ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA •

Międzynarodowy magazyn elektroników konstruktorów

5/2010 • maj

cena: 15,50 zł (w tym 7% VAT)
PRICE: 8 EUR Nakład 29000 egz.

8:%"/*&41&$+"-/&

a
k
ł
ó
p
s
ki

n
i
l
o
h
Ec
Najnowszy numer specjalny ŚR
(„Świat Radio Plus” pt. Echolink
i spółka opracowany przez
Krzysztofa Dąbrowskiego OE1KDA) jest poświęcony
zasadom pracy amatorskich sieci
radiowo-internetowych, szerokiej
gamie rozwiązań technicznych,
sposobom korzystania z nich oraz
argumentom za i przeciw ich
wykorzystaniu.
Dołączony do numeru dysk CD
zawiera nie tylko liczne programy
związane z Echolinkiem, D-Star
i innymi systemami łączności radiowo-internetowych, ale również
programy przeznaczone dla wielu
innych dziedzin krótkofalarstwa.
Znaleźć więc na nim można
zarówno programy do pracy emisjami cyfrowymi albo do odbioru
za pomocą odbiorników realizowanych programowo (SDR),
jak i programy symulacyjne dla
majsterkowiczów. Osobny temat
stanowią rozwiązania służące do
komunikacji za pomocą słabych
sygnałów i do badania propagacji
przy użyciu indywidualnych radiolatarni małej mocy pracujących
emisjami WSPR, QRSS, Hella
i innymi.
W miarę możliwości wybór
programów uwzględnia oprócz
systemu Windows także i inne
platformy sprzętowo-programowe: Linuksa, Mcintosha i PocketPC, a do części z nich dodano
instrukcje w języku polskim w tłumaczeniu OE1KDA.
Dodatkowo na CD zamieszczono
drugie wydanie historii polskich
radiotechników.
Numer specjalny „Echolink i
spółka” pojawi się w maju br.
w salonach prasowych Empik.
Prenumeratorzy ŚR mogą go
nabyć z rabatem w wysokości
50% (wplacając 14 zł na konto
97160010680003010303055153).

Skorzystałem z Echolinku. Działa i bardzo mi
się podoba, bo na UKF można
robić łączności z zagranicą.
/SP5XHN/

W moim przypadku Echolink to jedyny
sposób komunikacji. Pozbyłem się sprzętu
w wyniku nagłej potrzeby finansowej.
Na KF nie rozmawiałem - miałem tylko
2 m i 70 cm. Aż tu nagle zrobiłem QSO
z Południową Afryką na 70 cm... SUPER...
Popieram w 100% Echolink.
/SQ8CMF/

Echolink odkryłem w 2005 roku i od tego
czasu ciągle z nim eksperymentuję.
W 2008 roku uruchomiłem bramkę
Echolink-IRLP.
/K0KN/

Moim zdaniem, mówiąc zwięźle: Echolink nie
powstał po to, aby można było się chwalić
dalekimi łącznościami. Pomaga on jednak
słabym, ręcznym czy ruchomym stacjom
albo stacjom pracującym z prowizorycznego
QTH nawiązać pożądane łączności. I nie jest
on niczym więcej, ale także i niczym mniej.
Odległość do najbliższego przemiennika
echolinkowego może wynosić na
przykład 50 km, a to już jest
łączność radiowa.
/DO6FM/

Echolink niczego nie zastępuje. Jest
dodatkowym do istniejących systemem
łączności pokazującym młodzieży, co
można osiągnąć, korzystając z prostych
radiostacji, łączy DSL, serwerów WWW
i komputera PC. I chyba nie chcemy
przespać tej szansy???
/DO6FM/

Usłyszałem australijskiego krótkofalowca
na częstotliwości VK2BGL, odpowiedziałem
i przeprowadziliśmy fajną łączność.
/z witryny ARI w Weronie/

Możesz spacerować wokół domu z ręczną
radiostacją, rozmawiając z Włochami lub
Hiszpanią. Wyobraź sobie
miny sąsiadów... ha ha.
/KH6JPL/

Najważniejsze aby aktywni krótkofalowcy nie rezygnowali z wypróbowywania nowych technik wskutek
negatywnego stanowiska osób
niechętnych wprowadzaniu nowości do
naszego hobby, ponieważ to właśnie
aktywni amatorzy
ożywiają krótkofalarstwo.
/DO6BCO/

Echolink jest potrzebny komuś, kto chce
w prosty sposób umówić się na dalekie
łączności nawet wówczas, gdy warunki
propagacji są złe.
Echolink aktywuje ludzi i pasma.
Echolink jest dziedziną eksperymentalną.
Echolink przygotowuje ultrakrótkofalowców
do światowych łączności.
Echolink ożywia pasma amatorskie
i przyczynia się do ich obrony.
/DL8RDL/

EchoLink został wymyślony przez ludzi i dla
ludzi. Fajna sprawa, jeżeli chodzi o brak
możliwości technicznych do
stawiania pola antenowego.
/SQ8OY/

Maks. moc
wyjściowa
Napięcie
Zakres
Rozdzielczość
Nap. maks.
Tryb śledzenia
Błąd śledzenia
Prąd
Zakres
Rozdzielczość
Prąd maks.
Tryb śledzenia
Błąd śledzenia

165 W
0÷ +30V/ 0÷ -30V
10mV
-32V / +32V
0 ÷± 30V
± 20 mV

3,3V/5V

0÷ -2,5A /0÷ +2,5A
1 mA
+3A / -3A
0 ÷ ± 2,5 A
± 5 mA

3A

ή
NOWO

ή
NOWO

Paczka impulsów
Modulacja PSK

Modulacja FSK
Modulacja FM

NDN
DF173003C

0-30V

0-30V

Prąd wyjściowy

0-3A

0-5A

Dokładność
pomiaru
Wyświetlacz
Ilość wyjść
Napięciowy
współczynnik
stabilizacji
Obciążeniowy
współczynnik
stabilizacji

Zabezpieczenie
Praca szeregowa,
równoległa,
tracking
Włączenie/
wyłączenie
wyjścia
Ograniczenie
prądowe
Wymiary
Cena
(bez VAT)

NDN
NDN
NDN
NDN
NDN
DF173005C DF1723003DC DF1723005DC DF1723003TC DF1723005TC

2 x (0-30V) 2 x (0-30V) 2 x (0-30V)
2 x (0-3A)

2 x (0-5A)

t
va
³+
z
9
99

Impulsy

Modulacja AM

Model
Parametry
Napięcie
wyjściowe

Tętnienia i szumy

Do pracy ciągłej (8h przy pełnym obciążeniu)

Sinus

Przemiatanie

≈ 3,3 A

• Stabilizacja napięcia i prądu • 12-bitowy konwerter A/C • Ciekłokrystaliczny wyświetlacz matrycowy z podświetlaniem, 2x16 cyfr jednoczesny
odczyt prądu i napięcia • Kalibracja programowa • Inteligentny system
chłodzenia • Złącze RS232 • Akustyczna (beeper) sygnalizacja przeciążenia i zmiany trybu pracy • Przyciski
(“w dół”) i
(“w górę”) do
łatwego ustawiania parametrów • Klawiatura numeryczna do bezpośredniego wprowadzania parametrów • Dwa kanały regulowane i jeden z
napięciem ustalonym (5V lub 3,3V)

NOWA SERIA ZASILACZY NDN
NAJWIĘKSZY WYBÓR, NAJLEPSZA
CENA, TRZY LATA GWARANCJI

● Częstotliwość: 1μHz÷10MHz, ● Dokładność: 5x10-5, ● Napięcie wyjściowe: 2mV ÷
20Vp-p, ● Stabilność ±1x10-5 ● Przemiatanie 1ms÷800s (liniowe), 100ms÷800s (log.)

2 x (0-30V)
2 x (0-5A)
1 x (5V, 3A)

2 x (0-3A)
1 x (5V, 3A)

NDN
DF1743003C
2 x (0-30V)
2 x (0-3A)
1 x (8-15V, 1A)
1 x (3–6V, 3A)

NDN
DF1743005C
2 x (0-30V)
2 x (0-3A)
1 x (8-15V, 1A)
1 x (3 – 6V, 3A)

Dokładność pomiaru napięcia: ±1% + 2 cyfry, dokładność pomiaru prądu: ±2% + 2 cyfry
2 x LED
Pojedynczy
CV≤1 x 10-4 + 1mV
CC≤2 x 10-3 + 2mA

Podwójny
CV≤1 x 10-4+1mV
CC≤2 x 10-3+2mA

CV≤1 x 10-4 + 2mV
CC≤2 x 10-3 + 6mA

CV≤1 x 10-4+2mV
CC≤2 x 10-3+6mA

4 x LED
Potrójny
CV≤1 x 10-4+1mV (CH1 i CH2)
CC≤2 x 10-3+2mA (CH1 i CH2)
CV≤1 x 10-4+1mV (CH3)
CV≤1 x 10-4+2mV (CH1 i CH2)
CC≤2 x 10-3+6mA (CH1 i CH2)
CV≤1 x 10-3+3mV (CH3)
CV≤0,5mVrms (5Hz-1MHz)
CC≤3mArms (CH1 i CH2)
CV≤1mVrms (5Hz-1MHz)
(CH3)

