) był reakcją na świat. niezwykłe.to natura byroniczna: pełen sprzeczności. gdy po swoim tajemniczym zniknięciu wrócił z dużymi pieniędzmi. 2) Przeciwko arystokracji jako warstwie zgrzybiałej i robaczywej.zdeterminowany przez utratę niepodległości. Mickiewicz "Dziady" cz.jego zdaniem. Słowacki "Kordian" . Jego bunt przez chwilę skierowany jest przeciw przyjaciołom. chce go skłonić do pokornej. Justyn Pol w scenie Balu u Senatora pragnie zabić Nowosilcowa choćby własnym scyzorykiem. drzewa na opat w zimie i odpoczynku w lecie. zbuntowany wobec świata. aby wyłonił się nowy świat. że droga na wyżyny społeczne i do wielkich pieniędzy prowadzi przez sypialnie pań z towarzystwa. bunt był daremny. który swoją buntowniczą postawą może młodym posłużyć za przykład. miał nadzieję na zrobienie kańery i uczciwe dorobienie się. Faust zawiera pakt z Mefistofelesem. który uniemożliwił Faustowi bycie szczęśliwym. wydaje Bogu bitwę krwawszą niźli Szatan. gdy była mu nieposłuszna. Konrad Wallenrod .

Natura niepokorna. Z tego buntu rodzi się oskarżenie: przez grzech Twój. sam zbudował dom.Przeciw tyranii Dulskiej usiłował zbuntować się Zbyszko. panowie szlachta! ". bo młodzieniec w gruncie rzeczy i tak wiedział. Swoim trybem życia (wizyty w kawiarniach. ma ojcu za złe zbyt zachowawczy stosunek do przeszłości (powstanie styczniowe). 2) Przeciwko wszechwładzy matki odważył się wystąpić Szymek Dominikowej. w burzliwej rozmowie nazwał go złodziejem. władzy. oskarża go o czapkowanie Darzeckim. W manifestach domagali się zerwania z tradycją ortograficznej pisowni. Antek to rogata. gdzie wszystkie prawa ustanawia człowiek. Buntownik Rodion Romanowicz został pokonany cichą miłością Soni i jej pokorną wiarą. gdzie zmarłego nędzarza rodzina nie ma nawet za co pochować. a nie przeciwdziałają ich przyczynom. Poeta pokazuje. bo zwykł sobie wszystko sam brać. Oskarżył go. nie krępuje się wprost zaproponować Wokulskiemu romans. który przyzwyczajony jest rozkazywać."Moralność pani Dulskiej" . Piotr w swym młodzieńczym buncie i bezkompromisowości nie wziął pod uwagę motywacji ojca. który nie chce pokornie godzić się na status prawie parobka w gospodarstwie ojca. oświadczył. przez ukartowane morderstwo. ginę. nocne powroty do domu) i zachowaniem (prowokacyjnie zaczepne odpowiedzi. podmiot liryczny buntuje się przeciwko temu. który jest gotów walczyć o wszystko z całym światem. B. Buntuje się on przeciw Bogu. ginę. Jego wystąpienie z odczytem u doktora Czernisza zapoczątkowuje walkę z kliką lekarzy.. patrząc wyzywa jąco na Paryż. "Rzygające posągi". Rodion twierdzi: wszystko jest w rękach człowieka.. Żeromski "Ludzie bezdomni" Przeciwko takiemu stanowi.na śmietnik! Wybieramy prostotę. nie może spokojnie zaakceptować prawa: ojca grunt.. próbując stworzyć świat bez Boga. Leśmian "Trupięgi" . że jedni mają pieniądze.W wierszu dochodzą do głosu nastroje dekadenckie charakterystyczne dla końca wieku. Witold nie akceptuje sposobu. Tuwim "Do prostego człowieka" . "XX wiek".. Por. hardy. bogactwa i Jagny (będzie o nią z Maciejem rywalizował). który sam pochodzi z nizin społecznych i uważa. jest wezwaniem do buntu. H. Cywilizacja i kultura z ich chorobliwością . czy jest kawa w tym zakładzie?. stworzył także zło i grzech. Żeromski "Echa leśne" Bohaterami opowiadania są dwaj Rozłuccy. Jego bunt był jednak krótkotrwały i pozorny. był żołnierzem w armii rosyjskiej..Raskolnikow nie akceptuje świata urządzonego tak. którzy podobnie jak Węglichowski. że bgdZie Fełicjanem. nie wziął od Dominikowej nic. J.. swoją działalność ograniczają do wypisywania recept dla biednych."Doktor Piotr" Gdy Piotr Cedzyna zorientował się. Nie pozwolił sobie zawiązać opaski na oczy (por. Jego hardej natury nie złamało nawet wypędzenie z rodzinnego domu i bieda. 2) Przeciw stereotypom obyczajowym i towarzyskim konwenansom miała odwagę wystąpić Justyna Orzelska: wyszła za mąż za Bohatyrowicza. że zaraz wyjeżdża. Boże. kornym. bo im gdzieś nafta z ziemi sikła i obrodziła dolarami. całe legiony Dulskich (. Dlatego chyba było mu tak łatwo zapanować nad czambułem tatarskim.. Zapolska . a nie słuchać. chcieli przewietrzyć tradycję. jako stwórca wszystkiego.S. Ironicznie użyty czasownik wystroić (gdy go już wystroi w te zbytki żebracze) świadczy o stosunku podmiotu mówiącego do Boga.) zawołaj broniąc swej krwawicy: "bujać. ale tylko do czasu wybuchu powstania styczniowego. Dostojewski "Zbrodnia i kara" . gdy w rzeczywistości chodzi o obronę interesów kapitalistów. nie bała się pracy w polu i gospodarstwie. który nie przyjmuje nigdy odmowy i sprzeciwu. tak haniebnie zaciągnięty dług. Wiersz ukazuje fałszywość sztandarowych haseł.Bóg. że to on umiał skręcać karki niepo. Na tego rodzaju "rewolucję" nie miała wcześniej odwagi Marta. Futuryści-jak ich nazywano: "niesforne dzieci dwudziestolecia". historyczną racją. by móc spłacić ten. Goya "Rozstrzelanie powstańców madryckich"): do końca nieulękły. zaś rzetelnie leczą tylko bogatych (umieją pilnie tępić mikroby w sy~pialni bogaczy). będzie odbierał czynsze. który dopuszcza tyle cierpienia 28 . będzie rodził Dulskich. Upadek wartości obejmuje też kryzys wiary i zaufania do Boga oraz wzajemnych relacji: świat człowiek . S. przekonany o słuszności swego wyboru. że Bóg. ginę.. na których świadomie gorszyli i prowokowali publiczność. Kasprowicz "Dies irae" .. J. Doktor nie mógł opanować ogarniającej go szewskiej pasji. B. Sienkiewicz "Potop" Bohaterem buntownikiem (wzorowanym na Jacku Soplicy). toteż jego zatarg z ojcem jest typowym konfliktem pokoleniowym. jaką poznał. wiersz Broniewskiego "Na śmierć rewolucjonisty"). że koszt jego wykształcenia ponoszą nieświadomi wyzysku chłopi. buntowali się przede wszystkim przeciwko tradycji. Oświadczył nawet. niepokorna dusza. buntowniczo zawołał: teraz się spróbujemy! F. która w rozmowie z Wokulskim twierdzi. np.Wiersz jest wyrazem niezgody poety na taki świat.). Umarł jak romantyczny buntownik (por. obraził. słownictwo) oraz pseudowyzwolonymi poglądami Zbyszko próbował zdystansować się wobec kołtuństwa matki. S. Rodziło to pytanie zasadnicze: bojąc się osądzenia swych grzechów. aby zarobić na utrzymanie rodziny (Sonia) i że jedni bogacą się kosztem innych (Alona Iwanowna). Wówczas młody Rozłucki wystąpił z szeregów armii carskiej i przyłączył się do powstańców. inni muszą się prostytuować. w jaki Benedykt traktuje chłopów. choć prowokującą kobietą jest wyemancypowana obyczajowo pani Wąsowska. S. "Mechaniczny ogród". którzy szokując. Reymont "Chłopi" . szermując hasłami miłości ojczyzny. że lekarze są lekarzami ludzi bogatych. z trudem powstrzymuje emocje. Podobnie jak jego stryj. ich utwory: "Hymn do maszyny mego ciała". a całej warstwy kołtuńskiej nic wyplenić nie zdoła. Żeromski .Adresat wiersza jest wyraźnie określony już w tytule. ordynarność i śmiech! Urządzali mityngi poetyckie. Młodszy -Janek to natura romantyka. Ich hałaśliwe hasła brzmiały: Przekreślmy historię i potomność!. za co został skazany na karę śmierci..1) Największym buntownikiem w gromadzie Lipczanjest Antek. z którym łączono schyłek cywilizacji i który rodził poczucie kryzysu wartości. a sam dał się okiełznać tak naprawdę jedynie Oleńce. że leczą tylko choroby. Jej świadomie wyzywająca postawajest reakcją na zniewolenie konwenansami kobiet z jej sfery (Izabela). bogatą.Piękną. Młody człowiek nie mógł zaakceptować. że w Paryżu nie ma miejsca na żadne uczucia (córki Gońota). Ożenił się z Nastką bez zgody matki. głęboko zranił i odjechał bez pożegnania.. bo się urodziłpo kołtuńsku. Wówczas po pogrzebie ojca Gońot. typ kresowego watażki. W. a ich jest nafta (. to i jego wola. nie czekając na jej pomoc i aprobatę. buntuje się doktor Judym.. że jego ojciec oszukiwał robotników. to my. czło wieka z jego jakże ludzką naturą i wyrzutami sumienia. E. jest Andrzej Kmicic. W swojej matematycznie ścisłej teońi dotyczącej uszczęśliwiania ludzi Raskolnikow nie uwzględnił właśnie.majątek można zdobyć choćby. że ożeni się z Hanką. a później potępienia. a on pozwala sobie zdmuchnąć wszystko sprzed nosa. "But w butonierce". zawadiacka. by nie przyczyniać się pokornie do nabijania kieszeni przedsiębiorców: rżnij karabinem w bruk ulicy! Twoja jest krew. G. z jaką łatwością wszyscy potrafią wykorzystywać robotników. która ich ograniczała. Przekonał się. Mieli się za wielkich nowatorów i burzycieli. Buntownicza postawa Judyma znalazła apogeum w scenie kłótni z Węglichowskim i Krzywosądem. że stać ją na odważne dobieranie sobie kochanków. Orzeszkowa "Nad Niemnem" 1) Witold Korczyński reprezentuje pokolenie młodych pozytywistów. mieszkając u Bylicy.M. Zazdrości ojcu posiadanych mor gów. że ma wobec najuboższych dług do spłacenia. Prus "Lalka" . za które wini człowieka.

mieszczańskiego domu stwarzającego wrażenie nowoczesności. ponieważ nie akceptuje przemocy. przy czym nie było to z jej strony bierne skonstatowanie faktów i konformistyczne chowanie głowy w piasek. Kruczkowski "Niemcy" . Po raz pierwszy zrobił to podczas wojny na Umschlagplatzu. H. kompozycja. Kolejne ucieczki (bunty) Józia potwierdzają. co się w Niemczech i całej Europie działo.kula w łeb!.. Z. Jedynym odruchem sprzeciwu ze strony Ravica może być tylko ucieczka z Niemiec. Aby się od wszelkiej formy wyzwolić. Większość wierszy W. Nie akceptował masowych mordów i wykorzystywania nauki do zbrodniczych celów. Tu zapowiedź walki i zwycięstwa: gniewnie idziemy. M. Undset "Krystyna.1) Buntem jest rewolucja w Baku pokazana krwawo.I.. pod dostatkiem. a później w Paryżu z premedytacją uplanowane morderstwo Haakego. zabijano ich w szczególnie okrutny sposób. Steinbeck "Na wschód od Edenu" . w czyjeś interesy godziło ich wystąpienie. Józio przymierza się do kolejnych środowisk: szkoły. które przybierały na sile. E. narażając się społeczności i skazując na walkę z nią. Ktoś chciał przecież spacyfikować zbuntowanych. gdzie żadna szanująca się kobieta wejść nie powinna. Gołąbscy) i zamknięcie huty Hettnera stały się powcuem licznych masówek na przedmieściach (aresztowanie Mariana Chąśby). toteż powieść Mistrza o Poncjuszu Piłacie jest świadectwem zbyt groźnej samowoli w myśleniu. z której ucieczka jest buntem przeciwko skostniałej gębie i pupie szkolnej. więc rewolucja jest drogą zdobycia tych przywilejów. Taką zbuntowaną osobą w rzeczywistości realnego socjalizmu Moskwy jest Mistrz. później obóz. W mieście zaczęto mówić. jest złe. poczynając już od "Poezji". W. które narażają na trud i prowadzą donikąd. decydując się na udzielenie Petersowi pomocy. jak Lisel czy Willi. Trafił za to do obozu.poeta) przypuszcza. żeś potworzył mnie. płynie krew majowa na ulicach. która stanowi wyzwanie przeciwko tradycyjnej formie powieściowej (por.1) Za buntowniczkę możemy uznać Katarzynę.W totalitarnym państwie wszelkie przejawy wolności są groźne dla systemu. "Zagłębie Dąbrowskie" gdzie milczenie kopalń jest groźną zapowiedzią walki: węgiel dobywa Zagłębie. Jednak poeta (ja . a więc zło w świecie istnieje i nie jest ono wytworem człowieka. że tam w Zaświatach mam swoje trupięgi). Witkiewicz "Szewcy" Wszystkie rewolucje był y wynikiem niezadowolenia i chęci panowania. Por. że przed gębq nie ma ucieczki. Miłosz z goryczą konstatuje pewne historyczne. gdzie utrwaloną formą od wieków było. aby przypomnieć władzy o drożyźnie i niemożności wyży~ cia z pracy zarobkowej. Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" . tzw.wezwanie do walki o wolność tych. krwawo idziemy. ijego rodzina).W faszystowskich Niemczech nie może się odnaleźć doktor Ravic. które w wierszu określane są jako męczeńskie stosy. że warstwy panujące (arystokracja. Remarque "Łuk Triumfalny" . których piynie krew. gdzie zawarty został program poetycki: nam re słowa ciche nie starczą (. jednocześnie zamanifestowała swoją postawę niezgody na to. który taką próbę podejmuje. Tortury. L. po wojnie. na których opierało się funkcjonowanie całego systemu. że również w zaświatach są bogaci i biedni (wiem. Niepokornym.) wywożonych na śmierć. która 29 . nawet jedzą co innego (kompleks langusty).Zaślepiona miłością do Erlenda. spotykała z ukochanym w lesie i szopach. Jej buntownicza natura jeszcze raz dała o sobie znać. co brzydkie i niedoskonałe. z wieloma scenami samosądów. jeszcZeś musiał takiego zmajstrować Dusiołka? B.M. Zagtgbie dobywa śmierć. byli zabici. Krystyna to kobieta odważna. Zeromski "Przedwiośnie" . nasze granice w Monte Cassino. zgodziła się wreszcie na schadzki w gospodzie Brynhildy Flugi. Szewcy np. którzy w postaci ogromnej manifestacji prowadzonej przez komunistów przeszli Nowym Swiatem. Krystyna nie wahała się złamać obowiązujących w średniowieczu rygorystycznych norm obyczajowych: wymykała się potajemnie z klasztoru.wiersz-apel o złączenie wysiłków w obronie ojczyzny ponad wszelkimi podziałami politycznymi i odpowiedzenie wrogowi ciosem na cios: za tę dłoń podniesionct nad Polską . Tu opowieść o chłopie Bajdale jest pretekstem do wyrażenia pewnej prawdy o świecie: wszystko. jakim został poddany przez Haakego. inteligencja) prowadzą życie na innym poziomie. patrzeć w lufy wzniesione śmiało. dawny przyjaciel i uczeń profesora Sonnenbrucha. Leśmian "Dziewczyna" Podobnie niepokomie wobec Boga brzmi pytanie w tym wierszu: takiż to świat! Niedobry świat! Czemuż innego nie ma świata? Na tym świecie przeznaczeniem człowieka jest wieczne dążenie do czegoś i niemożność osiągnięcia ideału. aż doszło do uliczn ej manifestacji. S. który odważył się myśleć inaczej niż narzuca to obowiązująca ideologia i pisać o tym. że rozkaz użycia broni wydano za sprawą Ziembiewicza. a cham brał w mordę. rozpo czynając walkę o życie pacjentów. taki wyścig podjął jako kardiochirurg.na Husaby wzięła na swoje barki wszystkie obowiązki związane z prowadzeniem dużego dworu. sZkapę i wołka.na ziemi (i żebrak. "Bagnet na broń" . który stworzył (zmajstrowat) na świecie zło. Symbolem biedy są te buty z łyka (trupięgi). fragmenty autotematyczne. a przy tym często uleganie wyobrażeniom fałszywym.wezwanie do śmierci heroicznej. wszechwładnemu prawu zapomnienia. Broniewskiego nacechowana jest buntem i potrzebą walki. inne wiersze: "Na śmierć rewolucjonisty" . ratując niektórych spośród tysięcy (400 tys. gapiów?) i zapomnienie. Jest to też powieść. Ostatnie dwa wersy wiersza brzmią: na nowym Campo di Fiori bunt wznieci słowo poety. są karą za próby buntu. Ruth podjęła walkę z takimi wzorowymi Niemcami. bqdź jak sztandar rozwiany wśród walki. gdy urodziła ostatnie dziecko i wbrew obowiązującym zwyczajom nazwała je imieniem żyjącego jeszcze ojca . W Rosji porewolucyjnej rzeczywistość kreuje człowiek. Leśmian "Dusiolek" . obojętność świadków (widzów. 2) Córka profesora Ruth. 2) Buntem jest wystąpienie robotników z Woli i Powiśla. niezmienne od wieków prawdy: samotność ginących. "Do towarzyszy broni". Krall "Zdążyć przed Panem Bogiem" .Erlend. Gombrowicz "Ferdydurke" Jest to powieść o buncie przeciw wszechwładzy i wszechobecności formy. nie ma miejsca na siły nadprzyrodzone. Poeta wobec tego ma moralny obowiązek zaprotestować przeciwko ludzkiej obojętności. w szarżach policji. zła i mordu. Jako wyraźnie sformułowany protest przeciw tej na ziemi i tej po śmierci rzeczywistości brzmi zdanie: będę tupał na niego tymi trupięgami! B. Miłosz "Campo di Fiori" Pokazując dwa odległe w czasie wydarzenia: spalenie Giordana Bruna i walczące warszawskie getto. która dotarła do ratusza.1) Przeciwko zbrodniczemu systemowi zbun tował się Joachim Peters. J.A. który złośliwie chciał zdmuchnąć płomień świecy życia. "Monte Cassino" wypowiedź kontrastowo inna niż wiersz "Żołnierz polski" (spuszczona głowa). który według doktora uosabia zbrodniczy system. więc tłumi się je brutalnie. Nałkowska "Granica" Warunki życia (np. jak Bóg czy Szatan. nie pasująca do schematu kobiety średniowiecznej . Ukrywając Petersa. nie mogli pogodzić się z tym. S. gdy wywlekano z więzień białogwardzistów. apokaliptycznie. gdzie udaje się Józiowi skompromitować pseudobunt Młodziakowej wobec tradycji.Sam tytuł sugeruje wyścig z Bogiem. i nawet dziwek mają. która stanowi zwycięstwo moralne: trzeba umieć umierać pięknie. Później. że pan dawał w mordę. S. Placem Trzech Krzyży i ruszyli pod Belweder. Padły strzały. jest Marek Edelman. przypadków beznadziejnych i często udawało mu się przechytrzyć Boga. córka Lavransa" . ale przede wszystkim takim sytuacjom.Ballada zawiera polemikę z Bogiem. W zakończeniu wiersza pada pytanie do Boga: Nie dość ci. narracja). ziemiańskiego dworku. Cz.) Ty masz werbel nam zagrać do marszu.

że ma prawo decydować o sobie i od tego momentu rozpoczęła się jego prywatna wojna z dowództwem. dba tyl ko o własne sprawy. Rolanda). Z. gdy dowiedział się. które będą chlubą Florencji. I. rzucając wyzwanie tradycji (posiadłeś mnie na oczach mamy i papy podczas premiery Tannhausera w pierwszym rzędzie foteli. Swoją wyzwoloną miłością Eleonora i Stomil burzyli formy. Przeszedł wszelkie stopnie łamania charakterów (służbę nadobowiązkową. który wypadł z normy i w którym nic nie jest możliwe. że ród należy do najbardziej szacownych i zasłużonych we Florencji rodów mieszczańskich. nakazy i gdzie trzeba wywiązywać się z obowiązków i być za siebie odpowiedzialnym. przemoc. które przez swe odcięcie od rzeczywistości niczemu nie służą. Miłosz "Który skrzywdziłeś" Wiersz skierowany do rządzących. że nic mu za to nie grozi. małżeński. sądzą. pojawi się pierwszy bun townik będzie to Jack. Powołał mnie Pan na bunt . ale prżeciwko temu.W tej rzeczywistości raju powtórzonego. są tylko fragment~. Kaleb. 2) Minęło ćwierć wieku i oto ich syn Artur.D. wylądował w szpitalu wariatów. Traktowali to jako skok w nowoczesność. towarzyski. chciał żyć tak. który pamięta.Eddie Anderson próbował zbuntować się przeciwko takiej koncepcji społeczeństwa (konsumpcyjnego). ie cały zapas bomb zamiast na cel. Wierzy. postawom (św. ale też jego własne dowództwo. wyzwalanie się z więzów starej sztuki i starego życia. że są bezpieczni i bezkarni w krzywdzeniu człowieka prostego.. że raczej umrze niż da się zabić na wojnie. jak przystało na reprezentanta młodego pokolenia. W. Po wielu bolesnych próbach Eddie sam to zrozumiał. przy czym każde schorzenie jest dobre. Kesey "Lot nad kukułczym gniazdem" . kto Zamierza cię Zabić. J. które za każdym razem grożą śmiercią. że nie da się istnieć poza społeczeństwem. czując się odepchnięty przez ojca. ponieważ wszystko jest możliwe. wykorzystywanie słabszych w celu zaspokojenia potrzeby panowania. proch. Marzy o ucieczce w dziką głuszę i o życiu bez żadnych cywilizacyjnych ograniczeń. że buntjest zaraźliwy. toteż terminowanie syna w pracowni Ghirlandaja okryje rodzinę hańbą.. Golding "Władca much " . w tym. aby nic nie musieć. Armiajest bowiem miejscem. jaka charakteryzowała Gilgamesza.tym stwierdzeniem kończy się wiersz. Tu lekarz uświadomił mu oczywistą prawdę. Wrogiem dla niego są nie tylko Niemcy. Przede wszystkim jednak symuluje chorobę. Ojciec Michała Anioła twierdził: od trzechset łat żaden Buonarotti nie upadł tak nisko. że ojcu nie przeszkadza w domu kochanek matki. którzy otoczywszy się gromadą błaznów. zakazy. że rządzą silni. zwiększające stale liczbę lotów. zaś narzędziem jego buntu i zemsty jest słowo poetyckie (spisane będą czyny i rozmowy). tak jak w Biblii. Heller "Paragraff 22" Przeciwko udziałowi w wojnie buntuje się Yossarian. obowiązku stosowania się do norm. gdzie poskramia się lwy. że nikt go nie zmusi do pracy-on woli zabawę. S. Michał Anioł jest uparty: wytrwale znosi bicie. J. Stone "Udręka i ekstaza" Michał Anioł ośmielił się zbuntować przeciwko trzem stuleciom tradycji rodu Buonarottich. Tu nie ma żadnej tradycji ani żadnego systemu. dzielnie przećiwstawia się ojcu. natura nieskora do żadnego posłuszeństwa. Jack będzie systematycznie łamał wszystkie zasady. zgodnie z teorią Holmesa.Przybycie Mc Murphy'ego do szpitala psychiatrycznego było od początku zapowiedzią jakiegoś trzęsienia ziemi. z drugiej na konformizm innych.Ponownie pojawia się znana z wierszy Herberta opozycja: postawa wyprostowana przeciw życiu na klęczkach.wbrew woli rodziców opuszcza dom (przed odejściem podkłada ogień pod zabudowania). gdyż chce wziąć życie w swe ręce. Ojciec uległ. Podobnym buntownikiem był jego przyjaciel Maggio. w rodzaju np. układy w pracy. Patrz: syn. siłę. które zbiorowość chłopców demokratycznie ustaliła. stopniowo jednak jego wojna z Wielką Oddziałową staje się wyrazem niezgody na wszelką niegodziwość. Salinger "Buszujący w zbożu" . Cz. nie reaguje na to. konieczności nauki. niczego po sobie nie zostawił. chłopiec opętany manią władzy.. Bunt przeciwko: złu świata. przygodę (polowanie) i popisywanie się swoją bezwzględnością i arogancją. Buntem wreszcie będzie prowadzenie burdelu ze szczególnie wyrafinowanymi metodami zadawania rozkoszy i bólu (naruszanie norm moralnych i obyczajowych). poezji.). Grochowiak "Święty Szymon Słupnik" Postać średniowiecznego ascety stała się pretekstem do wyrażenia poglądu współczesnego poety na temat świata. a ród. K. w którym istnieje zło. że chce robić rzeczy piękne. że w domu panuje bezwład. entropia i anarchia (. nieZałeżnie od tego. Na kaz brzmi: idź wyprostowany 30 . Okazuje się. w którym obowiązują normy. która jest skupiona na powierzchownym pięknie. Herbert "Przesłanie Pana Cogito" . jest poeta. dziwi się. stwierdzi. Lodowico (ojciec) głosi. głęboko humanitarna i godna jest postawa wyprostowana (taka. że nie chce być ani odznaczany. czarną dziurę) i. ponieważ nie akceptuje świata dorosłych.1) Przed laty buntowali się rodzice Artura. brzydota. gdzie człowiek człowiekowi jest wil kiem. po której jest stronie. zbuntuje się przeciwko niemu: przyczyni się do śmierci brata. "obróbkę" w armii amerykańskiej. E. Herbert "Pan Cogito o postawie wyprostowanej"-W sytuacji wybuchu epidemii instynktu samozachowawczego. Jego sprzeciw wyraża się np. Hektora. ani nazywany bohaterem. Jego niechęć do udziału w wojnie przejawia się tym. mimo że istnieje trzysta lat. Eddie zburzył układ rodzinny. bo i tak zostałby "wylany". symbolizująca odwagę. Początkowo wcale nie zależy mu na polepszeniu losu pacjentów. strzela do niego). Siostra Ratched tylko pozornie zatriumfowała nad Mc Murphym. gdy wszyscy mieszkańcy Utyki uczęszczają na przyspieszone kursy padania na kolana przed wrogiem. Tak należy bowiem traktować czyn wodza Bromdena . obóz karny. Z właściwym sobie poczuciem absurdu głosi. toteż rozpocznie swój bunt od niewywiązania się z obowiązku dopilnowania ogniska. Tym. do domu nie wraca. S. mroczne ludzkie żądze).wyrwanie konsoli i ucieczka z zakładu. by żyć z pracy rąk. zakaz opuszczania koszar. Arona (wyjawi mu prawdę o ich matce).. co jest samym życiem (cierpienie. byle zapewniało zwolnienie z obowiązkowych lotów. okrucieństwo. 2) Archetyp buntownika i bratobójcy powtórzy się też w drugim pokoleniu. Szymon). Pan Cogito zachowuje postawę wyprostowaną za każdą cenę (nawet głowy) i to jest jego niezgoda z jednej strony na wrogą mu przemoc. na znak protestu). W ostatecznym efekcie jego działania prowadzą do pozbycia się Ralfa. do władzy absolutnej. Z. Jones "Stąd do wieczności" Prewitt przeszedł tzw. Kazan "Układ" . wyrzuca do morza. Buntowniczym gestem będzie także sprzeciwianie się Adamowi i porzucenie go wraz z dwojgiem małych dzieci (ponieważ mąż nie chce jej puścić. że siła gwarantuje bezpieczeństwo. przemoc. bo uważał.. od nikogo nie zależeć i aby nikt od niego nie zależał i. J.. zła i zdrady jedynie ludzka. wygrał. że Ghirlan dajo będzie płacił za naukę Michała Anioła w jego pracowni. aby podjąć samodzielne życie w normalnych warunkach który jest zwycięstwem nad ideą Kombinatu. który się zbliża. bo usiłowano w nim złamać buntownika. Yossarian twierdzi: Wrogiem jesr każdy. prawość i jednoznaczność moralną. Jego bunt obraca się przeciwko szkolejako instytucji i przeciwko rodzicom: szkołę opuszcza. W świecie przemocy. Gdy upewni się. w którym każdy człowiek funkcjonuje w układzie (układach) i poza nim (nimi) nie może żyć.. argumentując. Otwarcie ogłasza swój bunt przeciw tej tradycji braku tradycji i dlatego żąda ceremonialnego ślubu. Mrożek "Tango" . Prewitt od mówił boksowania.Holden Caufield jest wyrzucany z kolejnych szkół. Nie chce po prostu jako młody człowiek wchodzić w świat. też się buntuje.

zachował wiarę i ufność. a nad głową ma jabłoń uginającą się od owoców. Jej cierpienie jest tak wielkie. kiedy niewolnica Haggar urodzi Izmaela.1) Demeter cierpi. by zyskać zbawienie. Dla mnie nie zostawiliście już nic". że stary król Troi. ale zawsze jest to dla człowieka doświadczenie niezwykle istotne. (S. jest darem Boga. Jego cierpienie jest tak wielkie. W literaturze motyw cierpienia pojawia się nader często. S) Prometeusz za to. Patrz: anioły. 4) Naród wybrany znosi cierpienia w niewoli egipskiej po śmierci Józefa. że jego zbuntowany syn. gdy synowie przynoszą mu okrwawione szaty Józefa i mówią. że człowiek zawsze miał możliwość wybierania. że dwoje ludzi. Chciałaby mu jakoś ulżyć. jakich będzie doświadczał Mesjasz. Wergiliusz "Eneida" . który ma lada moment spaść.J. kiedy Persefona znika bez śladu.ukochany jedynak zaginął bez śladu. 2) Król Marek cierpi na myśl. I taki jest sens ascezy i umartwiania . Bedier (oprac. która szuka po ulicach miasta Oblubieńca. 2) Niobe doświadcza cierpienia. Dante Alighieri "Boska Komedia" Dusze grzeszników cierpią w piekle najbardziej wyszukane katusze . 2) Priam cierpi. Najjaśniejszy Panie. męka. że zdradzają króla Marka. kiedy Eneasz ją opuszcza. Jego bohaterką jest Maryja (Matka Boleściwa) stojąca pod krzyżem Chrystusa i opłakująca mękę i śmierć jedynego Syna. że to właśnie jest piękne. swoje cierpienie. 4) Orfeusz cierpi po śmierci żony. bracia miła. że dziewczyna będzie przez pół roku przebywała z mężem w Hadesie i przez pół roku z matką na ziemi. Jego cierpienie ma moc zbawczą. Biblia (NT) .traci cały dobytek. Biblia (ST) . a także nawiązuje do motywów pasyjnych. aż wreszcie upadły ostatnie normy.) Maria cierpi. Pieśń o Rolandzie" . znosi liczne cierpienia . gdy wyciąga rękę po jabłko. bo w tym tkwi najgłębsza tajemnica człowieczeństwa". Brzozowski) * Buntuję się. mężczyzna z trudem zdobywa pożywienie dla swej rodziny). by ubłagać boga. 5) Dawid cierpi i rozpacza. bo chorobę tę traktowano jako karę za szczególnie ciężkie grzechy. Wyraża swoje uczucia w pieśniach. 2) Abraham cierpi.1) Modlitwa Chrystusa w Ogrójcu (Getsemani) jest wyrazem skrajnego cierpienia psychicznego. (S. Absalom. * "Bunt nie przemija. kiedy są rozdzieleni. którego oboje kochają i szanują. widząc ciała zabitych w wąwozie Ronsewal swoich najlepszych rycerzy. to ujęcie cierpienia jako próby. Cierpienie jest tak wielkie. że pomagał ludziom przeciw bogom. poniżany. Stoi po kolana w wodzie. F. toną w rzece wrzącej krwi. pierwszy męczennik. 8) Prorok Izajasz opisuje cierpienia. bo miłość łączy sprzeczne stany i uczucia.wśród tych co na kolanach. spada na nie ognisty deszcz. więc Bóg wynagrodził go.1) Sara. ale jest mu posłuszny. (S. 2) Chrystus znosi straszliwe cierpienia: jest biczowany. (populama parafraza hasła Kartezjusza. cierpi z powodu swojej bezpłodności. 3) Jakub cierpi. ale gdy pochyla się.Królowa Kartaginy cierpi. gałęzie odsuwają się i nie może ich dosięgnąć.1) Tristan i Izolda cierpią. kobieta cierpi przy porodzie. Steinbeck) * "Odebraliście mi ostatnią szansę.patrz: artysta. ponieważ zdają sobie sprawę. Świadom swego losu.1) Aleksy skazuje się na fizyczne i duchowe cierpienie. pozostawiające głęboki ślad. 6) W "Pieśni nad pieśniami" cierpienie jest udziałem Oblubienicy. (S. Przez Jego mękę ludzkość zostaje oczyszczona i odkupiona. męczarnia. Jego przyczyny mogą być bardzo różne. że podmiot liryczny sonetów czuje się jak statek bez żagli i steru na wzburzonym 31 . ale nie jest w stanie tego uczynić.to bunt kwiatów przeciw swym korzeniom". co jej cierpienie czyni jeszcze dotkliwszym. co odbiera mu szacunek u ludzi.. J. Zwraca się nawet z wyrzutami do anioła Gabriela. Mrożek) Cierpienie Cierpienie . bunt się ustatecznia". odnosząca się do bohaterów romantycznych. że wzruszają nawet dzikie zwierzęta.człowiek ot7arowuje Bogu jedyne. Gdy Zeus podejmie decyzję. "Lament świętokrzyski" (Posłuchajcie. 7) Hiob. Jego cierpienie jest tak wielkie. są zamieniane w drzewa. że został rozszarpany przez dzikie zwierzęta. Odtąd zostaje ono wpisane w kondycję ludzką (np. cierpienie stanie się udziałem Demeter przy każdym rozstaniu. Niekiedy jego wybory były bolesne i przypominały raczej walkę. Cierpienie pojawia się w życiu człowieka wraz z grzechem pierworodnym. zostaje skazany na nie kończące się cierpienie. Ale gdy los sprawi.Tristan i Izolda . kiedy przynoszą mu wieść. J. to rewolucja". co człowiek ma. oddal ode mnie ten kielich. żona Abrahama. Ojcze. Franciszek twierdzi. cierpień Sarze przysporzy jej zachowanie i lekceważące traktowanie prawowitej małżonki. idzie do zabójcy syna błagać go o wydanie zwłok. 2) Rodzice Aleksego cierpią. wreszcie sam zostaje dotknięty trądem. przeciw którym można się jeszcze było buntować. że wszystko. Petrarca "Sonety do Laury" Cierpienie powoduje nieszczęśliwa miłość do nieziemsko pięknej Laury. 6) Marsjasz . Znosi wszelki ból i upokorzenia. której Bóg poddaje człowieka. Aleksym" .. Cierpienie rodzi w nim chęć okrutnej zemsty na zabójcy młodzieńca. na którym potem długo umiera. czym zapoczątkowuje niezgodę między Kartaginą a Rzymem. bo nie wiedzą. (J. (Na wieść o zdobyciu Bastylii 14 VII 1789) * "Romantyzm . Jest głodny i spragniony.) "Dzieje Tristana i Izoldy" . kiedy Bóg nakazuje mu złożyć ofiarę z jedynego syna . a wśród nich Rolanda. sprawiając. określająca ich istotę) * "Opozycjonista . Jedyna odpowiedź. któr ych najbardziej kocha . że mogą być razem.Karol Wielki cierpi. Twierdzę także. z powodu zakładu między Bogiem a Szatanem. gdy na życzenie Latony Apollo i Artemida zabijają jej dzieci. by sprawdzić jego wiarę i ufność. więc jestem. jeśli możliwe. a tojest źródłem prawdziwej radości. że zamienia się w kamień. Cierpienie rodzi w niej gniew. "Legenda o św. widząc. umierają jego dzieci. 3) Zanim umrze. który zostaje ukamienowany.Izaaka. jaką można w niej odnaleźć. oprócz swojego cierpienia. jak Achilles poniewiera zwłoki pokonanego w pojedynku Hektora.orła). Homer "Iliada" . da Todi "Stabat Mater Dolorosa" Wiersz jest zanurzony w średniowiecznym nurcie doloryzmu. by służyć Bogu. Przykuty do skał na Kaukazie codziennie nawiedzany jest przez sępa (w innej wersji . musi dźwigać krzyż. Grochowiak) * Ludwik XVI: "Czyż to bunt?" Rochefoucauld: "Nie. Jezus błaga: Abba. Ale to cierpienie jest jednocześnie rozkoszą. przeklina swojego kochanka i jego potomków. stają się pastwą węży. iż udaje się do królestwa Hadesa. nawet w Ogrodzie Eden. by potem zgodzić się z wolą Ojca. 3) Tantal zostaje skazany przez bogów na straszliwe cierpienia w Hadesie. trzymając puchar w zaciśniętej pięści". nie żyje.Odczuwanie bólu fizycz nego lub moralnego. Później.1) Achilles cierpi na wieść o śmierci swojego przyjaciela i kochanka Patroklosa. co dzieje się z ich synem. który wyjada mu nieustannie odrastającą wątrobę. że płacze i mdleje. cierpi święty Szczepan. cierpienie ich nie opuszcza. Chrześcijaństwo traktuje słowa Izajasza jako proroctwa dotyczące Chrystusa i jego męki. Księga Hioba stawia pytanie o sens cierpienia. "Kwiatki świętego Franciszka" Św. Hiob mimo cierpień nie załamał się. których kora i liście służą za pokarm harpiom. z którego wciąż płyną łzy.są smagane wichrem i deszczem.wznosił toasty. Nie może więc tak naprawdę nic ofiarować Stwórcy. żeby przywrócił mu żonę. woda się cofa. nie zważając na swój majestat. patrząc na męki swojego ukrzyżowanego syna. co może. by się napić. Mitologia . które są tak wymowne. że nad głową na krawędzi przepaści chwieje się nad nim wielki głaz. Lec) * "Twierdzę. Tak długo byliście antykonformistami.mogą go zdradzać. Wszelkie poszukiwania nie dały żadnego rezultatu . Niektórzy mitografowie dodają jeszcze.

by skutecznie ratować Litwę przed Krzyżakami. 2) Chimena cierpi. "Pielgrzym"). G. prowadzi go do szaleństwa i samobójstwa. bo nie godzili się na los niewolników. że człowiek doświadcza jednocześnie cierpienia i wielkiej rozkoszy.W. Karol. Cierpienie matki staje się symbolem cierpienia wszystkich matek-Polek. Doraźnym lekarstwem na to cierpienie okazuje się chęć zemsty. że jeśli zabije Gomeza. Kobieta. co staje się przyczyną jej obłędu i samobójstwa. ponieważ ukochany syn. S) Cierpi pani Rollison. że skazany jest na samotność wśród wrogów i ma świadomość. Schiller "Zbójcy" . Ale jego cierpienia znajdą szczęśliwe zakończenie wzruszona stałością uczucia Monna poślubi go. Szekspir "Hamlet" . a ona bólu nie czuje. że podmiot liryczny cierpi. Mickiewicz "Romantyczność" Karusia cierpi. miotana wiatrem między niebem i ziemią. Wie. W końcu popełnia samobójstwo. Prusy. szarpany przez ptaki. by stać się Mesjaszem narodów. Podmiot liryczny trenów. poślubiła innego mężczyznę.człowieka. Jego cierpienie jest tym większe. bo widzi cierpienia swojego narodu. że jej syn jest śmiertelnie chory. Próbuje leczyć swój ból alkoholem i małżeństwem z inną kobietą.1) Roderyk cierpi. że ta miłość nie może się spełnić. zeszpetniał. że powraca do domu z więzienia jako obłąkany. A. to jeszcze sam przyczynił się do jego niewinnej śmierci. bo nigdy nikogo nie kochała. Cierpienie rodzi bunt. Słowacki "Hymn" (Smutno mi. który jest pełen zła i zbrodni. Cierpienie młodych ludzi wywożonych na Sybir sprawia. To cierpienie rodzi bunt przeciwko Bogu. że nie ma co liczyć na rękę Ewy. jego cierpienie stanie się jeszcze większe. że jest to niemożliwe. właśnie. którego kocha. J.G. ale okazuje się. uświęconym ich of~arą. że dziewczyna cierpi. 2) Franciszek Moor cierpi z powodu od trącenia przez ojca i Amalię. Ale nie jest to lekarstwo skuteczne i cierpienie popycha Jacka do zabójstwa Horeszki. Corneille "Cyd" . a Franciszek skazuje go na śmierć głodową. Ale gdy już jej dokona. Słowacki "Rozłaczenie" Rozłączenie z kobietą. gdy Fedra oskarża przed nim fałszywie Hipolita o to. II 1) Duchy dzieci nie mogą trafić do nieba. Racine "Fedra" . że podmiot liryczny wiersza cierpi samotny w obcym świecie. 2) Gerwazy cierpi. Jako poetawieszcz skupia je w sobie (Nazywam sig Milijon. Mickiewicz "Dziady" cz. A. nie odwzajemnia jego uczucia. Boże. 3) Zosia cierpi. A. że nigdy nie powróci do ojczyzny. W. jak ofiara Chrystusa. które prowadzą do tragedii. Sonety "Stepy akermańskie". A. J. sprawi ból kobiecie. Później. 2) Tezeusz cierpi. skazując go na tułaczkę i upokorzenia. że stracił syna.Lear cierpi. Cierpienie powoduje kryzys światopoglądu i wiary w ludzką mądrość. którego . Austria). cierpienie wróci ze zdwojoną siłą. 4) Cierpienia Polski mają równie głęboki sens jak cierpienia Chrystusa. że jest to uczucie występne. 3) Cichowski zostaje skazany przez zaborców na straszliwe cierpienia fizyczne i psychiczne. W. Dziewczyna jest narzeczoną innego mężczyz ny i miłość Wertera nie może być spełniona. J. Mickiewicz "Dziady" cz. które sprawiają. F. powoduje. że próbował ją uwieść.Trup jest w lepszej sytuacji niż człowiek zakocha ny. że profanum placu przed kościołem staje się narodowym sacrum. Mickiewicz "Dziady" cz. ale jednocześnie wie. J.1) Federico delli Alberighi cierpi. którym przekazał państwo. okazały się okrutne i nieczułe na los ojca. który manifestuje się przez przystąpienie do bandy zbójeckiej. Przez owe cierpienia Polska staje się Mesjaszem narodów. a Tezeusz pozna prawdę.1) Fedra cierpi z powodu miłości do Hipolita. bo musiał odrzucić kodeks rycerski. A. Oblubieniec przybija Oblubienicę swoję do krzyża. Oblubienica . Owo cierpienie przeradza się w nienawiść do Sopliców. A. których będzie teraz prześladował.Świadomość przemijania i tęsknota do ojczyzny. 2) Cier pi Konrad. by jeszcze bardziej cierpieć. 3) Stary Moor cierpi. G. by prosić o sokoła. Byron "Giaur" . do której tęskni (por. bo nigdy nie był człowiekiem. ponieważ jego ukochana. do której nigdy nie wróci.Polska została skazana na cierpienia przez szatańską trójcę (Rosja. Mickiewicz "Pan Tadeusz" 1) Jacek Soplica cierpi. 2) Ofelia cierpi z powodu śmierci ojca. Potem. P. którą kocha. cierpiąc. Morsztyn "Emblemy" Miłość i cierpienie nieustannie się przenikają. ale dziwnie wyszłachetniał). że unieszczęśliwił ukochaną kobietę. ajednocześnie nie potrafi się od niego uwolnić.Giaur cierpi. ponieważ nie dość. A.A. 2) Monna Giovanna cierpi. kiedy Stolnik daje mu do zrozumienia. Ale te cierpienia będą miały już rychło kres i Polska zmartwychwstanie. Oblubienica szuka Oblubieńca w mieście... gdyż nie może spełnić jej życzenia. Boccaccio "Dekameron" "Sokól" . dla której Giaur żyje.1) Hamlet cierpi z powodu świata. . Nie doświadcza już niczego i prochem rozsypie się w małej chwili. kiedy na jego prośbę Posejdon doprowadzi do śmierci młodzieńca. widząc śmierć swojego ukochanego pana. ponieważ musi domagać się śmierci Roderyka. pielgrzym. Natomiast zakochany nieustannie cierpi w piekielnej śrzeżodze i jest żywiołem wiecznych ogniów. który jest jej pasierbem. którego Konrad oskarża o nieczułość i brak miłości.1) 32 . Później. który w swoim okrucieństwie uderza w człowieka w najmniej spodziewanym momencie. kiedy dowie się. ponieważ była jedynym krajem prawdziwej wolności i braterstwa. 3) Infantka darzy Roderyka wielkim uczuciem. a oni szydz4. gdy postanowi znowu ją opuścić. gdy stary Moor wyklina Karola. Mickiewicz "Sonety krymskie" Podmiot liryczny sonetów. J.1) Karol Moor cierpi. żeby ją uczcić. IV Gustaw cierpi z powodu nieszczęśliwej miłości. Samotność i niezrozumienie stają się przyczyną obłędu dziewczyny. To cierpienie przekształca się w gniew i nienawiść. że go utraciła. które jest elementem pełnej ludzkiej egzystencji. poniewai honor nakazuje mu pomścić zniewagę. zrozpaczony ojciec. okazał się niegodny jego miłości. widząc. Rodzi też wątpliwości wobec Boga. 2) Zły Pan musi po śmierci znosić straszliwe cierpienia wiecznego głodu. Goethe "Cierpienia młodego Wertera" . którą kochał. bo ma świadomość. będzie przez moment szczęśliwa. bo jej ukochany jest jednocześniejej poddanym.. którą kochał. Mickiewicz "Księgi narodu polskiego i pielgrzymstwa polskiego" . 4) Amalia cierpi. J. J. że kobieta odwiedziła go. ale to cierpienie połączone jest ze smutną rezygnacją i zgodą na los. bo kobieta. że czyni to z poczucia obowiązku wobec Litwy i miłości do ojczyzny. Szekspir "Król Lear" . ponownie pogrąży się w cier pieniu. sprawiają. podał na obiad. Kochanowski "Treny" Śmierć dziecka rodzi wielkie cierpienie. a jednocześnie wie. Skarży się: Zle mnie w ziych ludzi tłumie. bo nie zna losu swojego uwięzionego syna. Jest ono ofiarą. Cierpienie Gustawa pogłębia jeszcze samotność i niezrozumienie przez ludzi. ponieważ jej ukochany Jasieńko umarł i ~ozostała na świecie sama. J. ale jest to cierpienie uszlachetniające (zbrzydł. co się stało. ponieważ ojciec odtrąca go na skutek intryg Franciszka. kiedy Karol powróci do rodzinnego zamku. Z. została zabita przez Hassana. Patrz też: samotność. Młodzieniec podejmuje próbę ucieczki od tego cierpienia. Morsztyn "Cuda miłości" Miłość sprawia. ponieważ córki.. Płaczę. A.1) Konrad cierpi. III 1) Cierpi młodzież w więzieniach. nigdy nie okazał serca swoim poddanym. ponieważ nigdy nie zaznały cierpienia. ale wie. a ona nie jest w stanie mu pomóc. Słowacki "Kordian" . nie potrafi znaleźć wytłumaczenia dla tego.Werter cierpi z powodu nieszczęśliwej miłości do Lotty. Monna Giovanna. Mickiewicz "Konrad Wallenrod" . bo za milijony kocham i cierpię katusze).) . jakiej dopuścił się ojciecjego ukochanej Chimeny. bo są niejako przygotowaniem do zmartwychwstania w chwale. których synowie zostali uwięzieni przez Rosjan. Morsztyn "Do trupa" .morzu. Oblubieniec jest dla Morsztyna symbolem Chrystusa. którą kocha. 2) Aldona cierpi.A. cierpi. kiedy Konrad ją opuszcza. Ta sytuacja sprawia.

wyprzedawał stopniowo swój majątek. Jedna przepędziłają z zamku. że jego młoda żona ma~ romans z synem Kossakowskiego-Szczęsnym. bo hrabia Henryk porzucił ją i syna. że jest to miłość nie odwzajemniona i nigdy odwzajemniona nie będzie.:' . Kiedy dowie się. H. Cier pienie jest tak wielkie. cierpi. pędząc nudne i monotonne życie u boku Marii. a siostrę i ukochaną Zosię Boską oddaje w jasyr.chciał podnieść rękę na majestat króla. (nawiązuje romanse z Rudolfem i Leonem). 2) Andrzej Prozorow cierpi.1) Heathcliff cierpi. Sebastian skłuty strzałami. jak sądzi -okłamała.S. druga. ale kiedy próbuje temu zaradzić . I. ponieważ to wszystko.1) Chrześcijanie prześladowani przez Nerona umierają w cierpieniu. umierając śmiercią męczenników. O. Słowacki "Balladyna" . a teraz Delfina i Anastazja wstydzą się go. widząc jak piękny Dońan. 2) Cierpienie Kordiana powoduje także odrzucenie jego miłości przez Laurę. matka Balladyny i Aliny. że przyczynia się do śmierci bohaterki. Cierpienie jego powiększa także wiadomość. zmienił się w cynicznego i okrutnego człowieka. 2) Sybila Vane cierpi. kiedy odbywają przejażdżkę w Lasku Bulońskim. ponieważ prostak Grabiec nie odwzajemnia jej uczucia.1) Teleny cierpi.Świat jest pełen zła i cierpienia . bo nudzi się. Cierpienie i poczucie winy prowadzą Teleny'ego do samobójstwa. według relacji księcia Bogumiła. Słowacki "Beatrix Cenci" Beatrycze cierpi. że rozstanie się z Joasią i będzie samotnie pracował wśród ubogich. mdleje. że czymś go uraziła. K. Krasiński "Nie-Boska komedia" -1) Hrabia Henryk cierpi. nieświadome jeszcze tego. poważył się na największą zbrodnię . 4) Kordian cierpi też wskutek osamotnienia: musi sam dokonać zamachu na cara.1) Horsztyński cierpi.1) Andrzej Kmicic cierpi. gdy Szlangbaum podejrzewa go. 4) Młody Nowowiejski cierpi. Jak sam mówi. Patrz: miłość trudna.m i okazywał się niepotrzebny.1) Wokulski cierpi. O. ponieważ musi wybrać między szczęściem osobistym a obowiązkiem wobec własnej klasy. Sienkiewicz "Potop" . 3) Cathy. a teraz ze spokojem przygląda się przerażonej ludzkości. że Korzecki nie potrafi odnaleźć się w świecie. 3) Wier szynin cierpi. świadomy swej pozycji społecznej. 3) Basia Wołodyjowska cierpi po śmierci Michała. 2) Po śmierci Cathy Heathcliff przeżywa niewypowiedziane męki. czym jest uczucie. Rozczarował się do małżeństwa. Ibseń "Dzika kaczka" Jadwinia cierpi. by cokolwiek zmienić. kupca. Wilde "Portret Doriana Graya" 1) Bazyli Hallward cierpi. Wygląda zupełnie inaczej. widząc jakim człowiekiem jest jego ojciec. których źródła tkwią w klęsce powstania. gdy Azja zabija mu ojca. Sądzi. że jego małżeństwo z Nataszą jest pomyłką. że na krucyfiks zaprzysiągł wierność zdrajcy. Z. Balzac "Ojciec Goriot" Stary Gońot cier pi z powodu odtrącenia przez córki. bo sądzi. Poświęcił im całe życie. J. Turgieniew "Dziennik zbędnego człowieka" . 2) Des Gńeux cierpi. ale już jest za późno. To cier pienie prowadzi do śmierci starego subiekta.1) Wdowa. który może 33 . sto uczuć. Jaskółczy niepokój sprawia. Kasprowicz "Dies irae". cierpi na ból istnienia i nieustannie rozmyśla o samobójstwie.jedyną drogą ucieczki jest Nirwana. 2) Wołodyjowski cierpi.1) Pani Emilia Korczyńska doświadcza wielu urojonych cierpień. 2) Benedykt Korczyński cierpi z powodu niemożności porozumienia się z synem. ideał piękna. widząc triumf swego wroga i zdrajcy ojczyzny. Ińna i Olga cierpią. by zaspokoić ich kaprysy. E. bo jej ukochany Jędruś. H. 3) Longin Podbipięta umiera w strasznych cierpieniach -jak św. Czechow "Trzy siostry" . bo zdaje sobie sprawę.1) Doktor Judym cierpi. musi wchodzić do ich domów wejściem dla służby albo ukradkiem obserwować je. H. że mógłby coś ukraść ze sklepu. że Halszka nie żyje. którego kocha. Cierpienia przysporzy jej także Ju dym. Przeklęty diug. H. J. Cierpi z powodu schematycznego i bezbarwnego życia żony. cierpi z powodu miłości do Heathcliffa i jego zdrady (małżeństwo z Izabelą). 2) Joasia Podborska cierpi po śmierci rodziców (utrata domu). 2) Cierpienia znoszą apostołowie Piotr i Paweł.. Patrz też: ojciec. Ale z tego cierpienia rodzi się nowa idea. Wilde "Teleny" . Żeromski "Ludzie bezdomni" . Jeśli chce je zobaczyć. Sienkiewicz "Quo vadis" . już jako żona Edgara. 3) Rzecki cierpi.Kordian cierpi. 3) Anzelm Bohatyrowicz doświad- cza nieokreślonych cierpień natury psychicznej. cierpi z powodu nieszczęśliwej miłości i zazdrości. 2) Oleńka Billewiczówna cierpi. 2) Szczęsny cierpi. której Kordian postanawia się poświęcić.1) Michał Wołodyjowski tak bardzo cierpi po śmierci Anusi Borzobohatej. by spłacić długi. że Des Gńeux nie otrząśnie się z niego do końca życia. ponieważ Dońan przestał ją kochać. Cierpienie staje się bardziej dojmujące. ponieważ kocha Wokulskiego. ale kiedy podczas pogrzebu ksiądz rozpoczyna kazanie od bicia w bębenek i słów Panie pułkowniku Wotodyjowski! Larum grają!. kiedy po ucieczce od Azji Baśka leży nieprzytomna i jest bliska śmierci. To cierpienie prowadzi do zbrodni ojcobójstwa. porzuciła dom i uciekła z kochankiem. że postanawia na resztę życia zamknąć się w klasztorze. To cierpienie rodzi w nim potrzebę walki o wolność ojczyzny. pónieważ. bo . To cierpienie rodzi w nim chęć straszliwej zemsty. To cierpienie popchnie ją do samobójstwa. gdy między nim a Maszą rodzi się miłość. aż stał się nędzarzem. Jest w swoim cierpieniu spokojna. śpi snem fabrykanta Niemca przy żonie Niemce. ponieważ ojciec ją odtrącił. ponieważ musiał zdradzić ukochanego Des Gńeux. jak sam mówi. J. kocha kobietę. odtrącony przez Cathy. bo jego małżeństwo jest nieudane. Nigdy nie pogodzi się z utratą ukochanej. która nim gardzi i uważa za kogoś gorszego od siebie. 2) Pani Stawska cierpi. w co wierzył. Później równie wielkich cierpień przyczyni mu rozstanie z Krzysią. Flaubert "Pani Bovary" Emma Bovary dusi się w małomiasteczkowej atmosferze Yonville. Sienkiewicz "Pan Wolodyjowski" . który przyszło mu spłacić. A.P. bo ich życie jest bezbarwne i nudne. w której najważniejszą kwestią staje się znalezienie mamki dla mającego się urodzić dziecka. Z. w czasie trwania całego życia zawsze znajdował swoje miejsce zajęty. H. okazało się mrzonką. 2) Filon cierpi. że w jego sercu jest sto żądz. okazuje się martwa.Bóg skazał ludzi na cierpienie i grzech. niż to sobie kiedyś wyobrażały. 2) Maria cierpi. 2) Zawsze wesoły i rozmowny Zagłoba pogrąża się w cier pieniu na wieść. ponieważ została zgwałcona przez ojca. która uwalnia od wszelkich uczuć i pragnień.Bohater opowiadania cierpi. że jego ukochana Halszka wpadła w ręce kozackiej tłuszczy. widząc los podbitej przez Rzym Grecji. Orzeszkowa "Nad Niemnem" . spowoduje. decydując o ich rozstaniu. B. Przerwa-Tetmajer "Hymn do Nirwany" . J. Sienkiewicz "Ogniem i mieczem" 1) Jan Skrzetuski cierpi. Kossakowskiego. córka. Swięty Mocny. "Święty Boże. widząc Teleny'ego uprawiającego miłość z jego matką. której całe życie szukał. sto uwiędłvch liści. która traktuje go jak dziecko. Jedynym. Prus "Lalka" .Irydion doświadcza cierpienia. Jego dusza romantycznego poety nie może znieść egzystencji. nad którą się lituje. 3) Na szczycie Mont Blanc Kordian cierpi. 3) Nazbyt wyedukowana świadomość sprawia. gdy przyszłojej samotnie wychowywać braci. a jednocześnie nie jest w stanie odejść od żony. G. H. przebaczy mu. Bronte "Wichrowe Wzgórza" . To cierpienie staje się przyczyną jej obłędu i śmierci.1) Masza. którą będzie opłakiwał do końca życia. bo kobieta. E. bo ma niewdzięczne i złe córki. że ponosi za to winę. ale wie. S. która pokochała Ketlinga. Słowacki "Horsztyński" . Krasiński "Irydion" . gdy okazuje się. dlaczego młodzieniec to uczynił. 3) Goplana cierpi. rozszarpywani przez dzikie zwierzęta w cyrku albo płonąc jako żywe pochodnie w cesarskich ogrodach. bo nie może znaleźć celu w życiu. Ale samobójcza śmierć Teleny'ego odnowi cierpienie i sprawi.

która właśnie z powodu tych cierpień stała się oszustwem. 3) Piłat cierpi z powodu straszliwego bólu głowy. że matodusznie rozmyśla o samobójstwie. A. Wspomnienia urody chłopca. a mimo to śpiewać będzie pochwałg życia. S. M. jest spokojniejsze i towarzyszy mu pogodzenie z losem. S. Wszystko.A. J· Andrzejewski "Ciemności kryją ziemię" .Piotrusia. w imię idei. ale owo cierpienie nie jest złem. która godzinami wystaje pod więzienną bramą. żegnając się z odchodzącą do państwa umarłych Korą. źe Jean cierpi. Po raz pierwszy. a także błogosławieństwo ojca uwolnią go od męki. śmierć najbliższych. Moczarski "Rozmowy z katem" ."Opowiadania" Ludzie w obozie cierpią z powodu głodu i nieustannego zagrożenia śmiercią. jakie za jego sprawą stały się udziałem Żydów. Stracił ukochanego. Ajednak Grudziński wyraża przekonanie. J. A. 2) Cierpień przysparza Barbarze także Tomaszek. Praca Syzyfa to w istocie życie ludzkie wypełnione tak cierpieniem. L. który mówi. Ale owo cierpienie wywołuje w niej dar proroczy i dziewczyna przepowiada losy bitwy. Krall "Zdążyć przed Panem Bogiem"-Marek Edelman opowiada o: 1) cierpieniu Żydów w warszawskim getcie (choroba głodowa. że nad grzechem można zapanować.W życiu ludzkim współistnieją radość i cierpienie. Jego cierpienie jest tak wielkie. A. 2) cierpieniu osób ciężko (beznadziejnie) chorych na choroby serca i układu krążenia. że poetka porównujeje z cierpieniem Maryi stojącej pod krzyżem. że gdy kocha się z Blanką.patrz: artysta.ńska. że przez całe życie zadawał ludziom cierpienie. gdy uczynił z Aleksego Melissena swojego kochanka. ponieważ uważa.człowieka uwolnić od cierpień i zła.1) Demeter cierpi. To cierpienie sprawia. jedyny syn. Cier pienia matki Kora próbuje złagodzić. 3) Tom Hamilton. a rozmowa z nią przynosi wybawienie (Adam uświadomił sobie. cierpi. bo jej własne dzieci przepędziły ją z domu. po nieważ dwukrotnie zamknął przed sobą złote bramy Jerozolimy. to jednak ból i cierpienie. ponieważ Antek odtrącił ją dla Jagny. podróż/wędrówka. H. Genet "Ceremonie żałobne" Narrator-bohater błąka się po Paryżu. Andrzejewski "Bramy raju" 1) Hrabia Ludwik z Vendome cierpi. że nawet mimo takiego ogromu cierpień można zachować w tych warunkach człowieczeń stwo. bo jej ukochany Mistrz znikł nagle i nie wiadomo. 4) Pani Celina Katelbina cierpi. Iwaszkiewicz "Brzezina" - Bolesław po śmierci żony pogrąźył się w niemym cierpieniu i odizolował od świata. uduszenia. i za nie trzeba Stwórcy dziękować. Z. To cierpienie osłabia ich wrażliwość moralną i prowadzi do sytuacji. które spowodowane jest upływem czasu. Czechowicz "hildur. zostalo odrzucone. gdy z innymi krzyżowcami splądrował Konstantynopol.. Staff "Deszcz jesienny" Nastrój przygnębienia spowodowany monotonnym jesiennym deszczem potęguje się przez przywołanie obrazu ludzkich cierpień . Cierpienia spowodowane nieszczęśliwą miłością stają się przyczyną samobójstwa telegrafisty Piotra Płaksina. jest Szatan. gdy nie pozwala jej odejść). bo nie potrafi jak Wtast Fomycz grać na klarnecie i piękna bufetowa Jadzia nie chce na niego nawet spojrzeć. że musi umrzeć. 2) Jagustynka cierpi. w której jedynym pragnieniem staje się przeżycie. bo jej ukochany poległ w czasie bitwy pod Olszynką Grochowską. 2) Aleksy Melissen cierpi z powodu niespełnionej miłości do Jakuba z Cloyes. Ale każda kolejna śmierć czyni ją jakby silniejszą i kiedy umiera Bogumił.1) Dżuma jest źródłem wielu cierpień w Oranie. jak radością. Ludzie umierają w straszliwych męczarniach. przeniknięte jest tym cierpieniem i nabiera charakteru ceremonii żatobnych. straty najbliższych. syn w więzieniu. hildura i baldura. Camus każe czytelnikowi widzieć Syzyfa szczęśliwym.Źródłem cierpienia jest rozstanie kochanków. który zginął na kilka godzin przed wkroczeniem wojsk amerykańskich. kamień jego kamieniem). na którym umierają w cierpieniach niewinne dżieci. a zło w niej tkwiące zapanowało i nad nim. śmierć jednostkowa i zbiorowa). Achmatowa "Requiem" Poemat napisany po aresztowaniu syna poetki w czasie represji stalinowskich w latach trzydziestych. że jest wierną kopią matki. J.Choć Stroop w swojej relacji z likwidacji getta nie zamierzał eksponować cierpienia Żydów. Po raz dtugi.1) Mistrz cierpi. Nałkowska "Medaliony" Wojna i okupacja niosą ze sobą straszliwe cierpienia. Joanna zostaje wynagrodzona . baldur i czas" . 3) W cierpieniach umiera chory na raka Lucjan Kociełł. na sracji Chandra Uny. Podmiot liryczny mówi o sobie: Ta kobiera taka biedna. J.zaślubia Aresa. ukochany. które dla Żydów było tylko wyborem innego rodzaju śmierci). M. jego zalotnego uśmiechu i jedynej wspólnie spędzonej nocy. Borowski . J. jest tak wielkie. ` J. 34 . co ma żyć. że ludzie tracą godność. choć wspomnienia strasznych chwil aresztowania syna nieustannie powracają.1) Młody i buntowniczy Fray Diego nie może pogodzić się z ideą państwa bożego. Steinbeck "Na wschód od Edenu" . Wyspiański "Noc listopadowa" .1) Hanka cierpi. Od tej pory staje się jakby żywym trupem. Dąbrowska "Noce i dnie" . są w utworze zagadnieniem głównym (skoki z płonących domów. Poeta poznał zarówno jedno. 2) Kaleb cierpi. Camus "Mit Syzyfa" Bohater eseju to człowiek absurdalny. Reymont "Chłopi" . Tereni. wywózki z Umschlagplatzu do obozu. Dopiero po latach dowiaduje się prawdy o niej (została właścicielką burdelu w Salinas). Mówi także. Cierpienie Toma jest tak wielkie. Jean nie podziela jednak powszechnej radości. T. co robi. powieść o Jezusie i Piłacie. matki. całe powstanie. którego symbolem jest Syzyf. a młodzieńca w mężczyznę. 2) Małgorzata cierpi. zmieniającego chłopca w młodzieńca. ta kobieta sama jedna. a tylko własny talent organizatorski i rolę swoich żołnierzy w ostatecznym rozwiązaniu kwestii żydowskiej. Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" . zasypania. Tuwim "Piotr Płaksin" Telegrafista Piotr Płaksin.śmierci. G. jak i drugie. że nie kocha Katarzyny). że jego grzeszność jest przyczyną zła spotykającego bliskich mu ludzi. To cierpienie skrywa bardzo głęboko i Mistrz sprawia wrażenie spokojnego i pogodzonego z losem.1) Barbara cierpi po stracie najbliższych . gdzieś w mordobijskim powiecie. podczas której kochali się.. sprawiają.S. 2) Umierający padre Tor9uemada uświadamia sobie. co się z nim dzieje. kiedy żona opuszcza go (strzela do niego. który przeżywa chwile euforii z powodu wyzwolenia. obwinia siebie o to. Cierpienie matki. które sprawiają. że nigdy nie pogodzi się Ze światem. Herling-Grudziński "Inny świat" Cierpienia spowodowane pobytem w sowieckim łagrze są tak wielkie. ich bólu fizycznym i psychicznym. które Inkwizycja buduje na cierpieniu tysięcy ludzi. T. Staff "Przedśpiew" . iż sposobem na udrękę życia jest uświadomienie sobie własnej wolności i prawa wyboru różnych dróg życia. Mąż w mogile. Jest raczej naturalnym elementem ludzkiej egzystencji i jak za wszystko. Camus "Dżuma" . 2) Za cierpienia. K.Bóg jest dawcą cierpienia. jej cierpienie ma już inny wymiar. Pozbawiona bliskich kobieta musi na nowo nauczyć się żyć. Wyspiański "Warszawianka" Marya cierpi. Prowokują też doktora Rieux do stwierdzenia. świadomości śmierci każdego dnia i codziennej walce z nią. Dopiero rozmowy z Chińczykiem Li. ponieważ apatyczny Janusz Ostrzeński przestał już okazywać jej miłość i stał się obojętny. ponieważ dzieło jego życia. jakich doświadczyła za sprawą Konstantego. W. Mann "Tonio Króger" . J. że ludzie wychodzą z tego doświadczenia ze zdruzgotaną psychiką. niemożności kochania. 2) Cierpienia umierającego syna sędziego Oitona powodują przemianę wewnętrzną księdza Paneloux. wychowany według zasad moralności purytańskiej. Patrz też: mąż. mówiąc. że popełnia on samobójstwo. gdyż ten stanowi o sobie (los jest jego losem. L. J. Kasprowicz "Hymn świętego Franciszka z Asyżu" . A.1) Adam cierpi. uświadomiwszy sobie.

5. Rodzaju 26. króla Priama . z czego wynika obłęd Hamleta. złoży w ofierze całopalnej tego. Jedna urodziła syna Moaba (protoplastę Moabitów). nie zważając na uczucia dziewczyny. Później okaże się.. nierzewliwe. że drzewa i ptaki kamienieją ze zgrozy. jak i Elizę. (J.Ks. który je otworzył wytrychem radości". więcej nad trzydzieści miesięcy nie majqc. Szatana już nie było. (F.Kasandra. (przysłowie włoskie) * "Cierpię. Tokarczuk "E. Harpagon o córce mówi: złe zielsko szybko rośnie. Dorastała szczęśliwie między nim. przybrana. (W. ojciec uniemożliwiajej to. O.na prośbę zrozpaczonego ojca Chrystus wszedł do jego domu i zawołał: "dzieweczko. by ją nakarmiono (Mk. Bardziej cierpieć nie miała sił".E: ' .chce ją wydać za starego człowieka tylko dlatego. Andrzejewski) * "Mniej cierpieć nie mogła. układne i wstydliwe. Powitała go jedynaczka (Ks. Jej cierpienie potęguje jeszcze samotność. 3) Sędzia izraelski. Zanim tego dokona. Słowa używa się m. Bayle) * "Najgorszym cierpieniem jest duszy chłód".32-38. chrzestna. pragnie jak najszybciej opuścić dom.. choć pełen szacunku dla mistrza.3435. przyznaje się. 2) Umierający Michał Anioł doświadcza cierpienia na wieść. 3) Córka władcy Troi. Córka Hetejczyka to wg Biblii kobieta obca. 15. kto pierwszy przekr oczy prógjego domu.30-40). (P. Stosuje się do poleceń Polo niusza: odsyła listy Hamleta i prezenty od niego. by wypędził diabła z córki. pyta je jak bardzo go kochają. potem nieszczęśliwa miłość). dobrowolne. Sędziów 11. moja . że cierpienia. Zbyt jest brzydkie.Stary Lear postanawia podzielić swoje królestwo pomiędzy trzy córki. 2) Ezaw poślubił dwie córki Hetejczyków (Judytę i Basemat) .in. Gdy Edyp dowiedział się o swym zbrodniczym czynie. które było wielką pociechą i radością rodziców (nie dopuścitaś nigdy matce się frasować ani ojcu myśleniem zbytnim gtowy psowac~. by dociec. Stryjkowski "Tomtńaso del Cavaliere" . upiwszy go przedtem winem (po zagładzie miasta nie było innych mężczyzn).Ks. W swoim zaślepieniu Orgon postanawia bowiem wydać ją za Tartufa. wstań!". Kiedy pojawi się przy łożu śmierci Michała Anioła. a on uczynił jej. podstawą radości jest chwila". 2) Córka Jaira .~ierszy świadomość śmierci jest o tyle bolesna. Zirytowa ny Lear pozbawiająjej części królestwa i wyklina.1) Córka Chananejki (tj. obyczajne. że na mocy postanowień Soboru Trydenckiego nagość postaci na jego freskach w Kaplicy Sykst yńskiej zostanie zamalowana. Bardziej sprzyjała Jazonowi. gdy Orgonowi za sprawą intryg Tartufa grozi kompletna ruina i utrata wolności. Niestety. ustępuje we wszystkim. niepieszczone (. Demeter wędrowała po świecie w poszukiwaniu córki. że uprowadzenie Heleny doprowadzi Troję do zagłady. Rodzaju 19. niż własnemu ojcu. Patrz: artysta. zbyt straszne i przygnębiające". J. Czosnowski) * "W ogóle podstawą cierpienia jest trwanie. W. Biblia (NT) . Chrystus polecił. chyba sam ogień tylko". lud~cie. córka dzielnie trwa przy nim.Cykl dziewiętnastu utworów.Teresa Frommer cierpi z powodu swojego kalectwa i utraty zdolności kontaktowania się z duchami. bo w tajnikach dusz niektórych nadmiar boleści staje się kolebką geniuszu lub zbrodni". Reymont) Córka Córka . niespełniona miłość do pięknego rzymianina Tommaso del Cavaliere.. Molier "Skapiec" . tobie mówię. Kochanowski "Odprawa posłów greckich". że pod pięknymi słowami Goneryli i Regany nie kryło się prawdziwe uczucie . że ten decyduje się wziąć ją bez posagu. wraz z Klaudiuszem.. że wiązał z jej osobą wielkie nadzieje hterackie (ua którą .Harpagon traktuje nieufnie i z niechęcią zarówno Kleanta. nieudanym życiem osobistym (śmierć męża. W. (O. poeta nazywa ją słowieńską Safoną. roztropne. Słowacki "Fantazy" Hrabiostwo Respektowie mają 35 . jak byt ślubowat. najmłodsza Kordelia stwierdza. Jefta. Aby zapewnić sobie potomstwo. Wskażcie mi tego złodzieja. Towarzyszyła mu Antygona. (1. że nie wierzy ona w Boga i życie pozagrobowe. drugich zaś nie". wyrodna. była typem czarodziejki. Poloniusz natomiast bez skrupułów wykorzystuje córkę do tego. Goneryla i Regana swoją miłość do ojca przedstawiają w długich i kwiecistych monologach. okazuje mu jednak obojętność. a te które zadaje znikome. Clemenceau) * "Cierpienie jest kluczem do wrót twórczości. Jej wizerunek w "Trenach" jest wyidealizowany. Młodzieniec. które sam znosi. Fenicjanki z okolic Tyru i Sydomu) dręczona przez diabła (Mt. są ogromne. co są upragnione. Hebbel) * "Cierpienie daje prędką dojrzałość". (S. która sprawia.1) Po zniszczeniu Sodomy przy życiu pozostał tylko Lot i jego córki. by przypodobać się nowemu władcy.35-38). Poeta przedstawia Urszulkęjako dziecko idealne (Tren XIIjest peanem najej cześć: ochędożne. Od Apołlina otrzymała dar pnepowiadania przyszłości. Jedynie Kordelia pośpieszy Learowi z pomocą. ojciec zarzuca jej niewdzięczność i brak posłuszeństwa. Jedne bowiem sam odczuwa. Mitologia .1) W mitologii greckiej Kora-Persefona była jedyną córką Demeter. oślepił się i opuścił Teby. kiedy jej brat wychodzi do Eltznerów i zostawia ją w pustym i zbyt dużym mieszkaniu. druga .21). 4) Antygona . (Michał Anioł) * "Cierpienie nie jest prawem natury ~est to czasemjej przywilej. 2) Córka króla Kolchidy -Medea. Andrzejewski) * "Dla cierpienia nie mogę mieć współczucia. córki w czasie dwóch kolejnych nocy współżyły z ojcem. Z. lutnia dziedzicznym prawem spaść miata). Wilde) * "Cóż za dziwną naturę ma człowiek! Wyobraża sobie mianowicie. Zupełnie nie liczy się z jej wolą .że nie trzyma w ramionach Jakuba. To ona tworzyła pełną miłości i harmonii atmosferę w domu czarnoleskim (teraz wszytko umilk~o. Molier "Świętoszek" . (J.W stosunku do rodziców dziecko płci żeńskiej..okrutne ~córki skażą ojca na bezdomność i tułaczkę. gdy ten aranżuje jej spotkanie z księciem. Chociaż Urszulka zmarła. który niefortunny ojciec poświęcił swojej namilszej dziewce. Mi mo to w chwili próby. ten nie będzie już mógł go zobaczyć. Wywróżyła. Przez pewien czas jest uczniem genialnego artysty.Cierpienie obdartego przez Apollona ze skóry Marsjasza czynią z niego dzieło przerażającej sztuki. karne.). * Wielkie cierpienia są nieme. Poezja Haliny Poświatowskiej przepełniona jest cierpieniem wywołanym śmiertelną chorobą. później jednak na wiele lat odsuwa się od niego. Por. Matka prosiła Chrystusa. owoc kazirodczego związku.a fami do czasu. aż zakochał się w niej Hades i porwałją do podziemi. Jednak wobec córki jest szczególnie okrutny: wyśmiewa ją. Szekspir "Król Lear" . przed rozstrzygającą bitwą złożył ślub: jeśli Bóg pozwoli mu zwyciężyć. że swojego uczucia nie jest w stanie wyrazić w słowach. który przez sześć lat toczył krwawe boje z Moabitami. przedrzeźnia. Gdy wróciła do domu. Dla bohaterki tych v. w połączeniach: rodzona. Kiedy Marianna próbuje się bronić przed niechcianym małżeństwem.Ben Ammiego (praojca Ammonitów) . Ch. J. więc jestem".Marianna stara się być dobrą i posłuszną córką. S. (G. też: J. posłuszne. szczere pustki w domu). który przybył po złote runo. Biblia (ST) . Kochanowski "Treny" . podsłuchuje rozmowę młodych.1) Cierpienie Michała Anioła wywołuje nieszczęśliwa. ale przypłaci to życiem.. Ofelia jest jednak posłuszna woli ojca. toteż Eliza schodzi mu z drogi. Szekspir "Hamlet"-Chociaż zakochana w Hamlecie.córka Edypa i Jokasty. Posłużył się Ofelią. a sam. Korzeniowski) * "Żadne morze nie zgasi cierpień. J. Herbert "Apollo i Marsjasz" . jak i przemijaniem życia. stara się zadać jej jak największy ból. Zamieszkali w górach.

zmuszają ją do wyprowadzenia się z domu i do prostytucji. Tokarczuk "E. życzliwa. bo obie wstydzą się swego pochodzenia i ojca. mój książę?.Erna Eltzner wyłoniła się z mgty nieokreślenia jaka zwykle towarzyszy egzystencji średnich córek w wielodzietnej rodzinie. kiedy się ożeni. Wychowane w atmosferze kultu pieniądza. Nie sprzeciwia się woli rodziców. Wycisnąwszy cytryng. wzruszające. karmić trzeba).krewnych). Gdy zaś Poloniusz zapyta Hamleta: Co czytasz.). ani z jego dziwactw. wszystkich stara się zrozumieć i wszystkim pomóc. Zarobione w ten sposób pienią- dze Sonia oddaje Katarzynie Iwanownej na utrzymanie rodziny. Erna zaczyna czuć.Wychowana w Iuksusie i rozpieszczana przez ojca. Orzeszkowa "Nad Niemnem" . powielą zapewne w przyszłości taki model rodziny. aby matkę tor turowano. Sonia nie buntuje się przeciwko niczemu. wypiera się jej. zjakimi zmaga się Tomasz Łęcki. które czyta. aby być przy ojcu w chwili śmierci. Inną lekturą bohatera są "Pieśni Osjana" 36 . Konopnicka "Banasiowa" Stara. ale prawdziwie i szczerze troszczy się o nią tylko Alina. własną pościel. podstępna i zbrodnicza. Sienkiewicz "Krzyżacy" Danuśka jest jedyną. Twierdzi.Dwie córki starej wdowy są krańcowo różne: Alina jest szczera.dwie córki .E " . który chce podlegać polskiemu panu. (A. Rybczyńska "Jak kochać córkę? . prosząc o pieniądze na wódkę. (prLysłowie fińskie) Czytanie literatury (bohater czytający) Czytanie literatury (bohater czytajacy) . Niekiedy porównuje się do bohaterów homeryckich. który początkowo przeznaczyłją do klasztoru. natomiast Balladyna . Żeromski "Wierna rzeka" Salomea Brynicka została w czasie powsta zie" (tu ojciec-poeta składa nieżyjącej córce przejmujące wyznanie: ach! Żadnej kochance nie mówiłem tak siebie do dna jak Ance. Zwłaszcza Mela boi się matki i nie chce się jej narazić Hesia natomiast ma do niej stosunek krytyczny. Justyna dostrzega wszelkie minusy ojca (lekkoduch. pracowita i szlachetna. Nie interesująjej ani kłopoty. że nawiedzają ją duchy. często ją przedrzeźnia.zawistna. ani też stanjego zdrowia. to jakby same siebie". ukazujących chwile trudne. J. który musi dźwigać. Holland) * Synjest synem do czasu. a jednak szekspirolodzy każą w niej widzieć "Próby" Montaigne'a. To błahe z pozoru wydarzenie ujawnia parapsychiczne zdolności dziewczynki i zwraca na nią uwagę matki. nieodporna. a Fantazemu daje do zrozumienia. Jednak gdy śmierć szybko nie nadchodzi. Zapolska "Moralność pani Dulskiej" . natomiast nie potraf tego odwzajemnić.Justyna Orzelska i jej ojciec mieszkają w Korczynie na łaskawym chlebie Benedykta jako jego dalecy krewni. że czytanie literatury jest integralną częściąjego życia. że jest dla niej osobą niezwykle ważną. ale kilkanaście szkicówwspomnień. jak na lekko wykrzywione odbicie w lustrze.. by umrzeć wśród bliskich sobie osób. Ponieważ ojciec przez całe życie strzegł jej przed wszelkimi trudnościami. troskliwości.Królewicz duński ani na chwilę nie rozstaje się z książką. jak~ też lektura mają dla bohatera (bohaterów) albo dla wymowy całego dzieła. H. Gdy Danuśka zostanie uprowadzona przez Krzyźaków. dziewczyna jest posłuszna woli ojca. przez czas jakiś przy pomocy młodszych sióstr będzie udawała. kiedy zemdlała przy obiedzie. O. Żadna z nich nie pojawi się też na pogrzebie.widują się z nim tylko po to. że za długo żyje. aby otrzymać pieniądze na nową suknię lub spłatę długów. człowiek nie myślący ani o jej przyszłości ani o uwłaczającej sytuacji ubogich . Aby ratować obłożony kon trybucjami. M. pomyśli także i o tym. Wypędza staruszkę z zamku. uwagi. żoną i córką. H. Przywiozła uzbierane pieniądze. * "Zrozumiałam. Jeśli Goriot przychodzi do pałacu którejś z córek (aby przynieść pieniądze ze sprzedaży jakichś rodzinnych pamiątek). Jest zbrodniczą siostrą. Decydując się na małżeństwo z Bohatyrowiczem. choć ich decyzję nazywa krzyżem. Kiedy wraz z pierwszą miesiączką straci zdolności mediumiczne. bo te łagodzą i uspokajają silne porywy serca Wertera: jakże często utulam nim do snu swą buntownicz4 krew. wpuszczany jest kuchennymi drzwiami. upadający majątek. zmęczony jest także wszelką wiedzą uporządkowaną w książkach. stara się nawet przyspieszyć śmierć przez chorobę. skazując ją na głód i poniżenie.. I choć do swoich możliwości kontaktowania się z duchami nie przywiązuje zbytniej wagi. na seansach w domu Eltznerów. że tajemnica napięć między matką a córką polega prawdopodobnie na tym: zbyt podobne do siebie by nie patrzeć jedna na drugą. Nie ma natomiast dla niego miejsca w ich rezydencjach. śmieszne we wzajemnych relacjach matkacórka. ponieważ chce od nich odpocząć. nie po zwalając się publicznie naśmiewać ani z ojca. W. ukochaną córką Juranda. zła. by je zawiadomić. E. Nazywa też siebie pielgrzymem. Córka pozostaje córką na całe życie. Zgodnie ze średniowieczną obyczajowością. Jurand poświęci dlajej ratowania rycerski honor. Dianna kocha wielką. Dostojewski "Zbrodnia i kara" -Soniajest córką Marmieładowa z pierwszego małżeństwa. znaczenie zasadnicze. Zgadza się. gdy w jakimś utworze bohater (bohaterowie) przywołuje (przywołują) fragmenty jakiegoś innego dzieła lub czyta (czytają) inny utwór przy czym zarówno przytoczenie. S. córki porzucity ją na rogu ulicy. ten odpowie: Słowa. w którym ten motyw wystąpił. M. która dalece nie przystaje do życia. w kilka dni po swoich piętnastych urodzinach. np. Goethe "Cierpienia młodego Wertera" .Obie córki Dulskiej (Hesia i Mela) są całkowicie zdominowane przez matkę i podporządkowane jej. że umiera. zabierze do pałacu także starą matkę. Balzac "Ojciec Goriot" Anastazja i Delfina traktują ojca jednakowo . postanowili wydać bogato za mąź za hrabiego Dafnickiego starszą córkę. słowa. gdyby ojciec umarł. Szekspir "Hamlet" . żeby nie zawieść oczekiwań matki. jako tą. B. Odyseusza podróżnika. Goriot zostanie pochowany jak nędzarz. czuje się winna. toteż w trosce o jej bezpieczeństwo ojciec odeśle ją po śmierci matki na dwór Anny Mazowieckiej. w jaltich żyje rodzina i nałóg ojca. by sprawić matce przyjem ność. niespełnioną miłością dawnego powstańca. podwójnej moralności. że jej też jest ciężko. Izabela wymaga ciągłej adoracji.Diannę i Stellę. Małżeństwo z Fantazym Dianna traktuje jak wielką ofiarę na rzecz rodziny i ludu.W liście do Wilhelma z trzynastego maja Werter prosi o nieprzysyłanie mu żadnych książek. zesłańca na Sybir Jana. co by się z nią stało. F. Kiedy ranią się wzajemnie. Warunki. J· Słowacki "Balladyna" .O tym motywie można mówić wówczas. żejeślijąpoślubi.Autorka jest matką dwóch znanych dziś reżyserek: Agnieszki Holland i Magdaleny Łazarkiewicz. Wymusza ona na Kirkorze obietnicę. stara się jak najszybciej nawiązać łączność z zaświatami. Obie głośno deklarują. narazi życie. Żadna z nich nie znajdzie czasu. że bardzo kochają matkę. że jedynym dla niego ukojeniem mogą być w tej chwili eposy Homera. Izabela Łęcka wyrosła na egoistkę. twierdzi. jest niesamodzielna życiowo. choć starzec marzył o tym i prosił. że ojciec na starość będzie miał własny kąt. I. że kupuje ją jak towar. słowa. Nie jest to zbiór recept. okazuje się. Banasiowa nie oskarża córki. by nie być dla córki ciężarem. Prus "Lalka" . toteż ojciec często wykorzystuje jej łagodność i dobre serce. fałszywego wstydu. (przysłowie angielskie) * Córka często wkłada płaszcz matki. Z lękiem rozmyśla. romantyczną. można więc przypuszczać. W tekście sztuki nie pada ani razu tytuł książki. by nie być ciężarem. samotna kobieta przyjechała do córki. Obie dziewczynki nie mają żadnego kontaktu z ojcem. Natomiast Balladyna wstydzi się matki. mimo -to zawsze staje w jego obronie.W. że matka jest poważnym kłopotem (zameldowanie kosztuje. G.

Herling-Grudziński "Inny świat" . ach! SZukałem tej boskiej kochanki. Wydawało się. że literatura okaleczyła go. w innym bowiem miejscu Gustaw powie do księdza: ty mnie Zabiłeś .. jak lubiłem Platona. dlatego później. Podczas słuchania "Reduty Ordona" Borowicz zrozumiał. Rousseau oraz "Cierpienia młodego Wertera" Goethego. okręt trój- masztowy (. a w niej egzemplarz "Pana Tadeusza". O ile lektura Homera była ukojeniem dla Wertera. kto miał największy wpływ najego sposób odbierania rzeczywistości. Tomasza z Akwinu.. rozpacz. na górce u Gontali z takim zapałem odda się lekturze utworów romantycznych. W czasie wspól nej lektury ewangelii (fragment o wskrzeszeniu Łazarza) Sonia przekonuje go do wartości głębokiej wiary. Obwinia o to romantyków: zmarnowaliście ży'cie moje. kto ukształtował w nim taki męczeński wzorzec miłości. Wokulski. że Gustaw gardząc otaczającą go rzeczywistością.. doznawał rozczarowań. J.. B. IV W mieszkaniu księdza Gustaw bierze z półki dwie książki: "Nową Heloizę" J.. a także w to.. Na nowo rozpoczął swoją wędrówkę po świecie. nazywający siebie największym grzesznikiem. Jako człowiek dojrzały przyzna.W opowiadaniu "Pożegnanie z Marią" czytelnik poznaje Tadeusza i Marię jako ludzi czytających Szekspira (wezmę Szekspira. wesołą melodią. Pragnęła mieszkać w jakimś Zamczysku. nie akceptujących związków z pannami wysokiego urodzenia. oskarża literaturę romantyczną o to. Zachęca do lektury "Biblii". żatobnego ottarZa. Były to najczęściej romanse.ty mnie nauczyłeś czytać! (. "Immense" i innych dzieł sprawia. Zarzuca księdzu jako swemu nauczycielowi. że może być ona tarczct przeciw wlóczni zlego. dlatego o książkach tych mówi: to sq ksiqżki zbójeckie. Borowski "Opowiadania" . do kraju łat dziecinnych. Bohater wierzy bowiem w ocalającą wartość literatury (wojna minie. Rodion.. ale i hołd złożony Szekspirowi jako najświetniejszemu Znawcy duszy łudzkiej. Nie jest to jednak bunt konsekwentny. Konfrontując lektury z życiem. Montaigne' a. w nudnym miasteczku Yonville. że nauczył go czytać i pokazał mu świat książek. które miały wpływ na ukształtowanie jego osobowości: epopeje Homera. co doprowadziło do tego. dokąd w rzeczywistości nie mógł powrócić. gdzie siedząc na skale nad brzegiem morza. A oto jest tyłko ziemia. których akcja rozgrywała się w średniowieczu. po co). że w końcu ten wygnaniec-pielgrzym znalazł dla siebie stałe miejsce. Lektura epopei pozwoliła mu myślami przenieść się na ojczyzny łono. bohaterki zaś pozostawały bierne. Moje liście żółkną. na każdym szczeblu życia rzecZywistość czeka. Zaczerpnięta z tych lektur wizja świata kazała bohaterce pogardzać życiem u boku Karola. gotowi oddać życie za swoją ukochaną. a poezja zostanie). jeśli w nim leży krzywda czlowieka.. Dziś wiem. Jej słowa długo pozostaną dla Raskolnikowa puste. Dostrzegł rozdźwięk między samym życiem a literaturą: późno myśł geniuszu świat caly pozłaca. próbując dociec. U Macphersona ważny jest też związek między przeżyciami bohaterów a zjawiskami zachodzącymi w naturze. jak mi się Osjan podoba). twierdzi. Sienkiewicz "Latarnik" .) łupiną tylko. ie klamal. Na współczesną mu Anglię próbował patrzeć według wzorców Szekspirowskich i rozczarował się. że lektura tych utworów szczególnie go uwrażliwiła. W zetknięciu z rzeczywistością obozową (np. w Zagadkowej sprzeczności Z inny'mi. rycerskich komnatach i minstrelach. wymienia również lektury. Nie ma prawdy. W jednej z codziennych dostaw żywności znalazł paczkę.in. która tą krzywdę pomija (. Żeromski "Syzyfowe prace" Dla życia Marcina Borowicza przełomowa okaże się lekcja języka polskiego. i dookoła mnie.. porzcfdnymi. gdyż nie jest powolaniem. Prus "Lalka" . W poszukiwaniach godnego celu w życiu Kordian konfrontuje młodzieńcze marzenia. Marzyła o średniowiecznych skrzyniach. Skawiński przeżył krótką chwilę szczęścia. rybacy wydają się jak mrówki (. podczas gdy powinna być ona radością życia.). iż staje się on człowiekiem nadwrażliwym.(niedawno pytał mnie ktoś. czyta "Króla Leara" Szekspira: a owi. pokazuje życiodajną moc miłości Chrystusowej. tylko prZekleństwem.Tonio od dziecka czyta książki zbyt dla niego poważne. uciekać od tego w romanse z Rudolfem i Leonem i w życie ponad stan. lektury z okresu dzieciństwa. mężni. Wspominając swoją młodość. postaram się zrobić w nocy "Hamleta" na wtorkowy komplet). czuje się wyobcowany wśród zwykłych ludzi. . ale nie bardzo wie.in. T. pojawiły się dawno zapomniane obrazy. więc bohaterowie byli szlachetni. aż na zsyłce sam odkryje wartość ewangelii i metaforyczną wymowę przywrócenia do życia Łazarza. ale zapłacił za to wysoką cenę zwolniono go z pracy z powodu niezapalenia latarni.) Ty dla mnie ziemię piekłem zrobiłeś i rajem. Z goryczą wyraża rozczarowanie wobec mitotwórczej roli literatury i sztuki starożyt nej: nie ma piękna. Mickiewicza w recytacji Bernarda Zygiera.) Pamiętasz. Werter mówi podobnie: gdy przyroda skłania się ku ziemi. zatruliście dwa pokolenia i ciska książką. na której wysłucha "Reduty Ordona" A. a szukać niepochwytnego idealu? Po chwili jednak z czcią podnosi rzucony wcześniej tomik. rozumiejąc. Bo choć minęła tamta epoka. co snują się po brZegu.W wędrówce po Europie bohater trafia też do Dover.Utwór poprzedzony jest mottem z "Zapisków z martwego 37 . W pieśniach tych dominującym uczuciem była świadomość bezsilności wobec losu. który w obronie honoru swojej wybranki nie zawaha się stanąć do walki z całym światem: wraz z Walterem Scottem rozmilowala się w dawnych dziejach.J.W swojej tułaczce Skawiński trafił wreszcie do Panamy. Flaubert "Pani Bovary" Osobowość Emmy ukształtowały m. Mann "Tonio Krtiger" ."lerozolima wyzwolona" Tassa oraz wspólnie z Marylą czytana "Nowa Heloiza". jesień nastaje i we mnie. oczekujące na zjawienie się rycerza bez skazy. Mickiewicz "Dziady" cz.). twierdząc. Dostojewski "Zbrodnia i kara" . że tworzy ona mity. Lektura "Don Carlosa". G. Do tej chwili Marcin nie zdawał sobie sprawy z sytuacji. o tyle Macpherson rozbudza jego wrażliwość. niepospolitej: kto naucZył mnie gardzić codziennymi kobietami. nic się w mentalności ludzi nie zmieniło: nadal nie ceni się pracy. że nawet sam Mickiewicz cierpiał z miłości. które atmosferą żalu i melancholii w sposobie opisu przeżyć miłosnych odpowiadają Werterowskiemu sposobowi doznań. nie dostrzegał niczego złego w zjawisku rusyfikacji młodzieży. Słowacki "Kordian" . G. H. w jakiej znalazł się kraj. Ukazuje mu wartość miłości i przebaczenia. lecz urodzenie i pieniądze. szukałem. m. świętej tajem nicy. jakie są jego jako Polaka powinności wobec ojczyzny. że jest potępiony i zgubiony. To literatura romantyczna wykreowała wzorzec kochanki jako kobiety niezwykłej. geniuszu. zwykłymi. T. mogąc obcować z wytęsknioną ojczyzną. mit miłości wzniosłej. Jest to jednocześnie krytyczna ocena Anglii. W mieszkaniu Tadeusza na Pradze stoją dzieła Platona. S. "U nas w Auschwitzu") runie mit literatury (bohater przyznaje. A. Podczas czytania odżyły wspomnienia. utwory. że czytał wcześniej "Wilka stepowego". snując swój monolog. przez które czlowiek zaczyna czuć się napięt nowanym. Tadeusz oskarża starożytność jako początek wielkiej zmowy ludzi wolnych prZeciw niewolnikom. F. gdzie w Aspinwall rozpoczął pracę latarnika.W paryskim hotelu Wokulski czyta "Sonety odeskie" Mickiewicza. co było wynikiem stosunków społecznych. Patrz: samobójstwo.M. poszukiwał w życiu ideału: nie cierpiąc rZeczy ziemskich nudnego obrotu (. przeczucie śmierci. jak te kasztelanki o wydlużonych stanikach. a także ukształtowane przez lektury ideały z rzeczywistością.Pełna pokory wobec życia i ludzi Sonia usiłuje wpłynąć na gardzącego wszelką przeciętnością Raskolnikowa. Przypomniał sobie opowieść strzelca Nogi. pobudza uczucia i zmysły (patrz: scena lektury "Pieśni Osjana" w towarzystwie Lotty)..

że życie wprowadza najbardziej radykalne korekty do młodzieńczych lektur: inaczej dziś będziecie czytali "Iliadę". nie Szekspir. Utworu nie można rozumiećjednoznacznie. ponieważ nie umie jeszcze w pełni pojąć tkwiących w nich wartości: Chłopi (. w którym nie wygasły dawne wiary. bronili się oni.. w głębi duszy jesteśmy niewinrti.. Herodotowi). (A. pokazuje triumfatora historii jako człowieka pełnego sprzeczności.." pozwoliła mu wiele zrozumieć: dostrzegł bolesne podobieństwo między własną sytuacją a więźniami martwego domu (większość szczegółów powtarzała się z upiorną dokładnością). zna ją na pamięć. Keating przyznał się później swoim uczniom. żona Sama Hamiltona nie rozstaje się z Biblią. Miłosz) 38 . otwiera się przed nią intrygujący. że człowiek jest niewinny. I on. chce wydać mu się bardziej interesująca.) bardzo trudno zrozumieć za dużo osób. Cz. Hamlet (. to zostałoby to inaczej napisane. czystek.Wiersz powstał y w 1945 r. że to ją powinno nobilitować.H. czytelnik możejąprzyjąć lub odrzucić. N. którzy czytając głośno poezję Shelleya. Kleinbaum "Stowarzyszenie umarłych poetów" . z ironią patrzy.Nowy nauczyciel języka angielskiego John Keating zaskoczył uczniów Akademii Weltona swoją nietypową postawą: wyrecytował wiersz Walta Whitmana. J. okłamano nas. Wesele (. Uważa. Są tam bowiem wklejone strony innych książek. to naprowadziło go na myśl. W. gromi. Patrz: Rosja. Każde pokolenie szuka nowych wzruszeń w dziełach starych mistrzów". nienawidzi. 2) Do Biblii sięga Samuel. gdy to zrozumiał. co w dziełach widzimy". (Z. choć równocześnie wskazuje na to. sobie. przyznając się ironicznie do tego. Jest on na pewno pochwałą prostego.).. poezję czytamy. że wina komunistów tkwi w tym ich okrzyku: nie wiedziałem! Wierzyłem. pogardza. pokochać lub znienawidzić.domu" Dostojewskiego. Jego pełne dramatyzmu rozdwojenie (ale też fakt n'iejednoznaczności moralnej. To zdecydowało o jego dalszym życiu i karierze. i Natalia Lwowna znaleźli w ten sposób nadzieję u Do stojewskiego: w sytuacji krańcowego zniewolenia pozostaje jedyna szansa ucieczki. Była to grupa młodych ludzi. to jakby wkraczała przez ozdobne wrota na ogromny dziedziniec. toteż mimo iż człowiek z połowy XX w. kiedy nie wie: czy głupiec na tronie jest zwolniony od odpowiedzialności. (Cz. czego on sam szuka u Herodota: to. Czas akcji powieści przypada na lata realnego socjalizmu. odpowiada: co tu jest do rozumienia? Gdyby Bóg chcial. że wszedł w kazirodczy związek z własną matką. co u niego znajduję. Doktor Tomasz. kradnąc sobie zbawienny sen. Dopiero przeżycia mają moc naprawdę kształcącą. Wszystko to wnika jakby w tekst Herodota. bo jest głupcem? Napisał na ten temat artykuł do prasy. twierdząc: nie wiedziełiśmy. Wiedza na temat miar wierszowych i metafor jest pozbawiona sensu.) ten duński książę trochę za wielki mazgaj.). z zainteresowaniem i przerażeniem śledzi rozwój komunizmu w Europie. ale upartego czytelnika. wierzyłiśmy. a więc wzmożonego terroru. postaw (Achilles płaczący nad Panthasileą przelewanie bratniej krwi w czasie powstania). gdzie pocałunek Almanzora okazał się podstępnie śmiertelny). Drugim utwo rem. nie Byron. wiejskim chłopcem (na białych marginesach ślady palców i ziemi znaczony twardym paznokciem Zachwyt i potępienie). Kundera "Nieznośna lekkość bytu" . niebaczny. że wiele fragmentów jest niezrozumiałych. Lektura "Zapisków.. jest "Król Edyp" Sofoklesa. Poeta twierdzi.Już tytuł nawiązuje do Biblii. Herbert "Podróż do Krakowa" -Bohater liryczny wierszajest prostym. Teresa w pośpiechu nadrabia zaległości w literaturze. Herbert) * "Rozumieć dzieło. gdy Chińczyk Li opowiada zgromadzon ym. Thareau. a dobór lektur określa człowieka. a gatunek ludzki przepełniony jest namiętnościami i tylko poezja potrafi je wyrazić. ale w domu czyta Ewangelię. M. Najbrutalniej rozprawia się ze swoją komunistyczną przeszłością. Otóż Edyp naprawdę nie wiedział.. Są tam również pisane na bibułce do papierosów i wklejone własne zapiski (zarzuty przeciwko wojnom. Z. To. Toteż gdy Hana czyta egzemplarz "Dziejów" Herodota.zagłada Warszawy po powstaniu). jednak obojętność niesie książce śmierć". Steinbeck "Na wschód od Edenu" . znakomity chirurg. * "Kolega lubi czytać? A. praskiej wiosny. uwagi robione na marginesie książki... egzemplarz uratowany z ognia. jest w gruncie rzeczy wątły. jak należy z uwagą Biblię czytać i analizować każde słowo (hebrajskie "timszel" = możesz). świadczących o obecności Biblii w życiu bohaterów: 1) Np.. Andrzejewski) * "Od nas także zależy. z jakim oddaniem i wiarą czytał dzieła Lenina. gdy trzeba znaleźć imiona dla synów Adama (zdecydowa no się na Kaleba i Arona). jedyne samowyzwolenie poprzez samobójstwo i to jest wybór. M. M. labiryntowy świat rannego Anglika. tworząc rzecz zupełnie nową. że w młodości należał do Stowarzyszenia Umarłych Poetów. są to śłepe zaułki na szlaku historii . żebyś to zrozumiat. Później na kolejnych lekcjach ucz ył ich.. że cała Rosja byla zawsze i jest po dziś dzień martwym domem. oślepił się i opuścił Teby. zakłamania) oddaje metafora: rękę oparł na pismach Marksa. W powieści jest też kilka fragmentów. które wydawały mu się szczególnie ważne. zagubiony w wielkiej historii i własnym wnętrzu. to stwarzaćje w sobie na nowo. (J. że jest niewinny. które były komentarzem do tekstu lub luźną impresją..Teresa pojawia się w praskim mieszkaniu Tomasza z tomem "Anny Kareniny" pod pachą. a na zarzut męża. który jednak człowiekowi pozostaje. lubię".Poeta zwraca uwagę na powtarzalność w historii (i literaturze) sytuacji (zdobycie Troi . w jego oczach. Tomasz doszedł do wniosku. doświadczeniach kolejnych wojen i "zamieci" historii lekturę tę nazywa pocałunkiem Almanzora (aluzja do ballady "Alpuhara" z "Konrada Wallenroda". Whitmana. Broniewski "Moja biblioteka" Wyznanie człowieka (poety?) rozczarowanego do literatury. Po latach. Książkę tę otrzymał bohater od Natalii Lwownej i czytał nocami. która kreuje wzorce nie przystające do życia (wspominam mitów niedostatek i średniowiecza łgarstwo (. stojąc na biurku. Ta właśnie sytuacja biblijna pozwoli później pojednać się Kalebowi z ojcem. uczuć (bohater także blednie i śmierci się boi). który pacjent traktuje jak własny notatnik. Często konieczność dokonania jednego wyboru więcPj znaczy dla człowieka niż dziesiątki najbardziej nawet wzniosłych przykładów literackich. Gdy zbrodnie komunistów wyszły na jaw.. procesów. 3) Wspaniała scena czytania fragmentu Starego Testamentu (o wygnaniu Kaina na wschód od Edenu). Że Zatrzymał się cZas między katorgą Dostojewskiego a nasQymi mękami.) bardzo życiowa ksiqżka tylko trochę za długa. Miłosz "Portret z polowy XX wieku" . poddawała się jej czarowi i pozwoliła jej kształtować swoją wrażliwość i osobowość.Ondaatje "Angielski pacjent" Największym skarbem rannego Anglika są "Dzieje" Herodota. prześladowań. Nie uważał. nie Goethe (. która nie chroni przed złem świata.jak łudzie zdradzają się nawzajem w imię swych narodów i jak się zakochują. bo należymy do ludzkiego gatunku. Jastrun "Czytanie Homera" . że chłopiec odbiera arcydzieła literatury bardzo powierzchownie i ocenia je z młodzieńczą niefrasobliwością. który z kolei zdecydował o życiu Tomasza. nie zostały nawet słowa Słowackiego). France) * "Pisarz stwarza wizję życia. jak smakować poezję. Zestawił tę sytuację z opisaną przez Sofoklesa w "Królu Edypie". rozdwojony w sobie (Sęp Szarzyński). Dla niej bowiem ludzie czytający tworzą jakieś tajne sprzysiężenie (intelektualistów?). nie krzyczał.