Poczwórny
CV≤1 x 10-4+1mV (CH1 i CH2)
CC≤2 x 10-3+1mA (CH1 i CH2)
CV≤1 x 10-4+1mV (CH3 i CH4)
CV≤1 x 10-4+2mV (CH1 i CH2)
CC≤2 x 10-3+2mA (CH1 i CH2)
CV≤1 x 10-3+3mV (CH3 i CH4)
CV≤0,5mVrms (5Hz-1MHz)
CC≤2mArms (CH1 i CH2)
CV≤1mVrms (5Hz-1MHz)
(CH3 i CH4)

CV≤0,5mVrms (5Hz-1MHz)
CV≤0,5mVrms (5Hz-1MHz)
CV≤20mVp-p (5Hz-1MHz)
CC≤3mArms
CC≤3mArms
CC≤30mAp-p
przed przeciążeniem oraz
przed przeciążeniem i odwrotną polaryzacją oraz ograniczenie prądowe i przeciwzwarciowe
odwrotną polaryzacją
TAK

NIE

TAK

TAK

TAK

TAK

TAK

Nastawianie ograniczenia prądowego przy odłączonym wyjściu
130 x 155 x 295 mm

250

275

255 x 156 x 295 mm

500

550

520

255 x 160 x 305 mm

570

570

590

ZESTAW LUTOWNICZY LF-7000 STANOWISKO DO MONTA¯U SMD/BGA
NA PODCZERWIEÑ
790 z³ + vat

W skład systemu wchodzi: IR-610 – podgrzewacz wstępny,
IR-810 – podgrzewanie punktowe, statyw do mocowania
płytki, chłodzenie kolby, włącznik nożny, chwytak
ciśnieniowy do układów scalonych z wymiennymi
końcówkami.

LF7000

1-Odsysacz elektroniczny DIA80A,
2-Lekka koñcówka lutownicza 210ESD
3-Termopinceta TWZ 100,
4-Wydmuch gor¹cego powietrza HAP 80,

®

IR-610
IR-810

Moc
650W
150W

Temperatura
30°C - 350°C
45°C - 450°C

Timer
0-900s

a!
en
c
a
br
Do

02-784 Warszawa, Janowskiego 15 tel./fax (0-22) 641-15-47, 644-42-50
http://www.ndn.com.pl e-mail: ndn@ndn.com.pl

• Szczegó³owe informacje w Internecie na stronie www.ndn.com.pl
• Szczegó³owe informacje w Internecie na stronie www.ndn.com.pl

LPS305 Zasilacz laboratoryjny GENERATOR Z CYFROW¥ SYNTEZ¥ DDS DF1410

• Szczegó³owe informacje w Internecie na stronie www.ndn.com.pl

- 2 kanały, pasmo 25MHz
- Próbkowanie z częstością 250MSa/s w czasie rzeczywistym
i 25GSa/s w czasie ekwiwalentnym
- Pamięć o długości 4k punktów dla każdego kanału
- Detekcja impulsów o szerokości 10ns (Peak Detect)
- Pamięć do 15 kompletów ustawień przyrządu
i do 15 przebiegów
- Kolorowy ekran LCD TFT o przekątnej 14 cm
³
- 19 różnych pomiarów automatycznych
899vazt
+
- Podstawa czasu: 1ns ~ 10s/dz
- Czułość odchylania pionowego: 2mV ~ 5V/dz
- Port USB do komunikacji z komputerem PC
- Operacje matematyczne na przebiegach: sumowanie,
odejmowanie, szybka transformata Fouriera
- 6-cyfrowy licznik częstotliwości w czasie rzeczywistym

• Szczegó³owe informacje w Internecie na stronie www.ndn.com.pl

STALE W DOBREJ CENIE!

OSCYLOSKOP CYFROWY GDS-1022

ale nie były to raczej rozwiązania rewolucyjne. jednak na chwilę obecną mnogość proponowanych standardów. Teraz z  niecierpliwością czekam na poznańską Automę.: 22 257 84 67 e-mail: redakcja@ep. faks. 0 28 .o. Leszczynowa 11 tel. aby było wystarczająco dużo miejsca do parkowania. że nie ma innych targów w Europie.. z o. 22 257 84 66 Wydawnictwo AVT Korporacja Sp. we współpracy z wieloma redakcjami zagranicznymi. Niestety.0 5 DZIAŁ Targi. a  pomiędzy nimi kursują bezpłatne autobusy miejskie.: 22 257 84 00 Adres redakcji: 03-197 Warszawa. rzec by można – w fazie praprototypu. Tomasz Włostowski. zwłaszcza do działalności zarobkowej. Po prostu w trudnych czasach firmy ograniczyły wydatki na innowacje i marketing. Zgodnie z opiniami naszych redaktorów odwiedzających targi. Nowe produkty pokazały m. że oprócz starej hali ekspozycyjnej do dyspozycji wystawców oddano nową.nazwisko@ep. z o. Niemców.pl http://www. Od dawna już wiadomo i przyznają to nawet osoby krytykujące CeBIT. Krzysztof Górski. Przedruk oraz umieszczanie na stronach internetowych całości lub fragmentów publikacji zamieszczanych w Elektronice Praktycznej jest dozwolone wyłącznie po uzyskaniu zgody redakcji. 4G) były pokazywane w wersji demonstracyjnej. Doskonała idea. Być może wszyscy oczekują na jakąś kolejną rewolucję w telekomunikacji na miarę wprowadzenia sieci GSM.w . że w ubiegłym roku było znacznie więcej nowinek. ul. edytora tekstu i jego instalacji na lokalnym dysku. Tam odbyły się targi CeBIT oraz Embedded World. 22 257 84 22. Infineon i inne. jakim było np. 4 Miesięcznik Elektronika Praktyczna (12 numerów w roku) jest wydawany przez AVT–Korporacja Sp. Stanowiska firm je demonstrujących otaczały dosłownie tłumy. na stoiskach związanych z telekomunikacją było widać kompletny zastój. Renesas. tel. Katarzyna Gugała.com. Namiastki takich rozwiązań widać już dziś. Korzystanie z tych projektów do innych celów. Marcin Chruściel. ale będzie wnosił jakąś jednorazową. Rafał Baranowski.05 5 . Justyna Warpas. ul.pl. Tomasz Jabłoński. Również i tam więcej ważnych wydarzeń było w ubiegłym roku.com. Za ich pomocą dojazd zajmuje co najwyżej 10 minut.in.com. faks. Nowe technologie (np. oferta systemów wizyjnych. W tym roku na Automaticonie swoją ofertę zaprezentowały 323 firmy. 1 . Leszczynowa 11 Projekty publikowane w Elektronice Praktycznej mogą być wykorzystywane wyłącznie do własnych potrzeb. wymaga zgody redakcji Elektroniki Praktycznej. nie wiadomo dlaczego (przyzwyczajenie?) w tej drugiej hali było mało zwiedzających. co widać również w Elektronice Praktycznej. a zwłaszcza u naszych zachodnich sąsiadów. targi.com. Marcin Wiązania. Ryszard Szymaniak. Leszczynowa 11 tel. z meczu piłki nożnej przyjdzie nam jeszcze trochę poczekać. Zapewne winien temu jest wszechobecny kryzys. Dzięki nim użytkownik nie będzie zmuszony do zakupu licencji np. Andrzej Tumański Sekretarz Redakcji: Grzegorz Krzykawski DTP: Dariusz Welik Projekt graficzny okładki: Jakub Tarnowski Redaktor strony internetowej: Marek Dzwonnik Stali Współpracownicy: Arkadiusz Antoniak.o. należy do Izby Wydawców Prasy Copyright AVT–Korporacja Sp. w zupełnie nowym budynku. warta naśladowania i  pozwalająca uniknąć nerwowego stania w  korkach ulicznych. Norymberski Embedded World zaowocował co prawda premierami kilku nowych układów scalonych (np. o nowych układach bezprzewodowych Infineona oraz Vinculum II piszemy w tym numerze EP). Sławomir Skrzyński. Owszem. Krzysztof Pławsiuk. a  zwłaszcza na zapowiadane imprezy towarzyszące. Temat robotyki jest bardzo gorący. 2 8– – 1 a ! 5– 20 4 . urządzeń i rozwiązań (jaskrawo było to widać na CeBIT) z całą pewnością nie sprzyja standaryzacji i rozwojowi tej branży.o. Wydawca: AVT–Korporacja Sp.ep. Za Część marcowego numeru EP poświęciliśmy prezentacji oferty firm biorących udział w  targach Automaticon 2010. 22 257 84 60. NXP. Parkingi rozmieszczone są w  różnych punktach miasta. Redakcja nie odpowiada za treść reklam i ogłoszeń zamieszczanych w Elektronice Praktycznej. bardzo ciekawe podzespoły. według schematu: imię. Na trójwymiarowy obraz np. Krzysztof Paprocki. Toshiba. Na czas targów obie hale połączone były specjalnym korytarzem umożliwiającym swobodne przejście z jednej hali do drugiej. Bożena Krzykawska. Nie sposób też nie zauważyć wydarzeń na świecie. jednak w przyszłości przewidywana jest eksplozja usług tego typu..pl Redaktor Naczelny: Wiesław Marciniak Redaktor Programowy. Póki co za wzór może posłużyć administracja targów kieleckich.pl Prenumerata: tel. do której dociera coraz więcej Waszych próśb o publikację wszelkich tutoriali i projektów związanych z mechatroniką i robotyką. Jarosław Doliński. z o. 11 oi e s k . ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 . Robert Wołgajew Uwaga! Kontakt z wymienionymi osobami jest możliwy via e–mail. Miałem jednak wrażenie. takie jak event robotyczny. Niestety. 03-197 Warszawa. Jerzy Szczesiul. Znacznie uboższa w  porównaniu do lat ubiegłych była np. Jeśli jeszcze w przyszłym roku organizator postara się o odpowiednie miejsca do parkowania.: 22 257 84 00 e-mail: prenumerata@avt. Andrzej Gawryluk. Wspominaliśmy też o tym. to warszawskie tereny targowe dużo zyskają. 22 257 84 65 Katarzyna Wiśniewska. wprowadzenie układów z rdzeniem ARM. Może nią być telewizja cyfrowa z trójwymiarowym obrazem. Przewodniczący Rady Programowej: Piotr Zbysiński Zastępca Redaktora Naczelnego.se OD WYDAWCY w w TR A AU FFI pr C as za PL TO -EX m AS M P y na TP A P O K O o na L z ie sz K na lce i e st elc ń. Już na pierwszy rzut oka bardzo brakowało mi też zielonego stoiska firmy Eaton (dawniej Moeller). a jednak organizatorzy corocznie dbają o to. 03-242 Warszawa. z o. W tym roku na targach CeBIT królowała branża IT. Na Automaticonie ogromne zainteresowanie zwiedzających budziły roboty. Tam w pobliżu hal targowych nie ma jakiegoś ogromnego parkingu. jednak nie taki przełom. Ten trend udzielił się i Polsce. firmy FTDI. Prezentowano wchodzące w życie rozwiązania „cloud computing” bazujące na modelu udostępniania usług przez zewnętrzne firmy. 22 257 84 65 faks. było tam nieco pustawo. Piszemy o nim w Automatyce i Mechatronice.pl Sklep: tel. ponieważ na naszych łódzkich targach Intertelecom 2010 pojawiło się mniej dostawców niż zwykle. tak dobrze oddających przyszłe i aktualne trendy rynkowe w najnowszych technologiach.o. niewielką opłatę na zasadzie abonamentu i użytkował program poprzez Internet. ul.: 22 257 84 49.e lfa . 22 257 84 99. Redaktor Prowadzący: Jacek Bogusz Redaktor Działu Projektów: Piotr Witczak Redaktor Działu Podzespołów i Sprzętu: Jerzy Pasierbiński Redaktor Działu Monitoringu Nowych Podzespołów: Maciej Gołaszewski Szef Pracowni Konstrukcyjnej: Grzegorz Becker Marketing i Reklama: reklama@ep.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

Menu konfiguracyjne umożliwia wybór 1 z 3 czułości stopnia wejELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 .PROJEKTY śnięcie przycisku również powoduje zmianę stanu Command. wprowadzono możliwość regulacji czułości jego stopnia wejściowego. dzięki czemu możliwa stała się implementacja wspólnej procedury obsługi dla obu interfejsów użytkownika. 5. Po ustawieniu wspomnianej flagi. Tryby analizatora widma różnią się sposobem wizualizacji charakterystyki. że wy- świetlane poziomy sygnału dotyczą sygnału audio na wejściu. Wybrano takie rozwiązanie. ponieważ sygnał poddany korekcji może mieć małą amplitudę (zwłaszcza w przypadku dużego tłumienia sygnału). Aby umożliwić dopasowanie zakresu przetwarzania przetwornika A/C do poziomu sygnału wejściowego. Urządzenie może pracować w  trzech trybach pracy: w trybie korektora graficznego (wyświetla wtedy 8 potencjometrów: 7 dla pasm korekcji oraz 1 dla poziomu głośności) lub Rys. Schemat ideowy EQanalysera 26 w  jednym z  dwóch trybów pracy analizatora widma sygnału akustycznego (wyświetla wtedy 7 słupków odpowiadających poziomowi sygnału dla każdego z pasm analizatora). Można ją wywołać w trakcie włączania układu przez wciśnięcie i przytrzymanie przycisku oznaczonego MODE. program główny przesyła dane sterujące do układu TDA7416 z użyciem interfejsu TWI oraz aktualizuje stan wyświetlacza LCD. że wyświetlane słupki będą zbyt niskie. czyli przed poddaniem korekcji za pomocą bloku korektora graficznego. Należy także podkreślić. Do tego celu przewidziano specjalną procedurę konfiguracyjną z  dedykowanym interfejsem obsługi. co powoduje.

Opuszczenie menu konfiguracyjnego następuje po przyciśnięciu przycisku BAND.Korektor/analizator sygnału audio Tab. Po zamontowaniu elementów SMD przylutowujemy rezystory. 2510.pl 27 . Zapisane nastawy są odczytywane przy włączeniu urządzenia. Warto zaekranować sekcję audio naszego urządzenia (układ TDA7416. która umożliwi usunięcie nadmiaru cyny spomiędzy wyprowadzeń układów.8 1. a  na końcu złącza.3 V 1 –56 0 2 100 2. 157. 2-pin (NSL25-2W) AUDIO: gniazdo męskie kątowe 90º. Poprawnie zmontowany układ (warto sprawdzić jakość montażu elementów SMD) powinien działać już po podłączeniu zasilania.2 30 2.C9. w zależności od sprzętu lutowniczego. 8-pin (NSL25-8W) ściowego (za pomocą przycisków UP i DOWN). 157. Należy przy tym uważać. co może nastręczyć pewnych trudności przy montażu. C6: 100 mF/25 V C10: 10 mF/25 V (tantalowy) Półprzewodniki: U1: 78M09 (SMD DPAK) U2: 7805 (TO220) U3: ATmega8 (TQFP32) U4: TDA7416 (TQFP44) IR: odbiornik podczerwieni SFH5110-36 GLCD: wyświetlacz graficzny LCD-AG128064A-BLW W/B-E12 (sterownik KS0108A) D1: 1N4004 Inne: P1: potencjometr montażowy 10 kV (raster 5 mm) L1: dławik 10 mH UP.com. dobrej jakości cyny z  odpowiednią ilością topnika oraz plecionki rozlutowniczej. Schemat montażowy EQanalysera Montaż i uruchomienie Korektor/analizator wykonano z  elementów SMD. R3: 4.125 W): R1: 22 kV R2. 15 000 Częstotliwości pasm regulacyjnych korektora Zakres regulacji Skok regulacji Wzmocnienie Skok regulacji Rezystancja wejściowa Maksymalny poziom napięcia wejściowego Impedancja wyjściowa Maksymalny poziom napięcia wyjściowego Rezystancja obciążenia wyjścia Odstęp sygnału od szumu S/N Zniekształcenia Separacja kanałów Zakres napięcia wyjściowego analizatora widma (pin SAOUT) Częstotliwości środkowe filtrów analizatora widma Wartość typowa –14 Hz +14 0. Scalony stabilizator napięcia zasilania 7805 można wyposażyć w niewielki radiator.8 2 103 0. 6. C3. MODE – mikroprzełączniki z ośką 17 mm PWR: gniazdo męskie kątowe 90º.. 2510. Szczególnej precyzji wymaga przylutowanie mikrokontrolera i procesora audio. C5. 6. Sposób drugi to montaż przy użyciu typowej stacji lutowniczej. Jako dodatkową funkcjonalność wprowadzono możliwość zapisania i  odczytu w  nieulotnej pamięci EEPROM mikrokontrolera wszystkich nastaw regulacyjnych korektora graficznego. EP robert. zaś same połączenie należy wykonać przy użyciu typowej listwy i  gniazda goldpin. Wyświetlacz graficzny LCD należy zamocować za pomocą tulei dystansowych o  odpowiedniej wysokości.7 kV R4: 10 V R5: 100 V Kondensatory: C1. jakim dysponujemy.5 Na CD: karty katalogowe i noty aplikacyjne elementów oznaczonych na wykazie elementów kolorem czerwonym Wykaz elementów Rezystory: (0.C17: 100 nF (raster 2. BAND. Robert Wołgajew. 6340. by nie uszkodzić termicznie układów.. 1000. Dotyczy to wyłącznie obsługi za pomocą pilota zdalnego sterowania.. kondensatory (należy zwrócić szczególną uwagę na typ i  jakość zastosowanych elementów). złącze audio) poprzez przylutowanie kawałka cienkiej blachy do masy audio w miejscach do tego przewidzianych (pola wyróżnione brakiem solder-maski na warstwie TOP płytki drukowanej).1 dB dB dB dB kV VRMS V VRMS kV dB % 3. C11. Parametry układu EQanalyser Parametr Napięcie zasilania Prąd obciążenia Wartość minimalna 12.54 mm) C2. Montaż elementów typu SMD możemy wykonać na co najmniej dwa sposoby.  3. 396. gniazda i  przyciski mikroprzełączniki.wolgajew@ep.. Sposób pierwszy to użycie specjalnej stacji lutowniczej typu Hot Air oraz odpowiednich topników.2 70 1. 1000. C4. DOWN. ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 Wartość maksymalna 15 130 62. 396. 4000. wykorzystując przewidziane w  tym celu otwory. C7. po- zostałe elementy bierne. Przy braku odpowiednich wartości nastąpi ustawienie wszystkich suwaków w położenia środkowe oraz przesłanie związanych z tym nastaw do układu audioprocesora.01 90 80 0 62. 16 000 Jednostka V mA 130 120 Hz Rys. Schemat montażowy układu pokazano na rys. Wybrany stopień czułości dla układu analizatora widma zostanie w tym momencie zapamiętany w nieulotnej pamięci urządzenia.