J.1). złakniony wiedzy. Zybura) * "Czasem i diabeł się rozanieli".Diabły pomagają Szatanowi tworzyć w noc 31 grudnia 1799 roku przyszłych przywódców powstania listopadowego. Dom Abrahama był jednak tak długo niepełny. bo stawką w grzejest dusza przypadkowego gościa w młynie.Zły duch. (J. postanowił udaremnić boże plany. W wielu opowieściach pojawiają się jako strażnicy skarbów. Patrz: Szatan. której opowiedział o swoim kłopocie. 2) Dom Lota jako jedyny w Sodomie. Przedstawia się go naj częściej jako czarnego stwora z rogami i kopytami. 3) W starym młynie od setek lat rezydują dwa niezbyt inteligentne diabły. Kraszewski "Pan Twardowski" . Przerażone modlitwą do Matki Boskiej. Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" . mieszkanie wraz z jego mieszkańcami.Psotliwymi i niebezpiecz nymi diabłami wydają się być dwaj bracia Zota. M. Twardowski zaczyna śpiewać kantyczki. ładu kosmicznego. bliski skoczenia z rozpaczy do święconej wody. (W. III 1) Żegota opowiada bajkę o tym. Izaakiem. a bądźcie tu na noc. * Nie taki diabeł czarny. dzielny żołnierz wydrze z piekielnego archiwum oba cyrografy i uratuje dziewczęta od zguby. Patrz: wina i odpowiedzialność. uporządkowane i ogrodzonejest symbolem porządku. schronienie. którąś pokażę (Ks. J. Defoe) * "Wielu ludzi nie wierzy w Boga. Lec) * "Diabeł też potrafi wołać o pomstę do nieba". 3) Jarmarczne diabły nękają we śnie Senatora. jest starym. że z ziaren wyrosły dorodne rośliny. uciekł od niej dziurką od klucza. Rodzaju 12. J. któremu zło. Szczególnie Korowiow i Behemot zachowują sięjak psotne diabliki -ich spacer po Moskwie w zakończeniu powieści przekształca się w ciąg diabelskich psot: robią str aszliwe zamieszanie W sklepie. ponieważ towarzyszy człowiekowi nieustannie. że zajmie się tym. w Gribojedowie prowokują strzelaninę i doprowadzają do pożaru szacownego budynku. Nie udaje mu się zdobyć dla piekła wielu dusz. niż im szkodzą. Każdego. tam babę pośle. Niestety. widząc to. Zdobywając dusze. długim ogonem i widłami w łapach. Kołakowski "Rozmowy z diabłem" Diabeł jest współautorem wszystkich. W koń cu Twardowski wymyślił. Diabeł. Biblia (ST) . tam babę pośle". pozyskuje dla piekła dusze królewny i jej służącej. W końcu. J. (Ch. (U. Baudelaire) * "Oszukać diabła nie grzech". dzierżący w ręku widły.in. a także wiele innych postaci.1) Patrz: powrót.M. On był przy Heloi zie i Abelardzie. Jakież było jego zdziwienie. 3) w bardzo szerokim rozumieniu . Poe) * "Nie taki diabeł straszny jak ci. kto próbuje owe skarby zabrać. 4) dom boży świątynia. "własny kąt". Lot zostanie ocalony. J. pokłada w nich wielkie nadzieje". łączą przyjemne z pożytecznym. podsuwając mu wizję triumfu na dworze w Petersburgu. Gardzi zapewne głupcami. (S. Diabły nie są dobrymi graczami. ale nie lekceważy ich pomocy. Jego sromotna klęska w walce ma ukazywać triumf dobra w człowieku i świecie. stając się sławnym medykiem i czarnoksiężnikiem leczy ludzkie ciała i dusze.1) Młody absolwent szkoły piekielnej Lucjusz stosuje w pracy nowoczesne metody. bowiem nie grzeszy inteligencją. Bajka ta ma wyrażać przekonanie o ostatecznym triumfie dobra. Bezskutecznie. jego złe duchy są Szatanami. Nie ma jednak najmniejszego zamiaru jechać do Rzymu. Sarą do ziemi kanaaneńskiej. Przeciwnie.A. (M.I. W końcu. 2) gniazdo rodzinne. Średniowieczne moralitety i intermedia . które straszą ludżi. które spotyka Alfons van Worden. Zakopał ziarna. wyznacza różne zadania do wykonania. Potocki "Rękopis znaleziony w Saragossie" . Kaczmarczyk) * "W piekle diabeł jest postacią pozytywną".J. co go malują". Drda "Igraszki z diabłem" . (F. sklerotycznym diabłem. dopóki Bóg nie obdarzył go synem. wypróbowa nym metodom kuszenia. L. Przez lata korzysta z diabelskiej pomocy. siostry Emina i Zibelda. 4) Belzebub. 3) W rozumieniu szerszym -jako ojczyzna. Mickiewicz "Pani Twardowska" -Mistrz Twardowski diabłu. 2) Doktor Solfernus. by poróżnić pewne żyjące w idealnej zgodzie małżeństwo. To zadanie okazało się przekraczać diabelskie możliwości. spotkał starą czarownicę. więc posłuszny jego słowom Abraham. jak Bóg rozsypał na drodze ziarna zboża. Niestety. trwałość. Polskie diabły są niejednokrotnie bardzo sympatyczne i raczej pomagają ludziom. W kulturze polskiej bardzo często istny Niemczykwe fraku i cylindrze. śpiąc. wierny starym. zirytowany czekaniem. gdzie nie szerzy się zło. Choć żaden z nich nie jest kozłonogim i kozłorogim stworem z widłami. złe duchy porzucają Twardowskiego na księżycu. A. Słowacki "Kordian" . Każde polecenie diabeł wykonuje doskonale i szybko. jak go malują. podpisuje z diabłem cyrograf. (przysłowie ludowe) * "Nie należy sądzić. Stąd przysłowie: "Gdzie diabeł nie może. z domu ojca twego do ziemi. rodzina. twierdzę. Choć Mickiewicz używa określenia "diabeł".dom jako ojczyzna. gdzie pozostaje po dzień dzisiejszy. ziemia rodzinna 39 . zaśjako miejsce zorganizowane. A. ludzkich dzieł i uczynków. A. surowo karze. Leszczyński) Dom Dom . (D. który przyszedł zgodnie z umową po jego duszę.1) Bóg zwraca się do Abrahama: wyjdź z ziemi swej i od rodziny twojej. 2) Diabeł dof:owiada za Konrada ostateczne bluźnierstwo przeciw Bogu.1) Pomieszczenie mieszkalne. których nauczyła go w dzieciństwie matka. zarówno złych. Wójcicki "Boruta" Sławny diabeł Boruta strzeże skarbów w gruzach łęczyckiego zamku. książę piekielny. (przystowie ludowe) * Gdzie diabeł nie może. nieświadome tego.Diabeł pojawia się jako upostaciowione zło walczące z dobrem o duszę człowieka. uosabiają Zło i pychę. Przedstawiany najczęściej na wzór greckiego Pana jako kozłonogi i kozłorogi stwór z długim ogonem. Ich pasjąjest gra w mariasza. kiedy okazało się. która Rzym się nazywa i stąd go porywa. jak i dobrych. że diabeł kusi jedynie ludzi genialnych. Później dochodzi do kłótni między złymi duchami. że domniemane diabły to słudzy Gomelezów. robiąc piekielny hałas. Dom symbolizuje bezpieczeństwo.Diabeł Diabeł . rozpusta i gdzie zostaną zaproszeni przybyli do miasta aniołowie: wstąpcie teraz do domu sługi swego. który całe dnie spędza w swojej komnacie. on rozmawiał z Schopenhauerem o metafizycznych problemach człowieka. Niesiony przez diabły. W przeciwieństwie do kulturowego ujęcia Szatana diabeł nie ma w sobie nic z majestatu zła. na mocy którego piekło będzie mogło porwać jego duszę w Rzymie. udaje się wraz ze swą żoną. Grzeszczyk) * "Najwybitniejsi diabli powstają z upadłych aniołów". pępka świata. K. za to m. W finale jednak wszystko znajduje swoje racjonalne wytłumaczenie i okazuje się. służy. (E. Martwi się jedynie tym. Mickiewicz "Dziady" cz. Dostojewski) * "Nie zakładaj się nigdy z diabłem o swą głowę". ale mają znaczone karty i zawsze wygrywają. Gliński "O diable i babie" Diabeł używał najróżniejszych sposobów.Świtę Wolanda tworzą Asasello. by muchy nie pscy~y mu na nos. by Mefistofeles zajął jego miejsce u boku jejmość Twardowskiej. kraj. nie przynosi to zbyt dobrych rezultatów. A. diabeł sprowadza go podstępnie do karczmy. Jest stworem bardzo swojskim. wyposażył ich autor w wiele diabelskich cech. ale w diabła wierzy". on wspierał Lutra. Jakożjeszcze tego samego dnia udałojej się doprowadzić do kłótni małżonków. Kobieta obiecała.W. przydeptał i napluł na to miejsce. Przerażony charakterem białogłowy. którego zadaniem jest skłonienie człowieka do grzechu. a potem całkowitej utraty carskiej łaski. 2) Mistrz Twardowski. Daje się łatwo wyprowadzić w pole. Korowiow i Behemot. miejsce stałego zamieszkania.

któremu życie wypełniają sprawy domu. jak mitologiczna Arkadia. słynie z pobożności. Byron "Giaur" . zsyłanych przez Boga uległ całkowitej ruinie (śmierć dzieci. autor przedstawia żywot ziemianina. zaś Klaudiuszem pogardza. Aleksym" Bardzo szczególny dom rodziców Aleksego: zamożny. Bedier (oprac. choć niczego nie brak jego mieszkańcom (sady obradzają. ale każdy dom miał swoje penaty.Dwa skłócone ze sobą domy (rody): Montekich i Kapulettich i kochająca się para: Romeo i Julia. ale brak w nim spokoju i miłości. dla Rzymian .Dom Harpagona to przykład siedemnastowiecznego mieszczańskiego domu we Francji. 40 .) "Dzieje Tristana i Izoldy" . gdzie hołduje się polskiej tradycji oraz dba o to. żył znowu długo. Gospodarz wraz z żoną przestrzegają zasad staropolskiej gościnności. J. Matce zarzuca. Podkomorzego. 5) Nazwy "dom" używa Bóg n a określenie świętego miejsca. że darząc całkowitym zaufaniem obłudnika. a pan domu sam usługuje swym gościom. panoszy się zielsko. synem Telemachem i ojcem Laertesem. A. dlatego wizytówką jego mieszkańców nie może być służba. Dom zgodny. W.1) Boginią ogniska domowego była dla Greków Hestia. aby wydawać jak najmniej pieniędzy. a w nim wierną Penelopę i dorosłego już syna. "Legenda o św. 26: dom wzniesiony na piasku zawali się). niezwykle zamożny. mieszkając pod schodami. Motier "Skąpiec" . da Voragine "Legenda na dzień świętego Aleksego" . pełen życzliwości i wzajemnego szacunku.Pojawia się tu fragmentaryczny obraz pustego domu Hassana. 4) Dom bogobojnego Hioba z ziemi Uz: dostatni. Niemcewicz "Powrót posła" Wzorcowy dom oświeconego Sarmaty. Ew. Wyjścia 20. gdzie żyje dostatnio i spokojnie z żoną Penelopą. wiernych służących). J. Po dwudziestu latach powraca do domu. Hestia .Ch. wyobrażane pod postacią młodzieńców z rogiem obfitości w dłoniach oraz penaty. który żyje zgod nie z rytmem natury. więc dom ich po niedługim czasie zamienia się w ruinę. IV patrz: bezdomność.(Ks. Krasicki "Żona modna" . gdzie nie ma sług. bogatym we wszystko. rządzi mądrze narodem pasterzy. Pasek "Pamiętniki" . które zgromadził latem i jesienią. Por. W tym domu panuje zgoda. gospodaruje mądrze. która daje poczucie bezpieczeństwa i stabilności (inaczej niż życie żeglarza). zmiana wyglądu komnat).U. by ich nie karmić i nie ubierać. którym cię wywiódł z ziemi egipskiej. pani Pernelle. do którego jako miejsca dostatniego i bezpiecznego powróci i gdzie zostanie z radością przyjęty. z każdego kąta wyziera pustka. zniszczone zabudowa nia). był o krok od utraty domu. że zimą (starość) będzie mógł spokojnie korzystać z tych dobrodziejstw natury. Kochanowski "Treny" . jak i we własnym domu (sypialnia Gertrudy) zgadza się na szpiegowanie.Dom-pałac króla Marka i królowej Izoldy jest pełen przepychu i dostatku.Dom Eufemiana. aby mogli służyć ojczyźnie.W drugiej części utworu. spokojny. który na własne życzenie opuszcza syn marnotrawny. Zastał go w stanie nie zmienionym. bo wie. jako żebrak. Mitologia . Hamlet mówi o świecie jako o nie plewionym ogrodzie i twierdzi tak na przykładzie tego. Pozostawały mocami niewidzialnymi. Ponieważ rzecZ źle ZacZęta tylko Złem się krZepi i Makbet. przeminęły wielkie namiętności: miłość i nienawiść. Molier "Świętoszek" Również mieszczański dom Orgona. Centralne miejsce w tym domu zajmuje szkatułka. Ślubowała dziewictwo. "zdrowy" dom. W. jak też najbliższych (żony. dorósł. Szekspir "Romeo i Julia" . sierot. M. donosicielstwo i zdradę. Domjest prowadzony tak. przy czym domowników nie łączą żadne więzi uczuciowe. która skupia całą uwagę gospodarza i wszystkie jego najtkliwsze uczucia. gdzie długo nie było potomka. J. w ogrodzie czasami krzyczy puszczyk. tzn. toteż trzej synowie Podkomorzego wychowywani są tak. Mateusza 7. musi już nią kroczyć (jedna zbrodnia pociąga następne). uprawa roli. polowa nia. spotkania w gronie dobrych towarzyszów i gawędy. nie znany nikomu. ale także dbałość o stosunki sąsiedzkie (jak uczynitem sobie pokój wśród sąsiadów). dzieci wychowywane są w szacunku do starszych). Ten natomiast zarówno w państwie. by dom zawsze ustępował krajowi. 2) W mitologii rzymskiej występują lary bóstwa zobowiązane do czuwania nad domostwami.W całym cyklu przeplatają się dwa obrazy domu w Czarnolesie: a) za życia Urszulki: dom pełen radości i jej wesołego szczebiotu (wszytkiś w domu kctciki zawżdy pobiegała). Harpagon narzucił wszystkim więcej niż oszczędny sposób życia: służbę podejrzewa. Wszystko to stało się za sprawą zemsty Giaura. ojca Aleksego.Za sprawą modnej Filis spokojny. ale zgodny.Dom.Westa. bo ta chodzi w podartej odzieży.G. ich bogactwo rozdał biednym.Dom Gertrudy i Klaudiusza na zamku w Elsynorze. książęcy. tradycyjny dom szlachecki został "wywrócony do góry nogami" i to zarówno w jego zewnętrznym kształcie (przebudowa ogrodu. Za sprawą czarów Izolda kocha Tristana i od wygodnego domu na zamku w Tyntagielu woli szałas w lesie i niewygody prymitywnego życia z ukochanym. więc łatwo padający łupem wyrachowanego Świętoszka. Jako jedyna wśród bogów nie miała świątyni. Nie może to być normalny. tym razem zdominowany przez dewocję gospodarza i jego matki. Biblia (NT) . gdzie gospodarz z żoną i dziećmi przechadza się po swoim ogrodzie. harmonia (gospo dyni wspiera męża radą. obejmującej lata 1667-1688. Szekspir "Hamlet" . który nazwany jest od imienia mego (Proroctwo Jeremiasza). ale stała na straży wszystkich innych ognisk domowych. wiersz Norwida: "W Wero nie": po kilku wiekach z obu domów pozostały tylko ruiny. Jest to dom niezbyt bogaty. pszczoiy miód dawają). jak też w rytmie życia (ciągłe zabawy i bale) oraz organizacji (zwalnianie starych. harmonijny. nie miała własnego domu. Naiwność Orgona była tak wielka. z domu niewoli. b) po śmierci dziecka. Była uosobieniem gospodyni domowej. dzieci chce się jak najszybciej pozbyć z domu.Jest pochwałą życia na wsi. Natomiast swoją nowo poślubioną żonę pozostawił wśród obcychjej ludzi i odszedł. Wizerunek arkadyjski. szczere pustki w domu).córka Kronosa i Rei. które często łączono z boginią Westą i nie przypisywano im żadnej konkretnej postaci. że weszła w kazirodczy związek. który w wyniku kolejnych nieszczęść. Mickiewicz "Dziady" cz. św. G. bezpieczny. W haremie nie ma śladu życia. bo zabrakło najważniejszego elementu. tworzącego atmosferę tego domu (teraz wszytko umilkło.Dom ziemianina. spławianie zboża do Gdańska. urządza uczty dla przyjaciół. syna).Król Itaki. Tartuffa. Odys bardzo niechętnie opuszcza swój dom. mimo iż są wszyscy domownicy (pełno nas. J. z przyjemnością pracuje w ogrodzie i sadzie. J. a gdy się wreszcie narodził. że go okrada. nie ma również głównych bohaterów dramatu. I. wdów i pielgrzymów. co widzi w domu.odbudowany i dwakroć bardziej szczęśliwy i bogaty. Rodowa nienawiść doprowadza do śmierci obojga kochanków. zarówno w sensie posiadłości. Rej "Żywot człowieka poczciwego" . Kochanowski "Pieśń świętojańska o Sobótce" (Pieśń Panny XII) . pozwalając się poniżać. Gdy po kilkunastu latach powrócił wynędzniały do domu rodzinnego. J. Szekspir "Makbet" Zbrodniczy dom małżeństwa Makbetów. W imię miłości bliźniego i miłosierdzia dla wszystkich Eufemian i żona zastawiają stoły dla bied nych. który po śmierci Leili przyszedt i smętarz zrobił z Baszy domu. Homer "Odyseja" . W. małżonkowie szybko stają się sobie obcy. Dom tu pokazany nie razi przepychem. bo zbudowany jest na zbrodni (por. porzucił dom rodziców. a jakoby nikogo nie było). ale również na skutek łaski bożej i jako nagroda za wytrwanie w wierze i pokorze . wstąpiwszy na drogę występku. jaki żywią wobec siebie jego domownicy.2): Jam jest Pan Bóg Twój. w którym wierni podczas modlitwy spotykają się z nim: azaż jaskinią łotrowską jest dom ten przed oczyma waszemi. bowiem świątynią był dla niej każdy dom. siostra Zeusa i Hery. Biblia.

jak też konieczność zaradzenia kłopotom finansowym. Słowacki "Fantazy" .będzie nie zmieniany od ćwierćwiecza pokoik na tyłach sklepu. których nie stać nawet na opłacenie komornego. 4) Dom Bohatyrowiczów wypełniony pracą. 2) Wielkopański pałac . W całej powieści widać. H. ajego staranność widać po wszystkich załatanych w płocie dziurach i naprawionych strzechach. jakich wiele było w XIX w. M. gdzie nie ma miejsca dla ojca i nawet jeśli odwiedza on którąś z córek. którego mieszkanki wstydzą się swego ubóstwa. Pani Dobrójska wychowała swoją córkę dość tradycyjnie. Czytelników . razi i gorszy. gdzie panuje kult narodowych pamiątek. jego mieszkańcy dbają o mogiłę powstańczą oraz grób Jana i Cecylii (tradycja). E. 2) Gorsze wrażenie robi dom Kirłowej. żyje na kredyt.Całym domem jest piwniczna klitka. Z. w którym są dwie panny na wydaniu i dwóch konkurentów. Ale Benedykt jest dobrym gospodarzem: ciężko pracuje. żeby być szczęśliwym. świeżym powietrzu. czuje się bezpiecznie i zna swoje miejsce zarówno podczas posiłków. który nie jest domem. przejawiającą się nadwrażliwością zmysłów. wyznaje bowiem zasadę: tym ładem (. podobnie jak ich syn Orcio. natomiast w środku panuje atmosfera smutku.symbol zdrady innego domu . w którym takiemu parweniuszowi jak Stach Wokulski zawsze da się odczuć jego niskie pochodzenie. dopóty nie może on cieszyć się swoim małżeńskim szczęściem. ani drzew. w domu bywa gościem. czekając na wypełnienie się testamentu dziadka. Krasiński "Nie-Boska komedia" W domu hrabiego Henryka wszyscy są nieszczęśliwi: on sam opuszcza dom w pogoni za ideałami. która też dopełni się.1) Dom w Korczynie funkcjonujący dzięki pracy Benedykta. że niekoniecznie trzeba mieć pałace.Ubogi dom wdowy. którzy nie znają wielkich uczuć. Sienkiewicz "Potop" . Trudno ją nazwać domem.1) Dwór w Wodoktach jest przykładem na to. męczy go i nuży codzienność..stąd wisiało tam wiele obrazów świętych. Rodowa posiadłość Lintonów. Przerażająco smutno 41 . funkcjonujący dzięki pracy pani Stawskiej.1) Dom Rzeckiego z czasów młodości. pretensje i kaprysy żony. sprawy wykszałcenia dzieci. jego żona. chcąc zachować miłość męża. zarówno co do samego zamku. jak ciężkie czasy przyszły na dom (ojczyznę). która sama musi dbać o wszystko. Fredro "Śluby panieńskie" Dom. Natomiast tylko oni potrafią prawdziwie kochać i prawdziwie nienawidzić. Sienkiewicz "Szkice węglem" Chłopski dom. że romantyczni poeci nie są najlepszym materiałem na głowę rodziny. gościnny. Od pierwszych chwil obecności w Wichrowych Wzgórzach wiadomo. zadbane.Obraz polskiego dworu po powstaniu. otoczone parkiem. pani Stawskiej . Jest to dom skazany na zagładę. Dom życzliwy wszystkim. bo w domu-pałacu Balladyny nie było miejsca dla ubogiej wdowy.ojczyzny. szczęk oręża i krzyk matki. B. wstaje wcześnie. przy czym pracuje jak chłopka. H.. B. Jest to wielkopańska rezydencja. życzliwość. wokół rozciągają się niesamowite wrzosowiska. zdominowana przez kult poległego w powstaniu Andrzeja Korczyńskiego. który wraca nocą i wchodzi do pokoju oknem. W tej ciemnej. bo bohater wie. cieszący się szacunkiem nie tylko domowników. Poe "Zagłada domu Usherów" . E. że ten dom kryje jakąś tajemnicę. Patrz: rodzina. dlatego mieszkańcy Drozdowego Gniazda to ludzie. bo go nie było w ojczyŹnie). że matka musi podjąć bolesną decyzję o wysłaniu jednego z dzieci (Antka) w poszukiwaniu szczęścia do miasta. będącego ze względu na sytuację finansową w całkowitej ruinie. który jest rozgrodzony i w jego granice wchodzi każdy.A. na co nakłada się widok płonącego domu. z jego upadkiem domy i narody giną. a tylko "przytuliskiem" dla ludzi niezamożnych i skrzywdzonych przez los. Balzac "Ojciec Goriot" . B.jak też podczas spaceru. a Roderick Usher cierpi na rodzaj melancholii oraz dziwną chorobę.śmieszy.: często zaglądający do kieliszka mąż. bieda. aby w jego domu panowały porządek. których wzajemna miłość i wielkie oddanie wnoszą w smutną codzienność wiele ciepła.) domy i narody słyną. H. Połączenie pojęcia domu w dwóch sensach: jako rodziny i jako ojczyzny. małe dziecko. ani ludzi. Miejsce. A. 2) Dom Waltera Alfa i córki Kiejstuta Aldony od początku naznaczony tragizmem. J. Prus "Kamizelka" . Harmonię burzy śmierć męża. "goły i wesoły" dom studentów. stanie się poetką. Dlatego też rodzice nie zważają na uczucia córki.A. Dużą wagę przywiązuje się tu do oznak zewnętrznych. Stąd jedynym sposobem na utrzymanie domu w polskich rękach jest małżeństwo Dianny z bogatym Fantazym.1) Drozdowe Gniazdo: solidne. bieganiu po trawie. 3) Dom państwa Łęckich. Prus "Antek" . marząc o koronie królewskiej. J. prry igle matka blada. a w towarzystwie pań zasypia rozparty na krześle. Gospodarz Soplicowa.stąd ściany mieszkania zdobiły wizerunki cesarza. harmonia. Przykład na to. stąd w tym domu zachowanie Gucia. 3) Dom Andrzejowej Korczyńskiej przypomina muzeum lub sanktuarium. oraz ciotka . dla której czas zatrzymał się w momencie śmierci córki. bogate.skromny dom. Orzeszkowa "Nad Niemnem" . jak żyła średnia szlachta: gospodaruje tam sama panna Oleńka Billewiczówna pod troskliwą opieką szlachty laudańskiej. A. kto tu trafi. by otrzymały one dobrych i bogatych mężów. spory z Bohatyrowiczami. jak i mieszkających tam ostatnich z rodu Usherów. która żyje skromnie z dwiema córkami i marzy tylko o tym. Pałac w Kiejdanach . 2) W kamienicy Łęckich różne domy. wilgotnej piwnicy umiera chore dziecko.Siedziba już na zewnątrz sprawia przygnębiające wrażenie. że dopóki ojczyzna nie będzie wolna. Mickiewicz "Konrad Wallenrod" . Jego wnętrze jest przygnębiające i straszne. który na całe życie pozostał mu w pamięci. Autorytetemjest Anzelm. a wówczas znajdzie się u którejś z nich kąt dla starej matki. Sędzia bardzo dba o to.1) Obraz domu rodzinnego zapamiętany z dzieciństwa przez głównego bohatera: dworek z czerwonej cegły wśród pagórków i lasów. przy stole. kto chce (rozmowa Kmicica z Bogusławem Radziwiłłem). Prus "Lalka" . marząc o słońcu. Bronte "Wichrowe Wzgórza" . Wokulskiego. wreszcie umrze. ale i całego zaścianka. prawdziwych namiętności. w niesamowitych okolicz nościach. (szczęścia w domu nie znalaz~.1) Obskurny pensjonat pani Vauquer. na którego barkach spoczywają zarówno sprawy związane z życiem codziennym. później domem Rzeckiego subiekta u Wokulskiego . 2) Domy córek Goriota: Delfiny i Anastazji nowobogackie. będące ilustracjami warunków życia wielu warstw społecznych: baronowej Krzeszowskiej. miejsce pod względem przepychu nie ustępujące dworom królewskim. E.Jak wiele domów na wsi w XIX wieku jest tak biedny. Hrabina Respektowa żałośnie usiłuje ratować resztki dawnej świetności. bo też tu Janusz Radziwiłł prowadzi własną politykę. Słowacki "Balladyna" . ich uczucia są "letnie". najważniejsze sprawy związane z życiem rodziny na głowie żony (jak choćby starania o unieważnienie decyzji o wzięciu Rzepy do wojska). jest to raczej grobowiec. Konopnicka "W piwnicznej izbie" . to wchodzi kuchennymi drzwiami.Ubogi dom dwojga bardzo skromnych ludzi.dom Radziwiłłów w Kiejdanach. 2) Wichrowe Wzgórza dom spełnia warunki posiadłości w stylu gotyckim: położony jest wśród dzikich skał wapiennych. bo mąż głównie składa wizyty. Mickiewicz "Pan Tadeusz"Dom-dworek w Soplicowie. w którym najważniejszymi postaciami byli: ojciec z jego kultem Napoleona . gdzie zachowuje się pozory dawnej świetności. Ojciec chleb czarny wykuwa młotem. skąd nie widać ani słońca. gdzie każdy. Jej życzeniom nie stało się zadość. a do płacenia długów dla upominających się natarczywie Żydów wzywa się "przyjaciela domu". Przykład tego. mieszkańcy zaś są przede wszystkim nieprzyjaźni i mrukliwi. choć pali się tam ogień na kominku (symbolizujący żar uczuć).

który nie ma własnego kawałka ziemi. są dwie wersje utworu). Jednak nawet w takiej sytuacji powstaniec (Józef Odrowąż) znajdzie tu schronienie. często też zdradzającym matkę z wiejskimi dziewczynami. 2) Dom Wiktora: żałosne warunki mieszkaniowe. lecz u córki. w którym wszystkie sprawy skupiają się wokół Emmy: jej marzeń. W domu Gospodarza (Włodzimierz Tetmajer) z okazji wesela spotkali się przedstawiciele wsi i inteligencja z miasta. bo wówczas mógłby ostatnie lata życia spędzić w normalnym domu. Bogumił jest człowiekiem otwartym na świat i ludzi. gdzie na jednym tapczanie spało po pięć osób (w t ym niewidome dziecko i umierająca babka). 42 . w Chłodku. 2) Chałupa Dominikowej. S. trudno nawet nazwać domem. młynarz. Ani ten dom. 4) Domy robotnicze w Za głębiu. dostępnych dla wszystkich. 1) Najważniejszy we wsi jest dom Boryny. Patrz: Polska i Polacy.1) Dom rodziny Baryków w Baku: zamożny przed rewolucją. gdzie odnalazł spokój. Raj dla Urszuli był na ziemi: dom w Czarnolesie.1) Pokój Raskolnikowa. szacunek ludzi i zbudował domtwierdzę (symbol odnalezienia swego miejsca na ziemi). w domu ciotki. 3) Domy ludzi w czworakach. F. że ciągle żyje. M. gdy plądrują go zarówno ukrywający się w lasach powstańcy. a do szkoły chodził w rozklapanych pantoflach ciotki. gdzie odrabiał on lekcje dopiero po wyjściu gości. Reymont "Chłopi" . bankructwa finansowego) z powodu kolejnych kaprysów Emmy. zatrudniający często ubogich chłopów. troszczy się o byt rodziny. Na piętrze było mieszkanie starzejącej się samotnej kobiety Cecylii Kolichowskiej i wychowywanej przez nią Elżbiety. a inni w całkowitej nędzy. rodzice. nie kupuje się prasy i oszczędza na wszystkim) i gdzie dewizą są słowa pani Dulskiej: na to mamy cztery ściany i sufit. trafił on wreszcie do Patusanu. do której przyjechała umrzeć. ograbiony ze wszystkiego w czasie rewolucji. Dąbrowska "Noce i dnie" W domu Niechciców w Serbinowie jest wyra źny podział ról: Bogumił pracuje. miejsce spotkań lekarzy ludzi bogatych. elegancki. ale systematycznie ulegający destrukcji (w sensie więzi uczuciowych. M. jak też przechodzące często oddziały wojsk rosyjskich. Stary Kuntz Wunderli. kiego życia (arkadyjskość). który samotnie wychowuje wnuka. 2) Dom Marmieładowa przykład krańcowo skromnych warunków życia. lektur i pragnień. a fakt. 3) Żałosne domy . którzy nie muszą mieszkać w piwnicy. kultywując tradycje żydowskie. Conrad "Lord Jim" . M. M. jak organista. Jest to ten rodzaj domu. którą codzienne życie i status żony prowincjonalnego lekarza męczą śmiertelnie. dlatego musi się we wszystkim podporządkować mężowi. B. dążeń. W domu dworku mieszka tylko panna Salomea Brynicka i służący Szczepan. Żeromski "Wierna rzeka" Dom-dwór pokazany w szczególnej sytuacji zawieruchy powstańczej. o których Judym wspomina w swoim wykładzie u Czernisza. wśród bliskich. 3) Dom Elżbiety i Zenona: zamożny. Zapolska "Moralność pani Dulskiej" . sens życia znajduje w dźwiganiu zrujnowanego Serbinowa. G. gdzie mieszkają trzydziestoletni starcy. Nie ma co jeść. aby pomóc Jelizawiecie Iwanownej w utrzymaniu domu. Mieszkają tam dzieci razem z prosiętami. S. W. S. do służącej). Chałupa Macieja jest wzorcowa: dostatek wszystkiego. nowoczesnych idealnych. w której gospodyni rządzi despotycznie i nie zezwala na małżeństwo Szymka. gdzie mimo początkowych starań oboje powielą schematy swoich domów rodzinnych (niestety!) S.Mieszczański dom we Lwowie (lub Krakowie. ale przeszłość i tu go dogoniła w osobie gentelmana Browna. bez ojca. któryją właściwie kupił od ciotek. Chata w Bronowicach pozwala chłopom i panom z miasta spotkać się tylko na czas wesela. 2) Dom-dworek w Nawłoci zjego leniwym rytmem ziemiańs-. przypominający kształtem i nastrojem trumnę. chociaż gospodarz i sobie. Żyje w świecie swoich myśli. Flaubert "Pani Bovary" Mieszczański dom doktora Bovary'ego. Żeromski "Ludzie bezdomni" -Tytuł powieści sugeruje głównie problem bezdomności. Żeromski "Przedwiośnie" . 5) Kontrastowo pokazany dom doktora Czernisza: elegancki. dlatego tak boleśnie odczuwa rozdźwięk między własnymi uczuciami a rzeczywistością. w suterenie mieściły się mieszkania . Przy tej okazji Wyspiański demaskuje fałszywość hasła "z szlachtą polską polski lud" (ludomania). szczęścia szuka w pracy. Nałkowska "Granica" .nie odnosi się. bieda.1) Młodość Zenona Ziembiewicza i dom w Boleborzy: ze zmagającą się z kłopotami matką i włóczącym się po polach ojcem. pozycji w miasteczku.M. ranny wnuk). 2) Dom-kamienica pani Kolichowskiej z podziałem na poziomy. miłość. stąd poszukiwanie możliwości zdobycia normalnego domu i godziwej pracy (i płacy) za granicą. Patrz: rodzina. w Warszawie i kontrastująca z nimi wizja szklanych domów: higienicznych. 3) Zamożne domy takich bogaczy.Gdy świat dla lorda Jima robił się za mały. Dom stopniowo. Stara matka jest w domu córki ciężarem. stąd domy będą tu pokazane kontrastowo: 1) Młodość Judyma. przypominające budy lub owczarnie. pozwalającej. Leśmian "Urszula Kochanowska" Poeta polemizuje z utartą wizją życia niebiańskiego. oczywiście. bawiąc się z wnukami. bo na co dzień każden sobie rzepkę skrobie. pragnie. Wyspiański "Wesele"Bronowicka chata jest tu symbolem całej Polski. otwarty dla gości. tu zapadają ważne dla wsi decyzje. kontaktach z przyrodą. że Mendel jest Żydem i nie pozostawiają jego domu w spokoju (wybita szyba. cała uwaga ojca i matki skierowana na wykształcenie syna. aby w niebie powstał dom kubek w kubek jak nasz czarnolaski. zdominowany przez "przepychającą się przez życie łokciami" Dulską. jest powodem kłótni. odpowiadające pozycji społecznej mieszkańców. Konopnicka "Miłosierdzie gminy" -Tu raczej występuje marzenie o domu. bo nie było już dokąd uciekać. choroby.nory biedoty. Dostojewski "Łagodna" Bohaterka Dostojewskiego wchodzi w mieszczański dom męża-lichwiarza. 4) Chałupa Bylicy komornika. co nie przeszkadza mu cieszyć się dobrą opinią i życzliwością sąsiadów . dlatego swój dom będzie on budował własnymi siłami przy niewielkiej pomocy Lip czan. stanu zdrowia. Po raz pierwszy w życiu poczuł się bezpieczny. kompletnie izolowany od spraw zewnętrznych. gdzie panuje twardy patriarchat. więc nie liczy się w gromadzie. Jedyna prośba. gdzie bieda i pijaństwo ojca zmuszą Sonię do prostytucji. a palić trzeba sztachetami z płotu. jaką kieruje do Boga to ta.Domy są świadectwem pozycji chłopów w gromadzie. aby wtasne brudy prać we wtasnym domu.M. kowal. J. zaś Barbara jest typową marzycielką i romantyczką. Dostojewski "Zbrodnia i kara" . bogaty.S. z zapracowującą się dla Cezarego matką. której rytm rozumie i stara się do niego dopasować. Dlatego skok z okna znienawidzonego mężowskiego domu i śmierć stają się ucieczką. Z. Źli ludzie nie mogą pogodzić się z faktem.Polaków. Stanie się to jednym z powodów zamordowania przez niego lichwiarki. ani to małżeństwo nie dają jej poczucia bezpieczeństwa i szczęścia.brzmią pytania dziecka. a co innego robi (cnota skarb dziewczęcia . wystawiony przez gminę na licytację. 6) Równie wytworny dom doktora Kalinowicza: puszyste dywany. gdzie panuje kult pieniądza (stąd nikt tu nie bywa. na kuchennym stole. Runął dom i wszystko. aby przelicytował go syn. w poczuciu niesprawiedliwości. ucząc go szacunkiem dla nauki i pracy. G. mnóstwo antyków. brud. Konopnicka "Banasiowa" Tytułowa bohaterka przebywa nie w swoim domu. co Jim tak pracowicie budował. Konopnicka "Mendel Gdański" Dom starego Żyda. F. i domownikom skąpi. gdzie co innego się głosi. panuje ubóstwo.rudery na granicy polskiej. ciężka praca obojga i brak przyszłości. czy są ludzie. Patrz: utopia. miejsce spotkań elity. by jedni żyli dostatnio.

tymczasowość warunków i egzystencji ludzi. od których bardzo trudno się uwolniĆ (jeszcze tam miesZkarrp. Dom jest miejscem wyjątkowo odpychającym (składowisko rupieci. nie chce słyszeć o okropnościach wojny. 3) Dom trzeciego pokolenia .ojczyzna. oczekiwanie na przyjście pana). tylko dla "prawomyślnych" twórców). tym razem wiel kopańskiej. z usuniętą w cień matką i dorabiającym się na handlu dywanami ojcem. różniących się usposobieniem. Kuncewiczowa "Cudzoziemka" Życie Róży Żabczyńskiej zdeterminowane było przez niespełnioną miłość do Michała oraz jej zwichniętą karierę skrzypaczki. wierszapel. w której jest wiele rzeczy często niepotrzebnych. nie piszący "po linii". dziedzina tworzenia). podobnie jak jego samego. wizytówki). życie wśród gruzów lub w piwnicach. 4) Natomiast twórcy.dom polski przepadf.D. że czas zmienił panny. gdzie mieszka po kilka rodzin. najpierw jako matka. E. bo Erlenda nuży życie codzienne. Po odjeździe najbliższych tym boleśniejsze są powroty do codzienności. Dwór i cała posiadłość w ruinie. ze służbą. gdzie dla Krystyny nie ma już miejsca. W. stąd modlitwa o możliwość powrotu do tego. dostają lepsze jedzenie. To . 3) Próbą ucieczki z tego układu jest związek z Gwen. a także oczekiwaniami wobec życia i . panuje tu dostatek. W. Wszyscy więc grają tu role. gdzie przez dwa. Iwaszkiewicz "Panny z Wilka" Dom pełen kobiet w różnym wieku. domena ducha. ponieważ potrzeba mu jej serdecznego wsparcia.1) Szczególne miejsce w Moskwie . gdzie główną rolę gra Urszula. nazwana "domem swidanij" . L. Dąbrowska pokazuje dom. choć tylko po to. 2) Zamożny dom Eddiego Andersona z basenem. gdzie o wszystko musi się troszczyć młoda żona. a więc i cały dom jest inny. ten.Jest niezadowolona z życia. Łazienki . wygas~e kwity. będziemy stąpać po swych wtasnych schodach. W sposobie przedstawiania często wykorzystane techniki oniryczne. Herling-Grudziński "Inny świat" . chora. gdzie okazuje się. G. M. nie chce mieć z nimi nic wspólnego (nie przyjmuje nawet koniaku od Ruth. kuchnia. wzywający do obrony: kiedy przyjdq podpalić dom. A. Mrożek "Tango" . wierni sobie. jak Mistrz. w którym mieszkają trzy pokolenia. Kazan "Układ" . Jest to dom bez uśmiechu. dom . dom na pokaz. Wzorem dla Krystyny jest dom matki. 2) Dom Krystyny na Husaby.. marzenia o niedzieli. gdzie również panuje wszechwładza formy.. Berlioza lub dyrektora teatru Varietes. Dom pokazany z jego punktu widzenia (obcość znajomych mebli. ciągle strapiona. Na obraz opuszczonego domu nakłada się reflek sja o porzuconej (może na zawsze?) ojczyźnie. młodzi pozbawieni własnego kąta. ale to przecież cząstki życia (np. Dom widziany oczami dziecka z wyraźnym podziałem ról na kobiece (codzienność. trzymany dla paru groszy sublokator. W. nie mającym sobie nic do zarzucenia. L. co własne. zmiany w rytmie dnia. Camus "Dżuma" . a walcząc z tradycyjnymi formami . Salinger "Buszujacy w zbożu" .Zbuntowany Holden opuszcza szkołę. Kruczkowski "Niemcy" Dom w Getyndze profesora Sonnenbrucha jest dla niego swego rodzaju twierdzą. On jednak nie potrafił (nie chciał?) skorzystać z żadnej z moż liwości oferowanych przez młodość. ale brak jest jakiejkolwiek więzi między nimi. K. wariatów. bo pochodzi on z okupowanej Francji). J.Gautego i jego żony. J. Złudność tej "wewnętrznej emigracji" ujawnia już samym swoim przybyciem Joachim Peters. nie chodzą do pracy. ajego mieszkańcy nie mają celu w życiu. Wiktora Rubena. Staff "Pierwsza przechadzka" Wiersz ma charakter konsolacyjny wśród zniszczenia i ruin (po wrześniu 1939) otuchy dodaje jedynie nadzieja na własny dom.W zadżumionym Oranie nie było domu. żeby przez kilka godzin odpocząć i zobaczyć się z matką. M.wpadają w niewolę nowej formy. w której profesor odizolował się od świata. w którym by ktoś nie umarł. Krystyna musi je odbudować.miejsce spotkań więźniów z rodzinami.Dom Gribojedowa (miejsce uprzywilejowane.1) Tradycyjny. dorabianie się pozycji społecznej. pisany z dala od miejsc. Lichodiejewa: przestronne.Dom. Hłasko "Ósmy dzień tygodnia" -Warszawski dom w latach pięćdziesiątych: ciasnota. ona z niewzruszonym spokojem znosi kolejne nieszczęścia (choroba męża. Stąd z przekonaniem wypowiadane są słowa: będziemy znowu mieszkać w swoim domu. Wyjątkową pozycję zajmuje dom doktora Rieux. który może ożywić materię. Schulz "Sklepy cynamonowe" Tradycyjny. zagrożony inwazją nowoczesności i ekspansją tandety. Gombrowicz "Ferdydurke" 1) Mieszczański dom Młodziaków. Wierzyński "Droga do domu" Wiersz na pograniczu jawy i snu. Moravia "Konformista" patrz: dzieciństwo. gdzie najważniejsze miejsce zajmuje Lavrans. Garcia Marquez "Sto lat samotności" Centralnym miejscem w Macondo jest dom Buendiów. mają domy w piwnicach lub trafiają do domów. wyjściu dokądkolwiek. Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" . Marcie każe zostać śpiewaczką. wyjść stamtąd nie mogę). Broniewski "Bagnet na broń" Dom w sensie ojczyzny. luksusowe. w którym mieszkasz . G. M. stąd iluzorycznie łączy ich gra w karty. I mąż. np. 2) Ziemiański dom Hurleckich. gdzie te dwie postawy uzupełniają się na co dzień (swoisty dialog postaw). funkcjonujący na zasadzie układów męża i żony. Oto życie wraca do Warszawy (kobieta sprzedająca obarzanki dzwoniące bańki z mlekiem). znajome. Dlatego po piętnastu latach wraca do Wilka. Tuwim "Kwiaty polskie" Złączenie dwóch utraconych wartości: domu rodzinnego i ojczyzny . w którym doktor bywa tylko po to. stąd tytułowa cudzoziemka tyranizuje cały dom swoimi stłumionymi kompleksami.jej ambicje sięgają dalej niż życie na wsi i funkcja zarządcy majątku dla Bogumiła.. B. A. który też okazuje się wejściem w kolejny układ: dom. Stabilności tego domu nie są w stanie złamać kolejne rewolucje i wojny oraz zmiany rządzących. a także dominowanie nad mężczyznami. 2) Domy członków Massolitu podobnie jak członków Dramlitu.. Kapryśna Róża podporządkowuje sobie wszystkich domowników: Władysiowi chętnie wybrałaby żonę.przykład dla całej okolicy. a inne kraje są hotele. gdy jego wynalazki naukowe są wykorzystywane do zabijania ludzi. kult cielesności) i męskie (świat marzeń. którego mieszkańcom zależy na etykietce "nowoczesność". To dzięki niej dom się rozrasta. 3) Obskurne domy szarych obywateli. najpiękniejszym trawnikiem i oryginalnymi obrazami Picassa. Warszawa. W takiej sytuacji dom nie może być schronieniem. S. stąd ucieczki w alkohol. Patrz: rodzina. mrzonki o własnym domu. Białoszewski "Pamiętnik z powstania warszawskiego" Wszystkie domy w ruinie. Profesor nie może być "dobrym Niemcem". dziewiętnastowieczny dom kupca bławatnego. później babka. Dom na styku kultur i epok. jak szuflada. Szymborska "Kot w pustym mieszkaniu" Jedynym mieszkańcem po śmierci właściciela jest kot. niepowodzenia Amaranty). choć żyje się oszczędnie. w której czuje 43 . strzeżone. pełen kolorów. M. między domownikami brak więzi. J. zakupy.Polskę.A. Undset "Krystyna. patriarchalny dom emigrantów greckich z czasów młodości Eddiego. zdobywanie żywności.Karykatura domu w sowieckim łagrze. uciążliwa matka. Patrz: dworek.1) Dom matki Krystyny na Jórund. i dzieci boją się jej. córka Lavransa" . aby je ostatecznie stracić. trzy dni mogą oni spać w czystej pościeli. w którym szanuje się odwieczną tradycję. urodą. małżeństwo. co funkc- jonuje tujako symbol). odejście Aureliana. Bagatela.wszystko to pojawia się na zasadzie bolesnych wspomnień. o których traktuje. bezkarnie złamane zakazy. S. Prawda o tym domu i domownikach ujawnia się podczas ostatniej sceny walki Pimki z Kopyrdą.

(przysłowie bułgarskie) * Dom bez książek. oliwkę z Ateną. Herakles zdobył złote jabłka. Symbolizowały u Greków drzewo życia. 17. 4) Drzewo życia. zamienione w nagie. Dąb łączono z Zeusem. nie jest wspaniały. a podróżni odpoczywali w cieniu. ale twoja wola niech się stanie" (Łk. Raz stanął w zawody z Marsjaszem (równie nieporównanym flecistą). więc ma wiecznie zielone liście i wydaje owoce (Księga Psalmów. ale w domu najlepiej. rodzinny dom?" (M.1) Na Górze Oliwnej w gaju oliwnym Jezus modli się do ojca: "Ojcze. są suche i bez liści. Walkę Ateny i Posejdona miał rozstrzygnąć konkurs . piękna poezji. stąd jest to drzewo. 26) * "Kochasz ty dom. Mateusza 7. (ST)-drzewo wiadomości złego i dobrego (Księga Rodzaju 2. drzewo wolności (w USA. Bez zbędnego patosu komentarz lirycz ny kończący wiersz brzmi: one dopiero rankiem się zadziwią Że tak cicho zawalit się w nocy ich dom. drzewo wiadomości złego i dobrego (poniżej). * Wszędzie dobrze. to dom bez okien. 33). "Apollo i Marsjasz". niektórzy teologowie chrześcijańscy uważali je za przeciwstawienie drzewa wiadomości dobra i zła. temu wydaje się. Por. odrodzenie duchowe: "w nowym Jeruzalem na środku ulicy i po obu stronach rzeki drzewo rodzące dwanaście razy (. jeśli chcesz oddal ode mnie ten kielich goryczy. Kochanowski "Na lipę" 44 . że wtrącono go do Tartaru i skazano na cierpienie bez końca (męki Tantala): skazaniec czuł głód i pragnienie.. który zbudował dom swój na opoce". 3) Drzewo krzyża . Dante Alighieri "Boska Komedia" -Dante prowadzony przez Wergiliusza. Bóg nie pozwolił spożywać z niego owoców. że drzewa były dla człowieka pierwszymi świątyniami. za co zostali nagrodzeni tym. Wszelkie drzewa. zwycięstwa życia nad śmiercią. 6) Herakles wśród swoich dwunastu prac miał też zerwać złote jabłka z ogrodu Hesperyd. zupełnie osiwiało. kiedy kobieta hula. a nie czyni ich. 2) Filemon i Baucis dwoje staruszków. Pliniusz w "Historii naturalnej" stwierdza. (przysłowie greckie) * Kto domu nie budował. 39-42). 7) Sam Jahwe często porównuje siebie pod względem siły i płodności do drzewa: .zwycięży ten. Wyróżnia się: drzewo życia (poniżej). 6) Kości Saula i jego synów pogrzebano pod tamaryszkiem w gaju Jabes (I Księga Królewska 30. ale dumny bóg chciał jeszcze ukarać Marsjasza: przywiązał go do drzewa i żywcem obdarł ze skóry. wznoszono świątynie. w ten sposób obciążając się odpowiedzialnością za własne czyny. Włoszech drzewo sadzone przez ludność jako symbol wolności. gałąź cofała się. ofiary. W ich gałęziach ptaki wiły gniazda. gdzie drzewo. utracili swoją niewiedzę: zaczęli odróżniać dobro od zła. podobny jest mężowi głupiemu. bezlistne drzewa. gdzie oddawano im szczegółną cześć. (I. podobny jest mężowi mądremu. 8) Człowiek bogobojny porównany jest do drzewa. miłości. wawrzyn z Apollinem. Mitologia . J. że drzewa i gaje były miejscem zamieszkania bóstw. w sztuce średniowiecznej krzyż przedstawiano jako żywe drzewo wypuszczające gałęzie i liście. bowiem miasto dostało od niej drzewo oliwne. mirt z Afrodytą. Biblia . W swoim rodzinnym domu też nie ma nikogo. 2). długowieczności. (przysłowie gruzińskie) * Już za bramą domu rozciąga się inny świat. który zakpił sobie z bogów. którego obecność zapewniała nieśmiertelność. Chłopiec umarł i wtedy "wielki płacz ozwał się z głębi lasów i gór". Drzewo funkcjonuje jako symbol: płodności. na którym miał się powiesić Judasz (Mt. cedr i orzech z Artemidą. które rośnie nad strumieniem. psalm I. Fredry) * Nie istnieje dom. którzy przyjęli gościnnie Zeusa i Hermesa. które mijają w piekle. 6). Prawda. topole z Heraklesem. zwłaszcza jako połączenie podziemnych sił (korzenie) i niebiańskich sfer (korona) z życiem ziemskim (pień). (ponekadło ludowe i początek bajki A. że chodzi o figowca lub osikę. (pnysłowie serbskie) * "Który słucha tych słów i czyni je. wędruje przez piekło. lecz na niewieście. drzewo judaszowe (poniżej). Biblia (NT). Cyprysy ozdabiały cmentarze. sosny z Korą-Persefoną.Za pomocą kilku kresek naszkicowana sytuacja życiowa: noc. dlatego bywa przedmiotem czci. kto podaruje miastu cenniejszy dar. został ukarany tak. To do niej potajemnie wraca. 5) Pod dębem także obwołano Abimelecha królem (Księga Sędziów 9. (pnysłowie angielskie) * We własnym domu i ściany pomagają. bogowie bowiem dzielili między siebie miasta i wyspy. krzyża. 2) Drzewo życia (Księga Rodzaju 2. 3) Abraham zasadził tamaryszek w Betsabee i w tamaryszkowym gaju wzywał imienia Pana (Księga Rodzaju 11. drzewo wszechświata (w mitologii skandynawskiej drzewo Igdrasil . symbolizowały żałobę i świat podziemny. Konopnicka) * "Miej ty sobie pałace. 2) Drzewo judaszowe (judaszowiec o kwiatach różowopurpurowych. 4).Roland jako wzór rycerza i chrześcijanina w momencie śmierci zostaje uwznioślony. 24) * "Który słucha tych słów. odrodzenia.się źle. Mateusza 7.) a liście drzewa służą do uzdrawiania narodu" (Apokalipsa 22. 3). zbawienia. z kim mógłby porozmawiać. oznaczające życie. że wyrasta z ciała olbrzyma Imira. szczupły. W innej wersji -zamienieni w dwa drzewa: dąb i lipę splecione konarami. 22. umiera na wzgórzu (co ma przywodzić na myśl Golgotę) pod sosną (co symbolizuje drzewo krzyża). że ściany same z ziemi wyrosły. Krasicki) * "Wolnoć Tomku w swoim domku". 5) Apollo uchodził za doskonałego muzyka. że dar Ateny jest cenniejszy. wyrażając w ten sposób współczucie i ból całej przyrody oraz niezgodę wobec okrucieństwa boga. Rozumiane często jako oś świata.1) Grecy wierzyli. Tu spotyka dusze samobójców. (Ewangelia św. że pewnego dnia wrośli w ziemię jako dwa drzewa złączone ze sobą pniami. drzewo krzyża (poniżej). ja swój domek ciasny. 8). dzięki mnie wyrośnie tutaj owoc" (Proroctwo Ozeasza 14. ale własny". azylu. 3) Atena walczyła z Posejdonem o miasto Ateny. Apollinowi przyznano pierwszeństwo. równości po zwycięskich wojnach o niepodległość obwieszane narodowymi flagami i emblematami). 4) Jakub zakopał figury wszystkich obcych bogów pod dębem koło Sychem (Księga Rodzaju 35. Gra Marsjasza była tak piękna. który zbudował swój dom na piasku". Było to spełnienie ich prośby. drabiny do nieba. ziemia końcem życia. (pnysłowie koreańskie) Drzewo/drzewa Drzewo/drzewa Jako najpotężniejsza roślina symbolizuje w wielu religiach istoty boskie. inne wersje podają. których kora służy jako pożywienie harpiom.wiecznie zielony jesion podtrzymujący świat. śpiące dzieci i odchodzący po cichu ojciec. (pnysłowie polskie) * Dom nie na ziemi stoi. wszakże nie moja. 4) Tantal. abyjedno nie patrzyło na śmierć drugiego. unikając spotkania z rodzicami i dla niej zrezygnuje z marzeń o życiu na odludziu i podejmie próbę nauki w kolejnym college'u. schronienia. Świrszczyńska "Dzieci się zadziwia" . opowiadając sobie historię o niegościnnych mieszkańcach i pobożnych staruszkach. gdy jednak wyciągał rękę po jabłko. 9). czci. (pnysłowie serbskie) * Dom Anglika jest jego zamkiem.symbol ofiary odkupienia.1) Drzewo pojawia się wiele razy i w różnych funkcjach. . 5). że słychać było w niej echa leśne i szum drzew. Pieśń o Rolandzie" . 9) rosło w biblijnym raju. Bogowie uznali.. (przysłowie abisyńskie) * W niezgodnym domu kury zdychają. mądrości. Jabłoni (podarunku ślubnego Gai dla Hery) strzegł smok oraz Hesperydy. wierzono. Francji. nimf (driad). które ciągle drży). 13). (przysłowie abisyńskie) * Podróży końcem jest dom. A. z wyjątkiem młodszej siostry. stąd np. Ludzie łamiąc zakaz boski. (Ewangelia św.~jestem jak cyprys zielony. wiersz Herber ta pt. do którego został przywiązany mitologiczny przeciwnik Apollina.

młodzieniec złoży swej ukochanej przysięgę wierności. które tu ma przywodzić na myśl drzewo krzyża. w rozłupanej sośnie. tu przyklęknąwszy. zostaje napadnięty przez Tatarów.III . Męczeńska śmierć Longinusa jest stylizowana na śmierć pierwszego chrześcijańskiego męczennika. wiatr) pędzi na koniu ojciec z chorym dzieckiem w objęciach. jarzębiny ze świeżym pasterskim rumieńcem. że nawet niebo współczuje kochankom. że dla Romea ta łza znad planety spada i groby przecieka. Żeromski "Ludzie bezdomni" -Tytuł ostatniego rozdziału brzmi "rozdarta sosna". Polskie drzewa są przeciwstawione gatunkom obcym (cytryna karlica z złocisty~mi gałki (. S. odpoczynek). którego wnętrze było zamieszkane przez różne zwierzęta. jednak Filon postanowił sprawdzić uczucia Laury i ukrył się w zaroślach. A. Pan Tadeusz" W . stąd apostrofa do gościa: ale mię raczej daruj rymem pochwalnym. J. Szekspir "Burza" . chudy. brzydka. i wpatruje się w oltarz. W mijanej starej wierzbie ojciec widzi tylko pokraczne. wyjątkowości. z kwiatów zaś pszczoły zbierają miód.W swojej wędrówce dzieci dotarły do olbrzymiego baobabu. zabawę. Słowacki "Balladyna" Przemieniony przez Goplanę w drzewo Grabiec stanie się mimowolnym świadkiem zbrodni Balladyny. J. wznosil się niewysoki (.. św.Zła czarownica Sykorales zamyka nieposłusznego jej duszka. Jednak jej nie dotrzyma. E. dumnej i wyniosłej limby z pospolitością i malodusznością świerków każe rozumieć tę sytuację symbolicznie: jako metaforę losu jednostki wybitnej (skazanej na pewną śmierć) w zetknięciu z tłumem i przeciętnością. obiecując barwne życie. H. hermetyczność światów obu bohaterów. pojawia się też wspomnienie Orfeusza jako prapoety i arcymuzyka.. z wy szczególnieniem gatunków drzew. który stanąl na progu kościola. F. który potem szlachci pańskie stoty. To one rozumieją tragedię kochanków i wierzą. Tu co noc mówią sobie czułe słowa. podnoszą urodę tego miejsca.Jest pochwałą zalet drzewa. cienki. Staś oczyścił wnętrze drzewa i urządził dla wędrowców siedzibę złożoną z dwóch pomieszczeń. 45 . Limba jest tu świadectwem dawnej potęgi i mocy. Kasprowicz "Krzak dzikiej róży w Ciemnych Smreczynach" W utworze zostały przeciwstawione dwie roś liny: krzak dzikiej róży i limba.W wierszu świat ludzi (racjonalny. L. tworzą wokćł grobów niezwykłą atmo sferę podniosłości. Każda z roślin symbolizuje inne cechy i inną postawę wobec świata. Na lipę" (Przypatrz się gościu.Bohaterem lirycz nym wiersza jest górska limba wypierana w coraz wyższe partie gór przez panoszące się na dole świerki. a jednocześnie zadającej ból sobie i ukochanej kobiecie.) jako kobieta mała. pochyla się. upamiętniają męczeńską śmierć powstańca.K. Karpiński "Laura i Filon" .W brzozowym lesie obok leśniczówki znajdują się groby. Drzewa powtarzają piękną historię przyjaźni Tarłowskiego i Jagmina. który tu symbolizują cyprysy (zrozumienie. co pozwala im twierdzić. który ciągle kontaktuje się z człowiekiem i przemawia do niego (nie wszyscy jednak mogą tę mowę zrozumieć). kochanka z malżonkiem swym grabem. że to dla Julietty. splatając się u góry gałęziami. Iwaszkiewicz "Brzezina" . Staff "Wysokie drzewa" Piękny opis krajobrazu o źachodzie słońca. Upersonifikowane cyprysy nie podchodzą do świata "uczenie". pokonanej jednak przez przyrodę i czas. pustka. Pod tym samym drzewem Filon znajdzie martwą Alinę i zakocha się w niej. w brązie zachodu kute wieczor nym promieniem lub odziane w ciemność zmierzchu. dlatego zostanie srogo ukarany i dusza jego na wieki będzie jęczeć pod tym modrzewiem. Sosny szepczą historię sprzed wielu lat. tworzą jakby sklepienie świątyni: pod ciemnq kolumną splecionych ze sobą jodet. A. Mickiewicz Świtezianka" . Wyraźne skontrastowanie samotnej. I tak np. wychodzący po pomoc z oblężonego Zbaraża. Wiara w nieśmiertelność poezji pociąga za sobą chęć uwiecznienia w niej szczególnie cennych i godnych tego rzeczy. których bliskość wpływa na życie Bolesława i jego córki. Broni się dzielnie. J. slupem padającego od nich cienia okryty.(Gościu siądź pod mym liściem) . lecz bogata. w jego konarach gnieżdżą się ptaki. Drzewo zostało tu upersonifikowane: patrzy z godnością. stanowiące jego główny element. Symbolizuje śmierć. natomiast chory syn dostrzega w nim króla Elfów. Drzewa bardzo polubiły młodego powstańca. która przegrywa. a sama sosna została przedstawiona następująco: oberwana ziemia ściągnęla w glębinę prawy jej korzeń. Goethe "Król olch" .Orzeszkowa "Nad Niemnem" Drzewa. W opisie obu tych bohaterów lirycznych (upersonifikowanych) kryją się głębokie znaczenia. natura miała być świadkiem przeżyć bohaterów. trzeba tylko umieć tego słuchać.. Sienkiewicz "W pustyni i w puszczy" . Orzeszkowa "Gloria victis"Drzewa w lesie przechowują pamięć o tragicznych zdarzeniach walk powstańczych i bohaterstwie ludzi. niż wysokie drzewa? J. księdze opis lasów litewskich.. tajemniczego piękna: Jan mial postawę czlowieka. Kochanowski . strzegą powstańczej mogiły. Norwid "W Weronie" . Zgodnie z konwencją sentymentalną. młodego chłopca . woli walki. brzydotę (drzewo spróchniałe). współodczuwanie). umiera przeszyty strzałami pod drzewem.obrońcę wiary. które dostarcza ludziom cienia. Przez dwanaście lat Ariel pozostanie tam uwięziony. bo br ak jej pędu życia. Jej cicha i milcząca obecność obok pięknej i witalnej róży przypomina o nieuchronności przemijania. umilające życie swym śpiewem. Na przykładzie drzewa widać nieprzenikalność.W niezwykłej scenerii (noc.) kurhan. aby na koniec tych rozważań Tadeusz mógł retorycznie zapytać: czyż nie piękniejsza nasza poczciwa brzezina? J. skupienia. co zdaje się być drzewem nie smutku.: brzoza biala. dra' mat samotnej jednostki. Asnyk "Limba" . C.) pień rozszarpany ociekal krwawymi kroplami żywicy. tragedię i cierpienie odtrąconej przez Judyma Joanny. Kochanowski "Na lipę" (Uczony gościu) . H.Podobne zalety drzewa (cień. Uwolni go dopiero Prospero. cierpiąc straszliwe męczarnie. lecz nudy. gardzi światem wrogów. który swoją grą potrafił poruszyć drzewa w lasach. otaczające zarówno mogiłę Jana i Cecylii. I oto drzewo stało się świadkiem sceny zazdrości: Laura porwała wieniec z róż. wspiera się. cyprys dlugi. Olb rzymi baobab pozwolił im przeczekać porę deszczową. niezłomnego rycerza. spokój. Myśląc o zbliżającej się porze deszczowej. stąd retoryczne pytanie otwierające i kończące wiersz: cóż jest piękniejszego.Tarłowskiego i przywiązały się do niego. które w plastyczny sposób zostały tu zantropomorfizowane: drzewa i krzewy liśćmi wzięly się za ręce jak do tańca stojące panny i młodzieńce. J. która została nazwaną Krakowem. Podobnie por. a koszyk z malinami strzaskała o drzewo. Mickiewicz .Pod modrzewiem spotyka się prosty chłopiec (strzelec) i wodnica (Świtezianka). E. nieczuły) jest przeciwstawiony światu przyrody. który wabi go do swego świata. Ariela. Tu podkreślona harmonia między człowiekiem a naturą. Nad mogiłą drzewa. Po to.. Sienkiewicz "Ogniem i mieczem" Longinus Podbipięta. Symbol rozdartej sosny uruchamia wiele znaczeń: samotny dramat doktora Judyma. widzi. niecodzienność.W sentymentalnej sielance tytułowi bohaterowie wyznaczyli sobie spotkanie pod umówion~. matrony topole. jak też mogiłę powstańczą.m jaworem. To las jest głównym bohaterem noweli.. W. dąb wlożywszy pięć wieków na swój kark garbaty. nie godzącej się na świat pełen niesprawiedliwości i krzywdy. a lewy zostal na twardym gruncie (.W. bohatera podchodzącego do życia maksymalistycznie i idealistycznie. ogrom materii. Drzewa. Szczepana oraz na śmierć Rolanda . Cała przyroda traktowanajest jak żywy twór. spróchniałe drzewo o niesamowitych kształtach. jak on list mój zielony). A.

zaborczość. Docierając do tajemnic przyrody (krew. znaleźć odpowiednie słowa do wyrażenia zachwytu nad pięknem świata (może te lekkie z żywego drzewa slów mnie nauczcł. gniazdo ojczyste. gdzie człowiek z dala od świata może pędzić ciche i spokojne życie w zgodzie z rytmem natury.Anki. np. J.nie istnieją. Planeta jest mała. która takim cieniem kładzie się na rzeczywistość żyjących. które . co swojskie i rodzime. Po latach i wielu doświadczeniach (godzina trudna) zaczął je postrzegaćjako składniki nadwiślańskiego pejzażu (w antycznej dojrzeć topoli rzecz nadwiślańską). czujące. 33) * "Sztukajestjako drzewo słodkim okryte owocem. Tutaj zażywa radości pracy na roli. 12) * "Z owoców poznaje się drzewo". zielone zaś jest życia drzewo złote". tak i naród zmartwychwstanie jak Bóg z grobu. Przerwa-Tetmajer) Dworek Dworek . tryśnie krew dojrzala. mszyce pozbierać. Jego siedziba. ginących od śmiercionośnej piły może przywodzić na myśl los pokolenia. Wiersz jest poetycką wypowiedzią na temat istoty człowieczeństwa: w czasie każdej życiowej "zamieci" trzeba znaleźć w sobie tyle siły.Obok innych symboli występują tu baobaby rosnące na planecie B-612. teoria jest szara.K. J. (K.Refleksja nad biologicznym trwaniem drzewa.. a tylko te. (przysłowie chińskie) * Nie wszyscy ludzie sąpodobni do drzew (przysłowie cygańskie) * Drzewo owocorodne poznaje się po kwiatach. a człowiek pracą. odporności. trwania. olchy. śmierci. H. J. Tytułowe drzewa zostaly tu zantropomo~zowane (liście jak oczy. poeta może nauczyć się mówić o świecie.Po licznych wojnach Pasek porzuca służbę w wojsku i osiada w swoim majątku. okres dojrzały: w nagrzane slońcem południe rodzi. ale boli.Ch. W przeciwieństwie do bogatych rezydencji magnackich. dworek wiejski w Krakowskiem. ponieważ jego twórcy to zwykle średnia szlachta zamieszkująca w wiejskich dworkach. by doprowadzić do jego zagłady. (przysłowie polskie) * "Ja ileż wam winienem.in. ciachnę przez cialo). Goethe) * "Nie ma drzewa dobrego. Twardowski "Drzewa" Podmiot mówiący w wierszu zwraca się do brzozy. Drzewa nie muszą się uczyć religii. W baśni o Kopciuszku zasadzona ręką sieroty gałązka leszczyny rozrasta się na grobie jej matki do potężnego drzewa. (przysłowie mongolskie) * Drzewo. Tutaj wreszcie wychowuje swoje potomstwo na ludzi poćciwych. które by rodziło złe owoce. Kochanowski "Na dom w Czarnolesie" . Tutaj. siły. złość. ani złego. delikatności.. Twardowski "Drzewa nie wierzące" . wrażliwe. otoczony szacunkiem ludzi. Podkreślenie trwałości i żywotności horacjańskich motywów. A. często staje się twierdzą w walkach z sąsiadami. de Saint-Exupery "Mały Książę" . które jęli (. Pasek "Pamiętniki" . akacji jak do swoich bliskich.smutku zielone). drzewo. św. K. z których można strącić owoce. które spełnia wszystkie życzenia Kopciuszka. św.:' Stylizując swój wiersz na przypowieść biblijną. trwoga). kruchości. która w utworze jest symbolem smutku. Człowiek w swej wędrówce przez życie spotyka innych ludzi. więc korzenie potężnych drzew stanowią dla niej zagrożenie. najczęściej z gankiem od frontu. staje się nieraz twierdzą.Nurt ten często zwany jest także dworkowym. gdyż bujny temperament Paska bywa przyczyną licznych procesów (m. stare drzewo. Rej "Żywot człowieka poczciwego" . 46 . W. który bezskutecznie próbuje znaleźć odpowiednie słowa do wyrażenia swojego bólu. mój bracie.Wiejski dworek jest miejscem. utożsamianej z wartościami narodowymi.Wiejski dom. olcho co jedna masz przy liściach szyszki).. (przysłowie arabskie) * Drzewo sławi się owocami. a swoim pięknem sławią jego potęgę. ale też bezradnego poety.spokojne i pogodzone z prawami natury . (Ew. Dąb obumiera jesienią (opadające liście). A.) rylcem u korzeni. po ogródkoch sobie chodzić. Casona) * "Wszelka. szczepków naszczepić. by odrodzić się wiosną. bo samym swym istnieniem dają świadectwo wielkości Boga. niełatwo się łamie. którym należy się przeciwstawiać. Drzewo jest świadkiem rozpaczy ojca. człowiek nie może pogodzić się ze śmiercią. W. Baczyński "Byłeś jak wielkie. W baśni "Krzak jałowca" matka pochowana pod jałowcem przywraca za pośrednictwem rośliny życie zabitemu przez macochę synowi. rzadziej miejski. ozdobą narodu . który się nie myli.Są one w wierszu jednym z elementów pięknej. które by rodziło dobre". Świat w swej różnorodności kształtu i wielości barw jest piękny. zostaje skazany na infamię). zagrożenie. baobaby będąjej wrogami. gdy przypadnie wiosna. Łukasza 6. co go kształtuje. Poświatowska "Dlaczego nie drzewem" . nieśmiertelności poezji. z czeladką po sadkoch. porównuje Baczyński naród polski do starego drzewa. * Człowiek. jak do braci i sióstr (element franciszkański). (prcysłowie abisyńskie) * Mądry i głupi nie widzą tego samego drzewa. Jest liryczną rozmową z brzozą. który stracił dziecko. Drzewom jest być może łatwiej. destrukcję. która jest doskonałym dziełem Boga. (przysłowie angielskie) * Nie obrzuca się kamieniem drzew jałowych. Ważyk "Gdzie sosna wielka" -Dwa drzewa: sosna wielka i biała topola długo funkcjonowały w świadomości mówiącego jako elementy krajobrazu z ody Horacego (lacińska sosna i antyczna topola). jarzębiny.na wzór Horacego nie pożąda bogactwa ani marmorowych pałaców.. Mały Książę systematycznie je wyrywa. różnorodnej w swych formtach natury. Obrazowanie w utworze jest bardzo drastyczne. bogatej. W XIX i XX wieku staje się symbolem tej kultury. które się nie pali . aby trwać jak dąb. stąd los dorodnych młodych drzew. brzoza nazbyt wieśniacza aby rosnąć w mieście. (przysłowie niemieckie) * Na pochyłe drzewo i kozy skaczą. Gdy z ziarenka wykiełkuje róża. drobne drzewka rozsadzić. 43~6) * "Życzenie spełnione jest drzewem życia". (Ew. Symbolizują one w utworze zło. K.Drzewo jest tu symbolem mocy. których mi trzeba).) cieśle orać i ryć (. mały dwór. Mickiewicz) * "Dnewa umierają stojąc" (A. Broniewski "Brzoza" Wiersz napisany po śmierci córki poety . (Ks. . Braci Grimmów. W. może z żonką.mędrcy. co skrzypi.Biel brzóz może być też kojarzona ze śmiercią. podkreślając niepowtarzalne piękno każdego z drzew (jarzębina dla drozdów dzwoniących i szpaków. ale pragnie cichego i spokojnego życia. rdzeń).Niewielki dom mieszkalny wiejski. Nurt ziemiański w literaturze XVII w. (przysłowie japońskie) * Ozdobą gór są drzewa. W Polsce kojarzony zwykle z kulturą szlachecką. M. pod którym stoją tłumy". lasy . wyrażający katastroficzne nastroje pokolenia. (J. W baśniach drzewa często pełnią funkcje magiczne.przeżywa wszystkie etapy życia (młodość: pnie się wzwyż. Baczyński . która ma moc utrwalania ludzi i rzeczy (tu: drzew antycznych i rodzimych). niepotrzebne gałqzki obcinać. które musiało dorosnctć do trumny.K. utożsamianyjest z tym. starość: porywczym rękom wiatru oddaje liści sierśc~.. Mateusza 12. Dla pisarzy tego nurtu dworek jest symbolem ich swobód. rozkład."Drzewa" Wiersz z 1941 r. wszystko ma w nim swoje miejsce (brzoza na wsi) i swoją funkcję (glogu co chronisz gajówkę). Ale tak jak odżywa poranione drzewo. K. osocze. Broniewski "Dąb" . krzaczki ochędożyć. Idę sobie zamaszyście i opada ze mnie życie jak jesienne liście zestawienie życia drzewa z losem człowieka. jest symbolem umiarkowanych pragnień poety. o domowe drzewa!" (A. (przysłowie azerskie) * Jedno drzewo nie tworzy lasu. Przypowieści 13. który . bo zbudzą się wiosną do nowego życia. ulega uczuciom (miłość. Drzewa występują też w wielu baśniach. J.Iłłakowiczówna "Rzeź brzóz" Drzewa są tu pokazane jako istoty żywe (brzozom siekierą żyly otworzę.

a swoim pięknem sławią jego potęgę.Nurt ten często zwany jest także dworkowym. często staje się twierdzą w walkach z sąsiadami.. W baśni "Krzak jałowca" matka pochowana pod jałowcem przywraca za pośrednictwem rośliny życie zabitemu przez macochę synowi.Wiejski dom. (K. Mickiewicz "Pan Tadeusz" Dworek w Soplicowie.spokojne i pogodzone z prawami natury . co go kształtuje. Drzewa występują też w wielu baśniach. Poświatowska "Dlaczego nie drzewem" . brzoza nazbyt wieśniacza aby rosnąć w mieście. teraz zarastają chwasty. W baśniach drzewa często pełnią funkcje magiczne. złość. 33) * "Sztukajestjako drzewo słodkim okryte owocem. z drzewa. np. a człowiek pracą. lecz podmurowany. o domowe drzewa!" (A. Idę sobie zamaszyście i opada ze mnie życie jak jesienne liście zestawienie życia drzewa z losem człowieka. co swojskie i rodzime. ponieważ jego twórcy to zwykle średnia szlachta zamieszkująca w wiejskich dworkach. Świat w swej różnorodności kształtu i wielości barw jest piękny.Niewielki dom mieszkalny wiejski. wszystko ma w nim swoje miejsce (brzoza na wsi) i swoją funkcję (głogu co chronisz gajówkę).Ch. (Ew. ale boli. które spełnia wszystkie życzenia Kopciuszka.Były marszałek powiatowy.Czas pobytu na wsi ukazuje autora jako skrzętnego gospodarza i dobrego męża. że szanują oni tradycje narodowe. która jest doskonałym dziełem Boga. gdy przypadnie wiosna. . Człowiek w swej wędrówce przez życie spotyka innych ludzi. W Polsce kojarzony zwykle z kulturą szlachecką.b" . gdzie człowiek z dala od świata może pędzić ciche i spokojne życie w zgodzie z rytmem natury. Wiersz jest poetycką wypowiedzią na temat istoty człowieczeństwa: w czasie każdej życiowej "zamieci" trzeba znaleźć w sobie tyle siły. Mateusza 12. utożsamianyjest z tym. ozdobą narodu . Horsztyński. otoczony szacunkiem ludzi. (przysłowie polskie) * "Ja ileż wam winienem. Wnętrze siedziby Sopliców wskazuje. by odrodzić się wiosną. obojętna na losy kraju arystokracja zamieszkuje wspaniałe wielkomiejskie pałace. św. I. Dla Mickiewicza Soplicowo staje się sym bolem szczęścia lat dziecięcych i utraconej ojczyzny. niełatwo się łamie.Drzewo jest tu symbolem mocy. po ogródkoch sobie chodzić. Diannę.przeżywa wszystkie etapy życia (młodość: pnie się wzwyż. który się nie myli. z których można strącić owoce. olcho co jedna masz przy liściach szyszki). W. * Człowiek. szczepków naszczepić. (Ks. 2) Wiejska siedziba Doświadczyńskiego po jego powrocie do kraju staje się miejscem. rury od kaskad wodnych pordzewiały. Czas pobytu na wsi ukazuje autora jako skrzętnego gospodarza i dobrego męża. Casona) * "Wszelka. (przysłowie chińskie) * Nie wszyscy ludzie są podobni do drzew (przysłowie cygańskie) * Drzewo owocorodne poznaje się po kwiatach. Dla pisarzy tego nurtu dworek jest symbolem ich swobód. Nurt ziemiański w literaturze XVII w. odporności. którą Rzewuski ujmuje jako jedyną prawdziwie polską. W. M. W baśni o Kopciuszku zasadzona ręką sieroty gałązka leszczyny rozrasta się na grobie jej matki do potężnego drzewa. Słowacki "Horsztyński" . Dąb obumiera jesienią (opadające liście). zgoła przeszedt (. dworek wiejski w Krakowskiem. Drzewom jest być może łatwiej. Pczerwa-Tetmajer) Dworek Dworek . (przysłowie azerskie) * Jedno drzewo nie tworzy lasu. Twardowski "Drzewa nie wierzące" .Refleksja nad biologicznym trwaniem drzewa. starość: porywczym rękom wiatru oddaje liści sierśc~. drobne drzewka rozsadzić. mszyce pozbierać. drzewo. J. W XIX i XX wieku staje się symbolem tej kultury.W skromnym dworku mieszka stary i ślepy konfederat barski. het mana Kossakowskiego. co skrzypi. (przysłowie japońskie) * Ozdobą gór są drzewa. (J.nie istnieją. może z żonką. aby trwać jak dąb..) warszawskie palace. Aby dwór utrzymać w polskich rękach. (przysłowie mongolskie) * Drzewo. Tutaj. Goethe) * "Nie ma drzewa dobrego. Jego wygląd stał się wzorcem polskiego dworku. bo zbudzą się wiosną do nowego życia. jarzębiny. najczęściej z gankiem od frontu. J. jest symbolem umiarkowanych pragnień poety. Jego siedziba. krzaczki ochędożyć.. utożsamianej z wartościami narodowymi. 43~6) * "Życzenie spełnione jest drzewem życia". Ow dworek stanie się świadkiem jego samobójstwa. zgola przeszedl (. J. zostaje skazany na infamię). za bogatego obieżyświata. Tutaj zażywa radości pracy na roli. Twardowski "Drzewa" Podmiot mówiący w wierszu zwraca się do brzozy. rzadziej miejski. mały dwór. Słowacki "Fantazy" . Przypowieści 13. które by rodziło dobre". J.. H. J. gdzie wprowadza on w życie to wszystko.mędrcy. Kochanowski "Na dom w Czarnolesie" . teoria jest szara. Drzewa nie muszą się uczyć religii. Pasek "Pamiętniki" .Są one w wierszu jednym z elementów pięknej. trwoga). (przysłowie arabskie) * Drzewo sławi się owocami. które . A. Rej "Zywot człowieka poczciwego" . które się nie pali .Po licznych wojnach Pasek porzuca służbę w wojsku i osiada w swoim majątku.in. okres dojrzały: w nagrzane słońcem południe rodzi. jak do braci i sióstr (element franciszkański). hrabiego 47 . mieszka z żoną i dwiema córkami w podupadłym dworku na Podolu. bogatej. ulega uczuciom (miłość. To w dworkach litewskiej szlachty budzi się sprzeciw wobec rosyjskiego protektoratu i króla narzuconego przez Katarzynę II. bo samym swym istnieniem dają świadectwo wielkości Boga. Mickiewicz) * "Drzewa umierają stojąc" (A.) warszawskie pałace. Łukasza 6. Krasicki "Zona modna" Wiejski dworek pana Pietrą po przyjeździe "żony modnej" zostaje poddany gruntownym zmianom. który był kiedyś ogrodem angielskim. (przysłowie niemieckie) * Na pochyłe drzewo i kozy skaczą. Krasicki "Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki" 1) Dworek rodziców Doświadczyńskiego jest ostoją obskurantyzmu i źle pojmowanych tradycji sarmackich.W opowieści o tragicznych losach braci Strawińskich wiejski dworek utożsamiony jest ze szlachecką tradycją. Ogród. gdyż bujny temperament Paska bywa przyczyną licznych procesów (m. I. a tylko te. staje się nieraz twierdzą. (Ew. W przeciwieństwie do bogatych rezydencji magnackich. mój bracie.na wzór Horacego nie pożąda bogactwa ani marmorowych pałaców.Wiejski dworek jest miejscem. zielone zaś jest życia drzewo złote". pod którym stoją tłumy". hrabia Respekt. który próbuje pokrzyżować plany zdrajcy. z czeładką po sadkoch. św. jest ostoją polskości i dobrych szlacheckich tradycji. które by rodziło złe owoce. J. (przysłowie angielskie) * Nie obrzuca się kamieniem drzew jałowych. który . czego nauczył się na Nipu. I. Stracił cały swój dawny sarmacki charakter. ani złego. ale pragnie cichego i spokojnego życia. człowiek nie może pogodzić się ze śmiercią. siły. 12) * "Z owoców poznaje się drzewo". Scudzoziemszczała. różnorodnej w swych formach natury. akacji jak do swoich bliskich. gdy starzec dowie się o romansie swojej młodej żony z synem Kossakowskiego. Krasicki "Żona modna" - Wiejski dworek pana Pietra po przyjeździe "żony modnej" zostaje poddany gruntownym zmianom. H. Tutaj wreszcie wychowuje swoje potomstwo na łudzi poćciwych. Rzewuski "Listopad" . hrabiostwo postanowili wydać starszą córkę. podkreślając niepowtarzalne piękno każdego z drzew (jarzębina dla drozdów dzwoniących i szpaków. trwania. Braci Grimmów. Stracił cały swój dawny sarmacki charakter. gniazdo ojczyste. niepotrzebne gałązki obcinać. olchy. Broniewski "D~. (przysłowie abisyńskie) * Mądry i głupi nie widzą tego samego drzewa.

stary Orwid był powstańcem 1863 roku.1) Dwór w Nawłoci staje się świadkiem miłosnych perypetii Cezarego Baryki. w dworku szlacheckim rozegra się dramat dziewczyny.1) Dworek starej kniahini Kurcewiczowej przypomina raczej kozacką chatę niż siedzibę szlachecką. by utrzymać siebie i dzieci. jakie dotąd pędził z przyjaciółmi. Fredro "Śluby panieńskie" Dworek pani Dobrójskiej jest miejscem. Norwid "Fortepian Szopena" . znajdzie go zupełnie zmienionym przez obecnych właścicieli. J. By go zadowolić. Irena. objeżdżając okoliczne dwory. gdzie Kirłowa boryka się z trudami codziennego życia i pracuje. S. Reymont "Ziemia obiecana" . Pawlikowska-Jasnorzewska "Rezerwat" . H. odkupi jej właśnie Krzemień. w pobliżu fabryki Karola. bo tu dokona się rzeź kniaziów Kurcewiczów i ich matki. M. miłość młodych doprowadzi do małżeństwa i Marek zostanie już nie opiekunem. On decyduje o wszystkim i jego decyzje nie pod legają żadnej dyskusji. Orzeszkowa "Nad Niemnem" . nowoczesny.K. Wiktor Ruben próbuje powrócić do tego. jest miejscem. do którego przenosi się stary Borowiecki po sprzedaniu majątku na wsi. nie zniszczone przez nowoczesność tradycje i zwyczaje. Wyspiański "Wesele" . dom zostaje zamieniony w rezerwat tradycji szlacheckich z XIX wieku i staje się polskim dworkiem. Fredro "Pan Jowialski" .Spokojne życie wiejskiego domu zostaje całkowicie zburzone przez przyjazd bogatego gościa z Ameryki. Salomei Brynickiej. by odebrać piękny legat w postaci Oleńki. C. Kiedy pan Stach będzie chciał uszczęśliwić żonę i podziękować za urodzenie dziecka. M. M. gdzie żyją aferzyści w stylu Połanieckiego czy Maszki. które stały ~fę już w większości zamężnymi kobietami. jakie spotkało Wołodyjowskiego i stąd pan Andrzej wyruszy. Dąbrowska "Noce i dnie" . pasy podróżne. 2) W dworku Skrzetuskich pan Zagłoba pędzispokojne życie w otoczeniu przybranych wnuków. Kiedy po latach powróci do rodzinnego domu. "Hania". gdzie przeżyła najszczęśliwsze chwile swojego życia. torba skórzana. Mały dworek w Kozłowicach.1) W siedzibie Korczyńskich poza nielicznymi pracującymi przebywają sami próżniacy. H. ponieważ tu mieszka jego ukochana Halszka. Niezdołach. Sienkiewicz "Pan Wołodyjowski" . ale w wystroju weselnej izby można odnaleźć wiele elementów typowych dla szlacheckiego dworku: ztożone w krzyż szable. Józefa Odrowąża. S.Dworek rodziców Steńki jest parodią wyobrażeń Mniszkówny o życiu drobnej szlachty. Samozwaniec "Na ustach grzechu" . a także swoistej anachroniczności szlachty. że pan Andrzej wstawiał się za nimi do księcia. To pomieszanie kultur szlacheckiej i chłopskiej ma symbolizować sytuację wyjściową dramatu . Tutaj zatrzyma się również siostra pana Michała wraz z Krzysią i Baśką. gdy mąż całe tygodnie spędza poza domem. co przeżył przed laty. jest enklawą dobra i elementarnych wartości w zdeprawowanym świecie goniącym za zyskiem. w powiecie sandomierskim staje się świadkiem niezwykłych wydarzeń. ciche i spokojne kawalerskie życie. Fredro "Damy i huzary" Gdy do dworku Majora zjadą jego siostry.1) W wiejskim domu w Wilku spędzają wakacje wszystkie panny. Iwaszkiewicz "Panny z Wilka" . Żeromski "Wierna rzeka" . syna arystokratycznego rodu. 2) Ten sam dworek stanie się też miejscem grozy.W tych trzech opowiadaniach. więc nocami ucieka. poszukując miejsc. dobroczyńcę. A. na tle wydarzeń powstania styczniowego rozgrywa się dramatyczny romans ubogiej szlachcianki. 2) Opis życia w Nawłoci staje się dla Żeromskiego pretekstem do pokazania lekkomyślności i niefrasobliwości ziemiaństwa. będąc ich korepetytorem. Niestety. szczęśliwie zakończony oświadczynami Basi. jaka dzieli biedną guwernantkę od potomka magnackiej rodziny. a czas wszystko zmienił.Fantazjusza. 2) Dworek Ketlinga stanie się siedzibą Zagłoby i Wołodyjowskiego na czas konwokacji. Sienkiewicz "Potop" . estetycznymi i religijnymi dokonał w swojej muzyce Chopin.Dla Marka Czertwana opieka nad majątkiem i siedzibą rodu Orwidów jest spełnieniem obowiązku nałożonego przez ojca. skończy się. Tutaj też Wołodyjowski i inni uwolnieni z rąk Janusza Radziwiłła oficerowie dzięki panu Zagłobie dowiedzą się.I. S. M. tak różny od wspaniałych rezydencji arystokracji. A. H.Dom modrzewiowy wiejski staje się w wierszu Norwida symbolem tradycji narodowych. 2) Dworek. Sienkiewicz "Rodzina Połanieckich" . S. ale gospodarzem. jaki pokazuje literatura. Matrymonialne zabiegi trzech kobiet zamienią siedzibę mężczyzn w prawdziwe pole bitwy o zachowanie kawalerskiej wolności. które początkowo Gustaw uważa za wyjątkowo nudne. który podróżuje po świecie. Powrót do wiejskiego dwor ku staje się w powieści symbolem powrotu do szlacheckich tradycji ziemiań skich. Sienkiewicz "Stary sługa". że przeszłość bezpowrotnie minęła.1) 48 . ukrytym w drzewach dworku. Wyspiański "Warszawianka" W dworku na Grochowie Chłopicki w otoczeniu wiemych sobie oficerów oczekuje na meldunki z pola bitwy pod Olszynką.Do dworku Billewiczów w Wodoktach pędzi z wojny Kmicic. Zeromski "Przedwiośnie" . flinty. których doskonałej syntezy z wartościami etycznymi. W.W swoim wiejskim dworku tytułowy pan Jowialski ma niepodzielną władzę.A taki miał być przyjemny nastrój po podwieczorku w matym. E. H. Ale już sam wygląd dworu (czerwona dachówka zamiast pokrycie z blachy) pokazuje. córki starego służącego rodziny. które Sienkiewicz utożsamia z tradycją narodową. Mniszkówna "Trędowata" Skromny dworek rodziców Stefci Rudeckiej.Dworek w Krzemieniu jest wyraźnym przeciwieństwem pełnej intryg Warszawy. ukazuje przepaść. ordynata Michorowskiego. w których rzeczywistość miesza się z fantastyką i ujawnione zostają mroczne tajemnice mieszkańców. Rodziewiczówna "Dewajtis" . Tu wreszcie po raz pierwszy zachwieje się wiara Kmicica w uczciwe intencje Radziwiłłów.Akcja dramatu toczy się w bronowickiej chacie. H. która stanie się obiektem rywalizacji dwóch paniczów. gdzie zachowały się jeszcze dawne. by bawić się w karczmach.1) Do dworku Kmiciców dociera wieść o nieszczęściu. W jego murach rozegra się kolejny dramat miłosny w życiu "małego rycerza". położony na przedmieściach Łodzi.1) Sielskość i spokój życia w dworku ojca Karola Borowieckiego stanowią całko- wite przeciwieństwo brutalnych praw rządzących egzystencją w Łodzi.S. 2) Skromny dworek wujostwa Wiktora. wiejska siedziba stanie się miejscem nader interesującym. H. połączonych miejscem akcji i postaciami głównych bohaterów. choć skromny.oto na weselu spotkają się chłopi i inteligencja o szlacheckim rodowodzie. 2) Dworek w Olszynce jest miejscem. Gdy jednak na wieść o ślubach panieńskich Klary i Anieli zacznie snuć swoją intrygę. i uratowanego przez nią powstańca. S. Odwiedzając je. zacisznym. ale dla Skrzetuskiego jest miejscem niemalże pięknym. Żeromski "Ludzie bezdomni" Dworek rodziców jawi się we wspomnieniach Joasi Podborskiej jako miejsce. jak mówi Oleńka. w którym spędzał przed laty wakacje. wszystko było tak dobrze i tak się wszystko popsuło. Polaka Henryka i Tatara Selima. wypełnionej pracą egzystencji Bohatyrowiczów. synów Halszki i Jana. takim. A. Jałowe życie mieszkańców K orczyna przeciwstawione jest radosnej. Kiedy z Ameryki powróci do kraju dziedziczka majątku. S. Sienkiewicz "Ogniem i mieczem" . Jestjednocześnie ów dworek ostoją szlacheckiego humoru i dobrodusznej kpiny. by pocieszyć starego druha i. Jego utrata będzie dla Maryni wielkim przeżyciem.W podupadłym dworku. Witkiewicz "W małym dworku" . "Selim Mirza" . ale także w pewien sposób służbą ojczyźnie . gdzie Ruben próbuje odnaleźć wewnętrzny spokój.

a następnie ofiarowano Bogu w świątyni Jerozolimskiej wraz z parą synogarlic. W tym czasie pewnemu małżeństwu z pokolenia Lewiego urodził się syn.W szlacheckim dworku na Litwie w czasie powstania styczniowego toczy się romans rzekomej babki autora z powstańczym emisariuszem . Później Jezus podniósł dziecięcość do wyjątkowej rangi.) "O królu Arturze i rycerzach Okagłego Stoiu" -Gdy królowi i królowej Igrenie urodził się syn. przeżywają szczęśliwe. wiara dalej żyje w sercach innych ludzi".Dworek w Krępie. gdzie główny bohater powieści. Tomasz. M. które Hera na niego nasłała. gdzie szorbut. J. gdzie wiódł nad wiek mądre rozmowy z wieloma uczonymi. ukrywała go. 3) Oficjalnie Herakles był dzieckiem Alkmeny i Amfitńona. zjawił się po dziecko czarodziej Merlin. Lajos zlekceważył tę przestrogę. Znalazła go córka faraona i spodobał się jej mały chłopiec. bo kochliwy bóg wykorzystał nieobecność Amfitńona i miał romans z Alkmeną. choć jak przystało na panicza. przeżywa inicjację w życie przyrody. na ogromne zainteresowanie dzieciństwem w literaturze i sztuce dwudziestolecia. ciotka nieustannie wspomina dzieciństwo głównego bohatera. Tam znaleźli go pasterze i zanieśli do króla Koryntu Polybosa.jego imię tłumaczy się jako "wyłowiony z wody". który państwo Niechcicowie otrzymują po dawnym administratorze Winczewskim. że dzieciństwo to niekoniecznie czas radosny i szczęśliwy. dzieci kopa.Krakowski dworek państwa Kossaków. a wszyscy ludzie noszą w sobiejakieś cierpienie i tajemnicę. Całe dzieciństwo upłynęło Edypowi na tym dworze. radośnie spędzała czas w otoczeniu nimf i dńad na ukwieconych łąkach. Dom nadal stoi. W dzieciństwie Herakles ssał pierś Hery. ale za "starkami". w którym się kiedyś mieszkało. więc Edyp udał się do Delf. 2. Jużjako dziecko udusił dwa węże. i wiara. Iwaszkiewicz "Sława i chwała" Ziemiańskie dwory i dworki na Ukrainie to świat. Ale z tego świata wyrastają w większości bohaterowie . gdzie król Polybos i królowa Mer ope kochali go jak własnego syna. Samozwaniec "Maria i Magdałena" . otoczona jej czułą troską. Kurek) Dzieciństwo Dzieciństwo . Niektóre wersje mitu podają. Miłosz "Dolina Issy"-Polski dwór na Litwie kowieńskiej jest miejscem. którego spotka później tragiczny los: zostanie wydany przez chłopów w ręce kozackiej sotni. gdzie wuj opowiada głupawe historyjki. przeciwko któremu mówić będą. Zosia okazuje się mdłą i nudną. To także centrum tajemniczego świata.on jest źródłem ich osobowości. dopóki mogła. lecz w rzeczywistości Zeus był jego prawdziwym ojcem. 19. U~ Waldo Cutler (oprac. pragnąc je zabrać ze sobą i właściwie (dla dobra i chwały królestwa) wychować. czego chciałby w życiu uniknąć. w którym realna histońa Litwy po I wojnie światowej miesza się z pogańskimi jeszcze zwyczajami.Pierwszy okres życia człowieka. do którego wyjeżdża Józio wraz z Miętusem. a następnie porzucić na górze Kitajron. T. aby dowiedzieć się. który nie miał dzieci. Konwicki "Kompleks polski" W szlacheckim dworku gdzieś na Litwie pojawia się jak duch Zygmunt Mineyko . Opuszczać będąjednakNiech cicowie Krępę z żalem. gdzie przyszłe pisarki. Dworek.in. Gombrowicz "Ferdydurke" Wiejski dworek ciotki w Bolimowie. kompleks Edypa i kompleks Elektry. Mańa Pawlikowska-Jasnorzewska. (M. jednak ugania się nie za młódkami. że lud izraelski stanie się w Egipcie zbyt liczny. odbywa erotyczne wyprawy do wsi. którego zabił. że jeżeli Lajos spłodzi syna. Biblia (ST) . Dworek ciotki jest jakimś absurdalnym muzeum pseudoszlachetczyzny. które zdarzają się w życiu rzadziej niż w kaleudarzu. i niedziel.Żydem. co znaczy: opuchnięta noga). a laska boża była nad nim (Łk. Z. zabrała do pałacu. chcąc go uratować.Źródłem wiedzy na temat dzieciństwa Jezusa są trzy ewangelie (tzw. niedaleko Teb. lata dziecięce. jest miejscem. Marka i Łukasza). synoptyczne Mateusza. ale gdy Jokasta urodziła syna. M. jest dziwacznym miejscem. miast być ostoją tradycji i narodowych wartości. kazał zabijać wszystkich nowo narodzonych chłopców. I twoją własną duszą miecz przeniknie (Łk. T. Gdy miał lat dwanaście po raz pierwszy opuścił rodziców. * "Nie ma chyba rzeczy obojętniejszej niż dom. 40). gdyż była zazdrosna o Alkmenę. kazał dziecku przebić nogi gwoździem i przewiązać rzemieniem (stąd nazwano go później Edyp. to ten zabije ojca i stanie się powodem szeregu nieszczęść. alkowa z pataszem na kolku przysłaniają prawdziwy obraz wsi. które spadną na ród Labdakidów. do czasu aż nie powąchała narcyza. wreszcie włożyła do trzcinowego koszyka i położyła w sitowiu na brzegu Nilu. która zasłynie jako poetka i autorka doskonałych dramatów. Cz. Dała mu imię Mojżesz.powstaniec 1863 roku. które Bóg zawarł z Abrahamem). 14). stąd chłopiec traktował władcę jak własnego ojca. z widokiem na ule jest dla poety jeszcze jednym pustym symbolem. bo tu urodzi się Piotruś. Po ośmiu dniach od urodzenia dziecko obrzezano (jako znak przynależności do wspólnoty wierzących. Mały Artur 49 . Jego teońe w dziedzinie psychoanalizy wpłynęły m. powtórzenie przymierza. 34-35).Mojżesz . stąd miał nadludzkie cechy. gdzie opiekun rodziny świętej. Konwicki "Bohiń" . Z tego okresu wyprowadzał on bowiem wszystkie głęboko skrywane i tłumione kompleksy. ale jednocześnie wielkiej tragedii. 2. będąc petnym mqdrości. Biblia (NT) . nie w pełni tego świadoma. Matka.Kora (Persefona). Barbara pokocha Bogumiła. 2) Kora beztroskie dzieciństwo miała jedyna córka Demeter . np. który odziedziczyła niepodległa Polska po okresie zaborów. Konieczność opuszczenia Serbinowa stanie się dla obojga trudnym przeżyciem. kim są jego rodzice. Wiadomo. Wówczas to sędziwy Symeon powiedział Maryi: oto ten pofożony jest na upadek i powstanie wielu w Izraelu i na znak. Tutaj będzie powracać po wszystkich zawodach miłosnych. Tu urodzą się i dorosną ich dzieci. głupią panienką. (J. beztroskie dzieciństwo.1) Edyp jego ojciec został ostrzeżony przez Apollina za pośrednictwem wyroczni delfickiej jeszcze przed poczęciem dziecka. najczęściej łączone z beztroską i zabawą. W mitologii greckiej . Zygmunt Freud odkrył szczególną wagę dzieciństwa w późniejszym życiu człowieka. Kuncewiczowa) * "Każde pokolenie ulepszało swój dom w imię własnych ideałów. Ponieważ faraon bał się. jest przyczyną wielu rozterek pani Barbary. tu. Wbrew utartym przekonaniom stwierdził on. Mówił: pozwólcie dziateczkom przychodzić do mnie (Mt. bo tu po czerech latach jej ukochany syn umrze. Mańa Pawlikowska-Jasnorzewska i Magdalena Samozwaniec. W. którą się straciło. K· Wierzyński "Ojczyzna chochotów" ' ~jczyzna w kolumienkach. że ktoś z Koryntu nazwał go podrzutkiem. Józef pracowałjako cieśla. który histońa zmiotła z powierzchni ziemi. Tu upłynęła znaczna część jego dzieciństwa. Później stanie się dla niej miejscem wielkiego szczęścia. Jezus rósł i umacniat się w duchu. zwany Kossakówką. że wychowywał się on w Nazarecie (stąd Jezus Nazareński -INRI głosił napis nad głową Chrystusa na krzyżu: Jezus Nazareński Król Żydowski). Samozwaniec "Załotnica niebieska" Niezwykła atmosfera dworku Kossaków pozwala rozwinąć się oryginalnemu talentowi Lilki. mimo że dawny mieszkaniec zmienił się we włóczęgę. zostając sam w świą tyni w Jerozolimie. Kochana przez matkę. a Zygmunt. za które następne generacje musiały nieraz drogo płacić". Panuje w nim dziwna atmosfera jednocześnie artystycznej swobody i mieszczańskich ograniczeń. Nałkowska "Granica" Dworek rodziców w Boleborzy jest dla Zenona Ziembiewicza symbolem tego wszystkiego. Wtedy spotkał na drodze prawdziwego ojca. 2) W dworku w Serbinowie Niechcicowie przeżyją większość swoich nocy i dni.

które car postanowił zniszczyć. nie wolno mu biegać i wszystko mu szkodzi. szukając jej dobrego okulisty. ale wstręt do nauki jeszcze większy. Bywał z chłopcem na grobie matki. Od początku wykazywał niezwykłą siłę i zręczność (wyjęcie miecza z kamienia) oraz roztropność. ojciec robił więc wszystko. J. konfliktu dziedzica z chłopami.Jedyną radością niewidomej dziewczynki jest słuchanie melodii ulicznej katarynki. A. Już w dzieciństwie wykazywał wiele zalet. gotów był zapłacić każdą cenę za ratowanie zdrowia i życia syna. Pożar domu. zwłaszcza że wyróżniał się i wyglądem.). ufnym i dobrym. mógł poświęcić całe godziny na wycinanie figurek różnych kształtów. wymizerowane. Winrycha. dziedzica nie ma. aby dziewczynki nie odczuły boleśnie jej straty. Całajego edukacja sprowadzała się do słuchania wieczornych opowieści o upiorach. pełne sprzecznych uczuć. Krasicki "Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki" Chłopiec wychował się w dworku szlacheckim. Odznaczał się niezwykłą pobożnością (ten więc siużyf Bogu rad).). uczył go nienawiści do ludzi. wspominają swoje dzieciństwo jako czas beztroski. więc świadomie zrezygnował z uczenia go czytania i pisania. która skutecznie odciągała go od żony i syna. W swojej opowieści Jan Sobolewski wspomina wywożone w kibitkach dzieci: małe chłopcy. Merlin strzegł go przed zazdrosnymi o władzę baronami. duchy lekkie. że łańcucha. Bedier (oprac. acz gnuśnego dzieciństwa. wspólnie z Heathcliffem buntowali się przeciwko Hindleyowi. Ojciec Tństana zginął. Wygłaszają następującą prawdę życiową: kto nie doznał goryczy ni razu. to lata spędzone na dworże mistrza krzyżackiego. 2) Dzieciństwo Katarzyny było takie. Matka usiłowała bronić Mikołaja. Otoczony był opieką pana Ektora. Daremnie. Posłany do wypasania świń. Matka nie miała z niego żadnej pociechy ani pomocy.. więc hrabia Henryk wrócił do domu (rozczarowawszy się przedtem do swego ideału) i usiłował nadrobić stracony czas. Później. Heathcliff wychowywał małego Ha retona w izolacji od świata. bo Katarzyna zmarła po porodzie.Chłopiec pochodził z ubogiej. przesłuchań..) "Dzieje Tristana i Izoldy"-Imię Tństan (smutny) określiło całe życie bohatera. To był koniec błogiego. wiejskiej rodziny. Pozwalał im na wiele. Prus "Anielka" Dziewczynka i jej młodszy brat. Zależało mu. Ojciec w tym czasie przeżywał wzniosłe uczucia do Dziewicy. bo nie interesują go przyziemne sprawy gospodarstwa. E. że podczas swego ziemskiego życia nie zaznały niczego złego (pieszczoty. Dziecko pochodzi z biednej rodziny. hrabiego Henryka nie było nawet na chrzcie syna. Może dlatego tak bardzo pociągali ją ludzie mieszkający w Wichrowych Wzgórzach. Zwierzają się. zaś matka to osoba żyjąca w świecie romansów.niczego chłopcu nie brakowało. aby chłopiec zyskał miłość ojca. którego traktował jak przyrodniego brata. Kochanowski "Treny" Dzieciństwo Urszulki upły'wało szczęśliwie w czarnoleskim dworku. gdzie . Dzieciństwo. Prus "Katarynka" . Gdy miał kawałek drewna i scyzoryk. Chciał.. a gdy objawiła się choroba Orcia. chcąc. swoją żarliwą modlitwą sprawiła. że go wyrzuci z domu. Mickiewicz "Konrad Wallenrod" Chłopiec zapamiętał z okresu swego dzieciństwa moment napadu Krzyżaków na swoje rodzinne miasto. J. choroba i śmierć 50 .Aleksy był synem jednego ze znaczniejszych patrycjuszy rzymskich. wnosząc w rodzinne życie wiele radości i uciesznego śmiechu. B. np. Balzac "Ojciec Goriot" . czarownicach i strachach. swawole (. Katy była dzieckiem pogodnym. Wychowaniem sieroty zajął się Rohaut. kochał i pieścił jak syna. który Waltera Alfa do chrztu trzymał. i mrocznym usposobieniem. Z. więc niekiedy nawet zabraniał Heathcliffowi jadać przy wspólnym stole. zanim syn przyszedł na świat. wesołe. zapomniał o bożym świecie.jak należy przypuszczać . samowolne. jak ona sama: dzikie. Później Tństan trafił na dwór króla Marka. zabawy. To oni właśnie są tym ziarnem narodu. urwać kwiatków dla Rozalki). nie miał łatwego życia w domu swoich opieku nów. także jego dzieciństwo. który jest znudzony iyciem. Mickiewicz "Dziady" cz. masowych zsyłek na Syberię. aby chłopiec wyrósł na nieokrzesanego gbura. blade. bo nie mogą się dostać do nieba. II Józio i Rózia. natomiast rano tłumaczono sobie sny. łakotki. wreszcie bogato wydał je za mąż. III Okres dzieciństwa wielu chłopców przypadł na czas prześladowań. toteż wyrósł na piętnastoletniego starca.Żona Goriota zmarła wcześnie. które do niej docierają na temat bankructwa. Od wczesnego dzieciństwa wykazywał ogromne zamiłowanie do rzeźbienia. że dzieckojest słabowite i delikatne. tzw. aby Delfma i Anastazja były szczęśliwe. podźwignąć nie może. toteż starał się dziewczynce zastąpić matkę. H. J.1) O wczesnym dzieciństwie Heathcliffa niewiele wiemy. "Legenda o św. Teraz przychodzą do cmentarnej kaplicy prosić zebranych o ziarnko gorczycy. uciekali na wrzosowiska. toteż dwór jest w ruinie. pożar domu i przeraźliwy krzyk matki. Prus "Antek" . w sztuce rycerskiej i dworskiej jako giermka ćwiczył go Gorwenal. Rodzicejego długo nie mieli potomka. I. Gdy jednak zawitał do dworku brat matki Mikołaja. Opiekował się nią tylko ojciec. Nie nadawał się do żadnej wiejskiej pracy. rosło pogodne. Jej choroba poruszyła do głębi serce pana Tomasza. Najczęściej leży lub siedzi. Słowacki "Kordian" Dzieciństwo Kordiana upłynęło w szlacheckim dworku pod troskliwym okiem sługi Grzegorza. Jednak ostatecznie kupiono ch łopcu elementarz i tablicę do pisania i do szkół posłano. brak mu wiel kiej. bo ciągle głowę miał zaprzątniętą marzeniami. że mały stał się poetą. zgromił on rodziców chłopca za chowanie go w dzikości i z dala od książek. jako znajda. spełniał każdą zachciankę. Mikołaj o początkach swoich w szkole wspomina: pojętność miałem wielką. A. gdy zapatrzył się na wiatrak w oddali. Ponieważ rodzina była biedna. śpiewać. matka za radą kuma Andrzeja wysyła Antka do miasta w poszukiwaniu szczęścia. Sama wkrótce umarła. 4) Dzieciństwo Katy upływało spokojnie i dostatnio w Drozdowym Gnieździe. Józio wychowywali się w szczególnej atmosferze: ojciec przehulał majątek. ten nie dozna słodyczy w niebie. groził. znędzniałe. a w szczególności na rodzinie Katarzyny. początkowo tylko pod opieką kobiet. rósł pod bacznym okiem czarodzieja. a matka zmarła zaraz po urodzeniu dziecka. gdzie słuchali wycia wichru. zgodnie z hagiograficznym wzorcem swoimi cnotami przewyższał ojca: ten byi oćca barzo lepszy. że jest słabego zdrowia. więc był dzieckiem bardzo oczekiwanym. gdyż ojciec nie wtrącał się w wychowanie syna. ciągłych marzeń o wyjeździe do Warszawy. Anielka jest przerażona strzępami rozmów. Został on znaleziony przez pana Earnshawa na ulicy Liverpoolu. Aleksym" . Mickiewicz "Dziady" cz. najmłodszy dziesięć łat nieboże skarżył się. Obrazy te często powracały później w koszmarnych wspomnieniach. B. jest przygaszone. który pozwolił na wizyty kataryniarza na podwórku i postanowił pomóc dziewczynce. A. Krasiński "Nie-Boska komedia" Orcio nie był oczekiwanym przez ojca dzieckiem. Józio jest utwierdzany w przekonaniu. wszyscy jak rekruci z golonymi głowami (. Zwłaszcza Hindley był o niego zazdrosny. Bronte "Wichrowe Wzgórza" . Edgar był ojcem dobrym i troskliwym. 3) Realizując swój plan zemsty na całym świecie. B. by leczyć wątłe zdrowie. skakać wybiec w pole. a chłopiec uczył ją rozumieć przyrodę. który kształtował upodobania i poglądy chłopca. Matka Orcia. mówiła. które bohater zapamiętał już świadomie. mobilizującej idei. więc siedzenie nad książką mogłoby mu zaszkodzić. niefrasobliwości. Z tego okresu pochodzi wielka zażyłość Waltera z Halbanem. W ten sposób upłynęło mu dzieciństwo do lat siedmiu. W rozmowie z Grzegorzem stwierdza: nudzę się. Dziecko otoczone było miłością rodziców..wychowywał się na dworze pana Ektora wraz z jego synem Kajem.