. Układ ten skonfigurowano tak. AVT-5233 w ofercie AVT: AVT-5233A – płytka drukowana AVT-5233B – płytka drukowana + elementy Podstawowe informacje: • Współpraca z  komputerem PC przez interfejs USB • Zasilanie 5 VDC pobierane z  portu USB • Zakres napięć mierzonych: 0.. pass: 1ajsf046 • wzory płytek PCB • karty katalogowe i  noty aplikacyjne elementów oznaczonych na Wykazie Elementów kolorem czerwonym Projekty pokrewne na CD i  FTP: (wymienione artykuły są w  całości dostępne na CD) AVT-2270 AVT-449 AVT-2857 AVT-5097 AVT-2126 AVT-5086 AVT-266 AVT-2004 AVT-02 AVT-01 Moduł miliwoltomierza (EdW 3/1998) Moduł pomiarowy (EP 6/2007) Moduł woltomierza/amperomierza (EdW 3/2008) „Mówiący” woltomierz (EP 1-2/2003) Moduł woltomierza na LCD (EdW 3/1997) Programowany 4-kanałowy komparator/woltomierz (EP 11/2002) Woltomierz 4. aby były przetworzone na napięcie z zakresu 0. Cały układ jest zasilany napięciem dostępnym na porcie USB. zaburzenia są filtrowa- ne programowo. 28 AVT 5233 W  pierwszym bloku został zastosowany specjalizowany układ konwertera USBRS232 typu FT232RL. Zastosowany mikrokontroler nie ma sprzętowego sterownika UART. Napięcie odniesienia jest doprowadzone do portu GP1. ale są to głównie elementy SMD i dlatego wymagana jest precyzja. Sygnał TX jest kierowany na wejście GP3 mikrokontrolera (U2).pl. Na każdym z wejść zastosowano układ całkujący służący do ograniczenia wpływu zaburzeń na wynik pomiaru.. Często jednak taka aparatura zabiera znaczną część powierzchni biurka. W  podstawowej konfiguracji wykonywane są pomiary napięcia wejściowego w  zakresie 0..5  V. dobranie odpowiedniego dzielnika oraz wyświetlenie w  odpowiednich jednostkach. Zamiast wskazywania napięcia możliwe jest także wyświetlanie innych wielkości.5  V.. W wyniku tej konfiguracji możliwe jest także skalibrowanie przyrządu. Każdy z  kanałów wyposażony jest q przycisk Hold pozwalający na zatrzymanie aktualizacji pomiarów. Przedstawiony w artykule woltomierz pozwoli na zastąpienie tradycyjnego miernika wirtualnym przyrządem pomiarowym.5.5 V i w związku z tym zakres pomiarowy przetwornika wynosi 0. zastosowane zostało dodatkowe źródło z  układem LM385-2. więc transmisja szeregowa realizowana jest w sposób programowy. Cały układ można podzielić na dwa bloki funkcjonalne: konwerter USB/ RS232 i układ pomiarowy.2. Parametry transmisji są następujące: 9600. Przedstawiony w  artykule woltomierz pozwoli na zastąpienie tradycyjnego miernika wirtualnym przyrządem pomiarowym.5  VDC • Rozdzielczość 0.5 V. Oprogramowanie służące do wyświetlania wyników pomiarów umożliwia dowolną konfigurację sposobu wyświetlania danych.2. 1. uszczuplając dostępne miejsce. Sygnał zegarowy potrzebny do pracy mikrokontrolera generowany jest z wewnętrznego generatora RC.. Ponieważ nieodzownym narzędziem jest komputer. W  bloku pomiarowym pomiary napięć wykonywane są przez wewnętrzny przetwornik A/C o  rozdzielczości 10 bitów zawarty w  mikrokontrolerze.. można użyć przyrządu wirtualnego. umożliwiające dwukierunkową wymianę danych z  komputerem. zaprzęgniemy go do pracy w  charakterze przyrządu pomiarowego.. n. Możliwe jest jednak zwiększenie tego zakresu poprzez zastosowanie dzielników wejściowych.5 cyfry (EP 9/1995) Woltomierz do modułowego zestawu pomiarowego (EdW 1-1996) Woltomierz panelowy z  wyświetlaczem LCD Woltomierz panelowy z  wyświetlaczem LED ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 . Rekomendacje: przyrząd przyda się każdemu elektronikowi i  jest ciekawą bazą do własnych konstrukcji. program uwzględnia zmianę skali Dodatkowe materiały na CD i  FTP: ftp://ep. Dane do komputera(RX) przesyłane są poprzez linię GP2. gdyż realizuje on cały proces komunikacji z komputerem poprzez interfejs USB. Montaż Widok płytki z ułożeniem elementów jest na rys. aby po włączeniu zasilania sygnał reset był generowany przez wewnętrzny moduł. Wartość tego napięcia jest równa 2. Dodatkowo. Woltomierz ma trzy kanały pomiarowe i umożliwia jednoczesne wyświetlanie napięć każdego z  kanałów. Pozwoliło to na skonfigurowanie zewnętrznego wejścia sygnału reset (GP3) jako wejścia cyfrowego.  1 przedstawiono schemat elektryczny modułu sprzętowego rejestratora temperatury.01  V • Możliwość podłączenia dzielnika napięcia wejściowego. zgodne ze standardem UART. Pomiary wykonywane są co około 300 ms i wysyłane do komputera.PROJEKTY 3-kanałowy woltomierz z USB Dodatkowe materiały na CD i FTP Przyrządy pomiarowe są nieodzownym sprzętem obecnym w  pracowni każdego elektronika konstruktora. user: 15257.com.2. Ważne jest. Ponieważ napięcie obwodu zasilania pochodzące z  portu USB nie jest wystarczająco stabilne. Budowa Na rys. Aby zaoszczędzić nieco miejsca. który pracuje jako wejście napięcia odniesienia dla przetwornika A/C. 2. Cały układ zawiera niewielką liczbę elementów. Do jego poprawnej pracy potrzebne jest stabilne źródło napięcia odniesienia. Upraszcza to konstrukcję.2. Na liniach TX i  RX otrzymujemy sygnały szeregowe.

01  V. Po zainstalowaniu urządzenia pojawi się nowy port szeregowy COM z  odpowiednim numerem. C5. 3..plawsiuk@ep. Domyślnie program wskazuje wartość napięć w zakresie 0. Dwukrotne kliknięcie na opis parametru uaktywni opcję jego edycji..2 kV R8: 1 kV Kondensatory: C1: 10 nF C2.01 0.01 0. 1.2 0.htm i wypakować do dowolnego katalogu.R4: 100 kV R5. Dwukrotne kliknięcie na wyświetlacz spowoduje jego podświetlenie kolorem pomarańczowym i zostanie wyświetlony aktualny mnożnik.com. Krzysztof Pławsiuk. Wszelkich zmian można dokonać tylko przy nieaktywnym połączeniu. w  którym znajdują się pobrane wcześniej sterowniki. Możliwe jest dostosowanie do własnych potrzeb zarówno opisu wskazywanego parametru. Mnożnik Rozdzielczość 1 2 3 4 5 1 0. to można uruchomić oprogramowanie na komputerze. 1.com/Drivers/ VCP..NET Framework.2 0.R7: 2..3-kanałowy woltomierz z USB Na CD: karty katalogowe i noty aplikacyjne elementów oznaczonych na wykazie elementów kolorem czerwonym Wykaz elementów Rezystory: R2... Po prawidłowym montażu można przejść do uruchomienia układu. Z klawiatury należy wprowadzić odpowiednią wartość i  zatwierdzić dwukrotnym kliknięciem na pole wyświetla- Rys.5 mm FR: koralik ferrytowy SMD Tab.125. EP krzysztof. Wszystkie parametry zapisywane są w pliku „miernik. Rozmieszczenie elementów na płytce ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 port możliwa będzie komunikacja pomiędzy oprogramowaniem sterującym a częścią sprzętową miernika. aby podane napięcie nie przekraczało wartości 5 V.CON3. Modyfikowane parametry są następnie odtwarzane przy każdym uruchomieniu programu. Okno programu wyświetlającego wyniki pomiarów cza.pl R E K L A M A 29 . Po podłączeniu rejestratora do komputera system Windows rozpozna nowe urządzenie i  rozpocznie proces instalacji sterowników.1 0.1 0.50 0. Po zmianie ponowne dwukrotne kliknięcie spowoduje zapamiętanie zmian.50 V z rozdzielczością 0.5 Inne: CON1: złącze USB do druku CON2. Na wyświetlaczach będą widoczne wskazania napięć z wszystkich wejść pomiarowych...ftdichip. Do złączy CON2 i CON3 należy doprowadzić mierzone napięcia.25.. Schemat elektryczny miernika Montaż należy rozpocząć od wlutowania układów scalonych U1 i U2. gdyż może to spowodować uszkodzenie mikrokontrolera.C8: 100 nF C3.... C10: 10 mF/16 V Półprzewodniki: U1: FT232 SMD U2: PIC12F675 D3: LM385-2. w którym się znajduje. CON3: ARK2 3. Do pracy programu jest konieczne zainstalowanie bibliotek ..50.0 Rys.p. W  tym celu należy pobrać sterowniki dla układu FT232RL ze strony producenta http://www..2. jak i mnożnika. Jako ostatnie należy wlutować złącza CON1.ini”.. 2. automatycznie tworzonym przez program w katalogu. Jeśli wirtualny port zostanie zainstalowany. Okno programu pokazano na rys.5 1 0. Zmianę mnożnika wykonuje się w analogiczny sposób... 3. 1 pokazano przykładowe zakresy wyświetlanych parametrów w  zależności od wybranego mnożnika.5 Zakres pomiarowy 0.2. Poprzez ten Rys.250 0. Należy przy tym zwrócić uwagę. W celu nawiązania połączenia z  częścią sprzętową należy wybrać odpowiedni port oraz nacisnąć przycisk Start..0 0. Zależność rozdzielczości i  zakresu od mnożnika l.. W tab. C4.. W drugim etapie montowane są pozostałe elementy SMD. Wtedy należy wybrać „Instalacja ręczna” i  wskazać katalog.0 0.

W  układzie zabezpieczenia zastosowano tranzystor J-FET z kanałem typu P. Prąd ten można zamienić na napięcie i mierzyć przetwornikiem A/D. Rekomendacje: czujka przyda się wszędzie tam. Dodatkowe D o oda od odatk da datk tko kow k o ow we ma materiały ate te na na CD CD i FTP ii  FT FTP FTP P którego natężenie jest zależne liniowo od stężenia gazu. user: 15257.pl. czujnik wilgotności i temperatury SHT11. Długi czas życia. jeśli napię- cie wsteczne przekroczy ±10  mV. dobra stabilność temperaturowa i  wysoka dokładność sprawiają. 1. że jest to idealny element przeznaczony do budowy czujek CO. Na rys. AVT-5232 w ofercie AVT: AVT-5232A – płytka drukowana Podstawowe informacje: • Pomiar stężenia tlenku węgla. Schemat blokowy czujki 30 AVT-362 Inteligentny detektor gazu (EP 11/1997) AVT-433 Energooszczędny czjnik niebezpiecznych gazów (EP 8/2005) ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 . bezbarwny.+70°C. liczniki. zasilacza lub centralki alarmowej) • Komunikacja: RS485 oraz ZigBee • Sygnalizacja alarmu: sygnał akustyczny. Na rys. interfejsy SPI i  I2C. To zabezpieczenie jest konieczne. Jego zadaniem jest zwarcie elektrod czujnika w przypadku. gdy jest wyłączone zasilanie konwertera. pamięć RAM oraz przetwornik A/C. w  której bierze udział tlenek węgla. Wpływ temperatury na jakość pomiaru jest nieznaczny. Czujnik TG5042 Czujnik TGS5042 pozwala wykryć stężenia CO powyżej 1% i  jest niewrażliwy na inne gazy. Budowa układu Pierwszym blokiem urządzenia (rys. Oprócz mikrokontrolera wśród najważniejszych bloków należy wymienić: czujnik elektrochemiczny TGS5042. gdzie w  pomieszczeniach użytkowych są piece gazowe lub stałopalne. Prezentowana czujka ostrzega przed możliwością zatrucia się tlenkiem węgla. Zakres temperatur pracy to –40. ponieważ czujnik może ulec uszkodzeniu.  2 przedstawiono zasadę działania czujnika CO. Elektrolit w  TGS5042 to niskostężona mieszanina substancji elektrolitycznych: KOH (wodorotlenku potasu). Na skutek reakcji elektrochemicznej.5 cyfry Dodatkowe materiały na CD i  FTP: ftp://ep. a  przy tym silnie toksyczny. trzy różne tryby pracy. Mikrokontroler ma interfejs do sterowania LCD.  1 pokazano schemat blokowy czujki. temperatury i  wilgotności • Zasilanie: 5  VDC (z  baterii. pass: 1ajsf046 • wzory płytek PCB • karty katalogowe i  noty aplikacyjne elementów oznaczonych na Wykazie Elementów kolorem czerwonym Projekty pokrewne na CD i  FTP: (wymienione artykuły są w  całości dostępne na CD) Rys.  1) jest czujnik TGS5042. niedrażniący. więc trudno uniknąć jego źródeł. Dzięki wyposażeniu w  moduł ZigBee może być częścią systemu monitorowania lub pracować samodzielnie.com. moduł ZigBee.. pomiędzy elektrodami czujnika przepływa prąd. interfejs RS485. Jest jednym z  produktów spalania..PROJEKTY Czujnik tlenku węgla z modułem ZigBee AVT 5232 Tlenek węgla to gaz bezwonny. KHCO3 (kwaśnego węglanu potasu) i K2CO3 (węglanu potasu). jednakże dla zapewnienia dużej dokładności pomiaru jest ona również uwzględniana w obliczeniach. Czujkę tlenku węgla zbudowano z  użyciem procesora MSP430F449. czerwona dioda LED • Wyświetlacz LCD 3. a to ze względu na jego bardzo ważną rolę. Jako drugi narysowano tranzystor zabezpieczający.

T2 – stałe zależne od rozdzielczości przetwarzania – SOrh – wartość zmierzona przez przetwornik A/D – RHlinear – pośrednia wartość wilgotności Mniej skomplikowany jest pomiar temperatury. należy po jej wysłaniu podać nową wartość parametru podlegającego zmianie.5  VDC. nie używać 2 R/W 1 R/W 0 R/W Podgrzewanie Rozdzielczość „0” – 8 bit RH/ 12 bit Temp „1” – 12 bit RH/14 bit Temp 31 . R9.5 cyfry JP1.  2 wymieniono rejestry układu SHT111. Czujnik SHT11 może być zasilany napięciem z  zakresu 2. Sam czujnik był wielokrotnie opisywany w EP i jest chętnie stosowany w różnych aplikacjach typu „stacja pogody”. R21: 220 V R2: 47 kV R3: 1 kV R6. 1. Również i w tym przypadku oprogramowanie mikrokontrolera przeprowadza niezbędną konwersję danych na postać wyświetlaną dla użytkownika. Wykaz komend czujnika SHT11 Komenda Kod Zarezerwowana 0000x Pomiar Temperatury 00011 Pomiar Wilgotności 00101 Czytaj Rejestr Statusowy 00111 Wpisz do Rejestru Statusowego 00110 Zarezerwowana 0101x-1110x Soft Reset 11110 Konwerter prądu na napięcie to klasyczny układ. HUMID. Po podaniu napięcia zasilania. to SHT11 wysyła 2-bajtowe słowo danych (MSB jako pierwsze). ramkę danych SMBUS rozpoczyna sekwencja „start”. którego zadaniem jest pomiar napięcia i  jego zamiana na odpowiednią wartość stężenia CO. 2. z użyciem protokołu ZigBee. R17: 33 kV R12: 1 MV R14: 100 kV R18: 100 V R19.4. Należy przy tym pamiętać. czujnik potrzebuje 11 ms na przejście ze stanu spoczynku w  stan aktywny. że na pomiar wilgotności wpływa również temperatura. TEMP. C2. R25: 470 kV Kondensatory: C1.. co znacząco ułatwia wymagane obliczenia. 0603) C7: 10 mF/25 V Półprzewodniki: D2: 1N4728 LED1: LED SMD (1206) ERROR: dioda LED.47 V „1” – VDD < 2. a co za tym idzie – wartości napięcia na wyjściu konwertera. R10. Zbudowano go z użyciem wzmacniacza operacyjnego i  jednego rezystora. Wartość rezystancji wyznacza nachylenie charakterystyki konwersji. Aby uzyskać wiarygodny wynik pomiaru. gdzie: – d1. Niżej podano wzór umożliwiający przekształcenie wartości zmierzonej na stopnie Celsjusza: Temperatura=d1+d2·SOt. Obok czujnika CO w  urządzeniu zastosowano również czujnik SHT11 do pomiaru temperatury i  wilgotności. 1). ponieważ wymagania odnośnie do napięć poziomów logicznych są identyczne. wymuszając stan niski linii DATA. C4. czerwona POWER: dioda LED. Czujnik charakteryzuje się liniową charakterystyką temperaturową. Podłączono go wprost do mikrokontrolera.. zielona WARNING: dioda LED. Czujnik potwierdza odbiór komendy. ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 Po sekwencji „start” mikrokontroler wysyła 8-bitowe słowo zawierające adres oraz komendę czujnika (tab. R20. Spis funkcji rejestru stanu [2] Bit Typ Opis R Słaba bateria (detekcja niskiego napięcia zasilania) „0” – VDD > 2. C6: 22 pF (SMD. gdzie: – RHtrue: wilgotność [%] – T: temperatura [°C] – T1. JP2. Jeśli komenda dotyczy odczytu temperatury lub wilgotności. W  tab. Na CD: karty katalogowe i noty aplikacyjne elementów oznaczonych na wykazie elementów kolorem czerwonym Rys. a następnie z niskiego na wysoki. Po odebraniu danych SHT11 wylicza sumę kontrolną CRC8 i wymusza stan niski linii danych.Czujnik tlenku węgla z modułem ZigBee Tab. jak i bezprzewodowo. 2. W prezentowanym urządzeniu do implementacji interfejsu ZigBee zastosowano gotowy moduł firmy Mechnetics. następnie wysyłane są adres. umożliwiając mu tym samym pomiar temperatury i wilgotności. w  procedurze obliczającej należy uwzględnić wpływ temperatury: RHtrue=(T-25)·(t1+t2·SOrh)+THlinear. Zmianie staniu linii DATA towarzyszy pojedyncza zmiana sygnału zegarowego SCL. – SOt – wartość zmierzona przez przetwornik A/D. R11. JP3: zworki L1: dławik np. W  trakcie trwania tego procesu nie należy do niego wysyłać żadnych komend. Podobnie jak w  I2C.47 V 7 6 Zarezerwowane 5 Zarezerwowane 4 Zarezerwowane 3 Tylko do testów. Ostatnim układem jest procesor. 0603) C3. C8: 100 nF (SMD. Komunikacja pomiędzy procesorem a modułem odbywa się za pomo- Tab. jeśli ta jest poprawna. Jeżeli komenda odnosi się do rejestru stanu. 0603) R1. dane i  CRC. żółta IC3: MSP430F449IPZ (S-PQFP-G100) TPS1: TPS3825 US2: tranzystor MOSFET-P małej mocy US3: MCP6042 US4: LF33CDT2 US9: NDS355AN U1: SN65HVD10D Inne: Zasobnik baterii Głośniczek piezoelektryczny CO. R15. d2 – stałe zależne od napięcia zasilania (nota katalogowa [2]). Zasada działania sensora CO [1] Wykaz elementów Rezystory: (SMD. 10 mH Q1: kwarc 32768 Hz Q2: kwarc 8 MHz ZIGBIT: moduł ZigBee Zmierzone przez czujkę parametry mogą być transmitowane zarówno przez interfejs RS485. Jego wyjścia danych doprowadzono do wejść mikrokontrolera. Sekwencja „start” jest inna niż w  I2C – jest to zmiana stanu linii Data z wysokiego na niski. Operację przeliczenia wartości zmierzonej na odpowiednią skalę pomiarową należy dokonać za pomocą procesora. Komunikację pomiędzy mikrokontrolerem a  czujnikiem kończy bit CRC. C9: 100 mF/16 V C5. Algorytm komunikacji układu SHT11 przypomina standardową komunikację I2C. R8: 10 kV R7. RESET: mikroprzycisk Omron DC_IN1: złącze zasilacza DIS1: wyświetlacz LCD 2.