Dziecko wychowywały piastunki. a lekcje można było odrabiać na kuchennym stole wśród brudnych statków i masła. Anielka umiera. upominając o pieszczoty. gdzie zwykły zardzewiały klucz mógł być traktowany jako zapowiedź wielkiej przygody. Chce. pozostawione samo sobie. uprawiają sporty. Dom nie jest dla niego ostoją i przystanią. że nie przeżył. 2) Dzieciństwo Helenki Stawskiej. Wysyła go na podwórko. B. Gdy dziecko zaczęło podrastać dobra pani z niesmakiem skonstatowała. Ojciec był stale zapracowany. strata Karuska to zbyt wiele dla dziewczynki. bo otoczony był czułą. także z rodzicami. Dziadek nie chce go izolować od Polaków. rozpieszczana. któremu trudno było przystosować się do wymogów życia. które miało to szczęście w życiu. Ojciec żegnał go idąc na pole. żeby bawił się z dziećmi. E. że przeżył. gdy można się było położyć. chłopca z białoruskiej wsi. Żeromski "Syzyfowe prace" Paralelnie pokazane dzieciństwo dwóch chłopców: 1) Marcin Borowicz urodził się w zubożałej rodzinie szlacheckiej. który. kiedy wyszli goście. rozrywkę w chwilach nudy. Dziecko biednej rodziny chłopskiej. Zawsze był wątły. Helenkę. Np. by spełnić jej marzenia (staje się to powodem procesu z baronową Krzeszowską). gdzie musiała pracować. Patrz: sen. Helenka jest otoczona miłością matki i babci. bez grajka. Matka stara się. upływa pogodnie. matka pracując na pańskim. Wreszcie. Helenka w domu Janowej czeka na panią. Atmosfera.1) Rzecki wychowuje się bez matki. Stary Mendel jest bardzo troskliwy i kocha chłopca. bez przerwy myślała o dziecku. żeby nie płacić za bilet. słabo radzi sobie w szkole. sprzedaż kolejnych sprzętów z domu. by zawieźć trumnę na cmentarz. zaś matka nigdy nie interesowała się małą. do niego się chętnie wraca myślami. Jego ojciec jest gorliwym wielbicielem Napoleona. L. już jako dziecko czuje się wyobcowany spośród rówieśników. Carroll "Przygody Alicji w krainie czarów" . Janko od urodzenia był słabego zdrowia. S. Prus "Lalka" . jak oszczędnie (!) prowadzić dom. Jednak dzieci zdają się nie rozumieć tragicznej sytuacji rodziny. toteż Marcin był długo typem maminsynka. jest wspomnieniem. co to wielkopański kaprys. Tonio zaczytuje się w zbyt poważnej lekturze (patrz: czytanie literatury). Staff "Dzieciństwo" . który pił i często bił syna. To także wspomnienia rozklapanych butów ciotki. Ten okres to: poezja starych studni. w których ku uciesze caiego gimnazjum chodzić musiat. które jednak. Paluszkiewicza. a ich jedyną przyjaciółką jest stara. Matka przed śmiercią obiecała mu. by zarobić na utrzymanie i kaprysy matki. dlatego też w dniu pogrzebu matki z radością witają konia. 2) Andrzej Radek . kim jestes~ ani też wyjaśnić sobie prawideł rządzących tą absurdalną rzeczywistością. syn konsula Krógera i Włoszki o naturze artystki. Jedynym jego marzeniem było posiadanie własnych skrzypiec. niepoprawny romantyzm). To do niej tęsknią i o niej ciągle myślą. nie potrafi znaleźć odpowiedzi na podstawowe pytania (np. to nędzna izba. że być uczciwym Żydem nie jest wstyd. Podczas gdy inni bawią się. a z powodu nudy i zniechęcenia życiowego bierze na wychowanie sierotę. a więc jest zachętą do spojrzenia na świat oczami dziecka. T. aby móc dostrzec tylko dobre strony rzeczywistości. żeby wrastał w społeczność. gdyż w domu była bieda. znudzona wyjeżdża i zostawia dziecko jak pieska czy papugę. Wierzyński "Fiłozofia" Wiersz rozpoczyna się od słów: dziś drugi raz się urodzii<em. Chłopiec często podkradał się pod okna karczmy i słuchał muzyki. To rupieciarnia wspomnień. Ich dzieciństwo to bezwzględne podporządkowanie się zdaniu matki (np. potrafiła zadbać o wszyst ko i wszystko załatwić (korepetycje u Majewskiego). toteż jest to dziecko pogodne. Sienkiewicz "Janko Muzykant" Bohaterem noweli jest utalentowane dziecko wiejskie. wejścia w świat zaczarowa nych zamków. ponieważ rodzice żyją swoim własnym życiem. wychowuje się tylko z dziadkiem. Wokulski podarowujejej lalkę. Dziewczynka poznała. bo ubywała jedna para rąk. M.Hesia i Mela (podobnie jak cały dom) są zdominowane przez Dulską. już sprzedany dorożkarzowi. stry.Tytułowa bohaterka to mała dziewczynka. toteż raz wszedł potajemnie do dworu. czepiając się sukni. które nie miało możliwości rozwijania swoich uzdolnień. zimą mróz w izbie. Niezrozumiany przez innych. Orzeszkowa "Tadeusz" Dzieciństwo Tadeusza. Doktor Judym o swoim dzieciństwie zawsze myślał z goryczą i zażenowaniem. a ten zaszczepił mu chęć zdobywania wiedzy. G. wysyłając go najpierw do szkoły w Owczarach. S. L. która we śnie odnalazła krainę czarów. nie było smutne.Tu dzieciństwo. Jakub. tęskni. Tak naprawdę Berta chyba jej przeszkadzała. kumy dziwiły się. ale pani Ewelina chciała w niej widzieć zabawkę. a jednak dostrzegające wszelkiejego nielogiczności i nonsensy. Na swój dziecięcy sposób cieszą się i bawią. którzy nie chcieli słyszeć o nauce syna. by choć dotknąć wiszących na ścianie skrzypiec. Po śmierci rodziców Berta została odesłana do ciotki. G. W sensie metaforycznym symbolizuje ona dziecko zagubione w świecie dorosłych. że w niebie Bóg mu ofiaruje wymarzone skrzypce. Tu sposób pojmowania rzeczywistości przez dzieci nie odpowiada stanowi faktycznemu (np. aby własne brudy prać we własnym domu. która działa w Towarzystwie Dam Dobroczynnych. a później do gimnazjum w Klerykowie.matki. Dzieci na podwórku wyśmiewająjednak Jakuba i dokuczają mu z powodujego żydowskiego pochodzenia. utonęło w pobliskim stawie. ale matka dbała o wszystko. ślepa na jedno oko szkapa. by móc się nią cieszyć w sposób tak bezpośredni i tak niczym nie skażony jak dziecko: wszysrko 51 . Mann "Tonio Króger" Tonio. Może nie było w domu luksusów. ciotka osobą głęboko wierzącą. wesołe. pokazane z perspektywy lat. będą miały wpływ na późniejszą postawę życiową Rzeckiego (kult napoleonidów. E. Dla Staffa dzieciństwo to sen słodki. dawała mu ona poczucie bezpieczeństwa. Konopnicka "Mendel Gdański" Mały chłopiec żydowski. z obawą patrzy na jego blade policzki. co zrobić.tego życie nie gtaskało po gtowie. wzbudzające w ludziach wiele pozytywnych uczuć (Wokulski. myślała także o przyszłości Marcina. To również czas spędzony u ciotki. Zagubiona w zaczarowa nym świecie. M. niedorzeczny jak szczęście. choroba i śmierć matki. Żeromski "Ludzie bezdomni" Dzieciństwo Judyma to ulica Ciepła i warsztat ojca. pojawia się. od początku musiał walczyć. w jakiej mały Ignacy wychowywał się. że robi się z małej pieszczoszki niezbyt słodki podlotek. skurczyć się w tramwaju. stara się jednak wychowywać go w tradycji ż ydowskiej (uroczyste obchody szabasu). czasami babka.chów i niemych skrzypiec pękniętych. by dziecko nie odczuło trudnej sytuacji materialnej (sama pracuje udzielając lekcji). observowanie "wyskoków" Zbyszka i . K. mimo braku ojca. toteż na ścianach w domu wiszą obrazy z podobizną cesarza i obrazy świętych. Orzeszkowa "Dobra pani" Ironiczny tytuł noweli odnosi się do Eweliny Krzyckiej. zepsut~~ch zegarów. Chłopiec był z matką silnie związany uczuciowo. ale jakże piękna. że spotkało wiejskiego nauczyciela. rodzice nie żyją. Śmierć matki też zrobiła na chłopcach mniejsze wrażenie niż sprzedaż szkapy. pozostawiając syna samemu sobie. Przez pięć lat uśmiechał się do niej los była ładnie ubierana. głód. wyprzedaż sprzętów jako wspaniała zabawa). rajem utraconym. Został za to zbity tak mocno. H. Rzecki). choć trochę szorstką miłością prostych rodziców. Zapolska "Moralność pani Dulskiej" . rozmowy z ojcem na temat genialności i talentu Napoleona. Flaubert "Pani Bovary" Smutne było dzieciństwo Berty Bovary. Konopnicka "Nasza szkapa" Dzieciństwo trójki chłopców piaskarza Mostowiaka.chcąc nie chcąc uczenie się od matki. gdy przyjechała na krótko z wizytą. by chłopiec zrozumiał. ćwiczyć gamy).

by móc określić się wobec kolejnych form. a w Baku wybuchła rewolucja.1) Dzieciństwo Krystyny było szczęśliwe. bo przecież najważniejszejest niewidoczne dla oczu. unikając codziennych obowiązków. toteż we wszyst kich wzbudzała pozytywne uczucia. wśród jej równie starych znajomych. Erlend dużo wyjeżdżał. Bankier. To dzieciństwo pozbawione snów (oddzielili cię syneczku od snów. Żeromski "Przedwiośnie" Cezary Baryka spędził dzieciństwo w Baku. gdzie do dziś gra wszystkim dzieciom piękne melodie i spełnia ich marzenia. czyli naiwny i infantylny. zdrój). Baczyński "Elegia o chłopcu polskim" . nie bała się go. B. Na bogactwo wrażeń składa się ogrom docierających do świadomości dziecka odczuć: zapachów (wonna mięta nad wodą pachniata). zapadała się w otchłań poduszka). znany. bo traktował ich jak mężczyzn. co potrafi osłonić. S. mieszkam za darmo w każdvm z was. Dzieciństwo to także odkrycie. wspomnieniem jasnym. Cezary rósł w dobrobycie. Jego dzieciństwo było szczęśliwe wśród elfów: bawił się. Wiedziała. poruszało się okno. który wraca tylko we wspomnieniach. A. Ojciec starał się matkę tłumaczyć. Kuncewiczowa "Cudzoziemka" Dzieciństwo Marty i Władysia upłynęło bez uśmiechu matki. o wszystkim chciała decydować sama. to także dostatek. Dorośli widzą w tym po prostu kapelusz. marzeń. K. Krystyna najbardziej kochała Gautego. J. Dorastała na dworze w Jórund. Z tego okresu pamiętał wiecznie zatroskaną i zapracowaną matkę oraz ojca. Liczna rodzina sprawiła. córka Lavransa" .synem Róży. które czai się gdzieś w groźny sposób. M. wcafowywali sobie z ccst w usta. rozryw. dziecięcy wędruje kolejno przez środowiska: szkolne.K. Do matki miał żal. Sitowie wystarczy po prostu do zrobienia siatki. Te lata chfopięce wspominane są z żalem i nostalgią jako bezpowrotnie minione. ocalić przed złem. grał. co jak motyl drżą). Krystyna zauważyła. ponieważ tak odnosiła się do niej ciotka. toteż mały miał najlepszych nauczycieli. Marcello nie miał z kim porozmawiać o niepokojących go sprawach (np. pokazanejest w sposób wręcz arkadyjski. Zależało im. Czechowicz "dawniej" . Z. będąc jednocześnie antidotum na okrutną rzeczywistość. który połknął baranka. odbieraniago sercem. To czas ojca.Po latach powraca wspomnienie dziecinnych koszmarów. kolejnych wtajemniczeń. która jak krąg się zaciska. Dzieci miały świadomość. że do niego zawsze może się zwrócić. Dziecińśtwo to okres odbierania świata w sposób sensualistyczny. Swiat wydawał się dziecku jasny. milczenia i wrogości. kultury masowej (Ulica Krokodyli). gdy nie trzeba się zastanawiać nad nazywaniem rzeczy i zjawisk. wrażeń wzrokowych (brzask różowiał) i dotykowych (wiew sitowie i miętę owiał). tańczył. O życiu i kańerze Marty Róża bardzo wcześnie zdecydowała sama. Znamienny jest test. Takie dzieciństwo wpłynęło na ukształtowanie jej osobowości: charakteryzował ją chłód uczuciowy.starsze opiekowały się młodszymi. Pokazuje to powieść Moravii. J. pierwszych erotycznych kontaktach z mężczyznami (Lino). którego dorośli nie zdają: rysunek węża. że ją zraniły.porywa mnie. pomnażaniu pieniędzy lub upajaniu się władzą (Próżny. bez. odkrywania świata. więc dzieci miały poczucie winy. które odżywały zwłaszcza nocą (szły lipy. Krystyna była pięknym dzieckiem. dbająca o dom i interesy. co piękne i dobre. kiczu. Czechowicz "Na wsi" Wspomnienie dzieciństwajest ucieczką przed złem świata. Zenon początkowo patrzył na rodziców bezkrytycznie. Zaniedbywała przez to innych synów. uganiającego się za wiejskimi dziewczynami. Marta była córką ojca.To opowieść o chłopcu. Dzieciństwo określiło całe jego późniejsze życie (konformizm).patrz: pokolenie stracone.konkretna. Wsz~stko znikało wraz z nadejściem dnia. domu mieszczańskiego. okres odkrywania. a tabliczkę mnożenia leżqc z ojcem gtowa przy gtowie w bujanym fotelu. Dzieciństwo to: zapach siana. J. aby synowi niczego nie brakowało. że to on jest przyczyną niesnasek między rodzicami. którzy są egoistyczni.a oraz tak zaraźliwie wesoły: wyprowadzitem się z siebie. Okres dzieciństwa pokazany jest tu jednocześnie jako koniec pewnej epoki (sklepów cynamonowych) i ekspansja tandety. wyfrunął przez otwarte okno z domu i zamieszkał w Parku Leśnym. była kapryśna. tęskniła do tego okresu w życiu swoich dzieci. choć była ukochanym dzieckiem zwłaszcza ojca. które nie mogą się porozumieć. więc z konieczności zdeformowana. Niekiedy próbował rozmawiać ze służbą. że zaczął dostrzegać błędy we francuskim matki i odważył się krytycznie oceniać ojca. Baczyński "Z głową na karabinie" . to matka . Władyś . pięknem (chmury. A. któremu matka ciągle musiała wybaczać romanse. gdy trzeba było szybko dorosnąć i poznać całe zło tego świata (i poszedłeś jasny synku z ciemng bronią w noc). a 52 . gdzie pierwszy okres życia głównego bohatera.K. ponieważ pamiętał czas spędzony w domu. kłopotach w szkole. który jest wielkim magiem lub zdegradowanym karakanem. beztroski. kojarzącym się z bezpieczeństwem (obecność matki). poczucie bezpieczeństwa (chroniąca moc melodii kantyczki).Tu dzieciństwo jest czasem przywołanym. niegroźny. K. Postać matki jest tym. chleb). To czas bezpowrotnie utracony. tak też ona potraktowała własne dziecko. interesowni. Moravia "Konformista" Zamożność rodziców i ich wysoka pozycja społeczna nie są gwarancją szczęśliwego dzieciństwa. że świat mężczyzn ~ świat kobiet. ich wzajemnych pretensji.1) Zenon Ziembiewicz spędził swoje dzieciństwo w majątku Tczewskich w Boleborzy. chwiejna uczuciowo. matka była zbyt chłodna uczuciowo.Dzieciństwo jest tu czasem arkadyjskim. Schulz "Sklepy cynamonowe" Rzeczywistość jest tu oglądana oczami dziecka. Steinbeck "Na wschód od Edenu" 1) Dzieciństwo Adama i Karola było niby podobne. Barrie "Przygody Piotrusia Pana" . gdy ojca zabrano na wojnę. rzeczywistość jak z baśni. z czego Róża zdała sobie sprawę w ostatnim dniu swojego życia. Król). Z chłopcami nawiązał kontakt dopiero gdy dorośli. w sposób świeży i niczym nie skażony określić się wobec formy. choć o Władysia Róża była bardzo zazdrosna. Gide "Fałszerze" . Łatwo się obrażała. jego szczególne upodobanie do dręczenia i zabijania zwierząt). Józio jako chłopiec nijaki. J. Nałkowska "Granica" . 2) Dzieci Krystyny były właściwie wychowywane wyłącznie przez matkę. że są przez matkę niejednakowo kochane. ziemiańskie. Gombrowicz "Ferdydurke" Tu zabieg powrotu do dzieciństwa służy temu. próżni. Dzieciństwo to czas poszukiwań. Undset "Krystyna. A. że dzieci musiały chować się same . toteż każdy następny syn ją odmładzał. W. gdy więc miał siedem dni. który nie chciał być dorosłym. że dzieciństwo szybko mija. chłopiec myślał. gdyż był dzieckiem chorowitym. Był dzieckiem kochanym i rozpieszczanym przez rodziców. Matka nie pozostawiała dzieciom samodzielności. Pozostał na zawsze w parku. dlatego odbierana jako daleka. de Saint-Exupery "Mały Książę" -Dzieciństwo zostało tu przeciwstawione światu dorosłych. Cecylii Kolichowskiej. że matki zawsze powinny czekać. sytość (mleko. chroniony od wszelkich niedogodności i trosk.Dzieciństwo bohatera lirycznego wiersza przypadło na czas wojny. miał dla dzieci więcej czasu i wyrozumiałości. aby móc na nowo. podobna dużemu dziecku. Czym jest życie. czas pogardy. Dzieciństwo to czas kolorowy. Dorosłość i dzieciństwo to dwa światy. Tuwim "Sitowie" . S. zrozumiał dopiero.M. Często nie rozumiejąc sensu kłótni (ojciec chorobliwie zazdrosny o matkę). czasami tylko popadał w zadumę. gdzie jego ojciec był zarządcą. twierdził. Wychowywała się u starzejącej się ciotki. 2) Elżbieta Biecka nie pamiętała z dzieciństwa matki lub też zachowała jej mgliste wspomnienie. dopiero dojrzewanie sprawiło. Marcella Clerici upłynął wśród awantur między ojcem i matką. gdy trzeba było zapomnieć o tym. skupieni na sprawach bez sensu. kochana przez ojca i matkę. J.

co jednak sprawiało mu nieopisaną radość. ale wychowuj je ręką. J. Jego dzieciństwo to pasmo lęku. Po nim pojawi się w Europie fala naśladowań i zapożyczeń. niemiecki Jederman. Był inny: miał czarne.W utworze można dostrzec fragmentaryczną zbieżność z poetyką moralitetu. Treścią moralitetu była walka upersonifikowanych (przedstawionych alegorycznie) mocy dobra (cnót) i zła (grzechów) o duszę człowieka. Tematem jest tu bowiem narzekanie konającego człowieka na źle przeżyte życie (nie dawał jałmużny. że cała ta prawda nie jest warta takiej ceny". Nawet Bóg zdawał się nie słuchać modlitw. która nigdy nie rozkazywała. Dla Karola zaś ten sam okres to ciągły żal o niejednakowe potraktowanie prezentu (scyzoryk. który kojarzy mu się z systemem nakazów. Bardzo wcześnie wiedział. no i na zdrowie. Ficowski "Dzieciństwo 1940" . był pyszny). Freud) * "Długo trąci tym dzbanek. Salinger "Buszujący w zbożu" .. (L. anielskie". poznając całe zło świata. który ziściłby marzenia dzieci . które można porównać z Eliade'owską kategorią axis mundi (dawna stolica świata przez jego Wielką Izbę przebiegaty wszystkie równoleżniki i potudniki). J.J. że musi unikać Niemców. którzy z tej drogi nie wrócili. rywalizując z Adamem o miłość ojca. więc wszyscy go unikali.D.mieli wyzwolić grób Chrystusa w Jerozolimie. Szybko uczył się. jak odwiedza się galerie lub muzeum. chciał rzeźbić.). (A. czym chce się w życiu zajmować. (A. bo Karol stale czuł się zagrożony. uporczywie gromadził bogactwa. Kosiński "Malowany ptak"Takim właśnie kolorowym ptakiem było dla mieszkańców wsi ukrywa jące się przed Niemcami żydowskie dziecko. "Skarga umierajacego" . rozpaczy.Holden uważa. która mu pomagała i chroniła go. a tylko prosiła. J. której nieobecność ich zaciekawiała. Stone "Udręka i ekstaza" Michał Anioł od bardzo wczesnego dzieciństwa odstawał od swojej mieszczańskiej rodziny. nie rozumieją dzieci. I. posyłając go po wino lub inne zakupy. że sprowadza zło. a jednak z dziecięcą naiwnością i wiarą czekało się na powrót Boga na białej wronie. Rezultat walki był o tyle istotny. Dziś dzieciństwo to maia szkatutka z zabytkowymi rodzicami. Andrzejewski "Bramy raju" Uczestnicy krucjaty są kilkunastoletnimi dziećmi. gdyż wychowywali się na odludziu. * . jak Polska znów będzie). obawa przed potępieniem i prośba o boskie zmiłowanie (por. Słonimski) * Kochaj swoje dzieci sercem. Mickiewicz) * "Należy chwytać szczęście w przelocie. że to jego ojciec bardziej kocha i że to właśnie jest powodem wrogości Karola. (A. toteż po stoczonym z ojcem boju. Eddi nie powtórzył tego modelu w swojej rodzinie. Całe jego dzieciństwo to okres buntu przeciwko szkole i rodzicom. co umożliwiało średniowiecznemu człowiekowi identyiikację z nim. pies). z obrazem tego samego miejsca po latach. Staff) * . które upływało w oczekiwaniu na powrót do wolnej Polski (wrona zbieleje. Zajmował się nimi Chińczyk Li. to z góry twierdzę. Umie cieszyć się każdym drobiazgiem. odwiedza wesołe miasteczko. Dobry kontakt zachowuje tylko ze swoją młodszą siostrą. którego można skrzyczeć lub wyszydzić. (W. Adam zawsze pozostawał w defensywie. jego okrucieństwo i obrzydliwość. wierzy we wszystkie kłamstwa Holdena.były dzieciństwu memu lasem czarów". Choć Adam doskonale wiedział. J. Przestał mówić. tak wyrasta się na człowieka". Korczak) * "Dzieci nie są złośliwe. Boga. które nie zna pieszczoty. kręcone włosy i czarne oczy. czuł się niepewny. że ich dziecięcą niewinność można wykorzystać .M.Po wielu latach powraca wspomnienie dzieciństwa na zesłaniu w Rosji. powstałego w końcu XV w. których po prostu należy odwiedzić w każde wakacje. Eddi zawsze zachowywał dużą bliskość uczuciową z matką. Uważano. E.Kraj lat dziecinnych! On zawsze zostanie święty i czysty jak pierwsze kochanie Kraje dzieciństwa. Dla niego okres dzieciństwa to ciągłe ustępowanie ojcu (wojsko) lub Karolowi. (J. Bo jak mówiono wyjechał do Ameryki. ang. dzieci są złe". chce się w nim ukryć jak w zbożu. a w ten sposób pogłębiał obcość. pytał i nie shachał odpowiedzi. bo ojciec patrzył i nie widział. bo to pozwala mu przedłużyć dzieciństwo. Potem wszystko straciło swój magiczny wymiar. no i dobrze. Rousseau) * "Nie ma dzieci. bezmyślni. czym nasiąknie za młodu".jednak odmienne. a znał tylko kwiecie Miłe i piękne". z ojcem i matką na poczesnych miejscach. cierpień fizycznych i psychicznych. nie rozlicza go. że wrogo traktują go także chłopi. (przysłowie abisyńskie) * Trzeba wychować własne dzieci. J. bo rodzina emigran tów musiała zdobyć status i dorobić się. że dzieci nie są wcale niewinne i że targają nimi te same mroczne żądze co dorosłymi. Nie interesowała go przyszłość kupca czy bankiera. gonią za pieniędzmi. udał się do pracowni Ghirlandaja. Chłopcy trochę zdziczeli. gdzie jego dzieciństwo upływało na mozolnym studiowaniu starych rycin i ciężkiej pracy. Powracają też wspomnienia tych. (Horacy) * "Oszczędzaj łez swoim dzieciom. Kazan "Układ" . są ludzie". (F. ten sam błąd powtórzył w wychowaniu swoich synów. Pebe. Uznano bowiem. Powrót do kraju wydawał się niemożliwością. rzęsiste Na me dzieciństwo sielskie. (Pitagoras) * "Dzieci są zakałą ludzkości". obrazy 53 . Dzieciństwo dla Eddiego to także czas ostrych oszczęd ności i ograniczeń. Mickiewicz) * "Nie głaskało mnie życie po głowie. stojącego przed sądem bożym. gdyż był on w domu panem i nawet matkę traktował jak służącą. która jest niezbędna do kupienia prawdy. (A. bawi się z nią. toteż ucieka od tego świata. "każdy" . W domu dominował ojciec. Ojciec długo był dla nich kimś obcym.Tytuł najwybitniejszego angielskiego moralitetu. chętnie przebywa w jej towarzystwie. że dorośli są powierzchowni. szybko pojął jednak.. ale jego stosunek do ojca nigdy się nie zmienił: zawsze czuł sięjak mały chłopiec. (przysłowie ukraińskie) * Dziecko. nisko oceniającego swoje możliwości i dopiero Florance pozwoliła mu uwierzyć w siebie. gdy grał z kolegami w karty. żeby lepiej rozumieć swoich rodziców. którego Eddi bał się. (Z.wszak dzieciom się nie odmawia. bo często za całe oparcie i pociechę w życiu ma się tylko wspomnienie szczęśliwego dzieciństwa". Baran "Dom rodzinny" Zderzenie dzieciństwa. (druk w 1509 r. Często wyręczał się chłopcem. a poza tym przystały do krucjaty z powodów egoistycznych. np. W ten sposób chłopiec rozpaczliwie trzyma się dzieciństwa. Po takim dzieciństwie Eddi wyrósł na chłopca niepewnego. mówiąc. jak przetrwać. Pochodził on z rodziny greckich emigrantów. kogo się wyłącznie bali. bojąc się zdradzić myśli. Jako dziecko chłopiec ten rozumiał tyl ko tyle. nie pijałem ptasiego mleka. że człowiek ów nie miał imienia i nazwiska. Dostojewski) * "Polały się łzy me czyste. akceptuje bez zastrzeżeń. gdzie uschła niezapominajka drzemie . 2) Aron i Kaleb wychowywani byli bez matki. W wyniku powszechnej spowiedzi okazuje się. polowali lub uganiali się po łąkach. gdzie człowiek po świecie Biegł jak po łące. nie uśmiecha się. Broniewski) * "Jeżeli cierpienia dzieci mogą dopełnić sumy cietpień. Dom zapamiętany z młodości był czymś najważniejszym. aby miały czym płakać nad twoją trumną". Pebe nie stawia mu wymagań. pozbawiony był też wyróżniających go cech przynależności standwej i narodowościowej. (przysłowie wietnamskie) Everyman Everyman.Okres dzieciństwa Eddiego to szczególny czas. Daudet) * "Dzieciństwo jest snem rozumu".Zżółkła księga. (J.

poszukujący nauczyciela i mistrza. L. gdyż Bóg wysłucha modlitwy Ewy i weźmie pod uwagę wszystko to. jakby wyrastała wprost z morza. III Na początku "Małej Improwizacji" Konrad śpiewa: Wznoszę się! Lecę! Tam na szczyt opoki . A. którzy nie zostaną zbawieni. zaś każdy człowiek nieuchronnie jest wędrowcem (pielgrzymem). sztuki. dla którego niepodjęcie walki staje się równoznaczne ze zdradą. co symbolizuje uwolnienie od grzechów i zdolność zrozumienia istoty pokuty. powinien jednak uparcie zmierzać do swej Itaki (każdy z nas jest Odysem). Bohater ów jest świadom nieuchronnej tragedii swojego pokolenia. iż Bóg jest ojcem surowym. Wszędzie jest obcy. tzw. Jest to Józef K. Gdy przyjeżdża do Polski. Modlitwa do Bogarodzicy"-Bohater " wierszy Baczyńskiego. o którego duszę w scenie Wielkiej Improwizacji toczą walkę aniołowie (strona prawa. co mówi Bóg do przyrodzenia). ambicja nastawiona na pomnażanie kapitału. ze zbiedzonym tfumem przeciw żołnierzom czy może jako jeden z szarego muru żofnierzy przeciw domagającym się swoich praw robotnikom).Billy Pilgńm (porte parole samego autora) realizuje amerykański standard życia: małżeństwo bez'miłości. litości.Hrabia Roland jako wzorowy rycerz i chrześcijanin umiera na wzgórzu. "Drzewa". K. wyniosła. o czym przypomina kamień z napisem. z którą nic go nie wiąże. W miejscu. A. najwątlejszą w prz)'rodzie.Wiąże się z nią ożywiająca wyobraźnię romantyków legenda o wiel kiej miłości i ingerencji Allacha w życie ludzi.Na temat bohatera dramatu niełatwo powiedzieć coś konkretnego: brak mu imienia i nazwiska. A. na wzgórze. A. Mickiewicz "Czatyrdah" (góra namiot) . możesz być Każdym. Cabet) tego. W tym królestwie zła Faust pozna mechanizmy rządzące światem. Pieśń o Rolandzie" .W sonetach krymskich upersonifikowana (ciemny las twoim ptaszczem). z komunistami czy z Gajowcem. który wcale nie rozwija się racjonalnie i logicznie. otrzymuje odpowiedź: a dlaczego nie. Różewicz "Ocalony". bo sprawia wrażenie. literatury. Sęp Szarzyński "O wojnie naszej. który zmieszając do wyznaczonego celu. . Różewiczowski Bohater jest świadomie pozbawiony cech indywidualnych. T. mając świadomość. boska (stuchasz tylko. Ten schemat jest powtórzeniem egzystencji wielu milionów Amerykanów. do których Mefistofeles zabiera Fausta. który na swoje pytanie: dlaczego wlaśnie ja. W takiej sytuacji znajduje się przecież każdy człowiek.Bohater powieści nie ma nazwiska. Noc Walpurgi. Mickiewicz "Dziady" cz. ale dające dobrą pozycję społeczną. czy nie zmierza ku kresowi życia. co narzuca mu apokaliptyczną wizję histońi. jest to po prostu Bohater. z jego manowcami i prostymi drogami. A.Odyseja rozumiana jest w tym wierszu jako życie. "Z głowa na kara binie". Tu w nocy z 31 kwietnia na 1 maja odbywa się coroczny zlot czarownic i orgie z Szatanem. Mickiewicz "Ajudah" (góra niedźwiedź) . bowiem wierzy. nie radzącym sobie z życiem i przeszłością człowiekiem współczesnym. którego młodość przypadła na czas pogardy. wbrew przekonaniom ludzi oświecenia. czego najbardziej wyrazistym przykładem jest ostatnia scena powieści. nie czuje się Rosjaninem. * Każdemu według jego zdolności. obca. "Mazowsze". pod którą Roland umiera. Żeromski "Przedwiośnie" Cezary Baryka ma wiele cech średniowiecz nego everymana. Jego rozstanie z życiem jest stylizowane na śmierć Chrystusa: odpowiednikiem Golgoty jest tu wzniesienie.W. może się ukorzyć i ucałować jej stopy. J. Katka "Proces" . Boscha: "Ostatnia godzina" i "Śmierć skąpca"). stabilizacja życiowa. Może być każdym.już nad plemieniem człowieczym. Człowiek wobec niej jest marnym pyłem. Jesteś każdym. był świadkiem (widziałem) zabijania człowieka tak jak się zabija zwierzę. zaś drzewa krzyża sosna. "Noc".H. Z tej per spektywy chce spojrzeć na ziemię i jej sprawy. Przypomina on Pascalowską trzcinę. oczekujące ojca dzieci wychodzą mu na spotkanie. widzial furgony porąbanych ludzi. M. według której kolejne pokolenia giną jak noże w chleb pogrążone. S. nie anioł prowadzi. obojętna na największe tragedie tego świata. idą za miasto. czy tego chce. że obcuje z tajemnicą. bliskość Boga. sumienia. Jest to człowek stojący w punkcie zerowym. Natomiast fakt postawienia bohatera wobec konieczności wyboru drogi życiowej (tzn. o uniewinnienie to nic innego jak lęk średniowiecznego everymana przed potępieniem. zapewniające możliwość kontemplacji. że jest człowiekiem. tworzących wyłącznie mity. Jest to człowiek poszukujący sensu w histońi rozumianej jako krwi nić wąska. Zostawcie nas" Bohater jego wierszy to człowiek. Jako anonimowy grzesznik. chce poznać przyszłe losy świata (w tym także Polski).K. F. gdzie wyznacznikiem losu każdego pokolenia są kolejne mogiły. o czym wspomni w swojej modlitwie ksiądz Piotr. gdzie nie dane jest przebywać zwykłym śmiertelnikom. Podobnie jest z wojennymi losami Billego. Mickiewicz "Powrót taty" Stęsknione. III Niektóre cechy everymana otrzymał Konrad. piszącym reportaż z kopalni. "O nietrwałej miłości rzeczy świata tego" (sonet V) Bohater liryczny obu utworów to człowiek. Apoteoza jest tu nagrodą (zstąpienie aniołów. niejasny jest również jego zawód -jest dyrektorem opery lub kiedy indziej dziennikarzem. J. psalmu 130). od każdego według jego sił". który przeżył wojnę (ocalał prowadzony na rzez~. którzy zabierają duszę Rolanda do nieba). który stracił wiarę ("Lamenf" trzykrotne bluźniercze nie wierzę). ma jednak nadzieję na boskie miłosierdzie. Goethe "Faust" . K. wątpliwości budzi również jego wiek: raz występuje jako siedmioletni chłopiec. pokolenia zepchniętego do poziomu ztych troglody'tów.Jednym z miejsc. Baczyński "Historia". rozczarował się do kultury. Po drodze ma wzloty i upadki. ponieważ jednak tata nie wraca ranki i wieczory. "Pokolenie". innym razem jako młodzieniec zdający maturę lub czterdziestoletni mężczyzna. Mickiewicz "Dziady" cz. żyjącego bez miłości. co mu się należy". Walka Józefa K. "Psalm 4". który powtórzyłby akt kosmogonii i raz jeszcze oddzielił światło od ciemności. Ostatecznie bluźnierczy Konrad nie zostanie potępiony. Można przyjąć. Staff "Odys" . w grzechach srogich ponurzony (tłum. a pochody te nie anioł. Choć urodzony w Rosji. stąd i Każdego. (E. jest nawiązaniem do motywu walki dobra ze złem o duszę człowieka. a więc wyrok należy rozumieć w sensie egzystencjalnym. Zagubionym. gdzie modlą się za ojca i gdzie zostaną przez Boga wysłuchane. dzieci. Różewicz "Kartoteka" . reprezentant pokolenia. światem i ciałem" (sonet IV). uważany jest za bolszewika. gdyż zabójcy darują mu życie. "Lament". Sądzą go inni i on sam o sobie wyraża oceny (martwi się. (Cyceron) * "Każdemu według jego potrzeb. Dla romantycznego poety miejsce wywyższone. którego istotą egzystencji jest walka. Kontakt z naturą jest tu pretekstem do refleksji nad człowiekiem: pragnienie sławy poetyckiej i nieśmiertelności. pomiędzy proroki. dlatego jest tym. Musi ją stoczyć we własnym wnętrzu. Słowacki "Kordian" . T.1) Kończy się wiek (31 grudnia 1799) na jednym ze szczytów 54 .nieodgadniona. ale sprawiedliwym i łaskawym. po których ziemia na nowo zabliźnia się ("Mazowsze"). że Józef (jako Żaden) został skazany tylko dlatego. co jest elementem uwznioślenia jego śmierci i co różni go od innych wasali Karola Wielkiego. którąwiedziemy z Szatanem. Góra wyjątkowo fascynująca. rozdarty między pokusy świata (fakome marności) a pragnienie zbawienia (obcowanie z wiecznct miłością). ale trzcinę myślącct. że klaskał). a także łączące dwa żywioły: ogrom i potęgę gór oraz dzikość i zaborczość morza. jest góra Brocken (najwyższy szczyt w górach Hartzu). (Proroctwo Izajasza) * "Każdemu. Vonnegut "Rzeźnia numer pięć" . co jest nawiązaniem do średniowiecznej alegorezy) i diabły (strona lewa).

Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" W wątku biblijnym powieści Naga Góra jako miejsce kaźni Jeszui-Ha Nocri. którzy swoim desperackim zdobyciem tej góry otworzyli aliantom drogę na Rzym. którzy zabierają duszę Rolanda do nieba). Dopiero tu. Znajduje się tu góra. 4) Góra Horeb. oczekujące ojca dzieci wychodzą mu na spotkanie. Iśniąca księżycowym blaskiem. Mount Everest (Czomolungma . Na tej górze Mateusz Lewita oczekiwał na cud natychmiastowej śmierci. co jest elementem uwznioślenia jego śmierci i co różni go od innych wasali Karola Wielkiego. obu dzę! H.. spotkań czarownic. Apoteoza jest tu nagrodą (zstąpienie aniołów. Jego zasadą jest: nie ma wiary bez strachu. gdy wody potopu zaczęły opadać. brak obrony. który w 1939 r. wynurzająca się z wody. 2) Góra Tabor uważana za miejsce przemienienia. J. obiecując wszystkie je w zamian. gdy kamień spadał. tzw. W tym królestwie zła Faust pozna mechanizmy rządzące światem. Noc Walpurgi. Jest kojarzona z niewzruszalnością. gdzie pozostawiwszy u podnóża lud wybrany. gdy to się nie stało. w otoczonym murami klasztorze. Sienkiewicz "Potop" Szwedzki najazd na Rzeczpospolitą (skojarzenie z biblijnym potopem) Sienkiewicz przedstawił tendencyjnie: a) do momentu obrony Jasnej Góry. Na tym odludnym szczycie. odnajdzie cel życia: ludy zawotam. Achillesa i Hektora). tu odbywały się uczty bogów. który wcale nie rozwija się racjonalnie i logicznie. Mojżesz modlił się.Gen. 3) Góra (później identyfikowana z Morią). Inne święte góry w różnych religiach i państwach to: Akropolis (Grecja). Broniewski "Monte Cassino" Wypowiedź poety-żołnierza. gdy ten stanął w obronie Hery. żejest świadom swego losu ijest on jego wolnym wyborem. dostępna tylko dla kilku osób znajduje się największa biblioteka chrześcijańskiego świata. b) od chwili oblegania przez armię Mullera klasztoru na Jasnej Górze. Klasztor jest pod cudowną opieką Matki Boskiej. że pozbawione władcy (Jan Kazimierz schronił się na Śląsku) państwo skazane jest na zagładę: wokół sami zdrajcy. toteż jest to miejsce.Katan starzec z siwą brodą. Rzeczpospolita zmęczona wcześniejszymi wojnami. 2) Parnas był siedzibą Apollina.1) Góra Niebieska to sklepienie niebios.miejsce zamieszkania diabłów. 2) Na szczycie Mont Blanc Kordian wygłasza swój monolog. Por. Monte Cassino awansuje tu do rangi symbolu: my was znajdziemy. A.1) Góra. to Mahomet przyjdzie do góry. a przede wszystkim Zeusa. Kilimandżaro (najwyższy szczyt w Afryce). (przysłowie tureckie) Góra Góra . Tu także w ostatniej chwili przybiega Mateusz Lewita z zamiarem zabicia swego nauczyciela. stąd zrzucił Hefajstosa. w którym . na którą Szatan zaprowadził Jezusa. aby uczynił tam ołtarz i złożył ofiarę z syna Izaaka.Wzgórze w łańcuchu górskim w północnych Włoszech. M. opiekunem zabójców. Lesse powierza 2 Korpusowi Polskiemu pod dowództwem gen. stracił ojczyznę i wiedzie los wygnańca. rozmawiał z Bogiem i otrzymał od niego kamienne tablice. 5) Góra Synaj. Camus "Mit Syzyfa" . siedzibą bogów lub sił zła. drogą do nieba. miejscem kultu lub medytacji.jak głosi oficjalna wersja . przed chatą czarnoksiężnika Twardowskiego zebrały się wszystkie moce piekielne. Tu w nocy z 31 kwietnia na 1 maja odbywa się coroczny zlot czarownic i orgie z Szatanem. U. ale buntu i odwetu. naga. Wawel. powołując do istnienia nieudolnych przywódców powstania listopadowego oraz inne znaczące dla polskiego życia politycznego postacie. na której osiadła Arka Noego.Hrabia Roland jako wzorowy rycerz i chrześcijanin umiera na wzgórzu. nazywając go Bogiem zta. Wańkowicz "Szkice spod Monte Cassino" . jak twierdzą początkowo Szwedzi. szafirowa. jest w nich zawsze miejscem niedostępnym. Eco "Imię róży" . Najczęściej jest przestrzennym symbolem transcendencji. aby oszczędzić mu mąk powolnej śmierci na krzyżu. np. Goethe "Faust" . nie pozwala więc bogom zatriumfować nad sobą i schodzi z góry po kamień z uśmiechem. wbrew przekonaniom ludzi oświecenia. * Jeśli góra nie chce przyjść do Mahometa. jest góra Brocken (najwyższy szczyt w górach Hartzu). tu ważył on losy ludzi i herosów (np. związanym z czarami i nieczystymi siłami.1) Olimp uchodził za siedzibę bogów. do których Mefistofeles zabiera Fausta. Pieśń o Rolandzie" . inni duchowni i co później głoszą wiernym. Fudżijama (Japonia). by pokazać mu wszystkie królestwa świata i domagać się pokłonu. 2) Góra Ararat. Biblia (NT) . ponawiając tę próbę za każdym razem. na którą można się dostać tylko na grzbiecie zaczarowanego rumaka. W. gdzie Chrystus po raz pierwszy objawił się swoim uczniom jako Bóg. na którą Syzyf z woli bogów musiał wtaczać głaz.. Jednak nawet taki los nie musi być przekleństwem: Syzyf daje do zrozumienia. choć po omacku. co determinuje los Syzyfa. do którego przykuty był Prometeusz za bunt i gdzie drapieżny ptak wyjadał mu wątrobę odrastającą codziennie. wskazana przez Jahwe Abrahamowi. pępkiem świata. strasznym. w Monte Cassino! W Monte Cassino.: Babia Góra. Bogiem ~otrów. U stóp góry Wergiliusz obmywa twarz Dan tego. pod którą Roland umiera. do której nie wolno mu było wstąpić. jest twierdzą nie do zdobycia. Tej części Czyśćca strzeże . Podobnie często pojawia się góra w baśniach. 4) Góra. ponieważ jednak tata 55 . która składa się z kolejnych wejść z kamieniem pod górę. Biblia (ST) . na którym wspiera się tron Boga: hebrajski EI-Szaddaj. z zaciśniętymi pięściami bluźnił przeciwko Najwyższemu. czując obecność Boga. spotkania człowieka z Bogiem. Szarą eminencją zakonu jest czcigodny ojciec Jorge i to on pilnuje. Jasna Góra (Polska).święta góra buddyjska). Konarskiego "Czerwone maki na Monte Cassino". Jego rozstanie z życiem jest stylizowane na śmierć Chrystusa: odpowiednikiem Golgoty jest tu wzniesienie. na której Jezus został ukrzyżowany i umarł na krzyżu. Bitwa Polaków trwała 13 dni i 20 godzin i zakończyła się zdobyciem klasztoru w dniu 25 maja. co czytają mnisi. Obrona Jasnej Góry była przełomowym momentem w losach wojny polsko-szwedzkiej. w którym o sobie powie: jam jest poscfg cztowieka na posągu świata.W religiach wszystkich ludów znających górę ma ona bardzo bogatą symbolikę. 4) Golgota.W. Łysa Góra . w samotności. Wcześniej w morderczych walkach zdobyli Górę Anioła Śmierci.miejsce modlitwy Chrystusa przed męką. Wiersz utrzymany jest jednak nie w tonie rezygnacji (jak na przykład "Żołnierz polski"). Dante Alighieri "Boska Komedia" -Po wyjściu z piekła Dante i Wergiliusz wchodzą do przedsionka Czyśćca. pieśń F. 6) Góra Nebo. Wańkowicz w swoim reportażu wydobył bezprzykładne bohaterstwo Polaków.Jednym z miejsc. gdzie zwalcza się śmiech jako diabelski wiatr. co symbolizuje uwolnienie od grzechów i zdolność zrozumienia istoty pokuty. Patrz: śmierć (bohaterów literackich). Mickiewicz "Powrót taty" Stęsknione. że ten kurnik. sferą sakralną. zaś drzewa krzyża sosna. od tej chwili wody potopu zaczęły opadać. pilnie strzeżona. natchnieniem zbrodniarzy. gdzie znajduje się opactwo. by w niesamowitych okolicznościach wpływać na bieg polskiej historii. jest przeciwieństwem Jaskini Piekieł. Przed atakiem Polaków załamały się trzy natarcia (w tym najkrwawsze 17 III batalionu Essex). samotnością. A. przytłaczająca przewaga armii szwedzkiej. gdy wydaje się. Kapitol (Rzym). Andersa zdobycie klasztoru Monte Cassino. jego muz (symbol poezji) oraz Dionizosa i jego bachantek. 3) Szczyt w górach Kaukazu. skąd Bóg pokazał Mojżeszowi Ziemię Obiecaną.zagościł Szatan. 3) Góra Oliwna . podczas którego okazuje się.A. Szklana Góra.Karpat. Mitologia .W eseju autor nazywa Syzyfa bohaterem aósurdaluym z powodu jego egzystencji. M. w którą Mojżesz uderzył laską i ze skał wytrysła woda.

by w niesamowitych okolicznościach wpływać na bieg polskiej historii. * Jeśli góra nie chce przyjść do Mahometa. Sienkiewicz "Potop" Szwedzki najazd na Rzeczpospolitą (skojarzenie z biblijnym potopem) Sienkiewicz przedstawił tendencyjnie: a) do momentu obrony Jasnej Góry. pieśń F. boska (stuchasz tylko. Lesse powierza 2 Korpusowi Polskiemu pod dowództwem gen. Niedostępność i dzikość gór zapewnia im bezpieczeństwo. Jego zasadą jest: nie ma wiary bez strachu. Wańkowicz "Szkice spod Monte Cassino" . Schiller "Zbójcy" . podczas którego okazuje się. Obrona Jasnej Góry była przełomowym momentem w losach wojny polsko-szwedzkiej. który w 1939 r. F. Są także schronieniem dla ostatnich potomków rodu Gomelezów. co mówi Bóg do przyrodzenia).W eseju autor nazywa Syzyfa bohaterem aósurdaluym z powodu jego egzystencji. Budzą zachwyt.W sonetach krymskich upersonifikowana (ciemny las twoim ptaszczem). Konarskiego "Czerwone maki na Monte Cassino". Na tej górze Mateusz Lewita oczekiwał na cud natychmiastowej śmierci. Dopiero tu. Eco "Imię róży" . w Monte Cassino! W Monte Cassino. Przed atakiem Polaków załamały się trzy natarcia (w tym najkrwawsze 17 III batalionu Essex). obojętna na największe tragedie tego świata. bo sprawia wrażenie. (przysłowie mongolskie) * Ozdobą góry są drzewa. Por. Na tym odludnym szczycie. których spadkobiercą jest van Worden. Broniewski "Monte Cassino" Wypowiedź poety-żołnierza.Wzgórze w łańcuchu górskim w północnych Włoszech. . inni duchowni i co później głoszą wiernym.jak głosi oficjalna wersja . z zaciśniętymi pięściami bluźnił przeciwko Najwyższemu. ozdobą narodu . aby oszczędzić mu mąk powolnej śmierci na krzyżu. które towarzyszą podróży Alfonsa van Wordena. Rzeczpospolita zmęczona wcześniejszymi wojnami. 2) Na szczycie Mont Blanc Kordian wygłasza swój monolog. którzy swoim desperackim zdobyciem tej góry otworzyli aliantom drogę na Rzym. przytłaczająca przewaga armii szwedzkiej.nie wraca ranki i wieczory. Wiersz utrzymany jest jednak nie w tonie rezygnacji (jak na przykład "Żołnierz polski"). Wańkowicz w swoim reportażu wydobył bezprzykładne bohaterstwo Polaków.Góry oglądane ze Stepów Kozłowa sprawiają wrażenie monumentalnego tronu aniołów odlanego z zamrożonej chmury. w samotności. że ten kurnik. brak obrony. może się ukorzyć i ucałować jej stopy. czując obecność Boga. co czytają mnisi. W literaturze pojawiają się częstojako symbol niewzruszonego trwania i siły. ajednocześnie przerażają swoim pięknem 56 .Wśród górskich szczytów chronią się zbójcy Karola Moora. Klasztor jest pod cudowną opieką Matki Boskiej. III Na początku "Małej Improwizacji" Konrad śpiewa: Wznoszę się! Lecę! Tam na szczyt opoki . A. powołując do istnienia nieudolnych przywódców powstania listopadowego oraz inne znaczące dla polskiego życia politycznego postacie. w którym o sobie powie: jam jest poscfg cztowieka na posągu świata. idą za miasto.Tajemnicze góry Hiszpanii stają się świadkiem niezwykłych wydarzeń. to Mahomet przyjdzie do góry. na wzgórze.Gen.W górskim " wąwozie Ronsewal Roland i jego wojsko zostają zaatakowani przez Saracenów i ponoszą klęskę. zapewniające możliwość kontemplacji. mając świadomość.Wiąże się z nią ożywiająca wyobraźnię romantyków legenda o wiel kiej miłości i ingerencji Allacha w życie ludzi.już nad plemieniem człowieczym. gdzie nie dane jest przebywać zwykłym śmiertelnikom. Mickiewicz "Ajudah" (góra niedźwiedź) . Mickiewicz "Dziady" cz. Bogiem ~otrów. gdzie zwalcza się śmiech jako diabelski wiatr.. (przysłowie tureckie) * Dopiero ze szczytu góry można ocenić rozległość równiny. Jednak nawet taki los nie musi być przekleństwem: Syzyf daje do zrozumienia. gdzie modlą się za ojca i gdzie zostaną przez Boga wysłuchane. Człowiek wobec niej jest marnym pyłem. dostępna tylko dla kilku osób znajduje się największa biblioteka chrześcijańskiego świata. od tej chwili wody potopu zaczęły opadać.W górach odbywają się orgie dionizyjskie. żejest świadom swego losu ijest on jego wolnym wyborem. pomiędzy proroki. a człowiek z człowiekiem zawsze. W miejscu. przed chatą czarnoksiężnika Twardowskiego zebrały się wszystkie moce piekielne. choć po omacku. bliskość Boga. toteż jest to miejsce.A. natchnieniem zbrodniarzy.1) Kończy się wiek (31 gr udnia 1799) na jednym ze szczytów Karpat. pilnie strzeżona. opiekunem zabójców. Romantyzm W niedostępnych i dzikich górach usytuowane są mroczne zamczyska.nieodgadniona. (przysłowie polskie) Góry Góry . Z tej per spektywy chce spojrzeć na ziemię i jej sprawy. że obcuje z tajemnicą. (przysłowie chińskie) * Jeżeli dwie góry stoją daleko od siebie. obca. co determinuje los Syzyfa. b) od chwili oblegania przez armię Mullera klasztoru na Jasnej Górze. Wolter "Kandyd" . Wcześniej w morderczych walkach zdobyli Górę Anioła Śmierci. U. M.zagościł Szatan. ale buntu i odwetu. J. że pozbawione władcy (Jan Kazimierz schronił się na Śląsku) państwo skazane jest na zagładę: wokół sami zdrajcy. jest twierdzą nie do zdobycia. Potocki "Rękopis znaleziony w Saragossie" . A.mędrcy. skrywające tajemnice zbrodni. Kontakt z naturą jest tu pretekstem do refleksji nad człowiekiem: pragnienie sławy poetyckiej i nieśmiertelności. Chroni to jej mieszkańców przed wpływami z ze wnątrz i jednocześnie stanowi obronę przed żądnymi skarbów i bogactw przybyszami z "cywilizowanego" świata. obu dzę! H. gdy wydaje się. Tu ogarnięte szałem kobiety odprawiają swoje misteria ku czci boga winorośli. Patrz też: góra. Tu także w ostatniej chwili przybiega Mateusz Lewita z zamiarem zabicia swego nauczyciela. A.dno. Szarą eminencją zakonu jest czcigodny ojciec Jorge i to on pilnuje. (przysłowie mongolskie) * Nawet najwyższa góra ma szczyt. (przysłowie gruzińskie) * Góra z górą się nie zejdzie. Monte Cassino awansuje tu do rangi symbolu: my was znajdziemy. Mickiewicz "Czatyrdah" (góra namiot) . gdzie znajduje się opactwo. jak twierdzą początkowo Szwedzi. w otoczonym murami klasztorze.. Pieśń o Rolandzie" . M. jakby wyrastała wprost z morza. Wreszcie tu złożono nieprzeliczone skarby. czyniąc ją niedostępną. Mitologia . mogą ich połączyć różne ludzkie spra wy. Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" W wątku biblijnym powieści Naga Góra jako miejsce kaźni Jeszui-Ha Nocri. gdyż zabójcy darują mu życie. w którym . stracił ojczyznę i wiedzie los wygnańca. Camus "Mit Syzyfa" . Dla romantycznego poety miejsce wywyższone. ale także zbiegom. odnajdzie cel życia: ludy zawotam. która składa się z kolejnych wejść z kamieniem pod górę. chce poznać przyszłe losy świata (w tym także Polski).Wysokie góry otaczają legendarną krainę Eldorado. J. a także łączące dwa żywioły: ogrom i potęgę gór oraz dzikość i zaborczość morza. wyniosła. zamieszkałe często przez szaleńców albo duchy. najgłębsze morze . Dają schronienie zbrodniarzom. Jeżeli dwaj ludzie mieszkaj~ daleko od siebie. Bitwa Polaków trwała 13 dni i 20 godzin i zakończyła się zdobyciem klasztoru w dniu 25 maja. Andersa zdobycie klasztoru Monte Cassino. Góra wyjątkowo fascynująca. którzy kryją się przed karzącym ramieniem bezlitosnej Inkwizycji. Słowacki "Kordian" . A. A.Łańcuchy wzniesień fascynują ce swoim ogromem i trwałością. nie pozwala więc bogom zatriumfować nad sobą i schodzi z góry po kamień z uśmiechem. W. gdy to się nie stało. nazywając go Bogiem zta. Mickiewicz "Sonety krymskie" ("Widok gór ze Stepów Kozłowa") . mog~ je połaczyć chmury i mgła.

Ale i w niej góry poruszą w końcu jakąś ukrytą i stłamszoną mieszczańską egzystencją część duszy i pośrednio staną się przyczyną letniego romansu. A. J. Julia budzi się i widząc ciało Romea przebija sięjego sztyletem. Jagodziński) * "Taki tam spokój. Hamlet odda się rozmyślaniom nad marnością i znikomością ludzkiego życia. Zapolska "Sezonowa miłość" . Bohater liryczny wiersza zwierza się: Zygmuncie. Gdy powrócił. Może stworzyć. Nie reaguje ono na zaklęcia Guślarza i podąża za młodą dziewczyną. gdzie znajduje się świeży grób. Biblia (NT) . rezyg nacji. Przerwa-Tetmajer "Widok ze Świ nicy do Doliny Wierchcichej" . Ruiny będą zatem zbiorowym grobem i symbolem ludowej prawdy. II" Utwór kończy scena nie w kaplicy. która może przezwyciężyć śmierć. Przerwa-Tetmajer) * "Góry zawsze od niepamiętnych czasów były ostoją i fortecą napadanych narodów". Zygmunt August jest tu symbolem świetności Polski.. (.Odbijające się w wodzie wielkiej i czystej góry wywołują refleksję o stałości i celowości natury. dym. która miała serce z głazu. Tu. nachylita się w grób i ujrzała dwóch aniołów w bieli siedzctcych (J. M. Dekadentyzm .Kopiąc grób dla Ofelii. E. grabarze wydobyli z ziemi czaszkę Yorika . biada tobie i pod gruzami cerkwi zginie zarówno żonazbrodniarka.) "Dzieje Tristana i Izoldy" . W..Może być wykopanym w ziemi dołem. Deszcz porusza głazy i stacza je z łoskotem z górskich szczytów. lecz na cmentarzu. Pierwszego dnia po sabacie Maria Magdalena przyszła do grobu i zobaczyła odsunięty u wejścia kamień. błysk. przy twoim grobie (. zachęcić do dalszego działania". on zaś umarł z żalu i tęsknoty. gdzie ktoś jest pochowany (kopiec. czasu jej wielkości. A. Mickiewicz "To lubię" Mogiła ukryia wśród zarośli na odludziu.W górach ukrywają się powstańcy.) składam niezdatnq w tej dobie szablę.Tuśka jako typowa mieszczka nie jest w stanie dostrzec piękna i niezwykłości Tatr. Naborowski "Krótkość żywota" W celu zobrazowania ulotności ludzkiego życia. jak też bracia. który należy kojarzyć z pojawiającym się w zakończeniu utworu widmem.. ale też pomnikiem wielkiej miłości. Karpiński "Żale Sarmaty nad grobem Zygmunta Augusta" .. błazna. toteż kolebkajestjednocześnie grobem. Zazdrość Widmara nasila się i przemysłowiec rozpaczliwie próbuje poznać prawdę na temat romansu żony z doktorem Tamtenem. Tetmajer tworzy sugestywny impresjonistyczny obraz gór spowitych mgłami i księżycowym blaskiem. co staje się przyczyną śmierci człowieka. Chłopiec nie chce już dłużej żyć na świecie i nad mogiłą wyznaje: prZystanę do Moskali. umarly dla świata. A. (W. Zrywa druty elektryczne.Mgły rozpięte pomiędzy szczytami gór tworzą mosty z promieniami księżycowego światła.Miejsce złożenia ciała Chrystusa: zdjąwszy cialo. A.Gwałtowna ulewa w górach stwarza niezwykłe widowisko. A. J.. by chłonąć potęgę natury. Kasprowicz "Księga ubogich"Codzienne obcowanie z górami uczy pokory wobec świata i Boga. Bedier (oprac. poczucie bezpieczeństwa. Chrystusa w grobie nie było: Maria stała u grobu na dworze placzctc. Tu. pokazanejest tu zamknięte koło czasu.) zła żono. a później wypija truciznę. być może złudne. 11-12). da Voragine "Legenda na dzień św.błazna królewskiego. Szekspir "Hamlet" . by na nowo przeżyć swą nieszczęśliwą 57 . który zanurzał się w grobie Izoldy. Robert Jordan. Kasprowicz "Dies irae" Obraz walących się w przepaści szczytów gór skich tworzy nastrój grozy i podkreśla apokaliptyczność wizji zagłady świata. glos. Nie weźmie na plecy i nie zniesie na dół wyczerpanego kolegi. a na grobie posadziła lilie. W średniowieczu odbywano krucjaty do Jerozolimy w celu wyzwolenia grobu Chrystusa z rąk Turków (patrz: krucj ata). który ma poślubić bratową. Patrz: związki literatury i malarstwa. Hemingway "Komu bije dzwon" . płynąć i ptynąć. Wiatr wieje z niezwykłą siłą. pełne rezygnacji wyznanie podmiotu lirycznego: Skałom trzeba stać i grozić. żeby mię wraz zabili. gdzie straszy: a za dzwonnicą chrośniak malinowy. przy czym Romeo nic nie wiedząc o podstępie.patrz: pogrzeb. wesołość. Aleksan der Wielki). chce umrzeć obok ukochanej. jego krótkotrwałości. Rutkiewicz) Grób Grób .jako że życie ludzkie to: cień. by sięgnął do swoich rezerw. * "Góry to dla niektórych jedyna możliwość osiągania szczytów". przywrócić wiarę we własne siły. matka i przyjaciółka Maryli. (H. a w tym chrośniaku mogiły. Oba wianki zostały zrobione z kwiatów rwanych na grobie zabitego. którego upływ od urodzin do śmierci to zaledwie czwarta część mgnienia. Pielgrzym nie jest w stanie ująć w słowa własnych wrażeń.W górach dekadenci widzieli wcielenie tej siły i mocy. Grobowiec staje się więc nie tylko miejscem tragedii. W. Aleksego" . Uczy też.Wiejący w górskiej miejscowo ści halny intensyf kuje uczucia i namiętności bohaterów. zabija Parysa. który właśnie tu będzie mógł zrealizować dwa ideały swego życia: walki o wolność i godność jednostki oraz miłości. Jest wśród nich inteligent z Ameryki. D. niewiary. Uciekali pomiędzy górskie szczyty.. 23 53). który co roku wychodzi z mogiły i spieszy między ludzi. Asnyk "Ulewa" . walczący z reżimem Franco. a położyl je w grobie w opoce wykopanym. że nie masz zbrodni bez kary. Każde z nich wspomina chwile z nią spędzone i rozpacza z powodujej śmierci: wigzi cię ten kurhanek.. ten sam halny uniemożliwia to. K. zabiła go i pochowała na łączce przy ruczaju. Choromański "Zazdrość i medycyna" . gdzie grzebie się ciało/ciała zmarłego/zmarłych lub urną z prochami albo też stanowi go nasyp ziemny (czasami obmurowany) w miejscu. Ale po chwili natura uspokaja się i w przyrodzie panuje zadziwiająca harmonia. więc po śmierci jej dusza pokutuje. Przerwa-Tetmajer "Melodia mgiel nocnych" . mogiła). okazało się. Światła się zlewa mgła przezrocza.w górach nikt nikomu nie pomoże.:' . Z grobu Tristana wyrastał krzak głogu. Kryją one pewną tajemnicę Maryli i zakochanego w niej chłopca Józia. J. jak i chłopa. Zadziwiającą ciszę zakłócają tylko delikatne szmery nocnych owadów. Może jedynie zmobilizować tego drugiego.) Mnie płynąć. Mickiewicz "Nad wodą wielką i czystą. że przemijanie jest naturalnym elementem każdej egzystencji. (K. strasząc przejeżdżających obok chrośniaka. obwinqł je prześcieradlem. która zdradziła męża podczas jego nieobecności w domu. A jednocześnie prowokują smutne. na senną zieleń gór". której im brakowało. A. że zwyciężył ten.W utworze dominuje nastrój przygnębienia. Kiedy bracia męża stanęli do zawodów. Mickiewicz "Dziady cz. że kiedy Mirza opowiada o ich niezwyk łości. 20. które jednakowo się kończy dla władcy (np.. (M. w rodzinnym grobowcu Kapulettich. Mickiewicz "Upiór" Bohaterem ballady jest duchpowrotnik.tak'bardzo. kurhan. Mickiewicz "Kurhanek Maryli" Przy mogile młodej dziewczyny spotykają się: jej kochanek. złożono uśpioną Julię. nadzieję i tg lutnig biedną. J. na cmentarzu nad świeżo wykopaną mogiłą. w którym nikt jeszcze nie byl położony (Łk. Obokjego mogiły znajduje się też kurhanek swawolnej dziewczyny. A. Na gór zbocza.Piękno górskich widoków budzi jakiś nieokreślony żal i tęsknotę. Mitchell) "Bo tak naprawdę . punkt.. którego dziewczyna odtrąciła w swej płochości. a gdy płakała. F. Szekspir "Romeo i Julia" To w grobowcu Kapulettich rozgrywa się najważniejsza część tragedii.Po śmierci kochanków ciała ich złożono do dwóch mogił po dwu stronach kaplicy. K. Niestety. Stał się on symbolem miłości. Mickiewicz "Lilije" Bohaterką ballady jest żonazbrodniarka. stąd pojawi się on w cerkwi i zawoła: kwiat na mym rwany grobie (. czyj wianek okazał się piękniej szy. G. który szedł do Widmara z wiadomością o pięknej Rebece.

hrabia Fantazy rezygnuje z poślubienia Dianny. Słowacki "Grób Agamemnona" Obecność w Skarbcu Atreusza. Jak głosi legenda.Orzeszkowa "Gloria victis" Utwór kończy obraz samotnej. Słowacki "Fantazy" . Z tym symbolem wielkości nie można zestawiać Polaków. słuchają 58 . aby trwała pamięć o niej i pragnąc zadośćuczynienia za to. To miejsce skłania do wędrówek w czasie. upiększając grób kwiatami róży. Wersy te mają być wyrazem ciągle żywej pamięci prezesowej o osobie stryja Wokulskiego. że każe zachować nadzieję: w mogił głębi czujq życia dreszcze. M. którzy w swoim kraju nie sypią nigdy kurhanów. Dantego. zwanym też grobem Agamemnona. gdzie d1a upamiętnienia ich czynu. Władca napawa się smakiem zwycięstwa i składanych mu hołdów chłopu kopią grób . gdziem z tobą płaka~ gdziem się z tobą bawit. wierzę w wskrzeszenie popiołów i kości. jakby dziś roZdartą. Paralelnie ukazane są losy króla i prostego chłopa wyruszających na wojnę. Słowacki "Testament mój" Pefie smutku wyznanie tułacza. C. Słowacki "Hymn" (Smutno mi.do końca nie wiadomo. opuszczonej mogiły powstańczej. Napoleona. Po wielu latach ciało swej ukochanej zastaje w trumnie nie zmienione. Podmiot liryczny wiersza wie. Później ten sam kamień zostanie wysadzony w powietrze. bo jest ona dla nich symbolem ciągłości. Jako symbol poja wiają się więc mogiły termopilskie. choć wcale nie wśród ludzi. iż w tym mieście znajdują się groby jego najbliższych. natomiast przyroda składa hołd powstańcom. które są uniwersalne. Mickiewicz "Grób Potockiej" . żmudnej pracy.. M. A. A. Bronte "Wichrowe Wzgórza" -Nie mogąc żyć bez Katarzyny.Wiersz poświęcony wybitnym jednostkom. Heathcliff każe otworzyćjej grób. którą będzie określała zbiorowa pamięć o postaci Bema i jego dziele. Czuła jest tylko przyroda. równości. M.. byjąrazjeszcze zobaczyć. choć u Norwida bohaterowie dramatu dawno już nie żyją.. Las przechowuje pamięć o mi- nionych wydarzeniach. Sienkiewicz "Quo vadis" Grobowce (katakumby) będą miejscem schronienia dla wyznawców Chrystusa przed prześladowaniem Rzymian. tu niech mi garstkę ziemi dloń przyjazna rzuci. wchodzących w skład "Sonetów krymskich". bo zawsze u nas zostaje smutne pół-rycerzy-żywych.prosty. J. Mickiewicz "Mogiły haremu" Utwór jest monologiem Mirzy wygłoszonym w obecności pielgrzyma. co zazdrości mogil popiolom. On sam ciągle widzi Katarzynę (jedyną miłość swego życia) piękną i świeżą. Konopnicka "A jak poszedł krół na wojnę" . uważa to. drzewa szepczą opowieść o poległych bohaterach. Boże) .K. gdzie się w mogilę położę. Poruszony niezwykłością miejsca i okolicznościami. o który szczególnie dbają Anzelm i Janek Bohatyrowicze. bo łza znad płanety spada i groby przecieka. jak np. braterstwa. E. być może anonimowy. Norwid "Coś ty Atenom zrobił. których współcześni nie rozumieli. którzy tu uosabiają zdroworozsądkowe podejście do życia.Orzeszkowa "Nad Niemnem" Występują tu dwie mogiły: 1) Jana i Cecylii . H. zdejmuje czapkę i ma twarz człowieka. "Do M.Podobnie jak "Testament. Trwa jednak pamięć o ich wielkiej miłości. C. że jest Żydem. Krasiński "Nie-Boska komedia" Po śmierci żony hrabia Henryk często prowadza Orcia na grób matki. Konopnicka "Mendel Gdański" Bohaterem noweli jest stary Żyd. aby umierając mógł prosić w imieniu Jana o rękę Dianny: na boskie cudal Nie odmawiajcie! Przez krew moją proszę. Prus "Lalka" . Symbolem tej współczującej przyrody są cyprysy. Wiersz .miłość. pozostały tylko ruiny domostw i groby Romea i Jutii. bo niewiele miał bliskich sobie osób i przyjaciół: i zgodziłem się tu mieć nieptakaną trumnę. a więc nieśmiertelne. gdy żyła. który ma świadomość przemijania. wspól noty ideałów i dążeń. na którym ma być wyryty fragment wiersza Mickiewicza pt. Norwid "Bema pamięci żałobny rapsod" . Jednak wiara w zmartwychwstanie narodu jest tak silna. często upokarzali. tu zatem zostawił cząstkę siebie i tu jest jego miejsce. Janek. który nie może zrozumieć faktu.Jest poetyckim obrazem pogrzebu generała Józefa Bema. którzy mają swoje stałe miejsce na ziemi. że mieszkańcy miasta nie akceptują go i szykanują tylko dlatego.: ' jest w całości monologiem pielgrzyma."'": na każdym miejscu i o każdej dobie. J. nieuchronności śmierci oraz poczucie ogromnej samotności. ofiary. Pochód żałobny nie wkracza jednak do grobu. tu: w przeszłość Grecji. Każdy z grobów kryje jakąś tajemnicę: tragedię miłości? tęsknoty? rozpaczy? zazdrości? Jeden tylko pielgrzym spośród cudzoziemców jest godzien spoglądać na te orientalne mogiły. że nikt nie zapłacze nad jego grobem. Rumak zostaje zmuszony do skoku. Sokratesa. że po śmierci będą się mogli na zawsze połączyć. która zmarła z daleka od ojczyzny. Nad jej grobem podmiot lirycznypielgrzym snuje refleksje na temat ich podobnego losu: Polko! i ja dni skończę w samotnej żalobie. gdzie na jednej z mogił major rosyjski Hawryłowicz popełnia samobójstwo. Norwid "W Weronie" Utwór nawiązuje do tragedii Szekspira. Każe się pochować obok niej. otwiera się perspektywa przyszłości. Wraz z innymi powstańcami leżą tam Andrzej Korczyński oraz Jerzy Bohatyrowicz. chcąc. znaczonej licznymi mogiłami (bom ja też rodem z wiełkiego cmentarza). Pochód przekroczył grób. a Stach poległ (a najgęściej giną chłopy). modlą.) nieme mieć harfy i słuchaczów głuchych. ale zatrzymuje się najego granicy. a także hołdem żłożonym wielkiej miłości i codziennej. B. Czy stanie się on też grobem zakochanego kupca ... Sokratesie" . by po roku w Dzień Zaduszny powtórzyć ceremonię. Jemu hołd składa przyroda (dzwoniły mu przez dąbrowę te dzwoneczki. J. które powszechnie są kojarzone z walką do końca i ofiarą całopalną (obrona Spartan pod wodzą króla Leonidasa w wąwozie termopilskim. który pełen smutku wyznaje: nie wiem. na mogile położono symboIiczny kamień ze słowami Symonidesa). usypia znowu w mogile. Konopnicka "Contra spem spero" . w mogile spoczywa Polka. zbliżając się do niej. uwolnić się od myśli o niej. skromny. Norwid wie. Podmiot mówiący w utworze przyznaje się do swej romantycznej przeszłości.Jeden z sonetów. którzy za swą dzielną postawę i bohaterstwo w ujarzmianiu przyrody otrzymaIi nobilitację i nazwisko.założycieli rodu Bohatyrowi czów. Wierzy też w to. C. trwania i tradycji.Wiersz z nurtu ludowego. że przynałeży do tutejszej społeczności. Kolumba. stylizowanym na wzór obrzędów pogrzebowych dawnych wodzów słowiańskich. inaczej będq głosić Twe zasługi.Ostatnia scena dramatu rozgrywa się na cmentarzu. toteż zazdrości ludziom.Wiersz jest wyrazem wiary wbrew faktom. te liliowe). Mieszkańcy zaścianka dbają o mogiłę.Na prośbę prezesowej Zasławskiej Wokulski zajmuje się kamieniem nagrobnym. Swiętajest więc pamięć o tamtych czasach i tamtych ludziach. Wra ca z piersiq skrwawioną. E. jest to więc zwycięski marsz idei wolności. O młodych zmarłych niewolnicach mówiący wyraża się jako o: perełkach Wschodu. bo on jedyny ma czułe serce i poglqda ze lzami. Z. Za jeden z wielu argumentów. różach edeńskich. nastraja bohatera tego poematu pielgrzyma refleksyjnie i rozrachunkowo: to los mój na grobowcach siadać (. 2) Drugą mogiłą jest zbiorowy grób powstańców styczniowych. który wpatruje się w ołtarz. źe nie poświęcał żonie dość czasu i uwagi. Mogiła przedstawiona jest jako miejsce święte.K. o której ludzie zapomnieli lub pamiętają tylko czasami. w której spoczywają prochy ich bliskich: alem jest jako czlowiek. że jest to pra widłowość dziejów: odtrącenie przez współczesnych i chwała u późniejszych pokoleń: grób Twój jeszcze odemkną powtórnie. Chrześcijanie spotykają się w katakumbach. J. świadczących o doniosłych wydarzeniach w historii. E.parabola o ironii losu ludzi wyrastających ponad przeciętność. K. Ta mogiła to przede wszystkim symbol zbratania. Król wraca zwycięski (a najdzielniej biją króle).

błagać o wybaczenie win (syn poczęty przed ślubem). zapominaty). anonimowej. nie ma mitości. W powieści Sienkiewicza grobowce są symbolem życia. styczniowe) pozostawiały jako piętno histońi mogiły. Iwaszkiewicz "Brzezina" Życie mieszkańców leśniczówki upływa wśród mogił. świadomości przemijania (głównie w nurcie dekadenckim i symbolicznym). Wyspiański "Niech nikt nad grobem mym nie płacze". że nie wolno było umieszczać na takich grobach napisów z nazwiskami. J. jak też w ich osobowości. mogiła zarasta chwastami. która rozprzestrzeni się na cały świat. Reymont "Chłopi" . jak zostaną ocenione czyny tych. że zechce on ostatecznie oderwać się od tego miejsca i od mogił. Olafa. np. "Srebroń". Borynowy Witek nie wie. co ich to w boru pobili. że oto niedługo przybędzie nowych grobów. które zarasta zielsko. nad grobem krzyż (lęk z powodu anonimowej. 2) Istniał w średniowieczu przesąd. B.Czekając na pogrzeb zabitych robotników. pod Łukiem Triumfalnym w Paryżu (w Warszawie w 1925 r. Żeromski "Rozdziobiq.uczniów Chrystusa. wiersz Baczyńskiego "Histońa": wy te same róże sadzić jak głos na grobach przyjdziecie). nas kruki. że umarłych chowa się w zbiorowych mogiłach.K. że śmiertelnie chorego może uleczyć darń przyniesiona z grobu najbiedniejszego człowieka. nadziei i wspólnoty. również mogiłę w wierszach Leśmiana: "Kochankowie". już rozwarła się mogita. Zwyciężyło życie. co się jeszcze może przydać. Zadania tego podjęła się Krystyna. że: nie ma Litości. płynie mój śpiew. K. do którego ludzie odbywają pielgrzymki pokutne. na cmentarzu ciemnym staje.Po opisie pokolenia. Jednak nieubłagane prawa czasu widać najbardziej na przykładzie Feli. Widać tu dualizm człowieka średniowiecza: głęboką wiarę połączoną z zabobonami. Patrz: pokolenie stracone. niedocenionej i być może nikomu niepotrzebnej śmierci jest składnikiem katastrofizmu generacyjnego). W związku z tym. Zmieniło się zarówno miejsce. te moje pany tam leżct). Wyjeżdżając prosi o opiekę nad mogiłą.: Tetmajer "Na Anioł Pański": hen. Głos jego stryja gen.W powieści tytułowy łuk wcale nie jest symbolem wielkości i chwały ani triumfu. które nauczono. która nie żyje. drogi w wielkim mozole. błagalne.. umrzeć. Ludzie powoli zapominają. czy nam postawią. z dzieckiem na plecach do grobu świętego. Tutaj też Winicjusz po długich poszukiwaniach znajdzie Ligię. pogrzeb-"Lista Schindlera"). bo czas goił rany. a na jej mogiłę rzadko ktoś chodzi. Kasprowicz "Dies irae": gwiazdy z orbit wytrąciła archanielskiej trąby siła.Wiktor Ruben powraca do Wilka po piętnastu latach. mogiłę powstańczą w "Glorii victis" i "Nad Niemnem". "Dwoje ludzieńków". bowiem jest zakochany w mgle . a może tam nogą potrqcim o kości grzebane w mogile ponurej. dojrzalej. śni on o grobie. bo oni nie boją się represji. z litości chociaż. by ratować syna Szymona. znajdujących się w rogu cmentarza. To z katakumb wyjdzie wiara. że życie jego i córki Basi naznaczone jest śmiercią.. Grób Nieznanego Żotnierza . wrony" Mogiłę ostatniego powstańca zastępuje dół po kartoflach. gdzie) poza obozem po to. przygnębienia. K. W noweli Żeromskiego zarówno sama śmierć powstańca nie została uwznioślona. J. Rytm ten zakłóci na krótko przybycie Stasia. Baczyński "Mazowsze" Przetaczające się nad mazowiecką równiną kolejne zawieruchy (powstanie listopadowe. Są to groby powstańców styczniowych (tu leżą ci. Leśmian "Śnigrobek" Bohaterem jest ktoś. przy czym najpierw ograbia go ze wszystkiego. Por. który teraz podchodzi do życia bardziej refleksyjnie. Służy to wymowie utworu. Upływ czasu nie oszczędził także samego bohatera. Niemojewski "Wieczny ogień": przedzierać się będziem przez gęste ciemności. kim byli jego rodzice.jedna z wielu mogił na naszych ziemiach . pozostawiając w darzejakiś cenny przedmiot. Naszahistońa znaczona jest grobami (por. Rozłuckiego rozstrzygnął w czasie procesu o wydaniu za ten czyn wyroku śmierci na Janka.: czy my karty iliady (i wówczas śmierć nawet nie jest straszna). które jednak szybko zarastały trawą. na Placu Saskim). a później ciało Szymona Winrycha. Staff "Deszcz jesienny": odziane w łachmany szat czarnej żałoby szukajq ustronia na ciche swe groby.Więźniowie sowieckich łagrów boją się śmierci cichej. J. jak i ludzie. Zauważa zmiany zarówno w wyglądzie zewnętrznym kobiet. którzy musieli szybko dorosnąć do trumny. zawsze jest najbardziej tragiczne. aby można było powiedzieć kiedyś rodzinie. Jednak Staś.Marcin Swoboda". Wiedzą. dziękczynne. który przyjechał do brata. Herling-Grudziński "Inny świat" .. Żeromski "Echa leśne" Również motyw mogiły powstańczej. Pierwszy Grób Nieznanego Żołnierza zbudowano w 1920 r. o których nikt nie pamięta. tzn. na grób dziewczyny mtodej siada.W Dzień Zaduszny wszyscy chłopi wierni tradycji obrzędów udają się na cmentarz i odwiedzają groby swoich bliskich.1) Ważną funkcję pełni w powieści grób św. jego miłość do Malwiny i wreszcie jego śmierć tak wpłyną na Bolesława.kryje dodatkowo tragedię rodzinną poróżnionych na śmierć i życie dwóch Rozłuckich. starają się zapamiętać i zapisują nazwiska więźniów chowanych bez imiennie gdzieś (nikt nie wie. "W zakątku cmentarza". Por. toteż Kuba prowadzi go do mogił. jak też brak jest jakiegokolwiek patosu w sposobie potraktowania jego ciała. którą należało wziąć o północy. To głęboka wiara każe Krystynie wkrótce po urodzeniu pierworodnego syna pielgrzymować boso. w świat się od grobu patrzy blada. co o nich i ich wyborach powiedzą przyszłe pokolenia. Na groby w Lipcach przychodzą czasami Jambroży i Jagustynka. S. Baczyński "Pokolenie" (Wiatr drzewa spienia) . przy którym zaciąga się wartę i oddaje honor y wojskowe. następuje refleksja zabarwiona obawą o to. córka Lavransa". aby oczyścić się z grzechów. toteż przybędzie niebawem jeszcze jed na mogiła wśród brzóz. Mogiła powstańcza . Wyjeżdża z córką. W poezji młodopolskiej motyw mogił i grobów występuje często jako jeden z elementów wprowadzania nastroju smutku. I to skłania Wiktora do smutnych refleksji. a został w nim pochowany młody powstaniec Janek Rozłucki. dość szybko ulegały one zapomnieniu. którzy jeszcze żyją.nierozeznawce i dopiero w takiej postaci może się z nią wreszcie połączyć w szale uniesień: gdzie obok żctdzy śmierci wrą pieszczot domys~y. kiedy umarli bliscy i w której mogile zostali pochowani (por. O grób dbają miejscowi ludzie. dla którego właśnie spefiia się apokalipsa. dlatego też ci. którą zobaczył kiedyś na pół rozebraną na ukwieconej łące.W wielu krajach symboliczny pomnik lub grobowiec ku czci bezimiennie poległych na wojnie żołnierzy. aby. S. W. jednak pokolenie. Iwaszkiewicz "Panny z Wilka" . Maciek Chełmicki przeczyta na grobie legionisty Juliusza Sadzewicza słowa Norwida: coraz to z ciebie 59 . G. Być może ta bliskość powoduje. o kim można powiedzieć. zwłaszcza że w jego pamięci ciągle trwa obraz nie zmienionej.M. tu po raz pierwszy miłość do niej każe mu zastanowić się nad fenomenem wiary. Miciński "Ananke": poszumy płaczą mogilnych drzew. lecz w barce życia. nie ma sumienia. Remarque "Luk Triumfalny" . S. który zdecydował się wystąpić z szeregów wojska rosyjskiego i przystał do oddziałów powstańczych. Jak sama nazwa wskazuje.K. pojawia się on w wielu miejscach utworu raczej jako symbol ironiczny wobec narastającego faszyzmu lub jako groźne memento. Andrzejewski "Popiół i diament" . . za każdym razem na tę ziemię wracało nowe życie (pługi szły.S. że należy do krainy półduchów i półciał. którą dotychczas tak jednoznacznie odrzucał. bo właśnie w brzozowym lesie sąsiadującym z domem znajduje się grób żony Bolesława. pięknej dziewczyny. w siermiężnej sukience. Najbardziej drastyczne obrazowanie dotyczy wydarzeń II wojny: krew czarna w supły związana -ciekła wwielkie mogiły. E. do którego nieświadomy swego czynu chłop spycha najpierw nieżywego konia. Undset "Krystyna.

zaś w prochach Maćka próżno szukać zwycięstwa zarania. bowiem Polska jest Mesjaszem narodów.Bóg jest stwórcą świata.Histońa jest kluczem do zrozumienia współczesności. kiedy czas zostanie pochłonięty przez wieczność. Mickiewicz "Księgi narodu polskiego i pielgrzymstwa polskiego" . choć mogą to być po prostu symbole walczących w powstaniu warszawskim i poległych młodych chłopców. Cz. im spokojniej są wypowiadane (. nie intencje. Natomiast historia świata to historia odchodzenia ludzkości od wiary w prawdziwego Boga i oddawania się kultowi fałszywych bożków. III Bóg decyduje o tym. On także godzi się na cierpienie narodu polskiego. codzienna praca przeciętnego człowieka jest także tworzeniem dziejów ludzkości. Słowacki filozofia genezyjska ("Genesis z Ducha") . Herling-Grudziński) Historia Historia Ciąg dziejów ludzkości osadzonych w czasie. ale w Jego planie ma ono głęboki sens.Historię tworzą nie wybitne jednostki i wielkie wydarzenia. ale jeśli nie zgadzają się one z zamiarami Boga. Asnyk) * "Człowiek dopóty nie dba o groby. które przedstawia ku moralnemu pouczeniu czytelnika. lecz zwykli ludzie. a przede wszystkim rolę. Anonim zw. "Annales" ("Roczniki") Histońa ma uczyć cnót obywatelskich i jednocześnie lęku przed potomnością. wynika z bożego planu. Literatura zajmuje się przede wszystkim relacją histońa jednostka. Historia realna to nieuchronnie zbliżający się kataklizm dziejowy. iż nieistotne jest. Mitologia . S. W ten sposób świat zbliża się do 60 . ale poza aktem kreacji w żaden sposób nie istnieje w jego dziejach.. Sienkiewicz-Trylogia-1) W historii wielką rolę odgrywają jednostki. a zatem także kres histońi. Taine . a żostanie Mogiła Kościuszki". Mickiewicz "Konrad Wallenrod" . W. A. Anonim wyznaje personalistyczną teońę dziejów . Bogumił mówi: Ja tu tworzę historię. Mickiewicz "Dziady" cz. Pokazuje bowiem. nastąpi w momencie ostatecznego tńumfu Chrystusa. jak się władzę zdobyło. dzielący go od tamtych zdarzeń (pod hełmem dawnych oczu nie ma). im jest ich mniej. M. (B. że Bóg nieustannie ingeruje w dzieje świata. Kochowski "Psalmodia polska" Dzieje świata toczą się według odwiecznego planu bożego. Kres tych zmagań. składa poległym hołd. N. co się w historii dokonuje. jak byłaś. Wszelka ingerencja bogów w przeznaczenie grozi kosmiczną katastrofą. że nawet z najgłębszego upadku naród może się dźwignąć.tworzą je wybitni ludzie. Zwykła. którego najważniejszym momentem jest przyjście na ziemię odkupiciela Chrystusa. A.Histońa ludzi i bogów uzależniona jest od odwiecznej Mojry. Nad ich mogiłą/mogiłami podmiot liryczny wiersza uświadamia sobie czas. To one decydują o przebiegu bitew. J.Histońa w ujęciu Kadłubka to zbiór budujących exemplów. Prus) * "Wawel runie. odwalane na bezimiennych i zbiorowych grobach". (G. Historia jest dziełem człowieka. toteż zostanie po nim popiół i zamęt. H. która osądza czyny. (Z.przekonanie. Św. by rozbrzmiewały tym donoś niej. Człowiek może podejmować próby samodzielnego działania.browska "Noce i dnie" Kiedy goście w Serbinowie narzekają. Biblia . nie wstaniesz z mogiły". Historia projektowana to wizja świata szczęśliwego. czego nie zdołał dokonać cały naród pokonuje niezwyciężony Zakon. Wszystko. mająca na celu wyzwolenie grobu Chrystusa w Jerozolimie. po których następuje okres stagnacji i nudy. Tytus Liwiusz "Ab urbe condita" ("Od założenia miasta") Histońa ma uczyć współczesnych autorowi Rzymian dawnych cnót i rozbudzić w nich uczucia patńotyczne. (K. Szczególną rolę do odegrania w historii ma naród polski . tak długo nie ma swojego miejsca na ziemi. Gucia Marquez) * "Jak opisać piekło zagłady? Tak. Bez znajomości dziejów sławnego Krółesriva Polskiego nie można pojąć tego. (przysłowie rosyjskie) * "Człowiek. Machiavelli "Ksiażę" . przed którym nie ma ucieczki i któremu podlegają w równej mierze śmiertelnicy i nieśmiertelni mieszkańcy Olimpu. Krasiński "Nie-Boska komedia" Poeta głosi prowidencjalizm . Sam zmienił bieg historii. że historia toczy się gdzieś daleko. fatum bądź odwiecz nego planu bożego.Dzieje świata to dzieje nieustannych rewolucyjnych przemian duchów. Utwór Andrzejewskiego su geruje. Kres histońi nastąpi w momencie końca świata i Sądu Ostatecznego. niestety. H. Z.naród wybrany przez Boga. Twardowski "O spacerze po cmentarzu wojskowym" Wiersz jest lirycznym wspomnieniem żołnierzy z pokolenia Kolumbów (rówieśników poety): Jurka. że jednostka nie jest w stanie zmienić historii. Słowacki "Kordian" . Konrad w pojedynkę dokonuje tego. o zwycięstwie lub porażce. mordów politycznych i przemocy.. Gallem "Kronika polska" . Jest zbyt słaba. Dlugosz "Roczniki czyli Kroniki sławnego Królestwa Polskiego" . poniesie klęskę. przeznaczenia. Tukidydes z Aten "Wojna peloponeska"-Dzieje wojny ze Spartą sąjedynie modelem. 2) Historia może być pokrzepieniem w trudnych czasach..Histońa świata rozwija się od chwili jego narodzin według bożego planu. Erazm z Rotterdamu "Pochwała głupoty" . Wojtka. Dq.Histońa świata to dzieje nieustannej wojny między civitas Dei (państwem Bożym) i civitas terrena (państwem ziemskim). (G.Dzieje Wallenroda są ilustracją romantycznego przekonania o niezwykłej roli jednostki w dziejach.Dzieje Polski są powtórzeniem dziejów Chrystusa. ich szare życie i praca. Przyjęcie jakiejś zasady organizującej histońę jest wyrazem poglądów autora lub filozofii modnej w danej chwili. (A. On wyznacza miejsce każdemu narodowi. królowie i książęta. Wincenty Kadłubek "Kronika polska" . J. Andrzejewski "Bramy raju" Krucjata dziecięca.I. Ujejski) * "Ziemia mogił i krzyżów". J. dopóki nie ma w niej mogił swoich bliskich". a ich życie jest monotonne i szare.To właśnie histońa uczy. na którym autor próbuje określić prawa rządzące histońą.Histońa Polski to dzieje jej władców. Wyznaje więc Dąbrowska pogląd bliski poglądom Taine. Bowiem bez czasu nie ma histońi. Miłosz "Kołysanka"-Istnieje dysproporcja pomiędzy historią projektowaną przez człowieka a historą realną. by słowa były tym cięższe. by przewracane stronice były w rękach czytelników niby płyty kamienne z wyrytymi napisami. J. Krasiński) * Wszyscy będziemy równi leżeli w naszych grobach. W. Augustyn "De civitate Dei" ("O państwie bożym") . ale to. A. Każda taka przemiana zbliża ludzkość do doskonałości. Tacyt "Historiae" ("Dzieje"). jaką odgrywa w niej przypadek. J. dzieje ludzkiej głupoty. Witkiewicz "Szewcy" Historia świata to historia nieustannie powtarzających się przewrotów i rewolucji. co złe. Młody Akowiec poniósł klęskę. która legła u podstaw wszystkiego. Janka.jako z drzazgi smolnej wokoło lecą szmaty zapalone. czy sprawuje się ją dla dobra państwa i poddanych. Oświeceniowy deizm . (przysłowie angielskie) * Z czym w kolebkę. by pokonać siły decydujące o losach świata i ludzi.Dzieje Kordiana pokazują.). z tym w mogiłę.Ich przebieg uzależnia się od świadomego działania człowieka. prowadząc nieuchronnie do wybuchu następnej rewolucji. przypadku. dopóki nie złoży w nich cząstki siebie". * "Taką. przyznaje się do przynależności pokoleniowej.. Patrz: krucjata.Historia świata to. co się w nim dzieje w czasach współczesnych. spokojnego i dostatniego. jak się toczy historia. Szekspir "Kroniki" -Dzieje Anglii kilku ostatnich wieków to dzieje nieustannych walk o władzę. że śmierć legionisty miała sens i pozostał po nim gwiażdzisty dyjament.

którą trudno zrozumieć (zachciewa się jej psich figLów). Zarówno Czerwiakowjak i Bryzżałow to pracownicy depacrtamentu komunikacji. że nadal tkwi w rzeczywistości. (B. (E. Szybko zostanie sprowadzony na ziemię. Wypełnia pozytywistyczne hasło pracy u podstaw. E. (M. Pojęcie to jest używane głównie w krajach Europy Środkowej i Wschodniej.Młodą inteligencję Paryża reprezentuje w powieści Eugeniusz Rastignac. W powieści nieustannie przywoływane są "Dzieje" Herodota.jak nauczyć matki cierpieć. Miłosz "Campo di Fiori" Historia nieustannie się powtarza. wskazuje na to.człowiek urabia historię". Balzac "Ojciec Goriot" .i niezwykle małą . wierzy. które czynią z niej pasmo nieustannych wojen.jak wyrzut sumienia. Borowski "U nas w Auschwitzu" . choć poprzednie też pozostawiają swoje ślady. Wykorzystuje stanowisko gminnego pisarza do uknucia intrygi przeciwko Wawrzonowi Rzepie.K. Przenikanie się tego. Pojęcie to wprowadzono w połowie XIX w. Broniewski "Rozmowa z historią" -Historia została tu nazwana mistrzy'nią życia. pochodzący z różnych klas społecznych. które wiąże ludzi i miejsca. Sienkiewicz . jest oświeconym inteligentem. Nie jest zdeprawowany. stając się ofiarą historii. że dzięki uczciwej pracy zdobędzie liczącą się pozycję społeczną i dorobi się majątku.G. Bryll "Rekonstrukcja chóru Sofoklesowego"Człowiekjestjednocześnie istotą wielką . Gombrowicz "Operetka" Historiajest operetką. Wiersz sugeruje formę dialogu. Zawsze chodzi w 61 . kadra wykwalifikowana. Czechow . K. gdy trzeba. w literaturze polskiej (K. Bielikow. nic nie znaczącym. co było. średniowiecznej pieśni rycerskiej i maryjnej. przyznaje rację tylko zwycięzcom. Jako dodatkowe kryterium podaje się twórcze uczestnictwo inteligencji w kulturze. Inteligencja rekrutowała się głównie ze zubożałej szlachty. pracownik umysłowy. Wytworzyłajednolity styl życia.Iwana Dmitrycza Czerwiakowa autor pokazał stosunki w Rosji carskiej. K. że nie rzetelność.Główne warstwy społeczne w dziewiętnastowiecznej Warszawie to: arystokracja. Joyce) "Historia świata jest sumą tego. 1844) i rosyjskiej (W. a zapomnieliśmy o tysiącach niewolników. wzorce kultury. Bielinski. co jest. ale też przez zdeprawowanych urzędników polskich. jak i bohaterowie zmieniają się wraz z historią. (A. Oto autor "Pokłonu Rewolucji Paździemikowej" siedzi w radzieckim więzieniu. tzn. Baczyński "Modlitwa do Bogarodzicy" . że staje się ono przestrzenią otwartą (por. i tego. Dlatego znamy imiona byle adwokata Cycerona czy zbrodniarza Scypiona. Na zawsze wrośnięty w przestrzeń miasta Plac Krasińskich będzie przypominał o karuzeli i biegnącej tędy granicy świata żydowskiego i aryjskiego. Konieczność dziejowa jest kamienną lawiną. jak się go przyrządza"."Człowiek w futerale" Bohaterem opowiadania jest nauczyciel greki. przychodzą kolejne pokolenia. (Historia jest nauczycielką życia) Inteligent Inteligent Socjologicznie termin oznacza człowieka należącego do warstwy społecznej zwanej inteligencją. W. Cz. Obowiązkiem człowieka jest wptynąć na bieg lawiny. Orzeszkowa "A.swojego kresu. tchórzliwi. B. Cz. Fromm) * "Z historią to tak.bezsilnie musi się pod dawać okrucieństwu historii. uczciwość i praca są podstawą życiowego sukcesu. Cesbron) * "Historia rzadko ma coś wspólnego z elegancją".K. Działania wojenne sprawiają. Szczypiorski "Poczatek" . a na jego teren dostają się obcy. Huxley) * "Historia jest nocną zmorą. oportunistyczni. Miłosz "Traktat moralny" Każdy człowiek jest indywidualnie odpowiedzialny za historię. Prus "Lalka" . ale mozaikę elementów przeszłości i teraźniejszości. żyjąca w skromnych warunkach z bratem Mieczysławem. Rządzą nią absurdalne prawa. który zamknięty w mamrze sowieckim. Udziela za nie wielką opłatą lekcji grupie dzieci. B. Inteligencja jako siła społeczna w ogóle nie istnieje. czego można było uniknąć". np. Bohaterowie (uczestnicy II wojny) należą do niezliczonych fragmentów układanki. Łagodzić jej dzikość. kości Henryczka Fichtelbauma. Baczyński "Historia" Historią rządzą niezmienne prawa.W powieści zarówno przestrzeń. M. Prus "Katarynka" . Na gruzach rośnie jednak nowe miasto. by w stolicy ukończyć studia prawnicze. W literaturze zachodnioeuropejskiej zamiast słowa "inteligent" używa się: intelektualista.ujarzmia przyrodę i wykorzystuje ją do swoich celów . Inteligencja jest w Rosji nie liczącą się warstwą społeczną. który izoluje się od świata w sposób dosłowny i przenośny.P. A. z której staramy się przebudzić". Zołzikiewicz bowiem stanowi dla chłopów analfabetów autorytet. którzy budowali wielkość imperium cezarów. Los spalonego na stosie Giordana Bruna i los samotnie ginących powstańców z warszawskiego getta jest w swojej istocie taki sam. W jej skład wchodzą ludzie wykształceni. jak wreszcie zwyciężać miłością.Historia świata jest historią przemocy i cierpienia. H. jak z mięsnym pasztetem: nie należy się przyglądać.znak męczeństwa. chce pomóc biednemu dziecku (hasło pracy u podstaw). A.P. zajmujący się zawodowo pracą umysłową."Szkice węglem" Główna problematyka noweli sprowa dza się do przedstawienia sytuacji chłopów po uwłaszczeniu. ale jest monologiem poetyrewolucjonisty. zrozumie. Podobnie gmach w Alei Szucha .. Trwa pamięć i to ona jest spoiwem. Są oni prześladowani nie tylko przez władze rosyjskie. co było popularnym w okresie pozytywizmu rozumieniem roli inteligencji. będzie zawsze zdaniem autora . Ulega stopniowemu rozkładowi. ale także inne dane historyczne. a pozostać moralnie czystym. W. co przeżyli".Nawiązanie do "Bogurodzicy". kolekcjoner dzieł sztuki. Są to ludzie bezmyślni. który przyjechał z prowincji. 1846) wraz z pojawieniem się tej warstwy społecznej. G. co burzy spokój Macondo i narusza odrębność miasta. * "Historia już chociażby przez to jest oszustwem. częściowo mieszczaństwa. zespół wyobrażeń o swym szczególnym powołaniu i nadzwyczajnych funkcjach społecznych. że nic nie przemija. jak resztka brudu. przy czym niższy urzędnik drży przed tzw. (J. Czernik) * Historia magistra vitae est. jaką są dzieje świata. Wobec tych praw człowiek jest zupełnie bezradny. w zetknięciu z ludzkim nieszczęściem (niewidoma dziewczynka) zmienia swój stosunek do życia. okrucieństwo. Garcia Marquez "Sto lat samotności" . E. jak zabijać.Historia (tutaj wojna domowa) jest tym. pokonanych usuwając w mrok zapomnienia. Czechow "Śmierć urzędnika" Na przykładzie wręcz groteskowej śmierci urzędnika niższej rangi . wyższym czynem.C" Bohaterką noweli jest Joanna Lipska. T. (G. Patrz: apokalipsa. biedota. Niezależnie od możliwości zarobku praca ta jest dla Joanny rodzajem służby społecznej.Dość bogaty adwokat warszawski Tomasz. Ondaatje "Angielski pacjent" Autor ujmuje historię świata i jednostki nie jako ciąg wydarzeń. sędziwą damą. na które człowiek nie ma żadnego wpływu. Dąbrowska) * "Nie tylko historia urabia człowieka . Russell) * "Historia rozkłada się na dzieje i nadzieje". Niestety. Jest aktorem grającym niewielką rólkę na scenie świata.B. duma nad zawiłościami historii. A. iż pisząją ci. Libelt. można do niej zaliczyć utrzymującą się z korepetycji panią Stawską oraz zamieszkujących kamienicę baronowej Krzeszowskiej studentów (za kilka lat będzie to młoda inteligencja). co sam podkreśla. Jest to związane z rozwojem społecznopolitycznym tych krajów. mieszczaństwo. axis mundi). jest próbą zrozumienia przez historię współczesności. (C. H.

"Opowiadania" Losy Tadka to przykład możliwej reakcji inteligenta na warunki ekstremalne. nie potrafił jednak odnaleźć sensu w swym życiu. Pragnie walczyć o poprawę warunków życia warstw najuboższych (robotnicy. wywodzącego się ze zubożałej szlachty. jest w powieści Zenon Ziembiewicz. Typowy los kobiety inteligentki. mimo dobrej sytuacji materialnej na obczyźnie). którzy przejmujący smutek zalewają litrami calvadosa. bezkompromisowym. 2) Dzieje rodziny Baryków w Rosji są przykładem losów typowych rodzin inteligenckich o rodowodzie szlacheckim i przeszłości patriotycznej. W po wieści widać już podział na inteligencję prawomyślną (Berlioz. później została guwernantką. Bijakowski vel Bijak mimo wykształcenia jest prostakiem. zbratanie z ludem jest pozorne (ludomania). W powieści silnie wyeksponowanajest wolność wyboru jednostki. Borowski . Gospodarz) i chłopstwa (w osobach: Panny Młodej. S. Przyjeżdża do Europy.doktor Ravic z inteligentem. 62 . zachowując godność. Remarque "Luk Triumfalny" W międzywojennym Paryżu (gdzie chronią się uchodźcy z całej Europy) spotyka się inteligent. sięgając w nich kompletnego dna (trupiarnia). Kliminy. "układowiec". Tarrou) od razu przystępują do wallci z dżumą. Jednak fizycznie nie wytrzymuje trudów tej pracy. G.inteligencję. Inni (Rambert. ktokolwiek by jej dokonywał. Na własnym przykładzie widzi. że żadna rewolucja do niczego nie prowadzi. doskonały w swym zawodzie. A. W dramacie Witkiewicza potwierdza to tylko tezę. Zanim ukończył studia i zajął eksponowane stanowisko. M. Tarrou)? Może Camus chciał szczególną odpowiedzialnością za walkę ze złem obarczyć inteligencję.Żyłem więc z dnia na dzień. Herling-Grudziński "Inny świat" . przywileje są profitami płynącymi z konformizmu) oraz inteligencję twórczą. Jaśka). później często filistrzenie lub klęska. W obozie stara się przystosować do warunków (zlagrowanie) i przeżyć za każdą cenę (moralność wyłączona). czym się zajmują (np. gdzie uwłacza się godności człowieka. więc w jednym opowiadaniu jest flegerem. w niczym nie różniące się od późniejszego panowania robotników (przemoc.to młodzi inteligenci tuż po studiach. początkowo Bezdomny. (.1) Inteligentem jest w powieści Szymon Gajowiec.I.Czy to przypadek. E. musiał się wiele mankietów nacatować. Camus "Dżuma" . pragaącym dobrze się w życiu urządzić.. Dziennikarz. Camus "Upadek" . bo najczęściej są to miernoty. rozumiejący tylko mowę nakazów i sztywne zalecenia regulaminowe.W dramacie wesele inteligenta i chłopki jest pretekstem do spotkania dwóch najbardziej reprezentatywnych dla Galicji warstw społecznych: inteligencji (Pan Młody. S.Dominiku Cedzynie. jego ojcu .Zupełnie inaczej na rzeczywistość reaguje amerykański inteligent (z zawodu nauczyciel uniwersytecki) Robert Jordan. wiodących życie z dnia na dzień. który przeżył piekło sowieckich łagrów. Zeromski "Przedwiośnie" . Nos. Witkiewicz "Szewcy" - Tytułowi szewcy reprezentują w utworze świat pracy.M. kocha Marię. nuda. ksiądz Paneloux) muszą do tej decyzji dorosnąć. ani zbyt idealistyczny (jak marzyciel Seweryn Baryka). życie majakami (sceny rozmów inteligentów z osobami dramatu). toteż Herling-Grudziński nie zgadza się ze stanowiskiem Borowskiego. której u Witkacego marzy się władza. ale przez władze gnębioną (brak mieszkania. hrabina Zbereźnicka . a przy tym otoczony gronem znajomych (w tym pięknych kobiet). Inteligencja gardzi chłopami. "katzenjamer"). S. który uciekł z fa szystowskich Niemiec . że można wyjść z piekła. człowiek mający szerokie koneksje towarzyskofinansowe z arystokracją. Radczyni. bo szkodzi mu samo życie.kaloszach. Jak na inteligenta przystało. w innym Vorarbeiterem. nosi parasol. Żeromski "Doktor Piotr" Można mówić o trzech różnych inteligentach w opowiadaniu Żeromskiego: młodym doktorze Piotrze. To z nim Żeromski wiąże jedną z możliwych dróg dla nowo powstałego państwa. że w zasadzie wszyscy główni bohaterowie powieści (z wyjątkiem Cottarda) są inteligentami.arystokrację. Toteż godząc się na współpracę z nim. Są dekadentami XX wieku. dziś walczy. skazanych na oderwanie od kraju (tęsknota. Grand. Żeromski "Ludzie bezdomni" Doktor Judym jest przykładem inteligenta w pierwszym pokoleniu: od siebie i świata wymaga wiele. Niektórzy z nich (Rieux. Tu prokurator niewiele różni się od Szewców. z której pochodzi. Z obowiązków wywiązuje się sumiennie.czy wracać do komunistycznego kraju ("Bitwa pod Grunwaldem"). Obaj nie chcieli żyć w państwach. choć niska pensja zmusza go do pewnej nieuczciwości (na wykształcenie Piotra ojciec zdobywa pieniądze. Społeczeństwo jest podzielone: każden sobie rzepkę skrobie. Zenon powoli staje się takim samym konformistą. A.W Moskwie agresywnie rozwija się socrealizm. dlatego. S. Bielikow to człowiek schematyczny. że każdy. wszystko robi z gorliwością neofity. Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" . myślącą. Lichodiejew). mniej płacąc robotnikom). inteligencję charakteryzuje gnuśność. zaś prokurator Scurvy . choć nie zawsze wiadomo. ciepłym palcie. który systematycznie pnie się po szczeblach kariery. stawiającym w życiu na naukę i rzetelną pracę. Poeta.karierowicza Bijakowskiego. Jego hasło życiowe brzmi: oby się to źle nie skończyto. S. uchodźcą politycznym z Rosji . bo w tym czasie trwa wojna domowa w Hiszpanii i przyłącza się do partyzantów. Gajowiec nie jest ani zbyt radykalny (jak komuniści). wysoki urzędnik w ministerstwie. gdy trzeba .A. T. Przed rzeczywistością ucieka w starożytność. jest człowiekiem wrażliwym.Tu bohater także jest polskim inteligentem (jego przynależność zdradziły oficerki. niezdolność do czynu (żeby im się chciało chciec~. S.odda życie. nic nie wie o prawdziwych problemach wsi. pisze wiersze. Wczoraj uczył. której przysługują wszelkie przywileje (niekoniecznie związane z jakością powstałych dzieł. toteż na inteligencji spoczywa szczególna odpowiedziałność za kreowanie życia kulturalnego. Dość zamożny. który reprezentuje zdeklasowaną szlachtę ("wysadzonych z siodła"). którzy pra gną realizować pozytywistyczny ideał pracy u podstaw. Toteż w środowisku lekarskim jest postrzegany jako czarna owca.. To inteligent. chęć powrotu za wszelką cenę. który musi umrzeć. który nie chciał zaakceptować totalitaryzmu czerwonego. kto przeżył obóz. Wyspiański "Wesele" . jednak w ten sposób skazali się na los bezpaństwowców pozbawionych wszelkich praw. chłopi). zakaz drukowania). Losy młodego Ziembiewicza potwierdzają polski schemat inteligenta: w młodości nauka i wzniosłe ideały naprawy świata. Żeromski "Siłaczka" Stanisława Bozowska i Paweł Obarecki . Innym inteligentem jest też Czechliński. szlachetnym. Tadeusz przed obozem dużo czyta. zanik wszelkich wartości. że chce spłacić ten przeklęty dług wobec warstwy. co między innymi było przyczyną zesłania do obozu). Gospodyni.Morozowem. Nałkowska "Granica" Przykładem inteligenta. nie może pozostać moralnie czysty. Z. odważną w głoszeniu swoich poglądów (Mistrz). Inteligencję reprezentuje również Joanna Podborska. Starszy Cedzynajest zmuszony do podjęcia pracy zarobkowej u trze ciego inteligenta . Paweł nie wytrżymuje presji środowiska i filistrzeje. toteż prokurator dokonuje przewrotu i rozpoczyna rządy. ma swój świat. Hemingway "Komu bije dzwon" . zwłaszcza Rieux ma silne poczucie obowiązku. kpi z nich (pany ino kpiom). Jest rzecznikiem powolnych reform i su miennej pracy na rzecz kraju. Czepca.JeanBaptiste Clamence był jednym z bardziej wziętych adwokatów paryskich. Po przeżyciu obozu musi jeszcze rozstrzygnąć dylemat . która długie lata utrzymywała się z udzielania korepetycji. gdzie panuje przemoc i bezprawie. E. a Stasia poświęca całą swoją wiedzę walce z an alfabetyzmem.

rodową inteligencję sprzed wojny. że nie on to zrobił?). ze szczególnym okrucieństwem. samochody. zarzuca im.Rodzina inteligencka Jerzego pokazana w czasie wojny. W tej drugiej grupie przykładem mądrego inteligenta. Po wojnie widzi. znienawidzonym przez Żydów za propagowanie pogaństwa. odpoczywać. poplecznik Rzymu. Andrzejewski "Popiót i diament" . pokonawszy wspaniałego flecistę Marsjasza swoją grą na cytrze. a gdy bije to tak. działa w podziemu. niewdzięczni. pomocny ludziom. który o sobie mówił: cygar i godności nie wyrzeknę się nigdy. choć nie dająca satysfakcji praca w reklamie. wstrząsany dreszczem obrzydzenia Apollo czyści swój instrument (kat . jednego z siedmiu diakonów. Szymonowic "Żeńcy" Nad pracującymi na polu chłopkami czuwa starosta uzbrojony w nahajkę.esteta? Czy też sugeruje. że bez nich byłoby trudniej. iż narodził się król żydowski. reprezentatywnych dla tej grupy społecznej i dowieść. po wojnie robi karierę polityczną.) dokladnie odarty ze skóry. kręcący się wiecznie w kółko. znajduje więc ucieczkę . który. Gdyby). skazanego przez Sanhedryn na ukamienowanie (Dzieje Apostolskie 7. 2) Katem w stosunku do Marsjasza okazał się Apollo. Kazan "Układ" . "Żony Sinobrodego" . łatwy do manipulowania tłum. Inteligent Jerzy po wojnie próbuje znaleźć swoje miejsce w nowej rzeczywistości.. Sz. Bratny "Kolumbowie. że z układów konsumpcyjnego społeczeństwa nie można wyjść.pisze. matka . nigdy naprawdę). później . ale umie się wobec niej zdystansować. Był wykładowcą i posłem. ciąży jednak nad nim zarówno przeszłość wojenna (AK. (K. w czasie wojny studiuje na tajnych kompletach. który udał się na emigrację wewnętrzną i postanowił przeczekać. sąd/proces. Andrzej Kossecki żołnierze AK. Rocznik dwudziesty" .rządzeni. nie pozwala rozmawiać. tortur. Obrazuje znany amerykański slogan: od pucybuta do milionera. Szczepana. który studia chemiczne skończył w Genewie. A. 2) Za pierwszego męczennika chrześcijańskiego uznaje się św. który uważa. w słowach niejako. uwikłani w trudne wybory. Pochodził z drobnomieszczańskiej rodziny i dzięki pracy i uporowi skończył studia. (W. Pragnąłby. ideowiec. człowiek z zasadami. R.. ale jest synem szewca. A jednak wbrew swej niemożliwości istnieją". Natura romantyka. Wie. Syzyfa skazał na wieczne wta czanie kamienia pod górę.. nie potrafi sobie radzić z brutalną okupacyjną codziennością (np. Tantala na głód i pragnienie nie do zaspokojenia. uczestnicy Powstania Warszawskiego. autora najbardziej wyrafinowa nych mąk uchodził według Greków Zeus. K. wreszcie decydują się oni wynająć pokój w swojej willi na Mokotowie "spalonej" rodzinie. powstanie). konta. Następnie już bez skrupułów każe zamordować 63 . gdzie bóg poezji i piękna ujawnia się jako szczególnie okrutny i cyniczny dręczyciel: Marsjasz (. 5) Święcki prezydent Ostrowca. po latach w "Solidarności".1) Za szczególnego okrutnika. Ojciec w obozie. Albert Schweitzer lub Tytus Chałubiński). * "Inteligent nigdy nie może się pogodzić z faktem. który strącił ze szczytu Olimpu Hefajstosa i ten przez całe życie był kulawy.Humorystyczny wiersz. dawniej także kar cielesnych. niezdecydowany (Chciałby. 1618). ze względu na pochodzenie zmuszona do opuszczenia Polski. który jest mądrym. z godnością przyjmującym swój los (śmierć w getcie). wypoczywa w cieniu tego krzyku (okrucieństwo traktuje jako relaks?). że aby móc istnieć. który rozwijał ożywioną działalność charytatywną i głosił słowo boże w czasach apostolskich. stąd stały związek frazeologiczny: rzeź niewiniątek. 2) Antoni Kossecki . W.patrz: żona. hrabia Tołstoj. "Apollo i Marsjasz". wierni ideom honoru. który. Budzi strach: a naszemu staroście nie patrz w oczy śmiele. jest osioł Benjamin: nie angażuje się specjalnie w nic. Szekspir "Makbet" Zamordowaniem króla Dunkana Makbet rozpoczyna swoje panowanie jako władca . Paweł Kryński pochodzi z rodziny inteligenckiej (syn oficera). zazdrosny o swoją władzę. Wbrew woli ojca kończy studia. gryz4 pierś mlekodajnct). Woroszylski "Inteligenci" Wiersz z 1974 r. Po wojnie profesor historii w szkole średniej. Z przyjemnością wydłużyłby dzień pracy na polu.1) Herod przeszedł do historii jako krwawy tyran. sam tworzy kulturę masową (reklamy). Prometeusza przykuł do skał Kaukazu. że krew spływa z poranionych pleców aż na nogi: wzięlabyś byla pewnie na boty czerwone. szlachetny.Obraz społeczeństwa tuż po odzyskaniu niepodległości jest skomplikowany. W obozie załamał $ię. to później tego żałuje. Eddie to myślący i twórczy inteligent. by potem przejść do przedstawiania poszczególnych osób. z którą czuła się silnie związana. Biblia (NT) . kazał zabijać wszystkie dzieci płci męskiej do drugiego roku życia. W 1968 r.. syn zamożnej rodziny ziemiańskiej. Herberta pt. Andrzejewski pokazuje różne rodowody polskich inteligentów oraz różne ich postawy. Z tego żyją. Szczypiorski "Początek" Przedstawicielem inteligencji polskiej jest sędzia Romnicki. Orwell "Folwark zwierzęcy" Po objęciu włady przez zwierzęta. a drapieżny ptak miał mu wyrywać odrastającą wątrobę. W. Por. kazał go przywiązać do drzewa i obedrzeć ze skóry. G. będący próbą definicji inteligenta. Andrzejewski pokazał pod względem społecznym swoisty "krajobraz po bitwie".nie znajqc innej ciągłości jak moje ja (. "naród musi wierzgać". obecnie sekretarz komitetu wojewódzkiego partii. żejest to ktoś ciągle niezadowolony. wykształconym Żydem. Woroszylski) . 2.I. wiersz Z. kto obchodzi się z innymi nieludzko. Inna Seidenman . parodiując obowiązujący w tamtym okresie sposób wyrażania się o inteligentach. wyraźnie zarysowują się między nimi podziały: rządzący . przed wojną dziennikarz. jak i pochodzenie społeczne. 3) Kalicki przyjaciel Szczuki z lat młodzieńczych. "pod górkę".przed wojną adwokat. kolekcja obrazów. J. Mitologia: .Wykonawca wyroków śmierci. 57-60). pod każdym względem zaprzeczająca stereotypowi Żydówki: słowiańska uroda. własny samolot i dobrze płatna. Okazuje się.korzystne małżeństwo i dorabianie się kolejnych oznak zamożności: willa z basenem. krytykuje ją. Katem okazał się tu rozszalały. kto ciągle ma w życiu: "pod wiatr". 6) Profesor Szretter-reprezentuje starą. kobieta bogata i piękna. który dowiedziawszy się. Jest to ktoś.kobieta. Prawy. z której często robi użytek. Ani wykształcenie. że ciągle są z nimi kłopoty (nie mają instynktu samozachowawczego. że jego socjalistyczne przekonania nie pasują do komunistycznej rze czywistości. 1) Szczuka jest inżynierem. Patrz: przemiana. później sędzia.Eddie Anderson jest synem greckiego emigranta. Gałczyński "Śmierć inteligenta" . socjalista. walki do końca. która przed wojną o nic nie musiała się troszczyć.to żona wybitnego lekarza. Irzykowski) * "Niemożliwi są ci panowie inteligenci. a gdy się już na jakieś rozwiązanie zdecyduje. w którym poeta. nie wychyla się. 4) Maciek Chełmicki. Dopiero przypadkowe zdarzenie stało się przyczyną jego przemiany. E. Inteligencję żydowską reprezentuje mecenas Fichtelbaum. wykonuje swoją pracę. próba upieczenia chleba).) posuwałem się po powierzchni życia.zbrodniarz. (Mt. ani prestiż zawodowy nie uczyniły z niego prawdziwego człowieka. a na pewno świat zostałby pozbawiony wielu cennych odkryć i dzieł (np. był królem Judei. pełnił funkcje sztubowego. wysoka pozycja społeczna.. Mógłby. Kat Kat . otrzymał dobrą posadę. boi się albo lekceważy". śpiewać. samobójstwo. Przenośnie terminu tego używa się w odniesieniu do kogoś. co prawda. solidarnej odpowiedzialności. doktor Kor czak. Natomiast Jerzy dorabia korepetycjami. zawsze jest poniżej lub powyżej.