Schemat ideowy czujki CO 32 ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 .PROJEKTY Rys. 3.

niewielki. Przy okazji. Jako drivera interfejsu RS485 zastosowano SN65HVD10D. W  obwodach zasilania szej mocy zasilania. Schemat montażowy czujki CO się przez odpowiednią zmianę stanu linii RS: ustawienie linii powoduOprócz wyświetlacza w  czujce zastoje przejście w  tryb nadawania. to przez RS485 i  moduł ZigBee wysyłany jest komunikat. Zastosowano jedynie ściówki do modułu. 160 segmentów. Przyciśnięumożliwiającą komunikację komputera cie któregokolwiek przełącznika wywoła PC z modułem. Sprawia się do umieszczania odpowiednich wartoto.6 V. Wśród nich należy wymienić dużą prędkość transmisji (do 25  Mbit/s) oraz ochronę przed ESD (do 16  kV). wymaga on dużo mniejlizuje zagrożenia.pdf [3] http://download. pomarańczowa na użyć znacznie tańszego wyświetlacza informuje o  błędach. Pomiary są ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 wykonywane w  kilkusekundowych odstępach. w  którym ustawiono funkTerminal oraz odpowiednią przejściówkę cję przerwań zewnętrznych. Jest to standardowe wyzerowanie w tryb odbioru. nek węgla. po której duł ZigBee musi być odpowiednio skonfinastąpi wyświetlenie danej wielkości.com/en/pdf/product_ information/Datasheet-humidity-sensorSHT1x. temperatura. Podsumowanie Zastosowanie czujki jest ograniczone do instalacji nieprofesjonalnych. Również w  tum ukławyświetlacza wymagają też odświeżania. Układ scalony zawiera nadajnik i odbiornik RS485. Wybór był podyktowany niskim poborem prądu oraz dobrymi parametrami funkcjonalnymi. natomiast sowano zestaw diod. Podłączono je do wejścia pierwszedułu najlepiej zastosować program Hyper go procesora. Zgodnie z normą Unii Europejskiej kontroler ma wbudowany sterownik LCD. Segmenty czujki pomiarowej. dlatego nie były mi potrzebne. następuje natychmiastowe rozładoSterowanie takim wyświetlaczem jest wanie pojemności. Sposób użycia Czujnik można zasilać z  trzech różSterowanie ręczne i  wybór paramenych źródeł. tletomatycznie zaloguje się do sieci ZigBee. ci czujnik rozpoczyna pracę. Sterowanie jego pracą odbywa Rys.php?attId=4&page=Prototyping [2] http://www. Marcin Barowski marcinbarowski@o2. Zadaniem rezystorów 3.pl Bibliografia [1] http://svxsv. czyli przekazują informacje o  zagrożecjonalności wyposażono ją w wyświetlacz niach. Po tym jak napięcie 3. Swoje urządzenie wykonałem jako część pracy magisterskiej. SN65HVD10D podłączono do UART2 mikrokontrolera. Przełączniki podłączono bezpośredlające na bezpośrednie podłączenie przejnio do procesora. a  co za tym idzie – zaoszczędzono kolejne mA. Do wprowadzenia nastaw moprosta. a  czerwona sygnaLCD. wyposażenie każdej czujki znajdującej się Mimo że czujka jest przeznaczona do na rynku. dzie zastosowano brzęczek spełniający W zastosowanym mikrokontrolerze operanormę Unii Europejskiej. że spadek napięcia na tranzystorze jest ści w rejestrach pamięci. Dodatkowo migocze czerwona dioda LED.com. a wyświetlanie cyfr sprowadza typu P o małej rezystancji kanału. nie starałem się o  ich zdobycie – nie jest to wyrób komercyjny. a  procesor generuje sygnał dźwiękowy. Dlatego nie jest konieczDioda zielona odpowiada za sygnaline zastosowanie modułu LCD. Przyciśniecie któregoś z  nich jeśli taka jest w pobliżu. a w nim . gdyż wymagane jest.sensirion. błędach oraz o samym stanie pracy pokazujący zmierzone wartości. że wymaga użycia dużej świetlny. a dioda emituje impuls o tyle kłopotliwe. diody.pdf R E K L A M A 33 . Czujka działa pewnie.procedury pomiarowano dodatkowe wyprowadzenia pozwawej. Buzer jest nieodłączną częścią każdej liczby wyprowadzeń procesora. Zdecydowano się na diod zastosowano rezystor 470  kV oraz zastosowanie popularnego wyświetlacza kondensator 100 mF. Brzeczek podłączono za pośredwyświetlacza nie wymaga jakiejkolwiek nictwem tranzystora MOSFET z  kanałem ingerencji. Wyświetlacz jest zasilany napięciem densatora do 1  mA. oprócz cyfr umożliwia wyświetlanie na kondensatorze osiągnie próg świecenia napisów „LOW” oraz znaków „+” i „–”.5 cyfry przeznaczonego do multimejest ograniczenie prądu ładowania kontrów. Na płytce czujki zamontoprzerwanie. rezystory podciągające w  celu uzyskania Po zalogowaniu modułu ZigBee do siewiększej sprawności układu. Budowa zestawu przełączników jest bardzo gurowany. Zastosowano cja odświeżania jest wykonywana automagłośniczek piezoelektryczny bez generatotycznie przez sterownik sprzętowy i  nie ra – dźwięk jest generowany przez mikroobciąża procesora. to dla rozszerzenia jej funkną. pomarańczowym i czerwonym.Czujnik tlenku węgla z modułem ZigBee cą interfejsu UART z  prędkością 38400 bitów/s. Dla tego celu mowywołuje procedurę pomiarową. aby tego typu urządzenia alarmowe miały odpowiednie certyfikaty dopuszczające je do zastosowania. trów zapewniają trzy mikroprzełączniki Po podłączeniu zasilania czujnik auopisane jako: wilgotność.org/wiki/tiki-download_wiki_ attachment. Spełniają one rolę informacyjpracy w sieci. Raz włączona obsługa kontroler. Mikroczujki. 4. lecz możzację załączenia zasilania.pl/pdfs/wi/ zigbit. lecz pomimo to można ją zbudować i zainstalować tylko na własną odpowiedzialność.maritex. zastosowano trzy diody o trzech kolorach – który może obsłużyć wyświetlacz mający zielonym. Jeśli pojawi się zagrożenie w postaci zbyt wysokiego stężenia CO.