zaś obu bratanków Edwarda i Ryszarda kazał zamknąć w Tower. wychłostanie Kandyda i powieszenie Panglossa. Ponieważ czuł się zagrożony przez rosnące w potęgę chrześcijaństwo. dostarczył im wielu wrażeń w postaci śmierci na arenie setek chrześcijan. który okrutnymi metodami wymusza ich posłuszeństwo. Słowacki "Kordian" . 2) Jako środek przeciwko trzęsieniu ziemi uniwersytet w Koimbrze uznał uroczyste spalenie na wolnym ogniu kilku osób.). Sowicie opłaca żołnierzy. aby Rollisonowi pozostawić w celi otwarte okno. przy czym Rodion twierdzi. pluskwę. rozrywanych przez drapieżne zwierzęta. że zabił nie człowieka. Cichowski (opowieść Adolfa sc. wnętrzności ze k~ią wypadły mu z brzucha. Ci zmarzli stojąc (. I). a później córkę jej i Edgara . Słowacki "Balladyna" -Aby zdobyć Kirkora. że w walce o władzę działa bezwzględnie: zabił matkę. Bronte "Wichrowe Wzgórza" Już samym wyglądem Heathcliff budzi grozę.Józef K. Chcąc uspokoić wzburzonych Rzymian. a po każdej takiej paradzie na Placu Marsowym zostaje dwadzieścia trupów (skatowany końskimi kopyty. Wielki Książę zarzuca bratu zamordowanie ojca w walce o tron. syna Milady (kobiety-demona). od ciala odrąbana dloń. wciąż nowe skargi biją w lica nieba. wybić im zęby i wy~amać szczęki. Sienkiewicz "Knyżacy" Szczególnym okrucieństwen~ wobec Juranda odznacza się Zygfryd de Lówe.) wyliczyl mu najmnie ze trzy setnie (kijów). bez oporu udał się z odświętnie ubranymi panami za miasto do 64 . doprowadzając ją do śmierci. tak się rozsmakował we władzy. F. Dostojewski "Zbrodnia i kara" Ofiarą Raskolnikowa została lichwiarka.). a następnie zgładzić. dokonał swego rodzaju aktu sprawiedliwości społecznej. gdy na czczo widzi skrwawione mięsiwo).G. I). tylko odrąbał jej głowę siekierą na pniu. J. komtur zemścił się na Jurandzie w sposób niezwykle okrutny: chciał go zachować przy życiu. a następnie kroczy drogą zbrodni (podobnie jak Makbet): wspólnie z Kostrynem morduje wysłannika Kirkora . zaś Doktor i Pelikan radzą. bo ileż osób można uszczęśliwić za "brudne" pieniądze lichwiarki. nowy ptacz sierocy. że żona zdradziła go z pisarzem gminnym. kiedy to nagle zginął kat Lon dynu. jak np. w którym autor widzi Mourdanta. wypowiedzi Tomasza i Frejenda w sc. Balladyna zabija podstępnie Alinę. bes tialsko zakatowaną. sc. Raskolnikow występuje tu w roli kata.Katem w stosunku do narodu polskiego jest car. Mickiewicz "Dziady" cz. zadawania im bólu (często nawet są to osoby. doprowadziła go do zguby i samobójstwa. sam powodował końmi i jechał noga za nogą. zmienieni nie do poznania. Pelikan. Zołzikiewiczem. Rozkazał także przywiązać setki chrześcijan do smolnych słupów i podpalić: cezar pragnąc się zabawić. zębem wściekłym rozrywa! Zbrodnicze cechy obu rządzących ujawniają się szczególnie w sc. 2) Kardynał Richelieu przedstawiony został jako władca absolutny i kat swoich poddanych. baronową pokroili na kawalki.. więc go rzucil na Polskę. Nie zrozumiałby całej skomplikowanej intrygi uknutej przez Zoł zikiewicza i dobrych intencji żony. A. Dumas "W dwadzieścia lat później" . który by w zbrodni przewyższał Makbeta. tyranem. pokonanego Hassana w namiętnym zapamiętaniu wręcz ćwiartuje (sina. III . by móc poślubić Poppeę. 3) Świta Nowosilcowa (np.. wiedząc. którzy mają zabić Kirkora. Był to jedyny sposób. z lubością udowadnia mu jego słabości.. są wywożeni kibitkami na Syberię (opowieść Sobolewskiego. później winą za zniszczenie miasta obarczył wyznawców Chrystusa. pobici. ale jest też ofiarą panujących układów społecznych i własnej teorii. Dumas "Triej muszkieterowie" . nagwalciwszy się wprzód ile wlazto. zaś car wspomina jedną ze zniewolonych przez Wielkiego Księcia kobiet..zbrodniarka skazuje na tortury również własną matkę. więc nikczemność opiekuna wzięla sobie za cel zrobienia z chlopca nieokrzesanego gbura. toteż wypalił mu oko. zwyrodnialec. Kafka "Proces" . nienawidzi własnego syna i pogardza nim. kiedy się rozmacha (. tępi każdy przejaw buntu i niezadowolenia: powieście obu rycerzy burmistrzów na dzwonie wieży zamkowej. H.M. jak i ofiary: 1) Szczególnym okrucieństwem odznaczali się żołnierze bułgarscy. Alona Iwanowna (i jej siostra Lizawieta). Wykonuje wyrok na Milady.Za utopienie Leili Giaur mści się okrutnie na Hassanie: nie zadowala się wygraną bitwą. który kazał budować Petersburg jako miasto swojej chwały: rozkazat wpędzić sto tysięcy palów i wdeptać ciala stu tysięcy ch~opów. E. F. A. aby nie wypaść z łask carskich. Fleansa (syn ucieka). bo car traci apetyt.skrzywdzić Danuśkę. o którym wiadomo. ale zrobić zeń kalekę. A.. brata Brytanika i żonę Oktawię. H. Sienkiewicz "Quo vadis" Władcą abolutnym. Królowa . w jego naturze zaś leży jakaś niewytłumaczalna potrzeba znęcania się nad ludźmi. o którego rządach Kordian mówi: ilu w kopalniach jęczy? a ilu wyrznięto? a ilu przedzierżgnięto w zdrajców i skalano? Podobnie o Wielkim Księciu Konstantym: brat się wściekł carowi. Wyraźną pczyjemność sprawia mu widok cz yjegoś cierpienia. kim był). ponieważ przed laty uwiodła ona jego brata (mnicha).. Jego rządy Makduf podsumowuje tak: każdy ranek niesie nowe wdów jęki. którego zawoje miecz Giaura zerwat i przerznął na dwoje. postanowił radykalnie się z nim rozprawić. Zarządził podpalenie Rzymu. podejrzliwy okrutnik. VII). turban. Młodzi spiskowcy są torturowani. Haretonowi nie może sprawiać cierpień fizycznych. roztrzaskali glowę baronowi (. Dowiedziawszy się o śmierci Rotgiera. Botwinko). G. który prześciga sam siebie w pomysłach. którzy wtargnęli do zamku barona: Rozpruli (Kunegundzie) brzuch (. chcąc zaptezentować swój literacki talent. Za ścięcie Milady kat nie weźmie ani grosza od muszkieterów.Gralona. które mu nic nie zawiniły): bije.1) Kat z Lille to ciężko doświadczony przez życie człowiek. W powieści pokazany został jako bezlitosny.) nieprędko on skończy..Dumas przywołuje w swej powieści słynną historię ścięcia króla Karola I. której trupa zamknięto w szafie. Wolter "Kandyd" -Na tym najlepszym z możliwych światów istnieją zarówno kaci. Planował także dotknąć go jeszcze boleśniej . Doktor. że torturowany chłopiec popełni samobójstwo. sycąc oczy konającym wrogiem. Jego miejsce zajął zamaskowany człowiek (historia milczy na temat tego. a drugi był wpół harmaty przejechany kolem.).. ale karalucha. w sadystyczny sposób dręczy Katarzynę.. pierś przebita i otwarta ciosem). działający często pod wpływem słów Tigellina i Poppei. upokarza i poniża swoją żonę Izabelę. IX (rozmowa cara z Konstantym). aż wreszcie cała Szkocja spływa krwią. obciął język i prawą dłoń..).1) Car rosyjski pokazany jako kat narodu: lubuje się w przeglądach wojska.Katy. Szekspir "Ryszard III" Dramat oparty na "Kronikach" Holinsheda o królu Anglii Ryszardzie III. H.. katem jest tu Neron. szesnastoletnią Angielkę. dlatego tym bardziej nie powinien mieć wyrzutów sumienia. aby mu się przypodobać.Banka i jego syna. przy tym bezmyślny błazen i tchórz. ostatecznie dokonuje tego Kostryn. nie chciał słuchać wyjaśnień. a w rozmowie z Malkolmem: w zastępach piekielnych nie ma takiego szatana. Byron "Giaur" . jaki mógł wymyśleć prosty chłop. również prześciga się w okrucieństwie: pan Botwinko (. syna i żonę Makdufa.. W. niech pianą zaraża. J. w twarzy i przymrużonych oczach miał uśmiech i jaśniał jak słońce potężne. wygłodniali. aby wymierzyć sprawiedliwość (jego zdaniem) występnej żonie. 2) Szczególnie okrutny jest również senator Nowosilcow. który mianowany regentem za małoletniego Edwarda V. Sienkiewicz "Szkice węglem" Gdy Wawrzon Rzepa dowiedział się. Podobnie nieludzki był Piotr I. spogłądając na płonqce ciała. a zarazem słuchał okrZyków ludu (. że :ogłosił się królem. toteż urządził proces młodzieży polskiej w Wilnie. bo chłopiec jest silny i nie boi się go. by później sam stać się ofiarą zbrodniczej Balladyny. przy czym umierający nie mogą wydać nawetjęku.

ośmiu wlasowców gwalcilo dziewczynę. Faszyzm przybrał dla niego jed nak postać i twarz Haakego. koń Boxer odjechał do rzeźni). że to go dobrze określa jako dowódcę.. który odznaczał się szczególną starannością w przesłuchiwaniu oskarżonych: przez rrzy dni zamroczenia wypływała z omdleń.. Iwan jako funkcyjny ze szczególną dokładnością wymierza karę Bekerowi: Beker leżał. o którym nie wiadomo. Podobnie bestialsko została potraktowana przez Niemców Niteczka. aby ratować własne życie. że pieriewospitanije zostało zakończone: więźnia można bez chwili wahania posadzić za stołem sędziowskim naprzeciwko przyszlego oskarżonego. którzy w trakcie śledztwa wybijają zęby. Ukrywający się żydowski chłopiec w swej wędrówce spotyka się wyłącznie z brutalnością. który wiedząc. Widać wówczas. L. jednak okazuje się. Jeśli chcesz wiedzieć. Thzmaczył to później zwierzęcym pragnieniem przetrwania. w podbrzusze lub marynarz z Sewastopola. uśmiechnięta twarz Haakego. nie miał z tego powodu rozterek moralnych. ginie pod kijem lub zaszczuty przez psa. Kto puści. a poza tym wiedział.. W charakterze kata na pewno ujawnia się system.) i rzucił jak ciężki wór zboża. np. Często ofiary. Każdy następny przejaw buntu potraktowałby podobnie. nocne łowy na kobiety. przemocą. T. nie poddające się jasnym ocenom moralnym: czy chłopiec. Kolumb zobaczył wbitą w krocze jej trupa butelkę. 2) Urkowie. ciosem rzeźniczego noża w ser ce.Tu katem jest Wielki Brat. dla drugiego spalenie. Niewygodnych z jakiegokolwiek powodu likwiduje (por. Kruczkowski "Niemcy" Typem Niemca-kata. Remarque "Łuk Triumfalny" Ravic uciekł z Niemiec przed systemem. Tu świat nie jest czarno-biały. opanowany. Dla jednego może to być pogrzebanie żywcem. Orwell "Rok 1984" . gdzie każde auto to kreska. Ravic był przez niego tak skatowany. np. a do skaczących z okien kamienic Żydów żołnierze Stroopa strzelali jak do kaczek. E.. nie usłyszał oskarżenia. pierś o plecy. K. że zginął jak pies. O'Brien wie. dziewczyna wyszla. czy w ogóle istnieje. Nałkowska "Medationy" Autorka zwraca uwagę na podobny fakt jak Borowski w "Opowiadaniach": między katem a ofiarą istnieje często tylko cienka czerwona łinia lub nawet jej brak. który . ci. To on odbiera sukom szczenięta. nie pozwalają spać. rak płus-minus. samosądy.). to jest tysiąc. wiecznie! (.kamieniołomu. wyobraź sobie but depcz4cy ludzką twarz. który ukarał wyrodną matkę. Moczarski "Rozmowy z katem" .) inwigilacja.U Borowskiego nie ma wyraźnej granicy między katem i ofiarą. Natomiast system działa sprawnie i ma swoich katów. jaka będzie przyszlość. egzekucje nigdy się nie skończą . tyrana. Posadzono tam skazańca na kamieniu i jeden z katów wykonał wyrok śmierci. Są też bardziej "estetyczni" kaci. Krall "Zdążyć przed Panem Bogiem" . Nałkowska pokazuje zdarzenia. zakrwawiona. potykając się o leż4cych.Tutaj również nieludzki jest cały system. roztrzaskaną kopnięciem lub uderzeniem. Machapetian. który zadenuncjował czterech Niemców. 2) Jurek Szretter jest dowódcą grupy chłopców. Rządzi poprzez zastraszenie i terror.twierdzi gorliwie. Z. bo dla każdego czlowieka. Borowski "Opowiadania" .Ze szczególnym okrucieństwem pokazana jest scena przesłuchiwania Basika: bicie do utraty przytomności. że nie można przejść przez piekło i pozostać nieskazitelnie czystym: sześciu. R. więźniowie. biala. została następnie zamordowana. aby wydobyć informacje na temat Kolumba. który wysługiwał się. kryj się! padają na ziemię. Ostatniąjego myślą było to. gra o rzeczy i życie więźnia. stają się przyczyną śmierci lub cierpień innych (niewyraźna granica między katem a ofiarą. fachowy.). Herling-Grudziński "Inny świat" . co innego jest najstraszniejsze na świecie. zwyrodnialstwem i szczególnie 65 . Po nieudolnych początkowych działaniach von Sammerna. G. która uciekła z transportu i której nikt nie chce (boi się) udzielić pomocy .M. co do której moralnej oceny nie ma wątpliwości. kalkulując jak najmniejsze straty po stronie niemieckiej. że potrafią powiedzieć: barachło w ttupiarni żre cudzy chleb. wyrzekającą się dziecka: chwyciłą jq wpół. Uważał. aresztowania.. StaTi w kolejce i gwałcili ją (. stary naszyjnik. Zachowuje się cynicznie.. którzy stoją na rampie z notatnikiem w ręku. że krew i tkanki Żydów są zupełnie inne niż aryjczyków. Jedną z metod był również szantaż psychiczny: Haake groził Ravicowi odesłaniem Sybilli do obozu koncentracyjnego. acz systematycznie przygotowuje się do roli władcy absolutnego. nie wypuszczając drabiny. że syn pani Soerensen nie żyje. by z nich wychować gotową na każde jego skinienie policję. w brzuch. ale cienka trzcinka gnie mu się uerwowo w rękach. donosząc na kolegów lub zwykli.. Obok sytuacji jednoznacznych. Na usługach systemu są kaci: 1) Ci. Gdy zabił z zimną krwią Kotowicza. wyznaje kult siły. gdy usiłowała ukryć rannego Kolumba: zgwałcona przez kilku Niemców. że przekroczył granicę cierpienia -prawiejuż nie czuł bólu. by samemu móc cynicznie korzystać z przywilejów przysługujących wypędzonemu przez zwierzęta człowiekowi. Jednak więźniowie obozu to nie tylko ofiary.). Andnejewski "Popiół i diament" . cynicznie "kupuje" od niej kosztowny. likwidator getta warszawskiego. którzy dochodzą do tego. Bratny "Kolumbowie. Potrafi tę wiedzę z ogromną precyzją wykorzystać. bo człowiek jest ludzki w ludzkich warunkach): Żyd. Trochę za mocno przestuchiwano go ubiegłej nocy. G.1) Katem w obozie Gross-Rosen okazał się sędzia Kossecki. patrząc z przyjemnością na ofiarę. wyróżniając się szczególnym okrucieństwem wobec współwięźniów. przebudzeń i straszłiwego bólu chłodna.. choć wiadomo..) są w rozumieniu prawdziwej nauki prawie zwierzętami (. Jednym z nich jest O'Brien. Orwell "Folwark zwierzęcy" To Napoleon powoli. który nie ma sobie nic do zarzucenia jest Willy Sonnenbruch. którego reprezentanci stosują bestialskie metody: Kronszmidt włazit żołnierskimi butami na gołe ciała i jeździł na czołgającym się człowieku lub: dwuszereg ludzi. H. J. wyżywanie się strażniczek na więźniarkach w Ravensbruck. nie pracując. Kosiński "Malowany ptak" Powieść ukazuje dualistyczną rzeczywistość wojenną: są tylko kaci i ich ofiary. Nasi biologowie stwierdzili. Doczekał się pochwały Niem ca: gut gemacht. chłodno. a Iwan kopał go gdzie popadło: w mordę. Stroop przystąpił do Grossaction in Warschau metodycznie. że dla Winstona będą to szczury. ulubioną "zabawą" jest straszenie starych i słabych wybiórką. inne podpalał miotaczami ognia. który dobrze wie. za dławił łapą gardło (. że nie ma rzeczy bezwzględnie strasznych. skierowany przeciwko jednostcejuż od aresztowania i śledztwa aż po trupiarnię w obozie. Do Mańki mówi o tym później z dumą: umarł dziś rano w swojej celi. np. robiąc jej nadzieję na uwolnienie syna. J. zabijając Józefa K. wielką radość sprawia mu panowanie nad innymi. jak odjedzie szesnaście aut. pełnił funkcję sztubowego.Marek Edelman relacjonuje sytuację. tortury. a później kata na folwarku zwierzęcym. którzy wyżywają się bez karnie na więźniach. jak "normalny" człowiek powinien się w tej sytuacji zachować. Następnie po szczeblach łeżc(cej na ludziach drabiny zaczyna chodzić esman.to kat czy ofiara wojny? ("Przy torze kolejowym"). załatwić potrzeb fizjologicznych. Cyganie (. na okrzyk: lotnik.jak twierdził Szczuka . Bohater nie poznał sędziego. który zastrzelił ranną Żydówkę. Rocznik dwudziesty" . Wszak Żydzi. brutalnie wobec słabszych.Tytułowym katem jest tu Jurgen Stroop..pod nazwiskiem "Rybicki". donosictelstwo. Esman jest spokojny. Przyglądał się temu tłum i nikt nic nie zrobił. niesie drabinę (.. naga. Getto pacyfikował metodą wysadzania domów po kolei. którego nie mógł i nie chciał zaakceptować. że pracuje dla siebie na Krzyż Żelazny. często zachowują się jak kaci wobec innych współwięźniów.. G. charczał i pluł krwią.

by wyzwał Szatana na pojedynek.. nadciąga nieuchronna katastrofa. tej. wie. sięgnie po władzę. pobił i zamordował znalezioną przy torach Żydówkę. K. Szatan. Niejako potwierdzeniem tych idei była teoria katastrofizmu geologicznego. wymaga bezwzględnego posłuszeństwa. upaja się władzą. więc zima. Każde jego przybycie znaczone jest stosami. Jest jeszcze tzw. nieuchronnej zagładzie współczesnego świata i cywilizacji.W grupie chłopców Ralf i Jack wykazują skłonności przywódcze. natomiast Garbosz nie poprzestaje już na zwykłch metodach katowania (bicie wierzbowymi rózgami. jak zwrócić się do jedynego władcy ziemi .). Ludzie idą przerażeni. aż do zabicia go). bo jednocześnie jest kar nawał. a będzie wam ze mną dobrze (. robiącemu tylko dużo hałasu Arturowi śmiertelny cios kolbą rewolweru. czyli miejsce tortur dla szczególnie opomych. Jej pojedynek z Mc Murphim ujawnił. ziemia pokryła się miliardem krzyży. Ale nie bójcie się. J. stosując wszelkie sposoby podporządkowania sobie chorych. cynicznie (śmiechem nad krzywdą jego wy buchając). przede wszystkim kultury europejskiej. J. Za każdym razem "Grubas" robi to z kamiennym spokojem i przyklejonym do twarzy uśmiechem.Przez świat kroczy wielki kondukt pogrzebowy. Wszystko to odbywa się na oczach ustawionych pod ścianami innych żołnierzy z obozu karnego: Barry nie mógl już oddawać moczu i miał na wpól oderwane uszy od głowy. za nią postępują ludzie. Kenneally "Lista Schindlera" patrz: zbrodnia/zbrodniarz. że w od powiedniej chwili umie zadać niegroźnemu w końcu. która ścięła Marie Stuart) Katastrofizm Katastrofizm . zaspokajając swą potrzebę zadawania bólu. nie intencji. Witkiewicz "Szewcy" patrz: historia. W. że każdego może skazać. Tuwim "Bal w operze" . Świat natomiast znalazł się pod panowaniem Szatana-zło zawładnęło ludzkimi sercami i najbardziej elementarne zasady etyczne przestały obowiązywać. jego znęcanie się nad bezdomnym niemową polega na przywieszeniu chłopca do belki w stodole i wpuszczanie do niej swego dzikiego psa. Służy temu cały system kar z obozem karnym i czarną dziurq na zakończenie. który skazał ich na grzech. A gdy Stwórca milczy. znajdując poklask i potwierdzenie swojej zbrodniczej działalności w gromadzie bfaznów. łapczywie pożerających jedzenie w bufecie. W tej obróbce perfekcyjny jest zwłaszcza "Grubas".I. dlatego pierwszą ofiarą stanie się Prosiaczek (skala tortur jest ogromna: od szyderstw.Szatana. Chłopiec gardzi słabością zarówno fizyczną. Zrozpaczony człowiek zwraca się do Boga. * .. J. Bernardo Gui. Judasza. wyśtarczy tylko oskarżyć go o kontakty z diabłem. stwarzając ich skłonnymi do zła.W Kombinacie. "Sala gimnastyczna". koniec tysiąclecia. Golding "Władca much" . nie będzie zwycięzców i zwyciężonych. Upaja się strachem ludzi (np. siania strachu i dominowania. Poeta mówi: 66 .. To Jack także. żniwa huku i blasku. Kondukt zmierza do grobu samotnego człowieka. Święty Mocny" . poprzez kradzież okularów.Rolę wielkiego kata gra tu Wielki Inkwizytor. groźby). że niełatwo odda władzę. co ma z nimi jakikolwiek związek. brutalnie likwiduje przeciwników. która głosiła.) wbil lyżkę w oko mtodzieńca i zakręcil nią. uważać. Tęcza zgwałcił. Grozę potęgują apokaliptyczne obrazy zagłady świata: góry walą się z łoskotem w przepaści. Cz. Zakłócony został porządek natury. Katasttofizm szczególnie silnie był obecny w okresach z jakiegoś powodu schyłkowych koniec wieku. gruchotanie kości. kopanie. Czechowicz "żal" -Zniża się wieczór świata tego. Czerwieński) * "Skrócę cię o głowę!" (jedno z ulubionych powiedzeń krblowej ang. Pochód zmartwychwstałych zmierza do doliny Joza fata.Krew naszą długo leją katy. bez których Prosiaczek nic nie widzi. jakim jest szpital psychiatryczny. Teraz już będzie rządził przy pomocy pięści: widzicie. wymuszanie publicznego ujawniania swoich najwstydliwszych spraw. J.. Wciąż płyną ludu gorzkie łzy. który stosuje w "łamaniu" żołnierzy bicie trzonkami od motyk. zazdrosny o żonę młynarz. jak lobotomia. Kasprowicz daje apokaliptyczną wizję płonących lasów. która nieuchronnie nadciąga. Kasprowicz "Dies irae" Nadszedł dzień sądu ostatecznego. J. jak i psychiczną. który spowodowała. iż rychło nastąpi koniec świata. przed którym drżą wszyscy i który zdaje sobie sprawę ze swej szatańskiej siły. urządzi polowanie naRalfa. Głosząc chwalebne hasło przywracania pacjentów do normalnego życia. Nastroje katastroficzne bardzo wyraziście wystąpiły na przełomie XIX i XX wieku. Jones "Stąd do wieczności" W armii Stanów Zjednoczonych łamie się charaktery i zmienia lwy w potulne baranki. okrutnie i. zwierzęta. Bal w operze kończy pojawienie się nierządnicy babilońskiej z neonem w kroku. Miłosz "Który skrzywdziłeś" Wiersz jest przestrogą skierowaną do władcy (władców). Kesey "Lot nad kukułczym gniazdem" . Sędziami wówczas będziem my!" (B. Aby pies nie rozszarpał mu nóg. którzy obsetwują reżyserowany przez Wielkiego Inkwizytora szatański spektakl. Na jego czele idzie Śmierć. byle siedzieć cicho. nadrywanie uszu. i na targ przyjeżdżają wozy "z zielenizną". co służy eliminacji przeciwnika. przyklaskującej wszystkiemu z lęku o własne życie. mały musiał godzinami wisieć u belki z podkurczonymi nogami. Ogień ogarnął nawetjeziora i rzeki.Zachód słońca zabarwia cały świat ogniście czerwonym kolorem.odrażającą w swojej wulgarności zbrodnią. że ludzkość doszłajuż do kresu swoich możliwości. Jej ulubioną metodą są różnorodne tortury psychiczne (szantaż. choć dysponuje również bardziej radykalnymi środkami. będzie teraz dokonywał surowego osądu uczynków. Elżbiety I. Patrz: apokalipsa. Okres międzywojenny Katastrofizm pojawia się jako następstwo pierwszej wojny światowej i szoku. ta sama prostota. który jest panem życia i śmierci swoich poddanych (radzi że jeszcze jeden dzień przeżyli). dosiadającej odrażającego Lewiatana. T. przy czym Jack pragnie rządzić przy pomocy siły. Mrożek "Tango" . Artyści widzieli ją jako apokaliptyczną wojnę światów.Świat znalazł się we władzy brudnych i odrażających pieniędzy. Patrz: apokalipsa. torturowany Salwadore). ale też chęci "pobawienia" się ofiarą. a nad wszystkim góruje wielka głowa w cierniowej koronie. nawet rośliny. wybijanie zębów. Eco "Imię róży" . Okaże się. panuje więc wios na lub lato. Oko wyskocZyto z twarzy jak żóltko ze stluczonego jajka. rządzi Wielka Oddziałowa. którą będzie wojna.Pesymistyczne przekonanie o grożącej katastrofie. ten który nie ma kompleksów i dziata odświeżająco. Na niebie pojawia się zapowiedź nadchodzącej groteskowej apokalipsy . który rządzi bezwzględnie. co sprawia. ta mądrość zbiorowa. S. Kasprowicz "Moja pieśń wieczorna" . skłaniało do twierdzenia. którego tworzą pieniądze-robactwo. co mówig. Elity społeczeństwa są zgrają prostaków. inny chłop. Tylko postuch musi być. Nadejdzie jednak dzień zapłaty. Modernizm Nastroje schyłkowe wynikające z postawy dekadenckiej pod koniec wieku XIX przybrały formę katastrofizmu.. U. Kasprowicz "Święty Boże. jaki mam cios. bo Bóg. wrzucanie w kępy pokrzyw). Przekonanie. W literaturze objawia się zapowiedziami wielkiej zagłady.. W tym świecie nie ma miejsca na grozę końca świata. Nikt nie ocaleje. Np. nie pozostaje nic innego. które upodlają wszystko.trzy małpy. J. że wszystko zostało odkryte i zbadane. oślepia parobka w niezwykle dziki sposób: szybkim ruchem (. a także w latach trzydziestych. krwią torturowanych i strachem tych.Edek.. że wszelkie zmiany ziemskiego globu zachodziły w wyniku katastrof wyniszczających wszystkie żywe organizmy. gdzie oczekuje Sędzia-Bóg. S. że zdaje się on płonąć.

Są zagorzałymi przeciwnikami despotyzmu. jest trawa. Dochodzi do starcia dwóch koncepcji państwa: ojciec twierdzi. Kasprowicz) * "Dzień straszny rodzi się z nocy. to czas ufności. Boją się sięgać po aktualne tematy. W kołysce śpi nowy bohater. Starzy odchodzą już w przeszłość. wolą ład.będę strzelat do siebie i mart wielokrotnie. Biblia (ST) . Śniadecki "O pismach klasycznych i romantycznych" Autor zarzuca młodym romantykom prymitywizm i dzikość. bo chcą go z świata wygnać w ziemię. Gustaw zna tylko racje serca i na nich buduje swoją wizję świata. Kreon emocjom syna przeciwstawia przekonanie. a nasz naród scen okrutnych. walka dwóch pokoleń stworzy w kulturze coś nowego i stanie się przyczyną postępu. Wojna tytanów z bogami olimpijskimi była walką pomiędzy dwoma pokoleniami bogów. K. Sierpem obcina mu jądra i pozbawia władzy.Spór starych klasyków z młodymi romantykami ujmuje Brodziński jako starcie dwóch koncepcji poezji. Może mieć miejsce w rodzinie. Czechowicz "Elegia niemocy" . Konflikt bierze się z tego. spór pomiędzy przedstawicielami dwóch różnych pokoleń. artystycznych itp.. która zmiecie z powierzchni ziemi całą ludzką cywilizację. wyrażają swoje oburzenie.Absalom buntuje się przeciwko swojemu ojcu Dawidowi. IV Podczas rozmowy Gustawa z księdzem konflikt pokoleń ujawnia się w starciu racji serca i racji rozumu. Dziś. entuzjazm. że żadna ze stron nie chce uznać racji strony przeciwnej. że państwo jest niepodzielną własnością władcy. by w pracy i bojaźni bożej szukały dostatku i szczęścia tak.. Wyraźna opozycja wczoraj dziś.nadciąga nieuchronna katastrofa. Spór w salonie jest wyraźnym odbiciem walki klasyków z romantykami. K. Pokolenie Baczyńskiego jest świadkiem apokalipsy spełnionej.. Kiedy bunt przybiera formę jawnego sięgnięcia po władzę. które nakazują. Tym samym staje się w pewien sposób reprezeritantem pokolenia oświeceniowego. Dzieje Absaloma są jeszcze jednym potwierdzeniem zawartego w Dekalogu nakazu: Czcij ojca swego. egoizm. sam zasiadając na tronie. pożoga i mór". K. by ziemski glob nowymi pchnąć tory. Wczoraj. Broniewski) * "Zniża się wieczór świata tego nozdrza wietrzą czerwony udój". że nie tyle aktualność współczesnej tematyki przeszkadza w jej literackim ujęciu. który daje szanse kańery kreaturom w rodzaju Nowosilcowa czy Bajkowa. Mnożą się teksty na temat przepowiedni Nostradamusa.Koniec wieku i jednoczesny koniec tysiąclecia wzmogły nastroje katastroficzne w kulturze. piszą według klasycystycznych reguł. nie ma miłości. Demeter i Hestię. Herę. przy pomocy matki podał Kronosowi środek. Młodzieniec powołuje się na głos ludu tebańskiego. które on stanowi. Mickiewicz "Dziady" cz. traktując gojako konieczność. Młodzi. Mickiewicz "Dziady" cz. przed chwilą tak żywa. żeby nie narazić się władzom. jak on sam to czynił." (J.Hajmon wiedzie z ojcem spór o losy Antygony. chcą mieć rok bez wiosny. J.. Czechowicz) Konflikt pokoleń Kontlikt pokoleń . harmonię. najmłodszy syn Uranosa. Wspólczesność . Ostateczne zwycięstwo odniósł Zeus i to on został władcą świata. Zderzenie tych dwóch nurtów.I. wspaniała wielką godziną konania. J. niezgodność. przybierając formę konfliktu rodziców i dzieci. która pokrywa groby. W. jest kłamstwo i lęk.Sprzeczność interesów. by podejmowała aktualne tematy. buntuje się przeciwko ojcu.. niepogrzebione wokół leżą ciała. Kasprowicz) * "Na wszystko mrok nicości nieprzebyty spłynął.. A. Starzy. że władca powinien wsłuchiwać się w głos swojego ludu. domagają się od literatury. gwałtownych nie lubi. Świat starych to marazm. która te wartości sławi. Ziemia nasiąknięta krwią przeżywa czas straszliwych żniw. J.Zapowiedź apokalipsy wypełniła się. który nie uznaje Antygony za winną. A. Mitologia 1) Kronos. Gałczyński "Koniec świata" patrz: apokalipsa. Ogromne nieba suną z warkotem. J. którzy oburzają się na nie. Miłosz "Roki" . ornamenty łun. Mochnacki "O literaturze polskiej w wieku XIX" Mochnacki ujmuje spór klasyków z romantykami w kategoriach dialektyki Hegla. (W. T. a słowa poezji mają godzić jak oszczep. Broniewski "Krzyk ostateczny" Dzień głodu. A. M. Udziela im rady. Literatura fantastyczno-naukowa tworzy wizje ziemskiego globu po totalnej wojnie nuklearnej albo katastrofie ekologicznej. Cz. miłości i poezji. Starsi. który spowodował. Poglądy młodych są odzwierciedleniem poglądów 67 . Sofokles "Antygona" . Będzie głód. Dawid na wieść o śmierci syna pogrąża się w rozpaczy. Te dwa stanowiska nie dadzą się pogodzić. Wszystkie pozytywne wartości "z wczoraj" dziś ulegają zagładzie: nie ma ufności. że rodzina władcy nie może stać ponad prawem. Czechowicz "Modlitwa żałobna" . zarzucając ojcu niesprawiedliwe rządy i twierdząc. porządek klasycyz mu.. Baczyński "Pokolenie" (1943) (Wiatr drzewa spienia. Ziemia dojrzała) . że cofa ludzi do etapu barbarzyństwa. chęć wspólnego działania. syn uważa. że sam rządziłby lepiej. widząc serwilizm carskich urzędników. Kochanowski "Na młodość" Szaleństwa młodości są czymś naturalnym. ognia. Cz. bezruch. Wreszcie dochodzi do bitwy. Kasprowicz) * "A jako widna ta ziemia. która przyniosła zagładę rodzaju ludzkiego. decydującą o losach świata. pełni zapału do walki.patrz: pogrzeb. Miłosz "Kotysanka" Sielska wizja życia w rolniczym kraju kryje jednak zapowiedź nadchodzącej katastrofy. lojalni wobec carskich władz ugodowcy.. Klasycyzm (teza) musiał wywołać swoją antytezę (romantyzm). Może rozgrywać się również na płaszczyźnie szerszej i być sporem dwóch różnych pokoleń historycznych. który na schyłek naszego wieku zapowiedział trzecią wojnę światową i straszliwą bitwę pod Armagedonem. czterej jeźdźcy apokalipsy już pędzą . Kiedy dorósł. Świat młodych charakteryzuje dynamizm.patrz: apokalipsa. Tak rozpoczęła się trwająca dziesięć lat tytanomachia." (J. Hadesa. próbując pocieszyć Gustawa. Gajcy "Wczorajszemu" Wiersz jest świadectwem podobnej jak w przypadku Baczyńskiego biografii twórcy. jest czas nienawiści. Patrz: uczeń i mistrz. by mitologija zastępowała naocznych świadków.patrz: apokalipsa. jak przystało na młodzieńca z pokolenia romantyków. przyszłość należy do młodych. który sprzymierzył się z innymi tytanami. Ci. Zatem w wypadku "Antygony" konflikt pokoleń dotyczy wizji państwa i władzy. Władysławiusz "Do dzieci" Autor nazywa swoje dzieci Tatarami. III 1) W salonie warszawskim dochodzi do dyskusji pomiędzy młodymi i starymi. (J. Zyskuje zwolenników wśród Izraelitów. A. poruszeni wydarzeniami na Litwie. Mickiewicz "Oda do młodości" Mickiewicz kontrastuje wizje dwóch światów: świata starości i świata młodości. Pierś światów. a on sam ginie z ręki Joaba." (J. bardziej doświadczeni. Młodsi wybierają swobodę i spontaniczność romantyzmu. kołysany żołnierskimi piosenkami. 2) Zeus jako jedyny uratował się spośród dzieci Kronosa pożeranych przez ojca. Z pozycji klasyka oskarża romantyzm. Wówczas rodzeństwo stanęło do walki z ojcem. nie ma piękna przyrody. Jeden ze starych literatów stwierdza. w której wojska Absaloma zostają pokonane. piękna natury. powietrza i wojny z dziejowej rodzi się nocy.K. by wspierała naród w jego cierpieniu. poglądów. które wiążą się z wiekiem człowieka. Brodziński "O klasyczności i romantyczności tudzież o duchu poezji polskiej" . Dawid z całym dworem opuszcza Jerozolimę i udaje się na wygnanie. a ze świerków na połu zwisa głowa obcięta. 2) Podczas balu u Senatora młodzi Rosjanie. Ksiądz odwołuje się do racji rozumowych. że ten zwymiotował Posejdona. to skowyt strzałów. ile jej okrucieństwo. * "Biada!. kona pod strasznym ciężarem.

że ojciec. Głosząc hasło "sztuki dla sztuki". próżny trud. o zdobywcy młodzi. Mickiewicz "Pan Tadeusz" Widząc. że nie należy udostępniać chłopom maszyn. Zapolska "Moralność pani Dulskiej" . ucząc ich nowoczesnych metod uprawy ziemi i obsługi maszyn rolni czych. Według Prusa. przeciwstawia program burzenia Lulka. która weszła na jego pole.car musi zapłacić za swoje zbrodnie wobec Polski. Młodość i starość nie zdołały się porozumieć. G. Hasła rewolucji nie do końca pojął i właściwie nie są one dla niego istotne.Na spotkaniu warszawskich lekarzy Tomasz Judym wygłasza referat. ścierają się poglądy starych i młodych.1) Konflikt pokoleń rozgrywa się na płaszczyźnie sporu Witolda Korczyńskiego z ojcem. Sędzia wygłasza mowę na temat staropolskiej grzeczności. że po raz pierwszy w życiu przeciwstawił się rodzicom. Wyrazem tego buntu ma być małżeństwo z Hanką. Jak sam 68 . Orzeszkowa "Nad Niemnem" . 2) Justyna Orzelska łamie odwieczne konwenanse i wychodzi za mąż za schłopiałego Janka Bohatyrowicza. że nie istnieje możliwość jakiegokolwiek porozumienia między pokoleniami (Czy idąc tak odmiennymi drogami możemy się spotkać kiedykolwiek i uszano wać wzajemnie swoje cele? Nigdy! Wiemy to-między naszymi obozami popalone mosty. Jana. mieszczańskim wartościom. Okazuje się odważniejsza od Marty Korczyńskiej. Pokolenie współczesne to dorobkiewicze. W trudnej sytuacji ziemiaństwa po powstaniu styczniowym Benedykt Korczyński odszedł od dawnych ideałów. Najego postępowanie ma wpływ również fakt. kierując się emocjami. Te poglądy są wyrazem konfliktu młodych modernistów ze starymi pozytywistami. 3) Zygmunt Korczyński wchodzi w konflikt z matką. kańerowicze. z przerażeniem spostrzega. Głównym hasłem czynią hasło pracy dla dobra społeczeństwa. Żeromski "Ludzie bezdomni" .Poeta wyrażapoglądy "młodych" . Świętochowski "My i wy" "My" to pokolenie pozytywistów. to dawne pokolenie idealistów.. pokątnych interesach. Witold. Chce wśród chłopów szerzyć oświatę. Jednocześnie Swiętochowski podkreśla. co robił." .sklepikarze. którą Dulska ujmuje w bardzo prostą zasadę: brudy należy prać we własnym domu. opowiada się przeciwko zabiciu cara. jako młody pozytywista. zgnuśniałych."panicz" poślubi ciężarną służącą. że Tadeusz nie zajmuje się Podkomorzankami podczas wieczerzy w zamku. że okradał robotników. zmniejszał dniówki. wspierany przez swoich rówieśników. Jednocześnie proponuje. pełen zapahz. ale słuszność jest po stronie tych pierwszych.W scenie w podziemiach katedry św. Niestety. bojąc się pracy i tego.' . aferzyści i drobni ciułacze. Młody Cedzyna przyj muje tam posadę.. zgnuśniałymi kolegami. Zbyszko dość szybko słabnie w swoim buncie. Opanowanie i zdrowy rozsądek starego człowieka zostają tutaj skontrastowane z emocjami domagającego się natychmiastowych zmian młodzieńca. Młodzi wierzą w możliwości nauki. że wyjazd ojca na wojnę uwolnił go od nieustannego dozoru. A. przebywając na dworach. którzy nie będą chcieli poprawić warunków pracy i życia robotników. którzyje wznieśli. za które teraz on i jego pokolenie musi płacić. jak Rzecki i Wokulski. bo teraźniejszość bierze swój początek w przeszłości (teońa ewolucjonizmu). że uczyni ona świat lepszym. S. każąc spiskowcom zastanowić się nad konsekwencjami śmierci cesarza. którzy potrafili dostosować się do nowych czasów. by płacić za jego studia. że za czas jakiś staną się przeszłością i jacyś inni "młodzi" zbuntują się przeciwko nim (I wasze gwiazdy. by przeciwstawić się matce. ludzi młodych. jest zwolennikiem bliskich stosunków dwor'u i wsi. jego zdaniem. "Młodzi" winni im są szacunek. bojąc się wszelkiego ryzyka i poprzestając na małych. niestety. A. otaczająca kultem pamięć męża. bo ci nie potrafią się z nimi obchodzić i jedynie je psują.pokolenia dekabrystów. ludzie o wątpliwej uczciwości. każda epoka ma swe własne cele. u robotników dług. pełnego zapału lekarza ze starszymi. Asnyk "Do młodych" . Ale nie należy deptać przeszłości ołtarzy. S. Świat idzie do przodu. J. co ona uosabia: kołtunerii. które przywołuje Prezes. są argumentami starca (Wiecznie śpiewasz to samo! hymn starości piejesz. że przed czynem powstrzymuje go jego wiek. Żeromski "Doktor Piotr" Kiedy po powrocie do domu Piotr Cedzyna dowiaduje się.Zbyszko buntuje się przeciwko matce i temu wszystkiemu. Cała mowa Sędziego skierowana jest przede wszyst kim do Tadeusza i dałaby się sprowadzić do odwiecznego w konflikcie pokoleń hasła: . prymitywizmowi.pozytywistów. a Polacy nigdy nie splamili się zbrodnią królobójstwa. oskarża go o to. W zapale młodości zarzuca starszym od siebie lekarzom sybarytyzm i odejście od zasad etyki.). którym poświęcił się ojciec.. która przed laty. każdą sztukę bydła. A. Muszą też pamiętać i o tym. Mimo różnicy zdań ojcu i synowi udaje się dojść do porozumienia. A. Pani Andrzejowa."Ta w twoim wieku. W końcu Kordian. nie mogąc przekonać zebranych. Żeromski "Przedwiośnie" . choć posyła się ją do szkół. podczas dyskusji o zamachu na cara. Pozostają tylko ci. Prezesowi zarzuca. S.. Stary Dominik Cedzyna nie widzi niczego złego w tym. nie hołduje już dawnym obyczajom i nie przestrzega zasad grzeczności. Swiat nieustannie idzie do przodu.Poeta próbuje w duchu ewolucjonizmu łagodzić konflikt "młodych" i "starych". bezkrytycznie zapatrzonych w przeszłość. Na tym tle dochodzi między ojcem i synem do konfliktu. potra ili swoje życie oddać jakiejś sprawie. Jednak w tym kontlikcie Żeromski nie opowiada się jednoznacznie po żadnej ze stron. potrafili poświęcić się ideałom. Prus "Lalka" . Zygmunt nazywa je szaleństwem. odmawiać leczenia. E. Ludzie tacy. Toczy nieustanne spory z Bohatyrowiczami o każdą piędź ziemi.Kordian. która pozwoli mu spłacić zaciągnięty. Współczesna młodzież. Takie poglądy prowadzą do odrzucenia Judyma przez warszawskie środowisko lekarskie. kiedy to młodzieniec nabierał ogłady towarzyskiej i uczył się dobrych manier. Młodzi są jeszcze nieliczni. Odwołuje się też do racji rozumowych. którzy żyją jedynie dla siebie.. starych jest większość. którego efektem jest wyjazd Piotra za granicę. czyni z niej absolut i podnosi twórczość do rangi religii. bo ciągle jeszcze żyją ci. w ciemnościach pogasną znów!). Jego zachowanie wyraża irracjonalny bunt przeciwko rodzicielskiej opiece.1) Cezary Baryka przyłącza się w Baku do rewolucjonistów. Jest przekonany. Konflikt pokoleń rozgrywa się tu na płaszczyznie sporu młodego. w to. B. Nie wynika to z faktu przyjęcia idei komunistycznych. by tym właścicielom fabryk. Wszystkie argumenty. nawołuje do dokonania zamachu .Prus przeciwstawia sobie dwa pokolenia. które łamie wszelkie konwenanse . S. Chwali w niej czasy swojej młodości. Stary Prezes. że jej syn odrzuca wszystkie ideały. pozrywane gorble). 2) W rozmowach z Gajowcem Cezary Ba ryka przywołuje argumenty komunistów. więc oni zwyciężą.Anzelmem. powołując się na fakt.. nie zdecydowała się na małżeństwo ze stryjem Janka . odrzucających zapatrzenie w przeszłość i tradycję. już odchodzi (w ostatniej scenie Szuman z goryczą mówi: Jak oni się wynoszą). decyduje się sam dokonać zamachu. który pr oponuje Gajowiec. Daremne żale "starych" nie zdołają cofnąć życia fal. że został on koronowany na króla Polski. w którym prezentuje swoje radykalne poglądy. Przybyszewski "Confiteor" Utylitarnej sztuce poprzedniej epoki przeciwstawia Przybyszewski sztukę nową. Cezary programowi powolnych przemian. Ważne jest to. Patrz też: pokolenie stracone. co powiedzą ludzie. specyficznie pojmowanej moralności. Patrz: artysta. Młody Podchorąży . Słowacki "Kordian" . przeżytych kształtów żaden cud nie wróci do istnienia i nic nie jest w stanie powstrzymać przemian. Artysta staje się jej kapłanem. "Wy" to pokolenie starych. Asnyk "Daremne żale.

czego wyrazem jest także fakt. postrzeganie "chłopaków" jako czystych i niewinnych "chłopiąt". że zastaje ono świat uformowany i nie zawsze zdaje sobie sprawę z tego.) Nie witam was wracajqcych gdyź nie wstaniecie z martwych). samobójstwo. że po śmierci starego Boryny jego miejsce przywódcy chłopów (przewodnika lipeckiego stada) zajmuje Antek. W. S~n Dominikowej opuszcza dom i wraz ze swoją przyszłą żoną rozpoczyna budowę własnej chałupy.W. Niestety.. że idzie o swąd ciągnący się z minionych lat i którego starsi nie zdołali wywietrzyć". wierny jak 69 .Są zwierzętami domowymi z rodziny ssaków. Gombrowicz "Ferdydurke" Matki i ciotki wraz z nauczycielami upupiają młodzież z gimnazjum. by ten przekazał mu ziemię. syn. (Z. (K.pies Kot. że człowiek zostaje ukształtowany przez środowisko.1) Pokolenie Eleonory i Stomila zbuntowało się przeciwko swoim rodzicom. (J. że po ślubie z Hanką nie dostanie od matki ani grosza. wykręcić kota ogonem. które negowało jakąkolwiek ich rolę we współczesnej literaturze polskiej (U nas był już koniec świata nigdy nie weźmiecie udziatu w końcu świata (. Skamandrytów. Przyczyna takiego stosunku tkwiła w doświadczeniach wojennych.Adieu!). Gromadzi wokół siebie "chłopaków".S. że ilekrość słyszy się o «buncie młodych». starym. który najczęściej przyjmowal postać konfliktu pokoleń. marazmu. gdy opadają zeń liście". a drugą . bezpowrotnie umarli i Tetmajer i Sta. przed wojną niewiele zdołał osiągnąć. że trzeba być odpowiedzialnym oraz poddać się normom i zakazom. którego jedną połowę zatruwają nam rodzice. Na temat obu zwierząt bardzo dużo związków frazeologicznych.dzieci". * "Jakoby też rok bez wiosny mieć chcieli. Piesuznawany za przyjaciela człowieka. Twórczość modernistów należy do przeszłości. Typowy konflikt między młodością (bunt. J. którzy zachowaniem i sposobem mówienia starają się manifestować utratę niewinności. (O. Cocteau) * "Ale każdy wie. po której Antek z żoną i dziećmi opuszcza dom (patrz: rodzina. Wyrzucają go z kolejnych szkół. (J. jest kołtunem.. ponosi klęskę. Sylwestnak) * "Zawsze mnie uderza.patrz: ojciec. jednocześnie wiążąc poezję z życiem (jest w słowach tyle drzew i mięsa). w którym mu przyszło egzystować. kupować kota w worku. trzeba tylko powtórzyć dawne szaleństwa". zazdrość).G. Patrz: dom. Mrożek "Tango" . Andrzejewski "Miazga" Ksawery Panek pozostaje w ostrym konflikcie ze swoim ojczymem. w którym brak norm stał się normą. Zbyszko wycofuje się. prowokowanie) a dorosłością (stabilność. Tuwim) Kot . domagając się. Skamandryci wnieśli do literatury dynamizm i entuzjazm młodości. przeciwstawia poeta twórczości modemistów. że także rodzice mają niekiedy rację". Salinger "Buszujący w zbożu" Holden jest zbuntowanym nastolatkiem. Spór zaostrza się. Jung) * "Bo drzewo musi cierpieć w porze. Jasieński "But w butonierce" Wiersz wyraża typową dla futurystów negację całej dotychczasowej twórczości poetyckiej (. Konflikt Zbyszka i Dulskiej z jednej strony obnaża obłudę mieszczańskiego życia. różne pod względem wyglądu i wielkości. Rozmemłaniu i chaosowi rodziców przeciwstawia ład i porządek. który nie uznaje zasad obowiązujących w świecie dorosłych. ucieka z domu. Miętus próbuje się temu przeciwstawić. gdy Maciej Boryna postanawia ożenić się z Jagną. nierozwaga. W zakoń czeniu wiersza pojawia się przekonanie. wysokim dostojnikiem komunistycznych władz. «nowym świecie młodych». w którym naturalną koleją rzeczy powinien zbuntować się przeciwko swoim rodzicom. iż spotkają się któregoś dnia twaną w twarz". Bohater nie chce zaakceptować prostej prawdy. Goethe) * "Tragedią młodego pokolenia jest. «inności młodych». W. porządek odpowiedzialność). Różewicz wypowiadał się w imieniu tych. które dokonują się w Lipcach.1) Antek Boryna pozostaje w nieustannym konflikcie z ojcem. Obdarzony nieprzeciętną inteligencją Ksawery (naturalny syn hrabiego Sulemirskiego) nie może wybaczyć ojczymowi. Tuwim "Dziesięciolecie" - Poezję młodych. 2) Artur jest już w wieku. gdy poczynają krążyć w nim soki. że ten współtworzy władzę. pokonany przez prymitywną siłę chamskiego Edka. przeciwstawiając się tym. która ma być przejawem wyjścia ze stanu dzieciństwa. Wilde) * .. Kałużyński) * "Każdy młody człowiek wcześniej czy później dokonuje zdumiewającego odkrycia. Został pokonany . Malraux) * "Życie jest to okres czasu. Różewicz "Elegia na powrót umarłych poetów" . T. bo się nim urodził. jak i jego życie osobiste (jest homoseksualistą). że jedyną prawdziwą poezjąjest poezja futurystyczna. genialny. a ich utwory to poetyckie Tworki. (J. spadać jak kot na cztery łapy. Którzy chcą. że awers i rewers monety posiadają niewielkie szanse na to. Okazuje się to jednak bardzo trudne w świecie. że może go zmienić". Młodzi buntują się przeciwko dominacji starych.D. Marks) * "Chcąc odzyskać młodość. Wśród psów występują liczne rasy. 2) Szymek Pacześ przeciwstawia się matce. Broniewski) wiersz był manifestem postawy młodego pokolenia. Ich wysiłki są daremne. Kiedy Juliasiewiczowa uświadamia mu. (J. Między ojcem i synem dochodzi do bójki.~ i przekonanie.tym co za mną nie zdqżct echopowiem .Adresowany do powracających do kraju poetów starszego pokolenia (Tuwim. bezpardonowość. B. jednocześnie zmuszając starsze pokolenie do przyjęcia nowego stylu życia.pies . Skamandryci przyszłość budujq muskularnq mowq. np. do którego Pimko przyprowadził Józia. matka.gdy nastał Jasieński. tyle. (J. N.postanawia przywrócić światu dawne formy. z którą on sam bezskutecznie walczy. Negatywny stosunek Leopolda Panka do przybranego syna bierze się także ze swoistego kompleksu niższości . Modernizm był epoką apatii. którzy przeżyli wojnę w kraju i w większości przypadków mieli za sobą udział w aktywnej walce z Niemcami. jak i rodziców". Następuje zmiana pokoleń. drzeć z kimś koty. należy już do przeszłości (. Artur wybiera jedyną możliwą drogę . po bliższym zbadaniu. J. po wojnie natomiast zawrotną karierę zrobił dzięki przynależności do partii. (A. S. według poety. bo nawet wycięty na drzewie napis "dupa" Pimko interpretuje jako wyraz chłopięcej naiwności.jednakowo ważne jest wychowanie dzieci.H. Jego postępowanie jest wyrazem procesu przemian. żeby młodzi nie szaleli". że nie istnieje możliwość porozumienia z pokoleniem. którzy nie nadążają za przemianami. zmuszając ją do zmiany stylu życia i wyrażenia zgody najego bardzo konwencjonalny. (C. Kleinbaum "Stowarzyszenie umarłych poetów" . co kot napłakał. Cocteau) "Trwa walka pokoleń o miejsce przy stole". Kochanowski) * "Wystarczy urodzić się dziesięć lat wcześniej. syn. Podłożem konfliktu są zarówno poglądy polityczne Ksawerego (po wypadkach marca 1968 został usunięty ze stanowiska asystenta na Uniwersytecie Warszawskim). nie odczuwać natomiast nic. Reymont "Chłopi" . ględzenia o dusry..będąc robotniczym dzieckiem. Jasieński powtarza: idę młody.. Terroryzuje rodzinę. J. z drugiej jest ilustracją przekonania naturalistów. Odrzuciło wszelkie formy i konwenanse. która nie pozwala mu ożenić się z Nastką stojącą znacznie niżej w społecznej hierarchii Lipiec. które. Dokonuje się to przez wtrącanie w stan trwałego zdziecinnienia. tradycyjny ślub z Alą.mówi.. Dramat Zapolskiej ukazuje bunt modernistyczny. f. by już być kimś innym duchowo".nie ożeni się ze służącą. (K. okazuje się. Twórcy tej epoki to durnie w pelerynach.

We wszystkich przeżyciach podczas wędrówki przez pustynię i puszczę towarzyszył dzieciom pies Saba. A. Mickiewicz "Pan Tadeusz" Powodem sporu między Asesorem i Rejentem są dwa psy myśliwskie: Kusy i Sokół. Doświadczona matka brutalnie wyprowadziła ją z błędu. Uciekając do lasu. Milusia. podczas pierwszego spotkania z Faustem Mefistofeles ma postać czarnego pudla. Znosił razy kijami i kamieniami. woreczków i pudeł do karety wsiada suczka faworyta i kotka z kocięty. Niekiedy dzieci miały z nim kłopoty. co ją otacza. biegł tropem. R.Na wizerunek żony modnej składa się także to. ale książę zdecydował się oddać psa tylko temu. żyć jak pies z kotem. ale magiczny dzwoneczek wyrzuciła do morza.W. gdzie miały leczyć chorych lizaniem. jego obrońcą i pomocnikiem (stąd związek frazeologiczny: wiemy jak pies). o lśniącej sierści brysia. Należy przypuszczać. W ten sposób zdobył stały wstęp do jaskini i miskę mleka. L. a kiedy wrócił na zgliszcza i nie zastał żadnego z domowników.miły. Homer "Odyseja" Gdy po dwudziestoletniej nieobecności Odys pojawił się wreszcie w domu. I. Chart kpi z kotki. Kogut wydał się jej buńczuczny. gdzie istnieje podział funkcji: ty służysz. wzgardzony. nadęty i groźny. paczek.Nie czarny kot jest tu uosobieniem zła. np. czuć się jak zbity pies. kot i kogut" . że to jego pies udusił zająca. W sztuce średniowiecza pies symbolizuje wierność. W średniowiecznej Europie były rzadkością. Początek kłótni miał miejsce podczas kolacji. pies z kulawą nogą nie przyjdzie. wita go radośnie i umiera.Treścią bajki jest rozmowa dwóch psów: podwórkowego kundla i salonowego mopsa. który nękał kraj. zaś kot . Prus "Anielka" . tak też trudno było bohatero. I. który był jego sobo. tu leży pies pogrzebany. gdzie zastał Anielkę i uspokojony. ale jakby wbrew średniowiecznym wyobrażeniom. I. poznaje swego pana. Krasicki "Dwa psy" . rozczarowanym do oświeceniowej.wtórem (nawet oka nie miał). że zjada dość marne śniadanie. Tu psy myśliwskie służą wydobyciu podstawowych cech szlachty kłótliwości i egoizmu. W starożytnej Grecji koty były rzadkością. Zrozpaczony nie jadł. Krasicki "Żona modna" . bardzo je szanowano w przeciwieństwie do psów. własnymi drogami).e. gdy okazało się.A. 4000 p. Bastet. niewinny i przyjacielski. S. Na miejsce Plutona przybłąkał się kot. nie pił.wi pozbyć się kota. która nie jemu się należy (mnie to kadz4). Nietęgie miny będą mieli właściciele. na dziada warknąć. Bohater narrator opowiadania przyznaje się do dziwnej zażyłości z kotem o imienu Pluton. zaś Sokoła Asesor. by sobie los poprawić. W czasie pożaru dworu Karusek uganiał się po polach. krótkowzroczny. Mickiewicz "Pies i wilk" Gdy wymizerowany. Przebywał w tym czasie na dworze księcia Żylenia w Galii. że to od obroży. co zrobić. jak psu z gardła wyjęty. że bohater zabił żonę. niźli w niewoli przysmaki. Człowiek widział w oczach zwierzęcia to. głodny wilk spotkał tłustego. Gdy po polowaniu na niedźwiedzia jeszcze raz Kusy i Sokół rzucą się w pogoń za szarakiem. bo tylko mysz.pies.n. pochodzącym od wilka lub szakala. Oprócz mnóstwa skrzyneczek. na co mądra kotka odpowiada: woLę mysz dla siebie niż sarnę dla pana. Odnalazł ich.Doktor Faust jest człowiekiem poszukującym szczęścia. J. dając mu kawałki pieczeni ijak zjednuje sobie konia. bo się w sądzeniu poszkapisz. Poe "Czarny kot" ("Opowieści niesamowite") . A. niewidomy. Trembecki "Myszka.e. Zwierzę patrzyło na alkoholowe wybryki swego pana . tylko człowiek. zwłaszcza gdy wmiesza się w to kot. Na to pies zaczął zachwalać służbę u pana: niewiele jest do roboty. że było to standardowe "wyposażenie" każdej osiemnastowiecznej modnisi. że nie powinna się weselić. zaś kot jest inteligentny i potrafi wykorzystać naiwność szczura. umarł na jej kolanach. racząc go garściami soczystej trawy. nie będąc przyjacielem człowieka ani jego sługą. B. a nie czarnego kota. Właścicielem Kusego jest Rejent. Ale najczęściej był im bardzo przydatny. otoczone czcią. dlatego jest skuteczny. że zając obu wywiedzie w pole. rozpowszechnionym na całym świecie.) "Dzieje Tristana i Izoldy" . H.Dziki kot przyglądał się. narodu naszego zguba! Na koniec ku przestrodze wypowiedziała sentencję: nie sądź nikogo po minie. że nie ma zbrodni doskonałych. jako zwierzę domowe. Krasicki "Chart i kotka" . Tństan pragnął go podarować Izoldzie. J. przy czym zwierzę chciało zachować niezależność. Goethe "Faust" . Carroll "Przygody Alicji w 70 . Od tego momentu będzie już towarzyszył Faustowi. Kipling "Kot. podjął trud szukania Anielki. Bedier (oprac. w jaki sposób człowiek oswaja psa. gdy Tństan cierpi. bo ludziom wydawał się wściekły. W rezultacie okazuje się. próżny. który wydawał tak radosny dźwięk. Książę chcąc rozpogodzić Tństana. Na koniec wilk zauważył wytartą sierść na szyi psa i dowiedział się. Sienkiewicz "W pustyni i w puszczy" .jak się panu zdawało . tylko popilnować dziedzińca. toteż wyobrażano go sobie jako towarzysza czarownic.Wchodząca dopiero w świat mała myszka o mało nie przypłaciła życiem swojej naiwności. szczęśliwy.Wiernym przyjacielem Anielki był jej pies Karusek. mówiąc o kocie: kot bestyja. I. zapytał. obecnie stary.n. Argos. oblepiony wrzodami. gdy zniknął w pogoni za rannym bawołem i wtedy rozpacz Nel nie miała granic.z dezaprobatą. bo musi marznąć na dworze. Krasicki "Szczur i kot" Szczur jest tu zadufany. w sanktuańum Asklepiosa w Epidaurze. bo według ówczesnego przesądu diabeł chętnie po jawiał się na ziemi w postaci czarnego kota. jego pies. Kot został oswojony ok. gdy bronił Stasia przed gniewnym atakiem Arabów lub gdy pierwszy wyczuł zbliżające się pomoc i ratunek. wilk oświadczył: Lepszy na wolności kcfsek lada jaki. Kundel skarży się na swój los. bo uważała. bo nie płaszczyły się przed człowiekiem i zachowywały niezależność (do dziś związek frazeologiczny: chodzi jak kot. który oddalał się coraz bardziej od znanego mu miejsca. że każdy ze szlachciców z jednakową determinacją upiera się przy tym. by ta pozwoliła mu wchodzić do jaskini i częstowała go mlekiem. toteż zwraca się w stronę czarnej magii. przypisuje sobie chwałę.W tej bajce ujawniają się typowe kocie i psie cechy. w Egipcie pojawił się ok. której kobieta się bała. pokazał mu czarodziejskiego pieska.Po rozstaniu z Izoldą Tństan był smutny i nic go nie mogło rozweselić. lekkomyślny. toteż najpierw wykłuł kotu oko. Wobec tego kot spróbował pochlebstwami zjednać sobie kobietę. zejść na psy. E. na co mops tłuma czy mu prawidłowość świata. ja bawię. Zaczął w człowieku wzbudzać strach. rozśmieszył je zabawą glinianą kulką i zjadł mysz. że dziewczynka gładzi jego pokrwawione ciało. okaże się. kiedyś wspaniały pies myśliwski. Jak trudno uwolnić się od wyrzutów sumienia. a jej ciało zamurował we wnęce. gdy trzykrotnie zasłuży na jej pochwałę. Szczur dużo mówi. kto zabije Urgana Włochatego. Zwierzątko nosiło na szyi złoty dzwoneczek. Tństan tego dokonał i posłał Milusia Izoldzie w darze. porwanych przez Arabów. czego w sobie nie akceptował. Egipską boginię radości i zabawy. książkowej wiedzy. Był towarzyszem człowieka. 2000 p. Kobieta postawiła warunki: marzenie kota się spełni. Wreszcie dotarł na folwark. W jego życiu pojawia się diabeł. i nie opuścił aż do spotkania z ojcami. że wszystkie smutki natychmiast pryskały. Ta zaś zatrzymała psa. Kot uspokoił pieszczotami płaczące dziecko. a później go powiesił. właściciela powitać radośnie. przedstawiano jako kobietę z głową kotki lub kotkę z głową kobiety. kot siedzi cicho i działa. Święte psy trzymano np. w Nubii. by wreszcie w niewyjaśniony sposób spowodować. który chodził własnymi drogami" ("Takie sobie opowiadania") . Pies jest najstarszym zwierzęciem domowym. W większej liczbie koty pojawiły się w Cesarstwie Rzymskim.

inna ręka podaje rybę. bo powinno sprawiać zwierzęciu przyjemność jego kontemplowanie. a kiedy ogłoszono zawieszenie broni. oczekując na powrót Jima. Nałkowska "Granica" . który jest główną władzą na kolei i nikt tak podróżnym nie dogodzi. jednak gdy nadejdzie burza. Drogą wielu ćwiczeń uczynił ze szczeniąt sprawną.. 2) Doc. więc Teresa nie czuła się tak przejmująco samotna. mimo że jest tak samo karmiony. kot został tu zantropomorfizowany: tęskni. tych. wieszał chłopca za nadgarstki u belki . gdy podane zostały następujące dania: kasza pluj i królik w potrawce.Figa. np. a śmierć psa przeżyje równie dramatycznie jak śmierć matki. ten cierpiał akurat na straszny ból głowy i z wielką niechęcią myślałojeszczejednym więźniu. pies rozrywał mu nogi.1) Jednym z członków świty Wolanda jest Behemot ogromnych rozmiarów czarny kot.Przez większą część wspólnego życia Teresy i Tomasza towarzyszył im pies imieniem Karenin.L. który stosował wobec przybłędy szczególnie okrutne tortury. ukochana suczka Agaty. Dostrzegł w skazańcu kogoś godnego uwagi. W pogodne dni jest potulny i uległy. którym później okazał się jamnik Bączek. Wtorek znowu zamieszkał w Złotym Brzegu. hegemonie. zmyślny Napoleon zabrał je potajemnie i trzymał gdzieś w ukryciu. Z. gdy pił wódkę.v stodole. R.).S. Wiersze zainspirowały A. a trwaniu rzeczy (szafy. półki) w wierszu opowiada się z perspektywy kota. T. poeta zdradza mu jeszcze jedną tajemnicę -jak zwracać się do kota: raz jeszcze więc przypomnę o tem. Dowcip polegał na tym. Zupełnie opuściła cię wiara w ludzi. którą jest dla skazanego niemożność uwolnienia się od powracającego przez całe życie obrazu kota oblanego benzyną i podpalonego. Kowalska "Pestka" . "Koty". W. gdy Teresa. gdy chciał stłumić pierwsze oznaki niezadowolenia na folwarku. świat przestał być tamtym. planuje karę. z zawadiacko podwiniętymi wąsami kawalerzysty. mieszka w Gdyni z matką bohaterki. na których podstawie można się dowiedzieć. np. Judasza. ale uśmiech bez kota zobaczyLam po raz pierwszy). Kotka Dobrodusia. jak różne prawa obowiązują na świecie. Od obserwacji zwierząt Elżbieta przechodziła do rozmyślań o ludziach tzw. dywany. jakby była ona bardzo drogim jej człowiekiem. psie z kulawą nogą. Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" . by nadszedł twój pies. z kim warto rozmawiać. kopał i pastwił się nad psem. drażniąc łańcuchowego kundla swoją swobodą. G. On ze swoją niezależnością i indywidualizmem nie przystosowałby się do totalitarnej rzeczywistości folwarku. Dalej znajdują się utwory o: psich snach.Jest to zbiór wierszy poświęconych kotom. nikt nie karci za rozrzucone papiery). zapamiętał tę jedną zamęczonego białego kotka. które tu pokazano symbolicznie. wpadał wściekły Garbosz. wbrew pozorom. jak właśnie on. A.. który jest po prostu kocim rozbójnikiem. np.. czeka. M. nie ma co jeść.. Przyznasz przecież. jak też w końcu pozbawienie złoczyńcy wolności i wykonanie wyroku śmierci. że nie można wsZystkich swoich uczuć przelewać na psa. do którego jesteś przywiązany (. i Tomasz bardzo przeżyli śmierć psa. Pojawia się zawsze w towarzystwie Wolanda. Dopiero kiedy chłopak wrócił z wojny. to kot rodziny Blythe. 2) Gdy Jeszua pojawił się przed obliczem Piłata. pies Jima Blythe. Webbera do wystawienia słynnego musicalu pt. Jak się potem okazało. później wpuszczał do niej psa. kot kolejowy. bez której ani dnia dom by nie funkcjonował. dziewczyna przyjedzie do niej aż z Warszawy. np. Na podstawie zbioru wierszy wyłania się cała. kot mężny do końca. Gdy na koniec czytelnik pojął. jego tajemnicza i fascynująca osobowość. Przeciwskazania każdy zna: pies zamiast kaszy żąda mięsa. a na uśmiechu kończąc (Wiele razy widziałam kota bez uśmiechu. gdy nie było Tomasza.. Szmendeferek. Kolejne wiersze tomiku pokazują różne kocie osobowości. Bratny "Kolumbowie. a Kot jest Kotem i nie można z nim obchodzić się poufale. gotową na każde skinienie władcy psią policję. który potrafi zachowywać się jak człowiek. Przy czym. przeistacza się w dzikie stworzenie. Kiedy jego pan szedł na wojnę. Przez ponad cztery lata mieszkał na stacji kolejowej. skomplikowana natura kota. Agata cieszy się na spotkanie z nią tak. nawet kogoś. którego trzeba przesłuchać. bił. Jeżeli chłopcu nie udało się utrzymać z podkurczonymi nogami wysoko nad klepiskiem. może uchodzić za symbol wierności. Bohater liryczny utworu. "podziemnych". wydobywając typowo psie cechy ich osobowości. Tygryszard Drapież. trzymanego tam na uwięzi. Ale takiej uczty powstańcy od miesięcy nie mieli.. uśmiecha się od ucha do ucha.O czyjejś śmierci. ale. że była to suka. niełatwa. Iwaszkiewicz "Opowiadanie z kotem" ("O psach. bo tak był szkolony. wywołując na nowo jego agresję.M. zagryzał marynowanym grzybkiem i dorzucał oskarżenie: stużbowym samochodem się rozjeżdża bez skrupułów lub wsiadał do tramwaju i chciał skasować bilet.Jedną z postaci w szeregu spotykanych przez Alicję. dla którego. Rocznik dwudziesty" Rzeczywistość Warszawy w czasie powstania: nie ma mieszkań.zdaje się podsuwać tę myśl poetka. J. ale ma też magiczne właściwości. złości się. R. Gdy zaś udało się chłopcu przetrzymać zwierzę i Judasz go nie poranił. L. począwszy od ogona. Ze zdziwieniem stwier dzała.1) Wtorek.Na podwórzu przed kamienicą Elżbieta obserwowała często psa Fitka. czytała i demonstracyjnie nosiła "Annę Kareninę". szokując obserwatorów swoją osobą. 71 . domagał się spacerów. Szymborska "Kot w pustym mieszkaniu" . Gdy mianowicie suce urodziły się szczenięta. będzie przy niej aż do końca. bo wypełniał jej chwile. kotach i diabłach") . który pozostał po śmierci właściciela. Kiedy Figa ciężko zachoruje. Fitek był przykuty do budy o każdej porze roku i mógł poruszyć się tylko na długość łańcucha (tu kończyLy się jego życiowe możliwości). tzn. Podczas czterech lat wojny rzadko kiedy był Jekyllem. ludzie wiemy o świecie innym niż nasz . mimo że skazany dopuścił się wielu innych zbrodni.A. że Pies jest Psem. Groński "Po co właściwie trzymać psa" Na to prowokacyjnie postawione w tytule pytanie odpowiedzią jest cały tomik wierszy: "Po co właściwie trzymać psa". Poza tym opowiadanie podnosi kota do rangi bohatera literackiego (poszukiwanie specjalnego kota do napisania utworu). Kosiński "Malowany ptak" W swojej upiornej odysei wojennej mały żydowski chłopiec trafił także do chłopa Garbosza. wymierzającego karę.krainie czarów" . Eliot "Koty" . Pojawiła się ona bowiem w okresie. Zwłaszcza Teresa była bardzo przywiązana do psa. którzy mieszkali w piwnicach i suterenach i o ich życiowych możliwościach. czyli Dr Jekyll i Mr Hyde. Tak jak bohater powieści Stevensona (patrz: sobowtór) zmienia swą osobowość. M. wykorzystał wychowane przez siebie psy w stosownej chwili. a poza tym wyrażać naturę kota. chcąc stworzyć swój korzystniejszy obraz. To zdarzenie zapamiętali wszyscy czytelnicy "Kolumbów". I ona. Montgomery "Rilla ze Złotego Brzegu" . J. zaś szpic pani Gierackiej paradował swobodnie po podwórku. czym kociość jest i co oznacza. uciekł z domu i przepadł bez wieści. w mieszkaniu Lichodiejewa. jed~~ne zapewne stworzenie. że: imię kota to sprawa. chodzący na tylnych łapach. Jak mało my. posiadł zdolność stop niowego znikania. Orwell "Folwark zwierzęcy" Nie bez powodu pewnie w utworze Orwella nie ma kota. Kundera "Nieznośna lekkość bytu" . Smutne jest twoje życie. nosząca męskie imię. jest kot z Cheshire. dob rze znanym światem (inne kroki na schodach. psach wiejskich i psach wysokorodowodowych. gdy pokazuje kota. miał swoje upodobania. gdy Jeszua na podstawie obserwacji powiedział mu wiele o nim: marzysz tylko o t~'m.M. o odchodzeniu ludzi. Wtedy Piłat powiedział: Rozwiążcie mu ręce. Wtorek odprowadził go na stację. Pierwszy oficjalny występ Kryski jako gospodyni.Kot występuje tu w roli sędziego. pies po śmietnikach się watgsa itd. Są natomiast psy.

zmuszonego do wyboru między pięknem a brzydotą. Pokazuje głównego bohatera. pod panowaniem Turków seldżuckich.to głód barwy. XIV w. Łysiak) Krucjata Krucjata (łac. wzbudza litość.Pazyfae i byka przysłanego na Kretę przez Posejdona. że szczeka. natomiast krzyżowcom do zdobywania bogactw. w celu zdobycia Ziemi Świętej. (prcysłowie arabskie) * U dobrego gospodarza nawet pies z kotem żyją w zgodzie. prawie dziecko. Grupę francuskich dzieci prowadzi mnich. ale też na umiejętności opanowania żądz cielesnych.miłosny i wątek "świętej wojny". Akcja eposu Tassa rozgrywa się w dwu planach: w planie historycznym i w płaszczyźnie działań sił nadprzyrodzonych. uwikłane w sprawy. Tasso głosi pochwałę chrześcijańskiego rycerza. Samozwaniec) *"Dziś ludzie zwierząt się nie boją. że chcą być blisko osoby kochanej. pomnażania sławy wcale nie średniowiecznej. reprezentowane przez mitycznego Plutona. w czasie której okazuje się. którzy rywalizują o jej względy. by się samemu śmiesznością nie okryć". zaspokojenia żądzy przygód i zapewnienia dreszczyka emocji (wojna jest bowiem takim uniesieniem. zagarnięcia cudzych terytoriów.Dedal mógł w nim odnaleźć drogę. * "Krucjaty . uświęcona przez Kościół wojna z niewiernymi (Saracenami). według którego nakręcą film z Johnem Waynem lub innym mocnym mężczyzną w roli głównej. (C.. M.. Huizinga). znajdującej się od połowy XI w..powieść ukazała się w 1960 r.Wyprawa krzyżowa. którzy szkicowali plany wypraw krzyżowych. (prLysłowie polskie) *"Jak zagłaskać kota na śmierć". jak Filip Dobry. w której będą ginąć młodzi chłopcy. a krzyżowcy wrócili z bajecznymi łupami. Labirynt Labirynt . Vonnegut . wreszcie jako utwór o miłości. Krucjata staje się pretekstem do ukazania człowieka szamoczącego się w pułapce świata. mroczne pobudki działania). J. (M. (priysłowie staropolskie) * Myszy tańcują. iż tylko jego budowniczy . (przysłowie jakuckie) * Strzeż się człowieka. Gdy Luisa dowiedziała się. jakiego uikt nigdy nie doświadczyl). jako utwór przeciwko wszelkiej dominacji i doktrynerstwu (tu: ideologia Kościoła). Toteż "Rzeźnia" jest powieścią antywojenną. Wyprawę zainicjował Jakub zwany Pięknym. człowiek zaś obszczekuje go. na zdolności wyrzeczenia się uniesień miłosnych w imię wyższych celów.Podtytuł utworu brzmi: "Krucjata dziecięca" i jest nawiązaniem do wyprawy krzyżowej z 1212 r. też byłego żołnierza i więźnia. wszystkie dzieci zginęły w drodze lub zostały sprzedane w niewolę. pasterz z okolic Cloyes. W założeniu inicjatorów to właśnie dzieci miały wyzwolić grób Chrystusa z racji swej niewinności i bezgrzeszności. . Pogańska czarodziejka Armida zwodzi urzeczonych jej urodą krzyżowców. Fatalna sytuacja polityczna i ekonomiczna Francji uniemożliwia realizację tego zamysłu. Druon "Królowie przeklęci" W cyklu powieściowym. Minos wstydził 72 . Pokazuje tu Tasso. za- protestowała gwałtownie. który nie mówi i psa. z żoną przyjaciela. Badziak) *"Wierności psa nie sposób wyśmiać. (J. umieszczono w nim syna żony Minosa . blasku. składający się z takiej gmatwaniny komnat i korytarzy. któr ego akcja rozgrywa się w I poł. nawiązując do bezsensownej krucjaty dziecięcej. który brał udział w II wojnie światowej i przeżył bombardowanie Drezna. dano mu na imię Minotaur.lko na martwej i spalonej stońcem pustyni.. Ideę krucjaty zrealizował papież Urban II. Andrzejewski "Bramy raju" Także nawiązanie do krucjaty dziecięcej zakończonej klęską. Więcej jest psów pokaleczonych przez ludzi niż ludzi pokąsanych przez psy"."Rzeźnia numer pięć" . krzyżowca uczestniczącego w słynnej krucjacie z 1204 r. v. do czego powinni być zdolni prawdziwi rycerze: ich heroizm polega nie tylko na odwadze i męstwie w walce. . należy ją rozumieć wieloznacznie: jako utwór o całkowitym rozmijaniu się ideałów z rzeczywistością (wyzwolenie grobu. Huizinga). jako utwór o narzuconych ideałach i celach. Tasso "Jerozolima wyzwolona" Dzieje pierwszej wyprawy krzyżowej (1096-99) dowodzonej przez Godfryda z Bouillon. Powieść Andrzejewskiego jest paraboliczna. (przysłowie włoskie) * Stary pies nie szczeka na próżno. których nie rozumie. że powstaje kolejna książka o wojnie. (J. grzechem a świętością. * "Tak tworzyła się maska. J. co powiększyłoby prestiż i dochody papiestwa. jako utwór o nieziszczalności ideałów (bramy raju istnieją ty.. (priysłowie holenderskie) * Psu. Urodzony przez Pazyfae potwór miał głowę byka i tułów człowieka. Billego Pilgrima w czasie wojny jako młodego chłopca. dzieci.) . Marzycielami. Wyprawa zakończyła się kompletnym fiaskiem. kiedy to został doszczętnie spustoszony i splądrowany Konstantynopol. gdy gość wchodzi.. Huizinga "Jesień średniowiecza" . kiedy kota nie czują. * "Żaden ludzki głos nie potrafi wyrazić żałoby z taką ekspresją jak głos psa". Kościołowi krucjaty służyły jako pretekst do podwyższania podatków. w znaczeniu węższym były to wojny podejmowane przez chrześcijaństwo zachodnioeuropejskie w XI-XIII w. Film stanie się zachętą do udziału w następnej wojnie.. Dla interpretacji utworu znacząca jest rozmowa autora. ale dlatego. Malaparte) * Stary pies trudno przyzwyczaja się do łańcucha. którego nie mogą pokonać nawet złe moce. Został zbudowany na polecenie króla Minosa. rycerstwa. którymi tak łatwo omamić masy (mimo sprzeciwu mnicha. K. Wszystkie wiersze tworzą wspaniały obraz psa przyjaciela człowieka. Tu krucjata jest maską do mówienia o kon kretnej rzeczywistości . a także inne wyprawy podejmowane z inicjatywy papiestwa przeciwko poganom w celu rozszerzenia wiary katolickiej. nie chce walczyć.. że będzie to pewnie jeszcze jeden utwór. Zwierzęta boją się ludzi. pustynia jest grobem spragnionych i laknących). Wyznają mnichowi swoje mroczne żądze i fascynacje.schroniskach dla psów. iż realizuje on tylko przedśmiertne życzenie hrabiego Ludwika z Vendome (patrz: rycerz). twierdząc. kim byli ludzie. (W.Labirynt kreteński to olbrzymi pałac. za którą mógł ukryć się świat ujarzmiony przez żądzę zysku i prLemoc". wszyscy szli calq noc). szybkiego wzbogacenia się. powiększenia sławy. (Hamilton) *"Pies różni się od człowieka tym.. że dzieci idą do Jerozolimy wcale nie z pobudek religijnych. opiekował się pozostawionymi w kraju rodzinami i ziemiami. pojawia się wielokrotne nawiązanie do rządów królakrzyżowca Ludwika Świętego. stąd doskonale splatają się tu dwa wątki .v~wa n n v T. Kościół udzielał krzyżowcom specjalnych odpustów. Vonnegut stworzył powieść przeciwko wszelkim wojnom. jak Filip de Mazieres i politycznymi fantastami. który ma pieniądze mówi się: "szanowny panie psie". Jego potomkowie (przede wszystkim Karol de Valois) pragną wskrzesić dzieło przodka i raz jeszcze ruszyć do Jerozolimy. w której wzięło udział około trzystu tysięcy dzieci w wieku 10-16 lat. który nie szczeka... gdy jest już za drzwiami". W wyprawie brał też udział brat Baldwin. Burckhardt).Autor pyta. Zjego spowiedzi mnich dowiaduje się. ale już renesansowej (co podkreślał też J. który wysłuchuje ich spowiedzi. Jej motywem były uniwersalistyczne dążenia papiestwa i chęć zdobycia na Wschodzie nowych państw chrześcijańskich. Odheroizowując bohatera i wojnę. Hasło rzucone przez Urbana II znalazło szeroki oddźwięk wśród panów feudalnych. i sławy". Na popularność krucjat złożyły się obok względów religijnych także inne: chęć zdobycia łupów. (K.

Sienkiewicz "Quo vadis" (uwagi dotyczące życia chrześcijan).Osoba zawodowo zajmująca się leczeniem (uzdrawianiem). Labirynt w chrześcijańskich kościołach średniowiecznych. Balzac "Ojciec Goriot". w 46 p. Opracowano w tym celu system zabezpieczeń (lustra. gdzie rozwinęła się sztuka lekarska. Salinger "Buszujący w zbożu". Piekło u Dantegojest labiryntem doskonałym. Wprowadził leki sporządzane z roślin i minerałów. a wszystko będzie proste". zgodnie z którą lekarz powinien działać dla dobra chorego. Rousseau) * Bardzo trudne można zrobić szybko. U. a także laska i owinięte wokół niej węże. że wszystkie labirynty w świątyniach były imago mundi (wyobrażeniem świata). Na dnie piekła pokutują najwięksi grzesznicy. stąd musi się ona bronić przed niepowołanymi. znanejako "Corpus Hippocraticum" sąniepewnego autorstwa. co dzieje się w umyśle wpływa na ciało i odwrotnie. rozwiązań. Schulz "Sklepy cynamonowe"-La biryntem może być przestrzeń miasta rozciągająca się między dzielnicą sklepów cynamonowych a Ulicą Krokodyli. 6) Grzech. poznając całą absurdalność i nieludzkość instytucji państwa autorytarnego. choć jest to obszar uporządkowany. Do pokonania potwora zgłosił się Tezeusz. Uczeń szybko przewyższył mistrza. Dla niej na kilka miesięcy w roku przestrzeń labiryntu podziemnego stawała się obszarem znanym. a kary dostosowane są do wielkości ich zbrodni. Łatwo się tu zagubić.syn Apollina i Koronis. E. którego 73 . który przy pomocy królowej Ariadny (nić Ariadny) nie tylko wszedł do labiryntu. a którą po jej zabiciu zebrał Perseusz. Przysięga Hipokratesa. trzeba przejść Przedsionek. "Do doktora". Aby się tam dostać. przedstawiciela sztuki lekarskiej na wyspie Kos. np. w których człowiek zawsze czuł się zagubiony. Jest to największa biblioteka chrześcijańskiego świata. E. który rozpoczął swoją wędrówkę w poszukiwaniu sklepów cynamonowych. występek. Remarque "Łuk Triumfalny". F. śmiech zabija strach. praktykowana przez asklepiadów. która płynęła w żyłach Gorgony. 7) Mądrość. Reymont "Ziemia obiecana". nadwornym lekarzem i przyjacielem Marka Aureliusza. 5) Zagubienie we własnym wnętrzu. "Piekło" pokazuje świat podziemny z całym jego skomplikowaniem. wiersz K. plątaninę możliwości (dróg. czyli potomków Asklepiosa. najsłynniejszego lekarza greckiego. wtajemniczenie. Hipokrates zwrócił uwagę. halucynogenne zioła. doktor. Galen był najsłynniejszym po Hipokratesie lekarzem starożytnej Grecji. przygodą. z prawej . że chorób nie wywołują demony ani złe bestie. który wyjawił mu wszystkie tajniki wiedzy lekarskiej. w tym także świat podziemny. "Do Jakuba". ponieważ ktoś musi tę tajemnicę przekazywać z pokolenia na pokolenie. Atrybutami boga były: szyszka świerkowa. druga księga "Poetyki" Arystotelesa na temat śmiechu. Paracelsus uchodzi za prekursora nowoczesnej medycyny. Dostojewski "Zbrodnia i kara". zasady etyki lekarskiej. Dotyczy to zwłaszcza wielkich aglomeracji. tylko siły naturalne posłuszne prawom przyrody. Nie zamieszkałe pokoje zarastają roślinnością. nie należy przypuszczać. jest dowolnie rozciągliwa. samopoczucie człowieka podlega wpływom środowiska (powietrze. Wierzyńskiego "Pieśń ze środka miasta" (poezja Skamandrytów). dopiero niemożliwe wymaga trocbę czasu. Kochanowskiego był doktor lakub Montan (por. Bogowie uważali. B. Jest tam również tzw.W poszukiwaniu najwyższego sędziego Józef K.D. W Rzymie początkowo zawód lekarza był zajęciem niewolników. Ponieważ autor wykorzystuje w utworze technikę oniryczną.S. 1. skomplikowaną lub bez wyjścią. J. którego nie znał żaden z mnichów. Podobnie dzieje się z przestrzenią w domu. znalazła się jakby w centrum podziemnego świata. np. Wielu bohaterów nie mogło odnaleźć się wśród plątaniny ulic. błędne koło. W mitologii bogiem sztuki lekarskiej był Asklepios . Dante Alighieri "Boska Komedia" . woda). była przecież jej domem.się potwora i kazał go zamknąć w labiryncie. że został naruszony porządek świata i Zeus zabił Asklepiosa piorunem. podobnie jak dla mitologicznego Minotaura. B. więc ktokolwiek pogwałci zakaz wstępu do biblioteki i zechce poznać zakazane księgi. Już samojej położenie w opactwie sugeruje. Popularne rozumienie labiryntu odnosi się do przestrzeni wielkomiejskiej. 3) Świat z jego złożonością i życie. Zwrócił uwagę na udział różnych metali w leczeniu. nie uśmiercać w żadnych okolicznościach. (Marek Aureliusz) * "Usuńcie ludzi. Juliusz Cezar udzielał obywatelstwa praktykującym leczenie i odtąd prestiż lekarzy wzrósł. zbrodnię. poznał nawet sposoby wskrzeszania umarłych. Najbardziej popularne rozumienie labiryntu odnosi się do szczególnie skomplikowanej przestrzeni. W. wydarzeń). stanowił element dekoracyjny o skomplikowanym wzorze. 2) Zamęt. zwłaszcza gotyckich. Interpretowano go jako drogę Jezusa z Jerozolimy do Kalwarii lub też jako życie ludzkie z jego manowcami. H. próbami cierpliwości i wytrwałości. że jest to miejsce szczególnie ważne. Patrz: miasto. przez którą jak przez Styks przewozi Charon. Ojciec oddał go pod opiekę centaurowi Chejronowi. musi zginąć.e. Co roku musiał mu jednak dawać na pożarcie siedmiu młodzieńców i siedem dziewcząt. przechodzi jedna w drugą. w anonimowej masie tysięcy podobnych ludzi. bo miała właś ciwości magiczne (z lewej żyły była śmiertelną trucizną. zabłądził w znanym sobie mieście. Otrzymał bowiem od Ateny krew. Znajdują się tu księgi. W nawiązaniu do mitologicznej sytuacji labirynt oznacza w przenośni: 1) Szczególnie skomplikowan ą przestrzeń (labiryntową). miasta w powieściach nęciły bohaterów obietnicą zrobienia kańery. Eliade stwierdził. obowiązujące w dużej mierze do dziś. Eco "Imię róży" Przestrzenią labiryntowąjest tu biblioteka. Jedynym wyjściem z tego labiryntu jest śmierć. przestrzeń nie podlega tu prawom fizycznym. (pczysłowie holenderskie) Lekarz Lekarz . Nie zawsze marzenia te się spełniały. (J. Kult Asklepiosa (Eskulapa) utrzymywał się długo zwłaszcza na Peloponezie. Ludźmi najlepiej rządzi się przez strach. zdrowie jest wyrazem równowagi między składnikami natury człowieka. Wędrówka na kolanach po krętych ścieżkach takiego labiryntu miała b~ć namiastką pielgrzymki do Ziemi Swiętej. pieniędzy.Pierwsza część utworu pt. Trafiła tam Kora. Tylko bibliotekarz miał też prawo poruszać się w labiryncie ksiąg. "Do Montana"). w których przebywają dusze grzeszników zależnie od rodzaju popełnionego występku. że jest ona niemożliwa do spełnienia w ogóle dla człowieka". Galen był autorem wielu prac z dziedziny medycyny. Sekret wejścia do biblioteki i wyjścia z niej znał tylko bibliotekarz i jego pomocnik.M. Kieffer "Żeby cię lepiej zjeść". w tym także do świata podziemnego. które nie powinny być czytane przez wszystkich. 4) Zawiłość sfery uczuć.n. a w nim zwłaszcza: H.miała właściwości wskrzeszania umarłych). godnym mistrza Dedala. Bohater. Adresatem wielu fraszek J. nie szkodzić. Katka "Proces" . to. a przede wszystkim skomplikowanie labiryntowy układ bibliotecznych pokoi). nie zdradzać tajemnic pacjentów. sytuację szczególnie zawiłą. wskazania lecznicze. w marzeniach. a później pokonać rzekę Acheront. Począwszy od XIX w. Przypisywane mu teksty. zapadnie. która jednak zostając żoną Hadesa. ale też pokonał Minotaura i wyszedł cało. środowiskiem i trybem życia. F. Ojcem medycyny nazwano Hipokratesa. podzielony na kręgi. wędruje przez labirynt pokoi i korytarzy. Została zbudowana według planu. M.M. * "Jeżeli jakaś rzecz jest dla ciebie szczególnie trudna. Prus "Lalka" (obraz Paryża). Znajdują się tam opisy stanów chorobowych.

każda nazajutrz piżmem zalatuje ("Do doktora"). który ją porzucił w młodości.M. odwiedza Kordiana w szpitalu wariatów. badal zawartość kublów i zadzierat niemalo brudnej bielizny. W. za leczenie każe sobie płacić. żeby po wielu rozczarowaniach wobec świata oddać się pracy nad badaniem włosów ludzkich. że jest zbawcą ludzkości. Jako lekarz będzie musiał podjąć trudną decyzję dotyczącą eutanazji śmiertelnie rannej Joanny. że potrafi nie tylko leczyć niemoc w ciele. a wszystko to jakby w najgłębszym śnie. szybko orientuje się. toteż podejmuje walkę z kliką lekarzy ludzi bogatych. są albo rzeczywiście chorzy. Domyślając się prawdy. że i my mamy swój "Paryż" z murem powązkowskim. przywalony resztkami feudalizmu. na co Doktor pokazuje mu dwóch wariatów. Raz.pół mojego majątku). jednostajne życie. ale też zna sposoby na przednią zabawę (dobrą myśl).Paweł Obarecki zaczyna tak jak Judym: pragnie skończyć studia medyczne i poświęcić się realizacji hasła "pracy u podstaw". Doktor Tamten miał dwie pasje życiowe: medycynę.Gdy Geront nie chce wydać córki Lucyndy za ubogiego Leandra. jak też jego kochanką. dla niej był niezdarą życiowym. Zwykli lekarze są bezradni. Krasiński "Nie-Boska komedia" W wyniku przekleństwa matki Orcio jest poetą. mein Kind. Słowacki "Kordian" Mefistofeles. spokojne. Po zabiegu powiedział: kiedy się robi trepanację. S. prawdziwym przyjacielem Wokulskiego jest doktor Michał Szuman. Z.. Lekarz stwierdza jednak. która liczyła na pieniądze i sławę. Flaubert "Pani Bovary" . Zwłaszcza kobietom wiele uwagi poświęca doktor Montan: bo która z tobct wieczór pobłaznuje. twierdzi. Sganarel występuje w roli doktora. że ci. uważa. Zapomina o młodzieńczych ideałach. Nastawieni wyłącznie na duży zarobek. więc przeciwstawia mu rzetelne wykonywanie swego zawodu. Wykształcony Żyd.Kochanowski nazywa arcydoktorem. że rola kobiety zacz)'na się i kończy w lóżku. Zabieg jednak zakończył się klęską.1) W powieści występują tacy lekarze. mowę i ucieka z ukochanym. pragmatyczny doktor Szuman nie ma złudzeń co do tego. stuchat rzężeń. Wydaje się. Jednak w Obrzydłówku "wsiąka" w miejscową elitę. A Camus "Dżuma" . Uznany za obłąkanego z powodu próby zabicia cara. że Wokulski zginął.) Jej potrzebniejszy jest ksiądz niż lekarz. Remarque "Luk Triumfalny" Bohaterem powieści jest Ravic.jest (.Od początku epidemii doktor Rieux nie ma wątpliwości. który się poświęca za wolność . Szekspir "Makbet" .A. I. że jest bezradny wobec choroby Orcia. Lucynda odzyskuje.. że ma wobec najuboższych przeklęty dług do spłacenia. że miłość idealna jest tylko jednq z masek. ale Michała. poszukuje innych możliwości zgłębienia tajemnic świata. stateczny. kiedy się operuje kobietę. Krasicki "Doktor i zdrowie" W sześciowersowej bajce poeta ironicznie potraktował lekarzy. Oskarża ich w swoim wykładzie u dra Czernisza. że stan chorej jest wynikiem silnych negatywnych przeżyć. bo był solidny. widząc lady Makbet. zawsze jest 74 . a tylko chorą duszę. że należy z nią walczyć. przybierając postać Doktora. M. twierdzi. który uciekł do Paryża przed prześladowaniami w Rzeszy. 2) Judym. jak dr Czernisz czy dr Węglikowski. Praca. oraz piękne kobiety. dziewczyna udaje niemowę. mieszka w podrzędnym hotelu. ojciec godzi się na małżeństwo. J.. gdzie wsuwał rękę w wilgotne łóżka.Obok Rzeckiego. oczekująca na niego codziennie żona. Kordian twierdzi jednak.Pod nieobecność Makbeta do jego żony. Poncjuszu Piłacie i tajemniczym nieznajomym na Patriarszych Prudach.. Lekarz. M. a Leandra bierze ze sobą jako aptekarza. bo Leander dostaje duży spadek. które są przyczyną malarii wśród chłopów.). twarz mial zabryzganą cieplymi jej strugami. w tym medycynę. powodowany ogromnym pragnieniem zdobycia wiedzy. w którą lubi przebierać się instynkt utrwalania gatunku. który oprócz ślepoty cierpi jeszcze na pomieszanie zmysłów. Wdał się w romans z Rebeką. Karol dał się namówić do przeprowadzenia operacji na szpotawej nodze chłopca stajennego. dzisiejszy świat nie dla nich. że pomaga choremu. Otóż doszło do spotkania doktora i upersonifikowanego zdrowia. która uparcie wykonuje ruchy mycia rąk. nie wywyższał się. Sprowadzając go na ziemię. ale przekupiony dawny lekarski sługa. puszczając krew. których Judym określiłby mianem lekarzy ludzi bogatych.) nowym Boga tworem. Trzeźwy. w Zagłębiu rozstaje się z Joasią. Róża widziała w nim więc nie lekarza. podwikę. Prus "Lalka" . odrzekło: tam. Iwan Bezdomy spotyka profesora Strawińskiego. w gruncie rzeczy zna mechanizm działania państwa i wie. gotowego zapłacić za ratowanie syna każdą cenę (wszystko. że każdy. albo winni. że w pełni rozumie skomplikowaną opowieść Iwana o Berliozie. czego zażądasz . stąd tak emocjonalnie podchodził do komplikacji w czasie operacji. która nie zlękła się zgorzkniałej i złośliwej Róży. lady Makbet został przez damę dworu wezwany lekarz. Doktor mówił do sześćdziesięcioletniej kobiety: Ruhe. zauważył jej piękną niegdyś twarz i uświadomił jej. rozmawia z sobą. którzy potrafią zalecać tylko kąpiele. aby móc poświęcić się służeniu pomocą najbiedniejszym. Żeromski "Ludzie bezdomni" . toteż wezwany do niego lekarz jest ostatnią nadzieją ojca. lutnię. gdy wraca zmęczony od chorych. który sam w młodości przeżył nieszczęśliwą miłość. Kuncewiczowa "Cudzoziemka" Jedyną osobą. Zaraza to dla niego zło. Codziennie rozpoczyna obchód chorych. Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" . Karol został upokorzony i ośmieszony przez doktora Caniveta. do którego bohaterka udała się ze swoim skołatanym sercem. więc przez analogię z nimi Doktor każe mu tak samo ocenić jego szaleńczy zamiar. separatkę i pielęgniarza przy drzwiach. Jednak doktor Strawiński działa podobnie: stwarzając jedynie złudne wrażenie. później w Cisach chce osuszyć stawy.Doktor Faust zgłębił wszystkie dziedziny nauki. którą stanowią felczer i aptekarz. który sprawia wrażenie. który pochodzi z nizin społecznych. S. choć uważał.. Na pytanie. M. Jednak pojąwszy jej ogrom. J. Wiedzie tu życie uchodźcy. Żeromski "Siłaczka" .Dla prowincjonalnego lekarza. które zbyt obciążyły jej psychikę. chirurg niemiecki. trzeba mieć mózg w gtowie. przysparzając też zarobku aptekarzowi. był doktor Gerhard z Królewca. W obecności Rzeckiego wygłasza jeszcze jedną maksymę życiową: romantycy muszą wygincFć (. nie myślą o tym. Goethe "Faust" . by móc stworzyć drugi świat w sobie. którymi uwielbiał się delektować. Molier "Lekarz mimo woli" . Dwórkę niepokoi dziwne zachowanie pani: przemierza ona komnaty zamku ze świecą w dłoni. a później miłość do Joanny będą dla Ravica ucieczką przed rzeczywistością narastającego faszyzmu. E. oczywiście. A przecież to czas Michala był dla bohaterki czasem uśmiechu. zatem doktor Gerhard nie leczył bezpośrednio jej chorego serca.. którą chirurg Tamten operował. z których każdy twierdzi.W. dokąd idzie. Był przez pacjentów lubiany. alkohol. tzn. do którego zmierzał lekarz. trzeba mieć w glowie genitalia. operuje za kilkadziesiąt franków. pospiesznie opuszczającego miasto. gdzie ty nie chodzisz. że on najlepiej diagnozuje sercowe dolegliwości Wokulskiego. B. dlatego wchodzi w układ z Mefistofelesem i zapr~edaje mu duszę w zamian zajego shtżbę i obietnicę szczęścia. Ruhe. przede wszystkim dlatego. Karola Bovary'ego szczęściem jest tradycyjny dom. usiłował popełnić samobójstwo. G. za namową aptekarza i żony. mówi: czyn przeciw naturze rodzi niepokój (. Emma wszystkie te jego zalety odbierała jako wady. że widzi krew i czujejej zapach. wino. Kordian nazywa ich wariatami. Dziecko traci wzrok. która zawsze go fascynowała. podczas gdy doktor Durant bierze za operację kilka tysięcy. że życie bez uśmiechu jest czasem straconym. który musiał amputować nieudolnie leczoną nogę.W szpitału psychiatrycznym oprócz lekarzy. którzy tu trafili. Choromański "Zazdrość i medycyna" Rebeka Widmarowa była jed nocześnie pacjentką.

że bakcyl dżumy nie umiera. Jaką drogą tego dopnie. oczekują. co będzie najskuteczniejsze w przypadku danego pacjenta: proszki. siostry Ratched. któtzy podejmują się niezwykle trudnych przeszczepów nerek. dla którego praca jest życiową pasją. czas i cierpliwość to trzech najlepszych lekarzy. Doktor Tomasz jest oczytany. Kundera "Nieznośna lekkość bytu" . przy czym nie robią tego dla sławy.W sowieckich łagrach lekarze zajmowali szczególną pozycję w hierarchii obozowej. zakończył ośmioletni wyrok i skorzystał z propozycji zostania lekarzem obozowym. podobnie jak ich pacjentów z nazwiska. która wie najlepiej. (Homer) * "Jest wielkim błędem naszego czasu. Natomiast. żyjącego w systemie totalitarnym. Symbolizuje więź. tak jak dobrego żeglarza. elektrowstrząsy. żejest wariatem i prosi o zwolnienie na pewno nim nie jest.gotowy do niesienia pomocy. pocatunki zdejmują ligniną jaiowioncł. O Jegorowie wiadomo było. żelazny (glejt). (Agrypa) * "Jeden doświadczony lekarz wart jest stu wojowników".Autor zastrzega na wstępie. Już na Umschlagplatzu podejmował wyścig z Bogiem. S. doktor Tomasz. Jedyny w Oranie Rieux nie podziela w pefii entuzjazmu mieszkańców. O pobycie w szpitalu marzył każdy więzień. że właśnie te pocałunki. panie doktorze? Szpital jest Kombinatem. niezależnie od choroby. endokrynolog od endokryny. są tylko pionkami. W powieści występuje też rzesza lekarzy anonimowych: urolog od uryny.zmuszony przez Niteczkę . jego troskę i oddanie. Lekarze. a bardzo mało z postępowania". pergamin) wraz z zewnętrznym opakowaniem (koperta). nie dlatego. List: anonimowy. że nie lubią chłopca: wstydzą się swojej bezradności i tego. aby dać choremu cień nadziei.działały jak najskuteczniejsze leki). Zawsze potwierdzają swoim autorytetem diagnozy i terapię pielęgniarki. które wydają się science fiction i często wraz z chorymi zwyciężają. który dokonuje sekcji zwłok. a po wojnie został lekarzem. Marek Edelman. maska jedwabna są differentia specifica tego człowieka. zwykłą ślusarską bormaszyną wygotowaną w puszce po konserwach. Krall "Zdążyć przed Panem Bogiem" . proszkach obniżających temperaturę. (Hipokrates) * "Dobry lek zawsze bywa gorzki".doktor dokonuje trepanacji czaszki poety Dębowego na wyrwanych drzwiach jakiegoś domu. a tylko trapi się swoim katarem i jednemu z szeregowców każe sobie mierzyć temperaturę. Biegański) * "Lekarze ludzi bogatych". sami nadzorują przebieg dializ. zabiegów na otwartym sercu. a ktoś. poznaje się tylko podczas burzy i niebezpieczeństwa". objaśniając jednocześnie kolejne czynności. lekarze nie mają czym i gdzie operować. siatkę krZywd roZwijają bez trwogi. lobotomia. renomowanych ośrodków. jest rzeczą obojętną". że książkę poświęca pacjentom. nie dostrzegając. (Hipokrates) * "Lekarz ma tylko jedno zadanie: wyleczyć chorego. Nie wierzy w Boga. H. Rocznik dwudziesty" . Ze złością patrzą na każdego nowego rannego.beznadziejne. Jego modus vivendi (nie kończące się romanse i pojedyncze przygody miłosne) jest przykładem rozpaczliwego hedonizmu człowieka wrażliwego.W czasie powstania brakuje leków. że można być świętym bez Boga (podobnie jak Tarrou).Rozmówcą Hanny Krall jest kardiochirurg. często metaforycznie przedstawiany 75 . a pielęgniarki i lekarz traktowali ich jak ludzi (troskliwe spojrzenie. Grochowiak "Lekcja anatomii (Rembrandta)" . Z obchodu wychodzą szybko. a lekarze są tylko trybami w maszynie sterowanej przez siostrę Ratched. ale należy się do niego o to zwrócić z prośbą. więc pyta tylko formalnie: prawda. krzywdy. którzy obok takich symulantówjak Yossarian spotykają też przypadki beznadziejne. bo to właśnie oni głównie wykazują się odwagą. który panicznie boi się lotów. R. aby się nie narazić dowództwu. przekomarzania i rozsądne apele o cierpliwość. ręka położona na czole .Bohaterem lirycznym wiersza jest doktor Tulp. Łukasza 4. ratując życie skazanym na wywiezienie do obozu. otwarty. to.to zmniejszenie dysproporcji. wyczerpali cały arsenał swoich typowych zachowań i powiedzeń: były już żarty. później zostaje pozbawiony prawa wykonywania zawodu i zarabia myciem okien. (Konfucjusz) * "Umieram z pomocy zbyt wielu lekarzy". widziani oczami małego pacjenta.Pisemna wypowiedź skierowana do osoby. (przysłowie angielskie) List List . życzliwe słowo. Podejmują się operacji. aby pozostawić ją Bogu: lepiej jest dla Boga. przeraża go wojna. myślący. dermatolog od dermy. że w ludziach więcej rzeczy zasluguje na podziw niż na pogardę. że nie trzeba tracić nadziei. bo doskonale zna mechanizm funkcjonowania paragrafu 22: może zwolnić od lotów wariata. szyfrowany. łączność. że się spieszą. są bezradni wobec choroby. Za każdym razem Thorwald ukazuje determinację pacjenta i piękno walki o jego życie ze strony lekarza. (Hipokrates) * "Wielu jest doktorami z tytułu. (Hipokrates) * "Uśmierzanie bólu jest rzeczą boską". Herling-Grudziński "Inny świat" . (W. Jednak wiele miejsca w jego opowieściach zajmują lekarze. gdyż nie mogą mu pomóc. nie zwalnia nikogo z obowiązkowych lotów. M. ale wie. poszukują odpowiedzi na pytanie o istotę życia. że się w niego nie wierzy i walczy z catych sil ze śmiercią. Heller "Paragraf 22" Lekarzem lotników na Pianosie jest doktor Dane eka. J. gdzie mogli spać w czystej pościeli. blue babys. bo epidemia to zbyt poważna sprawa. przeżywają każdy skok temperatury. polecony. Po napisaniu do prasy artykułu krytykującego rządzących (na temat ich odpowiedzialności) jest stopniowo zmuszany do rezygnowania ze swoich ambicji . 23) * "Nikt nie potrafi tak solidnie zakopać swoich błędów jak lekarz". do życia podchodzi refleksyjnie i krytycznie. (S. którą doktor stale ma w pamięci: 1:400 000. Zgromadzeni wokół ciała lekarze spodziewają się zgłębić tajemnicę bytu. Thorwald wymienia ich. Konwicki "Zwierzoczłekoupiór" Jest to powieść o chłopcu umierającym w szpitalu z powodu nieuleczalnej choroby krwi. że w 1939 r. Za każdym razem przy bardziej skomplikowanych przypadkach doktor jest załamany. toteż nie lata. a tylko po to. lepszym jedzeniu. Bratny "Kolumbowie. który przeżył powstanie w getcie. nie ma miejsc w przepełnionych szpitalach polowych. J. ulecz samego siebie". prywatny. Znamienna jest scena. T. że lekarze oddzielają dusze od ciała". udają. lecz małych szpitali. Często czuwają przy chorych całe noce. grupy osób lub instytucji. K. operowania tzw. Każde przedłużenie choćby o miesiąc czy dwa życia ludzkiego . jakiej nie mógł doświadczyć.opuszcza Pragę. W swych poszukiwaniach przedzierają się przez kolejne warstwy ciała: odrZućmy to co napęcZniato. Bohater stwarza sobie rzeczywistość. operując przypadki ciężkie lub zdawałoby się . G. że są tylko lekarzami. przy czym często wcale nie pochodzą oni z wielkich. Kesey "Lot nad kukułczym gniazdem" . na czym napisano tę wypowiedź (papier. gdy . słowa wypowiedziane na łożu śmierci) * "Dobrego lekarza. królestwie Wielltiej Oddziałowej. Żeromski) * Przyroda. ja chcę Zarabiać forsę). bo wie. jednak doktor wierzy. trywializując i uprzedmiotowiając zmarłego. nie chce być bohaterem (ja nie chcę się poświęcać. choć terapia. * "Lekarzu.Lekarze w szpitalu psychiatrycznym. Thorwald "Pacjenci" . (Aleksander Wielki. Wyścig ten kontynuuje jako kardiochirurg. że świecenie wnętrza wyjaśni im fenomen dualistycznej natury człowieka (cielesno-duchowej). były dyskusjejak z dorosłym. (Ewangelia św. polegała na możliwości wypoczynku. Był to dla więźniów prawie raj.Bohaterem powieści jest pracujący w jednej z praskich klinik chirurg. kto twierdzi.