Najpoważniejszą wadą sterownika był fakt. po pierwsze. Ponadto dostępne były tylko funkcje F1.tignet. które mają własne stabilizatory 5 V. ogranicza napięcie zasilające z boostera. Dlatego dla bardziej wymagających użytkowników zaprojektowałem centralkę obsługującą do 31 manipulatorów z  interfejsem do komputera.36995 • Zasilanie napięciem AC lub DC • Prąd obciążenia do 3  A/12  VDC (zasilanie manipulatorów) Dodatkowe informacje: www. jak i  przemiennym. Napięcie to służy do zasilania manipulatorów. Ograniczenie prądowe stabilizatora 34 jest ustawione na 3 A..eu Dodatkowe materiały na CD i  FTP: ftp://ep.pl. Ograniczenie prądowe ustawiono na 500 mA. user: 15257.2. Ważne jest. Dzięki temu nie trzeba używać radiatora. Prąd ograniczenie zależy od wartości rezystorów R35. Rezystory R19 i R18 dobrano tak. Rezystory SMD można bez problemu przylutować jeden na drugim.. GenLI oraz zasilaczy impulsowych. Centralka obsługuje także moduły informacji zwrotnej S-88 oraz jest zgodna programowo i  elektrycznie z  centralką LI101F firmy Lenz. Stabilizator impulsowy U8 pracuje w  typowym układzie aplikacyjnym. Sercem centralki jest procesor U9. jak to zrobiono w prototypie.PROJEKTY Centralka sterująca NanoX systemu DCC (1) Dodatkowe materiały na CD i FTP AVT 5234 W  poprzednich artykułach opisano prosty booster ze sterownikiem. 1. ponieważ napięcie zasilające jest prostowane przez mostek M1 i  filtrowane dzięki C17. że lokomotywami mogła sterować jedna osoba. Centralkę można zasilić zarówno napięciem stałym.kolejki. Jest połączeniem modułów: NanoX. W  przypadku centralki chodzi o kondensatory C18 i C23. aby napięcie na wyjściu układu było równe w przybliżeniu 12 V. Jeśli booster ma wyprowadzony sygnał analogowy informujący o  poborze prądu (napięcie na rezystancji 1 V). zabezpiecza zasilacz przed przeciążeniem i  zwarciami. Część cyfrowa centralki jest zasilana napięciem 5 V.. Zastosowany LM2576. Gniazdo J6 jest wyprowa- AVT-5234 w ofercie AVT: AVT-5234A – płytka drukowana Podstawowe informacje: • Sterowanie z  komputera PC (USB lub RS232) • Obsługa do 31 manipulatorów • Zgodność programowa i  pod względem połączeń z  LI101F firmy Lenz • Sprawdzona z  programem Gbbkolejka V1.3166.org. a po drugie. pass: 1ajsf046 • wzory płytek PCB • karty katalogowe i  noty aplikacyjne elementów oznaczonych na Wykazie Elementów kolorem czerwonym Projekty pokrewne na CD i  FTP: (wymienione artykuły są w  całości dostępne na CD) AVT-5212 AVT-5211 AVT-5207 AVT-5201 AVT-5198 Przejazd automatyczny (EP 12/2009) MiniDCC (EP 11/2009) Generator dźwięków do makiety kolejowej (EP 10/2009) Dekoder DCC – Sterowanie makietą kolejową (EP 9/2009) Samoczynna Blokada Liniowa SBL (EP 8/2009) dzeniem magistrali XpreesNet do obsługi manipulatorów. F4 oraz sterowanie światłami. W  zasilaczach impulsowych duże znaczenie ma typ zastosowanego kondensatora filtrującego. podłączając większą liczbę manipulatorów.R39. Tu także zastosowano stabilizator impulsowy. Napięcie to uzyskuje się ze stabilizatora U12 pracującego w typowym układzie aplikacyjnym. Trzeba o tym pamiętać. Rozwiązanie to zaczerpnięto z projektu NanoX v. Jej schemat elektryczny pokazano na rys. Umożliwiał on obsługę 4 lokomotyw oraz 99 zwrotnic. U10 to driver RS485. to trafia on za pośrednictwem rezystorów R30. aby miał on jak najmniejszą wartość ESR.54. R34 do proELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 ..com. Rekomendacje: modelarze budujący makiety kolejowe Projekt centralki oparto o  rozwiązanie zaczerpnięte ze strony: www.

Jeśli booster tylko sygnalizuje awarię. to tranzystor T1 symuluje pojawienie się zbyt dużego prądu w  boosterze. 1. Zadaniem przekaźnika jest odłączenie zasilania torów makiety podczas programowania lokomotywy na torze serwisowym. Dzięki Rys.Centralka sterująca NanoX systemu DCC cesora. Wyjście RB0 procesora może sterować driverem przekaźnika w  boosterze. W  innym przypadku R29 symuluje poprawny prąd boostera. Schemat elektryczny centralki ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 35 .

U5.40 V do złącza J7. to trzeba użyć źródła zasilania o większej mocy. W  tym celu mierzymy napięcie na C16. Jeśli napięcie na C16 jest poprawne. Kolejne elementy będziemy montować w trakcie uruchamiania. Zastosowanie U4 było najprostszym rozwiązaniem. Układ U3 jest interfejsem komputera i magistrali S-88. aby nie podłączać obu interfejsów równocześnie. podstawek pod układy U3.. Napięcie na przetwornicy nie powinno spaść o  więcej niż 1. kondensatorów. czy moc zasilacza. diod i gniazd układów U8 i U12. Można oczywiście zastosować bramki AND zamiast U10.2  V. ponieważ mogą się nawzajem zakłócać. Po zamontowaniu wszystkich elementów zasilacza podłączamy napięcie zasilające o  wartości 15. W  takiej sytuacji napięcie na stabilizatorze będzie znacznie spadać nawet przy stosunkowo niedużych obciążeniach (500  mA). czy dławik wchodzi w nasycenie. 2. ale skomplikowałoby to układ połączeń na płytce. U10. Rozwiązanie to zostało zaczerpnięte z „GenLI-S88”.PROJEKTY temu unikamy sytuacji. Sprawdzamy napięcie na kondensatorze C16. W  przeciwnym przypadku sprawdzamy. trzeba posłużyć się oscyloskopem. U4 konwertuje napięcia z TTL na RS485 (układ jest widziany przez centralkę jako manipulator). I tu ostrzegę osoby. Schemat montażowy centralki 36 ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 . to przyczyną jest dławik (wchodzi w  nasycenie) i  należy go wymienić na inny. które zasilą centralkę z  napięcia stałego i  nie zastosują kondensatora C16. U2 sumuje sygnały z dwóch interfejsów komputerowych . Trzeba jednak pamiętać. Spadek napięcia pod obciążeniem może także być spowodowany słabą jakością kondensatora C18 (duża wartość ESR). Powinno mieć wartość około 12. Układ U6 jest opcjonalny i  w  typowych zastosowaniach nie ma konieczności jego montażu. Uruchomianie centralki rozpoczynamy od zasilacza. W prototypie użyłem dławika przeciwzakłóceniowego DPT100A3 (100  mH/3  A). bez znaczącego wpływu na ostateczny koszt budowy urządzenia. nie jest zbyt mała. ten sam adres. sprawdzamy napięcie na C18. Wystarczy włożyć wtyczkę w odpowiednie gniazdko..RS232C i  USB. W  takiej sytuacji należy wymienić Montaż i uruchomienie Schemat montażowy centralki pokazano na rys.. spadło ono poniżej 16 V. Podłączamy obciążenie około 2 A równolegle do C18 – może to być rezystor 5 V/25 W lub żarówka samochodowa 12 V/20 W.. Dopasowanie poziomów napięć RS232 zapewnia MAX232D. Jeśli Rys. Dzięki U2 nie trzeba przełączać żadnych zworek przy wyborze interfejsu. 2. dławików. Montaż rozpoczynamy od wlutowania rezystorów. Jeśli jest poprawne.5  V. Aby stwierdzić. Driverem S-88 jest układ U5. z  którego zasililiśmy centralkę. U9. natomiast komunikację USB obsługuje FT232BM. w  której wszystkim lokomotywom ustawimy np.

U10.R39 przekroczy 300 mV. Jeśli nie. Jeśli zamiast tegoż ekranu wyświetla się komunikat o braku komunikacji „Command station: Not found!”. Jeśli mamy komputer z RS232C. Na manipulatorze wybieramy adres lokomotywy i sprawdzamy. Napięcie nie powinno spaść o więcej niż 100 mV. 3. to należy sprawdzić.6). Na płytce przewidziano miejsce na dwa typy dławików: droższy SMD DL22100 i tańszy przeciwzakłóceniowy DLC-161M. jednak w  praktyce poprawnie zmontowany zasilacz impulsowy uruchamia się bez żadnego problemu. sprawdzamy. montujemy U2. Pierwsza to wchodzenie dławika w  nasycenie. czy transmisja dociera do boostera (świecenie żółtej diody na gnieździe J8). łączymy booster Rys. 3.. Sporo napisałem o  uruchomieniu zasilacza. przyczyną może być tranzystor T3 lub rezystor R33. Po podłączeniu manipulator powinien wyświetlić ekran startowy. Ustawienie bitów konfiguracyjnych pokazano na rys. Jeśli spadek napięcia jest większy.HEX”) oraz U10.. Do gniazda J6 podłączamy manipulator. możemy włożyć w podstawkę U9 zaprogramowany procesor (programem „NanoX_v2. Gdy lokomotywa reaguje na komendy wydawane z  manipulatora. a po chwili ekran z ustawieniami aktualnej prędkości. Do manipulatora potrzebny jest kabel 4-żyłowy (piny 3. W następnej kolejności sprawdzamy przetwornicę 5 V. Ustawienie bitów konfiguracyjnych PIC16F628A (program GenLI-S88) kondensator na inny lub połączyć kilka równolegle. Jeśli brak reakcji. W pierwszym etapie uruchamiania nie należy montować obu tych układów. Naciskaniu klawiszy na manipulatorze powinno towarzyszyć zaświecanie się zielonej diody w gnieździe J6.Centralka sterująca NanoX systemu DCC Można go wymusić rezystorem 10 V/5 W. 5. Ustawienie parametrów transmisji terminalu z  centralką (gniazdo J8) 8-żyłowym kablem z  zaciśniętymi po obu stronach wtyczkami RJ45. Maksymalny prąd przetwornicy to 500  mA. Ustawienie bitów konfiguracyjnych PIC16F628 (program NanoX) Rys. Gdy komunikacja pomiędzy centralka a  manipulatorem jest poprawna. gdy spadek napięcia na rezystorach R35. 4. Gdy centralka dostarcza poprawnych napięć zasilających. M A 37 . Wyjście boostera podłączamy do torów i stawiamy lokomotywę. jeśli z USB – U1. R E ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 K L A Rys. druga to zadziałanie ograniczenia prądowego. czy reaguje. Ograniczenie prądowe zadziała. kierunku i włączonych funkcji lokomotywy. Jeśli zamontowaliśmy U7. to montujemy U7. to przyczyny należy szukać w  okolicach U9... Pozostałe żyły służą do podłączenia dodatkowych boosterów. to przyczyny mogą być dwie.