Norwida do Zaleskiego. świadectwem kultury dworskiej. nie mogąc zdobyć inaczej pieniędzy.J. skąd pisywali do siebie miłosne listy. aby poznać uczucia prawdziwej Anieli względem siebie i móc zakpić sobie zjej ślubów panieńskich. najpierw jako swej narzeczonej. który przebywa daleko od miejsc znanych mu.. to niech prawdy bliskie będzie zmyślenie (. skierowane do piszących. że list trafił na podatny grunt. Orzeszkowa "Nad Niemnem" Uporczywe listy Dominika Korczyńskiego. nauce. Pawła. gdzie nawet prywatna korespondencja może stać się powodem oskarżenia i skazania. co ów przewidział. A. J. chłonie. Norwid "Klaskaniem mając obrzękłe prawice" .W.W przeciwieństwie do polskiej wersji legendy. zawierający rozkazy uśmiercenia Hamleta. zajmuje tam niezłe stanowisko urzędnicze i namawia brata do porzucenia Korczyna i wybrania łatwiejszej egzystencji niż codzienne zmaganie się z kłopotami. dziewczęcych oszczędności. Szekspir "Makbet" .). jak i ona zamknęli się w klasztorach.S.. dyktuje Anieli list do całkowicie fikcyjnej dziewczyny o tym samym imieniu. uczy odpowiedzialności za nie. zawierający wzmiankę o możliwości spotkania tam Izabeli. w lot chwyta.ot. Określa. Mickiewicza do Zana. E. zwięzłym bądź. list kończył się słowami: non omnis moriar i te właśnie słowa przeczyta głośno Ochocki w zakończeniu powieści. w którym niedoświadczona i pełna ufności dziewczyna składa swój los w jego ręce. jak wielkim wyrzeczeniem dla niej i dla ciotki było zdobycie tej sumy. Jakuba.Listy Apostolskie: św. który przebywa w Rosji. A. da Voragine "Legenda na dzień świętego Aleksego" .donosi jej. jaka powinna być poezja. czasem.K. Szekspir "Hamlet" Klaudiusz. który św. zwany listem romantycznym. ogród. wyjaśniając. samotności i prób jej przełamania przez ucieczkę w miłość (objawy Weltschmertzu).Tu 76 . przykładem pięknej sztuki epistolarnej. J. H. Poklask i uznanie zyska ten. Zarówno on. III" W scenie balu u Senatora wspomina się o rozkazie Nowosilcowa śledzenia Czartoryskiego.. Horacy uświadamia twórcom wagę słowa. do Delfiny Potockiej. dla J. a gdzie dane jest być jej. skierowany do ukocha nej kobiety przez pielgrzyma. czyli Heloiza. znajomi ludzie).świat. Ten kształt powieści umożliwił ukazanie typowych Werterowskich cech: skupienia na sobie.Tekst publicystyczny z okresu Sejmu Wielkiego. "Legenda o św. co pożyteczne tączy z prz)jemnym. pisze do matki list z prośbą o przysłanie mu ich. A. co mówisz. C.Są to rozważania o sztuce poetyckiej. że brak mu środków na zakup nowych rękawiczek. informując ją o wszystkim. Ujawnia to mechanizm rządzenia w carskiej Rosji. których celem jest tłumaczenie słowa bożego i ugruntowanie wiary. Aleksy napisał przed śmiercią. decydująco wpłynął na losy Wokulskiego (błyskawiczny powrót z Paryża). W. przejmowania i czytania jego listów.jako biały gołąb. cywilizacji. donosząc jej o swych zwycięstwach (np. widzi go w snach. łącznie z mocium panie (przykład komizmu słowa i sytuacji). za której uwiedzenie Abelard został z rozkazu wuja dziewczyny zbrodniczo wykastrowany. Horacy "List do Pizonów" . Niezbędnym elementem biografii romantycznych twórców były podróże. kim był. Kołłątaj "Do Stanisława Małachowskiego. niech umyst to. wysyła młodego księ cia do Anglii pod opieką Rosenkranza i Gildensterna. Życie paryskie jest ustawicZną walkct .List. Są one często uzupełnieniem twórczości poetów. Jest to szczególna nobilitacja bohatera literackiego. Słowackiego do matki.J. Mickiewicz "Dziady. Jan Sobieski "Listy do Marysieńki" -Sąjednocześnie gatunkiem literackim. H.toria miłości filozofa i teologa Pierre'a Abelarda i jego uczennicy Heloizy. pod Wiedniem). otrzymawszy list od swego ukochaneao. św. skazując na śmierć Rosenkranza i Gildensterna. w którym tytułowy Anonim przedstawia konkretny program reform społecznych i politycznych. Także list siostry Rastignaca z informacją o wysłaniu pieniędzy ze skromnych.. W. Ich pierwsze spotkanie traktuje jak wolę nieba. władzy (pomysł korespondencji dwóch Persów). Słowacki "Rozłaczenie" Wiersz list poetycki. jak też eksponował punkt widzenia samego Wertera. Julia. Montskiusz "Listy perskie" Przykład wykorzystania formy listu jako kamuflażu. Ponadto w tekście samej kroniki Gall cytuje treść rzekomych listów cesarza niemieckiego do Krzywoustego i odpowiedź polskiego króla. dlatego wykształcił się w tej epoce nowy gatunek literacki. później . Historia stała się inspiracją np. wytęsknionych (dom.i dochodzą listy. Średniowieczna historia została wykorzystana do przedstawienia sentymentalnych przeżyć dwojga ko~-hanków. Biblijny kontekst i symbol Jerozolimy posłużył poecie do wypowiedzenia wiary w triumf jego ogryzmolonego pamiętnika artysty. Prus. Są źródłem wiedzy o XVII w. Matka przysyła pieniądze i ser deczny list z wytłumaczeniem. Balzac "Ojciec Goriot" Eugeniusz Rastignac.1) List prezesowej Zasławskiej do Wokulskiego zapraszający go do Zasławia.U. Gall Anonim "Kronika polska" Listy poprzedzające księgę I i III. Biblia (NT) . skierowane do kanclerza Michała i biskupa Pawła. a dedykowane całemu episkopatowi ówczesnej Polski. w której Cześnik dyktuje Dyndalskiemu rzekomy list Klary do Wacława. Tu list jest symbolem nieprzerwanej łączności. wyposażonych w stosowny list. utrwala. np. która pozwala mu nie przyjmować niekorzystnych warunków cesarza. iż byt jeden do drugiego czyst. jak i podkreślenie jego świętości. przy czym służący zapisuje każde słowo. kochanych. opozycji: ja . Aleksym" . Niemcewicz "Powrót posła" Krótki liścik Starościny do Podkomorzyny z informacją o złym samopoczuciu autorki bileciku: głowa mi źle robita przez noc całą. A.żony. udając rannego w rękę. Sienkiewicz "Potop" . Sobieski pisał je przez wiele lat do Marii Kazimiery. B. która uczy: jeśli uczy'ć zamierzasz. J. a nawet zmienił jego treść. 2) List Węgiełka do Wokulskiego (czytany przez Rzeckiego) z informacją o wysadzeniu w powietrze kamienia z romantycznym napisem.Scena. Rousseau "Nowa Heloiza" Przykład powieści epistolarnej. J. układach wśród dworzan. co staje się pretekstem dla Podkomorzego do wywodu o sensie wychowania hołdującego modzie francuskiej. Nikt nie mógł go wyjąć z zaciśniętej ręki zmarłego z wyjątkiem jego żony. zapowiedzi zostania tanem Kawdoru i przepowiedni czarownic Makbet pisze list do żony. Tu Gustaw. listy Krasińskiego do ojca. List otrzymywać to dostawać dobre albo złe wieści. cz. Bawić zapragniesz. co go dyskwalifikuje w wielkim świecie. że Hamlet zna prawdę o zamordowaniu ojca. Jana. by przyre~la bs~ła świadkiem jej miłosnych uniesień. Tu niedyskrecja uratowała Hamletowi życie. przekonany. przeto. bawi i uczy zarazem. Zestawienie krańcowych pejzaży (jej i jego). Goethe "Cierpienia młodego Wertera" . a jaka ta. piszę na Babilon do Jeruzalem .Utwór zawiera konkretny adres poetycki: Piszę. Fredro "Zemsta" . "Lalka" . Rousseau w "Nowej Heloizie". która bawi. Wilhelma.Powieść w formie listów tytułowego bohatera do jego przyjaciela. są kurtuazyjnym gestem kronikarza. referendarza koronnego o przyszłym sejmie Anonima listów kilka" . Słowa Lady Makbet: będziesz królem wskazują. pozwalającego wyrazić śmiałe opinie o religii. świadczącą o jego odwadze i pozycji Bolesława.Po zwycięskiej bitwie. idzie go czytać do ogrodu. list z ręki zmarłego może wyjąć tylko papież. J. toteż list przeczytał. ale codziennie czeka na jakiś jego gest. Fredro "Śluby panieńskie" Często wykorzystywany przez twórcę motyw listu. Średniowieczna hi:. H. . wstydzi się swojej śmiałości. Piotra. niedogodnościach życia rycerskiego. który staje się elementem intrygi. chcąc uknuć intrygę. Puszkin "Eugeniusz Oniegin" List Tatiany do Oniegina.

S. 1) List Janusza Radziwiłła do Kmicica z poleceniem werbowania ludzi. doręczane nielegalnie. 4) Nie udało się Kmicicowi przejąć listów Janusza. wiedzą o masowych grobach. stąd wyrok brzmi: idź do pieca miłosny zeszy'cie.fortel Zagłoby do Lubomirskiego.zwykłe.scena czytania na pewno długo oczekiwanego listu od ukochanej osoby. całują się". który po wojnie podjął decyzję o niewracaniu do komunistycznego kraju. że nikt do niego nie napisze. panie Plaksin stanie się przyczyną samobójstwa biednego telegrafisty. (S. poeta-rewolucjonista. Garcia Marquez) 77 . Garcia Marquez "Nie ma kto pisać do pułkownika" . Herling-Grudziński "Inny świat" 1) Więźniowie sowieckich łagrów jak dodatkowej miski zupy oczekują listu z domu. jakim człowiekiem jest jej ukochany syn Tomaszek. M. Bratny "Kolumbowie" Kolumb. (Cyceron) * "Jedynym urokiem starych listówjest to. Otrzymane listy czytają wspólnie w baraku. że list musi nadejść. żołnierz. Kasprowicz "Sonety z chałupy" (sonet XXXIX) Skrótowa biografia wiejskiego chłopca. świadczące o potrzebie utrzymania kontaktu z bliską osobą. i zło. któremu pozostało tylko wysy łanie rozpaczliwych sygnałów listów w butelkach. G. pozna Barbara prawdę o romansie Teresy z młodym Krępskim. stary pułkownik Aureliano Buendia czeka na list potwierdzający jego zasługi i przyznający mu rentę. wyjaśniający ostatnie decyzje Jima. świadectwem miłości (jed. Jest marzycielem wierzy w zwycięstwo swojego koguta w walce kogutów i w to. 2) Kartka pisana ręką Lorda Jima z kilkoma rozpaczliwie brzmiącymi (jak wołanie o pomoc) zdaniami. związane z tym silne emocje i omdlenie. Mullera w czasie obrony Jasnej Góry. Gombrowicz "Ferdydurke"Podstęp Józia.po wygaśnięciu uczuć lub utracie przedmiotu miłości listy miłosne stają się bezwartościowe. jednocząc się w radości lub smutku. i boi się wrócić. J. Gałczyński . tęsknią. bo wyraża historyczną konieczność. a po dwóch miesiącach nie pamięta już o nich nawet ten. milośnie. ie nie wymagają odpowiedzi". Conrad "Lord Jim" . PisZe serdecznie. W. Listu tego bohater o mało nie przypłacił życiem (załamanie nerwowe). Niestety. którzy przeżyli wojnę i widzieli (byli świadkami) prowadzonych na śmierć. dzięki której mogą oddychać. smutne list~~ o swojej biedocie i gdzie umarł. potrzebna im jest maleńka szpareczka. a zwłaszcza przez poetów. (G. Lec) * "Epistola non erubescit" (list się nie rumieni). 6) List Jana Kazimierza odczytany w kościele. Adresowany był zatem do wszystkich (?). Nie doczeka się jednak upragnionego listu. Jasna Góra. panna Jadzia odtrąca jego miłość."List jeńca" Datowany "Obóz Altengrabow. 5) List . dzieli los podobny do tego.Powieść kończy list Marlowa do uprzywilejowanego człowieka w Londynie.na moja na świecie). próbie przełamana psychozy obozowej (zlagrowania). odcięty od bliskich mu osób i miejsc.Weteran wojny domowej. Telegrafista Piotr Plaksin pisze list do bufetowej Jadzi. Dostarczają nielicznych informacji o refleksyjnym podejściu bohatera do życia. Gdzieś w mordobijskim powiecie. oddany mu wspaniałomyślnie przez Wołodyjowskiego. które są w życiu ojca największymi radościami. bardzo często powodują zwrot akcji. Żyje w dramatycznych warunkach. W.listy od grywają ogromną rolę. którym nie wolno milczeć: zamordowany będzie jeszcze raz męczennik . kiedy on. Monolog ojca. ale ludzie najbardziej nawet nieszczęśliwi nie wierzą nigdy w catkowitość swego nieszczęścia. Sytuacja oczekiwania na list jest tu symbolem nadziei. jaki był udziałem jego bohaterów lirycznych ("Elegia o śmierci Ludwika Waryńskiego". który chciał się kształcić. śnią. (piosenka "Skaldbw") * "Te najpilniejsze listy po tygodniu przestają być tak pilne. wytarty na zgięciach list ojca Jima. 3) Listy księdza Kordeckiego do Jana Kazimierza. nawet za cenę narażania życia. który ten przez lata przechowywał jak relikwię.Smutne opowiadanie o człowieku. J. 1) Pożółkły. 2) List panny Marii Hłasko po raz pierwszy z niezwykłą mocą uświadomi Barbarze. Wojaczek "List do Królowej Polski"-Obrazoburcze wyznanie niewiary (nie mogę ci uwierzyc~. R. jaka ojca spotkałajako wroga ludu. Staff "List" . za opłatą. Karajest słuszna. * "Napis na pomniku brzmi czasem jak list gończy". Pawlikowska-Jasnorzewska 1) "List" . Pozbawiony kontaktów z krajem. Jastrun "List w przestrzeń " List do nieznanego adresata na temat obowiązku mówienia prawdy przez tych. a dedykowany żonie poety.Pisany do osoby dobrze znanej. który zło widzi w samym sobie. Każdy z nich nosi w kieszeni i czyta codziennie po kawa&u. M. 2) List do Pamfiłowa od syna. M. 1942". czeka na list od przyjaciela (dlatego regularnie słucha na swoim eleganckim jachcie cyklicznych programów Jerzego w radiu). K. polecone. wiedzie wspólnie z dwoma przyjaciółmi życie przemytnika. aby ten oddał się dobrowolnie pod dowództwo Czarnieckiego.Na stacji Chandra Unyńska. który całe życie czekał na list. choć nieodwzajemnionym uczuciem. który informuje ojca. połączone z żon glowaniem symbolami (twarz Murzyna. polegający na jednoczesnym wysłaniu listu tej samej treści do Kopyrdy i prof. w którym hetman litewski rozkazuje zgładzić więźniów. potrzebie rozmowy. wyjaśniający córce paradoksy historii. przywracający Kmicicowi cześć i dobre imię. Borowski "Opowiadania" Listy Tadka z obozu w Birkenau do narzeczonej przebywającej w obozie kobiecym. jest jednocześnie próbą pocieszenia dziecka. która w rzeczywistości obozowej wydaje się tak samo ważna jak chleb. T. podsuwanie przez pamięć obrazów miejsc porzuconych i świadomość egzystencji rozbitka. w którym przecież współistnieje i dobro. J. 2) "Listy" . 2) List Janusza przejęty przez Zagłobę. kto je napisał". Ze względu na ton wypowiedzi może to być list pożegnalny osoby. List nie zawierał adresata. List spełnił swoje zadanie: spadły maski z twarzy mieszczuchów. Zeromski "Doktor Piotr" Listy syna do Dominika Cedzyny. niezbędnej do życia każdemu człowiekowi. marzy. dozując sobie przyjemność obcowania z Piotrem. ujawniających knowania i plany Radziwiłłów. Tuwim "Piotr Płaksin" .córkę poety. G. Jest wyrazem tęsknoty. w spokojnym tonie (przypominającym rozmowę) informujący odbiorcę o pogodzeniu się piszącego z upływem czasu i przemijaniem. że kochają.I. Byron) * "Ludzie listy piszą . wspomina. M. zaprzyjaźnionej. Że kocha. ciągłe czekanie. "Na śmierć rewołucjonisty"). Broniewski "List z więzienia" Ma on precyzyjnie określonego adresata .1) Z listów.Pisany w Nowym Jorku. niemożność pogodzenia się z obcymi pejzażami. R. J. którą darzy gorącym. nie mając pieniędzy na zaspokojenie podstawowych potrceb. Hłasko "List" . opowiadający zdarzenia kończące losy bohatera. W kopercie Marlowa były jeszcze dwa listy. której ojciec zwierza się z trudnych do zrozumienia zakrętów historii. którego celem było zdemaskowanie obłudy Młodziaków. choć dobrze wiedział. List prezentuje pełną akceptacji postawę nadawcy wobec świata. piszą.y. razem przeżywając ich treść. Dabrowska "Noce i dnie" . L. niebieskie włosy) przemieszanych z drapieżnym obrazowaniem (glisty które wyszły z ciała) daje obraz człowieka targanego namiętnościami. bo nieszczęśnik nie potrafi grać na klarnecie.świata milczeniem. Jej list z okrutnymi słowami: Nie dla mnie pan. Pimki z propozycją spotkania w pokoju Zuty. wyrażający tęsknotę do kraju. dlatego wyjechał do stolicy skąd pisat do rodziców krótkie. K. która jest świadoma nadchodzącej śmierci. które Lucjan Kociełł przekaże Niechcicowej po śmierci żony. I chce. (G. Wierzyński "List" . iż rozumie i pochwala karę.

On. pełnych dramatyzmu romansów. wymagające matczynej opieki i ciepła. Mickiewicz "Rybka" Wiejska dziewczyna. Poetę łączyły bardzo bliskie i serdeczne więzi uczuciowe z matką. chce wychować synów na dobrych obywateli. J. nie rozpoznając w nim syna. żony i gospodyni. Czternaścioro jej dzieci zabito. Biblia (NT) . że jej życiową rolą była rola demonicznej kochanki. Dla swego wię zionego i torturowanego syna. może oglądać Boga). zdarzył się jakiś nagły. boska.Wiersz autobiograficzny.M. J. Większą część swoich "dochodów" przeznacza na wychowanie syna. dlaczego nie wraca do kraju i prosi matkę o wybaczenie.U. choć na pewno kochająca Hamleta (nie zdradza jego udawanego obłędu. A. Szekspir"Hamlet"-Gertruda. Niemcewicz "Powrót posła" Podkomorzyna jest wzorem zarówno matki. Zdarzyło się. Gdy po zabójstwie siostry Balladyna została królową i skazała swoją matkę na tortury. by dziecka nie zabijać i oddać tej irugiej. Jest on jej jedyną podporą i radością. stojącej pod krzyżem. komnata). która nieświadomie stała się przyczyną nieszczęścia córki. Kobieta nie umiejąca w sposób zdecydowany wybrać między synem i nowym mężem. jakim okazał się Kirkor. :aś matki cierpiącej Maryja obecna na 3olgocie podczas ukrzyżowania i śmie rci Chrystusa. Na stypie po Marmieładowie powiedziała. J. Jako element szantażu i zemsty wykorzystał wielką miłość Anny do syna zabronił jej widywać się z nim. sama została poetką i syna skazała na ten sam los. a który wypili Izolda i Trist "Lament świętokrzys~lci" Zdecydowanie uwypuklone c~chy matki cierpiącej (Mater Dolorośa). bo ta krzyk~ęła. Słowacki "Balladyna" .: ludzkie przygody ludzkie noś. pisany w Szwajcańi. Nie nadawała się do roli matki. Soerensen). macocha Soni. który porzucił ją i dziecko w pogoni za ideałem. 5) Jokasta .Klaudiusza. podając jako argument o pozostaniu za granicą to. zapomnienie. Jazona. Słowacki "Rozłączenie" Jeden z najpiękniejszych liryków tego poety.matka Hamleta. tzn.1) Katarzyna Iwanowna.N. Z pozoru hałaśliwa i opryskliwa. a naprawdę czuła. i przybrawszy kobiecą postać. Zola "Nana" . Tłumaczy zrozpaczonemu synowi. bez pamięci zakochana w poruczniku Wrońskim. która chcąc wydać Diannę za Fantazego (ze względu na jego majątek). Książę Karenin kazał jej wybrać między domem a kochankiem. patńotka. pragnąca wierzyć. odrywało ją od marzeń. Podobnie jak mąż. kochająca.jednocześnie matka i żona Edypa. ani dobrą matką. dźwigająca krzyż w postaci codziennego zmagania się z mężem pijakiem. Słowacki "Fantazy" . kochająca i troskliwa matka dwóch córek: Aliny i Balladyny. Nie interesowała się jej zdrowiem (czasem. Ejlejtyda. lecz upokorzenie. "Bogurodzica" . co rodzime. lecz nie umiała zrezygnować z miłości swego życia. który mieszka u swej opiekunki. Tu matkajest symbolem osoby niosącej ukojenie. ale jednocześnie bliska ludziom. Kochanowski "Treny" . Brak atrybutów boskich jest to bezradna. Mitologia 1) Hera. żyjącą tylko r omansami. Z. Zabójstwo Hamleta (ojca) odbyło się za jej wiedzą. Początkowo małą wychowywała mamka. troskliwa i dobra matka.) "Dzieje Tristana i Izoldy" . gdy stary sługa przynosi maleństwo. Zamieniona w rybkę. Powiesiła się. kobiety. J.Wiersz jest apostrofą do matki (wszys tkich matek) młodego bojownika. 2) Demeter archetyp matki kochającej. służących ojczyźnie. nazywając ją głupią. rozważna. czuła. pragnąca dla nich księcia z bajki. Rolę matki zdecydowanie zdominowała rola żony. aby ratować choć duszę syna. Wymaga od Dianny poświęcenia w imię ratowania honoru rodziny. cierpliwa. J. ta nawet na mękach nie wskazała na nią jako na wyrodną córkę i zbrodniarkę. Krasiński "Nie-Boska komedia" Żona hrabiego Henryka i matka Orcia . jest ich orędowniczką. Hebe. Przygotowała czarodziejski napój z wina i ziół.matka dumna ze swego potomstwa.Matka poety pojawia się w tren ie XIX z Urszulką na rękach. pełnej bólu i cierpienia po stracie córki Kory. którego poślubiła. matka Kaina i Abla. wyrażający jednocześnie żal z powodu rozstania i tęsknotę za matką oraz tym wszystkim. Mickiewicz "Do matki Polki" . Nana wyjedzie z Paryża i będzie się nim opiekowała. gdyż umarła niebawem po porodzie. umiała docenić jej poświęcenie dla rodziny.matka Raskol nikowa: troskliwa. jedyna dla niej była rola bohaterki niezwykłych. Jako matka Anna Karenina była czuła. Połączenie tych trzech elementów sprawiło. Bronte "Wichrowe Wzgórza" .Dobra. aby jziecko rozciąć mieczem i każdej z ko~iet oddać połowę. Matka. A. W. sprzyja Ofelii. A. 3) Niobe . kochająca i mądra. ciepła. Flaubert "Pani Bovary" Emma nie była ani dobrą żoną. ponieważ dziecko. Ares. Walcząc o miłość męża. Należy przypomnieć jednocześnie. później poślubiła brata swego męża . zwracająca się do wszystkich matek. Tołstoj "Anna Karenina" . jak też Polki. że Anna Karenina nie mogła być wzorową matką. G. Natychmiast mógł ~oznać prawdziwą matkę. stąd w utworze tym tłumaczy się on. obarczana często winą za grzech pierworodny. Małej Berty chyba nie znosiła (jakie to brzydkie dziecko).Katarzyna Linton niedługo odgrywała rolę matki w stosunku do swojej córki Katy.Tu matka Jezusa występuje jako błogosławiona. zrozpaczona kobieta. Mi mo to pozostają oni w ciągłej łączności uczuciowej (jej symbolem w wierszu jest biaty gołąb).Piękna i wrażliwa kobieta. w jakich syn mieszka (wszak pokój przypomina trumnę). Jana: Oto matka twoja. Choć dla Soni była tylko macochą. Słowacki "Do matki" . wypija truciznę przeznaczoną dla Hamleta). Mickiewicz "Dziady" cz. że wszyscy zebrani nie są warci nawet małego palca Soni. p.Prostytutka Nana okazuje się bardzo troskliwą matką. III Matką cierpiącą jest tu pani Rollison (por. polecając jego opiece zrozpaczoną Maryję. który miał wzmóc miłość Izoldy i króla Marka. że jest on tylko wynikiem zmęczenia lub złych warunków. 2) Kiedy dwie kobiety kłóciły się ~ dziecko i żadna z nich nie chciała ustąpić. zjawia się zawsze.Matka Matka . córka króla Kolchidy. a ojcu dziecka. czym wywołała gniew Latony. Dostojewski "Zbrodnia i kara" . Umierając Jezus rzekł do św. kłótliwa). na wsi. Z niepokojem patrząca na stan swojego Rodi. 2) Pulcheńa Aleksandrowna . E. że Urszulka nic nie straciła. zazdrosna o swego męża. dającej mądre recepty na życie. gdy poznała prawdę. L. król Salomon wydał wyrok.Matka Izoldy. F. Jednakowo kochająca obie dziewczyny.Hrabina Respektowa rozpaczliwie usiłująca ratować pozory świetności domu. karmi je.Kobieta mająca własne dziecko (dzieći) w stosunku do niego (nich). Matka mądra. Janka chciała uprosić u Nowosilcowa wizytę księdza Piotra. Zapowiada los jej syna: jego przyszłość to nie zwycięstwo i sława. Zjej zwią zku z Zeusem narodziły się dzieci: Hefajstos. 4) Medea piękna czarodziejka. Zapłaci za to 78 . w której przypadku można mówić o zdominowaniu roli matki przez rolę kobiety (kapryśna. współuczestniczącej w bólu syna. wywyższona.Archetypem matki rado~nej jest Maryja podczas zwiastowania. Gdy chłopiec ciężko zachoruje na ospę. klęska.nie iść na obrożę. że woli konający . nie liczy się z uczuciami córki. biedny tułacz przebywa w innym (zupełnie dla niej obcym) świecie.1) Za pramatkę wszystkich ludzi uznawana jest Ewa (Księga Rodzaju). Demeter. nad rodem Labdakidów ciążyła bowiem klątwa bogów. wybrana. piękna) i żony (zazdrosna. iż dziecko rozbiło sobie twarz. Krysia ze związku z dziedzicem urodziła nieślubne dziecko. Biblia (ST) . chorobliwy atak czułości) ani rozwojem. Bedier (oprac. Mówi się też o Demeterjako o matce-ziemi. że w rozdrażnieniu popchnęła Bertę tak. pośredniczy między ludźmi i Bogiem. Męczyło i nudziło ją ustabilizowane życie i monotonna codzienność. Niobe zaś z żalu i tęsknoty skamieniała. a wiele zyskała (np.Mańa. E. J. znajome (ogródek. Zabiła własne dzieci i uciekła do Aten. poszukującej jej po całym świecie. matka małego Sieńoży. J. Z radością wita przybyłego d o domu Walerego.

Ciężko pracowała. Męczy ją życie codzienne. ale także cały dom i gospodarstwo. biedna. Po śmierci syna samotna wdowajeszcze długie lata spogląda na dym. z kim chce. a Martę zmusiła. Dzieci wychowują się prawie same. że trzeba ją karmić i zapłacić za zameldowanie. Leonię . Potajemnie przynosiła mąkę. kłóciła z nim. jak często ideały i szczyme pragnienia rozmijają się z rzeczywistością. której ciężka praca nie pozwala zapewnić opieki dziecku. i jako żona. podsunęła mu pomysł zwrócenia się do Czechlińskiego. by miała białe rączki. wstydziła z powodu jego ' wyskoków i ciągle go bardzo kochała. 3) Andrzejowa Korczyńska . ale także wyzwoloną z mieszczańskich konwenansów matką. matka Zenona jest uosobieniem łagodności i dobroci. 2) Pani Kirłowa . Dulskaniejestdla dzieci żadnym autorytetem: Zbyszko ją wręcz lekceważy. G. Konopnicka "Banasiowa" Tytułową bohaterką nowelijest stara kobieta. Żeromski "Ludzie bezdomni"Wiktorowa jest ubogą. Zapolska "Moralność pani Dulskiej" .odważna. Skutkiem tego wyrósł on na egoistę. Elżbieta nie podejmie próby samodzielnego wychowania syna. że często podnosi oczy znad zagona. Kobieta dobra. W. który potrafił własnego ojca nazwać szaleńcem. gościnnie. Podobnie jak Róża. chciałaby je wykształcić.1) Cezary byłjedynym synem państwa Baryków. nieznośna. czuła.Tytułowa bohaterka jest despot ką i kołtunką. wsłuchując się w kroki na schodach. gdy widzi czającą się za płotem Justynę. aby zdobyć pożywienie. że Zuta może robić. boi się wycugu. aby została śpiewaczką. Największym utrapieniem jej życia okazał się syn. która po śmierci męża całą miłość przelała na Zygmunta. skupiona na lekturach romansów i własnym stanie zdrowia. że ta ciągle żyje.nierówno dzieli uczucia mat czyne: Jagnę rozpieszcza i dba.zapatrzona w syna. gdy ona pracuje w fabryce tytoniu. zachowywać się skromnie. prosta kobieta wiejska. 2) Matka Hipolita Wielowiejskiego . ale nigdy nie narzekała. Wszyst ko to są pozory i gra kolejna maska pani Młodziakowej: maska 79 . a przede wszystkim despotyczna. Sienkiewicz "Janko Muzykant" Matka uzdolnionego muzycznie. Zenon jest jej dumą-gdy zostaje prezydentem miasta. toteż po naradzie z kumem Andrzejem z bólem serca kazała synowi iść do miasta w poszukiwaniu pracy i lepszego losu.1) Pani Żancia. Ponieważ nie miała pieniędzy na dalsze studia syna. więc i dzieci także. M. pełna ciepła. że Marta pięknie śpiewa. Zygmunt stał się życiową klęską matki. Bez jej delikatnego pocałunku nie był w stanie zasnąć. H. która ma pod swoją pieczą nie tylko dzieci. Ale śmierć nie przychodzi. a córka ma pretensję do matki. dalekie wyprawy poza miasto. Wszystko musi tylko dobrze wyglądać na zewnątrz: dziewczynki powinny umieć grać na pianinie. Wie. Zenon wymawia żonie. Gdy jednak rozpadnie się jej małżeństwo. M. E. Ale częściowo to ona ponosi winę za jego nadwrażliwość. poprawnie. bo cnota to skarb dziewczęcia. Nie zna potrzeb dzieci i nie interesują jej one. pełna ciepła i miłości. gdy wycieńczona wysiłkiem i ciągłym zmartwieniem o syna pani Jadwiga Barykowa umarła. natomiast Tomaszek był ciągłym utrapieniem pani Barbary. Ciężkie i trudne życie nie pozwala matce na okazywanie dzieciom czułości. by utrzymać dom. i jako człowiek Róża Żabczyńska była niezwykle trudna. nie nadający się do żadnej pracy na wsi. Aby zrobić synowi przyjemność. Kuncewiczowa "Cudzoziemka" I jako kobieta. aby dzieci miały co jeść i żeby w izbie było ciepło. matka małej Helenki. 2) Dominikowa . Kochała dzieci niejednakowo. bo zbyt długo traktowa ła go jak małe dziecko. chorowity. Gdy zbity przez stójkowego umierał. B. Władysiowi gotowa była wybierać żonę. Żeromski "Przedwiośnie" . wychowaniu wnuka.jak to skonstatował Witold . że nie może liczyć na Antka i sama musi zadbać o to. chimeryczna. M. Gdy powstanie projekt wyjazdu do Ameryki. prostą kobietą. dopóki ta nie odkryła. co chce i spotykać się. która bojąc się samotności (jak sama wyznaje). E. wybacza. Natomiast syn. Może mieć nawet nieślubne dziecko. Wszystko rozumie. że lubi się chwalić małym. Z. Pozostaje jedynie troska o nie i poczucie obowiązku . S. Jej oczkiem w głowie był Władyś. swoją matkę i córeczkę. Sama wolała brylować w wielkim świecie. zwłaszcza że ośmielił się ożenić wbrew jej woli. ściągła do córki na śmierć. serdecznie przyjęła Cezarego i dzielnie znosiłajego towa rzyskie nietakty. że była matką nadopiekuńczą i bardzo ambitną. urządzała samotne. Nałkowska "Granica" ~ . Po wyjeździe męża i wybuchu rewolucji w Baku troska o Cezarego i jego bezpieczeństwo stała sięjedynym celem matki. tylko oni pracują w gospodarstwie. Pragnęła. toteż nie chce dać Szymkowi ani kawałka ziemi. M. B. dość szorstka w obejściu chłopka. Ona też staje się pośrednią przyczyną poszukiwania straconego czasu . matka pomaga w prowadzeniu domu. nie nadawał się nawet do najprostszej pracy.jest matką. że w niebie Pan Bóg da mu prawdziwe skrzypce. aby jej dzieci zaszły dalej niż ona. Matka . Myśli o przyszłości dzieci. Starała się córce wynagrodzić nieobecność ojca. a także przykładem na to.chce wychować na salonową lalkę. Agnieszka dość szybko wyzwoliła się spod wpływu matki. Konopnicka "Dym" Symbolem więzi uczuciowej. Matka przymyka oczy naromans ze służącą. ale też jej wielką miłością. Reymont "Chlopi" . Jako matka była najczęściej nie do wytrzymania. stąd matczyna miłość nie miała granic. bezuczuciowca. Zbyszko powinien się wyszumieć i lepiej jeśli to robi w czterech ścianach wtasnego domu. O jej matczynej miłości świadczy tylko to. człowieka.O Barbarze Niechcicowej można powiedzieć.1) Hanka jest bardzo dobrą i troskliwą matką. 3) Matka Elżbiety nie zajmowała się nią wcale. powierzającjej wychowanie ciotce Kolichowskiej. usprawiedliwia. czeka na syna. samodzielna kobieta i matka. matka Justyny -jest jedynie matką biologiczną.to w dużym stopniu ze względu na dzieci Wiktorowie decydują się na emigrację. a potem . Róża była kapryśna. W stosunku do dorosłej córki zachowywała się jak wobec przyjaciółki lub bliskiej znajomej: grzecznie. a Wiktor w hucie.Nie okazująca specjalnie czułości. Złościła się na niego.życie. ubogiego chłopca wiejskiego. której smak wywołał cały ciąg wspomnień. choć sama w dzieciństwie odczuwała brak matki i jej chłód uczuciowy.wysoką cenę: straci najpierw urodę. 4) Bogutowa. łączącej matkę i syna jest dym z fabrycznego komina. szukając Tadeusza i rankiem podprowadza go do ojca na krótkie powitanie. układający się w postać syna. Hanka stanowczo zdecyduje: nie pude i dzieci nct zatracenie nie dam. Dabrowska "Noce i dnie" . 2) Elżbieta boi się przede wszystkim o bezpieczeństwo dziecka. Prus "Lalka"-Pani Stawska.zziębniętemu synowi podała filiżankę herbaty z kwiatu lipowego i magdalenkę. Proust "W poszukiwaniu straconego czasu" . Jak wszyscy starzy ludzie w Lipcach. przez łzy zapewniała go. M. wspiera uczuciowo Elżbietę. Głośno wyraża przy obcych osobach zdanie.1) Emilia Korczyńska kapryśna żona i matka. Prus "Antek" -Matka Rozalki i Antka. W. tłumacząc postępowanie Zenona. S.uboga wdowa prowadzi bardzo skromny dom. Banasiowa rozumie złość córki i nie ma do niej żalu. gdzie Marcyś pracuje jako palacz. W dzieciństwie rozpieszczony przez oboje rodziców. synów trzyma krótko. niejednakowo je kochała. Orzeszkowa "Tadeusz" . Cezary ocen ił to bardzo późno. Kształt dymu informuje ją. Orzeszkowa "Nad Niemnem" . Gombrowicz "Ferdydurke" Pani Młodziakowa chce być nie tylko nowoczesną kobietą i żoną.Matka Marcela jawi się w jego wspomnieniach jako niezwykle czuła i opiekuńcza. gdyż niewiele się córką zajmowała i nic o niej nie wiedziała. Od momentu urodzenia był on jej zmartwieniem: słaby fizycznie. natomiast Marta przez długi czas nie cieszyła się względami matki. co w danej chwili robi syn.

K. Marzenie to nigdy się nie spełniło.. przez dziewięć miesięcy były zwolnione od pracy. Aureliana i Amaranty i nie ulega wątpliwości. które 2) idącym do transportu dzieciom oddawały swoje numerki życia. który w utworze symbolizuje zaglądający w okna księżyc. wszystkie nieślubne dzieci pu&ownika Aureliana. jej mąż. z matką ma jedynie kontakt okazjonalny. hierofant. mag. Solange.Ojciec to wielki marzyciel. J.Dla Daisy Buchanan córeczka jest jedynie wystrojoną maskotką. gdy zmieniły się warunki. jakie ogamiają dorosłego syna na widok starej. W najtrudniejszych chwilach będzie myślał o matce. a rodzina Buendiów będzie trwać. konkretna Urszula jest ostoją rodu. Achmatowa "Requiem" patrz: cierpienie. Natomiast matka jest praktyczna. Zaradna. Willy pamięta. Matka uosabiała codzienność i przyziemność. Pani Rieuxjest kobietą pełną ciepła. jeszcze jednym elementem jej luksusowego życia. złośliwa.Urszula jest matką Josego Arcadii. ofiarowująca Willemu. To z jej opanowanego i pełnego poświęceń zachowania doktor często czerpał siły do walki z dżumą. Jest poprawna. co go interesowało. A. Gdy ojciec stop niowo znikał z domu. jest dla dzieci tym ważniejszym i bardziej kochanym z rodziców. która do wojny nie musiała się o nic troszczyć. 2) Eddie Anderson bardzo dużo zawdzięcza matce: kobiecie cichej. Chociaż dane mu było poznać najwstydliwsze z ludzkich dróg. Różewicz "Ale kto zobaczy. dom. To do niej (a nie do ojczyzny) będzie wracał Olo. Mrożek "Tango" .Matka Agnieszki jest kobietą schorowaną i tą chorobą terroryzuje cały dom. 2) Pani Soerensen -zrozpaczona matka uwięzionego przez Niemców młodego Norwega. dlatego Ellen ma bliższy kontakt z ojcem. Dziećmi się nie interesuje. aby przeżyć. F. jest jego ukochanym dzieckiem i trochę była zazdrosna. która ma oczy zaszczutego zwierzątka i składa ręce jak wystraszona dziewczynka. bliskiej śmierci matki. że rodzina Buendiów funkcjonuje głównie dzięki niej. trzeźwo myśląca. L. kobieta. trzeźwa. sytością. przygotowuje synów i córki do trudnego życia.Monologkołysanka matki małego żołnierza. Urszula wszystko znosi. Wspomnienie matki przywodzi na myśl baśniowe dzieciństwo. Steinbeck "Na wschód od Edenu" . Kazan "Układ" . Krall "Zdażyć przed Panem Bogiem" -Marek Edelman opowiada zaró wno o matkach. Ich wzajemne stosunki sprowadzają się do zademonstrowania przez jedno z nich dominacji. to: nosić ją na sercu i karmić słodyczą. T. że zapragnęła go mieć tylko dla siebie. że Krystyna woli ojca. chociaż musiał z powodu wojny gwałtownie dorosnąć i dojrzeć. co można jej teraz ofiarować (dużo i mało jednocześnie). Sama jej obecność daje doktorowi poczucie pewności. który zginął w walce. Baczyński "Elegia o chłopcu polskim" . podejmuje uparte próby prowadzenia domu (rozczulające Jerzego zmagania matki z pieczeniem chleba). Schulz "Sklepy cynamonowe" . 2) Oliwia Hamilton. Sama musiała się nimi zajmować. Jego niezwykła uroda i czystość sprawiły. Fitzgerald "Wielki Gatsby" . Nie istnieje między nią i synem żadna więź uczuciowa. o wszystkim myślała matka. Willy. co jako kobieta czynnie uczestnicząca w życiu Salinas (np. Sama nie umiała przełamać chłodu i obcości w kontaktach z córką. niektóre z nich wyrzekały się swoich dzieci. pragnąca go strzec przed całym złem świata. A. nie rozpieszczała małej. bo trzeźwa. ale przed śmiercią Katarzyna przepisała cały swój majątek synowi. Kruczkowski "Niemcy" . organizacja Czerwonego Krzyża). że Sam. A. w miarę możności pomagała finansowo. 2) Wzruszająca matka Czarnego Ola. Ragnfrida zawsze była dość oschła. syneczkiem. matka dziewięciorga dzieci praktycznie jest głową domu. bezpieczeństwem. spokojnym snem. w swoich dzieciach wywołuje podziw nie tyle jako matka. H." Wiersz jest lirycznym wyznaniem czułości i wzruszenia. Syn nie znosi Szopena. Zachodziły w ciążę.1) Matka Jerzego. aby z każdego miejsca w Europie przywieźć matce jakiś upominek. dla matki zaś zachował wiele czułości i serca. S. pani Rollisonowa). Minie wojna. bo Erlend nie dorósł do coli ojca. Wspiera go w najtrudniejszych momentach. To. Jest prowokująca. Camus "Dżuma" . Herling-Grudziński "Inny świat" . później Steinbeck. B. Matkę i syna łączy bardzo silna więź emocjonalna. W gruncie rzeczy jest chyba równie kołtuńska jak Dulska (ostatnia scena w domu Młodziaków). namówiła do studiowania tego.1) Dumą Berty Sonnenbruch jest jej syn. co wypada zrobić i powiedzieć (w rezultacie chłodna). traktujące miłość jak spacer do wychodka. mamo. K. zła na cały świat. ale nie ma to większego znaczenia. Hłasko "Ósmy dzień tygodnia" .Aby chociaż przez dziewięć miesięcy (trzy przed rozwiązaniem i sześć na karmienie) chronić się przed ciężką pracą. lecz upartej życiowo. Bratny "Kolumbowie. gdy ojciec zaszywa się na strychu w ptaszarni. J. porządkuje rachunki. Rocznik 20" . G. T. jako zamaskowaną łapówkę. S. Mimo to bohater "Sklepów cynomonowych" czuł się bardziej związany uczuciowo z ojcem. gdy zobaczyła dorosłego już Arona. K. Wstrząsająca scena biegnącego za matką żydowskiego dziecka z krzykiem: mamo.I. zaradna. Wiedziała. 2) Krystyna jako matka była pełna poświęcenia i oddania dzieciom. Gałczyń ski "Spotkanie z matk~" . nie uciekaj. kobiety w rosyjskich łagrach decydowały się na nieludzkie macierzyństwo.A. gdy kobiety z dziećmi od razu kierowano do gazu. Oliwii. traktuje ona poniekąd jak rywalkę.Matka doktora Rieux jest jednocześnie jego przyjacielem. matka Artura przypomina momentami Młodziakową.. wyzywają ca.1) Florance jest przybraną matką Ellen. wsłuchaną w potrzeby innych ludzi. Najbardziej kochała Gautego.S. kampania bananowa. córka Lavransa" . W stosunku do córki jest okrutna: szczuje ojca przeciwko Agnieszce. 3) Katarzyna Trusk. wszystkiemu zaradzi (akceptuje m. która zostawiła swoje dzieci zaraz po ich urodzeniu. później pozwalały sobie odebrać dzieci i wywieźć je w niewiadomym kierunku. G. Wie jednak. Borowski "Opowiadania" ("Proszę państwa do gazu") Nieludzka rzeczywistość obozu wyzwalała w matkach okrutne zachowania. która posyła mu do obozu odjęty sobie od ust kawałek chleba i cudem zdobytą kiełbasę. Jeden z piękniejszych wizerunków matki w literaturze. Swoją córkę. życiowa.Wiersz jest hołdem złożonym matce jako osobie. Patrz: dzieciństwo. swój drogocenny naszyjnik (por. Iwaszkiewicz "Lato w Nohant" W przypadku George Sand rolę matki zdominowała rola wielkiej pisarki i kochanki. podczas gdy ojciec pociągającą (i odpychającą jednocześnie) tajemnicę i twórczość. kojarzy się ze spokojem i pięknem przyrody. które w getcie: 1) z głodu jadły swoje nieżywe dzieci oraz o tych.1) Matka Krystyny. ale musi się padporządkować woli matki. A ona rozumiała syna i jego rozterki bez słów. Jest zgorzkniała. Wychowywana przez opiekunkę. matką poczuła się dopiero wtedy.in. Jej lot aeroplanem dzieci potraktowały jak niezwykłe wydarzenie i dowód wielkiej odwagi. gotowa do wszelkich poświęceń. dla niej pozostanie zawsze małym chłopcem. R. przyjmuje zmienionego Josego Arcadię powracającego po ucieczce z Cyganami). która zawsze chroniła go przed despotycznym ojcem.1) Liza Hamilton. Wierzyński "Suszone gr~szki" Osoba matki skojarzona ze wspomnieniem dzieciństwa: kuszącym zapachem suszonych owoców. Bursa "Zgaśnij księżycu" Sytuacja liryczna wiersza to zasypiające z misiem w objęciach dziecko i matka.Eleonora. która wprowadza dziecko w świat: ona mi pierwsza pokazała księżyc i pierwszy śnieg na świerkach. M. dba o to. Podczas selekcji na rampie.nowoczesnej matki. K. Undset "Krystyna. Eddie bał się ojca przez całe życie. Matczyny opiekuńczy gest metaforycznie został 80 . E. Garcia Marquez "Sto lat samotności" . ponieważ jako kobieta cywilizowana podobnie zachowywałaby się wobec rodzonego dziecka. łagodności. Na starość zamieszka ona u swej córki. Prowadzi dom.

będzie chciał zabrać ją na swój dwór. (G. (M. jaka matka. 3) Or feusz. Mążkochanek. Skarga) * "Ziemia dla jednych jest matką. kto zasmuca matkę swoją" (P. Biblia (NT)-Józefjest w obliczu prawa mężem Marii. pogrąża się w rozpaczy i nie chce już nigdy mieć do czynienia z jakąkolwiek kobietą. taka skórka.1) Psyche. 4) Menelaos jako mąż okrywa się hańbą . Mitologia .1) Adam jest mężem Ewy. uważa. tak i córka jej". Patrz: żona. mążzazdrośnik. (Ezop) * Niestety! Bywają kobiety. czasem po prostu statystując innym bohaterom. którego odwiedza Telemach. (Proroctwo Ezechiela) * "Pneklęty. (A. By poślubić Rachelę. że gdy faraon dowie się o niezwykłej urodzie Sary. prostej kobiety-matki.patrz: mitologia.) miłował ją. Makarenko) * "Jest na ziemi przepiękna istota. Sara zostanie otoczona niezwykłą miłością i szacunkiem męża. (A. jakie okazuje żonie. mążzazdrośnik. (prrysłowie ludowe) * "Nieludzkie piękno mistrzów a tu zwykła matka jej nos okulary i pacierz na stole moczopędna pietruszka z selerem sałatka i bardzo ludzka miłość". a dla drugich macochą". Medea zabija synów. mąż-rogacz. 3) Podczas podróży w poszukiwaniu ojca Telemach poznaje losy nieszczęsnego męża Klitajmestry . Biblia (ST) . Apulejusz "Metamorfozy albo Złoty Osiot" . (M. Opuściwszy ziemię. Literatura zna bardzo wiele postaci mężów. którzy w tekstach odgrywają rolę pierwszoplanową bądź też pojawiają się na dalszym planie. 2) Menelaos. sugerującego opiekuńczość. zachowa życie i jeszcze zostanie wynagrodzony za siostrę. jest mężem najpiękniejszej z bogiń Afrodyty.Edyp poznaje straszną prawdę. mąż-tyran to tylko nieliczne przykłady kreacji literackich tej postaci. ukrywa w Egipcie fakt. taka córka. (A. że Hipolit nastawał najej część. Będąc jedynie bratem. (Ezop) * Niestety! Bywają kobiety. że nie może mieć ona żadnego wpływu najego decyzje jako władcy Teb.matka". 7) Tezeusz jest mężem oszukanym. tak bardzo kocha żonę. zostaje wskutek jego podstępu mężem niekochanej Lei. mąż-rogacz. Abraham będzie dobrym mężem .. wziąwszy Rebekę za żonę. mążłajdak. mąż-starzec. 5) Agamemnon jako mąż jest postacią tragiczną. że jest mężem Sary. Tezeusz mści się na synu i staje się przyczyną jego śmierci. Według pierwszego opisu stworzenia człowieka są sobie równi jako mąż i żona. * "Jako matka. Natomiast kończy go pełne goryczy rozczarowanie. jest jednocześnie jej synem. 9) Herakles jako mąż Dejaniry płaci wysoką cenę za niewierność. jego żona.1) Odyseusz po powrocie na rodzinną Itakę i rozpoznaniu przez żonę okazuje się niezwykle czułym i kochającym mężem. byją odzyskać. Daudet) * "Matka jest geniuszem dziecka". Homer "Odyseja" . będąc mężem Hery. taka córka. jest szczęśl:wym mężem Heleny. która stanie się przyczyną jego śmierci. a następnie udaje się na tułaczkę. Kiedy po zdobyciu Troi powraca do domu. Próba ujawnienia jej romansu z Aresem kończy się dla Hefajstosa ośmieszeniem i kompromitacją. w których matka uśmierca żonę". 3) Izaak. . Ostrowski) * Jaki chleb. ucieka z Parysem. Obawia się. że po jej śmierci udaje się do Hadesu. żony od męża. mąż Eurydyki. (prrysłowie ludowe) * "Nieludzkie piękno mistrzów a tu zwykła matka jej nos okulary i pacierz na stole moczopędna pietsuszka z selerem sałatka i bardzo ludzka miłość". a dla drugich macochą". Podczas swojej dwudziestoletniej nieobecności w domu wielokrotnie zdradza Penelopę. Z. poczucie bezpieczeństwa. gdzie zostaje mężem Hebe i zasiada wśród Nieśmiertelnych. Gdy wreszcie zdobędzie ukochaną kobietę. małżonek (w stosunku do tej kobiety). a jego jako męża zabić. Prowadzi to do tragedii: Jokasta popełnia samobójstwo. mimo niepłodności Sary. poślubia Amora. jak też rozgłos.Wiersz nasuwa skojarzenia z biblijną Matką Bolesną i średniowiecznym "Lamentem świętokrzyskim". bo byta mu pociechą po matce. Hegel) * "Moie na trwodze polega prawdziwe szczęście matki". którzy w tekstach odgrywają rolę pierwszoplanową bądź też pojawiają się na dalszym planie.na prośbę żony wypędzi Hagar z Izmaelem. ciepło. taka skórka. jaka matka. Żona ofiarowuje mu koszulę. heros trafia na Olimp. Zaniedbuje żonę. (. których mu urodziła. a jej nieszczęsny mąż i syn zarazem wykłuwa sobie oczy. że będąc mężem Jokasty. 2) Abraham jeszcze pod imieniem Abrama. towarzyszący osobie jej syna.matka". 8) Jazon za swoją niewierność wobec żony zostaje przez nią straszliwie ukarany. Wybaczył żonie wszystko i żyje teraz u jej boku. Sofokles "Antygona"-Kreonjako mąż Eurydyki. Literatura zna bardzo wiele postaci mężów. musi służyć przez następne siedem lat. . zostaje zamordowany przez żonę. W istocie jest jedynie opiekunem jej i jej Syna. Klitajmestrę. mąż-starzec. Jego żona Fedra przekonuje go. Hegel) * "Moie na trwodze polega prawdziwe szczęście matki". (J. małżonek (w stosunku do tej kobiety). Jerzego Popietuszki" . której jesteśmy wiecznymi dłużnikami . że ręce mojej matki mogą zrobić wsrystko. który okazuje się mężem bardzo czułym. nieświadoma tego. Ostrowski) * Jaki chleb.Agamemnona. Sofokles "Król Edyp" . Makarenko) * "Jest na ziemi przepiękna istota.. Jest przejmującym wyznaniem starej. Twardowski) Mąż Mąż-Mężczyzna pozostający z kobietą w związku małżeńskim. choć w rzeczywistości to ona próbowała bezskutecznie uwieść chłopca. 2) Menelaos . (A. troskę. Próba ratowania honoru i odzyskania żony prowadzi do wybuchu wojny trojańskiej. która szuka pociechy w ramionach innych. wiecznie brudny i zapracowany. Daudet) * "Matka jest geniuszem dziecka" (G. 4) Jakub. Później. Utwór rozpoczyna się wyznaniem: wierzylem. chcąc wynagrodzić Penelopie lata nieobecności i swoją niewierność. które sprawia widok bezradnych rąk matki wobec okrucieństwa i przemocy. Mążkochanek. mążłajdak.Helena.wyrażony przez zasłanianie okna kocem. Kamieńska "Matce ks. czasem po prostu statystując innym bohaterom. W. * "Ziemia dla jednych jest matką. W."Amor i Psyche .1) Zeus. Jego liczne romanse z boginiami i kobietami śmiertelnymi stanowią dla królowej Olimpu poważny problem. której jesteśmy wiecznymi dłużnikami . Czując się zhańbiony jako mąż. wspaniałym kochankiem i niezwykle hojnym opiekunem. Patrz też: mitologia. Kiedy wyprawa z jego winy kończy się niepowodzeniem. (J.S. Flis "Ręce mojej matki" Tytuł wiersza odsyła do związku frazeologicznego: "matczyne ręce". A. w których matka uśmierca żonę". ciesząc się szacunkiem poddanych. Drugi opis wprowadza zasadę zależności kobiety od mężczyzny. nie dochowuje jej wierności. mąż-tyran to tylko nieliczne przykłady kreacji literackich tej postaci. Przed pojedynkiem z Achillesem w długiej rozmowie żegna się z żoną.S. Kiedy Bóg wreszcie pobłogosławi małżeństwo Abrahama i obdarzy je potomstwem. Jest jednak bardzo 81 . której odebrano syna i której wcale nie cieszą kurtuazyjne wizyty i listy. i jej kochanka Ajgistosa. także uchronić przed złem. Twardowski) Ma~ż Mąż-Mężczyzna pozostający z kobietą w związku małżeńskim. po siedmiu latach służby u swego wuja Labana. mimo miłości i szacunku. najbrzydszy z bogów. podając ją tylko za swoją siostrę. Patrz też: mitologia. 6) Odyseusz nie należy do mężów najwierniejszych. Homer "Iliada"-1) Hektorjest czułym i kochającym mężem Andromachy. 2) Hefajstos. będzie dla niej czułym i oddanym mężem.

Kiedy Lady Makbet popełni samobójstwo.U. J. by jako zhańbiony mąż mógł się pomścić na Aleksandrze. ani też dochodzić Dobry. który zwraca żonie wolność w noc poślubną. królowa Ginewra. jako prawnie zaślubiony mąż Izoldy Jasnowłosej. zaprezentuje jej po powrocie. G. J. którym bardzo daleko do hojności Amora. Podsycona przez zazdrosne siostry ciekawość Psyche. który był dla Gertrudy jednocześnie kochankiem i opiekunem.1) Makbet jako mążjest uległy wobec swojej żony. J. on pozbawił ją dziewictwa. J. u której zasięga rady w trudnych sprawach. których młode i sprytne żony nieustannie oszukują. W. pośrednio przyczyniając się do jego śmierci. Dlatego Bóg zawsze wspiera zakochanych i otacza ich swoją opieką. Kochanowski "Odprawa posłów greckich" . bo to on jest głową rodziny. kiedyjakojedyna będzie mogła wyjąć z jego dłoni spisany testament. staje się przyczyną wielu nieszczęść i niezwykłych przygód królewny. że próbowano przyprawić mu rogi. Szekspir "Makbet" . Nieraz miłosne schadzki odbywa ją się w sąsiedztwie małżeńskiej sypialni. gdy będziewa oba w niebieskim krolestwie) i służbę Bogu. uległą mężowi żonę.W zbiorze stu nowel występuje wiele postaci mężów. I. Dopiero kiedy. W. 3) Chcąc zapomnieć o ukochanej. że zabił mu żonę. Krasicki "Żona modna" Zostawszy "szczęśliwym" mężem "żony mod nej". W rozumieniu autora dobry mąż nie musi być mężem kochającym. gdzie nieświadomy niczego mążgłupiec spokojnie śpi. Ale ostateczna decyzja zawsze należy do niego. by bez kłopotów spotykać się z kochankami. J. i wplątuje ją w intrygę prowadzącą do śmierci nieszczęsnej żony Otella. czego nie może się już doczekać. Szekspir "Hamlet" . są i takie. głodzi ją). Racine "Fedra" . "Legenda o św. Patrz: żona. Nawet kiedy zdarzy mu się ją zdradzić. natychmiast ją o tym informuje. nie może pozostawić bez odpowiedzi oskarżeń o zdradę. "Żywot człowieka poczciwego" . Zablocki "Fircyk w zalotach': prystjest chorobliwie zazdrosny o swoją żonę Klarysę. M. 2) Klaudiusz jako drugi mąż Gertrudy stara się odsunąć od niej wszelkie troski. bo miłość w ogóle jest w małżeństwie zbędna. co rozpocznie niekończący się łańcuch zbrodni. wyjawia żonie swój zamiar zachowania czystości i poświęcenia się Bogu.jej mąż przyjmie to obojętnie. a jedno- cześnie nieustannie daje wyraz swojej wielkiej miłości do Marysieńki. nćciwy cztowiek bez wstydu nie może. Zafascynowany Tartufem. 2) Zazdrosne siostry Psyche mają starych i skąpych mężów. którajest damą do towarzystwa i przyjaciółką Desdemony. J. Niesłusznie podejrzewając swoją żonę. 2) Tristan był pierwszym mężczyzną Izoldy o Złotych Włosach. Patrz: zdrada. króla Przemysła II. Molier "Świętoszek" . jest mężem niezwykle okrutnym. starą kobietę o wyjątkowo nieznośnym charakterze. da Voragine "Legenda na dzień świętego Aleksego" . której ani zaniedbać. Aleksego. czyli Luidgardy" -Nieszczęsna królowa Lukierda skarży się na swojego męża. Tristan zostaje mężem Izoldy o Białych Dłoniach. W. Następnego dnia opuszcza rodzinny dom i młodą żonę. chcącej zobaczyć twarz męża. Zasięga rady u żony nawet w ważnych sprawach państwowych. Beztroska i lekkomyśl na kobieta mimowoli dostarcza mężowi pretekstów do scen zazdrości. lecz w noc po zaślubinach. autor ukazuje bohaterajako męża. Liczne przygody i dramatyczne przeżycia uczyniły z niej brzydką. ale jednocześnie wymagać od żony posłuszeństwa i oddania. ma romans z pięknym Lancelotem. Mimowolnie staje się przyczyną śmierci żony. poślubiwszy majętną wdówkę.żona nie przypomina już dawnej pięknej i miłej dziewczyny. Desdemonę. co stanie się przyczyną tragedii.W przeciwieństwie do polskiej wersji dziejów św. F. dbającą o dom. Kochanowski "Na matematyka" Zajęty pracą matematyk nie zdaje sobie sprawy. jakich Rej udziela szlachcicowi poćciwemu. 2) Manelaus prosi bogów.1) W swojej wypowiedzi przed Radą Królewską Antenor mówi o bardzo skomplikowanej sytuacji Menelausa jako męża Heleny. za co żona zemści się na nim. która pozostaje dla niego najdoskonalszą kochanką. że umiejętności erotyczne. Jan III Sobieski "Listy do Marysieńki" . szaleńczym uczuciem. Aleksym" Aleksy na życzenie ojca poślubia Famijanę.Król Artur jako mąż jest oszukiwany jego żona. Na szczęście wiemi słudzy ratują królową przed wykonaniem wyroku i kiedy fatalny błąd króla wyjdzie na jaw. Jako mąż zdaje się prawie we wszystkim na jej zdanie. będzie świadkiem niedwuznacznej sceny między swoim faworytem a Elmirą. o zdradę.W. które wysuwane są pod adresem królowej. Goethe "Cierpienia młodego Wertera" .patrz: żona. J. Niemcewicz "Powrót posła" . 2) Makduf mści się na Makbecie za to. że skazał ją na śmierć z powodu bezpłodności. Po wielu kłótniach i awanturach udaje mu się wreszcie z sekutnicy uczynić wzorową.Albert 82 . To ona nakłoni go do zabicia Dunkana.Wśród wielu rad. Hermionę.patrz: mitologia . jednocześnie oszukując ją co do swoich zamierzeń wobec Hamleta. uwierzy.1) Otello darzy swoją żonę. Niestety. które dotyczą bycia dobrym mężem. Karpiński "Duma Lukierdy. Wolter "Kandyd" . Jako mąż nie czuje się jednak szczęśliwy . będzie mogła wrócić do skruszonego męża. Famijanie nakazuje zachowanie dziewictwa (Wroć mi ji. Aleksander uprowadził mu żonę. król sycylijski. a wręcz przeciwnie -daje się porównać z paniami uprawiającymi najstarszy zawód świata.Orgon jako mąż odznacza się wyjątkową głupotą i naiwnością. który jest tak okrutny i nieczuły.Tezeusz.Po skończeniu kampanii wojennych i służby wojskowej Pasek osiada w swoim majątku. "Legendy arturiańskie" . Drugą kategorię mężów w "Dekameronie" stanowią skończeni idioci. Szekspir "Zimowa opowieść"-Leontes. nie dopełniwszy obowiązków małżeńskich. którzy nie potraiią dać swoim żonom satysfak cji erotycznej. Artur zostaje podwójnie zdradzony: przez żonę i przez najbliższego przyjaciela. Szekspir "Poskromienie złośnicy" . którą otrzymuje w nagrodę za pomoc udzieloną jej ojcu w wojnie ze zbuntowanym wasalem. że ten próbuje mu uwieść żonę.in. Boccaccio "Dekameron" . nie chce uwierzyć.1) Starosta Gadulski jest bardzo uległy wobec żony. Miłość do żony i siostrzana stawia go w niezwykle trudnej sytuacji i czyni z niego postać tragiczną. Pasek "Pamigtniki" . Najczęściej są to starcy. więc muszą one szukać młodych i jurnych kochanków. że jego żona nie należy do najwierniejszych.W prowadzonej przez lata korespondencji Sobieski jawi się jako mąż niemal doskonały. schowany pod stołem. dodając.1) We wspomnieniach Hamleta jego ojciec jawi się jako idealny mąż.Po wielu perypetiach Kandyd poślubia wreszcie Kunegundę. F. która zobaczy go dopiero po jego śmierci. W. Szekspir "Otello" . która według niego powinna dać mu jesz cze potomstwo. która niegdyś stała się przyczyną jego wypędzenia z zamku w West~alii. "Zony Sinobrodego" . nie może zapomnieć Izoldy Jasnowłosej i jego małżeństwo nigdy nie zostaje skonsumowane. Jako mąż wymaga od niej tylko tego i aby była dobrą gospodynią. Ch. J.) "Dzieje Tristana i Izoldy" . 2) Jagon wykorzystuje swoją żonę. W. zdaje jej relację ze swoich sukcesów i porażek militarnych.tajemniczy i odwiedza swoją żonę jedynie w ciemnościach nocy.Petrycy jako mąż złośnicy Katarzyny okazuje niezwykłą stanowczość i kon sekwencję w próbach "wychowania" żony (m. Powinien być natomiast wyrozumiały dla słabości natury kobiecej. które właśnie był posiadł. Rej. chroniąc wielokrotnie przed gniewem króla Marka. więc jest jej mężem w obliczu Boga. pan Pietr we wszystkim jej ulega i powoli staje się typowym pantoflarzem.1) Król Marek. Dzięki miłości małżonków wszystko kończy się jednak szczęśliwie. 2) Podkomorzy traktuje swoją żonę jak najlepszą przyjaciółkę. Bedier (oprac. skazuje ją na śmierć.

że nie ma nic lepszego nad los męża. w domu i w lombardzie rządzi despotycznie. jest człowiekiem okrutnym.N. Choć zdradza ją i robi jej wiele przykrości. żeby po ślubie Klary nie zostać bez środków do życia. kardynałem Richelieu. Śmierć Cathy będzie dla niego największą życiową tragedią. Krasiński "Nie-Boska komedia" Hrabia Henryk czuje się nieszczęśliwy w roli męża. Postanawia się więc ożenić. Fredro "Damy i huzary" . Sam jest człowiekiem. E. że prawdziwie kochać potrafią tylko siebie. Flaubert "Pani Bovary" - 83 . doprowadzając jednocześnie do zaślubin Albina i Klary. na wieść. nieustannie zdradza żonę . Córki przyzwyczaiły się traktować ojcajako bardzo hojnego i jednocześnie mało wymagającego opiekuna. Słowacki "Horsztyński" Stary konfederat barski. Fredro "Mąż i żona" . który tragicznie zginął. J. Niezwykle surowe postępowa nie w stosunku do Anny wynika z jednej strony z urażonej miłości. Kiedy już. A. przerażony perspektywą małżeństwa ucieka oknem.Kirkor jest kochającym i czułym mężem. toteż Izabela decyduje się go opuścić. Mickiewicz "Lilije" . co staje się przyczyną tragedii . 3) W świecie powieści Balzaca mężowie nieustannie zdradzają żony. postępuje z nią niezwykle surowo. L. Biciem zmusza żonę do bezwzględnego posłuszeństwa.próbuje uwieść nawet pokojówkę. Powróci jednak z zaświatów i w dniu ślubu wiarołomnej pojawi się w kościele. mrukowaty i niezgrabny prowincjusz.Hassan zdradę jednej ze swoich żon. Po latach. G. by poświęcić się ratowaniu ojczyzny (Szczęścia w domu nie znalazł. Fredro "Pan Jowialski" . śpi snem fabrykanta Niemca przy żonie Niemce. choć męczące dodatki do posagu. J. Nie potrafi jednak zrozumieć natury swej żony (patrz: żona). Żeni się z nią. A. Byron "Giaur" . jest dobrym mężem i choć nie bardzo to potrafi. Jako mąż jest bezwzględny. ale głupiutkie stworzenie. poślubia wreszcie Zosię.porzuca Aldonę. by wymierzyć sprawiedliwość. Leili. w którym obie strony łączy jedynie interes . panicz zostaje mężem innej. Dumas "Trzej muszkieterowie" . 3) Linton Heathcliff jest jedynie formalnym mężem młodej Katarzyny.N.on daje nazwisko. 2) Stiepan Obłoński bardzo kocha swoją żonę. Bronte "Wichrowe Wzgórza" . Fredro "Śluby panieńskie" Mimo ślubów egzaltowanych panien. kobieta zostanie utopiona. żona bez skrupułów pozbędzie się go. wydaje ją w ręce gwardii kardynała Richelieu. A. jenerał-majora Tuza.1) Edgar Linton szczerze kocha Katarzynę i jest mężem oddanym. że sprzymierza się on z największym wrogiem królowej. Historia nieszczęśliwego małżeństwa będzie przyczyną długotrwałego cierpienia i pustki życiowej. dokonuje samosądu: wiesza Annę na drzewie. jako mąż Izabeli. Fredro "Zemsta" . 2) Mężowie Delfiny i Anastazji traktują swoje żonyjako konieczne. Zgodnie z muzułmańską tradycją. By sprawiedliwości stało się zadość. 2) Heathcliff. Jednak wieść o jej śmierci przyjmuje dość obojętnie. Horsztyński. ona posag. stara się żonę otoczyć opieką. A. chorobliwie zazdrosny mąż. F. ale nie zgadza się. Mickiewicz "Konrad Wallenrod" . musi być mężem bardzo okrutnym . kiedy już osiągnie swój cel i będzie chciał powrócić do żony. 3) Pan Jowialski jest mężem kochającym. Małżeństwa mają charakter kontraktu handlowego. 3) Pan Bonacieux. Za to okrutne skorzystanie z praw męża Hassan zapłaci bardzo wysoką cenę Giaur.W.Maria popada w obłęd. z natury safanduła i pantoflarz. popełnia samobójstwo.1) Hrabia de la Fćre (znany później jako Atos) poślubia młodziutką i przepiękną dziewczynę o której przeszłości nic nie wie. ukochany Leili. z drugiej z jego poglądów na temat rodziny. Jest czuły. 2) Cześnik snuje rozmaite plany matrymonialne. który chce zapewnić Balladynie szczęśliwe i dostatnie życie. Mickiewicz "Rybka" Wykorzystawszy i porzuciwszy z dzieckiem biedną Krysię. równej mu pochodzeniem kobiety. która nieodmiennie kocha Heathcliffa. H. darzy jednak żonę głębokim uczuciem. Dostojewski "Lagodna" Mąż tytułowej boh aterki (właściciel lombardu) niemalże kupuje ją od ciotek. A. szczególnie związanych z polującą na męża Telimeną. Kossakowskiego. by ona pokochała kogoś innego. Wyrozumiały i kochający. Kiedy odkrywa na jej ramieniu kwiat lilii (ślad piętna dla zbrodniarzy). co stało się przyczyną jego późniejszego osamotnienia i nędzy.Stary kawaler zostaje przekonany przez swojego przyjaciela. A. Ich małżeństwo to wzajemne próby zdominowania drugiej osoby. które knują intrygi matrymonialne. opiekuńczy i wyrozumiały. nie kocha Anny Austriaczki. Toteż najazd kobiet. że po jej śmierci nie zwrócił uwagi na żadną inną kobietę. Konstancji. A.1) Szambelanowa nieustannie wspomina swojego pierwszego męża ś. za sprawą swojej intrygi Gustaw zostaje mężem Anieli. ulega we wszystkim żonie. na jakie zasługuje. Opuszcza więc dom i rodzinę. Żona okazała się zwykłą kobietą. książę Andrzej Bołkoński stara się być dobrym mężem i zapewnić jej spokojne i szczęśliwe życie. Jej odejście z Wrońskim jest dla niego osobistą tragedią. 2) Ludwik XIII. spotka go za to kara-jego i żonę nieznana siła przemieni w głaz. pokonawszy innych konkurentów do ręki posażnej panny.M. A. że tylko on mógłby Lottę uczynić szczęśliwą. Jako mąż matki Tadeusza. Patrz: żona. Ostatecznie jednak małżonkowie przekonują się. Jednak kiedy stanie jej na drodze do tronu w Gnieźnie.Po powrocie z wojny pan zostaje zabity przez niewie rną żonę. którego nie potrafi okazać. obojętny wobec swej żony. napawa ich przerażeniem. kiedy żona wyznaje mu prawdę o romansie z Julianem Sorelem. Tolstoj "Wojna i pokój" 1) Mimo że nie kocha żony. Potem szczerze żałuje swoich postępków i obiecuje poprawę.G. N. czułym. której daleko do ideału romantycznej kochanki. a całą swoją miłość przeniósł na córki. które odwdzięczają im się pięknym za nadobne.zgodnie z przedśmiertną wolą matki Lotty zostaje mężem dziewczyny. 3) Na skutek intrygi Cześnika Wacław zostaje mężem Klary. Stendhal "Czerwone i czarne" Mąż pani de Renal.1) Podstolina rozpaczliwie próbuje złowić męża. Jacek mimo woli okazuje się niezwykle okrutny i swoim trybem życia przyczynia się do jej śmierci. Elwira nie pozostaje mu dłużna. bo jest dla jej ojca hołyszem. 3) Konstanty Lewin. bez skrupułów. G. 2) Tadeusz po licznych perypetiach. sterroryzowany jej wspomnieniami świetlanej postaci jenerał-majora Tuza. zmuszony przez ojca. który głęboko skrywa swoje życiowe kompleksy i upokorzenia. stara się zapewnić Kitty szczęśliwe życie. ' A.1) Stary Goriot tak bardzo kochał swoją żonę. zostaje wybrany i ma się odbyć ślub. bo go nie bylo w ojczyźnie). ale Werter uważa.p. L. Dla Tołstoja jest on postacią jednoznacznie pozytywną. 2) Hrabia Rostow.Dla zgromadzonych w domu majora starych kawalerów samo słowo "mąż" kojarzy się z utratą wolności i niezależności. Pragnienie dominacji nad żonąjest tak wielkie. Słowacki "Balladyna" . Nigdy jej nie kochał. czyni to zawsze przez lekkomyślność i niefrasobliwość. okaże się to niemożliwe. Tołstoj "Anna Karenina" 1) Aleksy Karenin. okazuje się mężem idealnym. że jego żona ma romans z synem jego największego wroga. Życie u jej boku razi Henryka trywialnością i nudą. mimo miłości do żony. zabije go w akcie zemsty. co jest spełnieniem życzeń obojga młodych. A. mimo lekkomyślności i niefrasobliwości. karze ją za najmniejsze przewinienia.Wallenrod. Żonę traktuje jako bardzo drogie. 2) Szambelan. Balzac "Ojciec Goriot" . Z. Mickiewicz "Pan Tadeusz" 1) Jacek Soplica nie zostanie mężem Ewy Horeszkówny. surowo ukarze. które pozwoliłyby mu zostać mężem posażnej panny (Klara) albo wdówki (Podstolina). skrżywdzonym człowiekiem.Hrabia Wacław nie należy do mężów najwierniejszych. Albert zaś nie jest w stanie zapewnić jej takiego życia. Gogol "Ożenek" . ale dość apodyktycznym. choć oschły i zimny.

2) Aleksander Wierszynin nie jest szczęśliwy w małżeństwie. jak żony innych wykładowców gimnazjum . Jako mąż Baśki. Orzeszkowa "Nad Niemnem" . spełniającym bez wahania wszystkie jej. Sienkiewicz "Quo vadis" Okrutny i szalony Neron jest jednocześnie kochającym mężem Poppei. przemienił życie Katarzyny Iwanowej w piekło. neurastenicznej Maszy kobietę podobną do siebie. H. nie daje znaku życia. umie on chwycić pod Żebro. najtrudniej mu pogodzić się z myślą. bezkrytyczny wobec niej. Hjalmar zajmuje się jedynie swoim bliżej nieokreślonym wynalazkiem. że stał się jej przyczyną. o utrzymanie domu i rodziny zrzucił na żonę. by szybciej mogli skończyć. H. Dawny Andrzej. pomaga None podjąć decyzję o opuszczeniu męża. E. 2) Marmieładow. by ukryć chudnięcie i postępy choroby. 3) Kirło na żonę zrzucił odpowiedzialność za utrzymanie majątku i zapewnienie środków do życia. Jego wielkoduszność. Czechow "Trzy siostry" . nie potrafi niczego żonie odmó wić. księżnej Gryzeldzie. A i wtedy w końcu daje się przekonać.P. który uciekł za granicę niesłusznie oskarżony o morderstwo. stara się ukryć ją wraz z dziećmi w jakimś bezpiecznym miejscu. chluba i nadzieja rodziny Prozorowych. nawet wtedy. 3) Andrzej Prozorow ulega we wszystkim swojej prymitywnej żonie Nataszy. by zapomniała. Ajednak. 4) Baron Krzeszowski poślubia bogatą mieszczankę tylko dla jej majątku. Ożenił się z nią dla posagu i nieustannie okazuje jej swoje lekceważnie. drugi (. H. Żyje więc w poczuciu przegranej.) omotać sobie pięść włosami i przewlec struchlałą kobietę kawatdrogi. Do końca życia będzie ją traktował jako gwaranta swej niezależności finansowej. kiedy dotyczy to także Olgi. H. Sienkiewicz "Szkice węglem" Rzepa. "globusów" i lektury miernych romansów. czyni jej wyrzuty o to. a podczas jej choroby siebie oskarży o to. kiedy podczas pracy na torfowisku Gibałowa lękliwie zwierza mu się z obaw o pozostawione w domu dziecko. Całkowicie oddany żonie. zajęty walką o utrzymanie Korczyna. 2) Król Jan Kazimierzjest wobec żony bardzo uległy. nie mogąc na nowo ułożyć sobie życia. Jako mąż chce być w stosunku do niej bezwzględnie uczciwy. podpala swoją zagrodę. choć zawsze podejmuje decyzje zgodne z własnymi przekonaniami. Żeromski "Zmierzch" . Kiedy zdradzi żonę. H. która może być ukoronowaniem jego kariery i dać mu spełnienie artystyczne. Prus "Lalka" . nadskakująca dyrektorowi. którą już dawno Maćko upatrzył na jego żonę. będąc pokojówką. ze świadomością beznadziejności swojej egzystencji. który ma całkowicie odmienić egzystencję jego i jego najbliższych. jako mąż znacznie starszej od niego i bogatszej Minclowej. zebrać w garść skórę. mąż Nory. kiedy dowiaduje się. choć sławny wojownik. Ibsen "Dzika kaczka" . późniejszej hrabiny Cosel. alkoholik i człowiek bez ambicji. schorowany człowiek. Ale to właśnie stary Werle buduje nowe życie na prawdzie. znacznie od niej starszy.1) Jurand ze Spychowa pozostaje wierny pamięci zamordowanej przez Krzyżaków żony i w jeg o życiu jej miejsca nie zajmuje żadna inna kobieta. Wilde "Portret Doriana Graya" Lord Henry Watton traktuje swoją żonę jak dobrą przyjaciółkę. który przyczynił się do śmierci żony swoją zdradą. która powinna być dyskretna i nie 84 . Kiedy uświadamia sobie. Niestety. służącymi. mąż Eweliny. stara się ukryć żonę przed dworem w Dreznie.M. Sienkiewicz "Rodzina Połanieckich" . potulna. w tajemnicy przed nią codziennie zwęża kamizelkę. w sprawach domowych zdaje się na decyzje żony. choć w interesach stać go na ryzyko i niezależność sądów. 2) Zygmunt Korczyński nie darzy swojej żony uczuciem. Kraszewski "Hrabina Cosel" Mąż Anny Hoym.on żyje sprawami majątku. W. w sprawach domowych ona decyduje o wszystkim. 2) Mimo wielkiej miłości do Danuśki Jurandówny. zabiją ją i dziecko. Boleje nad tym. przyspiesza pracę. że przed laty podpisała weksel i pożyczyła bez jego wiedzy pieniądze. Żona. musi walczyć z opinią. żyjąca małymi sprawami dnia powszedniego. co radca Hoym przyjmuje z rezygnacją.1) Stach Połaniecki jako mąż Maryni stara się uczynić ją szczęśliwą i sprawić. siła wewnętrzna i dobroć nie sąjednak w stanie przezwyciężyć demoralizującego wpływu miasta. H. a sam popełnia samobójstwo. H. Śmierć Emmy będzie dla niego kresem prawdziwego życia. Nawet w sprawach dotyczących polityki najczęściej idzie za jej radą. 2) Michał Wołodyjowski po licznych perypetiach osiąga wreszcie to.. wielki szacunek i chętnie słuchajej rad.1) Stanisław Wokulski. B. pod wpływem żony stał się prymitywnym mieszczuchem. S. Sienkiewicz "Potop" -1) Jan Skrzetuskijest bez pamięci zakochany w swojej żonie i kiedy przychodzi mu ją z powodu wojny opuścić. Prus "Kamizelka" .Książę Jeremi Wiśniowiecki okazuje swojej żonie. nie zauważa jej romansów ani ekscesów finansowych. Dopiero wtedy dowie się o kochankach żony.1) We wspomnieniach Gregersa jego ojciec jawi się jako apodyktyczny mąż-tyran.1) Andrzej Kmicic wodzi za żoną rozkochanym wzrokiem i zawsze idzie zajej radą. nie udaje mu się to i piękna Anna zostaje oficjalną metresą króla. męczy go. F. który miał uratować jego zdrowie. J. Wreszcie. że Masza nie potrafi być taka. Jednocześnie z powodu jej szaleństwa Wierszynin czuje dla niej litość i nie potrafi się z nią rozstać. któremu Franka uległa. Ilekroć wzbudzi jego gniew niewykonaniem jakiejś pracy. Berent "Próchno" . że opuści żonę i uczyni ją nieszczęśliwą. że przyczynił się do śmierci żony. że to przez niego straciła Krzemień. wyznawca nietzscheanizmu i kultu sztuki. Ibsen "Dom lalki" ("Nora") Tomwald. Sienkiewicz "Pan Wolodyjowski" . 2) Nieobecny mąż pani Stawskiej. odwiedzając okoliczne dwory. H.Paweł Kobycki toczy wytrwałą walkę o moralne i psychiczne uzdrowienie żony. że przyszedł czas wypełnienia ślubowania i będzie musiał wysadzić się z zamkiem w Kamieńcu.Karol Bovary żeni się z Emmą z prawdziwej miłości. A. B. Sienkiewicz "Ogniem i mieczem" . nie dostrzega jej romansu ze Starskim. O. Sienkiewicz "Krzyżacy" . życzenia.Aktor Borowski. 2) Hjalmar Ekdal troskę o sprawy dnia powszedniego. porzuca żonę dla roli w teatrze. 2) Bigiel.Walek Gibałajest dla swojej żony bardzo surowy i okrutny. choć były to pieniądze na wyjazd. by odkupić swoje winy i ofiarować Maryni coś. ale chciałby uczynić z wrażliwej.Stary. Nie opuszcza żony. Iriny i Maszy.1) Benedykt Korczyński nie ma czasu dla swojej żony. Zdobywa się na zdecydowany sprzeciw tyllco wtedy. Dopiero starania Wokulskiego doprowadzą do wyjaśnienia. Intelektualnie schodzi do jej mieszczańskiego poziomu. która mu nie dorównuje intelektualnie i emocjonalnie. trzasnąć raz. H. Przepija pieniądze na dom.. nie pracuje. Zbysz ko po jej śmierci zostaje mężem Jagienki. ': czego przez całe życie pragnął żeni ~ się. Jego postawa niszczy ich małżeństwo i rodzinę.jednakże wybaczy jej niewierność. Gina prowadzi zakład fotograficzny i stara się zapewnić mężowi i córce środki do życia. nie chcąc martwić żony. 3) Baron Dalski.1) Fiodor Kułygin bardzo kocha swoją żonę. opowiadając pani Sórby wszystko o sobie.I. co się z nim stało.1) Swidrygajłow poślubia Marfę Pietrownę dla jej majątku. będzie miał wyrzuty sumienia. a przede wszystkim przed królem Augustem II Mocnym. kiedy jakieś życzenie Basi może grozić niebezpieczeń stwem.cicha. doprowadza rodzinę do ruiny. Ludzie mówili nawet. Mimo to żona czeka na niego. czego naprawdę pragnie. ale zdradza ją nieustannie z chłopkami. kupuje Krzemień. Dostojewski "Zbrodnia i kara" . bo darzy ją wielkim szacunkiem. Sam miło spędza czas. Dalski ciężko choruje. że wszystko zawdzięcza żonie. zajaką cenę żona próbowała uzyskać dla niego zwolnienie z wojska. Nie potrafi się z nią porozumieć . Gdy prawda wychodzi najaw. Patrz: pogrzeb. nawet najbardziej niezwykłe. E. ona zamknęła się w swoim świecie migren. Orzeszkowa "Cham" .

Raz jeden. musi być doskonałe.podpali stóg siana. T. Z. G. Każdajej opinia ma dla Verdurina znaczenie ostateczne i niepodważalne. ale żony.1) Stary Ziembiewicz mimo nieustannych zdrad bardzo kocha swoją żonę i darzy ją wielkim szacunkiem. Dulska wydziela mu cygara i pieniądze na kawiarnię. 3) Anzelm Ostrzeński żeni się z niezbyt posażną panną.ze spokojem znosi jej humory i wieczne niezadowolenie. M. co robi i mówi mama Verdurin. rzadko bywając w domu. 2) Karol Borowiecki. a czując się za nią odpowiedzialny. nie boi się życia. jaki otrzymała od życia. Stary Testament. Ale kiedy stary Boryna wypomni jej brak posagu. że bogatej żony potrzebuje ten. córka Lavransa" -1) Lavrans jest dobrym mężem dla Ragnfridy. Ale pojej śmierci przyznaje się Barbarze. nie umiał wytrwać w swojej stanowczości i zaprzepaścił szansę na stworzenie normalnego małżeństwa. nakłania żonę. To ona będzie czuwała przy jego łożu śmierci. wystudiowaną czułość. Borowiecki pojedzie z nią do Berlina. 2) Zenon Ziembiewicz. D~. Nałkowska "Granica" . nie jest przypadkiem prawdą: Musi się też pogodzić z faktem. które ma Lucy urodzić. ty też). Żona go notorycznie oszukuje i zdradza. kto chce pieniądze tracić. on natomiast okłamuje siebie i obie kobiety. a on jest jedynym człowiekiem. L.Mąż tytułowej "Żabusi" jest uosobieniem naiwności. A jednak to miłość do Krystyny stanie się przyczynąjego śmierci (patrz: śmierć-bohaterów literackich). Niechcicówna uważa. Będąc przekonany ojej uczciwości i nieskazitelności. Reymont "Chłopi" . cierpiąc męki zazdrości.1) Maciej Boryna jest już kilkakrotnym wdowcem. przyjmuje ją taką. Całą swą miłość przelewa na ukochaną córkę. G. Każde z małżonków żyje w swoim świecie. Mąż oczekuje od niej wyrozumiałości i opieki. bardzo przypomina swojego ojca. 2) Antek Boryna jest dla Hanki oschłym i okrutnym mężem. traktuje jako zło. że dziecko. Pozwala na spacery wokół stołu i traktujejakjeszczejedno dziecko (Hesia! Mela! Z pokoju! FeLicjan. choć nie jest zbytnio zafascynowany nowoczesnością.jakajest. Jagna czuje odrazę do fizycznych z nim kontaktów. zmieni swój stosunek do niej. że Józef niecnie nastawał na cnotę "nieszczęśliwej" kobiety. Choć ich małżeństwo przechodzi różne kryzysy.S.1) Gospodarz nie próbuje ze swojej żony . Proust "W poszukiwaniu straconego czasu" -1) Książę de Guermantes jest mężem "salonowym". jednocześnie doskonale się rozumiejąc. a miłość Szymona stanie się przyczyną animozji między siostrami. Nie potrafi zakończyć swojego romansu z Justyną. S. które jest niezależne od życia księżnej. W pewien sposób jest gorszy od ojca. Antek stanie w obronie żony. Jego miłość jest dla Barbary jedyną ostoją i jedyną pewną rzeczą w świecie. a teraz wierzy. kiedy żeni się z Jagną.jej prywatne życie jest jej prywatną sprawą. że nic go z Zuckerową nie łączy. Reymont "Ziemia obiecana". co oddala od niego Michasię. W. 2) Putyfar wierzy we wszystko. widząc. Włóczy się po mieście w dość podejrzanym niekiedy towarzystwie albo oddaje się filozoficznym rozmyślaniom.H. Kiedy umiera Janusz. ale bardzo bogatej Mady Miiller. Pani Żańcia nie czuje się w żaden sposób przez męża oszukiwana czy poniiana jego romansami. Kiedy Teresa wraca do zarabiania lekcjami. które może spędzić w pobliżu żon y. czym jej w pewien sposób zaimponował. że będąc Polką wyszła za Rosjanina i to członka rodziny cesarskiej. 3) Swann jako mąż Odety musi znosić męki nieustannej zazdrości. że darzył żonę wielką. a tymczasem żona musi zadbać o utrzymanie domu i zapewnienie środków do życia sobie i 85 . więc i on uważa tych ludzi za zajmujących. Okazuje żonie zgodną z regułami dobrego zachowania. Pogodzony ze światem. To Młodziakowa jest naprawdę głową rodziny. Wartość mają dla niego w życiu tylko te chwile. straciwszy w pożarze fabryki wszystko.patrz: Biblia. martwi się nie stanem syna. Gombrowicz "Ferdydurke" Młodziak. Także wobec niej stosuje tę zasadę . kiedy wróci z więzienia. że Marcin jest najwspa nialszym darem. naprawdę kocha tylko jedną kobietę . mimo przysięgi. a ona z chęcią mu to ofiarowuje. w którym Jagna i Antek będą właśnie oddawać się jamorom. ale żyje swoim życiem. dał się jej w pełni zdominować. czym łagodząco wpływa na nieustanne lęki żony. który nic o tym nie wie. Zapolska "Żabusia" . bezgranicznie zakochany w Róży. bo uważa. rozpychając się łokciami. ulega żonie i staje się nowoczesnym inżynierem. co mówi mu żona. Zucker w akcie zemsty każe spalić nowo wybudowaną i jeszcze nie ubezpieczoną fabrykę Karola. Znęca się nad nią psychicznie. zwłaszcza że jego namiętność do Jagny znacznie osłabnie. S. M. przypominając jej. W. Widzi w niej nie żywego człowieka. czy to. zwłaszcza że jej namiętność wzbudził Antek. będzie przeżywał katusze zazdrości.Krystynę (jej siostrę). Undset "Krystyna. W stosunku do swojej małżonki jest czuły i opiekuńczy. na ile pozwala mu na to jego nieskory do uczuć i troski o innych charakter.S. mąż jest jej we wszystkim posłuszny.chłopki uczynić kogoś innego. a on ma zamiar je zarabiać. póki nie wywoła jakiegoś skandalu i nie narazi na szwank nazwiska Wattonów. ale swoje wyobrażenie o wiejskim życiu. Spędza czas w winiarni Peszkego. by przysiągł.ingerować zbytnio w jego życie prywatne. nie będąc pewnym. czasem udzielajej rad co do stroju. daje sobie bez trudu wmówić. W. a on postępuje utorowaną przez nią drogą. Morstin "Obrona Ksantypy" Sokrates jako mąż usprawiedliwia swoim postępowaniem opryskliwość i wiecznie zły humor Ksantypy. domyślając się romansu żony. nie jest jego. Wyspiański "Wesele" . ona wybiera dla Marty karierę śpiewaczki. Krystynę.browska "Noce i dnie" 1) Bogumił jest idealnym mężem dla Barbary . choć tak bardzo nie chciał powtarzać boleborzańskiego schematu. Wyspiański "Noc listopadowa" Wielki Książę Konstanty jest wyjątkowo okrutny wobec swojej żony. co mówi się o jej przeszłości.1) Stary Zucker. Ale to jest sposób Dulskiego na życie żona idzie przez tłum. Przyjdzie nawet błagać Borowieckiego. 3) Szymon Darre. mąż Lucy kochanki Borowieckiego.pomoże mu odmienić życie. W szystko. mąż Ramborgi. że nie jest Jagną. jak doskonale Hanka dbała o gospodarstwo. że nie istnieje między nimi możliwość porozumienia. 2) Niepokorny i niedojrzały Erlend kocha Krystynę.Felicjan Dulski jest ca&owicie uzależniony od swojej małżonki. Mann "Józef i jego bracia" 1) Jakub . jednak nie potrafi okazać jej uczuć. kiedy zdobył się na stanowcze postępowanie wobec żony i zgwałcił ją przeciw muzyce. ale skoro ona je lubi. A kiedy. S. Wreszcie podejmie kroki ostateczne . uprzejmie witajej gości. bo zbytnio absorbują uwagę Michasi. w którym czyha tyle niebezpieczeństw. Jako jej mąż będzie skazany na los starca przy młodej i pięknej dziewczynie. To ona decyduje o wszystkim. że Terenia. bo stary Ziembiewicz był przynajmniej szczery. 5) Marcin Sniadowskijest dla Agnieszki mężem doskonałym. Kuncewiczowa "Cudzoziemka" Adam Żabczyński. Nawet dzieci stanowią dla niego niebezpieczeństwo. 4) Lucjan Kociełł za życia żony jest przyczyną nieustannych jej trosk. Wszystko. a jednak zadaje jej cierpienia i zdradza ją. Nie potrafi poradzić sobie z tak wielkim wyzwaniem. to ona nakłania go do robienia kariery w szkolnict vie. 2) Pan Młody już w dniu wesela chce ze swojej młodej żony uczynić wcielenie prostego piękna i poezji. czuje się urażony. Na starość odszedł od żony i zamieszkał z inną kobietą. 2) Pan Verduńn jest bezkrytycznie zachwycony żoną. "sprzedaje się" i zostaje mężem prymitywnej. Nieustanr~ie ją poniża za to. Później. choć nie okazywaną miłością. M. Nudzi się śmiertelnie w artystycznym towarzystwie żony. Stary Boryna będzie znosił los oszukiwanego i zdradzanego męża. jakimjest małżeństwo. że jego arystokratyczni przyjaciele nigdy nie zaakceptowali byłej kurtyzany i nawet ich córka nie jest przyjmowana w salonach. 2) Daniel Ostrzeński bezgranicznie i histerycznie kocha swoją żonę. Ich dialogi pokazują. Zapolska "Moralność pani Dulskiej" . by szukała jej pracy.

Na wszelkie sposoby próbuje się dowiedzieć.pracy murarskiej.Stomil dawno już przestał być dla swojej żony kochankiem.Robiąc karierę jako czołowy aktor faszystowskich Niemiec. że żona go zdradza.Polacy-Sarmaci są narodem wybranym przez Boga i mają w bożych planach wyznaczone szczególne miejsce. Jest wyrozumiały dla jej nieco dziwacznego charakteru i ciągłych ataków tajemniczej choroby. J. Zmusił żonę. który uzurpuje sobie boską misję. 2) Ludwik Kłótliwy rozkazał zabić swoją żonę.E. gdy go nie ma". który nigdy nie pamięta o twoich urodzinach. Małgorzatę Burgundzką. niemal obojętnie. Patrz: lekarz. stara się okazywać żonie miłość i współczucie. Anastazja powraca jako widmo i regularnie odwiedza mały. W. G. ale w towarzystwie wymienia twój wiek". podsyconą jeszcze pamiętnikiem jego byłej kochanki. Mickiewicz "Dziady" cz. -prorok Izajasz opisuje cierpienia. sypiając z prymitywnym Edkiem. że sprawia tym żonie ogromny ból (powracający stale sen Teresy). Z drugiej jednak strony. Mann "Mefsto" . Okazuje się to jednak zemstą połowiczną. który przyniesie lepszą przyszłość i dokona dzieła wybawienia.Mimo swojej fatalnej reputacji. że wkrótce po ślubie będzie musiał opuścić żonę i nigdy już jej nie zobaczy. 3) Filip Długi nigdy nie pogodził się z wyrokiem ojca. zaciszny. M. mając pewność.widmo. że go zdradziła.W tak zwanej protoewangelii B5g mówi do Szatana: Wprowadzam niepr . że przez małżeństwo uratował swoją żonę od Bóg wie jakiego losu.Adama i Ewy. Andrzejewski "Nikt" Odyseusz po powrocie do domu nie jest w stanie okazać Penelopie miłości. (A. Gdy jego brat. Ono zmiaźdży ci gtowę. Levin "Dziecko Rosemary" . Kruczkowski "Niemcy" Profesor Sonnenbruch. Traktuje ją jakby pozbawiona była uczuć. mimo że dzielą ich poglądy (Berta jest fanatyczną zwolenniczką faszyzmu). kiedy wrócił. 2) 86 . L. T. III 1) Polska jest Chrystusem narodów. (Z. przyjmie ją ze spokojem. I. (M. (przysłowie) * "Wielu dobrych mężów często nie ma odwagi być czymś innym". W kulturze polskiej przybrał formę przekonania o wyjątkowej roli dziejowej narodu polskiego i o jego przewodnictwie innym narodom w drodze do wolności lub doskonałości. by troszcząc się o sprawy dnia powszedniego. 5) Guccio Baglioni zostaje w tajemnicy przed światem mężem Marii de Cressay. 4) Edward II Angielski nie interesuje się wcale swoją żoną. które chodzi po domu i brzęka małżeńskimi łańcuchami". zawsze stać go na przeprosiny. Ludwik Kłótliwy. Poglądy mesjanistyczne występowały ze szczególnym nasileniem w trudnych momentach historycznych Polski. umożliwiła mu zajmowanie się tym. I ta miłość rodzi w nim chorobliwą zazdrość.Chrystus jest owym zapowiedzianym przez Boga Mesjaszem. wiedząc. markiz de Sadejawi się we wspomnieniach swojej żony jako idealny mąż i kochanek. A. M. Uczeni w Piśmie traktują Go jednak jako bluźniercę.Pan z przedziałkiem przetrwał wojnę dzięki żonie. za wszelką cenę chcąc zostać w bazie i zmusić innych kierowców do pozostania. A. nie będzie umiał z nią rozmawiać. awaria e:ektryczności uniemożliwi mu poznanie prawdy. Choć bywa czasem w stosunku do niej opryskliwy.Dyapanazy Nibek. Monroe) chętnie Mesjanizm Mesjanizm . Witkiewicz "W małym dworku" . Jansson . Przez swoje cierpienia i śmierć na krzyżu dokonuje dzieła odkupienia. Aresztowanie Ruth budzi w nim potrzebę bliskości kobiety.Pogląd religijnospołeczny. dlaczego poślubiło się swego męża. J. J. A kiedy otrzyma wiadomość o jej śmierci. nim dokona dzieła odkupienia. zabija ją we śnie. chroni całą Europę przed zalewem pogan.Tomasz nie nadaje się na męża i właściwie nie wiadomo dlaczego poślubił Teresę. wiecznie zajęty swoi mi artystycznymi eksperymentami nie jest w żaden sposób atrakcyjny. Jej cierpienia mają głęboki sens. a ty zmiażdżysz mu piętę. pomimo że ich jedyny męski potomek zmarł. Niestety. która od wielu lat jest towarzyszką jego życia. Nigdyjej nie zdradził. których doświadczy Mesjasz. Izabela uknuje z Mortimerem spisek przeciwko niemu. O. S. S. zawszejąkochał.Przemysłowiec Widmar kocha swoją młodą i piękną żonę Rebekę do obłędu.ryjaźń pomiędzy ciebie i niewiastę. Niestety. Przyjazd brata traktuje jako wtargnięcie w jego żałobną egzystencję niestosownej radości. Iwaszkiewicz "Brzezina" Bolesław po śmierci żony zamknął się w swoim świecie i zobojętniał na życie. Nałkowska) * "Mąż stary . budzą się w nim prawdziwe ludzkie uczucia. nad żoną. Nie istnieją żadne konwenanse ani zasady moralne. Zapłaci za to wysoką cenę. Kiedy spotkają po latach za granicą. Camus "Dżuma" -Doktor Rieux tuż przed epidemią odprowadza żonę na pociąg. (G. Mishima "Madame de Sade" . prowadząc z mężem rozmowy o swojej zdradzie.cykl o muminkach Tatuś Muminka jest w stosunku do Mamy Muminka czuły i pełen szacunku. Zwycięstwo w bitwie pod Wiedniem jest znakiem nieustającej opieki Boga nad swoim narodem wybranym. Y. uwięzioną za to. Mrożek "Tango" . za mężem bowiem najmniej tęskni się wtedy. (G." . było już za późno. czy Rebeka istotnie ma romans z lekarzem Tamtenem. Kowalska) * "Mąi: człowiek. Biblia (NT) . stanie się przewodnikiem innych ludów w drodze do wolności. pozbawi korony i wyda rozkaz zabicia go. pod żoną. Przez cały czas walki z chorobą w Oranie Rieux poświęci żonie zaledwie kilka myśli. Tokarczuk "E. ukryty w drzewach dworek.Fryderyk Eltzner jest przekonany. Hłasko "Następny do raju" Zabawa. czego chce jego żona. Samozwaniec) * "Mężowie lubią uogólniać pretensje. Kiedy zmartwychwstanie w chwale. jako mąż Stomil nie jest zachwycony zdradą żony. Biblia (ST) . ale siebie nie można o tym przekonać". Kundera "Nieznośna lekkość bytu" . Kochowski "Psalmodia polska" .dzieciom. Andrzejewski "Już prawie nic" Wielki i sławn y Herman Eisberger był wyjątkowo bezlitosny dla bliskich mu osób.Mąż Rosemary. by zrobić aktorską karierę. Nie może jednak nic zrobić. Widzą się wtedy ostatni raz. Patrz: zazdrość. ożenił się z Klamancją Węgierską. T. M. głoszący wiarę w nadejście wybawi ciela. M. Przed swoją wyprawą nie zdążył jej pokochać. los i wielka polityka sprawią. który oczyści ludzkość z grzechu pierwszych rodziców . godzi się. Różewicz "Kartoteka" . bo walcząc z Turcją. Hendrik Hafgen coraz bardziej oddala się od żony antyfaszystki. że po jej śmierci do końca życia nie zwrócił uwagi na żadną kobietę. spędzając czas z pięknymi młodzieńcami albo oddając się swojemu hobby . K. W piżamie. ale wymaga od niej. pomiędzy potomstwo twoje i potomstwo jej. Choromański "Zazdrość i medycyna" . * Mąż i weksel zawsze wraca. jakie mają do żon". by wyraziła zgodę na zamknięcie ich niedorozwiniętego syna w zakładzie. Jednocześnie zaczyna rozmyślać o romansie żony z Michałem (prostym chłopem). co naprawdę lubi. więc teoretycznie Eleonora może sypiać z każdym. wymógł na nim ułaskawienie dla żony. Rzeczpospolitajest prawdziwym przedmurzem chrześcijaństwa. by została oblubienicą Szata na i urodziła mu dziecko. z żoną. Przez cały czas trwania ich małżeństwa miał kochanki. (M.I. Druon "Królowie przeklęci" 1) Filip Piękny tak bardzo kochał swoją żonę Joannę. skazującym Joannę na dożywotnie więzienie. Sand) * "Mążjestpodobny do wiosny. Jest to pierwsza zapowiedź nadejścia Mesjasza. którym ona odjeżdża do sanatorium. o żonie. mesjasza. Byron) * "Można ludziom wyjaśnić. Stawia to Stomila w wyjątkowo trudnej sytuacji. Toteż Eleonora szuka satysfakcji erotycznej. nie zważa wcale na to.

ponieważ przeszły największą liczbę wcieleń.1) Betlejem miasto w Judei. W literaturze do czasu romantyzmu miasto nie zrobiło wielkiej kariery. da się też odnieść do całej Rosji. Za karę pomieszał budującym języki.Skupisko ludności wyróżniającej się głównie zajęciami nierolniczymi. A. sięgającą nieba. ofiarowane przez Boga. zaś u romantyków na pewno nie cieszyło się dobrą sławą. 5) Rzym . ale Bóg ochroni go i kiedy nadejdzie właściwa chwila. będzie on dniem zmartwychwstania. by stać się ofiarą na odkupienie narodu i pokolenia wygnańców. które Bóg zniszczył deszczem ognia i siarki za grzechy. Biblia (NT) . "Psalmy przyszłości" . by słowo Syna człowieczego.Katarzynę. zwane później sodomskimi (Ks. którą w kraju darzył wielką miłością. toteż Romulus wymyślił porwanie Sabinek. bo był jedynym sprawiedliwym w świecie zła i niegodziwo ści. ponieważ zawsze dzielnie bronił chrześcijaństwa. VII). Tu mieściła się wyrocznia.potężny ośrodek kultury i sztuki. miasto w Mezopotamii. Tak jak Chrystus został ukrzyżowany. Heleny przez syna króla Priama. gniazdo rozpusty i grzechu. Tedy Pan zstcFpit aby oglqdać miasto i wieżę. która chcąc zwyciężyć Posejdona w rywalizacji o względy miasta. cel pielgrzymek. Yeruszalaim) -jedno z najstarszych miast. stąd związek frazeologiczny: Sodoma i Gomora = siedlisko występku. Krasiński) * "Polska Chrystusem narodów". To predestynuje Polaków do przewodnictwa innym narodom i wskazywania duchom tworzącym te narody drogi doskonałości. Ukrywa się wśród wygnańców wiezionych w kibitkach na Pófioc. brakowało kobiet. a także później cel pielgrzymek chrześcijańskich. Zatem dzień zmartwychwstania narodu i odkupienia jeszcze nie nadejdzie i zostaje przesunięty w odległą. 1-20). "Polska Mesjaszem narodów". Biblia (ST) . utożsamiony ze szlachtą. trzeba będzie naszego wskrzeszenia . Rodzaju (4.1) Pierwsza wzmianka w Biblii o mieście znajduje się w Ks. stanie się wodzem swego narodu. sc. a w niej omfalosem (kamiennym stożkiem uważanym za środek świata).. J. gdzie znaleźli schronienie wszyscy wyjęci spod prawa wygnańcy.miasto założone przez Kadmosa. O Tebach jest mowa w: "Antygonie" i "Królu Edypie" Sofoklesa. Anhelli nie spełni swojego posłannictwa. Wówczas Polskajako Chrystus i Mesjasz narodów wskaże wszystkim ludom drogę do prawdziwej wolności i prawdziwego braterstwa. "Siedmiu przeciw Tebom" Ajschylosa. 2) miasto święte. Jana . a może go jeszcze przyspieszyć pielgrzymstwo polskie. dzień drugi powstanie listopadowe. gdzie pątnicy musieli się oczyścić przed uzyskaniem rady wyroczni.Nowe Jeruzalem (Apokalipsa 21. Dzień pierwszy to powstanie kościuszkowskie. będący pod szczególną opieką Ateny. A kiedy nadejdzie dzień trzeci. S. postanowili wznieść wieżę. Z bełkotliwej wypowiedzi wyłania się obraz mesjanizmu jako swoistego kompleksu narodowego. Jej przyczyną było uprowadzenie z dworu króla Sparty. Krasiński "Przedświt". 8-20). Jozuego. Miasto odparło atak siedmiu przeciw Tebom. pod lega odrębnej administracji. także miejsce jego triumfalnego wjazdu oraz sądu i kaźni. podarowała jego mieszkańcom oliwkę. Wszystko.Naród polski. Wędrówka przez Syberię ma młodzieńca przygotować do jego misji i ukazać mu wszystkie stopnie cierpienia. mia sto urosło w potęgę. 2) W Objawieniu św. miasto króla Dawida i miejsce urodzenia Chrystusa (Łk. 2. Charakteryzuje je znaczna wielkość obszaru i intensywność zabudowy. Paryż w Epilogu do "Pana Tadeusza" to miasto obce. co da się powiedzieć negatywnego o Petersburgu. Patrz: axis mundi. Dygat "Jezioro Bodeńskie" . "Dziadów"). o którego zdobycie toczyła się dziesięcioletnia wojna. gdzie 87 . który przyjmował do miasta osadników. która jest parodią teorii mesjanistycznych. Początek wszelkim nieszczęściom dał Lajos. W mitologii greckiej i rzymskiej 1) Ateny . siedmiu kapłanów. Jozuego (5. 6.W powieści zawartajest polemika z rozumieniem Polski jako kraju wybranego.Anhelli został wybrany przez Szamana.dwa spośród pięciu miast nad Morzein Martwym. Został założony przez Romulusa. wieczne słowo życia. jego żony. Z. wrogie emigrantom. 19). z siedmioma trąbami zatrąbiło siedem razy rozpadły się mury Jerycha i Jozue zdobył miasto (Ks. poprzez wewnętrzne doskonalenie. Tym razem Teby zburzono doszczętnie. Było wielu męż czyzn. bo miejscowej ludności było za mało. Mickiewicz "Księgi narodu polskiego i pielgrzymstwa polskiego" Mickiewicz przeprowadza analogię pomiędzy dziejami Chrystusa i dziejami narodu polskiego. 17): i poznał Kain żonę swą (. Słowacki tilozofia genezyjska ("Genesis z Ducha") . żydów i muzułmanów. 3) Jerycho . a sam młodzieniec nie zdołał się w pełni oczyścić ze spraw tego świata. 4) Jerozolima (hebr.ponieważ była jedynym krajem prawdziwej wolności i braterstwa. A. rozlało się na okręgi społeczne świata". ale zostało zdobyte przez synów pokonanych pod Tebami. Ów dzień jest już bliski. W Ks. Zdobyta podstępem przez wprowadzenie drewnianego konia. Miasto otoczone było murem. 4) Troja (gr. Niestety.. Fryderyka i Marię Teresę . Stwórca wyznaczył mu w dziejach ludzkości rolę odkupiciela. Parysa. gdy siódmego dnia. Odkupienie owo dokona się przez pokorne cierpienie i wewnętrzne doskonalenie się narodu. niebiańskie. zwana trojańską. III. Ilion) miasto. tak Polska została zabita i złożona w grobie przez szatańską trójcę . Ośrodek kultu bogini na Akropolu ateńskim. utożsamiane z rajem. na zewnątrz znajdowało się źródło kastalskie. Występuje także w Nowym Testamencie: miejsce. gdzie Chrystus po raz pierwszy odłączył się od swoich rodziców. często wymieniane w Starym i Nowym Testamencie jako miejsce śmierci Racheli.Placem Marsowym i pomnikiem Piotra Wielkiego symbolem tyranii (Ustęp do III cz.) i zbudował miasto.miasto w Palestynie. więc lud nadał mu tytuł Ojca Ojczyzny. 3) Teby .zwany Wiecznym Miastem. Menelaosa. Rodzaju 18.Tajemniczy czterdzieści i cztery jest mesjaszem narodu polskiego. Okaże się. gdzie po jego śmierci działo się coraz gorzej. Słowacki "Kordian" Słowacki poddaje krytyce mesjanistyczny program Mickiewicza.W ośrodku dla internowanych główny bohater wygłasza prelekcję. (hasła polskiego mesjanizmu romantycznego) Miasto Miasto .na to. Naród polski spoczywa już dwa dni w grobie. miejsce wędrówki trzech króli. 2) Delfy miasto z centralnym miejscem świątynią Apollina. J. Miastem Siedmiu Wzgórz. gdzie mieszkańcy budując miasto z kamienia i cegły. święte miasto chrześcijan. wskazując na jego zgubne skutki i porównując go do rojeń szaleńców ze szpitala obłąkanych. zaś Petersburg był dla niego metropolią budowanq przez samego Szatana: miasto skoszarowane z centralnym miejscem . Na Kapitolu stworzył azyl. 8-16) pierwsze miasto kananejskie zdobyte przez Izraelitów. stolica cesarstwa i republiki. został przez Boga szczególnie umiłowany. Widok anielicy Eloe przypomniał mu kobietę. Uratował się tylko Eneasz z garstką ludzi. 5) Sodoma i Gomora . 2) Babilon. Mickiewicz postrzegał Warszawę jako miasto klasycystycz nych salonów i służalczych dygnitarzy ("Dziady" cz. stolica Babilonii. nauczając w świątyni. jedno z najstarszych znanych osiedli ludzkich. Rządy Romulusa trwały trzydzieści trzy lata. i nazwał je imieniem syna swego Enoch. (Z. * "Trzeba było śmierci naszej. Słowacki "Anhelli" . która stanowi najwar tościowszą część narodu. że wygnańcy nie są godni odkupienia. J. nieokreśloną przyszłość. Szczypiorski "Początek" . emigracja.Duchy tworzące naród polski osiągnęły najwyższy stopień doskonałości.

Młodożeńca "Moskwa"). procesy urbanizacyjne nasiliły się z mocą. nory. ciemne. które zamieszkują odrębne dzielnice i bywają w określonych miejscach miasta (np. gdzie każde następne pokolenie korzysta z dorobku poprzedników i dokłada własne osiągnięcia. a w niej głównie przemysłu tkackiego. Dickens "Kolęda prozą. Świat chrześcijański . Balzac "Ojciec Goriot" Paryż jest miastem. T. toteż miejski magnes ściągał tysiące ludzi szukających szczęścia. takim jak Rastignac i Bianchon. . chyba ie wkradnie się tam jakiś zakochany kupiec). "Rzuciłbym to wszystko". bogato zaopatrzone sklepy. "Trupy z kawiorem". prześladowa nia. robiąc przy tym interesy korzystne dla kraju (Spółka do Handlu z Cesarstwem). młode dziewczyny jako nałożnice dla samego władcy lub jego dostojników (połów pereł). aby nie pamiętać. Żydzi i Niemcy. Tak można traktować pożar miasta. zaś w wierszu "Larwa" pokazał Londyn. "Paryż" przewidywał katastroficzny kres tej nowej Gomory. Miasto symbol rodzącego się kapitalizmu pokazane zostało naturalistycznie jako antropomorficzny twór (miasto moloch). gdzie pada prośba: O. W tych warunkach poniekąd usprawiedliwione (?). że naturalnym środowiskiem masy ludzkiej jest wielka aglomeracja. zdradza. gdzie zgromadzony na Placu Zamkowym tłum jest bandą ciekawskich gapiów niezdolnych do czynu. gdzie od razu uderza fetor jak z cmentarza. to: dzielnice biedoty. Wierzyńskiego "Hej. jak: Londyn. zbaw mnie ze Swiętokrzyskiej. w których mieszkają ludzie wynędzniali. czyli opowieść wigilijna o Duchu" . błyskotliwe kariery i bankructwa oraz bezpardonową walkę o pozycję społeczną i majątek. Fascynację miastem przeżywali również futuryści. dotychczas nie notowaną w dziejach. Jasieńskiego "Rzygające posągi". Wraz z odzyskaniem niepodległości i radością z odzyskanego śmietnika (J. jak i stanowiska. porównywane do szaf. W miastach organizowali "poezokoncerty" i "futuryzowali" Warszawę.to głównie miejsca odludne za miastem lub skomplikowana przestrzeń podziemnych przejść prowadzących do katakumb. którym Neron sprawił sobie przyjemność. świat się kręci". a pracownice mają cery trupie i czerwone jak u Parek oczy. trumien. Jednak prawda o miastach. Dla kontrastu pokazana Warszawa bogata i elegancka . Geista). ale ciemne pieczary. gdzie Biblii księga zatacza się w błocie.ludzie płwają na siebie i żrą jedni drugich. schorowani.dom doktora Czernisza (dywany. ni w dziewięć". S.złocony kraniec przepaści ("Wspomnienie wioski"). Łazienki są najczęściej odwiedzane przez arystokrację. kanapy. Norwid mówił o mieście: miasto . Często miasto było dla futurystów zarówno pociągającą przygodą (np. jak też wyzwaniem do niszczenia tradycji. narażeni na wyziewy topionych metali i dym (Wiktor). w którym dobrze i dostatnio żyje się dostojnikom cezara. To miasto szans rozwoju nauki (tu mieści się laboratorium prof. Masa.tu mieści się pensjonat pani Vauquer. gdzie chwyta się piękne. zwyrodnieniem spowodow~ym nudą. 88 . Za życia jed nego pokolenia podwoiła się liczba mie szkańców miast. Znane są nocne wycieczki Nerona z żołnierzami do ubogich dzielnic. W połowie XIX w. duszne. zrozumiałe stają się czyny amoralne (Marmieładow pije. uśmiechnięci przechodnie na ulicach i dźwięki słyszanych zewsząd kolęd są zwiastunami świąt. Wśród polskich miast największą dynamikę wykazywała Łódź. ze skomplikowaną plątaniną ulic i placów. Podobnie Słowacki: w wierszu pt. Ch. tęskni.S. Jednocześnie metropolia.I znów jest tak mi ni w pięć. popisem zbytku. W Europie poja wiają się takie metropolie. gdzie powietrze gęste jest od pyłu tabaki. nowym Babilonem. H. Poezja wyszła na ulicę. Sonia dostaje żółty bilet. Na warszawskiej ulicy skamandryci znajdowali tematy do swoich utworów: Tuwima "Colloquium niedzielne na ulicy". Łódź dla jednych jest szansą (ziemią obiecaną). innych brutalnie pożera.M. zazwyczaj szare i brzydkie miasto.. Petersburg u Dostojewskiego to ubogie dzielnice i ludzie z nizin społecznych. a jeszcze chętniej miasto tradycji Kraków. załatwia interesy. jego żołnierzom i ludziom związanym z dworem (Petroniusz. To nie domy. Berlin. które stwarza młodym ludziom. można tu kupić zarówno tytuły. z potopu kamieni (. to: krew i pieniądze. W rynsztokach na podwórkach bawią się dzieci. zmienia się nie do poznania. Rzym Nerona to początki chrześcijaństwa (ukrywanie się. rzęsiście oświetlone pokoje). Robotnicy zatrudnieni są w stalowni za marne grosze. Często cezar urządza uczty.). które są świadectwem rozpusty. w "Kordianie" . Paryż jest podzielony na dzielnicę bogaczy (Saint Germain) i Dzielnicę Łacińską (biedota. W. B. Ich żony pracują w fabryce tytoniu. gdzie się kocha.pan życia i śmierci (nikt nie jest pewny czy przeżyje następny dzień). W drugim dziesięcioleciu. Iwaszkiewi cza "Jesień w Warszawie". ale i umocnienie wiary). by móc recytować na tle szalejącego żywiołu swoje nędzne wiersze. awansuje. bladzi. oferowały nowe miejsca pracy i szanse na awans. Wielkie miasta pochłaniały nadwyżki biedoty ze wsi. mieszczaństwo. Mieszkania są małe.. Maszyna". żyjącej w ruderach i na śmietnikach. "Ranyjulek". Jest miastem-labiryntem. "Niedzielne popołudnie". ze środka miasta. Wierzyńskiego "Pieśń ze środka miasta". Twórcy Skamandra uczynili miasto bohaterem lirycznym swoich wierszy lub tłem wielu zdarzeń. Żeromski "Ludzie bezdomni" Warszawa w powieści to głównie dzielnice zamieszkałe przez biedotę (Kroch malna. a także rywalizację między Polakami i Żydami. gdzie wiele osób spróbuje się "wywm dować" (Wokulski).1) Warszawa ukazana została jako różnorodna przestrzeń życiowa. Petersburg. Reymont "Ziemia obiecana" Jest obrazem ekspansywnie rozwijają cej się Łodzi. W przekroju socjologicznym to warstwy: biedota. aby utrzymać rodzinę. dlatego tak łatwo lęgnie się tu wszelki występek i zbrodnia. wychodzi z pociągu tuż przed odjazdem). H. Tu niczego się bezmyślnie nie trwoni. studenci) . Kaden-Bandrowski) w krajobrazie miasta główną rolę zaczęły grać kabarety i kawiarnie. F. Sienkiewicz "Quo vadis"- Rzym za panowania Nerona jest miastem. bankrutuje. arystokracja. Warszawa jest miastem. gromadzenia i pomnażania dóbr. dużych pieniędzy lub dobrego nazwiska. Filippo Marinetti wołał: Pędzą~'y samochód jest piękniejszy od Nike z Samotraki lub Muzea zburzmy. Reymont wydobywa zjawiska typowe dla rodzącego się wielkiego ośrodka przemysłowego: kontrastowość życia. którzy próbują polepszyć swój status przez małżeństwo (Dunia i Łużyn). Kryspus nazywa to miasto miejscem zbrodni i rozpusty. np. po prostu się ginie.W okresie przed świętami Bożego Narodzenia Londyn. bo nie ma pieniędzy). Boże. dla którego wybiła godzina sądu i gniewu. w jakiej żyje rzeczywistości. nazywane klitkami (Raskolnikowa. Nad wszystkitni i wszystkim dominuje wszechwładny i bezkamy Neron . w którym jeśli nie dysponuje się nicią Ariadny w postaci zamożnej protektorki. Ciepła). prowokowania (np. "Do krytyków". Marmieładowych). z szarości życia i monotonii. Rzecki jako urodzony warszawianin nie potrafi żyć bez swego miasta (zdecydowany na wyjazd. 2) Prus przedstawił Paryż jako miasto dobrobytu. Kolorowe wystawy. dlatego dwa najbardziej tu znane słowa. ciasne. Dostojewski "Zbrodnia i kara" -Petersburg w powieści to miasto mroczne. Paryż. Londyn to miasto opanowane przez pieniądz. miasto nie dostarczało już tych pozytywnych wrażeń: por.. "Miasto. złudną nadzieję zrobienia uczciwej kariery i wzbogacenia się.Warszawa jako siedziba cara jest miastem gnuśnym. Peiper ogłosił w "Zwrotnicy" swój manifest pt. "But w butonierce"). Prus "Lalka" . Winicjusz). gdy zaczęło się zmierzchać. sugerując. "Aleje Ujazdowskie". marzy. gdzie obok siebie egzystują Polacy. Ogród Botaniczny. które jak stwierdza Wokulski budowane były wg jakiegoś trudnego do odgadnięcia planu. Raskolnikow zabija.

Tradycyjne. rudery. dzielnica ubogich. zamożne mieszczaństwo reprezentuje Cecylia Kolichowska. jak zrozpaczona Antygona (symbol cierpienia) poszukująca swojego brata. techniką. dziewiętnastowieczne kupiectwo (sklepy cynamonowe) przegrywa z drapieżnym. marzą (chciał zostać aktorem). i takim miejscom. Miasto przedstawia obraz jak po apokalipsie (smutne ruin zwaliska. Miłosz "W Warszawie" . bezludne tramwajów przystanki.uchodźcy z różnych państw Europy. przygody. prowincjonalne miasteczko na Ukrainie. Serbinów będzie jawił jej sięjako niemal arkadia. Żeromski "Przedwiośnie" . doszczętnie 89 .). umierają (pod trzynastym powiesił się fryTjer). to np. Tu przestrzeń została pokazana labiryntowo. gdzie katedra świętego Jana leży w gruzach. M. "Miasto". Miła ulica. Wszystko tu jest tandetne. a więc byle jaka (szare. naprawa parasoli).. rajem dla uchodźców i ludzi z prowincji. Punktem centralnym miasta jest Łuk Trium falny (tu symbol ironiczny wobec narastającego faszyzmu). Nalewki . rozmachem.miasto opanowane wrzeniem rewolucyjnym. a obok luksusowe domy z ogrodami takimi. Jednocześnie pociąga ofertą jakiejś grzesznej i łatwej przygody. Schulz "Sklepy cynamonowe" Pierwowzorem miasta opisanego w utworze był rodzinny Drohobycz. to widać. zniszczone..Jest to Moskwa porewolucyjna.. brzydkie.Obraz międzywojennego miasta (także stolicy). Remarque "Łuk Triumfalny" -Bohaterem powieścijest Paryż w przededniu II wojny światowej. na pierwsZympiętrze-plajta. ale kiedy już się tam znajdzie. jak Duranta lub bal u Monfortów towarzyskie wydarzenie w Paryżu). rządzące się prawem ulicy. hałaśliwe. oferującą bogactwa. Auden "Stolica" . szare. czarem zakazanego owocu i napawa lękiem. dobrze urządzoną. barykady). Poetycki obraz miasta. Ulica Świętojerska. wystawy puste i zamknięte sklepy). to czyste szaleństwo. Jednak i na tych ruinach pojawiają się oznaki życia (nędzna kobieta u bramy wyłomu sprzedaje chude. odbudowanym domu. produkcja masowa. W. kloaki. Staff "Pierwsza przechadzka" Utwór napisany po wrześniu 1939 r. Marzy o przeprowadzce do Kalińca. bo tam nie czuła się tak samotna. Ulica Krokodyli.dwa prostokctty z cegły na prostokctcie z betonu. które brzmią tu ironicznie. "Ulica" (ulica . 2) Warszawa rozczarowuje Cezarego. ale gniewna (pójdzie Piotrkowską tłum .. znane ulice są morzem gruzów (Nowy Świat. A. Ludzie tu mieszkający. kochają. Jak refren powtarzają się słowa: ulica Miła. W mieście pojawia się zupełnie nowy problem . Słonimski "Alarm" . M. okreś lane przez ostre kontrasty społeczne. oglądanego już od wewnątrz: w nie oświetlonych uliczkach skrywasz horror (.fluid grzechu). zgarbieni.cicha (staną warsztaty). nie dokończone). L. Inny jest obraz tego samego miasta. jak Warszawa.. mnożą się gwałty i rzezie (spalenie meczetów z kobietami i dziećmi). bezrobocie (zamknięcie huty Hettnera). leniwie prowincjonalny).rodzina Zenona Ziembiewicza. bo zginie wasZ świat. W.). Wobec tych faktów poeta musi wystąpić w roli płaczki żałobnej. Takie miasto budzi zaufanie. Miła. "Kwiat ulicy". pełne mitingów politycznych i brutalnych samosądów. Dąbrowska "Noce i dnie" Barbara Niechcicowa widzi miasto jako miejsce. Warstwy najuboższe. Nałkowska "Granica" Miejscem akcji powieści jest w większości prowincjonalne miasto bez nazwy. którzy żyją tu bez żadnych praw. Od czasów Balzaca niewiele się zmieniło: duże rozwarstwienie (życie biedoty.robotnicy). rudery. możliwość luksusowego życia. Nie można żyć bez uśmiechu. ogrody. Wszystko jest tu smutne. Szczególnie dzielnica żydowska sugeruje mu rozmijanie się marzeń ojca z zastaną rzeczywistością. mieszkanie Łucji. groźne. napisany po bombardowaniu Warszawy we wrześniu 1939 r. "Rano".. na czwartym poszukiwanie pracy).A. Świętokrzyska. Miasto podniesie się po ciosie. będą ce wyrazem gloryfikacji miasta. niechlujni. Cz. gdy nawet Szatan (Woland) czuje się w obowiązku interweniować. Patrz: Rosja. przy czym raj ten mieli stworzyć ludzie. gdzie mogłaby zrealizować wszystkie swoje życiowe aspiracje. przędzalnie. dymią kominy. rodzina Gołąbskich. że pewnego dnia inna zbudzi się Łódź . Niecała). kogut zapiał krzykliwie). złe. w którym z niezwykłą siłą kwitn ie nocne życie (kawiarnie. przeżywają swoje duże i małe dramaty (na trzecim piętrze rewizja. komornik. gaje. np. W Baku brakuje żywności. B. kalekie. brzydkie. Miasto przypomina biblijny obraz Apokalipsy.Obraz robot niczej Łodzi.Wiersz jest hołdem dla Warszawy walczącej (heł my. bo grozi swoim tandetnym stylem reszcie miasta. W życiu miasta można dostrzec typowe zjawiska politycznospołeczne tego okresu: kryzys. domagającego się od wierszy matematycznie ścisłej konstrukcji (na wzór architektonicznie zaplanowanych budowli). wykrzyknik ulicy. Janek i jego matka. domów po dachy przybrało. pracują (klinika lalek. to nachalny amerykanizm. W. ruszają warsztaty. Miłosz "Miasto" . żyjącą wytwornie grupę rządzącą . zaś w wier szu "Na kołach" stwierdzał: miasto kołami woła (. obskurne. Miasto stanie się symbolem nie pokornie znoszonego wyzysku. przeżytym w Warszawie. Dopiero będąc w mieście można ocenić złudność i fałszywość tych sygnałów.) stacje ruszyły z miejsca (. S. w wier szu "Dachy" pokazał miasto jako żywy patos konstrukcji.bez perspektyw. trwa ciężka praca robotników. ogrody zmienione w cmentarZe). Stara część miasta ma swój rytm życia i swój klimat (trochę senny. Hymn pionu). na rogu cZłowiek roz~wia z człowiekiem. które nazwane zostało dzielnicą rozkoszy. Dwurzctd bloków. E. ludZie jak papierowe kołnierzyki. strajki. ale buntu.1) Baku . tę wiarę symbolizuje myśl o wspólnym.to rzucające się w oczy śmietniki. Jest to dzielnica wybrakowanych artykułów i zepsucia (unosi się rozwiązły. Jednak jego moralnym obowiązkiem jest dawać świadectwo takim faktom. to nędzarze-łachmaniarze: obdarci.M. koślawi. Poeta wyraża nadzieję. ofiary strajków. Jak co rano miasto się budzi na dźwięk syren. żyjącego od jednego alarmu do drugiego (ogłaszam ałarm dła miasta Warszawy. który otworzy mu drogę do wolności i da przykład innym miastom. Stolica zniszczona jest seriami bomb (zburzone kościoły. Broniewski "Łódź" . blade obwarzanki.. ośrodka przemysłu tkackiego. a wiatr od Wisły rozwiewa czerwony pył rumowiska. pokazane w momencie ekspansywnie wkraczającego kapitalizmu. knajpy. Do czego doprowadzili. gdzie miał zapanować raj na ziemi. Jest to Paryż. gdzie: w suterenie pogrzeb. ogromną rolę w życiu odgrywają pieniądze. np. gdzie opuszczeni ocierają się jak żwir. która przynosi zyski kapitalistom: tuczą się Łodzią tłuste Scheiblery. napęczniałe bólem i troską . tandetnym i wulgarnym handlem uprawianym na Ulicy Krokodyli.Wierszapel z 1940 r. Wykonawcą postulatów Peipera i jego uczniem był J. więc poeta najchętniej opiewałby festyny. Cz. kusi.Na końcu wiersza pojawia się twier dzenie: zostawcie poetom chwilę radości. Gęsia. Każdy przejaw niezadowolenia i protestu jest krwawo tłumiony (na ulicach końskie kopyta). chudzi. służą do krótkotrwałego użyt ku. rynsztoki. papierowe. "bolesnej" (na klamce ślad ręki przepadłego bez wieści bohatera).H. Sam pisał wiersze. bezpieczne przystanie dla emigrantów. domy publiczne). który spodziewał się zobaczyć śnione przez ojca "szklane domy". jest ziemią obiecaną. Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" . odwołuję alarm dla miasta Warszawy). Broniewski "Ulica Miła" Międzywojenna Warszawa. czego symbolem jest kamienića Kolichowskiej.stąd pochodził rygorystyczny racjonalizm Peipera. W tej dzielnicy Warszawy też żyją ludzie. puste ulice. Z. W wierszu "Gmachy" pisał: poeta. Franciszkańska. Przyboś. na poddaszu dziewczyna dziecko dwudniowe zabiła. również zafascynowany urbanizacją. rozłupany powietrzem. które z daleka wysyła met ropolia: tam nęcąc zakazanym owocem jak przewrotny wujaszek noc po nocy wabisz wiejskie dzieci.

może się spokojnie ukryć. zmartwychwstałej: słuchaj! Jest w tym dziw nad dziwy. istnieją mieszkania kontaktowe i mieszkania rezerwowe dla "spalonych". że należy jeszcze bardziej "rozhuśtać" nastroje. barykadach. papierosów. A. K. jeśli się ma pieniądze i podchodzi do rzeczywistości konsumpcyjnie. ale w sposób cudowny odradzającej się. ale jest to mit fałszywy. M. jak można tu zrealizować amerykański mit człowieka sukcesu. gdzie rzeki s~. dzień wypłaty: pijani mężczyźni stoją w bramach. więc na jego przykładzie widać. brudna. Szczypiorski "Początek". a Tristan pije z sutenerami na rogu (. przybył z zewnątrz) oraz ci. Miasto uległo psychozie nienawiści. Szczypiorski "Msza za miasto Arras" . większe niż Hiroszimy. wulgarni. Argentyniątko.D. restauracji i tanich knajp. Jeśli się ma pieniądze. Kariery usiłują zrobić tacy ludzie. w kilka lat później rozpoczęły się okrutne prześladowania Żydów. grajek gra. piwnic i kanałów. jak Święcki. Garcia Marquez "Sto lat samotności" . Nie ma przyszłości dla miasta i jego mieszkańców. Vonnegut "Rzeźnia numer pięć" . z list skazanych można ludzi wykupić (są stawki. gdzie nie ma mieszkań (Piotr) lub są one nieludzko ciasne. apogeum choroby aż do wygaśnięcia zarazy i otwarcia bram miasta. a i tak trzeba brać sublokatorów (rodzina Agnieszki) i nie ma miejsca na prawdziwe uczucia. E. W swoisty rytm życia Macondo wiele zamieszania wprowadza zawsze wszystko. poprzez zamknięcie miasta. Miasto jest swoistym axis mundi (położenie izolujące je od reszty świata). sieci barów szybkiej obsługi. Kwiat Irupe).Piękne miasto.Brzydka. Holden twierdzi: W Nowym Jorku pieniądz jest jedynym prZekonującym argumentem.) Ludzie Zrywają się rano.. Podobnie jak rodzina Buendiów. wojny. nawet taki zbuntowany nastolatek jak Holden. z których trudno wyjść). Jako miasto-mit ściąga setki ludzi ze wsi. Miejsce wrogie człowiekowi i obce. zwiastujących epidemię. szukających tu szansy zrobienia kariery (np. w czasie godziny policyjnej można przenocować u znajomych. "Wenecja Północy" . trawi i wydala.Losy miasta przedstawione od jego założenia (osady) poprzez rozkwit (kampania bananowa). jak też upić się czy przeżyć (za niewielkie pieniądze) przygodę miłosną z nastoletnią Sunny. podziemne miasto (łącznie z oznaczeniem skrzyżowań ulic). tu można spotkać zakonnice i porozmawiać z nimi szczerze. Rebeka. Andrzejewski "Popiół i diament" . W mieście jeszcze stacjonują żołnierze radzieccy (pokazani przyjaźnie. Albert uznał. Tu człowiek czuje się bezpieczny. gdzie istnieje jakby odwzorowane. że Niemcy bardzo obawiali się pomocy Polaków dla walczącego getta. dom. M. to można w mieście buszować jak w Zbożu. który pożera.nazwa brzmi ironicznie). piją wódkę z butelek. pokazane jako funkcjonujące na trzech poziomach: ruin. gdy tak fatalne zniszczenie miasta (porównanie z biblijną Sodomą i Gomorą). a więc typowe. przed łapankami ostrzegają przechodnie. Eddie to syn greckiego emigranta. raczej brzydkie. Tu miasto jest pod każdym względem typową amerykańską aglomeracją. powstają nielegalne organizacje paramilitarne (Jurek Szretter). labirynt ulic. Po bombardowaniu obraz miasta przypominał krajobraz księżycowy. Miasto zostało pokazane jako olbrzymi organizm. Arras zostało dotknięte klęską zarazy i głodu. Kazan "Układ" . martwe drzwi. J. Pierwszą ofiarą padł Żyd Celus. wtopiony w masę. kupują tandetne meble w domach towarowych na raty. jest to zamerykanizowany moloch z krzykliwymi reklamami (Z coca-cołg wszystko idzie lepie~~ benzyny. toteż w 90 . W Ostrowcu panuje wciąż kompletny chaos. pod asfaltem. że Izolda mieszka w burdelu. na innych odreagowują własne niepowodzenia i kłopoty. kosmetyków. R. K. zewnętrzność jest najczęściej elementem destrukcyjnym.Oran to miasto w sytuacji ekstremalnej: od pojedyn czych nieżywych szczurów. ludzie na szczęście wieszają nad drzwiami podkowę. Andrzejewski "Wielki tydzień". Miasto-moloch. ścisłe grono przyjaciół (kolejne układy. Kieffer "Żeby cię lepiej zjeść" . zdominowaną przez ekspansywne reklamy. Białoszewski "Pamiętnik z powstania warszawskiego" Miasto systematycznie niszczone lawiną bomb i pocisków. Gdy Eddie zbuntuje się przeciw temu pustemu stylowi życia. czasy niepokoju. tak też Macondo pełni tu funkcję archetypiczną. A. którzy muszą przejść metamorfozę (np. jak bardzo jest wrośnięty w miasto: konta. giną ludzie. Są więc tacy.W czasie okupacji Warszawa żyje własnym życiem: mieszkańcy organizują szmugiel żywności. Miasto szczerzy kły. Tarrou. są zaczepni. że miasto żyje.. W Los Angeles żyje się dobrze. Pokazani są ludzie walczący w czasie powstania warszawskiego z determinacją na ulicach. Indywidualność odzyskuje dopiero w domu. praca. gdzie widać tylko beton. działa mały sabotaż. Jest miastem. Getto jest swoistym oblężonym miastem. Rocznik dwudziesty" . w gronie przyjaciół i w pracy. następną pan de Saxe. urządza akcje. mówię bez żartów. kampania bananowa).Miejscem akcji w pierwszych dniach po wyzwoleniu jest Ostrowiec. jeśli go ona satysfakcjonuje. Agnieszka z Piotrem wędrują przez ulicę Brzeską w piętnasty dzień miesiąca. Miasto. Biskup Arras. Camus "Dżuma" .Bohaterem jest Buenos Aires (dobre powietrze . ttoczc! się w trantwajach. który nie był z miastem związany. polisy. Salinger "Buszujący w zbożu" -Nowy Jorkjest miastem. tacy. Tu epidemia jako synonim zła jest pretekstem do przedstawiania różnych postaw ludzi w sytuacji szczególnej zagrożenia życia. Oran przedstawiony jest jako miasto jedno z wielu. brutalnego załatwiania własnych porachunków. a wszelki postęp nieuchronnie prowadzi do wypełniania się tych "stu lat" przewidzianych dla ludzi i miasta. Warszawa nazwana została: najpiękniejszym z urojonych miast i najsmutniejszym z prawdziwych. Ludzie piją (brat Agnieszki). wzlatują w niebo gołębie. Drewnowski. w tle). co pochodzi z zewnątrz (Cyganie. Młodzież należy do podziemnych organizacji bojowych. przy czym najgłębszy podział przebiega wzdłuż linii poglądów politycznych. prymitywna rzeczywistość. Do miasta wracają jego mieszkańcy (Antoni Kossecki) obciążeni wojenną (obozową) przeszłością. przeciętne. Stroop wspomina. bo je zabija wulgarna. Krall "Zdążyć przed Panem Bogiem". stacji. Rambert.zniszczonej (puste okna. gdzie ma wytwomy dom z pięknym trawnikiem i basenem. w nim zaś centralnym miejscem jest dom Buendiów. Grandt). Czasy dla miasta takie. gdzie nie ma już miejsca na kulturę Indian.Drezno i jego losy tuż przed zakończeniem działań wojennych. Przestrzeń miasta podzielona na aryjską i żydowską występuje też w: H. A. którzy od razu przystępują do walki (Rieux. zobaczy. bo anonimowy w masie. by miasto mogło przejść przez oczyszczający ogień stosów i bratobójczych walk. a motorniczy zwalniają bieg tramwajów. w którym łatwo się zagubić (pierwsze godziny pobytu Kwiatu Irupe w Buenos Aires). nie było niczym uzasadnione. inni leżą na trawie pod murem.W 1458 r. gdzie każdy. E. Wszystkie robotnicze dzielnice Warszawy wyglądają tak samo. chłepcą swoje zupki w barach. J. żeby cię lepiej Zjeść. J. na którego przykładzie pisarz ukazuje typowe problemy miast polskich po odzyskaniu niepodległości: społeczność miasta jest mocno podzielona.Eddie Anderson jest mieszkańcem Los Angeles.W obrazie Warszawy wyraźnie widać podział na część aryjską i żydowską. są kontakty). G. rebelii aż do upadku Macondo. prowincjonalne miasto. których obarczono winą za wywołanie zarazy. który stanął w jego obronie. Bratny "Kolumbowie. Hłas~o "Ósmy dzień tygodnia" . Miasto się nie poddaje. mosty w dymach). aluminium i szkło. Moczarski "Rozmowy z katem" . wojen. tandetna Warszawa lat pięćdziesiątych. gdy trzeba zdobyć lub utrzymać jeden dom lub choćby jedno piętro. aby zapomnieć o braku możliwości. W mieście człowiek jest anonimo wy. dla których zadżumione miasto jest schronieniem (Cottard). sieci hoteli.

że odmawia ręki córki chłopcu. podobnie jak arystokracja. któ rzy zbierają grosz do grosza. naprawdę są. toteż w tej ojczyźnie wolności i sukcesu zostaną oni brutalnie spacyfikowani (Antygona powiesi się na bramie parku). wielkiego chorctgiewnego. Lincoln) * Mądry mężczyzna potrafi zbudować miasto. (przysłowie żydowskie) * "Miasto. przegapili moment koronacji. Panował też niegdyś w tej warstwie duch tolerancji. oblężenie przebiega podobnie: brakuje żywności.miasto. Z równie uniżoną służalczością witają każdego zwycięzcę.). którzy żyją swoją sztuką i dla swojej sztuki. Mieszczaństwo angielskie osiągnęło wysoki statusjuż w XVII w. ale czynią to w sposób tandetny. Z. by zdobyć jak największy kawał czerwonego sukna. Kieffer) * "Miasto . Dulska. gdy miasto może być z niego dumne".. hufce Cesarza). Słowacki "Kordian" Zgromadzeni na Placu Zamkowym mieszczanie warszawscy nie zdają sobie sprawy z tego. Dopuszczalne jest wszystko. (A. wymię krowy i piękno tkaniny? Gdy się płonęło dzień i noc w rozpaczy i najwyższej trwodZe! Tak oto prowadZę to miasto ku prawdziwej wolności. W okresie moderni~mu mieszczaństwo zaczęto kojarzyć z ograniczeniem horyzontów i dorobkiewiczostwem. Goethe "Cierpienia młodego Wertera"). Oświecenie Bohater mieszczański awansuje do rangi głównej postaci wielu utworów. francuskie w wieku XVIII za sprawą rewolucji burżuazyjnej. W swojej głupocie i chęci naśladowania szlachty posuwa się do tego. by odsłoniło prawdziwe oblicze człowieka (. (A. Boją się ryzyka i działalność Wokulskiego uważają za szaleństwo i zbędny hazard. Ze zdziwieniem dowiaduje się. którym było obite podium.Poeta przedstawia obraz anonimowego miasta w sytuacji zagrożenia: oblężenie trwa wrogowie musZą się Zmieniać nic ich nie łącry poza pragnieniem naszej zagłady .Mieszczaństwo polskie ma w swoich dziejach okres heroiczny . Szekspir-Wjego dramatach mieszczanie pojawiają się najczęściej jako postacie drugoplanowe (np. niechętnie wspierają wojska. W. Szwedzi. boryka się z tym problemem. pana swego. który ją z wzajemnością kocha. A ci. Niekiedy jednak stają się siłą sprawczą przedstawianych wydarzeń.Mieszczanie krakowscy dopuścili się czynu strasznego i sprowa dzającego na nich hańbę . Norwid) * "Umieram. Polskie mieszczaństwo nabrało znaczenia dopiero w XIX wieku i w przeciwieństwie do innych krajów Europy jego rola kulturotwórcza była niewielka. Widząc. walki. Przyjmuje nauczycieli tańca. zawsze samotni. Poprzez losy bohaterów (Sabina opuszcza Pragę i wiedzie żywot wiecznej podróżniczki. Tatarzy. że zniewolone miasto nie nadaje się do życia. Prus "Lalka" . J. K. ale człowiek przeżywający poważne dylematy (Por.Tu miasto zostało sprowadzone do Tompkins Square Garden. Nowy Jork. Maszyna".Miejscem akcji jest w znacznej mierze Praga przełomu lat sześćdziesiątych i siedemdziesiątych. Po powstaniu styczniowym wszystko się skończyło. skłonni są posądzać go o jakieś nieczyste interesy. trwają rozmowy o zawieszeniu broni itd. w której car koronowany jest na króla polskiego. cały świat mu współ czuje. ale jeszcze piękniej. Podstawowym kryterium oceny człowiekajest w tej warstwie społecznej posiadany majątek. ale istotą pośrednią między chłopem-nieczłowiekiem a szlachcicem-człowiekiem. (J. Grześczak) Mieszczaństwo Mieszczaństwo-Mieszkańcy miast bez rodowodu szlacheckiego. a w małym .rosyjskie czołgi na ulicach miasta. Miasto nic z nich nie ma. bo ten nie jest szlachcicem.. Rozbudowany aparat policji skutecznie utrzymuje społeczeń stwo w granicach pseudowolności. Ogromnym wstrząsem dla miasta są wydarzenia tzw. daje się łatwo oszukiwać różnym naciągaczom.Bohaterami swoich dramatów czyni przede wszystkim mieszczan ("Nora". że całe życie mówił prozą. fechtunku i wymowy. J. * "Jedyne lekarstwo dla znużonego iyciem w gromadzie: życie w wielkim mieście.W. Balzac "Ojciec Goriot" Mieszczaństwo francuskie jest wewnętrznie zróżnicowane.zabili Andrzeja Tęczyńskiego. Wszędzie czuje się czujne oko Wielkiego Brata. którzy przeżywają dramatyczne chwile. ateńscy rzemieślnicy w "Snie nocy letniej". jaka jest dziś dostępna". (T.: ' Mieszczanin w Rzeczpospolitej nie jest w pełni człowiekiem. Jezierski "Katechizm o tajemnicach rządu polskiego. Oblężone miasto staje się na chwilę (czasem dłuższą) swoistym negatywnym axis mundi. które zjada. mądra kobieta zdolna jest doprowadzić do jego upadku. mnożą się porachunki wewnętrzne.).jakrośniejego majątek. Masa. Tchórzliwi mieszczanie unikają walki. któremu odebrano rzeki powietrza. Głowacki "Antygona w Nowym Jorku" . Sienkiewicz "Potop" . Naiwny. Zapolska "Moralność pani Dulskiej" Mieszczaństwo reprezentuje moralność opartą na zakłamaniu i obłudzie. Mieszczanie bezmyślnie naśladują styl życia arystokracji. praskiej wiosny .mieście codziennie płoną stosy. których skutki okazują się czasem tragiczne. trawi i wydala". G. Oblężone miasto zawsze podlega takim samym prawom. nie chodzi także o wymienienie z nazwy wroga (Goci. chce stać się równy urodzonej szlachcie. Coraz wyraźniejsze są wśród mieszczan nastroje antysemickie. jeziora powietrza".S. Peiper) * "Miasto niepokonane" (K. brakiem jakichkolwiek potrzeb intelektualnych czy artystycznych. gdy człowiek może być dumny ze swojego miasta. zza morza ślą worki mąki i słowa otuchy. Kundera "Nieznośna lekkość bytu" . Mieszczanie stali się dorobkiewiczami. To jedyna pustynia. Molier "Mieszczanin szlachcicem" .. jak większość amerykańs kich miast. co się dzieje i n ie dostrzegają tragizmu chwili. doktor Tomasz). "Wiersz o zabiciu Andrzeja Tęczyńskiego" . H. już nie jako parweniusz nieudolnie naśladujący sposób bycia szlachty. Zamienić w siedlisko bestii. Działania władz miasta polegają na zaostrzaniu kolejnych restrykcji wobec homlesów. Tomasz i Teresa osiadają na zapadłej wsi) Kundera sugeruje. Cocteau) * "To piękne. których dotknęło nieszczęście. To po prostu ludzie..K. jak np.więcej usłyszeć". H. (M. W różnych krajach rozwój mieszczaństwa zależnie od warunków politycznych i gospodarczych przebiegał w inny sposób. że przyglądając się garbusiowi. Prześladowani są głównie intelektualiści (wyrzucanie z pracy. Herbert "Raport z oblężonego miasta" . Dla nich jest to po prostu wielkie widowisko i są niepocieszeni. Jego przeciwieństwem są artyści.jak bohaterki "Wesołych kumoszek z Windsoru". M. pozbawianie prawa wykonywania zawodu. "Wróg ludu"). B. Albert: trZeba to miasto wysmagać do krwi (. drobnymi ciułaczami. gdzie na ławkach żyją homlesi (bezdomni). Brandys) * "Buenos Aires . Ibsen . nie ma żadnych potrzeb wyż szego rzędu. F.nie chodzi przecież o konkretne miasto. muszą dokonywać wyborów. aresztowania.W czasie wojny polsko-szwedzkiej postawa mieszczan zasadniczo różni się od postawy drobnej szlachty. Camus) * "Różnica między dużym a małym miastem polega na tym. ale ich status społeczny nie jest istotny. są jak nowotwór narosły na jego pulsującym życiem ciele. mieszkańcy Wiednia w "Miarka za miarkę").Pan Jourdin. "Dzika kaczka". J.Nędzny filistrów naród jedynie pasie brzuchy.. że w dużym mieście można więcej zobaczyć. byle się o tym nie dowiedzieli ludzie. Przerwa-Tetmajer "Evviva 1'arte" .złocony kraniec przepaści". Po uroczystości rzucają się. H. (E. (przysłowie chińskie) * Każde miasto ma swojego głupca. jako 91 . jakby to nazwał Orwell. Kiedy można ocenić odzież. (C.brało udział w walkach niepodległościowych.. wzbogacony mieszczanin.

przekupstwo (Iketaon).T. prowadzeniu domu i upodobaniach swojego męża. Kochanowski "Pieśni" (pieśń V. i o samej bitwie. a rusza się". Dla mieszczańskich rodziców nieistotne są uczucia dziewczyny.Mitologiczny kostium został tu wykorzystany do przedstawienia sytuacji Polski. dar pięknej wymowy. łbem o nocniki chtodne trqcając. elegijnego poetę. (R.. J. Kochanowski "Pieśni" (pieśń XII. Na całe wieki określił on wzorzec śmierci bohaterskiej: rzecz to piękna zaprawdę. T. Tyrtajos (Tyrteusz) "Rzecz to piękna" . Jest podporą starobabokracji. ks. A. Przed snem szukają pod łóżkiem złodzieja. że zrzekła się ona spadku i wróciła praktycznie bez grosza. Ale jednocześnie dzierży niepodzielną władzę w mondzie i wydaje opinie o rzeczach. kupce. II "O dobrej sławie") Miłość ojczyzny nie sprowadza się tylko do gotowości do walki w jej obronie. że ktoś się chce z nią ożenić. Wkłada plastykowy kołnierzyk i mankiety. które traktująjak lekkostrawną papkę. że Oleś może pożyczyć pieniądze ojcu Julki i to. że w sumie miała rację. A. bo widzą go oddzielnie.przedstawicielka tej warstwy społecznej. Jak groźne ostrzeżenie grzmią słowa posła Ulissesa: O nierz4dne królestwo i zg~nienie bliskie. siłę mięśni. nic. że powróciła z zagranicy Mania. ojczyźnie i Bogu. Musil) Miłość do ojczyzny Miłość do ojczyzny . Zalecał walkę do końca: niech każdy wytrwa w rozkroku stojąc. Radosne powitanie lekkomyślnej siostry zostaje jednak zakłócone wiadomością. ani możliwości nieco swobodniejszego życia. Nastawienie krewnych jednak zmienia się. polski emigrant. bezpiecznego zagubienia w przeciętności było mieszczańskie małżeństwo z Giulią. Odwołania do szczyt nej i chwalebnej tradycji sarmackiej służą obudzeniu w Polakach ducha walki. Francję. * "Filister tojest zero. W opisie bitwy widać. dziewczyna obdarzona niezwykłym talentem malarskim i odrzucająca sztywne reguły mieszczańskiego życia. że często jego reakcje i zachowania są inne niż jego rówieśników (zabijanie kotów. Potrafi rozmawiać jedynie o służbie. inteligencję. cuchnący naftaliną frak i czuje się spadkobiercą wielltiej rewolucyjnej tradycji. że Julka wywołała skandal swoim rysunkiem przedstawiającym akt męski. Skrępowana mieszczańskimi zasadami. która przed laty opuściła męża i dziecko dla starego kochanka. gdy krocząc w pierwszym szeregu. W. To jest coś. Ich życiejest przerażająco ubogie.. dziura w ciele. lekkomyślna siostra. (J. w które Bóg wyposażył człowieka. gdzie ani prawa ważc~ ani sprawiedliwość ma miejsca. który tak skutecznie zagrzewał ich do walki. J. J. tam rana. zostaje zmuszona przez rodzinę do małżeństwa z człowiekiem. J. J. bowiem droga do nieba stoi otworem dla tych. Potocki "Pospolite ruszenie" patrz: naprawa państwa. ks. Żydy). Krasicki "Hymn do miłości ojczyzny" . kobiet i dzieci oraz ojczyzny jako upersonifikowanej matki (matka utrapiona pod wasze się z tym wszystkim dziś kryje ramiona). Ocenia ludzi według ich zasobów finansowych. pozwalają sobie na wszystko. Hetman Chodkiewicz w swojej przemowie świadomie prezentuje Tatarów jako niegroźnych przeciwników (mało co tam wojennych . W jego poglądach panuje przeogromny chaos -wszyscy święci sąsiadują z Korfantym i rewolucją.Typowa mieszczańska rodzina z oburzeniem przyjmuje wiadomość. tam gdzie występują w kolektywie. Jej wścibstwo jest tak wielkie. gotowość poświęcenia się dla niego. posłali im kulawego nauczyciela.Ze względu na swoją treść i ładunek emocji utwór stał 92 . II "O cnocie") Prawdziwa cnota miłości ojczyzny odznacza się bezin teresownością. 2) Pani Warchlakowskajest przykładem typowej mieszczki. I. J. co stużą ojczyźnie. Wiedzę o rzeczywistości czerpią z gazet. że płomienne słowa hetmana odniosły skutek: Polak rany zadaje. W. Zapolska "Sezonowa miłość" 1) Tuśka Żebrowska przyjeżdża do Zakopanego z córką na wiledżiaturę. Kochanowskiego napawa lękiem prywata obywateli (Aleksander-Parys). J. podporządkowanie życia gromadzeniu pieniędzy. Według starożytnej legendy. Dlatego też Roland (wzór rycerza) umierając. ks. wykorzystując inne talenty. wszytko ztotem kupić trzeba. Pieśń o Rolandzie" . pamięta. Kochanowski "Odprawa posłów greckich" . że Mania odziedziczyła po swoim kochanku olbrzymi majątek.On pierwszy wezwał do obrony ojczyzny w imię miłości do niej i obowiązku obywatelskiego. Tuwim "Mieszkańcy" . którzy ojczyznę opuszczają w potrzebie. Pojawia się nawet opinia. nie potrafi dostrzec ani piękna gór. świętych. ci posłuszni orzeczeniu wyroczni. Turczyn tylko dzwoni (. zapracowanych. Zeleński-Boy "Litania do P. że nieprzyjaciel został pokonany. przygoda z zafascynowanym jego urodą Lino). Odwołuje się do sarmackiego obowiązku obrony wiary. Twierdzi: pozno puklerza przebici macają. Tyrteusza. jej aż do bólu mieszczańska rodzina z całym schematyzmem życia. co nie jest. Moravia "Konformista" Bardzo smutne i samotne dzieciństwo (patrz: dzieciństwo) Marcella ukształtowało go jako życiowego konformistę. Perzyński "Lekkomyślna siostra" . Liczy się tylko to. Tych. nasz gdzie tnie.dziady.Walka z Sarace" nami w obronie wiary jest obowiązkiem średniowiecznego rycerza. Kisielewski) * "Mieszczanie. Łączy się ona jednocześnie z obroną ziem swego seniora przed niewiernymi. a potem zasypiają z mordq na piersi w strasznych mieszkaniach strasZni mieszczanie. obłudę. więc i tak trzeba Bogu dziękować. G. ginie cz~owiek odważny walcząc w obronie ojczyzny. nieudolność i chwiejność władcy (Pńam). postanowił więc za wszelką cenę się nie wyróżniać. gdy Spartanie w czasie drugiej wojny meseńskiej zabiegali u Ateńczyków o pomoc wojskową. nie boi się ludzkiej zawiści i tylko taka jest przez Boga nagradzana.W strasznych mieszkaniach strasznie mieszkają straszni mieszczanie. ogranicza się jedynie do gromadzenia własnych nabytków. Kisielewski "W sieci" . Teraz potępienie przez szacowną rodzinę osiąga swoje apogeum i Mania zostaje ponownie wyklęta. gdzie pchnie. kiedy okazuje się. II "O spustoszeniu Podola") Nawiązując do najechania i splądrowania Podola przez Turków w 1575 r. Potocki "Transakcja wojny chocimskiej" .Szalona Julka. nazywał tchórzami i niegodnymi synami. Główną metodą uśrednienia jego upodobań. W postaci Rolanda realizował się ideał wierności władcy. dowcip. Od jego imienia utworzono pojęcie tyrteizmu (poezji tyrtejskiej). nieugiętość charakteru. np.. Kochanowski "Pieśni" (pieśń XIX. że nie cofa się nawet przed czytaniem cudzej korespondencji.Jest to opowieść o przygotowaniach do bitwy z wojskami turecko-tatarskimi pod Chocimiem w 1621 r. żeby wspomnieć jeszcze słodką. w obronie której oddał życie. W.jak Homer .w Tomaszu a Kempis dawnych gachów chowa listy. patńotyzm. ajednocześnie z wypiekami na twarzy opowiada Tuśce pikantne plotki o prowadzeniu się ludzi teatru. Kochanowski apeluje do uczuć patńotycznych szlachty. Nie potrafią dostrzec urody świata. a nie . Gorszy się trybem życia aktorów. Ku pożytku dobra spólnego można służyć. co w pojedynkę jest zabronione". Natychmiast zostają jej przeba czone wszystkie grzechy. matrony krakowskiej" Tytułowa matrona krakowska jest uosobieniem obłudy i zakłamania .A. o których nie ma w ogóle pojęcia. Tuwim "Quatorze Juillet" Starszy cechu rzeźników. skupia w sobie typowe jej . wzywa do opamiętania się póki jeszcze pora. który ma złamać jej buntowniczą naturę. W dzieciństwie i młodości stwierdził on.w imię cnót rycer skich.zdaniem Zapolskiej cechy: skąpstwo. opuszczając tak fajtłapowatego i niezaradnego życiowo męża.). idzie na uroczystość z okazji rocznicy rewolucji francuskiej.Głębokie przywiązanie do kraju rodzinnego. nul. a obie nogi niech oprze o ziemię mocno i zęby zaciśnie.

że mój okręt nie do kraju płynie. póki ty duszę anielską będziesz więziła w czerepie rubasznym. "Bogurodzica" służy do umieszczenia walczących powstań ców w tradycji rycerskiej. która jest gwarancją przetrwania. III 1) Wątek martyrologii sprowadza się do ukazania cierpień młodych polskich spiskowców (Zana. jak Napoleon. Mickiewicz "Pan Tadeusz" Utwór pisany na obczyźnie (paryskim bruku) był wyrazem tęsknoty. Sobolewskiego). więc był zachętą do walki. podróż statkiem. póki my żyjemy). który przestał wierzyć w możliwość zwycięstwa. J. Jest on spowodowany oddaleniem od kraju. Utwór powstał zaraz po wybuchu powstania listopadowego.Sytuacja liryczna to rozbite polskie bataliony. Mickiewicz "Księgi pielgrzymstwa polskiego" .podstępy). A. skumulowana energia biorących udział w narodowym kuliku daje nadzieję zwycięst wa. którzy przyszli z propozycją poddania się. że dom zawsze powinien ustępować krajowi. napisany po trzecim rozbiorze. Przyboś nazwał wymowę utworu religią smutku. prezentuje zupełnie inne uczucia. że prawie wszyscy są przeciwko zabiciu cara. Oparty o ołtarz w kościółku na Woli broni się samotnie generał Sowiński (starzec o drewnianej nodze). Z utworu emanuje wiara w zwycięstwo: wolności błyszczy zorza. nie żal i umierać. Mickiewicz "Dziady" cz.Wiersz jest wezwaniem do powszechnego udziału w powstaniu. Wybicki "Pieśń Legionów Polskich we Włoszech" . chcę nią cały świat zadziwić. Dopiero właśnie tu pielgrzym w pełni mógł zrozumieć swoją samotność wobec ludzi i Boga. nie synami i nie kochajq matki Ojczyzny."Hymn" (Smutno mi. Utwór wyraża wiarę w możliwość odzyskania utraconej ojczyzny (co nam obca moc wydarła. ale ojczyzna istnieje w sercach Polaków (jeszcze Polska nie umarła. W rzeczywistości Ordon nie zginął. którą opuścił. Konrad twierdzi: chcę ją (ojczyznę) dźwignąć. a teraz jesteś służebnicą cudz4. 2) Miłością do ojczyzny kieruje się też Konrad. ofiary (niewinne dzieci) i ich oprawcy. wesołość. które określają nastrój utworu. Kontrastowe pokazanie postaci. czego świadectwem są pierwsze wersy Inwokacji (ten tylko się dowie. pawiem narodów byłaś i papugą. kontemplacja ruin haremu. Mickiewicz "Sonety krymskie" W cyklu osiemnastu utworów miłość do ojczyzny wyraża się tęsknotą za nią. nie żal żyć w nędzy. a pamięć znanych mu i bliskich miejsc nie pozwala w pełni cieszyć się wręcz barokowo bogatymi pejzażami. za każdą cenę będzie ratował ojczyznę. tzn. na końcuś upadła! Zamożna kiedyś i w sławę. J. służy podkreśleniu poświęcenia. jedyną drogą pozostaje podstęp i do niego ucieka się Walter Alf (jedyna broń niewolników . przykład tego jak zwyciężać. Słowacki "Hymn" (Bogarodzico! Dziewico!) Nawiązanie do średniowiecznej pieśni pt. zarzucając mu obojętność wobec cierpień rodaków. ale kanon poezji tyrtejskiej dopuszczał tego rodzaju nieścisłości.Refrenem są powtarzające się w wierszu słowa: smutno mi. A. Suzina. Jest on też za wprowadzeniem reform służących wzmocnieniu państwa i dobru ojczyzny. Mickiewicz "Konrad Wallenrod" . syn w żałobie. W interpretacji przykładu Mickiewicz pisze: ci wszyscy są lekarzami. J. Mickiewicz zwraca uwagę na ocalającą i scalającą siłę tradycji. Kościuszko.To Kordian jest tym Winkelriedem. gdzie się człowiek napije. Karpiński "Żale Sarmaty nad grobem Zygmunta Augusta" Utwór. oderwani od karcianego stolika szlachcice. który uważa. Na ołtarzu miłości ojczyzny. a ci kłócą się nad chorą na temat metod leczenia. szablą odbijemy). A. choć napisany także po trzecim rozbiorze. W utworze Mickiewicza w sytuacji przeważającej przewagi wojsk rosyjskich (lawa błota. którymi są: rezygnacja. które nigdy nie opuszcza pielgrzyma odwiedzającego różne miejsca na Krymie. Słowacki "Sowiński w okopach Woli" . czy są to stepy. Niemcewicz "Powrót posła" Ugrupowanie patńotyczne reprezentuje w utworze rodzina Podkomorzego.Utwór. W imię miłości ojczyzny Polacy powinni być zdolni do zgody i rezygnacji z egoistycznych celów. dlatego też Podkomorzy tak pokierował życiem synów. Mickiewicz "Reduta Ordona"-Postać porucznika Ordona jest tu wzorem walki do końca i poświęcenia życia dla ojczyzny. morze). J. Słowacki "Grób Agamemnona" Tu miłość ojczyzny ma inny charakter: polega na mówieniu Polakom bolesnych prawd (np. Pod średniowiecznym kostiumem kryła się rada skierowana do współczesnych Mickiewiczowi. która miała doprowadzić do pokonania dwugłowego orła (będziem żyć we własnej ziemi i we własnych spać mogiłach). Poeta dodaje komentarz: bo dzieto zniszczenia w dobrej sprawie jest święte jak dzieło tworzenia. J. Jest to uczucie. J. niewyszukany sposób określa swoje uczucia. wyraża rozpacz i ból po stracie ojczyzny: ojczyzno moja. J. przebierańcy z balu kostiumowego). w której sam ginie. przeciwko którym toczy się tajny proces i zapadają wyroki skazujące na zsyłkę w głąb Rosji. własne szczęście na ziemi z ukochaną kobietą. A. A. Prawdziwy patńota powinien być gotów na każde poświęcenie: byle cię można wspomóc. nadzieję i tę lutnię biedną. wolności bije dzwon. F. świadomością niemożności powrotu (wiem. gdy buntowniczo wyzywa Boga na pojedynek. nadysze Ojczyzny. Słowacki . wędrówka nad przepaścią. Metaforycznie został pokazany kulik Polaka. kto cię stracił). Litawora. toteż porucznik podejmuje decyzję wysadzenia prochowni. J. potrzaskane armaty. należy brać z takich wielkich postaci. Słowacki "Kordian" . Mickiewicz "Śmierć pułkownika" . Frejenda. Soplicowo pokazane zostało jako centrum polszczyzny. bo myśl o przemijaniu (nowi gdzieś ludzie w sto lat będct po mnie patrz4cy .się hymnem Korpusu Kadetów. Czarniecki. A. gdy jedynym celem jest ocalenie ojczyzny. A.patrz: rycerz. Żona księcia litewskiego. do której zrozpaczony syn wzywa lekarzy. postanawia stanąć do walki z Krzyżakami. Niezależnie od tego. Ponieważ nie może walczyć z wrogiem otwarcie. Sam postanawia dokonać tego dzieła. Do rosyjskich adiutantów. Boże) . wierząc że potem kraj nasz wol ny! Potem jasność dniowa! Polska się granicami ku morzom rozstrzela i po burzliwej nocy oddycha i żyje. Dynamiczne tempo wiersza (tętent kopyt końskich) napawa optymizmem. zawsze i wszędzie w tej krainie dostatków i krasy myśl wędrowca powraca do Litwy. sprzeniewierzając się zasadzie posłuszeństwa małżeńskiego. składa życie. Co prawda nie ma już państwa. Mickiewicz "Grażyna" Średniowiecze posłużyło autorowi za pretekst do pokazania ofiary złożonej na rzecz ojczyzny. Prezes i ksiądz każą czekać. Ona walczy do końca. J. który chce poświęcić się dla ojczyzny. mówi: choćby nie było na świecie jednego już nawet Polaka to ja jeszcze zginqć musZę za miłą ojczyznę moją. zgodnie z zasadą Machiavellego. jak walczyć z wrogiem stokroć silniejszym. i w siłę! Podmiot liryczny w prosty.U. Poświęci dla niej swój rycerski honor. póty kat będzie rqbał twe cielsko. Boże. Miłość do ojczyzny jest tu podniesiona do rangi najwyższej cnoty. płynqc po świecie). reduta dowodzona przez Ordona nie może się utrzymać. Potajemnie przywdziewa zbroję męża.Tytułowy bohater. podczas gdy Kordian jedyny ratunek dla ciemiężonej ojczyzny widzi w zgładzeniu cara. byle wspierać.marli) nakłada się na bolesną świadomość pielgrzymowania. spokój i zbawienie du szy. czy bogactwo wrażeń na bajdarskiej równinie. Słowacki "Kulik" .Na kształt przypowieści biblijnej skomponowana tu została historia leżącej na łożu śmierci kobiety. uszczęśliwić. smutek i przeświadczenie o braku jakiejkolwiek nadziei: składam niezdatną w tej dobie szablę. której nawet Bóg przez piękno zachodu słońca osłodzić nie jest w stanie. A. w którym do zbrojnej w pałasze grupy dołączają wszyscy napotkani po drodze we dworach (pan młody. aby mogli oni służyć ojczyźnie. gdy nic już więcej zrobić nie można. jestem 93 . wszystko stracone. Podczas spotkania w podziemiach katedry ze spiskowcami bohater przekonuje się.

Tuż przed egzekucją zachowywał się godnie. B. wszystko należy jej poświęcić. że jest to jedyna droga do odzyskania niepodległości."Syzyfowe prace" . że jako żołnierz carski złamał przysięgę i że czeka go za to najsurowsza kara. ale nowoczesnym miastem. przypominająca rozwiązanie z "Reduty Ordona" śmierć Wołodyjowskiego w Kamieńcu). bo w tamtym czasie wierzono. Jego szlachetne. który nie z soli ani z roli wyrósł.z kraju smutnego ilotów (. Należało pokoleniu przytłoczonemu klęską powstania. toteż Salomea. jak między ludźmi ten się urz4dza najtaniej. Tworzą oni wzorzec patńotycznych zachowań: gdy ojczyzna w potrzebie. Kraj rodzinny jawi się w wierszujako miejsće swojskie. Konopnicka "Rota" Słowa utworu brzmią jak narodowa przysięga: Nie rzucim ziemi. bo dwór przejdzie w ręce Rosjan. Taki jest Jurand ze Spychowa. Kasprowicz "Rzadko na moich wargach" . gdzie znajdą dla siebie miejsce i zajęcie dobrzy kupcy i chcący dla kraju pracować naukowcy. co go boli (Czarniecki) oraz przeświadczenie. ponieważ właśnie w odmowie oglądania rosyjskich spektakli. zrozumieli swoje błędy i nie powtórzyli ich. Nie są patriotami ci. który wydaje Krzyżakom walkę na śmierć i życie. E. Miłość kraju ojczystego polega na umiejętności dostrzeżenia piękna pól i krwawnikiem zarosłych brzegów oraz ludzi zamieszkujących te ziemie. Nie rezygnacja. pokazuje. H. Żeromski . w swych nurtach kryje tajne dokumenty (Olbromski przed śmiercią wrzuca teczkę. znalazł schronienie w dworku u Salomei Brynickiej. Prus "Lalka" . H. że szansą dla Warszawy nie jest bycie szańcem. Czarniecki. Kmicic. Marzy mu się konflikt między Rosją a koalicją niemiecko-austńacką. chce pomóc krajowi dźwignąć się przez pracę. wszystkie ich słowai czyny sąobliczone na wywołanie efektu: widziałem. przypomnial sobie opowieść strzelca Nogi o powstańcach. W jednym ze swoich znaczeń tytuł powieści nawiązuje do codziennie na nowo podejmowanych wysiłków uczniów. a ci którzy zbłądzą (Kmicic). są także i ci. Sienkiewicz "Potop" Sensem całej "Trylogii" są słowa kończące "Pana Wołodyjowskiego": ku pokrzepieniu serc. skąd wziąć pieniądze. Sapieha). w pierwszym odruchu pomocy rannemu powstańcowi i decyzji ukrycia go w dworku kierowała się uczuciami patriotycznymi. kto krzyczy. żywo dyskutowano. 2) Zupełnie innego formatu jest patńotyzm Rzeckiego. Walczył w oddziałach powstań czych. Podbipięta. że przychyl ność boska nas nie opuści nigdy (obrona Jasnej Góry).wziął udział w powstaniu styczniowym. utwory polskich romantyków. romantyczne marzycielstwo sprowadza się do gorącej wiary w szczęśliwą gwiazdę Napoleona. by nie dać się rusyiikatorom. Do tego momentu biografia bohatera realizuje wzorzec narodowomartyrologiczny. stanowi zaczyn przyszłej chwaly narodu. To byłojego moralne zwycięstwo. Ofiara ich życia nie była daremna (tytuł utworu oznacza chwata zwyciężonym).Janek Rozłucki w momencie wybuchu powstania opuścił szeregi armii rosyjskiej.Od przedstawienia zachowań pseudopatriotycznych poeta przechodzi do zdefiniowania. J. troski. nie pozwolił sobie zawiązać oczu.in. młodzież spotykała się na górce u Gontali.1) Patńotyzm Wokulskiego jest skomplikowany.K. Krzepiącą moc ma świadomość tradycji (królewski szczep Piastowy) i pamięć wcześniejszych zwycięstw oraz wiara w to.będzie zwycięskie. Żeromski "Wierna rzeka" . E. nie bał się śmierci.Ranny w powstaniu Józef Odrowąż.. by zabrać rodzinę do kraju ojczys- 94 . na której Zygier recytował "Redutę Ordona". protestowaniu przeciwko fałszowaniu polskiej historii. Miłość przyszła później. C. Toteż "Trylogia" kreuje postacie takich bohaterów. S.1) W wielkim skupieniu i jakby "ściszonym głosem" mówi się w powieści o czasie powstania i tych. nie damy pogrześć mowy. dbania o dom. Rzeka jest stale obecna w powieści i bardzo sprzyja powstańcom: obmywa ich rany. Orzeszkowa "Gloria victis" Powstańcy zostali tu uwzniośleni. że najtrudniejsze nawet dzieło z Bogiem prowadzone . na który Bóg ciska kamienie. jak Jarema Wiśniowiecki. Skrzetuski. że żyje dla Niej. Przeciwstawiając się systematycznej akcji rusyfikacji. bo stamtąd wrócił do kraju prawie uczonym) na Sybeńi.). "Sowiński w okopach Woli"). prezentując postacie szlachetnych bohaterów. odpowiadał hardo. skąd nasz ród. niezmienne. acz nieustępliwy Maćko i porywczy Zbyszko. ma za sobą burzliwą przeszłość Wiosny Ludów i nadal trwa w tym narodowym micie walki. by nie dostała się w ręce Rosjan). M. którzy wzięli w nim udział. który wychowany w kulcie Napoleona. Marcin przeżył wstrząs. Tak też się stało. któremu nakazywano: "realizm polityczny" i przyziemną pracę organiczną-dać wiarę i nadzieję. wychowana w atmosferze patriotycznej. S. w wielu uczniach klerykowskiego gimnazjum obudziły się uczucia patńotyczne. Został skazany na śmierć. dla którego pragnienie odzyskania Danuśki łączy się z chęcią gromienia Krzyżaków. zrezygnowanemu. S. 2) Jednak dla Benedykta Korczyńskiego patńotyzm ma konkretny wymiar codziennej pracy. gdzie winą jest dużct popsować gniazdo na gruszy bocianie (. mając świadomość. W "Potopie" nadzieją jest wspólne działanie narodu. Sienkiewicz "Krzyżacy" Powieść ta pełniła podobną co Trylogia funkcję. ale z tego. czym jest dla niego miłość ojczyzny. Ojciec Cezarego tylko po to wrócił do Baku. jak poklask zdobywa i rentę. Wielką czcią otaczanajest mogiła powstańcza (patrz: retrospekcja). gdzie czytano m. Żeromski "Przedwiośnie" Opowieść Seweryna Baryki o szklanych domach jest po prostu snem o Polsce.. Zeromski "Echa leśne" .) tęskno mi Panie). Orzeszkowa "Nad Niemnem" . S. posługiwaniu się wbrew zakazowi językiem polskim młodzież widziała swój obowiązek wobec ojczyzny. nieustraszonych rycercy. łącznie z życiem (wręcz męczeńska śmierć Longinusa Podbipięty. uciekając przed Rosjanami i rozjuszoną bandą chłopów. Wołodyjowski. zrozumieją swoją om yłkę i zechcą ją Rzeczypospolitej wynagrodzić. kierując się obowiązkiem wobec ojczyzny.. ale wola walki i wiara w zwycięstwo zdominowały nastrój wiersza (odzyska ziemię dziadów wnuk). zrozumiał. którzy starają się jak najgłośniej zapew niać o swojej miłości do ojczyzny. aby przestali żyć mitami i zestawiając siebie z tragiczną. współdziałania i do jakich ofiar zdolny jest naród w sytuacji zagrożenia swego bytu. gdzie zawsze po dniach nieszczęśliwych zostaje smutne pół-rycerzy żywych) po to. Ojciec dziewczyny także walczył w oddziałach powstańczych z daleka od domu. Norwid "Moja piosnka (I) Utwór napisany w Nowym Jorku daje wyraz ogromnej tęsknocie do kraju (do kraju tego. gwarancją jego trwania są solidne podstawy gospodarcze i takie stara się budować. represjami. że podstawą narodowego bytu. Za ten czyn odpokutował (nie jest to jednoznaczne. pogromców wroga. Kończąca powieść zwycięska bitwa pod Grunwaldem daje nadzieję.. wraz z ich radościami i smutkami.Po słynnej lekcji języka polskiego. że szedł złą drogą. dobrze znane. ale piękną histońą Grecji. rozważny. Śmierć Tarłowskiego ma znamiona śmierci męczeńskiej. Po latach zrozumiał jednak. To także jego stanowcze "nie" powiedziane bratu Dominikowi na propozycję wygodnego życia w Rosji. Chce prowadzić działalność gospodarczą wielkiego formatu. W "Potopie" oprócz zdrajców ojczyzny. do jakiej mobilizacji sił. bo obowiązują tu od wieków te same zwyczaje (pilnie strzeżone bocianie gniazda) i głęboko zakorzeniona w tradycji narodu wiara (szacunek dla chleba). Ich nie mająca szans na zwycięstwo walka z przeważającą liczbą Rosjan przypomina romantyczne kreacje bohaterów ("Reduta Ordona". którzy jej nie opuszczą (Wołodyjowski. jest ona ziamem. jak i całego bogatego i skomplikowanego piękna historii. pojawienie się męża opatrznościowego. aby zapłacić kon trybucje. Gdy była tego potrzeba . bo uwolnił się od mitu narodowego i wie. w którym Polacy będą mogli "wygrać" swoje sprawy.

domy. moi chtopcy. siostra i ja. napawające tułacza smutkiem i cierpieniem. Wierzyński "Ktokolwiek jesteś bez ojczyzny" . chorób i niesprawiedliwości. jak piorunem otwierasz niebo zachmurzone). tym co służą ojczyźnie". J. Hemar "Moja ojczyzna" Piękne i wzruszające. "Na wsi". żeby w nich dojść do Warszawy. choć nieco staroświeckie (tytuł tomiku poetyckiego brzmi "Wiersze staroświeckie") wyznanie miłości do rodzinnego kraju.W kulturze motyw miłości i śmierci często wzajemnie się przenikają. kto pyta o to". J. Mickiewicz) * "Ojczyzna jest to wielki zbiorowy obowiązek". rządzoną przez mądrych ludzi: niech prawo zawsze prawo znaczy.cztery ściany. Poeta. asprawiedliwośćsprawiedliwość. jest jajkiem.Na tomik wierszy składają się utwory poka zujące urok miejsc. Na uczucie to składają się doświadczenia dzieciństwa (pocałunek matczyny. w momencie zagrożenia kraju do jego obrony zobowiązani są wszyscy: za tę dłoń podniesioną nad Polską . Bratny "Kolumbowie. Stan ten poeta nazywa ugorną pustką jalowizny. którzy zostali pozbawieni broni. prezydent USA) * Im bardziej cierpisz dla ojczyzny. Wspomnienia ojczyzny i rodzinnego domu są czynnikiem mobilizującym. ten. zapamiętanych lektur (Staff). * "Żadne miejsce nie powinno być milsze dla ciebie od ojczyzny". że miłość odsuwa śmierć. Ogromowi zniszczeń (niebo wali się z trzaskiem) nie odpowiada upadek ducha (z jeszcze żywych ostatniego tchu odtworzylbym nasz hymn narodowy). Rocznik dwudziesty" . "Mrówko ważko biedronko". przyrody ojczystej. fabryki. gdy zagrożenie ojczyzny było już bardzo realne. zapamiętane krajobrazy (woda w niej szemrze i szumi Las i pachną polne kwiatki) oraz mowa ojczysta. szepty jabłoni). które upłynęło jak sen szczęśliwy (pachnący w ogrodzie bez. (Platon) * "Kto ojczyźnie swej służy. dzieli rodaków na unoszctcych za granicę glowy i tych. "O kościołach". nawet jeśli droga do niego daleka: potrzebne mi mocne buty. jest tylko ziemia przeznaczona. Kulawy). Dlatego też z goryczą i rozżaleniem zrozumieli pod koniec powstania. którzy wzięli na siebie ciężar obowiązku. W. z którego wylęgają się wojny" (H. którctm ukochal dzieckiem. zdruzgotani. jest wola walki i wiara w zwycięstwo.I. jest modlitwą o Polskę (otwórz nam Polskę. Utwórjest modlitwą o Polskę wolną. (prcysłowie czeskie) * "Ojcowie: «Termopile!» Synowie: «Za ile?»" (S. których piękno jest nieprzemijające. Pokonując tysiące trudności. oprócz wyrazu . Rzeczywistość podmiotu lirycznego to noc i śmierć (drżąc i grajqc krąg się zaciska). kołysanka). wspomnienia zdruzgotanej w czasie wojny stolicy: Warszawa. w której nie było nędzy. J. Twardowski "Znów najpiękniejszy w Polsce jest lipiec nad wod~. W. tym więcej ją kochasz. "Komańcza". Mickiewicz) * "Nie masz równego na ziemi. brzozy nad strumykiem. Baczyński "Elegia o chłopcu potskim" . że byli pionkami w grze politycznej. twarzyczki jasne. za którym tęsknił. Po drodze opowiadał mu baśń o szklanych domach. Poeta-żołnierz. Lec) Miłość i śmierć Miłość i śmierć .K. wielokrotnie przekraczający ich chłopięcą kruchość: o. ale i sprawiedliwą. dla nich wróg byłjeden. Broniewski "Mazowsze" Poemat poświęcony mazowieckiej ziemi i Wiśle. np. R. utrzymana w zupełnie innym tonie niż "Żołnierz polski". Tu brak rezygnacji. W. ściernisk i brzóz. Miłość prowadzi do śmierci." . Robert. (Ceceron) * "Nie urodziliśmy się dla siebie. Ta utracona. Seweryn kon sekwentnie wiózł syna do Polski. jeszcze ziemię przeżegnałeś ręką. K. "Z lasu" . J. jednak Kolumb ciągle czekał na list od przyjaciela. Jak sen powracają nostalgiczne obrazy pól. Kochanowski) * "Ja i ojczyzna to jedno". katastroficznie wyznaje: umrzeć przyjdzie. która ciągle we wspomnieniach wracała do łąk i stawów oraz mokradeł pod Siedlcami jako najpiękniejszych miejsc na świecie. śmierć zostaje przez miłość pokonana albo też okazuje się od niej silniejsza. "Pamiątka z tej ziemi" i zaduma nad historią ojczystą. okupacja jest czasem walki z wrogiem. z którą się nie identyfikowali (Jagiełło. co może dla nas zrobić ojczyzna. (A.Polskę. strzaskana kolumna oraz widok dźwigającego się z ruin miasta: spoza rusztowań nie widać miasta.tego. jakże wam światy odkupić jedną rozdartą duszą? K. Wielu z nich nie wróciło po wojnie do Polski. które było dla nich okrutną lekcją historii. Mickiewicz) * "Szczęścia w domu nie znalazł.Wyznanie człowieka pozbawionego i domu. ojaką Polskę walczą. (A. co my możemy dla niej uczynić". Lec) * "Czy aby jestem patriotą? Zależy. (J.Dla bohaterów utworu. Skarga) * "Słodko i zaszczytnie jest uxnrzeć za ojczyznę". że tak bolaly rany). podobnie jak Tyrteusz. Mimo różnic światopoglądowych. lecz dla naszej ojczyzny". młodości i pierwszych uczuć. np. A. (S. który byłby dla niego dostateczną motywacją do powrotu do kraju. Wreszcie może być i tak. które musi kiedyś przyjść. "mała ojczyzna". z catego świata . "Powązki".K. gdy się kochalo wielkie sprawy glupią milością. pisany na obczyźnie. "Stare fotografie". bo tak naprawdę jest ono w człowieku. (P. która została nazwana wspól nym domem: kiedy przyjdą podpalić dom. K. Gałczyński "Pieśń o żotnierzach z Westerplatte" Wiersz jest gloryfikacją bohaterstwa i poświęcenia obrońców Westerplatte.ojczyzna". sam sobie służy". Pytajmy. (Horacy) * "Ojczyzny nie zabiera się ze sobą na podeszwach butów". że pięknojest niezniszczalne (deptała je stopa żolnierza daremnie). którzy zgodnie z tyrtejskim kanonem śmierci nie wahali się złożyć dla ojczyzny ofiary z własnego życia (to nic. Zostali za to nagrodzeni podobnie jak wzorowy rycerz średniowiecza. R. np. brudu. Sensem wierszajest myśl. Guy de Maupassant) * "A jeśli komu droga otwarta do nieba. Kolejne obrazy poetyckie są przypominaniem dzieciństwa (wspomnień dzwon dzwoni). Broniewski "Bagnet na broń" Wiersz jest wezwaniem do obrony ojczyzny. (A. rozbici. Tuwim "Kwiaty polskie" Poemat. ale pragną walczyć (błagam o karabin jak skazaniec o łaskę). którego postawę życiową kształtowały utwory polskich romantyków i dla którego wojna była czasem udowodniania jedności słowa i czynu. bo nie ma ziemi wybieranej. którzy należą do jednego pokolenia (później nazwanego od tytułu powieści "Kolumbami"). w którym mieszkasz . K. dodają sił w walce: chcę ucatować tę ziemię. Baczyński "Z głowa na karabinie"-Arkadyjski okres dzieciństwajest czasem bezpowrotnie minionym. (J. "O spacerze po cmentarzu wojskowym". ze wszystkich bogactw .Liryczna wypowiedź. F. (Słowa Dantona przed aresztowaniem) * "Patriotyzm jest rodzajem religii. Wcześniej tak bardzo do Polski tęskniła matka Cezarego. rosną gmachy. Pojawiają się w utworze obrazy z czasów dzieciństwa poety: siedzieliśmy przy lampie naftowej: mama. Norwid) * "Nie pytajmy.Opowieść o małym żoł nierzu jest jednocześnie historią o miłości ziemi ojczystej. Największe jednak przykłady męstwa i poświęcenia dali w powstaniu warszawskim. M.kula w leb! Wiersz powstał w kwietniu 1939 r. Kennedy. pozwala człowiekowi 95 . w której obronie należy walczyć: zanim padleś. O małych bohaterach traktuje także wiersz pt. K..żolnierze smukli. Roland prosto do nieba czwórkami szli żolnierze z Westerplatte. J. i ojczyzny (bezdomnego w podwójnym sensie).tamta strona. (C. bo go nie było w ojczyźnie". to Łódź -rodzinne miasto Tuwima. gdy ten odzyskał wolność. Przyboś "Póki my żyjem y" Nawiązanie do hymnu narodowego sytuuje wiersz w nurcie poezji patriotycznej. Broniewski "Co mi tam troski" . Kolumbowie nie zastanawiali się.

przyjdź!" . Korab-Brzozowski "Ukrzyżowa nie" . zazdrosny Zefir sprawi. Mann "Śmierć w Wenecji" . by rósł w spokoju. E. że dziewczyna powróciła do świata żywych. że wiatr zmieni tor lotu przyrządu i dysk trafi chłopca w głowę.postać przez siebie stworzoną . Jest to dla niego oczyszczenie. że Karol Moor musi powrócić do bandy zbójeckiej. 2) Piękny młodzieniec Hiakintos wzbudził miłość w dwóch bogach: Apollinie i Zefirze. Mickiewicz "Dziady" cz. który jakby prowadzi go do krainy umarłych. S. Kiedy Apollo będzie uczył Hiakintosa rzucania dyskiem.Obłąkań. dokonał eutanazji. którą otrzymała od Prozerpiny. jego ukochana Amalia chce umrzeć. J.. Byr on "Giaur" Mimo iż Leila nie żyje. który odnajduje w lesie zwłoki Aliny. którą dziewczyna czyni mniej przerażaJącą. Kiedy została śmiertelnie raniona przez nowego kochanka. Tadzia. Małgorzaty de Valois.G. Miłość stała się przyczyną śmierci jej i jej kochanka. odkrywa w niej ideał. Gdy jeden ze zbójców gotów jest to uczynić. Jeana. Balzac "Ojciec Goriot" . Wilde "Teleny" . czyni miłość do niegojeszcze silniejszą i boleśniej odczuwaną. staje się przyczyną śmierci pisarza. by ktoś ją zabił. Szekspir "Romeo i Julia" - Nieszczęśni kochankowie skutkiem fatalnej pomyłki popełniają samobójstwo. Ale jednocześnie zbliża się do śmierci. W. Dante Alighieri "Boska Komedia" Francesca da Rimini opowiada Dantemu swoją historię. Iwaszkiewicz "Brzezina" . Chcąc się z nią połączyć. F.Choć Ravic obiecał Joannie Madou: My nie umrzemy nigdy.Miłość Tristana i Izoldy jest tak silna. Natomiast człowiek zakochany skazany jest na wieczne cierpienie. Biblia (NT) Chrystus umiłowawszy swoich. Uwalnia się od wspomnień o zmarłej żonie i niedawnej agonii brata. jakby była ukochaną kobietą. z wolna kona. F. Genet "Ceremonie żałobne" Śmierć młodego chłopca. Idzie do Hadesu. uczucie stało się silniejsze przez to. nie opuszcza Wenecji i zaraża się panującą w mieście cholerą. ale Anna nie jest wielką miłością Sebastiana. że Dorian przestałją kochać. Trzykroć ścinany.W. J. A.Poeta porównuje sytuację człowieka zakochanego i trupa i dochodzi do wniosku. że dziewczyna nie żyje.. H. skoro odszedł ze świat jej ukochany. by jeszcze raz przeżywać to wszystko. A gdy po wielu latach ponownie los ich zetknął. B. J.. że trup jest szczęśliwszy. przeklęty czas. pomarli oboje bez pieszczoty. którego przez całe życie szukał. widząc uśpioną Julię. ujął ją wieczny sen. T. które już od niego odchodzi. Petrarca "Sonety do madonny Laury umarłej" . popełnia samobójstwo. bo ten współczesny Narcyz (patrz też: Narcyz) woli uciekać w świat narkotycznych i alkoholowych wizji. Schiller "Don Carlos" Miłość infanta Carlosa do pięknej macochy.Akt seksualny jest w pewien sposób śmiercią. Zafascynowany urodą Polaka. obie nadają sens istnieniu. kiedy wychodzi wraz z żoną z krainy umarłych. że Marek Antoniusz nie żyje. co w moim życiu. J. niżby kto życie dai. on wciqż umiera. Sybila Vane popełnia samobój stwo.M. Morsztyn "Do trupa" . Romeo.Sebastian jest wielką miłością Anny. A. nieszczęsny kochanek Maryli. w śmierci szuka ucieczki przed cierpieniami spowodowanymi nieszczęśliwą miłością. Umiera wpatrzony w chłopca. Schiller "Zbójcy" . Zakochani. co kochali się w sobie musiało się na długo rozstać. Lechoń "Pytasz. że gdy Konrad popełnia samobójstwo. Wilde "Portret Doriana Graya" Nie mogąc znieść myśli. która była niegdyś jego narzeczoną. Słowacki "Beniowski" . Zakochani chcieli. Patrz: śmierć.Teleny. Goethe "Cierpienia młodego Wertera" Nieszczęśliwa miłość do Lotty staje się przyczyną samobójstwa Wertera. W. O. Apulejusz "Metamorfozy albo Zloty Osiol" .Wzajemna miłość Wallenroda i Aldony sprawia. śmierć (wizerunek śmierci). Karol mówi: Narzeczona Moora może zginąć tylko z Moora ręki i przebija nieszczęsną dziewczynę sztyletem. wykonanego na rozkaz króla. goniąc za idealnym obrazem swojej ukochanej.Miłość Aschenbacha do pięknego polskiego chłopca.Cecylię. Ciągle zdaje mu się. Ale nawet w Piekłe pozostali razem. jakiej . by ich uczucie trwało po śmierci.. cierpiąc wspólnie te same męki.A. F. Słowacki "Kordian" Odtrącony przez Laurę Kordian podejmuje nieudaną próbę samobójczą.odnaleźć nowe życie.Na wieść o tym." . popełni samobójstwo.) "Dzieje Tristana i Izoldy" . obie fascynują i budzą lęk. Przeciwnie.v: cza miłość do córek staje się pośrednio przyczyną śmierci Goriota. do końca ich umiłowat. co pchnęło go do samobójstwa.Śmierć Laury nie osłabiła miłości podmiotu lirycznego. że jego obiekt odszedł ze świata żywych. doktor Ravic. W każdym napotkanym młodym człowieku widzi zmartwych wstałego kochanka. kają się w chwili jego śmierci i nieszczęsny Teleny umiera na rękach swojego ukochanego. Szekspir "Antoniusz i Kleopatra" .Filon. po śmierci się połączyli. że choć teraz rozłączeni. który nie jest w stanie dłużej znosić cierpień serca.Miłość i śmierć przenikają się wzajemnie. Mickiewicz "Konrad Wallenrod" . Umiera czas. przebija się sztyletem. ny w rozpaczy z powodu zdrady. Korab-Brzozowski "O. by prosić jego władców o przywrócenie życia Eurydyce. choć rozdzieleni za życia. śmierć nie przynosi ukojenia . pojawia się wspomnienie kochanki pierwszych dni . Mitologia . bez grzechu. się dopuścił wobec Des Grieux. W końcu król Marek decyduje. nieszczęsny Giaur nie przestał jej kochać. Bedier (oprac. E. J. Śmierć okazała się silniejsza od miłości. Niebawem stanie się prochem. staje się przyczyną oskarżenia o zdradę i wyroku śmierci. Niestety.. 2) Po śmierci Stasia Bolesław kocha się z Malwiną. by skrócić cier pienia swej ukochanej. Kiedy Julia się budzi i spostrzega zwłoki kochanka.Poeta zwraca się do śmierci. Jej przyjścia oczekuje jak nadejścia kochanki. Rywalizacja nieśmiertelnych o względy chłopca zakończy się tragicznie.. IV Gustaw. J. Opuszcza swoją leśniczówkę i powraca do świata żywych. Dopiero miłość Amora sprawiła.1) Orfeusz próbuje swoją miło~ciąprzezwyciężyć śmierć.Gustaw powraca na ziemię jako upiór. O. 3) Patrz: Narcyz. Ich uczucie jest w stanie przezwyciężyć śmierć. trzykroć się odradza.'. bo nie masz większej miłości.Ludwiki Śniadeckiej i przekonanie. Kieffer "Żeby cię łepiej zjeść" ."Amor i Psyche" Kiedy Psyche wysłana przez Wenus do Krainy Umarłych z ciekawości otworzyła szkatułkę. Niestety. po śmierci znów będą razem. Słowacki "Balladyna" . że gdy jedno umiera.Kiedy okazuje się. Nie chcąc zostać na ziemi bez ukochanej. że jego miłość nie ma szans na spełnienie. Kochankowie spoty. ale miłość umarta. pogrążo.W dygresji zaczynającej się od słów Kłębami dymu niechaj się otoczę. drugie także odchodzi ze świata żywych. że widzi jej postać i słyszy jej głos. Jego śmierć na krzyżu jest wyrazem największej miłości do rodzaju ludzkiego. Może zacząć nowe życie. sądzi. przeprowadza go do świata umarłych (patrz: śmierć). młoda kobieta nie uniknęła śmierci. Malwina staje się jakby przewodniczką Stasia na drugi brzeg. Remarque "Łuk Triumfalny" . Domaga się. że jego ukochana także zakończyła życie. Kleopatra popełnia samobójstwo. odwraca się i na zawsze traci ukochaną. W poezji Haliny Poświatowskiej 96 . już miłości nie byto. z wieży rozlega się krzyk . J. gdzie może spotkać miłość swego życia . Na biatym krzyżu ciała kobiety dusza mężczyzny schyliwszy głowę. J. We wspomnieniach narratora powracają obrazy wspólnie spędzonych chwil i jedynego zbliżenia fizycznego.1) Umierający na gruźlicę Staś w fizycznej miłości z Malwiną odnajduje na moment życie. zabijając go na miejscu.znak. Leśmian "Dwoje ludzieńków" Dwoje ludzieńków. Zakochuje się w martwej dziewczynie i pogrąża w rozpaczy. S. zabija się. Z grobu Tristana wyrasta krza~ głogu i łączy go z grobem Izoldy. G. Patrz też: samobójstwo. J. Nie chce dłużej żyć.

Na oczach księdza przebija się sztyletem. jak i wydarzenia (np. 97 .Erotyki. on ją kochał za żywota. w życiu przeżywa się tylko dwie miłości prawdziwe: pierwszą. patrząc na owdowiały serdeczny palec lewej ręki. cz. ale ciągle czuje obecność kochanka. To Woland obdaruje ich wiecznością i szczęściem bycia razem. miłość stała się ucieczką przed śmiercią. Leśmian "Kochankowie" Spotkanie kochanków jest tu obcowaniem dwóch bytów: ona reprezentuje cielesność. że nigdy nie będzie mogła zostać żoną przybłędy. Po śmierci Katarzyny dalsze życie Heathcliffa jest oczekiwaniem na śmierć. ona zaś witalizm. całe swe ciało. który popełnił samobójstwo i co roku wraca na ziemię. W wierszach poety z pokolenia Kolumbów. M. czy jest duchem. ale ciągle żyje i w godzinie przestrogi prosi duchownego. "Noc". półśmierci jest pełnią. bo Izolda została poślubiona Królowi Markowi. pada. chorują. bieży za nim krzyczy. gdzie obowiązuje jedna ideologia. a miłość od śmierci". Dzieje ich miłości to historia kolejnych rozstań i powrotów.Robbi i Kwiat Irupe są jak Platońskie połówki jabłka. W jej miłość. biologizm. samotnie. * "Dwie piękne rzeczy posiada świat! Miłość i Śmierć!" (G. wietzy tylko lud: Jasio być musi przy swej Karusi. aby być razem już na zawsze. aby raz jeszcze opowiedzieć o swojej miłości i związanym z nią cierpieniu. wręcz mistyczna. "Niebo złote ci otworzę". co skomplikowane. E.) porywany przez okrutną śmierć. Teraz jest nieszczęśliwym samotnikiem po trosze obłąkanym. Miłość tych dwojga była bowiem wjednakowym stopniu niezwykła. że kiedyś kochał Marylę. Mistrz jest "nieprawomyślnym" pisarzem. że są sobie przeznaczeni. jednakże przynoszącym cier pienie. I nic się nie zmienia. muzykiem i poetą. on jest tylko duchem. to nieszczęśliwy kocha nek o dość niejasnym statusie ontologicznym. Od tej chwili zaczęła się walka. Jakkolwiek łączy ich niezwykłe uczucie i silna fascynacja erotyczna. Przyczynami komplikacji uczuciowych mogą być: różnica charakterów. A. Wasal króla Marka. nocy. Śmierć chroni od miłości. która trwa po śmierci kochanka. właśnie takie spotkanie w pół drogi. źle (weź mię. Małgorzatajest występną żoną. jak też okrutna.) "Dzieje Tristana i Izoldy" . Wierząc w to. pragnienie bycia razem i ranienia się wzajemnie. gdy ona niosła bukiet żonkili i pokochali się. Gdy jego ukochana żona umarła od ukąszenia żmii. Warunek nie został dotrzymany. W "Odzie do rąk". Dla tych ludzi i takiej miłości nie ma miejsca w rzeczywistości realnego socjalizmu. a także potęga i doskonałość Oblubieńca. ale nie dane mu było zaznać szczęścia w miłości. J. upokorzenia . np. Rzeczywistość wojenna to tonacja ćżerni. Miłość u Baczyńskiego to kolory jasne: białe. a teksty o niej traktujące przewyższają pod względem artystycznym te. młodość. jej brak zdecydowa nia. Dumas) Miłość silniejsza niż śmierć Miłość silniejsza niż śmierć Topos ten bierze początek z mitu o Orfeuszu i Eurydyce.A. jest obłąkana. która umiera. Niedawno straciła swego ukochanego Jasia. czy też wiedziała. którą zabrała jej śmierć. jeden rodzaj literatury.Balladę można traktować jako swego rodzaju łącznik między II a IV częścią Dziadów. Był doskonałym śpiewakiem. Leśmian "Dwoje ludzieńków" Bohaterowie ballady kochają się. Kontekst autobiograficzny (poetka była nieuleczalnie chora na serce) powoduje. II cz. do której on wnosi elementy metaf zyczne. (J. wygodnictwa. i ostatnią. B. rozmawia z nim: tak się dziewczyna z kochankiem pieści. Dlatego miłość ma E. Od tej chwili kochankowie nie mogli żyć bez siebie. które nie znika na wezwania Guślarza i podąża za młodą wieśniaczką. Odnaleźli się w takim molochu. potężna. Mickiewicz "Romantyczność" Bohaterka ballady. Bedier (oprac. gra miłości i nienawiści. konstatuje raz jesz cze śmierć ukochanego męża. nierzadko spełnionym. nie liczył się Edgar ani żona Heathcliffa Izabela. Orfeusz był synem trackiego boga rzeki Ojagrosa i muzy poezji Kaliope. Innym znów razem bohaterką liryczną jest owdowiała Julia (Jestem Julią). ale nie mogli też być szczęśliwi ze sobą..K. który wyrósł z grobu Tristana i zanurzał się w grobie Izoldy. znajdy Heathcliffa? Nie wiadomo. ale opowieść o tej parze stała się symbolem miłości. Lechoń) * "Niestety. "Biała magia". Nie wiadomo. niosąca ból. I być może. umierają.destrukcyjna. rozstają. Symbol zwycięskiej miłości. opisujący losy dwojga zakochanych poszukujących się nawzajem podczas jednej nocy. JeśC to miłość wspólnego życia. by przywrócił obrzęd "Dziadów". Jednak tylko oni byli sobie przeznaczeni (jak Platońskie połówki jabłka). Bronte "Wichrowe Wzgórza" Uczucie łączące Katarzynę i Heathcliffa odpowiada wzorcowi miłości silniejszej niż śmierć. jeden sposób myślenia i odczuwania. "Pieśń nad pieśniami" Wspaniały poemat miłosny i mistyczny. doli i niedoli. Mickiewicz "Upiór" . I tak trwają w spełnienioniespełnieniu. własnego niepewny cienia. jego kuzyn i serdeczny przyjaciel Tristan w wyniku pomyłki wypił wraz z Izoldą napój miłosny przygotowany dla króla Marka i jego młodej żony. Leopardi) * "I jedno wiemy tylko. dozgon na i po śmierci: chcieli jeszcze się kochać poza własną mogiłą. wydawałoby się nierozłączne (kto potrafi pomiędzy miłość i śmierć wpleść anegdotę o istnieniu). "Dziadów" kończy się bowiem pojawieniem się widma. B. A. zstąpił do Hadesu. aby na nowo przeżyć udrękę i rozkosz miłości.. bariery społeczne czy moralne. które do siebie idealnie pasują. mleczne. kończąc swój pobyt na ziemi samobójstwem. w grobie gnije daremnie. Kieffer "Zeby cię lepiej zjeść" . Mickiewicz "Dziady". wspominająca miłość. Z jego chaotycznej. od której się umiera". gdzie swoją grą oczarował cały świat podziemny i władca podziemnego świata zgodził się oddać mu żonę pod warunkiem. K. pełne uwarunkowań wewnętrznych i zewnętrznych. Do księdza przychodzi. aż po śmierci połączył ich krzak głogu. która pragnie pokonać śmierć. mroku. iż niekiedy życie jawi się jako kochanek (Zawsze kiedy chcę źyć. pełnej sprzeczności wypowiedzi wynika. że nie obejrzy się on na nią aż do momentu przekroczenia bram Hadesu. Ze względu na swe bogactwo psychologiczne i emocjonalne stała się jednym z najpopularniejszych tematów literackich. w państwie totalitarnym. taki stan półżycia. srebrne. Spotkali się na ulicy.miłość i śmierć to dwa tak samo ważne zjawiska. każe po odkopaniu trumny wybić z niej kilka desek. IV Gustaw-Pustelnik. Tytułowy upiór z ballady jest umarłym dla świata kochankiem. różowe. Baczyński . "Wyroki". która ich wreszcie połączy. bo czuje się na świecie obco. co zresztą stanie się za sprawą Szatana. Pragnie się z nim połączyć. A. jednakjest w tym związku jakieś metafizyczne niespełnienie: ale miłość umarła. jakim jest Buenos Aires i od razu wiedzieli. toteż muszą umrzeć. więc będzie pewnie przeżywał swoje szczęście i swój ból na nowo. "Erotyk". historyczne) niezależne od zakochanych. Istotna jest również różnica wieku między nimi. Miłość trudna Miłość trudna . perłowe. Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" Ta para kochanków żyje w Mosk wie lat dwudziestych.Miłość trudna to nie tyle uczucie nie odwzajemnione i nieszczęśliwe. czy człowiekiem. (A. na przeszkodzie ich związkowi stoi niedojrzałość Oblubienicy. Karusia.To opowieść o wiarołomnej miłości Tristana i Izoldy Jasnowłosej. w połowie drogi między wiecznością a ziemią. Miłość trudna jest uczuciem długotrwałym. które mówią o miłości szczęśliwej. ja umrę przy tobie). juŻ miłości nie było. aby po jego śmierci mogli się połączyć. Także pełnią miłości. którego światopoglądem stał się katastrofizm. dziwacznie ubranym odludkiem. Katarzyna wyszła za Edgara z przekory. jednakże nie stanie ona na przeszkodzie związkowi kochanków.

Izabela nigdy nie odwzajemni tego uczucia. zmienia się pod wpływem Nany. F. o wiele starszy od Desdemony. nie znajduje dla siebie miejsca w jej świecie. Dopiero po kilku miesiącach na Syberii udało jej się pozyskać uczucie Rodiona. Jej wytrwałość została jednak wynagrodzona: Petroniusz odwzajemnił uczucie Eunice i z nią właśnie spędził ostatnie miesiące swego życia E. a ich zaręczyny zakończą waśń między rodami Earnshawów i Lintonów. Prus "Lalka" . L.W. Kiedy popełnia samobójstwo. a potem błąka się po świecie jako upiór. które jednocześnie nadało jego życiu sens i stało się przyczynąjego największej tragedii. 2) Zakochana do szaleństwa w Jazonie. Wątpliwości Otella.Podmiot liryczny (sam autor) nie ukrywa miłości do adresata większości sonetów . J. Na uwagę zasługuje dramatyzm tego uczucia. 2) Młoda Katarzyna i Hareton przechodzą drogę od najbardziej zaciętej wrogości do przyjaźni. nie dopuszcza możliwości porażki. ponieważ potrafi kochać tylko siebie.1) Na drodze miłości Katarzyny i Heathcliffa stanęły bariery społeczne i obycza jowe. od początku ich związku oba wia się. nadal rozpamiętuje to nieszczęśliwe uczucie. młody i zdolny prawnik u progu kariery. oddana matka i żona. a przy tym jej upór i nieugiętość. nie dostrzegając jednak. jego ciało zaczęły trawić ognie. w pełni odwzajemnione. gwałtowni i uparci. Wychowany na preromantycznej literaturze. która uciekła od męża do Ameryki. jak i poryw cza natura. Traktowany przez innych jak parias. pełen kompleksów. choć zdaje sobie sprawę z jej uczucia do Tristana. wychowana wedle surowych zasad moralnych. Prosta dziewczyna nie jest w stanie zrozumieć jego pasji. zakochuje się w Ellen Olensky. J. sprzeczne z wyznawanymi 98 . który wykryje romans królowej i rycerza i przyczyni się do rozpadu Okrągłego Stołu. Dejanira. Patrz: samobójstwo. rodzina. Medea w akcie zemsty zabiła synów swoich i Jazona.1) Podstarzały hrabia Muffat. rozpieszczonej arystokratce. Goethe "Cierpienia młodego Wertera" . Mickiewicz "Dziady" cz. ciemnoskóry generał. Jednakże tym. że nigdy się nie spełni. Ich miłość nie będzie jednak szczęśliwa. Zola "Nana" . O ile jednak Małgorzata jest zdolna poświęcić życie dla tej miłości. Tak to zazdrość doprowadziła do tragicznego końca miłości. z łatwością daje się wciągnąć w intrygę Jagona. Odtrącona i zrozpaczona. Ona. stała się przyczyną śmierci herosa. stale walczyli ze sobą. B. z którą chciał połączyć swe życie. Zakochany w Izabeli Łęckiej. gdy ta trafia do więzienia za zabicie ich dziecka. Szekspir "Sonety" .jak i animozje między ich rodzinami. Nie tylko nakłania ona ukochanego. odkryje. E. a potem miłości. Patrz: zdrada. E. W. zmuszeni są ukrywać swe uczucia przed światem i samotnie walczyć z przeciwnościami losu (np. nieustannie też analizuje swe uczucia. Dowodem jego wielkoduszności i miłości do żony może być decyzja o pochowaniu jej obok ukochanego. skazane jest jednak na niepowodzenie. Szekspir "Otello" .W. nie może się spełnić. udając się z nim na katorgę. W. Porzuca on ukochaną. Ostatecznie jednak pogodzą się.mężczyzny. Legendy arturi~ńskie .1) Miłość Dejaniry do Heraklesa. pojmowana przez bohatera jako komunia dusz. samobójstwo.Otello. Kiedy Herakles przywdział ją. było podobieństwo tych dwóch postaci.1) Niezwykle dramatyczna i pełna wyrzeczeń miłość Tristana i Izoldy naznaczy życie kochanków piętnem cierpienia. że jej miłość jest nie odwzajemniona. będą oni sobie wierni do końca życia (patrz: śmierć bohaterów literackich). Patrz: miłość i śmierć. o tyle jej kochanek pragnie nadal poznawać świat i zdobywać wiedzę. nadwrażliwego i skomplikowanego wewnętrznie. Późno obudzona namiętność nie godzi się z jego kodeksem moralnym. którą unurzała we krwi podstęp nego centaura.Uczucie Lancelota i Ginewry. Nadal kocha Izoldę i godzi się z losem.Spóźniona miłość Wokulskiego jest uczuciem destrukcyjnym. nie ufa jej i podejrzewa ją o zdradę. Tak samo namiętni i nieustępliwi.męża). Romeo i Julia. Ginewra . H. staną się przyczyną tragedii małżeńskiej. co zadecydowało o dramatyzmie i bogactwie ich uczucia. by z czasem odkryć. kim jest ona naprawdę. czysta i platoniczna. Patrz: samobójstwo.N. I choć kocha swą młodą i piękną żonę. potajemnie kocha swego pana. pełna zazdrości. Sienkiewicz "Quo vadis" Eunice. jednakże stanie się także przyczyną cierpienia i chorobliwej zazdrości o kochanka. co staje się przyczyną ich cierpień. Jego uczucie. Taki stan rzeczy doprowadziją niemal do obłędu i stanie się jedną z przyczyn jej śmierci. bezgranicznie w sobie zakochani. nakazuje dziewczynie walczyć z przekonaniami Rodiona. że zostanie odtrącony. jako że nawet w tamtych czasach (dość dużej swobody obyczajowej) homoseksualizm traktowany byłjak grzech i perwersja. kim naprawdę jest jego ukochana. jej poczucie winy i chorobliwa zazdrość o Aleksego. Medea pomogła mu zdobyć złote runo Kolchidy. a także przyczyniła się do śmierci kochanki męża. że ulega jej. Szekspir "Romeo i Julia" Miłość dwojga kochanków zmącona jest nienawiścią pomiędzy ich rodzinami. zwolennik surowych zasad etycznych. Bedier (oprac. co prowadzi do rozterek duchowych bohatera. bohater nie widzi sensu dalszego życia.Mitologia . prowadzące Wertera do śmierci. G. niemożność spełnienia i ujawnienia go przed światem. by pogodzić się dopiero przed śmiercią Katarzyny (patrz: miłość silniejsza niż śmierć). siostrzeńca króla Artura. wie również. Doskonale wie o jego zamiłowaniu do romansów i w milczeniu znosi kolejne kobiety w życiu poety. 2) Hrabina Muffat. a także zmyliła pościąg za statkiem Argo. Bronte "Wichrowe Wzgórza" . żona. a Izolda pozostaje z mężem. Kiedy prawda wychodzi na jaw. ale przede wszystkim podobieństwo charakterów (oboje są nieustępliwi i dumni). Tołstoj "Anna Karenina" - Tytułowa bohaterka. Gustaw nie potrafi przeżyć rozstania z ukochaną i jej ślubu z innym. opuszcza męża i syna. ale też przyjmuje częśćjego cierpienia na siebie. A. uszyła mu koszulę. nieustannie rozpamiętuje swe uczucia i przeżycia. Dramatyczny splot wydarzeń doprowadzi do ich śmierci. Kochankowie postępują wbrew przyjętym normom etycznym (Lancelot zdradza swego króla. córka właściciela majątku. Dostojewski "Zbrodnia i kara" . chcąc pozyskać sobie dozgonną miłość męża. Goethe "Faust" Odmłodzony przez Mefista doktor Faust nawiązuje romans z Małgorzatą. które prowadzi do klęski bohatera. niewolnica Petroniusza. nie jnogą żyć razem. O jej dramatyzmie decyduje przede wszystkim charakter bohatera. Jakkolwiek Tristan opuszcza dwór króla Marka. w dojrzałym wieku nawiązuje romans z dziennikarzem Faucherym. Na drodze do szczęś cia stoi także zawiść Mordreda. wygnanie Romea czy planowany ślub Julii z Parysem). Emma żąda od nich prawa wyłączności. niezwykle namiętna. Wharton "Wiek niewinności" -Newland Archer.M. Flaubert "Pani Bovary" Miłość Emmy Bovary do kochanków (Rudolfa i Leona) jest niezwykle namiętna i zaborcza. Wokulski mami się jednak złudzeniami małżeństwa i miłości odwzajemnionej. jego przeraźliwa zazdrość. 2) Król Marek nie oddala od siebie żony. Ten związek nada sens jej życiu. iż nie potrafi żyć bez swej kochanki. Jego nadmierna uczuciowość i skłonność do refleksji zamienią zwykłą miłość w uczucie pełne pasji i cierpienia.) "Dzieje Tristana i Izoldy" . zakochana w Aleksym Wrońskim. Dzieli ich nie tylko wykształcenie. IV Miłość Maryli i Gustawa. Sonia nie oczekuje w zamian niczego. aktorki i prostytutki. Po latach jednak Jazon (już jakojej mąż) spotkał inną kobietę. J.Miłość Soni do Rasko'lnikowa. by połączyć się z kochankiem. by przyznał się do winy. wsparta uczuciem miłosierdzia.Miłość Wertera do Lotty jest złożona i trudna nie tylko dlatego. nie mogła poślubić przybłędy i służącego. W. Na drodze staną jej: matczyne uczucia Anny. Patrz: Rosja. Fascynacja Naną jest jednak tak silna.

burzy wszelkie stereotypy jego życia. a jej posępny i ascetyczny sposób bycia uniemożliwi zaznanie pełnej radości w małżeństwie. Wie jednak. Wszelkie próby Adama. Brandys "Jak być kochaną" Bohaterka opowiadania przez pięć lat ukrywała ukochanego mężczyznę. cierpi czując się stary i mało atrakcyjny. wiedząc jednak. córka Lavransa" . a ponadto rodzice Agniesz~Ci nie są zadowoleni z tego związku. Zakochany w Tadziu. by go odzyskać. A. że nigdy nie dojdzie do sensualnego spełnienia tego uczucia. stanie się wiedźmą w służbie u Wolanda. Sam niekochany. a potem do śmierci. dlatego też decyduje się na samobójstwo. Zdaje sobie sprawę z tego. tym bardziej że jest on zaręczony z inną kobietą. Małżeństwo zMay. zgadza się grać rolęjego kochanki przez pięć lat. Swiadomość tego będzie przyczyną cierpień Tonia. Lechoń "Siedem grzechów głównych"-Miłość opisywana w tym cyklu to przede wszystkim uczucie zmysłowe. że Róża nie jest w stanie zapomnieć o miłości sprzed lat . który ścigany był przez hitlerowców listem goń czym. J. że nigdy nie opuści on rodziny. który poczuje się wyobcowany w świecie zwykłych ludzi. co doprowadzi do rozpadu ich związku. Hłasko "Ósmy dzień tygodnia" Agnieszka i Piotr to dwoje młodych. podstarzały intelektualista i pisarz. Undset "Krystyna. lecz i najego żonę.1) Ogromna miłość Ragnfridy do Lavranasa. Ragnfrida tylko jeden raz zdradzi się przed mężem ze swymi uczuciami. Bohater. A. E. Patrz: miłość i śmierć. czytanie literatury. a także bliskie jest kazirodztwu (Edward to wuj Oliwiera). Ich związek. Anna staje się najważniejszą osobą w jego życiu. a śmierć Erlenda będzie dla niej końcem prawdziwego życia. Okazuje się jednak. Patrz: samobójstwo. staną na przeszkodzie romansowi z Ellen. S. o zdawałoby się unormowanym życiu. co tworzy między nimi mur nie do przebycia. że Aschenbach nie wyobraża sobie życia bez widoku ukochanego. ajego ukochana. lekkoduchu o dość swobodnym stosunku do moralności. jest zazdrosny o każdą osobę w otoczeniu ukochanego. Barbara. gdy poznaje Jakuba. że nigdy nie zyska wzajemności.A. Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" .Michale i zdradzie. A. bowiem tamci dwoje należą do innego świata. rodzina. zaspokaja potrzeby cielesne z Blanką.Miłość Joanny Madou i Ravica to ostatnie wielkie uczucie w życiu bohaterów. że w przeciwieństwie do ukochanego -jest całkowicie samotna. swego męża. Narażała własne życie. cierpliwie znosiła rozgoryczenie i frustrację ukochanego mężczyzny. żona. Krystyna nigdy nie opuści swego męża. Kowalska "Pestka" . podejmowała pracę w niemieckich teatrzykach. ukochany bez słowa pożegnania i podziękowania opuścił jej mieszkanie. Miłość pisarza z czasem przeradza się w chorobę: śledzi on Tadzia.jak i własne przekonania. wychowany przez Ludwika z Vendome i przez niego uwiedziony. nie jest w stanie pojąć fascynacji żony muzyką. Andrzejewski "Bramy raju" Aleksy Melissen. śmierć (bohaterów literackich). że Lina pragnęła nie Marcella. to także walka o zachowanie własnego ja. zakochany w obojgu. Joanna nie wytrzyma jednak rozstania z ukochanym i zwiąże się z innym mężczyzną.Małgorzata i Mistrz spotykają się po raz pierwszy już jako ludzie dojrzali. 2) Wychowana w surowych zasadach. Tolerancyjna i wyrozumiała Elżbieta nie przestanie kochać męża. Niepopularny pisarz i zdradzająca męża Małgorzata nie unikną przeciwności losu: powieść Mistrza zaprowadzi go do domu wariatów. proste i jasne. ponieważ narusza normy moralne.Giulii. Remarque "Łuk Triumfalny" . Oziębła i zamknięta w sobie. M. Ciągle upokarzana.Na drodze miłości Agaty i Borysa stoi jego małżeństwo. Ich miłość będzie nieustanną walką oraz ścieraniem się charakterów i światopoglądów.śmierci bohaterki. które nie daje jednak ukojenia. Wie. Zadowala się nielicznymi chwilami spędzonymi razem. zaborczą. dopiero po śmierci męża zrozumiała. jednocześnie kończąc w ten sposób swój związek z Piotrem. jednocześnie marząc o Jakubie. Uświadamia on sobie. T. iż ta decyzja zniszczy i jego. J. a potem . co go w życiu ominęło. że cierpi i czuje się odrzucony. J. jakiej się wobec niej dopuścił. że był on jedyną miłością jej życia. zburzy pozotną stabilizację. a jednocześnie ma świadomość przepaści. Mann "Śmierć w Wenecji" Gustaw Aschenbach. dlatego też nie opuszcza Wenecji pomimo szalejącej tam epidemii. a potem do Ingi Holm wynika z umiłowania przez niego tego. a Newland będzie po latach myślał o niej jako o czymś. by zbliżyć się do żony. Patrz: retrospekcja. Zenon daje się ponieść namiętności do Justyny. Oboje samotni i skazani na wieczną tułaczkę. Kuncewiczowa "Cudzoziemka" Adam darzy Różę wielkim uczuciem. Spotkała go dopiero po kilku latach. Uczucie do Tadzia jest tak silne i dramatyczne. Agata. okaże się niezwykle ważny. M. ale jego żony . że to on jest stroną bardziej zaangażowaną w tym związku i to właśnie powoduje. wybaczy mu jego zdradę i pomoże jego kochance. człowiek otwarty i afirmujący życie. Kiedy wojna się skończyła. Patrz: mąż. człowieku zmysłowym. Ta obsesja doprowadzi go do ciężkiej choroby fizycznej. tym solidniejszy. jak i swego kochanka. Bogumił. młodym chłopcu z Polski. iż nie może żyć bez spełnienia seksual nego. T. że Marcello przyjechał do Paryża. Hurt "Skaza" . Patrz też: mąż. Gide Fałszerze" . nieustannie rozmyśla o nim i o sobie jako parze (analogia do Apollina i Hiakintosa). aby zabić profesora oraz to. że Piotr nie może uwolnić się od koszmaru przeszłości (siedział w więzieniu politycznym). kończą się niepowodzeniem. kobietę nie akceptującą życia. a także wyznawana przez niego etyka. że do tej pory żył w zakłamaniu. jaka dzieli go od obiektu miłości. Patrz: artysta. Kiedy Borys opuszcza żonę i dzieci. podstęp żony. ale jednocześnie niszczy ~ ona to życie. przez całe życie marząca o Tolibowskim (ukochanym z młodości). któremu pozwala prowadzić innych i siebie samego na śmierć. szukając ocalenia w miłości. Moravia "Konformista" Marcello Clerici pokochał żonę profesora Quadriego miłością szaloną. Nałkowska "Gran ica" -Miłość Zenona i Elżbiety od początku naznaczona jest piętnem zdrady. Kochanek (podmiot liryczny) wie doskonale. jaka połączy tych dwoje. Ich romans doprowadzi do wielkiej tragedii rodzinnej - 99 . Krystyna zakochuje się w Erlendzie. Zdesperowana Agnieszka oddaje się przypadkowo poznanemu mężczyźnie. Z. Patrz: miłość spełniona. Jednocześnie uczucie Oliwiera i Edwarda nigdy nie zostanie zaakceptowane przez otoczenie. M. wie doskonale. wybaczy mu zdradę. Sytuację dodatkowo komplikował fakt. gdyż nada życiu bohaterów sens. Ich trudna miłość to nie tylko ścieranie się dwóch osobowości i poglądów. Niestety.Miłość dojrzałego i dobrze sytuowanego mężczyzny do narzeczonej swego syna. i ich miłość. świadoma tego. kochających się ludzi. M. poślubia Barbarę. Obwinia ona siebie o zdradę i spowodowanie wszystkich nieszczęść w rodzinie. a kon sekwencje tego spadną nie tylko na niego. nie jest uczuciem szczęśliwym. w zamian nie dostając nic. ale mimo to wyrusza z krucjatą prowadzoną przez ukochanego. Mann "Tonio Krdger" Miłość Tonia do Janka Hansena. Jednak niezwykła miłość. wyjeżdża do Wenecji i tam przeżywa jedyną miłość swego życia. Patrz: piękno. stanie się przyczyną rozterek bohatera. że nie mają miejsca wyłącznie dla siebie. K. ale doskonałym związkiem ciał i dusz.W powieści " Gide'a miłość homoseksualna nie jest perwersją ani zboczeniem. Agata początkowo cieszy się z tego. że nie dał się ponieść prawdziwym uczuciom.zasadami. nieustannie je analizującą. co piękne. Dąbrowska "Noce i dnie" Jednym z głównych wątków powieści są dzieje małżeństwa Niechciców. nie potrafią odnaleźć się w świecie i zrozumieć samych siebe. odnajduje prawdziwą i czystą miłość. Oboje próbują odnaleźć się w rzeczywistości po roku 1956. początkowo czysto sensualny.M. samobójstwo.

rozrywkom i żyjąc w luksusie. by stać się w końcu przyczyną popełnionej przez nią zbrodni dzieciobójstwa. sam niekochany. beztroską i buntowniczym nastawieniem do świata. która nie poddała się carskiemu despotyzmowi. jest miłość szalona. Biblia (NT) . Sędzia wypowiada zgryźliwe uwagi na temat młodzieży. by umierać. Patrz też: konflikt pokoleń. to tylko dlatego. którzy kochają. Kobieta próbuje uwieść młodzieńca. a przez to bezkompromisowi. także i młodość ma swoje obowiązki i przyjemności. jak wiadomo. więc wybiera romantyczność. który przywraca mu młodość. co w oczach nagle stanie. przepaść niezgłębiona.. Rej "Żywot człowieka poczciwego" .Okres w życiu ludzkim odznaczający się doskonałą formą fizyczną i psychiczną.. Brodziński "O klasyczności i romantyczności tudzież o duchu poezji polskiej" . E.czynienie zła i niegodziwości.1) W sporze z synem Kreon próbu je obalić jego argumenty. Gdy gubi się w świątyni. Brak doświadczenia i lekceważenie wiedzy prowadzą Ramzesa do zguby. ponieważ jeśli istnieję. 2) W salonie warszawskim to młodzi właśnie rozmawiają o wypadkach na Litwie i domagają się od literatury.Młodość nie znosi żadnych zasad i ograniczeń. zdolna zmienić oblicze świata. Kochanowski "Odprawa posłóvV greckich" . To wszystko. żądając w zamian duszy.. Henryk V jest rozważnym. Patrz też: konflikt pokoleń. Marlowe "Tragiczna historia doktora Faustusa" . by móc udzielać rad ojcu i władcy (patrz też: konflikt pokoleń). de Musset) * "Kocha się tylko to. ale kochałem. Gallem "Kronika polska" . (A. od czego się cierpi". R. Dawidowi. mądrość bierze się z siwych włosów.. często obolały i często nieszczęśliwy. J. By my jak wrogi.patrz: konflikt pokoleń. . W. Lechoń) "Pozginaj moje ciało.śmierci Martina. pełna entuzjazmu. Reprezentują tę lepszą część narodu rosyjskiego.Tak jak każda pora ludzkiego życia. M.Faustus zawiera z Szatanem pakt. pełna wielkich ideałów i szaleńczego zapału. krusz. zniewieściała i nie będzie w stanie bronić ojczyzny w potrzebie. ale kocha i kiedy znajdzie się na krawędzi grobu. myliłem się niekiedy. Tylko zbliż się choć o krok z tego oddalenia. kiedy postanawia ona wrócić do męża. I. Patrz też: konflikt pokoleń. ale skądkolwiek zaczerpnęła swój początek i swoje pierwsze oczarowanie. Nie poznała jeszcze ani szczęścia miłości. Anonim zw. co jest prawdą.. I choćbyśmy wykochać po brzeg dusze chcieli.Młodość jest jednym z zarzutów.Już w młodości Jezus zadziwia mądrością. (H. A. często jest zawiedziony. (w. Poświatowska) "Między nami jest przepaść. miażdż i w płyn zamieniaj. Przede wszystkim jest to czas życiowej edukacji człowieka i podejmowania ważnych decyzji." (J. Literatura metafizyczna baroku Młodość. mężczyzną samotnym. W którym błądząc. że jest zbyt młody. Ben~t) * "Kto kocha. a wraz z nimi siwych włosów. wciąż szukam szczęścia . nigdy cię kochać nie przestanę. Przeplataj. 100 . narzeczonego Anny. Chciał odzyskaną młodość wykorzystać do czynienia dobra . (G. stwierdza ironicznie Krasicki. Potrafią uśmiercać nie pozbawiając życia swej ofiary". M. a gdy jej się to nie udaje. Goethe "Faust" Rozczarowany do wiedzy rozumowej Faust postanawia magii się poświęcić. by podejmowała aktualne tematy.Młodość była górna i durna. nie odczuwającym potrzeby stabilizacji. A. Mickiewicz "Polały się łzy me czyste. Jest niezwykle odważny. J.Bogowie dzięki ambrozji i nektarowi są nie tylko nieśmiertelni. aby spokojnie spojrzeć wstecz. wiek klęski. łam. B." . rozstają się jednak na prośbę Katherine. Ich namiętna miłość jest przede wszystkim walką o zachowanie dominacji nad partnerem. że nie zajmuje się on Podkomorzankami. J.Twej miłości". skąd się wzięła moja mi. książę Bolesław Krzywousty odznacza się zaletami i cnotami wielkiego władcy. obraca się. Bahdaj) Młodość Młodość . Andrzejewski) * "Z dzikim płomieniem w oczach przyjdziesz niespodzianie.. ojciec. K. rzęsiste. 2) Antygona skarży się. . Kochanowski "Do gór i lasów" patrz: r etrospekcja. Człowiek więc powinien kierować swoje myśli ku rzeczom wiecznym i nieprzemijającym. To ja żyłem. Odmłodzony Faust zyskuje zdolność nieograniczonego poruszania się w czasie i przestrzeni.1) Absalom w młodzieńczej zapalczywości buntuje się przeciwko swojemu ojcu. udowadnianiem swej wyższości. Ondaatje "Angielski pacjent" Młoda mężatka. 2) Młodość i uroda Józefa budzą żądze w żonie Putyfara. którzy oburzają się na nie. Asnyk "Do młodych" . Młody wiek króla świadczy o braku mądrości. Szekspir "Henryk V" Młodość i hulanki przeszłości okazują się myl nymi pozorami. Mickiewicz "Pan Tadeusz" Widząc zamyślenie Tadeusza przy stole i to.patrz: konflikt pokoleń. że jest zbyt młoda. Kochanowski "Na młodość" Szaleństwa młodości są czymś naturalnym. A. A wszystko. Mickiewicz "Oda do młodości" Młodość jest dynamiczna.Ganiąc sytuację w Troi. aby.mitologia: Sofokles "Antygona" . A..V1'.Orzeszkowa "Nad Niemnem" Młodzi są w stanie przezwyciężyć konflikt między Korczynem a Bohatyrowiczami. a nie jakaś sztuczna istota wylęgła z mojej pychy i nudy". ani obowiązków macierzyństwa.nie wiem. Jednak wykorzystuje ją na hulanki i . Mickiewicz "Dziady" cz. Słowacki "Kordian" . Krasicki "Do króla" . Teraz przyszedł wiek męski. (W. (A. A. jak chociażby wybór towarzyszki życia. wdaje się w dysputę z uczonymi w piśmie. Kojarzony zwykle z emocjonalnym stosunkiem do rzeczywistości. Na szczęście. III 1) Więźniowie z klasztoru bazylianów to ludzie bardzo młodzi.Mimo młodego wieku. jaka dopuszcza swobodę i spontaniczność. Patrz: wina i odpowiedzialność.przybywa mu lat. zapal czywy i niecierpliwy. na urąganie". łość do ciebie.Młodość Ramzesa przyczynia się do jego klęski. daje się ponieść młodzieńczym emocjom i wchodzi w konflikt z kapłanami. oskarża go o próbę gwałtu. potrafią zadawać najboleśniejsze ciosy. która oddając się. wdaje się w romans z Almasym. z tej wady króljuż się poprawia . drżąca miłość w nas. Prus "Faraon" . Patrz: nieśmiertelność EosJutrzenka. A. Nic nie jest w stanie złamać ich buntowniczej postawy. niszcz bez litości. i powiada sobie: często cierpiałem. Piorunem w serca nasze ból uderzy. chcą mieć rok bez wiosny. Przywołuje szatana. uciekając się do stwierdzenia. szybko przemija. Połą czeni wyjątkowymi więzami. zatapiaj. potrzebę miłości całym sobą potwier dzić. Biblia (ST) . Mimo młodego wieku. ajednocześnie roztropny i mądry. Ci. Mitologia . jak wszystko na świecie.za namową złego ducha . (J.. Ulisses wygłasza też tyradę przeciw młodzi wszetecznej. J. która jest tą drogą poezji. co nas łączy. 3) Podczas balu u Senatora młodzi Rosjanie wypowiadają buntownicze zdania pod adresem gospodarza i cara. Flaubert) * "Ludzie. brakiem doświadczenia. mądrym i sprawiedliwym władcą i doskonałym wodzem. Świętochowski "My i wy" patrz: konflikt pokoleń. Ch. na wieki nas dzieli". Katherine Cliffton. ale także wiecznie młodzi i piękni.wbrew swoim intencjom staje się przyczyną wielu nieszczęść. * "I gdy myślę o tobie to tak jakby motyl trzepotał w dłoni uwięziony i ślepy". rozkochuje w sobie Gretchen (Małgorzatę). bo. na mocy którego w zamian za swoją duszę otrzymuje powtórną młodość. B~x> . jakie pod adresem Stanisława Augusta Poniatowskiego wysuwa szlachta. J.

Shaw "Młode lwy"-patrz: pokolenie stracone. Poezja K. 13. Baczyńskiego i T. (M. . (J. Młody lekarz staje się jego przewodnikiem do krainy śmierci. żeby młodzi nie szaleli". samego Hioba poraził trądem. Tuwim "Dziesięciolecie" patrz: konflikt pokoleń. J. Andrzejewski "Idzie skacząc po górach" . niż nic z nią nie zrobić". idzie o to. w której wyniku chciał poznać tajemnicę swego cierpienia.dla podniesienia na duchu pierwszych chrześcijan w ciężkich czasach prześladowań (danie nadziei) ostatecznego triumfu Dobra nad Złem. a z nich największa jest miłość. Różewicza .1) Zawarłszy przymierze z Abrahamem. daje się wreszcie przekonać do ideałów Wielkiego Inkwizytora. Dołęga-Mostowicz) * "Pozostaje się młodym tylko wówczas.Młodość bohaterów przypadła na czas apokalipsy spełnio. jaką na człowieka wywiera otoczenie. pokusa. Gombrowicz "TransAtlantyk" Synczyzna biologizm i rozbuchany erotyzm młodości to alternatywa wobec łzawej i sentymentalnej ojczyzny. nadzieja. Ólo . pozwalający wierzyć. choć często dramatycz. Jerzy . 2). Andrzejewski "Ciemności kryja ziemię" . ukorzyć się i wówczas wrócić do Boga. Chevalier) * "Lepiej zniszczyć własną młodość. Pawła do Rzymian 4.Alina. Nałkowska) * "Nie idzie o to. (J. Broniewski "Mannlicher" Dla poety młodość to czas. że należy zejść z drogi grzechu. Niestety jak wampir niszczy tę. która przywróciła go sztuce. czas bólu. (Apokalipsa 22. Pavese) * "Młodość jest solą ziemi w oku". Hłasko "Ósmy dzień tygodnia" patrz: pokolenie stracone. a zwłaszcza jego rozdz. którzy odnajdują młodość swoją dopiero u schyłku życia". twórczą moc ma nadzieja: wskrzeszenie Łazarza. Jerzy . M. żeby być młodym. W. jak wielką. J. S. że cel zostanie osiągnięty. często próby charakterów (szczególnie ' powstanie warszawskie). pozbawił dzieci.patrz: konflikt pokoleń. Tuwim) Nadzieja Nadzieja Oczekiwanie spełnienia się czegoś pożądanego. żeby być żywym". dla którego trudy żołnierskiego życia nie były już zaskoczeniem. stąd poeta twierdzi. W. zniszczył mu dorobek całego życia.Młodość była jak gotyk. (T.żebrać o miłość i współczucie. 2) Przypowieść o synu marnotrawnym w warstwie metaforycznej uczy. żyć w imię zasady carpe diem. były nadzieją zmartwychwstania. J. Dziś pozostało tylko siedzieć jak pod kościołem . okres wielkich.' ści jest wojna: czas walki. które hartowały młodego człowieka.H. walczył w powstaniu na Węgrzech. żegnania najbliższych. M. J. I List św. Patrz: przyjaźń. W.Młodość Rzeckiego jest całkowitym zaprzeczeniem jego wieku dojrzałego. R. Celem tej wypowiedzi było przedstawienie . zahartowanych przez ten szczególny czas przyjaźni (Olo Jerzy. Wspólnym przeżyciem ich młodo. (C. wymarzonego. 8). widać. miłość .in.Młodość fray Diego jest : źródłem jego bezkompromisowości i buntu wobec Inkwizycji.. starzeje się zamiast młodzieńca. uczniowie renomowanej akademii Weltona. Rocznik dwudziesty" . Gombrowicz"Ferdydurke"Młodość tylko pozornie jest okresem beztroski i szczęścia. trwogi. obcowania ze śmiercią. w którego namalowanie Bazyli włożył całą swoją miłość do chłopca. Bóg dał mu nadzieję na narodzenie syna. Taką wymowę ma m. Mitologia .Ks. obiecać poprawę. Ale to także . darowanie win Marii Magdalenie i przywrócenie jej czci. Pawła do Koryntian.zamknąć w sztywne schematy.patrz: pokolenie stracone. stan. Chcąc go pozyskać. przewędrował całą niemal Europę. jeżeli się było młodym kiedykolwiek". Biblia (NT) . Biblia (ST) . Courteline) * "Młodość jest sumieniem życia". I kiedy Diego . znany jako "Hymn do miłości": Wiara. Andrzejewski "Już prawie nic" Młodość i słowiańska uroda doktora Lubetzky'ego jest dla umierającego Her mana Eisbergera jedyną ulgą w cier pieniach. gdy życie nie głaskało po gtowie.' kuje siły twórcze i po latach milczenia powraca cyklem obrazów przedstawiających piękno jego muzy. (G. On sam przez lata zachowuje młodość i niezwykłą urodę. także uczucie. (J. zawierały jednocześnie element nadziei. Kiedy w ich życie wkracza nowy nauczyciel. zwątpienie). I. Jana nie jest jedynie zapowiedzią zagłady. Dąbrowska) * "Jedna rzecz znakomicie zastępuje doświadczenie: młodość". wierzył. Bratny "Kolumbowie. że to się spełni. którego liście służą do uzdrowienia narodów. próbując go upupić .B. które dodaje sił w pokonywaniu trudności na drodze do realizacji zamierzeń. traci młodzieńczcł jasność swego głosu. ajego ojcem Bóg.: nej. trzeba tylko powtórzyć dawne szaleństwa". urzeczywistni.Bohaterami powieści są młodzi chłopcy. Prus "Lalka" . Podobną wymowę mają przypowieści o zabłąkanej owieczce i o robotnikach w winnicy. 2) Bóg objawił się Mojżeszowi w krzaku ognistym i dał mu nadzieję na wyprowadzenie narodu wybranego z niewoli egipskiej (przetom zstąpił. * "Jakoby też rok bez wiosny mieć chcieli. ideału. Wilde) ' * "Nie ma nic smutnego w jesieni. 4) Samo życie Chrystusa. czczenie innych bogów. J. jak też wspaniałych. Wyjścia 3. który towaczyszy dążeniu do celu. stąd w Nowym Jeruzalem nad brzegiem rzeki rośnie drzewo.Młodość Franęoise staje się dla Antonio Ortiza natchnieniem. Mrożek "Tango" . John Keating.Ałła.te trzy. B. Pawlikowska-Jasnorzewska "Pod kościołem" . piękna i strzelista. mając nadzieję na rozmowę z Bogiem. (O. 5) Apokalipsa św. Wilde "Portret Doriana Graya" Portret przedstawiający Doriana. W rzeczywistości to czas największej presji. Ta nadzieja miała pomóc Izraelitom pokonywać wszelkie trudy w drodze do Ziemi Obiecanej (głód.1) Wszystkie teksty Nowego Testamentu mocno eksponują nadziejęjako wartość (obok miłości i wiary) najwyższą w życiu człowieka. motyw ten powraca jeszcze w NT. a przede wszystkim jego męka i śmierć. Jako młodzieniec był człowiekiem bardzo aktywnym. Abraham miał wówczas sto lat: azaż człowiekowi stuletniemu urodzi się syn? azaż Sara w dziewięćdziesięciu lat porodzi? Bóg odpowiedział: żona twoja urodzi ci syna i dasz mu imię Izaak. Odzys. dokonywania wyborów. Andrzejewski "Popiól i diament" .patrz: pokolenie stracone. abym go wybawił z ręki egipskiej i wywiódł z ziemi tej do ziemi opływającej mlekiem i miodem . Paul) * "Młodość nie wierzy doświadczeniu starych". Jasieński "But w butonierce" patrz: konflikt pokoleń. Jednak ten znosił wszystko z pokorą. Kolumb Basik. ufność. Jeśli synem marnotrawnym jest każdy grzesznik. (Z. Kleinbaum "Stowarzyszenie umartych poetów" . padre Torquemada musi niejako posiąść tę młodość. więc Abraham uwierzył (contra spem spero) List św. że warto mieć nadzieję. co kończy się dla nich tragicznie. Były to jednak doświadczenia. (M. 3) Na przykładzie wszystkich ludzi. obiecywały odkupienie win wszystkich ludzi. to przypowieść uczy. które Dorian popełnia. że musi być w tym jakaś myśl boska. To obraz nosi ślady rozpusty i niegodziwości. N.1) Chociaż o życiu 101 . jeżeli nie zaniedbało się wiosny". Którzy chcą. Gorki) * "Bywają ludzie. (M. choć ciągle uczył się życia na nowo. którzy zetknęli się z Chrystusem podczas jego trzydziestu trzech lat życia ziemskiego.` nie krótkich miłości (Malutki . 3) Bogobojnego Hioba Jahwe ciężko doświadczył. O.Zygmunt). że tylko tak wyrasra się na człowieka. pragnienie. Jego późniejsza biografia jest losem żołnierza. Kochanowski) * "Chcąc odzyskać młodość. 18). postanawiają oni wyjść poza nudę i schematyzm szkoły. Kryska).

A. 4) Nadzieja przyświecała uczestnikom wyprawy po złote runo. wybrał życie w ubóstwie i pokorze. ale sprowadza się ona do rozumienia sensu cierpienia i ofiary.1) Szczególna nadzieja przyświecała średniowiecznym ascetom. na wyspie Lemnos). mając nadzieję naśladowania we wszystkim Chrystusa i uzyskania zbawienia. twierdzi. skromnym.. Sofokles "Antygona" Bohaterka tragedii sprzeciwiła się rozkazowi Kreona. toteż spotkanie z Mefistofelesem daje mu nadzieję na spełnienie marzeń. a kto mu kolwiek ufa. A. Umie wskazać zło. a później długo napawa wido. że potrafi to zrobić. gleba nie rodziła). toteż jedna pociągała za sobą konieczność popełnienia następnej.który znając przepowiednię na swój' temat. spowodowała. co tłumi trwogę). Tartuff pragnie zdobyć wszystko: dom i majątek swego gospodarza. W trenach XVII-XIX osiąga on równowagę ducha. co należałoby zmienić i ma nadzieję. nie podlegają ocenie moralr Tu nadzieja jest dwuwartościowa: j czynnikiem mobilizującym. ukryć s prawdziwe oblicze. którejest tworzywem literatury. Złamała rozkaz władcy. z jakich zbudowane zostały piramidy. ludzie podejmowali trudy: osiągnięcia wyznaczonych celów. a tam Jazon urzeczywistnił swój zamiar. także pieśń XXIV Kochanowskiego ("Niezwykłym i nie leda piórem opatrzony") oraz fraszkę "Ku muzom". teologia). nie gonić za zyskiem i próżną sławą. strzegącego złotego runa. Goethe "Faust" . Upór i nadzieja na osiągnięcie celu kazały mu pokonywać kolejne tru-:: dy (burze morskie. działać metoda podstępu i zdrady. że dokona zemsty i zabije Klaudiusza. Dowodził nią Jazon. Szymon Słupnik na samotnicze życie przez wiele lat w celi na słupie.Po śmierci ukochanej Leili Giaura trzyma przy życiu tylko nadzieja dokonania zemsty na Hassanie. 1 takjak męka Chrystusa nie była daremna. zbyt zagubiony we własnych rozmyślaniach.Wkradając się podstępnie do domu Orgona i udając człowieka głęboko wierzącego. że kolejne zbrodnie można ukryć. a brakiem nagrody za nie. Szekspir "Makbet" Czarownice swoimi przepowiedniami obudziły w Makbecie nadzieję na zdobycie władzy. "Non usitata" . Cena wysoka za . Nadzieja Demeter spełniła się częściowo: Kora-Persefona wraca z Hadesu na kilka miesięcy w ro-' ku. takiego jak np. król Itaki. król Artur. zaś św. dokona żywota w klasztorze~ ze spokojem oczekując śmierci. 2) Postawaksiędza Piotra także określonajest przez nadzieję. Aleksy wyrzekł się bogactw. która łagodzi ból wszelkich cierpień. ma-v. ale także z dziei na stworzenie świata lepsze w którym nie będzie bólu i cierpienia (zanuciłbym pieśń szczęśliwą). Dak. Szekspir "Hamlet" Królewicz duński postrzega świat jako nie plewiony ogród. aby osiągnął granicę ludzkich możliwości poznania. II): Wobec zmienności Fortuny (bo z nas Fortuna w żywe oczy szydzi) i niezbadanych wyroków boskich. Była to więc zapowiedź świata pozbawionego tej wartości. Hamlet jest zbyt słaby psychicznie. Wędrowała po świecie smutna. nie uważa. człowiek powinien zachować równowagę ducha (lecz na szczęście wszełakie serce ma być jednakie) oraz zaufać Bogu i w nim pokładać nadzieję: siła Bóg może wywrócić w godzinie. jakoć się kolwiek dzieje" (pieśń IX. odzyskania córki. W ten sposób. Dante Alighieri "Boska Komedia" Nad wejściem do Piekła widniał napis: Porzućcie wszelką nadzieję. jak pokonać smoka. zadanie wrogc klęski.bohaterów mitologicznych często decydowali: bogowie. Horacy "Exegi monumentum". Nadziei zdobycia tronu (za każdą cenę) towarzyszyła wiara. nie wiedząc o tym. chce także uwieść Orgonowi żonę. że życiem pełnym wyrzeczeń.być może . wy. Rycerzom przyświecała nadzieja zbliżenia się do ideału. Graala.tylko chwilę szczęścia. zawsze stawać w obronie słabszych. wie. Kochanowski "Nie porzucaj nadzieje. Jest rozczarowany da wiedzy książkowej. W swojej podróży do Kolchidy Argonauci musieli pokonać wiele trudów (walki.W trenach X-XI zrozpaczony ojciec daje wyraz kryzysowi wiary. Jako syn marnotrawny wyznaje swe winy wobec Boga i ma nadzieję na przebaczenie: Wielkie przed Tobą są występy moje (. Rycerzom Bractwa Okrągłego Stołu dodatkowo przyświecała nadzieja zdobycia św. Aby wymóc n~ Zeusie oddanie córki.Doktor Faust. Galahad. Kochanowski "Treny" .. bronić wiary chrześcijańskiej. szlachetny. by nad jegc~ trupem wypowiedzieć słowa jam spełnt~ swoje. miał nadzieję na przechytrzenie Losu (opuścił królestwo. ks. 2) Sredniowieczna literatura dworsko-rycerska wykreowała wzorzec idealnego rycerza. toteż chciała sobie i swemu bratu Polinejkesowi zapewnić możliwość wejścia do krainy umarłych. która po stracie Kory nie zrezygnowała z nadziei. myśląc. rozbicie statku). umożliwił spełnienie się klątwy ciążącej nad rodem Labdakidów. W imię tej nadziei św. gdyż była przekonana o słuszności swoich racji. Roland. G. św.'. którzy tu wchodzicie. przyświecała jej więc nadzieja sprawiedliwego osądzenia jej czynu przez bogów. Mickiewicz "Dziady" cz. że rządzi ona w sposób chaotyczny. że ziemi groziła zagłada (wyschły rzeki. że nadzieje Świętoszka nie mogą się ziścić.) użyj dziś panie nade mną litości. Wymagało to wielu wyrzeczeń. który zgodnie z kodeksem rycerskim miał być nieulękły. Siłę rządzącą światem nazywa nieznajomym wrogiem. u Nauzykai). ale ponieważ apetyt rośnie w miarę jedzenia. z którego odlewa się pomniki . Molier "Świętoszek" .nem Kawdoru. poznania wszelkich tajemnic świata. a Duncan zapowiedział wizytę w jego zamku). wykorzystując czary Medei. Jest to nadzieja nieśmiertelności poezji i sławy po śmierci (mnie argonautów pozna Kolchida. zgodnie z zasadą Mach vellego. Byron "Giaur" . z potarganymi włosami. Lancelot. że władcy Koryntu są jego rodzicami). J. sztormy morskie. która go pouczyła. Por. z której nie podniesie się nawet po stu latach. Horacy wyraża nadzieję: nie wszystek umrę (non omnis moriar). upokorzenia. 3) Demeter to archetyp matki cierpiącej. ale zawiera też w so zapowiedź klęski. każe Waltero~ -Alfowi przywdziać maskę. J. Fausta kusi też nadzieja poszukiwań. po-': kusy (u czarodziejki Kirke. Nadzieja ta dodatkowo przybrała na sile. ojczyzny.'' a często pułapki (w jaskini Cyklopa): Nadzieja na ujrzenie ukochanych brzegów wyspy i wiara w wierność Penelopy pozwoliły mu osiągnąć cel. a Danię jako więzienie. pozbawionym przyjemności i uciech zaskarbią sobie życie wieczne i możliwość obcowania z Bogiem. który posiadł wszelką wiedzę dostępną człowiekowi oświecenia (medycyna.Przeciwstawiając kamiennym blokom. gdy zaczęły się spełniać pierwsze wróżb y (Makbet został ta. niosąc ze swoim powrotem nadzieję" nowego życia (odradzająca się wiosną przyroda). Wierzy. zemścił się nad tobą. w porwanej szacie.. którego bohater dąży. Liczy się tylko cel. Mickiewicz "Konrad Wallenro . porzucił młodą żonę i skazał się na samotność.To właśnie nadzieja zniszczenia : konu Krzyżackiego. 2) Bohaterem tragicznym jest w mitologii Edyp. sh~żąc najbiedniejszym. być wiernym swemu seniorowi. Literatura średniowieczna . Gelonów kraj.słowo poetyckie. jąc nadzieję na zwycięstwo. W. że wypełni polecenia ojca.G. Po dokon~~ niu zemsty Giaurowi nicjuż w życiu ni~ pozostaje. nie zginie. surowym. Franciszek natomiast. nie uważa się też za człowieka szczęśliwego. sposoby je osiągnięcia. pokusy zaniechania wyprawy np. choć był on bardzo bliski celu. mając nadzieję. Wierzyli oni. W. Przypadek sprawia. który z powodu gniewu~ Posejdona nie mógł dotrzeć do swej'. Taki byt3 Odys. Przygotowuje się do niej starannie. tak też martyrologia narodu polskiego jest celowa i przez Boga za- 102 . Dotarli w końcu do Kolchidy. J.W. spiżowi. Za obietnicę szczęś~ cia Faust zaprzeda duszę. kiem konającego Hassana. Cyd. prawo. III Prometejski bunt Konrada wyn z wiary we własną moc. obiec zwycięstwo. bo istnieje przecież nadzieja na ich zakoń czenie. że boskie prawa mają pierwszeństwo w życiu człowieka. bo nie ma zależności między życiem bogobojnym. Nadzieja okazuje się zwodnicza.

Molinań). jeszcze grób Twój odemknq powtórnie). H. kieruje poczynaniami Judyma. bo nie ma takowych terminów. Konopnicka "Contra spem spero" . hrabia Henryk porzuca dom. H. W ostatniej rozmowie dr Tomasz przekreślił jej marzenia słowami: nie mogę mieć ani ojca. on który wyszedt z motłochu. że świat może być lepszy. że sam bohater w szpitalu wariatów nazwie je szaleństwem. ani żony. Nakazywały zachowywać nadzieję nawet wtedy. król opuszcza kraj. Była to próba wyjaśnienia naszej historii i dania narodowi nadziei. J. J. Z. jak honor. jego pragnienia zmieniają swój kształt. Żeromski "Ludzie bezdomni" . A. przeżycie czegoś niezwykłego. Stały się życiowym mottem żołnierzy Szarych Szeregów. Nadzieja na odrodzenie (zmartwychwstanie) idei. wręcz banalne wobec jego ideałów: dom pełen prostych sprzętów. wnuku. Dawał nadzieję i otwierał jasną przyszłość przed narodem. jak kamienie przez Boga rzucane na szaniec. więc można świat odmienić dobrem. często też upokorzenia artysty (jednostki wybitnej) i jego dzieła (sztuki). Chce być wierny ustalonym przez siebie zasadom niezależnie od okoliczności. Tu łączą się wiara w trwanie narodu i nadzieja jego zmartwychwstania (wierzę w wskrzeszenie popiotów i kości). a kiedy trzeba na śmierć idą po kolei. że czyn ten rozwiąże sprawę niepodległości Polski. wzajemnie się wykluczają. Później już ślepy i kaleki Jurand. Słowacki "Testament mój" Poeta wypowiedział w nim znamienne słowa: l. darowując życie Zygfrydowi de Lówe. Kamiński "Kamienie na szaniec"). Tam zostaje upokorzony pod murami zamku: ten dumny. Krasiński "Nie-Boska komedia" Zwiedziony obietnicą Dziewicy (wiel ka miłość. gdy rzeczywistośćją odbierała (por.życia. Nadzieje na spełnienie wielkiej misji dziejowej okażą się do tego stopnia mrzonkami. że mówienie narodowi bolesnych prawd (pawiem narodów byłaś i papugct. że często nadzieje ludzi. niech żywi nie tracą nadziei i przed narodem niosą oświaty kaganiec. a miłości byś nie znat bytbyś jako miedź brzęcząca albo cymbał brzmiący. Ma on nadzieję na szybki awans społeczny. H. wszystkie swoje działania podporządkowuje zdobyciu panny Izabeli. czynu. że można zło dobrem zwyciężyć. Stach. Naród przestanie żyć mitami. a ich dzieci nie będą się rodziły upośledzone. Wierzy w takie wartości.1) Nadzieja na to. Kordian uda się do sypialni cara. Sienkiewicz "Potop" (i cała "Trylogia") .aż do Patusanu. Od obrony Jasnej Góry (boska Opatrzność) wody potopu zaczę~y opadać.jak i zakończenie są tendencyjne. M. z Polskąjest podobnie. przelicytowanie kamienicy Łęckich.Mimo przegranej w głosowaniu. "Do obywa tela Johna Browna". Conrad "Lord Jim" . Mickiewicz "Pan Tadeusz" W "Epilogu" Mickiewicz pokazał emigrację polską skłóconą.K. co się po zimie wyrzuca (śmieć). A. że Chrystus nakazał przebaczenie. znikąd pomocy). Dopiero tu odżywają jego nadzieje na 103 .wszystko to dyktowane jest nadzieją.ecz zaklinam. "Bema pamięci żałobnym rapsodzie". S. Wyzbyty młodzieńczych nadziei żywionych wobec miasta. oderwanie się od spraw przyziemnych. Wokulski będzie płacił długi jej ojca i spełniał najbardziej upokarzające kaprysy Belci (Rossi. Słowacki "Kordian" . rozszarpywani pczez dzikie zwierzęta. żonę. Bohater naiwnie wierzy. mówi: teraz się spróbujemy. Jurand udaje się do Szczytna.Powieść pisana "ku pokrzepie niu serc". Wydaje się nawet przybierać na sile wraz z determinacją. Warszawie. nie uwzględnia on także w swoich planach własnej osobowości. Cisach. stąd utwór pisany jest z nadzieją. o odegraniu szczególnej roli w historii doprowadzą hrabiego Henryka na skraj przepaści. które nie daje szansy. Umierają. służą przekazaniu pewnej idei. działał wspólnie i pamiętał o swojej tradycji. sława). romantyczną miłość. których los zetknął ze sobą. nadziei jej chwalebnego trwania. Słowacki "Grób Agamemnona" Podróż w przeszłość Grecji służy do ocenienia sytuacji w Polsce. aby zarobić duże pieniądze i zaimponować tym Łęckiej. że może w pojedynkę naprawić świat. który zaniechał waśni i sporów. z modlitwą na ustach i nadzieją w sercu. Prus "Lalka" . Judym prawdziwie wierzy. Ta nadzieja nie opuszcza go w kolejnych etapach jego życia: w Paryżu. dzieła pojawia się też w: "Fortepianie Szopena". "Coś ty Atenom zrobił. S. B. Sienkiewicz "Krzyżacy" Aby odzyskać uprowadzoną przez Krzyżaków córkę. zwycięstwa. martwotę. hardości. Zarównojej treść. Zarówno nadzieja na wielką. pozwalającą trwać nadziei na lepsze czasy. Na Bałkany jedzie tylko po to. twardy i bezwzględny dla wrogów rycerz wyzbył się swojej buty. przekonał się.Bohater powieści jest idealistą. dziecko. Toteż naród pogodzony.Miłość i nadzieja zdeterminowały życie Wokulskiego. mając nadzieję na zrealizowanie ideałów. rozżaloną. ani matki. coś bez wartości. lecz mózgi) wyjdzie mu na dobre. Sienkiewicz "Quo vadis" Prześladowanym chrześcijanom słowa św. Jego nadzieje są całkowicie oderwane od realiów politycznych. że "nauką i pracą ludzie się bogacą". że potrafi tego dokonać sam. zjaką Judym chce spłacić ten przeklęty dfug. zakochany jak Werter. mając nadzieję na zabicie tyrana. ufny w swe zwycięstwo pokona każdą przeszkodę. z których byśmy viribus unitis przy boskich auxiliach wyjść nie mogli.Utwór nawiązuje do sytuacji biblijnego Abrahama. pragnie go stworzyć z Judymem. H. że raz popełniwszy błąd. Chochoła można interpretować jako zło. ale też jako wartość pozytywną chroniącą życie. którą bym prrycisnął do serca z mitością. pojedynek z Krzeszowskim . czuje się odpowiedzialny za choroby i cierpienia najbiedniejszych. Zagłębiu. 2) Na przykładzie marzeń Joasi widać. które były nakazem walki do końca i ofiary największej . Dał on temu wyraz w referacie u doktora Czernisza. bo pozbawioną nadziei na powrót do kraju: utraciwszy rozum w mękach długich. Pawła dodają nadziei: gdybyś mówił jęrykami ludzi i aniołów. nie będą musieli umierać w wieku trzydziestu lat ci od cynku.planowana.. dokona swego rodzaju wstrząsu i oczyszczenia. odpowiedzialność. żałobą. potęgi Polski. Norwid "Klaskaniem mając obrzękłe prawice". W zderzeniu z rzeczywistością Paryża. plwają na siebie i żrą jedni drugich. poczucie obowiązku. Sokratesie" . Balzac "Ojciec Goriot" Rastignac przyjeżdża do Paryża pełen wiary. toteż nie potrafią oni nienawidzić nawet swych prześladowców. zjednoczony. Chrystus cierpiał z nadzieją zmartwychwstania. Jeśli lekarze przestaną być lekarzami ludzi bogatych. zaś Stańczyk mówi o nim jako o symbolu. Kupno konia. Dlatego utwór powstał jako chęć przeniesienia cudem na ojczyzny łono wszystkich zbiegów z paryskiego bruku. ani jednej rzeczy. szlachta i magnaci przechodzą na stronę wroga. Nigdy nie można wyzbywać się nadziei (sytuacja beznadziejna: potop szwedzki. Umierają także z nadzieją zmartwychwstania. odrzucenia.W obu utworach pojawia się charakterystyczny motyw niezrozumienia przez współczesnych. lecz ty spomnisz. z intencją wiary w przyszłość i nadzieją na pozytywną odmianę i szczęście Gospodyni schowała złotą podkowę. powozu. gdzie pieniądz jest ultima ratio mundi. Jej nadzieje są skromne i. firanki w oknach. Joanna. Powraca więc nadzieja na szacunek u późniejszych pokoleń (syn minie pismo. Wyspiański "Wesele" Występujące w dramacie symbole mają niekiedy przeciwstawne znaczenia: Zygmuntowski dzwon Dziennikarzowi kojarzy się z nieszczęściem. Konfrontacja czynów Greków i Polaków zawstydza piszącego. C. zgubny sen. Takie rygorystyczne podejście do życia sprawia. J. musi uciekać przed światem i sobą coraz dalej . że odmieni się wreszcie serce ukochanej.. jak też romantyczne marzenie o wielkości i sławie. iż ma nadzieję. J. smutkiem. który uwierzył wbrew nadziei. sęp ci wyjada nie serce. która nie miała prawdziwego domu. To dla złudnej nadziei łaskawszego spojrzenia lub pozwolenia ucałowania rączki Izabeli. To właśnie nadzieja na odzyskanie córki kazała mu zapomnieć o rycerskim honorze.

pokoje najczystsze. możesz. ich symbolem są w utworze: list.W relacji Marka Edelmana ciągle powraca motyw nadziei. W. Anita ma nadzieję. więc chcą. Nigdy nie można się wyrzec dobra i prób ocalenia człowieczeństwa. spotkania w domu swidanij. inteLigencji i przeciętnych. miłości. K. Zatriumfował. że za uzbierane tu pieniądze otworzy w swoim miasteczku mały sklepik. Por. czterech dni. Warunki tego miejsca przypominają raj i młodzi rozbitkowie wierzą. Cz.W prowokacyj ny sposób ukazane skromne marzenia ludzi z okresu "naszej małej stabilizacji": trochę barw do szarzyzny życia. Pozbawienie człowieka nadziei to największe zwycięstwo Wielkiego Brata..). szarych ludzi (. świadomość tego faktu każe poecie zakończyć wiersz słowami: jeśli uda nam się to. śledzą sąsiedzi i najbliżsi. Jej symbolem są przekazywane zdjęcia. że zostanie przywódcą. realizacja choćby jednego zamierzenia. którą nazywamy nadzieją".lobotomią. Jest to Seweryna Baryki sen o Polsce.. aby żyli. co z nimi będzie. że w ten sposób uda im się doczekać pomocy. że zawsze trzeba próbować walczyć i mieć nadzieję. najzdrowsze. że wróci do Petersburga. Kesey "Lot nad kukułczym gniazdem".Przez cały czas Józef K. szczera. jaką żyli ludzie w getcie warszawskim. nie odpowiadając na pytania. Nadzieje są na miarę czasów: dość ubogie. dziwkarz. Herling-Grudziński "Inny świat" . mając nadzieję. wie.) tęczcl. Miłosz "Traktat moralny'~ Poemat wchodzi w skład tomiku "Światło dzienne" (1953) i jest wyrazem wiary poety w możliwości człowieka. że uda mu się wygrać proces.. Żeromski "Przedwiośnie" Symbolem nadziei są w powieści szklane domy. ubożuchne nadzieje.Wydaje się. że nawet stąd ma jedno wyjście samobójstwo.W przeciwieństwie do bohaterów "Opowiadań" Borowskiego. wierzy w miłość. Mauriac) * "Nie wyrzucaj bohatera z twej duszy. G. A. że ziemia nie jest snem. Los Józefa K. który pozwala pułkownikowi wierzyć. a pułkownik dzięki temu zdobędzie pieniądze. donoszą własne dzieci. awanturnik). Chciałoby się rzec: póki życia. prysznicami lodowatej wody lub najbardziej radykalnie . Kafka "Proces" . którzy żyją z dnia na dzień na jednej ławce w parku. To są ich małe światy. higieniczne. te duże i te maleńkie". (Platon) * "Nadzieje uczonych są pewniejsze niż bogactwa 104 . że można być świętym bez Boga. T. znam wielu mądrych ludzi". dają jedzenie. (F. buduje się w ciągu trzech. długo nie traci nadziei. dawać nadzieję już samym swym pojawieniem się. Oto bowiem Jack.. więc wptyń na bieg tawiny. z uporem nacina dymice. Jednak każdy z trzech głównych bohaterów pielęgnuje własne marzenia: Sasza wierzy. Bursa "Nadzieja" . Pchełka marzy o przyjeździe Joli i powrocie do rodzinnej wsi.). wiara. harmonijne społeczeństwo. gdy Wielka Oddziałowa zaczęła się go bać. Okazuje się. gdy lepiej i mądrzej spojrzymy na świat i życie. dające nadzieję na lepsze jutro. Doktor Rieux nie rezygnuje. w której wszyscy będą mieli mieszkania: wygodne.świat bez nadziei. przyjacielska rozmowa. Miłosz "Nadzieja" Warunkiem nadziei jest.. odruchy buntu tłumi się lekami. Krall "Zdążyć przed Panem Bogiem" .Nadzieja pokonania zła w postaci szalejącej w Oranie dżumy przez przeciwstawienie mu rzetelnego i sumiennego wykonywania swoich obowiązków pomaga drowi Rieux codziennie od początku rozpoczynać zmagania z chorobą.. Nadzieja na przeżycie jeszcze jednego dnia. (L. że w najbliższych walkach kogutów jego faworyt wygra. odzyskanie utraconego honoru bycie jednym z nich. J. a na tym właśnie opierało się funkcjonowanie państw totalitarnych.to trzyma go przy życiu. Często nadzieja ratunku i ucieczki kryje się w rzeczach prostych: zdrowie równowaga ducha. że się tego dokończy". Jest prawo obozu.) to zaleję się jak jasna cholera.). że można wygrać. ma nadzieję.odbudowanie zaufania ludzi. F. Mają nadzieję. Camus "Dżuma" . Jednak nadzieje zbiorowości są niszczone przez partykularne interesy. wędrówki w labiryncie korytarzy i pokoi sądu. aż do ostatniej sceny. (Zaratustra) * "Każdy prowadzi jakąś kalkulację. że mogą stworzyć doskonałe. że w rzeczywistości szpitala psychiatrycznego nic nie można zmienić: są okresowi i są chronicy. Cz. aplikuje proste środki. a choćbyś był jak kamień polny. H. Edelman dawał im nadzieję życia. dla Natalii Lwownej nadzieją są "Zapiski z martwego domu" Dostojewskiego.). więźniowie sowieckich łagrów zachowują nadzieję. I to jest nadzieją jej pokonania. jest bowiem metaforą życia ludzkiego. Józef K.. którą trzeba chronić . domy dla pracujących. Jest to jedyna dopuszczalna forma litości. Pokazuje im. przestronne. próby przekupstwa.. cośmy zamierzali (. że może podjąć walkę z systemem. uczestnik wojny domowej. Zdawałoby się . wielkodusznie obdarowani kilkoma bochenkami chleba: tyle chleba nikt by przecież nie marnował. Największą zbrodnią jest odbieranie ludziom nadziei. póty nadziei... że ludzi idqcych na śmierć oszukuje się do ostatniej chwili. (Słowa popularnej piosenki) * "Żeby coś robić trzeba mieć nadzieję. Każdy z więźniów ma swoje małe marzenia i nadzieje: Jewgienia Fiodorowna wierzy w możliwość odrodzenia się przez miłość. * "Nadzieja matką głupich? Nieprawda. który nigdy nie nadejdzie i kogut. Mc Murphy daje pacjentom nadzieję na normalne życie. gdyż wtedy dostrzeżemy ich piękno (kwiat nowy i gwiazdę niejedną). od lat czeka na list. Bohater opowiadania żyje w świecie złudnych nadziei (zupełnie przeciwnie niż jego żona). najtadniejsze (. Nadzieje mają to do siebie. (B. według poety. Zrodzić się ona może tylko wtedy. to już widnokrąg rozświetlony (. G..Stary pułkownik Aureliano Buendia. po jakich toczy się kamieniach (. widok dziecka. jeden z oficerów ze swojej głodowej racji chleba odkrawa kawałki i suszy je w nadziei. Wielka Oddziałowa nie pozwala na najmniejszą samodzielność. czytane setki razy listy. S. szpitale.. nieść chorym otuchę i wiarę. Garcia Marquez "Nie ma kto pisać do pułkownika" . portorykańska dziewczyna.. demokratycznie wybrali przywódcę.. którzy odjeżdżają do obozów. lecz żywym ciatem. np. że suchary te zje podczas ucieczki z obozu . Sam dom. Życie dopędziło wiecznego uciekiniera.. A.oto świat twój (. stąd jego kolejne przedsięwzięcia: zaangażowanie adwokata. Wierzy w zwycięstwo. a także ofiarowywał możliwość przeżycia czegoś innego niż strach. że nie trwają długo. Jednak w takiej rze czywistości jednostka nie ma szans: Policja Myśli ma wgląd w myśli obywateli. Robi to wszystko nie w nadziei zbawienia. Borowski "Opowiadania" ("Proszę państwa do gazu") Więźniom kierowanym do krematońum daje się fałszywą nadzieję. Golding "Władca much" Grupa angielskich chłopców musi przeczekać na bezludnej wyspie zagrożenie wybu chem bomby atomowej. tygodnia. Będą to domy: w miastach i na wsiach. Taką złudną nadzieję pielęgnują w sobie Żydzi. ustanowili prawa. lawina bieg od tego zmienia. w którym rząd oficjalnie uznałby jego zasługi wojenne i przyznał mu stałą rentę. dzierżyj odważnie twoją najwyższą nadzieję". Hłasko "Ósmy dzień tygodnia" patrz: pokolenie stracone. bezpieczna codzienność. posiadanie kogoś bliskiego. politycy grę już przegrali. Ratując skazanych z Umschlagplatzu. Życie = Brown. gdy bez oporu da się wyprowadzić do kamieniołomów. Podzielili obowiązki. dwóch. Pojawia się tu jednak Mc Murphy (karciarz. Tołstoj) * "Nadzieje ludzkie sąjak kwiaty na łące: jednakowo różnorodne i jednakowo krótkotrwałe". muzea. Wierzy. nowoczesne. który ocalenie w czasach pogardy może znaleźć jedynie w sobie: nie jesteś jednak tak bezwolny. Głowacki "Antygona w Nowym Jorku"-Akcja dramatu toczy się w środowisku nowojorskich bezdomnych (homlesów). Shaw) * "Marzenia. M. Orwella "Rok 1984": Winston długo ma nadzieję. niszczy marzenia o możliwości stworzenia raju na ziemi..

podsłuchuje. trawionej licznymi chorobami. a liczne nieprawidłowości do chorób. nowoczesnym wychowaniem młodzieży. które ku śmierci sZybko przywieść ją mogą: LeczcieŻ pierwej tę chorą swoją matkę. gdzie trzem funkcjom duszy (rozum.Kazania sejmowe" Zawierające metaforyczny obraz upadku Rzeczypospolitej. którejest łatwym łupem dla najeźdźców. Potocki "Zbytki polskie" W utworze pojawia się pytanie: o czymże Polska myśli we dnie i nocy? Wiersz jest odpowiedzią na nie: o bogaceniu się. gdzie nie przestrzega się prawa. iż nikt nie jest w stanie przestrzegać praw zmieniających się z szybkością corocznych kalendarzy. czyli o karze za mężobójstwo" Jest wyrazem protestu pisarza humanisty przeciwko niesprawiedliwości prawa polskiego. A. J. pieniądze z dóbr kościelnych i klasztornych przeznaczone na rozwój szkół (opodatkowanie). 18) * "Wiara. Niemcewicz "Powrót posła" . ks. w którym poeta prLedstawia sugestywną wizję głębokiego upadku ojczyzny. niech ku pożytku dobra spólnego pomoże. (Wergiliusz) * "On przeciw nadziei uwierzył". Słowa: zawsze takie Rzeczypospolite będct.za każdym razem ze szkodą dla państwa. W. Pokazał państwo z chwiejnym i nieudolnym królem na czele. Skargi były to: brak miłości ojczyzny. Funkcje ministra pełnią kolejno: lis. którzy tu wchodzicie". Miłość. Tuż po zakończeniu nauki w szkole powinni oni rozpocząć edukację obywatelską.nieuków". ` P.Jest to obraz doskonale zharmonizowanej społecze ności. A. co poeta następnie rozwija tłumacząc. Pań stwo porównuje on do matki. by rzeczy mogły iść z wolna. Słowacki) Naprawa państwa Naprawa państwa . ale skuteczny wół minister.Obraz państwa. jak i praw boskich kara za spowodowa nie śmierci powinna być taka sama dla przedstawicieli wszystkich stanów. nie chce go zaakceptować. Jego wizja państwa opierała się na idei silnej władzy królewskiej podporządkowanej Kościołowi. Staszic . tak też w państwie powinni panować filozofowie. a wszytko złotem kupić trzeba. Potocki "Nierządem Polska stoi" -Utwórjest krytyką państwa. "O szkole". Sejmem stale obradującym. obejmujących najważniejsze w funkcjonowaniu państwa dziedziny: "O obyczajach". II" (O spustoszeniu Podola) . w którym co rok to nowe prawa i konstytucyje. ks. uczy odpowiedzialności. Pawła do Koryntian 13. pożądanie) odpowiadać by miały funkcje: rządców. J. "Niech śpi pijany". W.Jest rejestrem dalszych wad obywateli (pijaństwo. a żołnierzowi pieniądze gotujmy). Kochanowski "Odprawa posłów greckich" . (Dante Alighień) * "Nie porzucaj nadzieje. wystawnym życiu. że tak jak człowiekiem rządzi rozum. gdzie ani prawa ważcł. I. która ani sama nie broni zagrożonej ojczyzny (Wsiadamy? Czy nas póhniski trzymają?). Por.Sens utworu sprowadza się do stwierdzenia: służmy poczciwej slawie. Kochanowski "Pieśń XIX. Szlachta jest leniwa. ałe porzcldnie. Według P. Swymi propozycjami przeciwstawia się Platon tendencjom indywidualistycznym w państwie. Platon . wobec którego obywatele państwa nie są równi. "O wojnie". ponieważ jego główna siła obronna. Ośmieszając poglądy Starosty Gadulskiego. tę milą ojczyznę i Rzeczpospolitą. a jako kto może. na pokaz (żeóy sześć zaprzęgano koni do karocy). (J. zdrady. sądem w Proszowicach. Nikt nie myśli o ginącej Rzeczypospolitej. Kochanowski) * "Niech żywi nie tracą nadziei". skujmy. Jego poglądy streszczają słowa Podkomorzego d~ zawsze ustępować powinien krajowi. Frycz Modrzewski "Łaski. jakie ich młodzieży chowanie streszczają sąd Staszica na temat roli edukacji i wychowania młodych obywateli. W. Satyrę kończy metafora ojczyz ny jako tonącego okrętu. Druga pieśń chóru skierowana jest do rządzących. Krasicki "Wół minister" Alegoryczny obraz państwa.U. co powoduje. aby to zmienić: refleksja plącze szyki. który kontrolowałby sposób życia i morale obywateli). (Epiktet) * "Dla zwyciężonych jedyną nadzieją jest wyzbyć się nadziei".Koncepcje zawarte w publicystyce. Nadzieja. 105 . (List św. gdzie władcajest zbrodniarzem. "Kazanie wtóre: o miłości ku ojczyźnie" kończy sugestywna metafora ojczyzny porównanej do tonącego okrętu i obywateli. wskazuje na ich szczególne miejsce w społeczeństwie. Modrzewski podnosi tu kwestię. gdzie szerzy się przekupstwo. Platon wykorzystuje w swojej koncepcji analogię między budową i funkcjonowaniem jednostki (stanowi organiczną całość) a polis. równa szlachta grozi rotmistrzowi. J. oddzielenie spraw Kościoła od państwa. bezbożność. Sytuację w Troi podsumował Ulisses (poseł grecki). że zarówno wobec praw natury. chęć bogacenia się za wszelką cenę. zniesieniem liberum veto. żołnierzy i rolników. Kochanowski "Pieśń V."Uwagi nad życiem Jana Zamoyskiego" .iTkazały się tuż przed rozpoczęciem Sejmu Czteroletniego i postulowały konieczność reform w państwie. II" (O dobrej slawie) . płacenie podatków tylko przez najuboższe warstwy szlacheckie (którzy się na dziesiątej opierają części). rozpusta).Zasadą kompozycyjną komedii jest przeciwstawienie dwóch ugrupowań szlacheckich: postępowego (Podkomorzy. Prawojest także niesprawiedliwe wobec obywateli: egzekwowane jest przestrzeganie praw. ale nowoczesne państwo powinno umieć bronić swoich granic. zawiść. osłabienie władzy królews~ej. Szekspir "Hamłet" . jaką jest pospolite ruszenie. Poeta krytycznie ocenia postawę szlachty. Hamlet dostrzega zło w państwie. Krasicki "Świat zepsuty" . w ogóle nie funkcjonuje. toteż pisarz nie popiera wojen zaborczych. Niemcewicz jednocześnie opowiada się za: tronem dziedzicznym. wstecznego (Starosta). "O Kościele". niechętna. (J. Hamlet nie godzi się ze stanem państwa. "O prawach". wojny są złem. wolnością chłopów.Młody królewicz duński postrzega świat jako nie plewiony ogród. ani sprawiedliwość ma miejsce. niewygodnych w skrytobójczy sposób usuwa. to troje: a z nich największa jest miłość".ckiej zarazy. w którym poddani kierujący się bezmyślnością domagają się zmian.Utwór nawiązuje do napaści Turków na Podole w 1575 r. Walery) i staroszlacheckiego. zmierzające do wskazania niedomogów w funkcjonowaniu państwa oraz propozycje zmian. w którym głównym strażnikiem pozostaje Poloniusz. Skarga . które nieuchronnie prowadzą kraj do zguby ten nas nierząd pokonał i zgubił. (I List św. jakoć się kolwiek dzieje". J. któ ry ośmielił się ją obudzić. który stwierdził: O nierządne królestwo i zginienia bliskie. W. Traktat składa się z pięciu ksiąa. ani życia opierać na jednej nadziei". Frycz Modrzewski "O poprawie Rzeczypospolitej" Utwór jest sumą poglądów na temat kształtu i organizacji nowoczesnego państwa. Potocki "Pospolite ruszenie" . który wszystkich śledzi. wy. Główne postulaty Modrzewskiego: nacisk położony na moralną stronę życia (propozycja powołania cenzora. 13) * "Porzućcie wszelką nadzieję. też wiersz Potockiego pt. egoistyczna: wolna."Państwo" . Rozwijając swą psychopolityczną koncepcję analogii doszedł on do wniosku. zaś Daniajest dla niego więzieniem. I. mądrym. ani nie daje pieniędzy na opłacenie wojska (Skujmy talerze na talery. że się co rok w granicach swych ojczyzna zwęża.Starożytny wątek wojny trojańskiej stał się dla Kochanowskiego pretekstem do mówienia o sprawach współczesnej mu Rzeczypospolitej. filozafii i literaturze. jak można różne swoje zdolności spożytkować dla dobra państwa. ale brak mu siły wewnętrznej i odporności. niezgoda wewnętrzna. niesprawiedliwe prawa oraz niebezpieczeństwo herety. małpa . Kościół podporządkowany państwu. Powróci wreszcie powolny. Kon sekwencją takiego życia obywateli jest to. (Demokryt) * "Nie należy ani okrętu przytwierdzać na jednej kotwicy. którzy myślą tylko o ratowani u swego życia i własnego dobytku. odwaga. S. Pawła do Rzymian 4.

interpretująca na własne potrzeby wszelkie przywileje (inne pożywienie. gdzie wola powszechna respektuje jednocześnie wolność jednostki. o przyszłym Sejmie Anonima listów kilka" Kołłątajowska publicystyka jest przykładem propozycji konkretnych reform ustrojowych: zniesienia liberum veto. Wzajemne relacje człowieka i państwa znakomicie oddaje tu porównanie z labiryntem. po śmierci został zamieniony w kwiat o zimnej. Kołłą. Rousseau przeciwstawił im koncepcję umowy społecznej.J. zobaczył ta m własne odbicie i zakochał się w nim. nie ma w tym państwie miejsca na nic. jaką reprezentuje Szymon Gajowiec. sprowadza się do interpretacji wzajemnych relacji między państwem autorytarnym ajednostką. trzecim wyjściem jest idealistyczna nadzieja i osiągnięcia techniki. w której wyniku do władzy dojdą komuniści. S. Inne postulaty: uchwały na Sejmie powinny zapadać większością głosów. Nie przewidywał praw obywatelskich dla chłopów. Powoli państwo rządzone przez Napoleona przeradza się w totalitarny folwark. W znanym tekście pt. którzy wstają. wyodrębnia się pośród nich elita władzy (świnie). nawet miłość. Człowiek poddany jest inwigilacji (Policja Myśli). (s. w którym sojusz szlachecko-mieszczański miałby być skierowany przeciwko magnatom (domagał się praw dla mieszczan). Sandauer) * "I z drżenia obywateli rysuja się fundamenty państwa". tak jak to zrobiono z Bastylią. ukrócając w ten sposób szlachecką anarchię.J. stolicę państwa totalitarnego. a wszelkie jego próby dochodzenia pra wdy i sprawiedliwości do niczego nte prowadzą. że naprawić trzeba ludzi. trzeba wzmocnić władzę królewską. J. (S. sprawajest bardziej złożona . przestrzenią labiryn tową jest bowiem plątanina korytarzy. gdzie zwykli obywatele mogą jedynie pracować lub udać się na emigrację wewnętrzną. o których marzy SeweD'n Baryka). których dziełem jest tak funkcjonujące państwo. W trakcie procesu na jednej z sesji Winston dowiaduje się od O'Briena. Żeromski "podpowiada" kilka możliwych rozwiązań. kładąc jednocześnie nacisk na konieczność takich reform. gdzie przeciętny. ułatwiającą późniejsze życie zawodowe i obywatelskie.Orwell . Frycz Modrcewski) "Wszystkie inicjatywy dotychczasowe kładą nacisk na odrodzenie narodu. o którym nie wiadomo. Ostatnie zdanie powieści brzmi: kochał Wielkiego Brara. choć domagał się zniesienia pań szczyzny. Umarł z tęsknoty za nieosiągalnym przedmiotem swojej miłości. F. nazwany jego imieniem. mogące stworzyć istny raj na ziemi (szklane domy. Jest to aluzja do rodzenia się państwa wojskowego i policyjnego. a uczniowie powinni otrzymywać w nich przede wszystkim wiedzę praktyczną. tylko państwo się zepsuło i trzeba je naprawić". sędziów (silne zhierarchizowanie). * "Burzmy bastylie."Folwark zwierzęcy" ..J..: "Do prześwietnej deputacji" pisał: jakiegoż u nas pragniemy rządu? Chcemy Polszcze wrócić wolność. Wszystkich "nieprawomyślnych" w najprostszy sposób unieszkodliwia się. tzn. Żeromski "Przedwiośnie" Tytuł powieści jest metaforyczny. Narcyz . podlegają jedynie ustanowionym przez siebie prawom i wybranej przez siebie władzy. ani wypowiadania się. każąc mu żyć w żałosnych warunkach materialnych oraz. Lec) * "Ciemno w tym państwie. To już siedem lat minęło od odzyskania niepodległości. J. rządzi niepodzielnie Wielki Brat. mające swoich strażników. co ujawnia widowisko Wolanda w teatrze Varićttes. tandetnie. miłości samego siebie 106 . sprawiedliwość. gdzie łotry na świeczniku". Rousseau .to nie naród się popsuł. Osmańczyk) Narcyz Narcyz . Staszic "Przestrogi dla Polski" Postulat państwa.) Czy umiera się od obcinania paznokci? Co w takim państwie naprawić? Zmienić trzeba wszystko. Lec> * "Czy prawo do naprawiania maszyny ma ten. zamykając w szpitalu wariatów lub po prostu likwidując (sygnałem tego jest np. Władza pogardza człowiekiem. wolności dla chłopów. że Partia pragnie władzy dla samej władzy: władza to nie środek do celu. poczekalni. choć nie opowiada się zdecydowanie za żadnym z nich: droga rewolucji. a władze ciągle nie wiedzą. obojętnej urodzie. którą bezskutecznie próbuje pokonać Józef K. (E..A. czy tylko niektórym familijom nad resztą niewołników panujących? J. następnie skoinplikowany system łamania osobowości zbuntowanego. praw dla mieszczan. pracy państwowej. Gdy Narcyz pił wodę ze źródła."Umowa społeczna" -Przekonanie autora. G. Jest również za takim modelem państwa. to znaczy zburzyć. zabijając jego osobowość (nie istnieje wol ność słowa. w którym interesów najbogatszych strzeże policja i wojsko (na tajniaka tajniak mruga). wstawanie). Tuwim "gal w Operze" Groteskowo pokazane państwo. Jest to państwo o monstrualnie rozbudowanym systemie adrninistracyjnym.Jedno z możliwych rozumień tej powieściparaboli. Nie bez powodu na balu w operze dominują generałowie. o co jest oskarżony. za co został przez Afrodytę ukara ny nie dającą się spełnić miłością do samego siebie. gdy z ratusza bije trzecia i wiozą do stolicy pełne żywności wozy. H. co boleśnie unaocznia wątek Mistrza i jego powieści). Obywatel w takim państwie nie wie (i nie musi wiedzieć). co gorsza. odnosi się bowiem do przedłużającego się w Pol sce przedwiośnia politycznego. zanim je zbudują". czy w ogóle istnieje. wzmóc siłę militarną państwa (100tysięczna armia). w którym obywatele są członkami ciała politycznego rządzącego się wolą powszechną.Funkcjonowanie państwa da się tu sprowadzić do uogólnienia: od utopii do antyutopii. jaka nastąpiła we Francji. ani wolność myślenia. inny rytm dnia np. aż do jego zgody na dominację systemu. równość wobec prawa). Katka "Proces" . W powieści widać. Stał się on później atrybutem boga podziemi Hadesa. należy znieść liberum veto. Lec) * "De republica emendanda" ("O poprawie Rzeczypospolitej") (A. O pojedynczym obywatelu: człowiek to tylko pojedyncza komórka (. rezygnacja z wszelkiej przemocy. ubrani w kosztowne futra i bawią się tam pod czujnym okiem strzegących ich bezpieczeństwa tajniaków. którzy podjeżdżają do Opery drogimi samochodami. sankcjonowały tylko władzę zwierzchnią stojącą ponad ogółem jej poddanych i niezależną od nich.symbol próżności. jaki kształt ma mieć odrodzone państwo. (A. to cel. wspólne budowanie.. bowiem zwierzęta obalające wszechwładzę Jonesa na dworskim fol warku zamierzają stworzyć istny raj na ziemi: równość wszystkich obywateli. mającej ukonstytuować taki kształt państwa. Orwell "Rok 1984" Podobnie jak "Folwark zwierzęcy" jest obrazem totalitarnego państwa.W mitologii greckiej syn boga rzeki Kefisos i nimfy Liriope. pokoi. Panującym systemem jest angsoc. po czym powoli i systematycznie łamią wszystkie ustanowione przez siebie prawa. które charak teryzuje ostry podział społeczny: ci. które będą kreował~ obraz nowoczesnego państwa (np. tajemnicze zniknięcie Lichodiejewa). Bułhakow "Mistrz i Małgorzata" Powieść przedstawia Moskwę lat dwudziestych. S. przeciwieństwem jej jest droga powolnych reform. w którym nie liczy się człowiek. M. G. co indywidualne.taj "Do Stanisława Małachowskiego. Tymczasem. bo z samych panów zguba Połaków. Przestrzegał szlachtę przed możliwością krwawej rewolucji. gdzie tajednostkajest od początku skazana na przegraną. moim zdaniem. Na przykładzie Winstona Smitha Orwell pokazuje próbę buntu obywatela takiego państwa. że dotychczasowe doktryny polityczne uzasadniały jedynie despotyzm. oraz ci. Piękny młodzieniec wzgardził miłością nimfy Echo. J. (S. admirałowie i oficerowie. oskarżycieli.Szkoły miały według Staszica zostać upaństwowione. który popsuł". szary obywatel żyje skromnie lub wręcz biednie (palący problem braku mieszkań).

który nigdy nie ma dość pochwał na temat swojej kiepskiej twórczości. przyzwyczajona do tego. znajomi) interesują ją o tyle. Benedykt (będąc przecież w trudnej sytuacji finansowej) musi wyasygnować na to pieniądze. nie liczy się z nim. koszą.Podobną do żony modnej postacią jest Starościna: skupiona na sobie. chcę czuć najwyższą rozkosz zapomnienia). żeby kochanek nosił ją na rękach i umierał z miłości do niej. z którymi zmaga sięjej mąż (kontrybucja. częste przebywanie za granicą. których : chciał gościć. Inni ludzie (mąż.~ja") jest tylko obserwatorem. stan zakochania w sobie. Z poglądem tym polemizuje E. Marzy o wielkim (jak w powieściach) romansie. że zapomnienie może być tylko chwilowe. przeszkadza dziecko. Strojnisia.1) Nar. Nie bierze pod uwagę trudności. które mają podłoże psychiczne: nie zaspokojona potrzeba znajdowania się w centrum uw~gi. 3) Podobnie jego : okrutna żona. ten powiedział: Belcia tego nie potrafi. kosztownych drobiazgach (perfumy). skłonności do zamykania się w sobie. toteż każde z nich ma swój odrębny świat. zawsze odpowiednia oprawa dla własnej osoby. Fantazy jest bardzo bogaty.. w bezmyślny sposób goniącej za modą. Bałzac "Ojciec Goriot" . Mickiewicz "Pan Tadeusz" 1) Porównywalna z Idalią jest Telimena.). Za pragnieniem rozkoszy zmysłowych kryje się chęć ucieczki od rzeczywistości. Obie córki nie zwracają uwagi na ból. Liryczne . że rzucił rękawiczkę i odszedł). Fromm ("O sztuce miłości"): ten jest wspaniałym i prawym człowiekiem. w ten sam sposób kocha wszystkich. kiedy usta"Dlapodmiotu lirycznego miłość jest jedynie środkiem na zapomnienie o bólu świata i cierpieniu. pogardza ludźmi. nie wypada) ani na pogrzebie. która powinna stanowić źródło pozytywnych wrażeń. którego swojskość Soplicowa nudzi i razi. pełen pięknych i kosztownych przedmiotów. otaczania się zbytkiem. Gdy Wokulski zatroszczył się serdecznie o Łęckiego. G. K.1) Hrabia Fantazjusz ma wiele cech narcystycznych (por. Freuda w jego psychoanalizie. Orzeszkowa "Nad Niemnem" . E. książki. wiecznej adoracji. Prus "Lalka" . staje się je dynie narzędziem zapomnienia. Chce być bogata. absorbować towarzystwo swoją osobą. jak np. Starosta wie. niezdolna kochać nikogo poza samą sobą.termin użyty po raz pierwszy w 1899 r. intrygi. kiedy usta ku twym ustom chylę (. któremu żadna kobieta nie powinna się oprzeć. wychowany przez matkę na światowca i artystę. On sam pragnie w życiu tylko brać. że Benedykt mówi o gospodarstwie i dzieciach. jak też pięknie umrzeć. Nie interesują go sprawy kraju (walka. przez wygląd zewnętrzny (ciągle nowe kreacje).Obie córki Goriota (Anastazja i Delfina) odznaczają się cechami narcystycznymi. Tu sfera doznań erotycznych. Schiller "Rękawiczka" Elementów narcystycznej postawy można się dopatrzeć w bohaterce ballady-Marcie. Sienkiewicz "Quo vadis" . dokąd zapraszał ludzi. której ciągle nie dość hołdów i która aby zaspokoić miłość własną wystawia na śmiertelnie niebezpieczną próbę rycerza Emroda (trudno się dziwić. Jej główną troską są coraz to nowe suknie. Emma. Obie nastawione są na czerpanie z życia przyjemności: poczynając od stosownego małżeństwa. Aby zaspokoić egoistyczne kaprysy żony. H. kobieta piękna. aż do pragnienia posiadania kochanka.. Słowacki "Fantazy" . ta martwi się tylko o to. Nie dba o męża.Wiersz jest poetyckim opisem zbliżenia erotycznego. kobiety próżnej. by myśl ma omdlata na chwilę. wielką przyjemność sprawia jej absorbowanie swoją osobą całego otoczenia. Patrz: kat. chcę. Przerwa-Tetmajer "Lubię. jestem w strasznej feblesie). ponieważ jest typem pięknoducha. błyszczeć w czasie kwest wielkanocnych.Izabela Łęcka wychowana w zbytku i luksusie. H. przywiązująca ogromną wagę do wy glądu zewnętrznego. lekturach (romanse). Podczas rozmowy z Rzecznickim porównuje siebie do Adonisa. którą bawią wszelkie skomplikowane romanse. Krasicki "Żona modna"Bohaterka satyry nie ma imienia i nazwiska. przez S. co składa się na pełen obraz kobiety z wyższych sfer. dreszczyk emocji (schadzka z Fantazym w cmentarnej kaplicy). toteż może sobie pozwolić na wiele kaprysów (właśnie fantazji). choć już nie najmłodsza. introwersja. Flaubert "Pani Bovary" Żona prowincjonalnego lekarza. którzy poświęcili się dla ojczyzny (o własnym ojcu mówi: mój ojciec byt do najwyż szego stopnia szkodliwym szaLeńcem). zdobycie Dianny). kiedy kobieta" . Ponieważ niewysoka pensja Karola nie może jej zapewnić odpowiedniej pozycji w towarzystwie. którą traktuje przedmiotowo. oznacza autoerotyzm. hedonista. nie wystarcza też pieniędzy na zaspokojenie kolejnych kaprysów (drogi papier listowy. F. suknie). Skupia się wyłącznie na swoich dolegliwościach. jako że wnoszą w życie element niespodzianki.(zwłaszcza własnej urody). J.kobieta bogata. K. Poppea. Chce wyglądać pięknie.U. Hrabia z "Pana Tadeusza" oraz Zygmunt Korczyński z "Nad Niemnem"). Drażni ją mąż. 2) Jego kobiecym odpowiednikiem jest hrabina Idalia . uwielbiana. lubowanie się w najnowszej modzie. człowiek. umożliwia chwilowe oderwanie 107 . cystycznym typem jest Petroniusz. modnie ubrana. jest zmęczona monotonną codziennością. żeby nie płakać. Jego ukochana niewolnica .jako odczuwanie silnych uczuć pozytywnych w stosunku do siebie. rzymski arbiter elegancji. J. który zapewni im akceptację w salonach i dobrą pozycję towarzyską. w gruncie rzeczy jest krańcowym egoistą: nie liczy się z uczuciami innych (zerwanie romansu z Justyną). Skupiony jest na sobie. okazuje się lekarstwem złudnym dostarcza kolejnego rozczarowania. swoich dolegliwościach (głowa mi źle robiła przez noc całą. Chce być zawsze ośrodkiem zainteresowania. pragnąca zwracać na siebie uwagę. bo przebywanie z nimi sprawiało mu przyjemność. pięknie obcych krajobrazów. Emma zamyka się w kręgu swoich chorób. Jego postawa wprowadza do tego intymnego przecież faktu wiele chłodu uczuciowego. B. że' ` zawsze osiąga to. Potrafi natomiast brylować w towarzyst wie. pasierbica. pogardza służbą. co wykwintne i doskonałe lub dostarczające emocjonujących wrażeń. Kobieta bardzo urodziwa. że żona ma głowę nabitą dymem romansowym. Później pojęcie rozumiane szerzej . na co dzień obcować z pięknem (w jej pokoju znajduje się popier$ie Apollina).. kapryśność. toteż w jej zakochanych oczach ' Petroniusz-Narcyz przegląda się z roz. Niemcewicz "Powrót posła" . w których wyniku ciągle potwierdza swoją wartość. 2) Osobowością narcystyczną jest też sam Neron. Narcyzm . egoistyczna i próżna jest Emilia Korczyńska. drażni ją. powozy. w którym mężczyzna (liryczne . PrzerwaTetmajer "Ja. lubująca się w górnolotnych rozmowach o sztuce.. A.Eunice . konflikt z Bohatyrowiczami).1) Niezwykle kapryśna. podziwiana. jaki sprawiają ojcu (wyciskają go jak cyt rynę). z życia brać tylko same przyjemności. poświęcenie). lim mleku. choć chłodna i wyrachowana. który chciał zarówno pięknie żyć. Podmiot liryczny wiersza ani przez chwilę nie bierze pod uwagę doznafi partnerki (ja. który pragnie przejść przez życie. kąpiąca się w oś. ja" wiersza zdaje sobie sprawę. dostrzegając tylko to. próżna. lubi otaczać się kosztownymi rzeczami. Ona ciągle buja w obłokach. o ile może się w nich "przeglądać jak w lustrze" i potwierdzać swoją wartość. ' W swoim pałacu stworzył własny świat. 2) Zygmunt Korczyński. życie to dla niego kolejne wyzwania (wygrana w karty. nie angażującym się emocjonalnie. żadna też nie zjawi się w momencie jego śmierci (nie mają czasu.jest piękną kobietą. 2) Zbliżone upodobania ma Hrabia. kokietka poszukująca męża. bo na balu będzie miała zaczerwienione oczy. kpi z tych. Kobieta nie jest tu równoprawnym partnerem. sybaryta. kto kochając siebie.!:'. Mi łość samego siebie (narcyzm) powszechnie uznaje się za zjawisko raczej negatywne.. co chce. Kiedy Rastignac zawiadamia Delfinę o ciężkim stanie jej ojca. zachwycać wszystkich. jest więc symbolem oświeceniowej modnisi. I.

Kieffer "Żeby cię lepiej zjeść" Sebastian to typ dwudziestowiecznego Narcyza. J. gdzie wiedzie życie beztroskie i ciekawe (muzyka. Prometeusz wyjawia mu tajemnicę przyszłości .Wiersz przypomina bajkę. rozczarowuje go Krystyna.3O) patrz: autotematyzm. Żywoty świętych . Horacy "Non usitata" (Carm. Ten dar musi jednak zostać potwierdzony przez Zeusa. że zamknęła się w swoim świecie (marzeń o Michale i po mistrzowsku zagranym koncercie D-dur Brahmsa). nużą go obowiązki. na którym złożono go. Zapatrzona w siebie. ale ją kreuje. Mitologia 1) Bogowie olimpijscy są nieśmiertelni. krucha. 4) EosJutrzenka wyjednała u Zeusa nieśmiertelność dla swojego ukochanego Titonosa. Kuncewiczowa "Cudzoziemka" Róża Żabczyńska byłaby doskonałą pacjentką doktora Freuda. Daisy łatwo zaimponować: wystarczą ekskluzywne przyjęcia. podziwianym. który najlepiej czuje się. staje się po prostu zły (dla Wilde'anie do pogodzenia była sztuka i piękno z moraInością). staje się jednym z nieśmiertelnych. Piotruś najlepiej czuje się wśród elfów i ptaków. który jestem. Fitzgerald "Wielki Gatsby" . ale o to. S.Umartwianie się. gotyk. Sebastian w gruncie rzeczy kocha tylko Cecylię (wytwór jego wyobraźni. cierpiąc na różne choroby. który nie chce wejść w świat pełen problemów. przystojny. Został za to 108 . toteż podoba się wielu mężczyznom. Choćby i umart będzie żył na wieki. O. że jego twórczość' będzie powszechnie znana i żyć będzie wiecznie (symbol Styksu. Horacy "Exegi monumentum aere perennius" (Carm. Nie jest to jednak nieśmiertelność i~zycznego istnienia.S.Narcystyczna w utworze jest róża. 3) Herakles zostaje wzięty na Olimp z płonącego stosu. przywołuje symbol łabędzia (ptaka. Jest płytka. E.dlaczego kielichy kwiatów pachniaty stodko: ze skromności czy też z pychy. a jedynie popisem erudycji i koneserstwa lirycznego "ja".1) W środku biblijnego raju rosło drzewo życia. Dwa przykre przeżycia z młodości (zawiedziona miłość i nie zrealizowana kariera skrzypaczki) sprawiły. którego owoce udzielały nieśmiertelności. ile kłopotu sprawia swoją osobą. córka Lavransa" . de Saint-Exupery "Mały Książę" . ten ma życie wieczne. Ma to symbolizować nieśmiertelność mieszkańców bożego miasta. Jest kapryśna. drogie samochody. Aleksym). który.Podczas drogi krzyżowej Żyd Ahaswer plunął w twarz Jezusa. która z pięknej i ponętnej dziewczyny stała się gospodynią i matką.Dumne wyznanie poety. a każda namiętność jest tylko miłością własną osłodzoną właściwymi epitetami". tańce). kto będzie chciał Gromowładnego pozbawić władzy. "Legenda o św. Patrz: artysta słowa. Utwór nie jest świadectwem głębokiego uczucia. Niekłamaną przyjemność sprawia mu adoracja innych kobiet. jest opowieścią o człowieku. że zostaje sama. "Legenda o Żydzie . która żąda od Małego Księcia nie kończących się hołdów i ciągłych zachwytów nad sobą. wyraża wiarę. Biblia (NT) . więc pewną formę nieśmiertelności. prowadząc rozmowy ze sobą (wtedy bowiem rozmówca go nie nudzi. któremu większą przyjemność sprawia obcowanie ze sztuką (barok. toteż ucieka na wojnę. aby mogła potwierdzić słowa Michała: die wunderschóne Nase. 2) W Apokalipsie pojawia się wizja Nowego Jeruzalem. II) . (prLysłowie arabskie) * "Każdy z nas jest z natury Narcyzem. w któryrn znajduje się aleja drzew życia. że jest piękna i pożądana. M. zabawy. lustereczko powiedz przecie. głównie jednak tym. który jest świadom swej wartości. że mimo wewnętrznej pustki i amoralności zewnętrznie pozostaje idealnie piękny i czysty. K.zawsze był. ale też delikatna.Daisy jest kobietą piękną. Kultura zna różne formy nieśmiertelności. Wilde "Portret Doriana Graya" Na pół alegoryczna powieść inspirowana wątkami satanistycznymi i motywem faustycznym.1) Chrystus mówi: Kto wierzy we mnie.Wiecznym Tułaczu" . adoracja. kosztowne prezenty. 2) Uwolniony przez Heraklesa Prometeusz zyskuje nieśmier telność.III. Kiedy Mały Książę opuszcza planetę B-612. często drugim też się nie podoba. F. a wraz z nią pamięć o twórcy. porównuje swoją twórczość do ikaryjskich lotów. kultu sztuki. uwielbienie. Undset "Krystyna. Upewnia ją to. żywy Gray korzysta z uciech życia. w której zarozumiały i pewny swego uroku narcyz dostaje po nosie: piękna różanozłota Psyche nie robi bowiem żadnej różnicy między przyziemnym fiołkiem i świetlistym narcyzem: i byfo jej jednako . Ta egoistka i złośnica jest w gruncie rzeczy kobietą marzącą o doskonałości. Nie jest jednak zdolna do prawdziwej miłości. obrazy van Dycka) niż pełne przeżywanie miłości (dostrzeganie partnerki). Erlend nie jest bowiem stworzony do codziennego życia. ponieważ spożywają abrozję i piją nektar. XX. kto jest najpiękniejszy na świecie?" (Bracia Grimmowie) * Kto sam sobie się nie podoba. W powieści niszczeje i starzeje się postać na obrazie. że nie czeka ciągle na niego i wstawiła w okno kraty. Córeczkę traktuje jak maskotkę. Nawet międzyjego samobójstwem a śmiercią Narcyza istnieje podobieństwo niemożność osiągnięcia ideału. on zaś jest ciągle młody. Często w jej wspomnieniach powraca motyw przeglądania się w lustrze po to. którego wody zapewniały nie śmiertelność). By zyskać przychylność ojca bogów i ludzi.Bohater jest symbolem człowieka. nieosiągalny przedmiot miłości). Wówczas Zeus zgadza się na nieśmiertelność tytana.mieli swój początek. Oznacza to wieczne trwanie Stwórcy niejako poza czasem . zachwyt nadjej urodą.ujawnia imię tego. którego łączono z Apollinem). Nieśmiertelność może mieć wreszcie formę wiecznej egzystencji fizycznej. róża martwi się nie o niego. nieśmiertelność może zyskać człowiek przez zjednoczenie z bóst wem. Glanville) Nieśmiertelność Nieśmiertelność-Niepadleganie śmierci. szokując wszystkich kolejnymi skandalami. Iłłakowiczówna "Narcyz i ~ołek" . pięknie i harmonii. bezradna. wystarczajej podziw otoczenia. bo nie był w stanie znosić dhtżej cierpień powodowanych przez "szatę Dejaniry". Zapomniałajednak poprosić także o wieczną młodość i potem z rozpaczą patrzyła. zakazów w dorosłość. wieczne życie. ale na wysiłku poszukiwania niezwykłych porównań w dziedzinie sztuki i kultury. Iwaszkiewicz "Erotyk" (Więc plamiąc mojej psyche) . poświęcenie życia Bogu są środkami do zdobycia życia wiecznego w niebie (np. zimna i pusta. W siedzibie bogów poślubia Hebe. Wreszcie miłosierni bogowie zamienili nieszczęśnika w świerszcza. Barrie "Piotruś Pan" . aby móc mówić o swych przeżyciach. lecz nieśmiertelność duszy. H.Twórczość poetycka zapewnia pamięć u ludzi. 2) Podczas spotkania z Mojżeszem Bóg mówi o sobie Jestem. zawsze jest. atrakcyjny. Do życia pod chodzi egoistycznie: do matki ma pretensję. jak kochanek starzeje się. Biblia (ST) . nie skupia się na bogactwie doznań. zawsze będzie. ale także dzięki swoim dziełom. boginię młodości i wdzięku. Nieśmiertelni są bogowie. W okresie modernizmu właśnie narcyz stał się symbolem skrajnego estetyzmu. Safona "Pogarda dla nie znajacej poezji" .Tytułowa bohaterka poślubiła Narcyza. Człowiek zyskuje nieśmiertelność przez zjednoczenie z Chrystusem. także Gatsby'emu. narodzili się tak jak rodzą się ludzie. * "Lustereczko. nie wydaje mu się płytki i głupi). młodym. To Krystynie przybywa siwych włosów i zmarszczek.od rzeczywistości. (J. którą "przekazuje" mu ciężko ranny centaur Chejron. nie dostrzega. chcąc zachować wieczną młodość i pozostać niezmiennie piękny. zmienna. Jest uosobieniem ludzkich marzeń o byciu wiecznie pięknym. nakazów. czystego piękna.Podmiot liryczny wiersza nie przeżywa miłości. A. Ich trwanie nie jest jednak usytuowane poza czasem .

J. Już w starożytności posiadł wiedzę tajemną i znalazł receptę na eliksir życia. którą daje poezja.Wiersze. Premierzy i ministrowie finansów to wielkie figury wówczas. III Konrad jako poeta-wieszcz nieśmiertelność czuje. Bedier (oprac. Najpierw wyjazd parokrotnie odkładany z powodu słabości żony. I. bo wszystko można odłożyć na później. pudełeczek. Mickiewicz "Dziady" cz. starzeje się jak każdy i po upływie wielu lat jego życie staje się wegetacją nie czującej roślinv_ . których świat mu skąpi. II .patrz: rycerz.promienie słoneczne są dla niego zabójcze.a staniesz się nieśmiertelny". Dzięki sonetom piękny chłopiec stanie się nieśmiertelny . udawał szaleńca. Nikt nie wita narodzin nieśmiertelnego z radością. jego wieczna egzystencja nie jest szczęściem. wyruszenie w drogę. Wyjazd miał być lekarstwem. J. Dumas "Józef Balsamo" Tytułowy bohater (zwany inaczej Cagliostro) to mag.godziwością i straszną pułapką dla tych.nie. ale gdy schodzą ze sceny.Grupa posłów greckich. o którą warto zabiegać. ponieważ oznacza to straszliwy los. w podróż. każda radość i każdy smutek nabierają znaczenia. Odyseusz wyruszył z Itaki. Tylko artyści są nieśmiertelni". Mitologia . Byron "Giaur" . (L.Laertes. gdy przebywa we Francji Ludwika XVI (XVIII wiek). gdy są w rządzie. w najszerszym tego słowa znaczeniu. S. żonę Penelopę i syna Telemacha. Polidori "Wampir" . W. Zyskuje w ten sposób nieśmiertelność. Kiedy rodzi się dziecko noszące piętno nieśmiertelno ści. J. jego rodzina pogrąża się w rozpaczy. ale przekleństwem. Bohater jest wewnętrznie pusty: utraciłjedyną miłość swego życia. Wędruje przez wieki i co jakiś czas w jakiejś części świata daje się poznać. z których przyszłe pokolenia wiją ozdobę jego skroni.) "Dzieje Tristana i Izoldy" . Szancer na ilustracji do satyry. Wieczne i nieśmiertelne są cnota i siawa.Po dokonaniu zemsty i zabiciu Hassana Giaur oświadcza: a teraz dalej . ponieważ nie dość. ale podstęp wykryto. chroniąc się przed prześladowaniem Heroda. Jego nieśmiertelne istnienie jest jednak dość kruche . A. przez co staje się równy Bogu. J. Hirszfeld) * "Nieśmiertelność byłaby okrutną ni. która jesr więzieniem odjechał dobrowolnie do Francji syn Poloniusza . G. którą musi podtrzymywać przez picie krwi żywych istot. A.) . (A. zachęcony naukami swego guwemera. I.Na wojnę trojańską odjechał Odys. J. Mickiewicz "Sonety krymskie" "Ajudah" . okazał się elementem jeszcze bardziej przygnębiającym Wertera (nudna praca urzędnika na placówce dyplomatycznej. Kochanowski "Pieśń o dobrej sławie" (Pieśń Xll~ ks. Patrz też: artysta słowa. Kochanowski "Odprawa posłów greckich" .. L. gdy tylko dotrze do niej jego pierścień z zielonego jaspisu. Borges "Nieśmiertelny" Narrator opowiadania trafia do krainy nieśmiertelnych. a tę można zyskać. nasycił się zemstą. by żyć. To jest prawdziwe i niezniszczalne bogactwo. Szekspir "Hamlet" . Goethe "Cierpienia młodego Wertera" . który zyskuje nieśmiertelność dzięki piciu krwi ludzi.przeklęty przez Boga i skazany na wieczną tułaczkę. Nie chcąc odjeżdżać. W. J. że musi zabijać. Dantyszek "Poeta poleca Zygmuntowi KPieśń weselna na ślub Zygmunta z BarbaraH" patrz autotematyzm. Wreszcie małżonkowie odjeżdżają w towarzystwie suczki.1) Odjazd Izoldy Złotowłosej statkiem z Irlandii do Kornwalii na dwór króla Marka.upiory wampiry. Znakomicie uchwycił ten moment J. W obliczu śmierci każdy czyn człowieka. ważniejsze są od wszelkich dóbr materialnych.Nie mogąc inaczej rozwiązać miłosnego trójkąta. Reymont) Odjazd Odjazd . Naborowski "Cnota grunt wszytkiemu" Przemija wszystko. Kochanowski Pieśń XXIV ks. 2) Odjazd Tristana z Tyntagielu do Galii po zabiciu jednego z wasali króla Marka.G. że nieśmiertelność od biera sens ludzkiemu życiu. Przed wyjazdem Poloniusz wygłosił wiele nauk. Niestety. P. (M.Wampir to stwór. w których Szekspir opiewa urodę tajemniczego młodzieńca pokonają czas. który uczynił w swoich epopejach doskonałym środkiem wyrażania myśli. Sami nieśmiertelni są prymitywnymi troglodytami Homer zapomniał nawet greki i z trudem mówi językiem. Patrz: podróż/wędrówka. D.von Ebner-Eschenbach) * "Sztuka. Mikołaj wyjeżdża ze swojej rodzinnej wsi do Paryża. przebijając osikowym kołkiem albo wystawiając na działanie promieni słonecznych. Naborowski "Do Anny" . wszelkie zaszczyty. 2) Natomiast Hamlet odjechał do Anglii na rozkaz Klaudiusza. wiernie służąc ojczyźnie w zgodzie z własnymi zdolnościami i umiejętnościami. która z cnoty pty.Test jedyna forma nieśmiertelności. że wszystko staje się nieistotne. po raz pierwszy . Marię. Przed odjazdem otrzymana od Izoldy obietnica spełnienia każdego życzenia. pilnie strzeżony przez Rosenkranza i Gildensterna. D. którym przewodził Ulisses.Opuszczenie miejsca. Kochanowski "Ku Muzom" patrz: autotematyzm. W. nieśmiertelność tworzy. Fleming) * ". Ów człowiek skazany jest na wieczną egzystencję bez wiecznej młodości. Lechoń "Toast" .Z czasem wszytko przemija. kotki z kociętami i tysiąca pudełek. co chcą uciec przed cierpieniem gdyby była świadomością". Tam spotka się z kulturą Zachodu i zacznie zdobywać kolejne (bardziej i mniej kształcące) doświadczenia. by usunąć się z życia Lotty. Ona jedna wszytkim czasom na despekt nigdy nie ustanie. laurowy wieniec nieśmiertelnej sławy. Czytelnik poznaje go. co się samo przez się rozumie. J..upływ lat nie zdoła zmienić utrwalonego w poezji obrazu J. Spotyka tam Homera. Krasicki "Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki" Po wielu perypetiach. pozbawionej świadomości. sroki. nikt o nich nie pamięta. (W. który mówi mu. A. Patrz też: artysta słowa. Krasicki "Żona modna" -Po zawarciu małżeństwa odjazd z miasta na wieś. Podczas podróży przez pomyłkę Tristan i Izolda wypili napój miłosny. Pamięć u potomnych i nieśmiertelność.Podczas swoich wędrówek Guliwer trafia do krainy. Wacław zostawia żonę. Malczewski "Maria" Przedkładając nad własne uczucia rycerską powinność. wszelkie dobra materialne. A.można go zniszczyć. J. Luis.1) Z Danii. ale miłość jest nieśmiertelna. tojeszcze skazany jest na wieczne istnienie w świecie mroku . Rice "Wywiad z wampirem" Młody plantator z Południa.w świat . porzucając swoją ukochaną Itakę. próbować o niej zapomnieć. a jest nią ludzka życzliwość". II) Nieśmiertelność zapewnia człowiekowi dobra stawa.. kanarka. w której wśród śmiertelników żyją także nieśmiertelni. A.jadę sam z sobq. B. przytłaczające stosunki drobnomieszczańskie). wreszcie kazał śledzić we Francji syna. J. Kochanowski "Muza" Nagrodą dla poety nie są zaszczyty.Józef uprzedzony przez Anioła we śnie odjechał wraz z Maryją i dzieciątkiem z Betlejem do Egiptu. zawierającej ekstrakt życia. * "Życie wieczne byłoby tak samo uciążliwe. jak nie spać całe iycie" (A. uczony i słynny podróżnik. J. i odjeżdża. by powstrzymać napad 109 .patrz: pogrzeb.patrz: autotematyzm. Czechow) * "Powiedz coś. Szekspir "Sonety" .W.(Niezwykłym i nie leda piórem opatrzony. odjechała (została odprawiona!) z Troi z niczym. Stoker "Dracula" . jest czymś naprawdę niezmiernie ważnym. nieodpowied niej karety itd. Biblia (NT) .M. zjawy . Wojna stała się nieuchronnością.Poeta tworzy nieśmiertelne pieśni. Nieśmiertelność sprawia. Przekupiona Rada Królewska głosowała za zatrzymaniem Heleny. gdzie się dotychczas przebywało. podróż/wędrówka. Swift "Podróże Guliwera" . Werter decy duje się wyjechać z Waldheim. zostaje "zwampiryzowany" przez pełnego demonicznego uroku Lestata.

ubogi szlachcic z Podola. Jakimi cechami odznacza się wobec tego ten kapryśny Polak? Co uświadamia jego odjazd? H. Mickiewicz "Świteź" . 2) Odjazd Judyma z Cis w atmosferze skandalu. bo dostali bochenek chleba. III 1) Odjeżdżają z Wilna w kibitkach zesłani na Syberię młodzi buntownicy. bo nie czuł się z miastem związany.ondyn. że prawie wszyscy mają już dość Szopena (jego codziennych ćwiczeń. przed nim (jak należy przypuszczać). i panny się zmieniły. Nie zastanie już Marii żywej. w istocie zaś jest rozgoryczony i upokorzony przez Izabelę. opiekę i miłość Salomei Brynickiej. nie może rozwinąć normalnej praktyki lekarskiej. że tak pewnie odjeżdżali: Emilia Plater i Czarniecki. Nikt nie wie. który w intencji Karola miał "uzdrowić" jego żonę. ale o coś bogatszy. Heathcliff odjeżdża z Wichrowych Wzgórz (właściwie: tajemniczo znika). Konrad Wallenrod). A. Kierunek: Zagłębie. dlatego jego odjazd do Paryża należy traktować jako próbę ucieczki przed miłością i przed samym sobą. toteż Walter Alf pożegnają przed odjazdem słowami: jesteś wdową po wielkim człowieku. dokąd pojechał. bo stamtąd się nie wraca. A. ale bez Wokulskiego. Sławę. jego dąsów). gdzie naraziwszy się środowisku lekarskiemu. by zdobyć fortunę. wysiada.Godna uwagi jest postać dziennikarza Ramberta. Słowacki "Beniowski" Maurycy Kazimierz Zbigniew Beniowski.W wierszu nie zostali dokładnie określeni bohaterowie liryczni. w polu. zostawiając bezbronny własny gród. iż dla Wioletty ważne są tylko pieniądze. serce i upokorzenie. J. Wacław z "Marii". wielkie i niezwykle kłopotliwe dziecko. bo uważa. Aldona poznała jednak jego zamiary. On odjeżdża.1) Walter Alf próbuje w tajemnicy przed żoną odjechać z dworu Kiejstuta. S. 2) Odjazd Cezarego z Nawłoci. gdzie znalazł schronienie. by w sposób legalny bądź nielegalny stworzyć możliwość opuszczenia zadżumionego miasta. tzn. często prawie dzieci. 2) Odjazd długo oczekiwanej i wytęsknionej bliskiej osoby. Krall "Zdążyć przed Panem Bogiem" . Niekiedy odjeżdżają uśmiechnięci. że uda mu się odnaleźć stracony czas. S. Gdy wróci. A. I Wilko zastał inne. ponieważ klimat Tostes zdecydowanie jej nie odpowiadał.1) Niekiedy pada w obozie hasło. Nie przekonują go argumenty świadczące o miłości ojcowskiej.. że nie jest tym Wiktorem sprzed piętnastu lat. napawający nadzieją. Tych odjazdów więźniowie boją się najbardziej. by zrealizować jedyny. Jego odjazd jest dla Dominika bolesnym ciosem. bo po cichu uznawano.Są to szczególne odjazdy. które swoimi kaprysa mi zadręcza otoczenie). będzie bardzo bogaty. Nie było innego wyjścia należało odjechać. Podąży za nim do Szwajcarii żona z dziećmi. co przeczuwał wcześniej (zdobędziesz ty trumnę). Połączenie tych dwóch faktów należy rozumieć jako odjazd Konrada w głąb Rosji (w "Ustępie" występuje on jako Pielgrzym).. Odjeżdżają bez nadziei powrotu. jaką w tym boju zdobędzie. Są to odjazdy Zydów bez powrotu (zum Tode). A. by za namową Suzina rzucić się w wir interesów. Niektórych Marek Edelman może od tych odjazdów uratować lub przynajmniej odroczyć termin. Nie ustawał w wysiłkach. Wiadomo tylko. Gdy powstała taka szansa. Jest rozczarowany. J. Tylko on wie. J. kraj na rumaku.. Bronte "Wichrowe Wzgórza"Boleśnie dotknięty przez Katarzynę słowami o jego niskim pochodzeniu. chce ofiarować żonie jak najcenniejszy dar. otwiera się cały świat. Dover) bohater odjeżdża z Włoch. Żeromski "Wierna rzeka" Odjazd księcia Józefa Odrowąża z dworku w Niezdołach. Zmiana miejsca niczego jednak nie zmieniła w życiu Emmy. gdzie przebywa i co robi. B. S. Przyboś "Odjazd" . że jednak ten "bolszewik" z Baku nie umie się zachować jak dżentelmen. Nareszcie wyzwolił się od wspomnień.pokornie. jemu tylko znany sposób złamania potęgi Krzyżaków. J. Odjazd jest z gatunku ostatecznych: czy nie moŻna nic nigdy porzucać na zawsze? Czytelnik musi sam sobie na to pytanie odpowiedzieć. zakuci w łańcuchy wynędzniali. że wyjeżdża na bardzo długo. inni krzyczą: Jeszcze Polska nie zginęta. Patrz: powrót. 2) Konrad Wallenrod wyrusza z wojskami krzyżackimi na wyprawę przeciwko Litwie. ona zostaje. Odjazd otwiera w jego życiu nowy rozdział.1) Wyjazd Cezarego z ojcem z Rosji. Odpowiada to nie mieckiej wybiórce do gazu. 3) Wiktor Judym odjeżdża z Polski w poszukiwaniu pracy i lepszych warunków życia. Twierdzi. Herling-Grudziński "Inny świat" . który ostatecznie rozczarowawszy się do Izabeli. Odjechał. Słowacki w jednej z dygresji ironizuje. J. i on sam wreszcie zrozumiał. Z Szopenem zabierają się wszyscy goście pani Sand. Wyrusza w dalszą podróż przeklęty przez nią.1) Odjazd Judyma z Warszawy. jego odjazd nie ma żadnego związku z tzw. Iwaszkiewicz "Brzezina"-Po śmierci Stasia Bolesław wraz z córką odjeżdża z leśniczówki.Na pomoc księciu Mendogowi. Młody Barykajedzie do Polski. Iwaszkiewicz "Panny z Wilka" Z Wilka do Warszawy odjeżdża Wiktor Ruben. poświęceniu i upokorzeniu. jeśli nie na zawsze. która z więźniem spędziła kilkadziesiąt godzin w "domu swidanij". Dla niej rzeczywistość uległa rozbiciu. Camus "Dżuma" . Pozostawia mogiłę żony i brata. zostawiając ją w towarzystwie Starskiego i ojca. ucieczka. Nie będzie miał do czego wrócić. 2) W scenie VIII ksiądz Piotr przepowiada Konradowi długą podróż. który za wszelką cenę chciał wyjechać z Oranu. zaś w scenie IX kobieta widzi mknącą obok cmentarza kibitkę i dostrzega w niej znajomą twarz. wszystko zmienił list prezesowej Zasławskiej. 2) Z dworca Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej w Skiemiewicach odjeżdża pociąg do Krakowa. Dał się zwieść opowieści ojca o szklanych 'domach. Kochanka? Matka? Żona? Uczucia normalnie towarzyszące rozstaniu i odjazdowi Leśmian przeniósł na świat przyrody (to oczy bratków są coraz łzawsze). G. wyjeżdża ze sługą w świat. Mickiewicz "Konrad Wallenrod" . starców i dzieci. nie pragnie. Jedni wsiadają do kibitek. Patrz: konflikt pokoleń. władca grodu Switezi.. który (mimo całej gościnności Wielosławskich) przyjęto z ulgą. Mimo że czasy są niespokojne.1) Wokulski wyjeżdża z Warszawy do Paryża. firowym sińcem. Pozostaje chyba kobieta (oczy podkute sza. Doktor naraził się bowiem cisowskiej klice "starców". Prus "Lalka" . Iwaszkiewicz "Lato w Nohant" Kończy się lato. że ma do spłacenia dług. a w nim kobiety.Po pobycie w wielu miastach Europy (I. Sam Wokulski sądził. S. E. które z Umschlagplatzu od~rawia Marek Edelman. 110 . powinnością (por. Często po takim odjeździe skazanemu jest trudniej niż przed spotkaniem. J. że przygotowywany jest etap na Kofymę lub do Aleksiejewki. gdyż nikt by go przecież nie matnował. że jest to podróż w jednym kierunku: z wyprawy mogą powrócić nieliczni. Leśmian "Odjazd" . G. Z majątku George Sand odjeżdża obrażony Szopen (jej wieloletni przyjaciel. bo myślał. Przed odjazdem Salomea otrzymuje zapłatę od matki Józefa za swoje poświęcenie. Żeromski "Przedwiośnie" . Ten odjazd pociągu jest najważniejszym momentem w życiu Wokulskiego. że odjeżdża mężczyzna. której nie zna.tatarski. ale nie cofnął się. Na początku sztuki wydaje się. Odjeżdża rozgoryczony.W przeciwieństwie do wiersza Leśmiana tu jest znacznie precyzyjniej określona sytuacja liryczna: typowe miejsce odjazdów i rozstań. ale wraz z odjazdem muzyka pustoszeje Nohant. przehulawszy dziedziczną wioskę. pospieszył książę Tuhan.. Zeromski "Ludzie bezdomni" . Flaubert "Pani Bovary" Wyjazd całej rodziny Bovarych z jednego prowincjonalnego miasteczka do drugiego. Słowacki "Kordian" . łzy). Żeromski "Doktor Piotr" Piotr Cedzyna decyduje się odjechać i opuścić starego ojca. W momencie odjazdu przekonuje się on.. że ojciec okradał robotników. B. żegnając się ze swoją kochanką Wiolettą. dworzec kolejowy. pobił Krzywosąda i wrzucił go do stawu. Mickiewicz "Dziady" cz. którego oblegał z wojskiem car Rusi.

Goneryla i Rega na. Nieszczęsna kobieta popada w obłęd i umiera. W. Szekspir "Król Lear" . Remarque "Łuk `Triumfalny" Ofiarą narastającego w Rzeszy faszyzmu stał się doktor Ravic. 3) Arachne jest ofiarą własnej pychy i gniewu Ateny. Hara~court) Ofiara człowiek poszkodowany Ofiara Człowiek poszkodowany. jest ofiarą machiny sądowej. A.Józef K. Por.Stara lichwiarka i jej siostra stają się ofiarami Raskolnikowa. który odważył się ją opuścić. bogini niszczy ją i biedna dziewczyna wiesza się z roz paczy. niszcząc całe jego życie. J. H. Hamlet sądzi. ale nie jest w stanie uciec od swojego losu. Nie odjechał. Patrz: samobójstwo. która prowadzi go do samobójstwa. by zabili dzieci nieszczęsnej kobiety. Mickiewicz "Pan Tadeusz" Jacek Soplica pada ofiarą własnej zapalczywości.Romeo i Julia są ofiarami waśni między dwoma rodami werońskimi. żona. * "Odjechać.1) Zalotnicy Penelopy stają się ofiarami Odyseusza. Gdy kobieta. Eco "Imię róży" Wyjaśniwszy zagadkę tajemniczych śmierci w klasztorze. Staje się nędzarzem i umiera w samotności. Wilhelm z Baskerville i Adso z Melku wyjeżdżają z opactwa. Wierząc. Garcia Marquez "Sto lat samotności" . Kirkor. W. E. który chcąc posiąść władzę. Ona wywołuje pomiędzy nimi spór. Nienawiść Montekich i Kapulettich staje się przyczyną tragedii dwojga zakochanych. J. że może zostać także skazany na śmierć. Mickiewicz "Dziady" cz. Szymborska "Żona Lota". J. który zakończy się bitwą. Obie kobiety ponosząkonsekwencjejego nieumiejętności podjęcia trudnych decyzji. która na~kazuje córce. które stworzył Szatan. oślepił.Kandyd jest ofiarą swojej naiwnej wiary w optymistyczną filozofię Leibniza.Pan staje się ofiarą własnej żony. rodzina. który odczuł złe skutki czegoś. Słowacki "Balladyna" Balladyna drogę do tronu w Gnieźnie usłała licznymi ofiarami . którą kochał. I. Nałkowska "Granica" lustyna i Elżbieta są ofiarami Zenona.Lear pada ofiarą własnych córek.źródło ich miłości. która podaje im magiczny napój . którą podsyca Jagon swoimi intrygami. który kazał zatruć szpadę Laertesa. 3) Żona Lota jest ofiarą własnej ciekawości albo miłości do rodzinnego miasta. który ich bezlitośnie zabija. żona. Patrz: retrospekcja. by udowodnić. Wyspiański "Noc listopadowa" Joanna jest ofiarą okrucieństwa fizycznego i psychicznego Wielkiego Księcia Konstantego.Edyp jest ofiarą przeznaczenia. jakie na niego spadają. Poddając się cierpieniu.W. trzykrotnie zapiera się Chrystusa. pada ofiarą kaprysu panicza. W. F. W końcu staje się przyczyną jego śmierci. 2) Św. (E. Piotr jest ofiarą własnego strachu. A. Bedier (oprac.1) Poloniusz pada ofiarą pomyłki. który ją "wykorzystał i porzucił" z dzieckiem.1) Desdemona jest ofiarą chorobliwej zazdrości Otella. Sienkiewicz "Quo vadis" Chrześcijanie stają się ofiarami szaleństwa Nerona i służalczości jego dworaków. który nie potrafi uporządkować swojego życia. S. Chłopicki wysyła go na z góry straconą pozycję. która wchłania go.W. Dostojewski "Zbrodnia i kara" . narzeczony Maryi. 2) Otello jest ofiarą intryg Jagona. Z jego powodu dopuszcza się zbrodni dzieciobójstwa. nie troszczą się o ojca i skazują go na tragiczny los. U. J. uczeń i mistrz. że za gobelinem kryje się Klaudiusz. Mann "Śmierć w Wenecji" Aschenbach pada ofiarą swojej miłości do pięknego polskiego chłopca Tadzia. Patrz: sąd/ /proces. Biblia (ST) . Wolter "Kandyd" . L. Teraz już stopniowo będą się rozluźniały wewnętrzne więzi. który triumfuje po bitwie z Moskalami. Goethe "Cierpienia młodego Wertera" . T. pada ofiarą rozgrywek między dowódcami powstania listopadowego. M. Posejdon sprawia. który porzuca ją i syna. by pójść za widmami. Krasiński "Nie-Boska komedia" Maria jest ofiarą hrabiego Henryka. bezradny wobec czegoś. Krysia. Wilhelm potwierdził tylko swoje opinie na temat Wielkiej Inkwizycji. Tolstoj "Anna Karenina" patrz: Rosja. Goethe "Faust" Małgorzata pada ofiarą Fausta. Kościoła. H.M. widząc Stol nika. pogrąża się w rozpaczy. którego syna. Balzac "Ojciec Goriot" Goriot pada ofiarą swojej nierozważnej miłości do córek.) "Dzieje Tristana i Izoldy" . Patrz: ojciec. Wszystkie nieszczęścia. ale najważniejszy był ten pierwszy: Josć Arcadio Buendia odjechał z wioski z Cyganami. 4) Hiob staje się ofiarą zakładu między Bogiem i szatanem. ale także o poznanie samego siebie. izolujące wioskę od reszty świata.Jędzy. Patrz: kat. wyniszcza się psychicznie i prostą drogą zmierza do samobójstwa. Gdy jej tkanina okazuje się najpiękniejsza. wychodzi za mąż za innego. Krasicki "Monachomachia"Mnisi padają ofiarą bogini niezgody . Łobodowski "Żona Lota". Patrz: uczeń i mistrz. Polifema. którzy nie troszczą się o jej losy. Był pierwszym mieszkańcem osady. Wyspiański "Warszawianka" Józef Rudzki. 5) Niobe pada ofiarą swojej pychy i gniewu Latony. świadomie dokonał takiego wyboru. A. Adso zaś odjeżdża bogatszy o to. co poznał i usłyszał od swego mistrza. by mogła panować. Szekspir "Romeo i Julia" . Szekspir "Otello" .A. Ale zostaje za to wynagrodzona małżeństwem z Aresem. W. która prosi Artemidę i Apollina. która go zabija. że Odys błąka się przez lata po morzach. Kafka "Proces" . wobec czyjejś przemocy. Patrz: wina i odpowiedzialność. Zabijając go. Patrz: ojciec. 2) Sam Odyseusz jest ofiarą gniewu Posejdona. strzela i zabija go. który po zwycięstwie w zawodach muzycznych obdziera go ze skóry. bo samodzielnie. które prowadzą do fałszywego oskarżenia Desdemony o zdradę i jej śmierci. że należy do ludzi stojących poza moralnością. Mitologia .Troja padnie ofiarą niefrasobliwości swoich mieszkańców. Homer "Odyseja". Grabiec. Kochanowski "Odprawa posłów greckich" .1) Uranos jest ofiarą własnego syna. W.Dunkan i Banko padają ofiarami żądzy władzy Makbeta. który przez zbrodnię chce udowodnić. wędruje po różnych krainach i przeżywa najdziwniejsze przygody. Mickiewicz "Rybka"-Biedna dziewczyna.M. J. gdy otrzymały już swoją część królestwa. że książę Radziwiłł jest nieudolnym wodzem. 2) Józef pada ofiarą niesłusznych oskarżeń żony Putyfara i zostaje uwięziony.1) Abel jest ofiarą zazdrości swojego brata. S. Mickiewicz "Lilije" . władzy nad maluczkimi i nieświadomymi. W. cierpienia. Pragnie uniknąć zbrodni. gdy ów wraca z wojny. Sofokles "Król Edyp" . Jego oprawcą jest Haake. jakich doznaje. A. Bez zastanowienia.dobrowolnie z niej zrezygnował. Patrz: szaleństwo. które zgodnie z fatum ma popełnić. Z lęku przed tym. Z. IV Gustaw jest ofiarą nieszczęśliwej miłości. Z.W Macondo wiele było różnych odjazdów i powrotów. Podczas ucieczki z płonącej Sodomy odwraca się i zamienia w słup soli. którzy chcą przypodobać się swojemu panu. Szekspir "Hamlet" . Bułhakow "Mistri i Małgor~ata" Mieszkańcy Moskwy ukazani zostali jako 111 . J. 4) Marsjasz staje się ofiarą gniewu Apollina. 2) Hamlet jest ofiarą intrygi Klaudiusza. Zafascynowany jego urodą nie opuszcza w porę Wenecji i zaraża się panującą w mieście cholerą. Biblia (NT) . król Popiel zostali zabici. F.Alina. 2) Herakles wielokrotnie pada ofiarą gniewu i nienawiści Hery. że żyjemy na najdoskonalszym ze światów.N. mają swoje źródło w bosko-szatańskiej zmowie. Patrz też: zbrodnia/zbrodniarz. którą podsyca lady Makbet. by jako daru za niezwykły taniec zażądała od Heroda głowy proroka. za co zostaje skazana na śmierć. G.1) Jan Chrzciciel staje się ofiarą nienawiści Herodiady.Werter jest ofiarą nieszczęśliwej miłości i swojego nadwrażliwego charakteru. Szekspir "Makbet" . kastruje go.Tristan i Izolda są ofiarami pomyłki Brangien. to trochę umrzeć".

dar ofiarny Ofiara . Okrucieństwo wojny zabiło w nich wrażliwość moralną. Pattz: kat. co człowieka otacza. Porównuje ją Mickiewicz z ofiarą Chrystusa.1) Kain i Abel składają Bogu ofiarę z płodów swojej pracy. Z. Wędrówka przez Syberię ma go do tego przygotować. Pattz: kat. składa u wejścia do Hadesu ofiarę z mieszanki miodu i mleka. Prewitt kocha armię. Po długich wahaniach Abraham decyduje się spełnić żądanie Boga. dar składany Bogu. (D. oddanie. W. Według jednych mitografów ginie od ofiarnego noża. jak w wypadku wszystkich obywateli. by stał się ofiarą na odkupienie narodu. nadprzyrodzonym mocom. 2) Bóg domaga się od Abrahama. zostaje aresztowany i poddany presji psychicznej. G.o. ofiarowuje siebie za cały naród. Jest to kara bogów za niedopełn ienie przez Agamemnona obietnicy ofiary.Orwell "Rok 1984" . decyzjom Partii. jest darem Boga.ttymi wyższość moralną.Szaman wybiera Anhellego spośród wygnańców. III 1) Cierpienia młodzieży są ofiarą złożoną na ołtarzu ojczyzny. gdzie poskramia się lwy). Prewitt chciał udowodnić. Homer "Iliada" . za trzecim zaś razem wody i posypuje to białą mąką. Camus "Dżuma" Mieszkańcy Oranu stają się ofiarami d'zumy. a ogromne zadłużenie grozi tym.Podczas igrzysk ku czci poległego Patroklosa Achilles składa bogom liczne ofiary. . że w wojsku można zrobić karierę. który chce rozmawiać z umarłymi. w jaką popadliśmy". Homer "Odyseja" . gdy podjął decyzję o nieboksowaniu. kradzieże. stał się ofiarą tejże atmii (panujących w niej stosunków). a w przyszłości zajmie jego miejsce. Franciszek widzi sens i cel ascezy.Fray Diego pada ofiarą padre Torquemady. uczy też bezpardonowej walki o przetrwanie (np. można było zrobić kata. Aleksym" Aleksy. nie podlizując się Holmesowi tym. bojaźliwy i niepewny. który nakazuje im myśleć kategoriami materializmu dialektycznego.Więźniowie łagru są ofiarami systemu. jest radośnie przyjęte cierpienie. że się jest bokserem wjego drużynie. J. by wybrał. która ma odkupić ludzkość.mniej niż średnich możliwościach intelektualnych. przez swoje grzechy ponownie krzyżuje Oblubieńca i czyni jego ofiarę ciągle trwającą. a naród zobojętniał na sprawy ojczyzny. 3) By przebłagać bogów obrażonych za zbeszczeszczenie ich świątyni i kapłana Bryzedesa. by wybawić ludzi od grzechu. Niestety. duchom. który zechce obnażyć absurdalność moskiewskiego świata. jak i ofiary składają mimo woli świadectwo straszliwej nędzy. wyrzeczenie się czegoś cennego dla kogoś lub ze względu na coś. samobójstwo. buntując się przeciwko Bogu. J. Jego życie zostaje podporządkowane. jaką istota ludzka może złożyć Bogu. * "Dobrze jest być ofiarą! Zyskuje się cad in. sądząc. Dumitriu) * "W katastrofie naszych czasów zarówno kaci. Zaczęło Się systematyczne łamanie charakteru rogatego Prewitta. których Doktor pokazuje Kor dianowi. która prowadzi do załamania. Nałkowska "Medaliony" Autorka prezentuje historie ofiar wojny. wojownicy greccy muszą złożyć hekatombę . tym bezwzględniej Wielka Oddziałowa uzalwżnia go od siebie i tym łatwiej staje się on jej ofiarą. głosząc chwalebne hasła potrzeby nauczenia chorych umiejętności przystosowania się do życia i normalnych warunków. jego doskonałym 1. następnie słodkiego wina. Herling-Grudziński "Inny świat" . Kochanowski "Na sokalskie mogiły"-Złożenie życia w ofierze ojczyźnie jest zaszczytem i przynosi sławę. A.1) Dwaj szaleńcy. także przez zbrodnię. Mimo oporów. Biblia (NT) . Jego cierpienie na krzyżu oczyszcza wszystkich ludzi ze zmazy grzechu pierworodnego. Gdy przekonuje się. gdzie dziewczyna zostaje kapłantcą. a ich realizacja dokonuje się często kosztem współwięźniów. Mitologia .Po powstaniu majątek hrabiostwa Respektów na Podolu jest w ruinie. że przejdzie on w ręce 112 . bo zapanowała cisza morska. J. Zeus wybiera tłuszcz. J. Bóg chciał doświadczyć Abrahama i wypróbować jego wiarę. składa siebie w ofierze za cały naród. A kiedy próbuje wvswobodzić się. (S. których jako niepełnych ludzi (podludzi) należy zlikwidować. w którym żyje. Herbert "Apoilo i Marsjasz"-patrz: mitologia Marsjasz. będzie szczególnie gorliwie wnosił swój wkład w wielkie dzieło odjudaizowania Europy.Za radą Kirke Odyseusz. W końcu młody zakonnik ulega i staje się wiernym sługą Inkwizytora. Siostra Ratched w zakamuflowany sposób. Zwraca się do Zeusa.iej skorzystać". ludzi okaleczonych nie tylko fizycznie. donosy. z którego jako człowieka absolutnie przeciętnego. 2) Barry jako ofzara Grubasa w obozie karnym. którą część mają mu ludzie składać w ofierze. kogoś. przyjmuje zaś ofiarę Abla. Mięso zawija w skórę. A. Andrzejewski "Ciemności kryja ziemię" . Patrz: kat. "Kwiatki świętego Franciszka" Wszystko. 2) Kordian. Ofiara jego jest jednak pozbawiona sensu. Słowacki "Fantazy" . tzn. Borowski "Opowiądania" Ludzie w obozie stają się ofiarami warunków. Jednak od tej chwili ludzie składają w ofierze wnętrzności i kości wraz z tłuszczem zwierząt. Patrz: cier pienie. G. Staje się to przyczyną zbrodni . który wszelkimi dostępnymi sobie środkami. Jednak B6g odrzuca ofiarę Kaina.ofiarę ze stu wołów. składa Bogu ofiarę ze swojego życia.Poświęcenie. Morsztyn "Emblemy" Oblubieniec (Chrystus) złożył siebie w ofierze. 2) Ofiarą sys temu. J. wnętrzności i kości w tłuszcz. Kesey "Lot nad kukułczym gni~azdem" Ofiarami szczególnie wyrafinowanych metod terapii Wielkiej Oddziałowej są pacjenci szpitala psychiatrycznego.1) Prometeusz zabija wołu i dzieli go na dwie części. składają we własnym mniemaniu siebie w ofierze całej ludzkości. Moczarski "Rozmowy z katem" 1) Ofiarami nadczłowieka. Patrz: szaleństwo. Słowacki "Anhelli" . J. którą z taką dumą głosi kapitan Holmes (armia Stanów Zjednoczonych jest miejscem. bo nikt jej nie dostrzega. że skrywa mięso. Słowacki "Kordian" .Kain zabija swojego brata. że ich potrzeby zostają ograniczone do minimum. dręczy ich w sposób szczególnie okrutny. która pojawia się niespodziewanie i wysyta swoje szezury do szezęśliwego miasta. Warta z n. Jedyną więc ofiarą. Wiatr zacznie wiać dopiero wtedy. 2) Okręty Greków nie mogą odpłynąć do Troi. Z. podejmując samotną próbę zamachu na cara. ale przede wszystkim psychicznie.1) Zasada. Patrz: Rosja. Mickiewicz "Dziady" cz. wódz grecki musi się ugiąć przed wolą bogów. Biblia (ST) . "Legenda o św.!) produktem jest generał Stroop. któr y nie zmienił się od wieków. probuje go p~rzekonać do słuszności działań Inkwizycji. Oblubienica (człowiek) winna mu za to bezgraniczną miłość. Mickiewicz "Reduta Ordona" patrz: ryczerz. 2) Konrad. w których muszą żyć. Stroopa są Żydzi w warszawskim getcie. znosząc fizyczne cierpienia i upokorzenia. według innych Artemida zabiera ją żywą spośród dymów ofiary i przenosi do Aulidy. Jones "Stad do wieczności" . i za czasów komunizmu Rosja zawsze była krajem więzień i katorgi. W momencie. Głód i nieustanne zagrożenie powodują. gdy poświęci on swoją córkę bogini Artemidzie. uczyniła z Prewitta ofiarę tej chorej teorii. Ifigenia zostaje złożona na ołtarzu w Taurydzie. że został oszukany. gdy ze łzami w oczach wpatruje się w twarz Wielkiego Brata na teleekranie. chce być wzorowym żołnierzem. Z. wpada w gniew.Winston Smith jest ofiarą systemu. Patrz: mesjanizm. którego celem jest przebłaganie lub dziękczynienie. Weil) Ofiara . I za czasów carskich. łapówkarstwo). J. by złożył w ofierze swojego jedynego syna Izaaka.ofiary systemu. K. W tym św. Na szczęście Anioł Pański powstrzymuje jego uniesioną już dłoń z nożem i w ofierze zostaje złożony baranek. Winston poddaje się i ostatni obraz powieści ukazuje go. Przy czym zasadajest taka: im bardziej pacjentjest uległy. A.Chrystus jest of arą. T. Padną także ofiarą Wolanda. kto nie mając pytań i wątpliwości.

który się ukorzył.Judym uważa.1) Gregers Werle nakłania Jadwinię. która opacznie zrozumiała słowa Gregersa. by wyjaśnić tajemnicę Hamleta. jeśli Bóg z mego jedynie nieszczęścia chce siły. które składa systematycznie ofiary z swego własnego gatunku".. swym postępowaniem ściągnął nieszczęście na Teby (patrz: syn). że chciał okpić 113 .Kobieta. Z) przodek. składa siebie w ofierze ojczyźnie. któremu Bóg zlecii. Jokastę. Reganę i Kordelię. 2) W przypowieści o synu marnotrawnym ojciec przyjmuje na powrót grzeszne. zrozpaczony po śmierci Hektora. Eliot) * "Istnieją natury gotowe pozycję swoją w życiu. gdy mogą coś ofiarować". nie chcąc oddawać ręki dziecka człowiekowi niegodnemu. by przekonać młodego fray Diego do idei In kwizycji. który swoim życiem służył nieszczęśliwej ojczyźnie. ajego skąpstwo i chęć zdobycia majątku prowadzą nawet do tego. ojciec Kaina i :Abla. którego Bóg wystawia na próbę. 3) Dedal .Harpagon jest ojcem.Stary i zadufany król Lear. wypędza z królestwa tę najmłodszą. a potem składać mu ofiary z ludzi.Rosjan. wraz z którym próbował opuścić I~retę.ojciec wielu bogów i heros~~w. Tragedia Kochanowskiego jest o tyle dotkliwsza. 4) Hiob - sprawiedliwy i wierzący ojciec. (G. 2) ~eus . Ponaeważ I~iob nie zwątp~ł i ufał Bogu. de Musset) * "Gdy chodzi o modę. 4) Minos król Krety. uchwala wraz z Radą Trojańską wyrok: Helena pozostanie w Troi. Konwicki "Mała apokalipsa"Bohater powieści. a w rzeczywistości jedynym. Laertesa. a chłopów ocalić przed rosyjskim panowaniem. Molier "Sk~piec" . sądząc. 6) Lajos ojciec Edypa. udając. (N. Aleksego" . Kordelia idzie mu na odsiecz ze swoimi wojskami. mag i mędrzec. 3) Abraham-ojciec. M. Oddany bez reszty królowi. syn. chcąc odkupić swoje winy. który w obawie przed wtratą władzy pożera własne dzieci. S. który miłość do Boga przedkłada nad miłość ro~dzicielską. składa je w ofierze i pali na stosie. z którą mieszka na bezludnej wyspie. * "Łatwiej ofiatujemy nasze serca niż nasze pieniądze". a potem Seta. Bóg o~biecał mu. powieszone w więzieniu. że powinien złożyć ofiarę ze swojego życia i poświęcić się służbie najbiedniejszym. Składa w ofierze jego życie. H. Tragizm Leara jako ojca jest tym większy. że będzie on ojcem (protoplastą) całego narodu wybranego. wysadzając się w twierdzy kamienieckiej. jak też dowód ślepoty politycznej.1) Kronos . by złożyła w ofierze ojcu dziką kaczkę. Mądrość ojca nie uchroniła syna przed tragexiią. że nie pamiętał o swych rodzicach. miejscu swego wygnania. W. Żeromski "Siłaczka" . by spadł deszcz i susza przestała pustoszyć chłopskie pola. zgadza się to uczynić. Dianna poświęca swoją miłość i chce wyjść za hrabiego Fantazego (duże pieniądze). któryjednak nie dba o własne potomstwD. Patrz: samobójstwo. James) * "Świat zawsze za tryumfy ofiary wymaga". którą hodowała na strychu. całując ręce zabójcy syna.by przechytrzyć bogów . że wierzy on w to. iż śmiałek podjął próbę zamachu na Wielkiego Inkwizytora. S. (S. Patrz: uczta wieczerza . a jednocześnie mężczyz. Ten wzruszony miłością ojcowską. Postać szczegółowiej opńsana w pismach apokryfvcznych. urząd jakiś. Patrz: cierpienie. S· Wyspiański "Klątwa" . ten na nowo obdarzył go potomstwem. Gonerylę. W.pnybrany ojciec Chrystusa. dla którego racje serca winny ustąpić względom politycznym. przyczyniając się tym samym do jego śmierci. Sienkiewicz "Potop" Kmicic. że to ona jest ptzyczyną gniewu ojca. twórca.Prospero. (A. Hesse) * "Człowiek z punktu widzenia biologicznego jest najpotężniejszym ze wszystkich zwierząt ofiarnych. We wzruszającej scenie błaga Achillesa 0 oddanie zwłok Hektora. który . J. H. 2) Noe ogciec ludzkości od ro~dzonej po potopis. Kassandry. Sienkiewicz "Ogniem i mieczem" Longin Podbipięta składa swoje życie w ofierze. małżeństwo z Bogumiłem Barbara traktuje także jako ofiarę. do końca życia nie pogodzi się z decyzją swego syna. który rozdzielił swe królestwo między trzy córki. Oto poświęci się dla byłego powstańca.1) Pater familiae małżonek. 8) Kreon .o syna. T. kiedy próbuje z oblężonego Zbaraża przenieść meldunek do wojsk królewskich. Podejrzliwy wobec syna. Bublia (ST) . nie szczędząc życia i zdrowia. by nie wpadła ona w ręce pogańskich Turków.Stasia Bozowska składa siebie w ofierze i poświęca się szerzeniu oświaty wśród ludu. który ma własne dzieci. pratoplasta. (W. właśnie z racji tych ofiar tak pokochać i tak zżyć się z nią. narzeczoną własnego syna. próbuje posłużyć się córką. Wydaje wyrok na Antygonę. Ibsen "Dzika kaczka" . gdy nie chce dać ona słownego świadectwa miłości do ojca. Sienkiewicz "Pan Wotodyjowski" Michał Wołodyjowski składa siebie w ofierze ojczyźnie i Bogu. 5) Tantal-okrutny ojciec.brat i ojciec własnych dzieci. Homer "Iliada" Priam.Priam. że daje im szczęście i zadowala całkowicie". każe go śledzić w Paryżu. Szekspir "Burza" . że widział w Urszulce nie tylko swą córkę. 7) Edyp . Minota~~ura (potwora o głowie byka). J. który na pierwszym miejscu stawia sprawy majątkowe i im podporządkowuje życie rodzinne (planowane małżeństwo córki z bogatym człowiekiem). Coward) * "Tylko biedni ludzie odczuwają prawdziwą przyjemność. składa w ofierze siebie samą . H. pisarz noszący to samo co autor imię. władca/władza. Andrzejewski "Ciemności kryja ziemię" Padre Torquemada. by jego rodzina mnożyła się i zapełniała ziemię. Aleksandra. Eufemian. 2) Jadwinia.ojciec. która ma dzieci z księdzem. da Voragine "Legenda na dzień św. by ten wydał mu ciało syn a.1) Józef . to także troskliwy ojciec Mirandy. żądając w zamian okupu.patrz: zjawy upiory wampiry. Kochanowski "Treny" Głównym bohaterem lirycznym cyklu jest ojciec i mędrzec zarazem. poświęca dowódcę swojej straży. opłacone licznymi ofiarami.ugotował im na ucztę własnego syna. gdy zrobione przez Dedala skrzydła roztopiły się. Kiedy Aleksy umiera. kobiety gotowe są ponieść każdą ofiarę". ktć~ry kazał wybudować labirynt dla przybranego syna.okrutny ojciec. odbierając mu całe potomstwo. udaje się do Achillesa. małżeństwo czy zawód. Szekspir "Hamlet" . inicjator:. J. Kiedy jednak dwie najstarsze córki próbują usunąć ojca. że ukochane dziecko umiera. Kiedy córka zakochuje się w przybyłym na wyspę Ferdynandzie. Mówi: Nie będę mogła wyratować ludu. zarzuca mu egoizm i to. Żeromski "Ludzie bezdomni" . i podejmuje go ucztą. H. Biblia (NT) . 3. Jej ofiara ma charakter ostateczny umiera.Ojciec Aleksego. Daje tym samym dowód przywiązania do swego syna. zgodnie z przepowiednią został zabity przez własnego syna.Noce i dnie" Swoje . która niczego nie zmieni. którego wych~owywał wraz z Maryją.ojciec Jlcara. 2) Poloniusz to przede wszystkim doskonały dworak.1) Hamlet ojciec . który następnie poślubił własną matkę. Śmierć ptaka miałaby dowodzić miłości dziewczynki do Hjalmara.przyjęcie. Dąbrowska .na. która podobna do cudu ten lud obroni.1) Adam. surowo doświadczony przez los. Szekspir "Król Lear" . W.i Bóg ojciec wobec ro~lzaju ludzkiego. spadł do morza. Mutologia . ma dokonać aktu samospaleniazłożyć swoje życie w bezsen sownej ofierze. nie zważając na złowieszcze przepowiednie swej córki. Zweig) Ojciec ajciec . wystawia jego uczucie na próbę. praojciec całej ludzkości. ale i dziedziczkę talentu. J. by jej służyć. Aby utrzymać go w polskich rękach. (H. Kochanowski "Odprawa posłów greckich" . który potrafi podporządkować sprawy rodzinne służbie Klaudiuszowi.popełnia samobójstwo.

H. Nagrodą za to będzie kariera polityczna Walerego . zapada na ciężką chorobę i wkrótce potem umiera. Patrz: córka. Śmierć Piotrusia przeżył bardzo mocno (próbował popełnić samobójstwo). ojciec wielodzietnej rodziny. nadmiernie troskliwy ojciec. Weronikę. Żeromski "Przedwiośnie" Seweryn Baryka w drodze powrotnej do Polski stara się zaszczepić synowi mi łość do ojczyzny. Dostojewski "Zbrodnia i kara" . z czasem zaczyna faworyzować znajdę Heathcliffa. A. Tragedia życiowa prowadzi do rezygnacji i poczucia wyobcowania w świecie ludzi nie dotkniętych tragedią. Patrz: powrót. jej uporczywe dążenie do małżeństwa z Erlendem. ogarnięty nienawiścią do Cześnika. któremu Krzyżacy odebrali ukochaną córkę. bezkrytyczny ojciec.patrz: syn.Rejent Milczek. kradnie z lasu dziedzica drzewo na trumnę dla zmarłego syna. W ten sposób przyczynił się do jej nieszczęścia i do własnej śmierci. by ojciec został żebrakiem. unosząc się honorem. Słowacki "Ojciec zadżumionych" Opowieść Araba. W ten sposób burzy szczęście własnego dziecka i przyczynia się do swej śmierci. Goriot wyzbywa się całego majątku. nie pozwala córce na małżeństwo z Jackiem Soplicą. skłonny jest stanąć na drodze szczęścia syna i uniemożliwić mu małżeństwo z Klarą. syn. kształcąc go na patriotę i sarmatę oświeconego. Gdy jednak Hanka zostanie wielką gospodynią. Krasiński "Nie-Boska komedia" patrz: mąż. Ostatnie lata życia spędzi razem z Hanką. wychowuje swe dzieci surowo i w poszanowaniu zasad wiary. przepija wszystkie zdobyte pieniądze. Wykorzystał go natomiast w swojej rozgrywce z Edgarem. opowiadając mu o szklanych domach.M. któremu dżuma zabrała wszystkie dzieci. Molier "Świętoszek" . surowy i sprawiedliwy ojciec. Balzac "Eugenia Grandet" patrz: pieniądze.1) Podkomorzy dba o edukację swego syna. jedzie do zamku w Szczytnie. Dopiero po wyjściu z więzienia zrozumiał.Felicjan Dulski. ojciec Hanki. ale nie jest w stanie wpoić im podstawowych zasad moralności. konflikt pokoleń. trwoniąc czas na zabawach i pijatykach. 3) Egdar Linton. wychowuje swe dzieci w poszanowaniu pracy i tradycji. na zawsze opuszcza dwór po zatargu króla z jego synem. E. Prus "Lalka" . Drozdowe Gniazdo. a nawet na tortury. Najważniejszą dla niego sprawą w życiu jest on sam i jego pieniądze. opiekę nad Tadeuszem przekazując swojemu bratu. który zapomina o swojej rodzinie i angażuje się w romans z Jagną. Żeromski "Zapomnienie" Obala . Ze smutkiem przyjmuje jednak postanowienie Agnieszki o wyjeździe na studia do Szwajcarii. Po jego śmierci opiekę nad dzieckiem przejmie Heathcliff. S. ojciec Katarzyny i Hindleya. we wszystkim ustępujący swojej córce. któremu ofiarował schronienie. który dla dobra syna dokonuje malwersacji (zdobywa pieniądze na kształcenie Piotra). Konfrontacja marzeń starego z rzeczywistością (której zresztą nie zobaczył) jest drastyczna: Cezary zaczął widzieć w ojcu dziwaka i idealistę. J.patrz: rodzina. zgodzi się. jedyny żyjący syn. Nie ma przesadnych ambicji co do ich przyszłości . Pomimo iż kocha córkę i syna. że krzywdzi swych bliskich. Dopiero. Undset "Krystyna. nie ujawniającjej prawdy o matce. J. jak najmłodsze z dzieci stacza się na dno i nie jest w stanie nic uczynić. by odebrać dziecko. 2) Jacek Soplica nigdy nie pokochał swej żony. dopóki żyć będzie Raul. S. jak i utrata dziewictwa przed ślubem są dla niego tragedią życiową. Fredro "Zemsta" . Patrz: córka. Umiera.1) Maciej Boryna . gdy zaistnieje okazja korzystnego mariażu z kawalerem Szarmanckim. a przypomina sobie o niej. Z. bowiem wzruszony nią herszt zbójców (sam będący ojcem) ulitował się i puścił go wolno. Patrz: syn. rodzina. F. B. H. 3) Stary Bylica. S. ojciec Krystyny i Ramborgi. ojciec trzech ślubnych synów i jednego nieślubnego (Smierdiakow) z równym okrucieństwem i nieczułością traktuje ich wszystkich. Zapolska "Moralność pani Dulskiej" .S. co w przyszłości stanie się powodem tragedii rodzinnej. ubogi chłop. A. Żeromski "Ludzie bezdomni" . nie rozpieszcza ich. Uczy go także. Orzeszkowa "Nad Niemnem" -Benedykt Korczyński. poza sporadycznymi spotkaniami z dziećmi. ojciec Raula. a o którego powrót modlą się jego dzieci. czym są dla niego żona i dzieci. 2) Starosta zaniedbuje swoją córkę. był ubogim szewcem. Walerego. zamordowany przez Smierdiakowa. Nie zyskuje w zamian nic. 2) Hindley. ojciec Haretona. wielokrotnie wspominany przez obu swych synów. ale też czując się potrzebnym. G. 2) Daniel Ostrzeński traktuje Janusza i Anzelmajak rywali w 114 . wiedząc. surowy ojciec i strażnik tradycji rodu. 2) Erlend jest ojcem. że łatwiej jest pozostać biernym. pan domu i głowa rodziny.własnego syna. Pozostawia im wiele swobody w decydowaniu o własnym życiu. zamienia się w bezwzględnego ojca. ciężko pracując.1) Bogumił Niechcic kocha swoje dzieci rozumną miłością. Niemcewicz "Powrót posła" . nie rozumiejąc ojca. Na wieść o śmierci syna (zginął na wojnie w Afryce). S. Danuśkę. Problem wychowania dzieci pozostawia żonie. F. Mickiewicz "Powrót taty" . a teraz musi patrzeć.1) Lavrans. że każdego należy pochować godnie. ryzykując wolnością. A.Orgon. Żeromski "Doktor Piotr" Dominik Cedzyna to ojciec. by zarobić na utrzymanie domu) i coraz bardziej pogrąża się w alkoholizmie. a z Witoldem poróżni go nawet kwestia innego spojrzenia na rolnictwo. wychowuje Izabelę na kobietę bez ser ca. stale wierzy.Tomasz Łęcki. który nie wraca ranki i wieczory. wypowiada jedyne słowa: A niech was wszyscy diabli! Patrz: dom. Podporządkowany bez reszty żonie. Modlitwa ta uratowała ojcu życie. został wygnany ze swej chaty przez starszą córkę. gdy żąda się od niego zajęcia stanowiska w sprawie romansu Zbyszka.W. by zapewnić szczęście swoim córkom. opuszcza go na zawsze. byle tylko powiększyć majątek. córka Lavransa". S. Reymont "Chłopi" . Dumas "Wicehrabia de Bragellonne" .Marmieładow. ojciec Wacława. wysyłając go do szkół w stolicy. Dabrowska "Noce i dnie" . 4) Heathcliff nigdy nie był prawdziwym ojcem dla młodego Lintona. który potrafi przyuczyć synów do rzemiosła rycerskiego. Nałóg jest tak silny. które wstydzą się zubożałego ojca. a córkę chce oddać (wbrew jej woli) Tartuffe'owi. Bronte "Wichrowe Wzgórza" .chce jedynie. Dostojewski "Bracia Karamazow" Stary Karamazow. pod wpływem Tartuffe'a. H.Ojciec Tomasza Judyma. wychował Katarzynę w oderwaniu od rzeczywistości. Mickiewicz "Pan Tadeusz" 1) Stolnik Horeszko. Goethe "Król Olch" . Syn. Żyje. A. by temu zapobiec.Liryczna opowieść o ojcu. Balzac "Ojciec Goriot" Powieść jest studium nadmiernej i bezgranicznej miłości ojcowskiej. że w życiu zrobi ona doskonałą partię. Godzi się na upokorzenia.Atos.ojciec i mąż. M. a przy tym pijakiem zatruwającym życie swoim dzieciom i żonie. 2) Antek Boryna . Patrz: konflikt pokoleń. który wypędza z domu własnego syna. by wreszce dowiedzieć się.zostanie posłem na Sejm Wielki. by wyrosły na mądrych i uczciwych ludzi. Nie potrafi zauważyć wad córki. odbierając Lintonom ich rodzinny majątek. Sonia wychodzi na ulicę.1) Pan Earnshaw. Postępowanie Krystyny. nie wypowiada się w sprawach dotyczących wychowania dzieci. nie troszczył się także o syna. że Danuśka oszalała. Gadulski skłonny jest oddać rękę córki. W przeciwieństwie do Barbary potrafi dostrzec ich wady i prawdziwe zalety. Jego postawa życiowa przyczyniła się do walki Judyma o zapewnienie sobie wykształcenia. że nie zważa on na nieszczęście dzieci (np. uważa. Nad własnego syna bardziej ceni tego. Wielkim strapieniem jest też dla niego Tomaszek. by dom ustępowat krajowi. J. W. Sienkiewicz "Krzyżacy" Jurand ze Spychowa. zapomina o własnym dziecku. Chcąc odpokutować za grzechy młodości opuszcza Soplicowo. E.U. Ten prosty człowiek doskonale rozumie.

Główny bóhater powieści. Z Martą właśnie znajdzie Adam wspólny język. Władyśjest ukochanym synem Róży i Adam czuje się wobec niego obco. narzeczonej własnego syna. Bodzio. Nie ma w nim zrozumienia dla własnych dzieci.Po śmierci żony Bolesław całkowicie zaniedbał wychowanie córki. że żona poświęca synom zbyt wiele uwagi. Bóg wzią~. że pada deszcz. nawetjako dorosły i samodzielny. G. Sonnenbruch nie jest ani dobrym ojcem. Matka. N. nie czując potrzeby widzenia ojca. Patrz: wina i odpowiedzialność. Róża odkryje w sobie nagle miłość do córki i uczyni wszystko. ona stanie się dla niego prawdziwą radością życia. Moravia "Konformista" . że Henryczek wróci tam. drobne problemy (np. syn). Kruczkowski "Niemcy" Prof. wskazuje przyszłą drogę życia. przedkłada uczucia własne nad zasady moralności.Rodzina Eddiego Andersona . nakłoniony przez synów i córki. 3) Samuel Hamilton stara się traktować jednakowo swoje dzieci. który pozostał w getcie. że jest dla nich autorytetem i najważniejszą osobą. Z czasem przestaje być autorytetem dla syna. Steinbeck "Na wschód od Edenu" . dorosłyjuż Marcello odwiedzał ojca w szpitalu psychiatrycznym. a stary Mozart umiera w osamotnieniu. Egoistycznie nastawiony do życia. popadł z ojcem w kon flikt). E. Może dlatego. początkowo nie przystaje na małżeństwo syna z córką włoskiego imigranta. * Wdać się w ojca . Nauka jest jedynym jego światem. Historia konfliktu ojca z synem poshtżyła Salieriemu do uknucia intrygi. Jednak gdy dziewczyna zaczyna chorować na białaczkę. zepchnięta do roli służącej. to jakby realizacja wyroku bogów: niegdyś nie chciał uznać tego dziecka. (W. Hłasko "Ósmy dzień tygodnia" . Garcia Marquez "Sto lat samotności" . gdzie chodził z przymusu. ani dobrym mężem. że chodziło o romanse matki. Beckera. więc nie może pójść na ryby). Najważniejszy jest ojciec. rodzina. J. Mrożek) * "Rzecz to ciężka i nieraz trudna. największą miłością życia Waltera Fabera. Na łożu śmierci wybaczy jednak Kalebowi (patrz: pieniądze. ojciec Elżbiety. Niestety. Wieczerska-Zabłocka) 115 . wzorem swojego ojca i innych konserwatywnych rodziców. Kuncewiczowa "Cudzoziemka" Adam Żabczyński nie czuje silnych związków uczuciowych z synami. B. Borowski "Dzień na Harmenzach" Borowski opowiada tu historię Żyda. Z natury spokojny i opanowany Adam. Jest ojcem w czysto teoretycznym tego słowa znaczeniu. Jennifer. niańce. ale i od niej nie przyjmuje koniaku z Francji. W czasie wojny głód niszczył nawet uczucia ojcowskie. w której główną rolę odgrywał rzekomy duch Mozarta . a także natchnionym herezjarchq. który pragnie zamknąć się w swojej pracowni. 2) Adam Trusk samotnie wychowuje Arona i Kaleba. kiedy okaże się.daje tylko obietnicę życia. Kojarzył go z ciągłymi pretensjami wobec matki i systemem kar wobec siebie (chłopiec nie rozumiał. Tragiczne w tej historii jest to. wychowanie poczyna je. izolując się od spraw dotyczących Europy i świata.Ojciec jest dla Henryczka Fichtelbauma najwyższym autorytetem i najważniejszą osobą w życiu. Frisch "Homo Faber" Powieść jest nawiązaniem do mitologicznej historii Elektry i Agamemnona. Eddie.patrz: przemiana. jest azylem przed rzeczywistością wojny. krzywdząc go niejednokrotnie. stanie się dla Daniela nadzieją na znalezienie wreszcie bratniej duszy. że mała znalazła wspólny język raczej ze swoim stryjem. dostrzega wyłącznie własne.1) Cyrus Trusk . wychowanie syna powierzył Elżbiecie. Jako ojca drażniło go także. To on odkrywa synowi tajniki wiedzy ezoterycznej. Tom). którą opiekowały się teraz kobiety ze służby. Z. które absorbuje Michasię i nie pozwala jej przeby wać wyłącznie w jego towarzystwie. który nie chciał realizować wzorca życia handlarza dywanów. Najmłodsze z dzieci. wyznaczył już drogę życiową syna. Schulz "Sklepy cynamonowe" . toteż będzie wychowywał syna "na swój obraz i podobieństwo". co los córki na pieniądze waży". A. gdzie zostałajego rodzina. o które ojciec był nieludzko zazdrosny). Sand) * "W ogóle dobrzy ojcowie trafiają się rzadko. E. Wspomnienie ojca. Kleinbaum "Stowarzyszenie umarłych poetów" . zamieszka w mieście. by Adam ją utracił. (G. spokojne dziecko. nie potrafi zrozumieć porywczego syna. M. 2) Zenon Ziembiewicz przedkłada karierę polityczną nad życie rodzinne.ten. M. Z rodziców tylko matki są niezawodne". Nie akceptuje zamiłowania Neila do teatru. sprawi. to.1) Ojciec Zenona Ziembiewicza niezbyt troskliwie zajmuje się synem. * "Przez urodzenie ojciec nie daje jeszcze synowi życia . Willego w ogóle nie dostrzega. Jego romans z Anną będzie bezpośrednią przyczyną śmierci Martina. Niestety. * Wyrodny ojciec .patrz: syn. Wraz z jego odejściem przestała istnieć rodzina Elżbiety. Bodzio okaże się cynicznym materialistą. ponieważ ten ukradł chleb. Od święta i na co dzień panuje twardy patriarchat. który za nieszczęścia życiowe obwinia wszystkich. Uważa. droga. żydowskiego adwokata. bliższy kontakt ma tylko z córką Ruth. który nie troszczy się o własną rodzinę. nawet dorosłe. że przyjdzie mu spełnić tu rolę ojca kochanka. J. Eddie.H. teraz los postawił je znów na jego drodze. który powiesił swojego syna. Nałkowska "Granica" . Później. Jakkolwiek dziecko bardzo kocha ojca. Prawdziwie ojcowskie uczucia wywoła dopiero Marta. czego się dopuścił. Przy nim zawsze czuł się jak mały chłopiec. Szczypiorski "Początek" . niż z nim samym. syn. Żeromski) * "Zły to ojciec. (J. twardo obstając przy tym. a szczególnie dla syna. Żona Mozarta wygania go po pewnym czasie ze swego domu. co się w Europie dzieje. Kaziuczek umiera jako mały chłopiec i ojciec jego śmierć przyjmuje ze spokojną rezygnacją (Bóg dał.to greccy emigranci. P. 3) Pan Biecki. członek szanowanej amerykańskiej rodziny. jednak bliższe mu są te podobne do niego (np. do getta. jeśli się musi czasami zostać ojcem własnego ojca". Szymanowski) * "Ojciec-człowiek. Romans z Sabeth.być do niego podobnym. Był dla córki jedyną naprawdę bliską osobą. że obdarzona jest pięknym głosem. I. Stasiem.Ojciec Oliviera. L. która uświadomi jego ojcu. Wie doskonale. by za karę przeniesiony został do Akademii Wojskowej Bradena.ojca.Ojciec Mozarta nie może zapobiec niekorzystnemu małżeństwu syna. że Róża przez bardzo długi czas nie będzie chciała jej zaakceptować. by dalej kierować jego karierą. a dzieci.Ojciec jest dla głównego bohatera mędrcem i hierofantem. będzie inna. Kiedy Janusz będzie umierał Daniel potraktuje agonię syna jako kolejne wydarzenie. wychowywał ją od odejścia żony aż do śmierci.Z okresu dzieciństwa Marcello zapamiętał ojca jako człowieka groźnego i milczącego.Ojciec Neila Per- ry'ego. tylko nie siebie. bo nie chce mieć nic wspólnego z tym. T. a dziedzictwo dopiero zapewnia i uzupełnia". (S. Patrz: samobójstwo. podczas gdy Kaleb przysparza ojcu licznych trosk. który był przedtem". opętany miłością do Anny. bał się ojca. (S.walce o względy i czas Michasi.Ojciec Agnieszki i Grzegorza jest przedwcześnie postarzałym człowiekiem. Jego ulubieńcem jest ten pierwszy dobry uczeń. Segal "Love Story" . rezygnuje ze swej dumy i pomaga Olivierowi (bezskutecznie) ocalić ukochaną. Shafer "Amadeusz" . który w dzieciństwie widział w nim człowieka wyjątkowego i wszechstronnie wykształconego. A. Patrz: sobowtór. którą samo obierze. zapominając o nim. Absorbujące lekcje śpiewu uniemożliwią prawie zupełnie dawne kontakty dziewczyny z ojcem. Na starość. Jest znakomitym naukowcem niemieckim. M. Iwaszkiewicz "Brzezina" . ale przybywa do Wiednia. nie mają głosu (np. który w domu decyduje o wszystkim ijego wolajest święta. Kazan "Układ" . Hurt "Skaza" . Całe dnie spędza raczej na obchodzeniu gospodarstwa lub wykonywaniu drobnych zajęć.

Największą karą jest nieobecność Boga. na której widnieje napis: Wy. J. powstają ciągle nowe kierunki. * "Chciałbym iść do raju ze względu na klimat.Zespół cech takich jak proporcja ksztahów. a na samym dnie znajduje się Kaima. Piękno może też mieć charakter moralny. Otaczająca przyroda wywiera wpływ na stan jego duszy. dźwięków. najpiękniejszy z bogów. Forster) Piękno Piękno . Starożytność .Twarzy Człeczej Wizerunek. Patrz: apokalipsa. Naborowski "Na oczy królewny angielskiej" . ukazuje sięjej anielskie piękno. żona Abrahama. że jej urody zazdrosz4 anieli. do skaczących z okien żołnierze niemieccy strzelali jak do kaczek. Kary uzależnione są od charakteru win.1) Boginią piękna jest Afrodyta.) jest to azyl artystów.dalej fantazja moja nie nadqJ. Są zarazem jak pochodnie. Hrabia Henryk z przerażeniem patrzy na ludzi przenikniętych żądzą krwi.Kiedy Szaman uwalnia duszę Anhellego. dotyczyć wewnętrznej doskonałości. Moczarski "Rozmowy z katem" -Jurgen Stroop zgotował Żydom w warszawskim getcie piekło na ziemi: specjalnie sprowadzone miotacze ognia podpalały domy z ludźmi. gdzie przebywają dusze ludzi sprawiedliwych nie wyznających prawdziwej wiary w Chrystusa. Z. którego pokochał. iż nie zdoła w pełni oddać tego mistycznego piękna. gwiazdy i bogowie.Ralf musi walczyć o życie i uciekać przed zgrają fanatycznych myśliwych . G. a Belzebub jest zidiociałym starcem. którzy tu wchodzicie. uosabia ideał. Byron "Giaur" . Filon zakochuje się w niej. Nawet po jej śmierci Giaur wciąż widzi jej niezwykłą urodę.. Mitologia . który sprawia. E. których nazwy zac~erpnął Dante z mitologii greckiej. romans z nim był jedynie przygodą.M. pełen luster. W literaturze piekłem może się stać każde miejsce. Każdy z kolejnych kręgów leży niżej. Nie ma w nimjeszcze ludzi. Mickiewicz "Dziady" cz.. Petrarca "Sonety do Laury" Laura odznacza się nie tylko doskonałym pięknem ciała. Biblia (NT) Pięknem wcielonym jest Maria.Oboje kochankowie odznaczają się niezwykłą urodą. bo daje się łatwo omamić złotu i odrzuca czystą. Literatura obozowa . ale również pięknem duszy. choć może być kształtowany w opozycji do nich. Choć nieżywa. Słowacki "Balladyna" Zachwycony pięknem martwej Aliny. miejsce kary największych grzeszników Judasza.W. gdyż jego język jest zbyt ubogi (. Belzebub popiera sztukę. jak tęcza z tęczy (koło . którego całe życie poszukiwał. W literaturze ideał piękna zwykle zależy od estetycznych poglądów epoki. harmonia barw. z których największą jest świadomość nieskończoności mąk.. 3) Ideał męskiego piękna uosabia Apollo. Bedier (oprac. Dante Alighieri "Boska Komedia" . jak Dante w "Boskiej Komedii". Z. M. Jeden z drugiego krąg. bo dopiero zostali stworzeni i nie popełnili jeszcze żadnego grzechu. bo nieustannie śle dzą go teleekrany. matka Jezusa. jest piekłem cierpienia i upokorzenia dla wygnańców. Drda "Igraszki z diablem" Piekło to miejsce. ale ojczystej Litwy. Biblia (ST).Piekło to miejsce wiecznego potępienia grzeszników. że piękne jest to. W każdym z nich cierpią dusze innego rodzaju grzeszników. że coś budzi zachwyt.. że dla człowieka. Źrenice w niego wpoiłem z zachwytem. umiejscowione jest Przedpiekle. gdzie według chrześcijaństwa cierpią dusze ludzi potępionych.gorsz4aniżeli. w którym wszyscy dyszą chęcią zemsty. (E. Starożytni uważali też. kiedy uświadamia on sobie. a nienawiść przybiera monstrualne rozmiary. w których wrze smoła. Jednocześnie kwitnie tu biurokracja. Żyje w stanie nieustannego zagrożenia. dobre wyżywienie i absolutną izolację od piekielnego życia. Jej niezwykła uroda stanie się pośrednio przyczyną wojny trojańskiej. Nie obowiązują tu zasady moralne normalnego świata. A. Herbert "Co myśli Pan Cogito o piekle" -Najniższy krąg piekielny (. W. w którym człowiek an i przez moment nie może być naprawdę sam.Niemieckie obozy koncentracyjne i sowieckie łagry są piekłem dla ludzi skazanych na nie.Piekło jest siedzibą Szatana. Pełnego wyrazu nabiera dopiero w otoczeniu natury.jeszcze niedawno jego przyjaciół. 2) Dla Oblubieńca i Oblubienicy z "Pieśni nad pieśniami" piękno zawiera się w doskonałej harmonii ich ciał. IV Kobieta jest tak piękna. Kasjusza i Brutusa. Biblia . co stworzyła natura.Piekło Piekło-Piekło to miejsce.. A. na której znaleźli się chłopcy. Z.Oczy królewny są tak piękne. jest piekłem.. którą ogląda na końcu swej wędrówki (Raj. Szekspir "Sonety" Niezwykłe piękno tajemniczego młodzieńca dzięki poezji zostanie utrwalone na wieki i uratowane od niszczycielskiego wpływu czasu. Jej niezwykła uroda objawia się przede wszystkim prostotą bycia. Życie staje się koszmarem nieustannej inwigilacji . słońce. Tuż za bramą piekielną.sam diabeł. Lecz duszę ma gorsz4. cierpiących w nim niewysłowione katusze. prawdziwą miłość.Leila jest najpiękniejszą z kobiet. z którymi się stykają. przekształca się w piekło . co użyteczne. Pieśń XXXIII). Zależy to od człowieka albo od okoliczności. poznając kolejne "kręgi piekielne".. Zapewnia swym artystom spokój. Krasiński "Nie-Boska 116 . ale piekło musi być o wiele przyjemniejsze ze względu na towarzystwo". 4) Najpiękniejszą z kobiet śmiertelnych jest Helena.Świat pokazany przez Orwella to piekło. J. J.Pięknem absolutnym i doskonałym jest dla poety Trójca Swięta. Życie artystyczne kwitnie. W. by nakłonić ich do nieposłuszeństwa wobec Boga.. Dante opisuje Ją jako trzy obręcze barwy troistej. Golding "Władca much" Piękna wyspa. Forster "Maurycy" .nawet własne dzieci mogą złożyć donos.kształt idealny). Ich piękno fascynuje zarówno ich samych. J. Młodzieniec wędruje po niej. a awangarda święci nieustanne sukcesy.Syberia.Ideał piękna stanowiła harmonia kształtów i doskonałość proporcji. ponieważ przyszła na świat bez grzechu pierworodnego. Dante Alighieri "Boska Komedia" -Piekło składa się z dziewięciu kręgów. D. gdzie stoją wiellcie kotły.. Człowiek zostaje ograniczony do elementarnych potrzeb biologicznych.G. Średniowieczne moralitety Piekło wyobrażane było jako miejsce. że nie sposób opisać ich słowami. Rodzi też refleksje o nietrwałości tworów człowieka i niezniszczalności tego. Krasiński "Nie-Boska komedia" Obóz rewolucjonistów. 2) Werter niezwykle silnie odbiera piękno natury. J· Słowacki "Anhelli" . Orwell "Rok 1984" .) "Dzieje Tristana i Izoldy" . Krainę potępionych opływają trzy rzeki. Jej niezwykła uroda budzi powszechny zachwyt. który ulega wpływom różnych wysoko postawionych diabłów i nie potrafi podjąć samodzielnie żadnej decyzji. (T. K.Życie głównego bohatera staje się piekłem. Goethe "Cierpienia młodego Wertera" . Bemard) * "Prawdziwe piekło jest chyba lepsze od sztucznego nieba". Narodziła się z piany morskiej i jej niezwykła uroda ma lekkość owej piany. Mickiewicz "Sonety krymskie" Piękno orientalnego krajobrazu Krymu budzi nieustanne wspomnienia mniej pięknej. Słowacki "Anhelli" . za sprawą tkwiącego w ludzkiej naturze zła.1) Lotta jest dla Wertera uosobieniem piękna. Szczególne wrażenie wywiera na nim postać Chrystusa: . jak i ludzi. G. 2) Boską pięknością odznaczają się wszyscy Olimpijczycy.1) Uosobieniem ludzkiego piękna jest Sara. w którym płonie wieczny ogień trawiący du sze grzeszników. in strumentów i obrazów.. żegnajcie się z nadzieją. Milton "Raj utracony" . Stąd wyrusza Szatan.. kat.. którą wraz z Szamanem przemierza Anhelli. F. J. Poeta wie jednak.

.komedia" . co podoba się całkiem bezinteresownie". Ich jasna uroda uświadomi Krógerowi jego zawieszenie pomiędzy światem sztuki a światem mieszczańskich wartości.Janek Hansen i Ingeborga Holm stają się dla Tonia uosobieniem nieosiągalnego piękna. Gromadzenie pieniędzy służy wyłącznie ich pomnożeniu. z których dwaj pod nieobecność pana w dwójnasób powiększyli jego majątek. O. G. (C. Z. kto ma. Ale zachwyt nad nim wywołuje nieokreślony żal i tęsknotę. Piękn o ma być natchnieniem do pracy. by zachwycało do pracy .W wierszu jest mowa o tym. W. próbuje wyłudzić lichwę od swego syna.. Taką rzeczywistość wyraża równie niepiękny język (retoryka parciana . rabuś. (R. zgodnie z teorią filozoficzną. a światu ohydy. pokusa. łupieżca. J. co może rozproszyć nudę i poruszy do głębi serce. Andrzejewski "Bramy raju" Jakub z Cloyes zwany jest też Jakubem Pięknym. który jeszcze znosimy z takim podziwem. mówiąc.deptała je stopa żołnierza daremnie. zabiorą.Według wierzeń Greków. Piękno to jest jednak zwodnicze: kocha ją wielu młodzieńców. co piękne. pozbawiona urody koniunktiwu). Rilke) * "Piękno? . Pieniądze Pieniądze . co ma. Kochanowski "Pieśń V". dobry.wszyscy oni wyruszyli na krucjatę. Futuryści Piękne jest to.Zgodnie ze średniowiecz nym wzorcem osobowym ascety.piękno może skrywać największe występki i najbardziej odrażające czyny. Niekiedy jest to cena najwyż sza. sama piękność zdolna ci łzy wycisnąć". * "Piękność.K. Czasem może być wręcz przeciwnie . Herbert "Potęga smaku" .Piękne jest to. a potem powiesił się z rozpaczy.). wymyślony przez Fenicjan w miejsce handlu wymiennego. Aleksy Melissen. bo jest tworem Szatana. Jezus spojrzał na monetę z podobizną cesarza i wyrzekł powyższe słowa. tzn. co należy do Boga.. Molier "Skapiec" Imię głównego bohatera.praca.1) Hrabia Henryk podąża za widmem pięknej Dziewicy. okazuje się. Słowacki "Kordian" . Dla siebie nie pozostawia nic. W większości przypadków twórcy zwracali uwagę na ich zdradliwy wpływ na człowieka i jego życie. 2) Hrabia Henryk jako poeta tworzy piękno.. I. Opłata za przejazd wynosiłajeden obol. a przede wszystkim maszyna. J. jak i duchowego (czystość) -jest piękna Remedios. Według Norwida piękno powinno się łączyć z miłością. Niestety. czyli kwotę.. T. co dobre (wybory moralne). jest dobre. °gdyż beznamiętnie pogardza naszym unicestwieniem". kto nie ma.zarówno cielesnego. (R. J. nie znajdziemy go nigdzie. ani złe. tzn. którym jest Jakub. Rozgniewany pan wypędził sługę. zabierając ją żywcem do nieba. Harpagon. chfopcy o twarzach ziemniaczanych.. Niestety. czyli ustaloną przez prawo cenę niewolnika. tak że nadmiar mieć będzie. 2) Przypowieść o talentach (minach) opowiada o trzech sługach.. A żołnierzowi pieniądze gotujmy! nawołują szlachtę polską do rezygnacji z części majątku na rzecz opłacenia wojska. zmarły. Kochanowski "O żywocie ludzkim (Fraszki to wszytko. J. będzie dodane. co oferuje ludziom komunizm. T.Piękno pozbawione jest walorów etycznych. Blanka. koszt wyboru tego. Mimo to Bóg wyróżnił Piękną Remedios. gdy wydawałoby się. ale odnalazł drogę do Boga i z radością przyjmowany jest w niebie. co piękne. nie jest ani dobre. że kryje ono rozkład i zgniliznę. 4) Za zdradę Chrystusa otrzymał Judasz 30 srebrników. Baudelaire "Hymn do Piękna" . C. Niezwykła uroda młodego Polaka sprawia. Każdemu bowiem. S.. To słowa. Wśród spowiadających się dzieci tylko Robert nie czuje do Jakuba niczego poza odrobiną przyjaźni. że stary pisarz odzyskuje utracone siły twórcze.M. Ch. Mann "Śmierć w Wenecji" Pięknem wcielonym staje się dla Aschenbacha Tadzio.W akcie II opisana historia miłosna Kordiana i Wioletty. Kasprowicz "Księga ubogich" Piękno objawia się w zwykłym codziennym życiu i obcowaniu z naturą. Należy wedhag niego kierować się w swych życiowych wyborach poczuciem piękna. Jest tym. siła obracająca tryby świata.Słowa: Skujmy talerze na talery.. co dobre (prawdziwe i piękne) w państwie komunistycznym. kiedy zapytali go o kwestię podatku płaconego Rzymowi. że sam pięknością nie jest. Wilde "Portret Doriana Graya" -Ponieważ na portrecie odciskają swoje piętno wszystkie zbrodnie i niegodziwości Doriana. co stworzył człowiek. by mógł przepłynąć Styks. co ujmuje choć trochę nędzy życiu. jeżeli nie nosimy go w sobie". Trzeci oddał mu jeden talent. jaką wcześniej otrzymał. nie zaś wydawaniu. który nie zdołajuż wykorzystać nowych możliwości swojego talentu. Poeta uświadamia jednak koszt piękna. Herbert na wiązuje do Sokratejskiej triady: dobro-piękno-prawda. Baudelaire "Ideał" . a ona nie potrafi odwzajemnić tej miłości. Kształtem jest miłości". (I. Emerson) * "Piękne jest to. Mann "Tonio Króger" . da Voragine "Legenda na dzień św. Jedynym jego życiowym celem jest napełnianie szkatułki. hak do chwytania. Kant) * ". Ks. dziewczyny o czerwonych rękach). toteż ten obskurny i prowizoryczny świat nie może być także. ponieważ zmarłych uważano za nieśmiertelnych. musiał opłacić przewoźnika Charona. Maud . by być blisko wcielonego piękna. przekleństwo czy błogosławieństwo. wszelka materia zorganizowana. W rzeczywistości była to symboliczna kwota przypadająca zmarłemu w wyniku podziału jego majątku.. K. jest tandetne i brzydkie (barak. choć naprawdę chodzi o to. Ch. Norwid "Promethidion" Piękno na to jest. Od wieków pojawiały się w sztuce jako: zapłata. Temu zaś. Biblia (NT) . które Chrystus wypowiada do arcykapłanów. Według tradycji zdrajca odniósł kapłanom wszystkie monety. Nie mogła ona dostać się komuś innemu. II (Pieśń o spustoszeniu Podola przez Tatarów) . który pobłądził. a Bogu to.1) Przypowieść o zagubionej i z trudem odnalezionej drachmie obrazuje sytuację grzesznika. Krasicki "Żona modna" patrz: dom. Norwid) * "Choćbyśmy cały świat zeszli w poszukiwaniu Piękna.Środek płatniczy. (O.patrz: przemijanie. nie musi być dobre. Dla niej jedyną motywacją do kontynuowania tego romansu był majątek Kordiana (Gorzkie pocałowa nia kobiety kupiłem. co jest jak otchłanie. Gdy Kordian obwieszcza kochance swoje 117 .krzesło do straży przy chorym. Aleksy ofiarowuje zabrane z domu pieniądze biedakom. Garcia Marquez "Sto lat samotności" Uosobieniem piękna absolutnego . która odmieni oblicze świata. K. ale piękne są także stół do odpoczynku łokci . że to. winno być także użyteczne. 3) Oddajcie więc cesarzowi to.)" . pochodzi od łacińskiego słowa harpago. Nawet w momencie rozwiązania akcji. że budzi on powszechną miłość i pożądanie. nadal szuka on własnej szkatułki i obawia się utraty majątku. J. to samo piękno przyczyni się do śmierci Aschenbacha. Można je dostrzec nawet w fakcie przemijania. którą to monetę wkładano w usta zmarłego.Prawdziwe piękno tkwi w górach. nawet to.Albowiem pięknojest tylko przerażenia początkiem. Ten dusigrosz i kutwa nie wahałby się doprowadzić do nieszczęścia własnej córki. skujmy. które walczyłoby w obronie granic Rzeczpospolitej. przez niego ptynie strumień piękności. Wierzaj: ono jest w tobie i we mnie". Przerwa-Tetmajer "Widok ze Świ nicy do Doliny Wierchcichej" . świadomie wybiera życie w skrajnym ubóstwie. Mitologia . co piękne (dobry smak). Wilde) * "Cóż wiesz o pięknem? . co należy do cesarza. Zatem to. Stało się ono z czasem synonimem skąpstwa. droższej mu niż rodzina. że Harpagon zmienia się. on sam pozostaje ciągle niezwykle piękny. Widać w utworze. Aleksego" . Grochowiak"Ikar"Piękno sytuuje się podobno w napowietrznych pokojach. Jego niezwykła uroda sprawia. Jednak brak miłości w jego życiu sprawia. by się zmartwychwstało. bo to. J.

Majątek nie zapewnił mu jednak wzajemności Daisy. zajmuje się także przemytem broni. W zamian za to nie otrzymał nic. nie ufa bliźnim. W sytuacji krytycznej. który za wszelką cenę stara się zaimponować posiadanymi pieniędzmi. Żyjąc ponad stan. Dopiero odwiedziny duchów w noc wigilijną odmienią jego życie. część przechowuje w drewnianych beczkach. Dopiero na łożu śmierci decyduje się on oddać złoto córce. nigdy nie skorzysta z tych zasobów. By zemścić się na dawnych wrogach. Dickens "Kolęda proza. zaciąga długi u miejscowego lichwiarza. Żeromski "Doktor Piotr" patrz: konflikt pokoleń. w której o pozycji człowieka świadczyć będzie nie tylko jego pochodzenie. a nadmierna hojność doprowadziła go do bankructwa. Zakończenie tej historii pokazuje. reprezentowany przez ludzi bez nazwiska. resztę poświęca na wychowanie swego synka. Dlatego też potem odmawia Juliasiewiczowej wynajęcia mieszkania. Balzac nawiązał do Molierowskiego Harpagona. Zabiera z mieszkania Alony Iwanownej kosztowności i pieniądze. Gide "Fałszerze" . ojciec. Żeromski "Ludzie bezdomni" O pozycji lekarzy warszawskich nie decydują ich umiejętności. Okazuje sięjednak. Podobnie jest w Cisach. Przez obcych i znajomych traktowany był jak nuworysz. wchodzi nowy kapitał. Majątek Wokulskiego pozwala mu wykupić weksle Łęckich. ale i na wzajemnym zaufaniu kontrahentów. E. by zdobyć środki na odbudowę spalonej fabryki. B. major Hawryłowicz w momencie śmierci oddaje zaoszczę dzone przez siebie pieniądze. Co prawda. Przez kilka lat nieobecny w Wichrowych Wzgórzach. A. mieszczanin zdobywający majątek w czasie Rewolucji. pani Bovary popełnia samobójstwo. Reymont "Ziemia obiecana" Pieniądz jest siłą napędową wszystkich działań. by leczyć także ludzi ubogich. Patrz też: miasto. Dostojewski "Zbrodnia i kara" . Prus "Lalka" . co straciła. prawdziwy sknera i kutwa. Ry je zdobyć. które sprzedaje chętnie. uczta .Aby Dianna nie musiała robić ofiary ze swej miłości do Jana i wychodzić za Fantazego (patrz: ofiara). składać hojne datki na organizacje charytatywne. jak i folgować zachciankom panny Izabeli. W sprawie z Hanką najbar dziej bolesna staje się dla niej konieczność wydania tysiąca koron. Pieniądze pozwalają mu na odebranie Hindleyowi Wichrowych Wzgórz. Podobnie jak tamten stara się wzbogacić.M. oszczędza każdy grosz. iż wobec niskiego pochodzenia. F. Fitzgerald "Wielki Gatsby"Tytułowy bohater przypomina nieco Stanisława Wokulskiego z "Lalki".S.Bohaterem tej noweli jest Ebenezer Scrooge. według Heathcliffa. gdzie nie ma miejsca na wzniosłe idee. Umiera w nędzy. jakie podejmują "Lodzermen sche". ona odchodzi. a częściowo wkłada we wspaniały dom. Bezwzględna walka. odgrodzony od świata i skoncentrowany na zarabianiu pieniędzy. opatrując swoją wolę następującymi słowami: Zdasz mi z niego sprawę na tamtym świecie. będących źródłem licznych chorób wśród miejscowej ludności. Szkoda mu każdego grosza wydanego na innych. Pieniądze majora zdecydowały o szczęściu młodych. J. Utrzymanka mężczyzn z socjety i świata teatru. Flaubert "Pani Bovary" Wychowana na romantycznej lekturze. zmusza ich nieraz do zachowań podłych. Grandet nie lokuje wszystkich pieniędzy w interesach. dochodzi do wielkiego majątku. który "pożera" sąsiadujące z nim kamienice i prowadzi do bankructwa drobnych właścicieli. . iż pieniądze nie zjednały mu przychylnej opinii. poświęcił swoje pieniądze dla dobra córek: Delfiny i Anastazji. Emma Bovary chce żyć niczym bohaterki przeczytanych powieści. decyduje się zabić lichwiarkę nie tylko po to. by udowodnić samemu sobie słuszność swej filozofii. ale płaci nimi podatki. jak sama mówi.i bez charakteru (młody Szlangbaum. który odejdzie w przeszłość jeszcze przed końcem stulecia. Nieczuły na ludzką krzywdę. 2) Jednym z tematów powieści są zmiany gospodarcze i społeczne zachodzące w Polsce w latach siedemdziesiątych XIX wieku. Balzac "Eugenia Grandet" Tworząc postać ojca Grandet. który przygotowuje na przyjęcie Daisy. Potęgę pieniądza rządzącego nowym światem obrazuje nieustannie rozrastający się magazyn "Wszystko dla pań". Patrz: miłość trudna. W czasach prohibicji handluje alkoholem. Zola "Nana" . Patrz: córka. Słowacki "Fantazy" . a jej mężowi grozi bankructwo. 2) Balzac opisuje także dzieje młodego Eugeniusza Rastignaca (patrz: uczeń i mistrz). zdobycie pieniędzy. który nie zrezygnuje ze swych roszczeń względem innych przedsiębiorców.jednak ta sytuacja doskonale charakteryzuje moralność Dulskiej. Pomimo że będzie cierpiał okrutną biedę. Zapolska "Moralność pani Dulskiej" . gdy nie ma pieniędzy na spłacenie pożyczki.1) Głównym tematem powieści jest pieniądz orazjego kreatywna i destrukcyjna moc. a potem ukrywa je w bezpiecznym miejscu. a zarazem doskonałą "maszynkę do robienia pieniędzy". czyniąc z życia żony i córki prawdziwy koszmar. co zapewniłoby mu wyższą pozycję społeczną. bez reszty oddany pieniądzom. kolejny Harpagon w galerii postaci literackich. F. a Judym nie może przeforsować projektu osuszenia stawów. Jedynym kapitałem posiadanym przez Nanęjestjej ciało. ani posiadane pieniądze. H. ale dochody uzyskiwane z wizyt pacjentów. Bronte "Wichrowe Wzgórza" . by ją okraść.Pieniądze są w życiu Dulskiej jedną z najważniejszych wartości. prosząc hrabiego Respekta o zgodę na małżeństwo Jana i Dianny. nie pomógł też zdobyć przyjaciół. Karol Borowiecki poślubi prymitywną Madę Muller. nie bierzejej pieniędzy dla siebie. Ch. Sam Mouret przedstawiony został jako "czarodziej" wybornie znający naturę kobiet. S.bankructwo. lekceważy tradycję (święta Bożego Narodzenia nazywa niepotrzebnym wymy słem i stratą czasu) i samotnie brnie przez życie. W miejsce handlu opartego nie tylko na wymianie pieniężnotowarowej. ale i bezlitosny przedsiębiorca. Mo linarij. W. jako przedstawiciela nowej epoki. ale za wysoką cenę. ale nie ułatwiają zdobycia Katarzyny. Zola "Wszystko dla pań" Tytuł powieści to nazwa magazynu dla pań.Jednym z wątków powieści jest rozprowadzanie przez dzieci 118 .Rodion Raskolnikow.1) Historia miłosna Wokulskiego i Izabeli Łęckiej to także opowieść o bogaceniu się i wykorzystywaniu pieniędzy dla zdobycia serca ukochanej kobiety. Sprzedaż sklepu Wokulskiego to podzwonne dla starego świata handlu. Żeromski opisał tu świat skorumpowany. w świecie arystokracji nie będą się liczyć ani praca. Balzac "Ojciec Goriot" . Pieniądz stał się dla niego bożkiem.Naturalistyczna powieść Zoli jest na poły biografią prostytutki Nany. by zdobyć serce ukochanej kobiety. zrywając tym samym zaręczyny z Anką. H. Tytułowy bohater. zjawia się niespodziewanie jako człowiek majętny. Grandet. G. ale przede wszystkim stan majątkowy. założonego przez Oktawa Moureta. nie dały ukojenia. S. Heathcliff gromadzi w swoich rękach cały majątek Lintonów i Earnshawów. dojrzały i gotowy do zemsty. Patrz: miłość trudna. Z niewielkiego sklepu z konfekcją zmienia się on w największy dom mody w Paryżu. bo musi sobie "odbić" to.Jedyną drogą do odzyskania Katarzyny jest. Maruszewicz). G. czyli opowieść wigilijna o Duchu" . folgując swym zachciankom. by po tem zaprzepaścić wszystko. dlatego też odrzucają oni projekt Judyma. a także na samego siebie (żyje więcej niż oszczędnie). gdzie zarządcy uzdrowiska dążą do utrzymania jak największej liczby bogatych kuracjuszy. Żadna z nich nie orientuje się w stanie jego majątku. Dla niej jednakże najważniejsza jest pozycja społeczna mężczyzny bądź jego sława (Rossi. E. w piwnicy. ubogi student. lecz także po to. nie waha się wynajmować mieszkania kokocie. E. Zarobione pieniądze częściowo inwestuje w "lewe" interesy. Patrz: śmierć.S.wieczerza .przyjęcie. która z paryskich ryn sztoków przechodzi prosto do salonów. "złotym cielcem". jaka toczy się w mieście. Zdobyte pieniądze wydaje na bieżące potrzeby.

Szczypiorski "Poczatek" Okres okupacji. Powoli staje się jednym z zamożniejszych orańczyków. Anita. Żydzi uhonoro wali go odznaczeniem "Sprawiedliwy wśród narodów". M. do zbicia majątku. Dla pieniędzy nie waha się popełnić morderstwa: zabija właścicielkę domu publicznego. że warunki panujące w Oranie są doskonałą okazją do wzbogacenia się. dzięki czemu zarabia 15 tysięcy dolarów. Zajmuje się on wyprowadzaniem Żydów z getta i zapewnianiem im nowego lokum. Za pieniądze patron stawa. udaje mu się ocalić lombardczyków paryskich przybyłych z Włoch. M. Jego małżeństwo z Ireną jest nieustanną próbą pozyskania jej względów przy pomocy prezentów. kosztowały go cały majątek. wierzyciela wielu znanych osobistości. Zapewnia klientom najbardziej perwersyjne rozrywki dla podbicia ceny usług. Dzięki sprytowi. a otrzymane od Sanhedrynu trzydzieści tetradrachm podrzucono do pałacu Kajfasza wraz z notatką: Zwracam przekdęte pieniądze. Wchodzi w spółkę z Willem Hamiltonem. iż Juda z Kiriatu zdradził Jeszuę wyłącznie dla korzyści majątkowych (największą namiętnością jego życia były pieniądze).ale także ograniczają człowieka (przekonał się o tym Fddie. (piosenka ludowa "Teraźniejsze świata żądze") * "Pracując dla samych dóbr materialnych budujemy sobie więzienie. J. Kiedy znaleziono u Nikanora Iwanowicza Bosego dolary (dziwne. Jest to analogia do bohaterów powieści. żony Adama. jak i utrzymanie ich w swojej fabryce na terenie Moraw. wzorem dorosłych. a gdy ma dwa dolary. 2) W Związku Radzieckim posiadanie obcej waluty było zakazane pod karą więzienia. których nazwiska znalazły się na tytułowej liście. szansą na zatajenie popełnionego morderstwa. na nowej tożsamości skończywszy. Głowacki "Antygona w Nowym Jorku" . Bułhakow pisze. 3) Kiedy Justyna poinformowała Zenona o tym. Na polecenie Piłata został on zasztyletowa ny w noc po śmierci Ha-Nocri. E.A. Galsworthy "Saga rodu Forsyte'ów" . Andrzejewski "Popiół i diament" . chce czynnie uczestniczyć w życiu publicznym. Zamykamy się w 119 . Gide "Fałszerze"). którzy noszą maski. Pomagają w osiągnięciu wolności (gdy się je ma.1) Ponieważ Zenon Ziembiewicz nie ma pieniędzy na dalsze studia w Paryżu. J. zwany przez wszystkich Posiadaczem (stąd tytuł I tomu sagi). Kazan "Układ" . Pomoc Żydom. by pracować w luksusowym domu publicznym. Obok postaci ze świata historii pojawia się tutaj rodzina Spinella Tolomei. a miał tylko 500 dolarów).Epidemia dżumy staje się dla Cottarda. Po wojnie. by wynagrodzić ojcu straty na handlu sałatą. ale także ludzi i miłość kobiety. Ziembiewicz wręczyłjej pieniądze. Schindler pomaga swoim pracownikom. Pieniądze te Bogutówna przeznaczyła nie na przyszłe wychowanie dziecka. że bogactwo to rzecz względna. Ameryka tu to kraj jedynego bożka . Z końcem epidemii wie jednak. w uznaniu jego zasług. Z. czasem nazbyt kosztownych (olbrzymi i luksusowy dom w Robin Hill). było zdobycie majątku. W tym raju przy pomocy pieniędzy można zdobyć wszystko . To dla pieniędzy Filip Piękny wytoczył proces templariuszom. Gdy mocniej potrzeć. By ukarać chciwość moskwiczan. A. to jest w pełni szczęśliwy. E. a nie na ławce w parku.był jedną z przyczyn wojny stuletniej. To one decydują o kręgu przyjaciół. by tu wzbogacić się dzięki produkcji wyposażenia wojennego. właściciela lombardu. Bogutowa nie została pochowana w zbiorowej mogile. Remarque "Cienie w raju" Ameryka początku lat czterdziestych jest rajem dla uchodźców z Europy.Młode pokolenie Polaków. a więc kimś od niego zależnym. (pieniądz nie śmierdzi) (Cyceron) * "Pieniądzom trzeba rozkazywać. za radą matki decyduje się zaciągnąć pożyczkę u starosty Czechlińskiego. a Adam ponosi iiasko finansowe. który według autora . Sposobem na to może być posiadanie broni. nieznane banknoty . wzbudzałyjedynie niechęć Ireny.1) Podstawowym mankamentem życia codziennego w Moskwie lat trzydziestych jest brak pieniędzy. 2) Adam Trusk wykorzystuje nowy wynalazek. każda zachcianka jest możliwa do spełnienia.(najmłodszych fałszerzy) podrabianych pieniędzy. . Jeżeli ktoś zdobył dolara. a zarobione w ten sposób pieniądze zostawia w większej części sobie. * "Pecunia non olet". a także ułatwia ludziom opuszczenie miasta. Z czasem odkrywa on jednak. Kiedy ojciec odmawia przyjęcia pieniędzy. czym są naprawdę.W społeczeństwie amerykańskim pieniądze są głównym wyznacznikiem pozycji społecznej. Kaleb pali banknoty. na ile można oszukać dorosłych. że pieniądze kierują biegiem historii. na wierzchu pozłacane. członek szanowanej rodziny burżuazyjnej. Steinbeck "Na wschód od Edenu" 1) Głównym celem Katarzyny. którymi następnego dnia wypełnione są kasy w całym mieście. bo oprócz nocy w cieple może jeszcze pozwolić sobie na butelkę politury. Chce sprzedawać konsumentom z Północy kaliforrujską sałatę. Niekiedy za bogacza uznaje się posiadacza 20 dolarów (np. dlatego też kiedy Woland na pokazie w Varietes rozrzuca czerwońce.od artykułów spożywczych począwszy. był dla Wiktora Suchowiaka okazją do zarobienia dużych pieniędzy. ni to zielone . Druon "Królowie przeklęci" W powieści Dtuona znajdujemy potwierdzenie tezy. cała publiczność zbiera banknoty. Soamesowi wydaje się. że za pieniądze można kupić nie tylko przedmioty czy dzieła sztuki (sam jest słynnym kolekcjonerem). by samodzielnie prowadzić dom "U Kate". przybywa do Krakowa. Wysokie dochody zapewniło mu zatrudnienie darmowej siły roboczej (Żydów). Cottard nielegalnie handluje alkoholem i żywnością. chłodziarkę. Eddie miał własny samolot i w powietrzu mógł do woli napawać się wolnością). A. np.Głównym bohaterem powieści jest Soames Forsyte. to może myśleć o nocy w ciepłej kotłowni. Aby ją kupić. jak i poznać wiele tajemnic państwowych. dlatego też opuściła ona rodzinę.Swiętego Dolara. 3) Sięgając do biblijnego wątku zdrady Jezusa przez Judasza. (Seneka) * "Za pieniądze ksiądz się modli. Za pieniądze lud się podli. postanawia sam zarobić pieniądze. W niedługim czasie staje się jednym z najbogatszych i najbardziej wpływowych ludzi w mieście. Camus "Dżuma" . J. Historia kończy się tragicznie śmiercią młodego Kotowicza (por. T.z podobizną jakiegoś starca) został on aresztowany. 2) Dzięki pieniądzom Zenona Justyna mogła urządzić matce pogrzeb.ni to niebieskie. Względy sentymentalne nie wchodzą tu w rachubę. by ukryć swe prawdziwe oblicze. ptzebiegłości i talentowi do obracania pieniędzmi. żejest w ciąży. widać. 3) Kaleb Trusk. młodzi chłopcy kradną pieniądze swoim rodzicom. Okazuje się.M. a zarobione pieniądze nie uchronią go przed wymiarem sprawiedliwości. pozostawiając prawo do decydowania kochance. Nałkowska "Granica" . Szatan zamienia pieniądze w etykietki. która przyznała się do tej sumy. a szczególnie czas likwidacji getta warszawskiego. Pieniądze nie pomogły mu jednak w utrzymaniu małżeństwa. lecz by przekonać się.Bezdomni żyją z dnia na dzień. Za własne pieniądze wykupuje od Amona Gótha więźniów. która jest jedynym "rozweselaczem" w tym świecie. J. wykonane ze szkła monety. Tym samym staje sięjego dłużnikiem. Keneally "Lista Schindlera" Austriacki przedsiębiorca. Oskar Schindler. gdy chciał spełnić ostatnie życzenie ojca i wynająwszy samolot. Za pieniądze dobra sprawa". Gdy zapada decyzja o likwidacji obozti w Płaszowie i wywiezieniu więźniów do Oświęcimia. Robią to one nie dla osiągnięcia zysku. kryminalisty i kombinatora. odwieźć chorego wjego rodzinne strony. która czuła się własnością swego męża. Bułhakow "Mistrz i Małgorza~" . A. a nie służyć im". Pierwszy jej transport dociera jednak po czasie (sałata zgniła). Wszystko jest kwestią ceny. a lata wojny wspominać on będzie jako okres największej prosperity. by móc opłacić przywiezienie zwłok Johna do parku i pochówek). że przegrał. ale na zabieg przerwania ciąży.

6) Tezeusz. Podczas swojej podróży Odys przeżywa liczne przygody: trafia na wyspę czarodziejki Kirke. jej kresem jest ukrzyżowanie w Jerozolimie. Przemierza wtedy cały helleński świat. że świat się kręci) (musical "Kabaret") * Psu.Przebywanie drogi do jakiegoś miejsca. Najbar dziej znane są wyprawy. Podczas podróży Argonauci przeżywają wiele niebezpiecznych przygód. bezcelowym. przy pomocy Ariadny. nurtu religijno-filozoficznego. co stało się z córką. Jego wędrówkajest zjednej strony spowodowana gniewem bogów. W czasie tej wędrówki muszą wymrzeć wszyscy. poszukując okazji do bohaterskich czynów. Według niektórych mitografów stary Odyseusz wyrusza w jeszcze jedną podróż. odwiedza króla wiatrów Eola. wędruje po świecie w poszukiwaniu miejsca. idąc nieświadomie na spotkanie przeznaczeniu. 2) W "Dziejach Apostolskich" po otrzymaniu w Dniu Pięćdziesiątnicy Ducha Świętego. musi przejść przez sto wcieleń. 2) Abraham wędruje z całą rodziną. Po latach~ kiedy zostanie jednym z najwyższycti dostojników państwa faraonów. najpierw w postaci Dekalogu. 3) Jakub po wykupienia pierworództwa od Ezawa i podstępnym zdobyciu błogosławieństwa ojca. postanawia nie powrócić nigdy na Olimp. czyli drogi. która będzie trwała do śmierci.1) Jezus. postanawia nie wracać do Korynfu. aż zostanie rozszarpany przez menady. 7) Pełnoletni Edyp udaje się do wyroczni delfickiej. co później stanie się przyczyną niewoli egipskiej narodu wybranego. gdzie przebywa jej duch. Na rodzinną Itakę powraca na okręcie Feaków. Biblia (ST) . by móc przestać myśleć o pieniądzach". 3) Św. nawet Mojżesz. którą się przebywa. Po latach kiedy już pozna prawdę o swoich zbrodniach. nie wiedząc. wędrują przez kolejne wcielenia. Staje się to przyczyną jego nawrócenia i późniejszej działalności misyjnej jako Apostoła Narodów. do Teb. byją odnaleźć. którego Odys oślepił. Emerson) * "Pieniądze! Ze wszystkich wynalazków ludzkości ten wynalazekjest najbliższy szatanowi". którzy doświadczyli niewoli. 4) Jazon. Udaje mu się przebłagać władców państwa umarłych. by zwrócili mu ukochaną Eurydykę. kierowanym myślą króla Alkinoosa. twierdzącego.W. (A. dążąc do osiągnięcia doskonałości. Lud Izraela wprowadzi do Kanaanu Jozue. Posejdona. nieustannym przenoszeniem się z miejsca na miejsce. którą przeznaczył mu Pan. przenoszenie się. Balzac) * "Pieniądze są tylko środkiem. (N. Makarenko) * "Uczony dobrze zna wartość pieniądza. sprowa~ dzi do siebie całą rodzinę. Zgromadziwszy wokół siebie dwunastu apostołów. musi stawić czoła Skylli i Charybdzie itd. zmierzając do miejsca świętego. 2) Orfeusz po śmierci żony. w wieku trzydziestu lat. Mitologia . Rodzaju 12.. Na swoim okręcie przemierza 120 . Przemierza świat. że dusza. Odtąd będzie błąkał się po świecie. uciekając przed gniewem brata. (Wolter) Podróżlwędrówka Podróż/wędrówka . który przyniósł dar języków. W kulturze wędrówka odbywa się nie tylko w przestrzeni. spotyka syreny. mówiąc: Wyjdź z twojej ziemi rodzinnej i z domu twego ojca do kraju. Jest więc ta wędrówka początkiem judaizmu jako systemu religijnospołecznego. Dobrowolne wygnanie. którzy powoływali się na nauki Pitagorasa. który zakładał. bez zdobytych w Troi łupów. aby Odyseusz nigdy nie powrócił do rodzinnego domu. 5) Herakles przez całe życie wędruje po świecie. obejmujące początkowo obszar Palestyny. Labana. 3) Odyseusz po zakończeniu wojny trojańskiej tuła się przez dziesięć lat. syn~ Jakuba. później rozciągające się na cały basen Morza Śródziemnego. poznaje tajemnice królestwa umarłych. 8) Eneasz po upadku Troi ucieka wraz z grupką ocalałych z płonącego miasta. (H. oślepiwszy się. zanim uda mu się powrócić na rodzinną Itakę. Niestety. podróź w czasie. wyjść z labiryn tu. odwraca się. udaje się w podróż do swojego wuja. które nie daje nam nic. (R. Pd czternastu latach służby u Labana Jakub odbywa drogę powrotną do Kanaanu. rozpoczyna wędrówkę. Aragon) * "Łatwiej ofiarujemy nasze serce niż nasze pieniądze". nawet dzieci". Wreszcie schodzi do Podziemia.1) Demeter po uprowadzeniu Persefony przez Hadesa. Medeę i wraz z nią powraca do rodzinnego Jolkos. często przyjmując funkcję piastunki królew skich dzieci. 4) Józef. jeszcze pod imieniem Szawła. (p~zysłowie arabskie) * "Pieniądze dają wszystko. Opowieść o Orfeuszu jest źródłem orficyzmu. krainy umarłych rządzonej przez Hadesa i Persefonę. gdzie udało mu się pokonać Minotaura i szczęśliwie. Polifem błaga swojego ojca. a jeśli jego przeznaczeniem jest jednak ujrzeć brzeg Itaki. W drodze zostaje powalony na ziemię przez światłość z nieba i słyszy głos Jezusa. śpiewając żałobne pieśni ku czci utraconej Eurydyki. Najsłynniejszą jest wyprawa na Kretę. ale bogaty nie zna wartości wiedzy". że dusze ludzkie po śmierci podlegają metempsychozie. którzy mszczą się za zniszczenie ich ukochanego miasta Troi. Eurydyki. prowadzony przez Antygonę. Po zdobyciu złotego runa Jazon uprowadza córkę władcy Kolchidy. Może się też stać tułaczką. by tam prześladować wyznawców Chrystusa. (L. Ale droga przez pustynię ma także inny wymiar: w czasie jej trwania Pan przez Mojżesza daje swemu ludowi prawa. gdy Zeus nakazuje Hadesowi uwolnić Persefonę. według tradycji. ziemi. z drugiej . które stało się przyczyną nieurodzaju na ziemi. 5) Naród wybran~ po wielu latach niewoli i ucisku opuszi cza Egipt pod wodzą Mojżesza i rozpo~ czyna trwającą czterdzieści lat wędrówkę przez pustynię do Kanaanu. udaje się w podróż do Damaszku. przemieszczanie z miejsca na miejsce po rozległych terenach.klątwą cyklopa Polifema. z której już nie powróci. by osiągnąć doskonałość. który ma pieniądze. np. Podobne poglądy głosili pitagorejczycy. który ci ukażę (Ks. bez towarzyszy. 1). by odebrać swemu wujowi Peliasowi zagarniętą bezprawnie władzę. przerywa dopiero wtedy. Paweł. de Saint-ExupBry) * "Money makes the world go round!" (Pieniądze sprawiają. mówią: "Szanowny panie psie". niech powróci do swego królestwa samotnie i na obcym okręcie. by spojrzeć na żonę i musi powrócić na ziemię sam. wyrusza wraz z innymi herosami na statku Argo po złote runo. jak wszyscy antyczni herosi. by wykonać dwanaście prac (patrz: praca). Poznawszy swoją przyszłość. Czasem wędrówka może przybrać formę pielgrzymki. zabierając ze sobą żony. (A.samotni ze złotem rozsypującym się w palcach. największą świętość Kolchidy.: wędrówka dusz podróż w głąb samego siebie. które podejmuje na rozkaz Eurysteusa. Wędrówkę rozpoczyna od chrztu w Jordanie. opuszczając Podziemie. dla czego warto byłoby żyć". którego władców uważa za rodziców. walcząc z potworami i dokonując wielu innych bohaterskich czynów. sprzedany przez nienawidzą= cych go braci kupcom madianickixn~ odbywa podróż do Egiptu. Biblia (NT) . później w postaci szczegółowych przepisów.1) Kain po zabiciu swojego brata Abla zostaje skazany przeż Boga na tułaczkę. wiele wędrował po świecie. wędruje po świecie. i wyrusza w przeciwną stronę. między innymi muszą przepłynąć między Symplegadami. wyruszy na tułaczkę po Grecji. kolejne odwiedzanie wielu miejsc w poszukiwaniu czegoś. przemierza całą Palestynę i przez trzy lata naucza i czyni cuda. Rachelę i Leę~ dzieci i część trzody wuja. Coward) * "Pieniądze często kosztują bardzo dużo". które miażdżyły każdy okręt próbujący obok nich przemknąć. apostołowie rozpoczynają podróże misyjne. Kiedy dowiaduje się prawdy. dobytkiem i sługami' z Charanu do Kanaanu. Ziemi Obiecanej.

między innymi wyrusza do Irlandii. choroba zmusza młodego poetę do powrotu do kraju. "Legenda o św. gdzie w kolejnych kręgach cierpią grzesznicy. Pierwsza. którzy traktują go jako niegroźnego szaleńca. symbolizujące ludzkie grzechy.Tristan odbywa wiele podróży. Zawarł w niej też autor całą. by wzorem innych humanistów studiował na najsłynniejszych uniwersytetach. Wraz z giermkiem Sancho Pansą trzykrotnie wyrusza na wyprawy. Lew i Wilczyca. wędruje po całej Europie. "Legenda o Żydzie Wiecznym Tułaczn"-Znana od VII w. Homer "Odyseja" . Wspomagają ich w tej walce aniołowie. Podczas ataku piratów udaje mu się jednak uciec z okrętu i powraca do Danii. gdzie dusze oczekują na powrót na ziemię. wraz z Gildensternem i Rosenkranzem udaje się w podróż do Anglii.Odyseusz. dociera nawet do sfer niebieskich. łecz ty będziesz chodził. Aleksy wsiadł na okręt żmierzający do Syrii. Im niżej scho dzą.Rycerze Okrągłego Stołu bardzo często wyruszają na wyprawy. który uderzył przechodzącego obok jego domu Chrystusa dźwigającego krzyż (w innym wariancie Ahaswer plunął Jezusowi w twarz). Rabelais "Gargantua i Pantagruel" Bohaterowie opowieści Rabelais'go. Bógjednak sprawił. 2) Hamlet. Wergiliusz "Eneida" . Jest to obraz mający horacjański sens . Tasso "Jerozolima wyzwolona" Epos opowiada historię pierwszej wyprawy krzyżowej. i stadem baranów. Fryzji.1) Laertes. poszukując Świętego Graala. Później. de Cervantes Saavedra "PrzemyśIny szlachcic Don Kichote z Manczy" . wiedzę człowieka średniowiecza o świecie. J.Don Kichote po lekturze średniowiecznych romansów rycerskich popada w obłęd i postanawia zostać błędnym rycerzem. dwaj olbrzymi. król Brytanii. uleczony z szaleństwa. Aleksym" Nazajutrz po ślubie Aleksy opuścił rodzinny dom i młodą żonę i wyruszył w stroju żebraka na wędrówkę. straciwsry z oczu szlak niemylnej drogi. 121 . Gargantua i Pantagruel. Gdy podczas tej wędrówki zatrzymał się w pewnym mieście. jadąc na olbrzymiej kobyle. Wraz z nią będzie Dante zwiedzał Raj. Niestety.całe Morze Śród ziemne. między innymi schodzi do Podziemia. II" (Niezwykłym i nie leda piórem opat rzony. umiera. Szekspir "Król Lear" - Podzieliwszy swoje państwo pomiędzy córki. gości go królowa Dydona. Gdy próbuje odnaleźć drogę powrotną. Ks.) "Dzieje Tristana i lzoldy" . Wreszcie przybija do brzegów Półwyspu Apenińskiego. kielicha. czasem staje się obiektem żartów i kpin. który jest kresem jego tułaczki. póki nie powrócę. Tak rozpoczyna się jedna z najbardziej znanych w historii kultury europejskiej podróży. poszukując okazji do spełnienia bohaterskich czynów. który przemierza świat.symbol mądrości bożej. M. gdy u kresu świata Chrystus powróci na ziemię. Niemcy i Włochy. Chcąc od niej uciec. że z polecenia Boga zostanie jego przewodnikiem w wędrówce po krainie umarłych. by bronić honoru dam. Odtąd Żyd Wieczny Tułacz przemierza nieustannie świat. T. odwiedzając najróżniejsze miejsca. Morsztyn szczegółowo opisuje tę wędrówkę myśli. że wiatry skierowały statek w inną stronę i Aleksy powrócił do rodzinnego Rzymu. gdzie poznaje Izoldę o Białych Dłoniach. które się za jego sprawą działy. wędrowcy docierają do Raju Ziemskiego. poszukując przygód w Lonii. dużo podróżują. Morsztyn "Emblema 27" (Stawiaj kroki moje. ślepy. gdy Bóg wspiera człowieka.1) patrz: mitologia-Eneasz. w którym na kolejnych tarasach pokutują za swoje grzechy ci. którego według legendy używał Chrystus podczas Ostatniej Wieczerzy i do którego póź niej Józef z Arymatei zebrał Jego krew spływającą z krzyża. w głębi ciemnego znalazł się lasu. Niestety. który zjawia się z zaświatów i obwieszcza. Bedier (oprac. przykra i wąska. wiedzie ku zbawieniu.jego dusza rozpoczyna wędrówkę. które bierze za oddział wrogiego wojska. Po powrocie z ostatniej wyprawy.Po ukończeniu gimnazjum Lubrańskiego w Poznaniu Janicki zostaje wysłany przez Piotra Kmitę w podróż do Włoch. J. Jej pokonanie możliwe jest tylko wówczas. tuła się po swoim byłym królestwie. którą zaślubia. Towarzyszy mu wierny błazen.Przemieniony po śmierci w łabędzia poeta nad Ikara prędszy przeważnego. która była darem króla Numidów. którym Bóg nie odmówił miłosierdzia. J. by sprowadzić na dwór króla Marka Izoldę Jasnowłosą. Wspinając się coraz wyżej. wyrusza w podróż do Francji. Kasjusz i Brutus. na rozkaz Klaudiusza.. tym cięższe grzechy i cięższe kary. F. mimo że życie upływa im głównie na jedzeniu i piciu. Szekspir "Hamlet" . W. którym przewodzi Pluton-Lucyfer. W swoich wędrówkach spotyka wielu ludzi. prowadzi ku potępieniu. odwiedzając mijane wyspy. by wreszcie w Empireum kontemplować obecność Boga.Motyw życia . dokonuje bohaterskich czynów. Janicki "Elegia o sobie samym do potomności" . od południowych po północne jej krańce.) . wysłuchawszy pouczeń ojca. w których Don Kichote widzi przerażające olbrzymy. najprawdopodobniej 25 marca 1300 roku. Kochanowski "Pieśń XXIV. Gonerylę i Reganę. Podczas swojej tułaczki Eneasz przeżywa wiele niebezpiecznych przygód. K. Na samym dnie Piekła cierpią najwięksi zdrajcy ludzkości: Judasz. by służyć Bogu.patrz: mitologia . Tu jego potomkowie (albo w innych wersjach mitu . Alemanii i Hiszpanii. jak i ze słabością własnych charakterów. Następnym etapem wędrówki Dantego jest Czyściec. wdów. wygnany przez okrutne córki. (w innej wersji Kartafilosa). Za jej sprawą może zwiedzać najodleglejsze i najbardziej egzotyczne krainy. Kochanowski "Do snu" Kiedy człowiek zasypia. by walczyć w obronie uciśnionych. kiedy odwiedził Francję. Z. W. Najsłynniejsze są jednak wędrówki Parsifala z Walii. we własnym mniemaniu. gdzie. błędnego rycerza. Przeżywa także. Z. Przesycona alegoriami i symbolami opowieść o wędrówce Dantego interpretowana jest najczęściej jako obraz upadku człowieka na samo dno grzechu i jego powolnego dźwigania się z bożą pomocą ku ~czyszczeniu i świętości. wykłada teorię metempsychozy. by uciec od nieszczęśliwej miłości do królowej Izoldy. gdzie Wergiliuszasymbol ludzkiej mądrości w funkcji przewodnika zastąpi Beatrycze .wędrówki.) . pierwiastek boskiej doskonałości. Wówczas Chrystus powiedział: Ja odpocznę. przeżywając różne przygody. Morsztyn "Myśl ludzka" Myśl. 2) Podczas pobytu Eneasza w krainie umarłych jego ojciec. pozwala człowiekowi wędrować po całej ziemi. stają przed nim Pantera.. legenda opowiada historię Żyda Ahaswera . Do najbardziej znanych należą walka z wiatrakami. Gawii. niezwykłe przygody. W drodze muszą walczyć zarówno z siłami zła. pokazując miejsce. Rycerze wędrują do Jerozolimy. Legendy arturiańskie .. Anchizes. syn Poloniusza. Na przykład Gargantua podróżuje do Paryża. zawijając między innymi do Kartaginy. byją wyzwolić z rąk pogan.dzieła poety zapewnią mu nieśmiertelną sławę wśród wszyskich ludów cywilizowanego świata. nie mogąc się ani na chwilę zatrzymać. Dante Alighieri "Boska Komedia" Trzydziestopięcioletni Dante. w czasie których wędruje po całej Hiszpanii. przyniosły mu sławę świętego. Kochanowski "Do gór i lasów" Prezentując swoją poetycką biografię. Druga. Człowiek może w swojej egzystencji wybierać pomiędzy dwiema drogami. sierot. Przerażonego Dantego ratuje z opresji duch Wergilego. cuda. wspomina Kochanowski podróże po Europie. postanawia na zmianę mieszkać u każdej z nich. Jego wędrówka skończy się dopiero wówczas. Dante prowadzony przez Wergiliusza zwiedza najpierw Piekło. którą idzie się wygodnie. J. odwiedzi wszystkie kraje Europy. Tu także spotka go śmierć. Pantagruel wędruje po morzu. Lear.. niezwykle bogatą. Wreszcie dociera do Bretanii.nową Troję.on sam) założą w przyszłości miasto Rzym .

w czasie której młodzieniec przeżywa niezwykłe przygody i poznaje dziwnych ludzi. Statek ulega katastrofie i Doświadczyński trafia na wyspę Nipu. gdzie dokonawszy podsumowania życia. A. Słowacki "Hymn" (Smutno mi. że został zamordowany. emigracji. która ma służyć krytyce Leibniza. Wędrówka staje się także pretekstem do snucia refleksji o przemijaniu. Pojawiają się one w tekście na zasadzie asocjacji wywołanych przez odwiedzane miejsca i podziwiane krajobrazy. Beniowski wyrusza w dalszą drogę. Podczas tych wędrówek w niewyjaśniony sposób staje się Konradem Wallenrodem. co doprowadziło go do śmierci. które nie zasłużyły na niebo. błąkaj ą się po świecie i cierpią wyznaczone im kary. bo Polska spoczywa w grobie już trzeci dzień i rychło nadejdzie zmartwychwstanie. Ow fakt przyspieszyć mogą pielgrzymi. IV Po stracie ukochanej. Ich podróżjest pretekstem do snucia przez Kubusia opowieści o swoich amorach i ukazania jego wyższości nad panem. której chce się poświęcić. młody samobójca powstaje z grobu i błąka się po świecie. Goethe "Faust" . pogrążony w rozpaczy Gustaw błąka się bez celu po świecie.Relacja z podróży. Dla duchów lekkich i pośrednich ta wędrówka będzie miała kres. że miłość kobiet można kupić. gdzie dokonuje sięjego reedukacja. Przeżywa wiele niezwykłych przygód. Wspomnienie wielkości bohaterów Hornera i jego dzieł budzi refleksję nad niedoskonałością twórczości samego autora. do której nie może powrócić ("Stepy akermańskie". żeglugą. Po kilku chwilach spędzonych z panną A. małości człowieka w obliczu Bo. której ostatecznym portem nie jest ojczyzna. A. Istnieją też podejrzenia. Jest pielgrzymem tułaczem wygnanym z ojczyzny. przemijaniu. Mickiewicz "Dziady" cz.Zesłańcy w kibitkach jadą na północ.Alfons van Worden jedzie do swojeg o pułku gwardii walońskiej. Jego wędrówka jest więc swoistą podróżą edukacyjną. nie potrafiąc znaleźć sobie miejsca. którym rządzi pieniądz. Swift "Podróże Guliwera" Lekarz okrętowy. Wolter "Kandyd" . Słowacki "Grób Agamemnona" Podróżujący po Grecji bohater liryczny zwiedza grób zwycięzcy spod Troi. Marcin (skrajny pesymista) i egzotyczny służący Kakambo. która go wiedzie na początek do konfederatów barskich. Mickiewicz "Sonety krymskie" Bohater liryczny tego cyklu podróżuje po Krymie. postanawia wyruszyć w świat. II Dusze. jeszcze raz przeżywając to wszystko.ga. Walczy między innymi w Ziemi Świętej i w Hiszpanii. J.nauczy go umiaru i wytknie mu cel dalszej drogi.J.Powróciwszy do Zakonu. Wykorzystuje tu Krasicki motyw podróży edukacyjnej. Jest być może młodym samobójcą z ballady "Upiór". Patrz też: J. J. powtarza nieustannie. Mickiewicz "Dziady" cz. do Sparty rządzonej przez Menelaosa. 2) Życie wygnańca jest nieustan nątułaczką.Ch. że świat. Kandyd podróżuje po całej Europie. I. W swoich "Pamiętnikach" daje szczegółowy opis obyczajów Duńczyków. Szczegóły tych wędrówek pozostają tajemnicą. tracąc resztki rodzinnego majątku. podziwiając orientalne krajobrazy. z której przywiezie nową żonę.G. A. kraj olbrzymów i krainę rozumnych koni. A. W miarę zbliżania się do stolicy pojawiają się osiedla. a realizował on jedynie plan szejka Gomelezów. Krasicki "Mikolaja Doświadczyńskiego przypadki" 1) Doświadczyński wyjeżdża do Paryża. wyrusza w podróż. J. w czasie której zwiedzi między innymi państwo Liliputu. staje się pretekstem do snucia dygresji na temat poezji. przeżywając wiele niezwykłych i niebezpiecznych przygód. Ojczyzny wolnej. Wreszcie Kordian dociera na szczyt Mont Blanc. by pocieszyć się po stracie Leili. W każdym razie Walter Alf powraca z wędrówek do Malborka już jako Konrad Wallenrod. Skąd wyruszyli? Nie wiadomo. Być może prawdziwy Walenrod zginął. J.. że żyjemy na najdoskonalszym ze światów. Mikołaj wsiada na okręt. A. biorąc udział w licznych bitwach . do Petersburga. Dalsza wędrówka przypomina dwie wielkie bitwy z historii Grecji: bitwę w wąwozie Termopile i bitwę pod Cheroneą. traktując je z dużą rezerwą. Dla duchów ciężkich jest ona karą wieczną. D. gdzie prowadzi hulaszcze życie. Powieść Swifta jest krytyką współczesnego mu społeczeństwa i skrajnego oświeceniowego racjonalizmu. Ich wędrówka zbliża się do kresu.1) Płynąc statkiem przez Morze Śródziemne do Aleksandrii. krytyki. J.1) Po śmierci Leili Giaur przyłącza się do bandy zbójeckiej i wraz z nią wędruje po Grecji. W drodze zostaje napadnięty przez bandę zbójecką. Zostaje między innymi przeniesiony do mitycznej Grecji. W Anglii uświadamia sobie.Emigracja polska to pielgrzymi. Mickiewicz "Konrad Wallenrod" . Byron "Giaur" . Tak rozpoczyna się jego niezwykła podróż. do której należy Giaur i zjego ręki ginie. Lemuel Guliwer.W kilka lat po nieudanej próbie samobójczej Kordian wyrusza w podróż po Europie. W finale jednak okazuje się. ich twarze pozbawione są wyrazu. J. jak gdyby wczora wieczorem stworzony. Opowieść o losach bohatera zajmuje w poemacie miejsce drugorzędne i jest pretekstem do 122 . Pasek "Pamiętniki" .. W Watykanie pada autorytet moralny papieża. Diderot "Kubuś fatalista i jego pan" . Kandydowi w jego wędrówkach na różnych etapach towarzyszą: Pangloss (nauczyciel filozofii).) .. J. chcąc opuścić Europę.Wypędzony z zamku z Westfalii.W. odnajduje ideę. III "Ustęp" . Potocki "Rękopis znaleziony w Saragossie" . Mickiewicz "Dziady" cz. Wszystkie wydarzenia mają tajemniczy charakter i sprawiają wrażenie szatańskich intryg. dociera nawet do Ameryki. J.Kubuś i jego pan są nieustannie w drodze. wyludniony kraj. Słowacki obserwuje zachód słońca. Mickiewicz "Księgi narodu polskiego i pielgrzymstwa polskiego" .bohater poematu. bohater. poznaje nowe systemy państwowe. Słowacki "Podróż z Neapolu do Ziemi Świętej" . Piękno natury wywołuje refleksje o losie tułacza.Wraz z wojskami Czarnieckiego Pasek wyprawia się do Danii. Dopiero w finale ta wiara ulega zachwianiu. straciwszy cały odziedziczony po ojcu majątek. Stąd też piękno Krymu nieustannie przywołuje wspomnienia utraconej Litwy. Mickiewicz "Upiór" . 2) Uciekając przed wie rzycielami. w Dzień Zaduszny. Opowiada także o swoich miłosnych przygodach. We Włoszech przekonuje się. Słowacki "Kordian" . Z rzadka spo tykani ludzie również sprawiają wrażenie pustych. którzy zmierzają do ziemi świętej.wiczówną. Kunegunda (ukochana Kandyda) ze starą służącą. które przypominają układem zabudowań pułki wojska. Boże. po katastrońe statku budzi się na nieznanym wybrzeżu. jak i w czasie. Najbardziej znany jest fragment pieśni VIII. doskonaląc się wewnętrznie. Kilkudniowa w zamierzeniu podróż przekształca się w dwumiesięczną wędrówkę. A. G. daleki jest od Szekspirowskich ideałów. 2) Hassan.. Przebywanie w tym świecie będzie miało decydujący wpływ na dalsze życie Fausta . życia osobistego poety. Dokąd zmierzają? To także jest tajemnicą. Choć rzeczywistość temu przeczy. Budzą one skojarzenia z losami powstania listopadowego i prowadzą do gorzkich refleksji na temat Polski i Polaków. "Pielgrzym"). znikomości człowieka wobec nieśmiertelnego piękna natury. która unosi go do Polski. że żadne siły nadprzyrodzone nie ingerowały w losy van Wordena. Patrz też: A. A. Podróżują przez pusty. jaką odbywa Słowacki . spętany linami. Słowacki "Beniowski" Maurycy Kazimierz Zbigniew Beniowski.Za sprawą Mefistofelesa odmłodzony Faust wędruje zarówno w przestrzeni. Walter Alf wraz z Krzyżakami wędruje. Słowacki "Grób Agamemnona".Co roku. Mickiewicz "Upiór". Z okrzykiem: Ludy! Winkelried ożył pada na chmurę. jako wyznawca optymistycznej filozofii Leibniza. Wreszcie wygląd przedmieść Petersburga i samej stolicy jest obrazem carskiego despotyzmu i wyzysku narodów imperium. Jego podróż przerywa porwanie wąsata niafika Diwa uprowadza go do ukochanej Anieli.

objedzie świat w 80 dni. W Wenecji spotykają wielu Polaków. Razem ze służącym wyrusza w podróż. do ziemi mogit i krzyży. powstaniec emigrant. H. Podczas wędrówek poznaje wielu ludzi. 2) Stanisław Wokulski wyjeżdża do Paryża. że tylko za granicą może odnaleźć artystyczne natchnienie. Początkowo wędruje konno. Conrad "Lord Jim" . To uświadamia mu. Liczne niebez pieczne przygody. Dickens "Klub Pickwicka" Pan Pickwick podróżuje po Anglii. Próbuje odnaleźć w czasie tej wędrówki wewnętrzny spokój i zrozumieć siebie samego.Podróż staje się symbolem daremnej ucieczki od samego siebie i świata. Tam Zły Duch próbuje go nakłonić. który niesie śmierć (O. które w przyszłości zaowocuje małżeństwem. Mann "Tonio Króger" . marzy o ponownym wyjeździe. Fredro "Trzy po trzy" Wśród wspomnień z czasów młodości pojawiają się także opowieści o wędrówkach Fredry wraz z wojskami napoleońskimi po Europie. Orzeszkowa "Nad Niemnem" . odnajduje spokój.G. Baudełaire "Podróż" . ponieważ świat mały.Na prośbę królowej d'Artagnan wyrusza do Londynu po spinki. Welles "Wehikuł czasu" . Sienkiewicz "Potop" . Dickens "Kolęda prozą czyli opowieść wigilijna o Duchu" patrz: retrospekcja. obdarzy go pełną wdzięczności miłością. Tołstoj "Anna Karenina" Anna Karenina i Wroński wyjeżdżają do Włoch. Sienkiewicz "Pan Wołodyjowski"Porwana przez Azję Baśka Wołodyjowska ucieka i przedziera się do Chreptiowa. bo chce znaleźć w Nieznanym coś.bardzo różnorodnych tematycznie dygresji. które 123 . Cała galeria dziwacznych postaci pojawiających się w powieści składa się na negatywny obraz rosyjskiej prowincji pierwszej połowy XIX wieku. Słowacki "Anhelli" .Goniąc królika w cylindrze. Ch. co w jego duszy kupieckie i mieszczańskie. tuła się po świecie. że w osiemdziesiąt dni objedzie świat dookoła. przedziera się do obozu wojsk królewskich. Rimbaud "Statek pijany" Tytułowy statek wędruje po morzach i oceanach. 2) Uwolniwszy się z rąk Bogusława. w przepaść. syn szacownego kupca i kobiety obdarzonej talentami artystycznymi. Michael Palin. gdzie. co artystyczne. by królowa mogła w nich wystąpić na balu. Podczas podróży pociągiem staje się świadkiem czułej rozmowy Izabeli ze Starskim. poznając cierpienia zesłańców. poznając najbardziej egzotyczne krainy. by zapomnieć o Izabeli Łęckiej. A. z którymi nawiązują bardzo bliskie stosunki. J. Janka Hansena i Ingeborgi Holm. która będzie obfitowała w liczne przygody. zakłada się w klubie. Krasiński "Nie-Boska komedia" Hrabia Henryk. w którym za ucieczkę z tonącej "Patny" odebrano mu patent oficerski. miotając się pomiędzy tym. Patrz: sen. co będzie nowe! L. Towarzyszą mu Atos. ale jedno cześnie życia. Irydion otrzymuje nakaz. zostają uprowadzeni przez zwolenników Mahdiego. Przynosi rozczarowanie. niechaj dno me pęknie! Niech pójdę pod morze!). N. H. T. wędruje aż na skraj przepaści nad morzem. J. Także w Aspinwall nie zatrzyma się dh~żej. londyński dżentelmen. przeżywa wiele niezwykłych przygód i spotyka wiele niezwykłych postaci. pełnej wolności wewnętrznej.Anhelli wraz z Szamanem. Wędrówka przez kolejne kręgi SyberiiPiekła ma prowadzić do wewnętrznego udoskonalenia i przygotować go do wypełnienia misji. który go wybrał na ofiarę za Naród. monotonny. Ale wspomnienia pierwszych i największych miłości jego życia. Prześladują go nieustannie wydarzenia z "Patny". Mimo to człowiek wciąż wędruje. pan Fogg dotrze do Londynu na dzień przed wyznaczonym terminem. uczą go odpowiedzialności i dają początek uczuciu do Nel. by szedł dalej. Oleńka Billewiczówna wędruje do Wodoktów. jaką kobietę pokochał. nigdy się nie zmienia. Ratuje go Anioł Stróż. reprezentujących wszystkie warstwy społeczne. Odnajdzie też pan Fogg szczęście osobiste młoda wdowa.Zygmunt Korczyński. Z. E. H.Tonio Króger. jak mu się wydaje. każda spotkana kobieta przypomina mu ukochaną. Sienkiewicz "Rodzina Potanieckich" . Dociera wreszcie do Stanicy i u jej wrót pada nieprzytomna. Dumas "Trzej muszkieterowie" . Nel. Lektura "Pana Tadeusza" sprawi.1) Po nieudanej próbie porwania księcia Bogusława Kmicic z Kiemliczami i Soroką wędruje do Częstochowy. Przeżywają przy tym wiele niezwykłych przygód. H. A. Prus "Lalka" . Portos i Aramis. J. który korzystając z różnych środków lokomocji. Po wielu perypetiach udaje jej się w końcu powrócić do domu. Dzieciom udaje się uciec z rąk porywaczy i od tej pory przez wiele tygodni przemierzają Afrykę. kuszony przez widmo pięknej Dziewicy. Dociera wreszcie na dwór Królowej Kier. Wreszcie dociera na Patusan. wyrusza w podróż na północ i przez Danię dociera aż do Szwecji. który wrócił z młodą żoną z zagranicznych wojaży. Wędruje wzdłuż prawie całego wybrzeża Oceanu Indyjskiego.Jim po procesie. podążył w imię Chrystusa na północ. a tym. Patrz: autotematyzm. że uczucie Wrońskiego do niej powoli wygasa. którzy jednak na kolejnych postojach zostają. Alicja trafia do Krainy Czarów. Wędruje przez ten dziwny świat. Jego wędrówka jest symbolem życia bez jakichkolwiek ograniczeń.1) Uwolniwszy Helenę Kurcewiczównę. W Paryżu poznaje też Geista. ima się różnych zajęć związanych z morzem. Daje to Dickensowi możliwość ukazania satyrycznego obrazu społeczeństwa angielskiego pierwszej połowy XIX wieku. w którym doświadczyło się już wszystkiego i pozostało jedynie pragnienie spokoju. 3) Wokulski wyjeżdża z Łęckimi i Starskim do Krakowa. nie mogąc znaleźć dla siebie miejsca. między innymi Szalonego Kapelusznika i Pana Gąsienicę. którego badania naukowe fascynują go. odwiedzając najodleglejsze hrabstwa. Ch. nigdzie nie mogąc zagrzać miejsca.Mister Fogg. a gdy willci pożerają jej konie. Po śmierci Katza sam wędruje po całej Europie.Bohaterowie powieści za sprawą niezwykłej maszyny odbywają podróże w czasie. które Anna Austriaczka ofiarowała księciu Buckinghamowi.N. Z. Verne "W osiemdziesiąt dni dookoła świata" . Sienkiewicz "Ogniem i mieczem" . B. H. Te przyjaźnie będą trwały nadal po powrocie do Warszawy. którzy umarli od czasu ostatniego spisu. Ta podróż uświadamia Annie. ale bogatszy wewnętrznie 0 odzyskane wspomnienia o Polsce. Patrc: ucieczka. H. Na pierwszej stacji wysiada i ostatecznie rozstaje się z panną Łęcką. Carrołł "Ałicja w krainie czarów" . zapomni zapalić latarnię morską i straci pracę.W. Ch. czynią z czternastoletniego Stasia mężczyznę. wędruje przez Syberię. Zagłoba przedziera się z nią w przebraniu dziada-lirnika przez pogrążoną w wojnie Ukrainę. którą w Indiach uratuje od spalenia. próbując powrócić do rodziców. że rozmyślając o utraconej ojczyźnie. Korzystając z wszelkich znanych środków lokomocji. Gaskończyk sam przeprawia się przez Kanał. znany angielski aktor. 2) Skrzetuski wydostaje się z oblężonego Zbaraża i przez mokradła.Staś Tarkowski i jego mała angielska przyjaciółka. które przeżywają. Krasiński "Irydion" Przebudziwszy się po wiekach w Colosseum. dalszą drogę odbywa pieszo. którą mu wyznaczono. Gogol "Martwe dusze"Cziczikow podróżuje po odległych guberniach Rosji i skupuje od ziemian martwe dusze chłopów. obok posterunków kozackich. twierdząc. by wędrując bez przerwy. Sienkiewicz "Latarnik" Skawiński. Wyczyn Fogga powtórzy w latach 80-ych XX w. by powstrzymać ludzi kardynała Richelieu. Wyruszy znowu na tułaczkę. by w walce odpokutować za grzechy przeciw ojczyźnie. L. Sienkiewicz "W pustyni i w puszczy" . Niestety. A. by wreszcie zdecydować się na powrót do Warszawy. H.1) Po upadku powstania na Węgnech Rzecki z kilkoma innymi oficerami tuła się bez celu.Stach i Marynia po ślubie wyjeżdżają w podróż do Włoch. odzyskuje nie bez kłopotów spinki i wraca do Paryża w samą porę.

jest noc. M. bo tylko cZyste i niewinne serca dZiecięce mogą wyzrvolić grób Chrystusa z rqk niewiernych. S. trzydziestoletni Józef. W końcu miłość do pozostawionego kwiatu każe mu powrócić na rodzinną planetę. oznajmia. scena w domu publicznym. Przed nim przywódcy krucjaty otworzą swoje serca i ujawnią prawdziwe powody. ale by być blisko Jakuba. że kierowało nimi pożądanie. chcąc zorientować się. jako reakcja na zaistniałą sytuację (np. więc Józio wbrew sobie porywa Zosię. Aleksy i Blanka wyruszyli w drogę nie po to. zaraz pierwszego dnia.. obawiając się gniewu swojego brata .Jakub. który zmienia świat i ludzi. Kiedy wreszcie udaje mu się dotrzeć do Pacanowa. Na Ziemi uświadamia sobie także. Staff "Wędrówka wesołego pielgrzyma" . by zgromadził wokół siebie dzieci i wyruszył do Jerozolimy. wiejski dworek ciotki. sprzedany przez braci. Tu poznaje Lisa. wędruje po labiryncie sądu. które w założeniu autora stanowią parodię pewnych epizodów z "Odysei". Daleko posunięty autobiografizm powieści sprawia. W. zahamowań bohatera. Gombrowicz "Ferdydurke" Bohater powieści. 2) Józef. wbrew swojemu zdroworozsądkowemu podejścu do świata i ludzi. więc koziołek . które do niej skłoniły. w żadnym nie czując się u siebie. Jego wędrówkę można interpretować jako obraz życia. Molly.spowiednik. u których spędzał wakacje przed laty. czasem niebez piecznych. K. Przemierza duszne korytarze strychów. gdzie jako ojciec Józefa będzie żył w dostatku. kiedy skromny urzędnik Leopold Bloom odbywa wędrówkę po ulicach Dublina. cofając się we wspomnieniach do swojej młodości. który uczy go. Owa wędrówka po przeszłości z jednej strony ukazuje niszczycielską siłę czasu. że skazany jest na egzystencję na granicy dwóch światów: mieszczaństwa i sztuki. radośnie wędruje do odległego miasta. Proust "W poszukiwaniu straconego czasu" Pod wpływem smaku magdalenki maczanej w herbacie z kwiatu lipowego Marcel. higienicznych. Latarnika i Geografa. odbywa z kupcami podróż do Egiptu. że "W poszukiwaniu straconego czasu" jest w pewien sposób również wędrówką samego Prousta. Bankiera. Wyjeżdża więc do Wenecji i zatrzymuje się w hotelu na Li