to uruchamiamy Menedżera Urządzeń i spraw- 38 Rys. Q1 lub inny element współpracujący z  U1.54.. i  elektrycznie z  LI101F Lenza oraz ROCO że bez względu na to. co pozwala na lepsze wykocje i materiały. 34. R14. Po zainstalowaniu sterowników sprawdzamy. R11. L2: dławik DPT100A5 L3: dławik DL22-100 P1: potencjometr 10 kV PK1: przekaźnik RM94P Q1: kwarc 6 MHz Q2: kwarc 20 MHz Radiator czy na pinie 2 pojawiło się napięcie 8..T3: BSS138 U1: 4044 U2: 4014 U3: 4044 U4. jaki numer wirtualnego portu COM otrzymała centralka.C12: 10 nF (SMD. ponieważ straty mocy nie nie odbywa się identycznie.R18. C25: 100 nF (SMD. moduł.. pulsowych są mniejsze straty energii i wysoeu. 8.3 V M1. C22. C17. Jeśli któryś z  Czyopisanego boostera. 6.7 kV (1%) Kondensatory: C1... to proszę o  e-mail.R5. Gdy komputer znalazł nowe urządzenie. R7. Numer portu RS232 oczywiście zależy od tego. R39: 1 V R36: 1. dopasowano do obudowy telników wykona próby... czy USB.S16: mikroprzycisk F1: bezpiecznik 300 mA F2: bezpiecznik 1 A J1... C13. R31: 1 kV R35. 1206) C15. Pliki sterowników są również na serwerze EP – FTP oraz na stronie www. netowej www. opiszę w kolejnych artykułach. D4. formacje z modułu. przekraczają 7. Zapraszam też na stronę: www. 5). zasilający booster i  centralkę. D11: dioda Zenera 8. D7: dioda LED zielona D3: dioda LED czerwona D5: SR540 D8. Jeśli uruchamianie rozpoczęliśmy od USB.ep.C14 lub U7.0 (PIC16F84/PIC16F628)”.8 V.com.. Sprawdzonym jest RS232. R25. W  takiej samej obudowie umieściłem Centralkę można połączyć z boosterem opiteż transformator TST150W (17  VAC) z  bezsanym w EP 11/2009 na str. 1206) C16: 1000 mF/25 V C18: 100 mF/25 V C21: 470 pF C23: 100 mF/16 V Półprzewodniki: D1.R24. R26: 10 V R27. USB mator o mocy 50 W oraz można zastosować emuluje połączenie RS232. J6.. OP2: CNY74 (DIP-16) T1. podłączamy do J4 kabel łączący centralkę z  komputerem.M5: mostek prostowniczy DFS06S OP1. 6. n. Komunikat przesyłany do terminalu dzamy. C14: 10 mF (SMD) C2.5 kV (1%) R37: 4.. 7). piecznikiem. w  menu Gbkolejki no jej współpracę z  programem Gbbkolejka V1. Ustawianie parametrów centralki w programie Teraz w  terminalu wybiera.kolejki. Semáforos v2. Sterowanie lokomotyzawsze wybieramy RS232C (rys. J8: złącze RJ45 J2.htm) przebiegało bez zwrotną ustawiamy odpowiedni adres i sprawdzamy. R38. C24.pl.skrzynski@ep.freeuk.. EP urządzenia wystarczy więc tańszy transforslawomir. Powinniśmy otrzymać odpowiedź jak na rys. wami i  akcesoriami („Decodificador para 4 Jeśli mamy moduły informacji zwrotnej. W programie obsługującym informację net/merg/resources/dcc.gbbkolejka.pl).. Acto montujemy U5 w podstawce i podłączamy cesoryDekoder ze strony www.com.R13.10  V. J7: złącze ARK2 JP1: wyświetlacz 2×16 znaków L1.Gbkolejki my odpowiedni COM. Jeśli nie. R19. dzięki czemu dział poświęcony elektronice w modelarstwie (nie tylko kolejowym) być może na stałe zagości Na koniec Zaletą zastosowania stabilizatorów imw EP. J5..HEX” oraz U4 – MAX485 lub SN75176. latorów Lenza i  nie można zagwarantować Płytka centralki. U10: MAX485 U5: 74HCT245N U6: AT93C66-10SI-2.Na CD: karty katalogowe i noty aplikacyjne elementów oznaczonych na wykazie elementów kolorem czerwonym PROJEKTY Wykaz elementów Rezystory: (SMD. należy wskazać ścieżkę dostępu do sterowników pobranych ze strony FTDI. ustawiamy parametry transmisji. czy program poprawnie odczytuje inproblemów..5 W.2 V D9: SS14 D14: dioda Zenera 3. przyczyna leży w  kondensatorach C11. gdzie można znaleźć dodatkowe informaka sprawność.. R15. Ustawiamy parametry transmisji 9600.36995.eu. R32. R33: 470 V R28.R21. Zachęcam do pisania e-maili oraz wyCałość można zestawić „w wieżę” lub ustawić pełniania ankiety w EP lub na stronie interobok siebie. W oknie terminalu wpisujemy „dccdcc”. J4. 7.. Centralkę sprawdzono z  programem GbbCentralka jest zgodna programowo kolejka (www.. 1206) R1. Jeśli nie.pl ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 . podobnie jak i wcześniej ich pełnej współpracy. Na komputerze uruchamiany program terminalu. D6: dioda LED żółta D2. a na pinie 6 –10. czy medium transmisyj(wybór w menu przez terminal).home. R22. tak jak poprzednio. R34: 10 kV R2.. Jak samodzielnie wykonać Do centralki nie podłączano maniputaki moduł. Wcześniej należy umieścić w  gnieździe układ U3 z  programem „GenLI-S88. 1 (rys. Do zasilenia Sławomir Skrzyński. Należy pamiętać... czy po podłączeniu centralki do komputera na jego liście pojawiło się nowe urządzenie.. R29: 100 kV R6. gdzie została podłączona centralka..3166. R30. KM60. rzystanie mocy transformatora.7 U7: MAX232D U8: LM2576T-ADJ U9: PIC16F628 U11: 7805 U12: MC34063ACD Inne: S1. przyczyną może być U1. a więc uruchomieniewielki radiator. jak opisano wyżej.. Rys..R10. J3. Jeśli napięcia są poprawne.kolejki.

wzmocnienia napięciowego K [V/V]. Po ustawieniu radiatora tak. że wzmacniacze lampowe cieszą się zainteresowaniem wielu elektroników. Płytkę drukowaną miernika wykonano jako dwustronną z  metalizacją otworów. Pokrycie płytki soldermaską nie tylko ułatwia montaż elementów SMD. które są przykręcane do  radiatora. bardzo przydatną ze względu na wysokie napięcia występujące na ścieżkach. 39 . aby wyprowadzenia elementów nie były niepotrzebnie naprężane. dokręcamy wszystkie elementy do radiatora. Warto też przemyć topnikiem SMD stronę lutowania płytki. pass: 1ajsf046 • wzory płytek PCB • karty katalogowe i  noty aplikacyjne elementów oznaczonych na Wykazie elementów kolorem czerwonym Projekty pokrewne na CD i  FTP: (wymienione artykuły są w  całości dostępne na CD) AVT-1512 Kieszonkowy tester lamp NIXIE (EP 1/2009) Przyrząd do badania lamp elektronowych (EP 10/2005) dokręceniu śrub mocujących elementy na radiatorze są CE1 i CE4. gdyż są one „polaryzowane” ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 i  odwrotne wlutowanie może zakończyć się uszkodzeniem miernika. CE4. W  pierwszej kolejności montujemy rezystory. Dodatkowe materiały na CD i  FTP: ftp://ep. anodowego) • Pomiar wszystkich istotnych napięć i  prądów na elektrodach mierzonej lampy • Automatyczny pomiar podstawowych parametrów z  wyliczaniem parametrów pochodnych: nachylenia S [mA/V]. Po wlutowaniu procesora bezpośrednio w płytkę jego wymiana bez użycia specjalistycznego oprzyrządowania będzie praktycznie niemożliwa. rezystancji wewnętrznej w  punkcie pracy R [kV] • Prezentacja danych na wyświetlaczu LCD • Transmisja wyników pomiaru do komputera PC poprzez interfejs RS232. Q6. Ze względu na zastosowane elementy SMD do montażu należy używać lutownicy grzałkowej o  niewielkiej mocy. Odnalezienie takich wad będzie mocno utrudnione po zakończeniu montażu. Tak uzbrojony radiator mocujemy do płytki za pomocą tulejki wspornikowej z  gwintem wewnętrznym i zewnętrznym. 5 i  rys. Kolejnymi montowanymi elementami powinny być złącza. user: 15257. ale stanowi dodatkową izolację elektryczną. otwory gwintujemy gwintownikiem M3. czy na płytce nie ma zwarć między ścieżkami. kondensatory i układy scalone SMD umieszczone na warstwie spodniej. Złącza J1 i J5 wymagają wciśnięcia w płytkę. Można to zrobić. z  wyjątkiem CE1 i  CE4. Q11 oraz stabilizator U1. Następnie na warstwie górnej lutujemy niskie elementy przewlekane: diody prostownicze i  Zenera. Po zakończeniu lutowania warto sprawdzić. 6 pokazano schematy montażowe miernika. Na rys. najlepiej ze stabilizacją temperatury grota. Ostatnimi elementami montowanymi po AVT-5229 w ofercie AVT: AVT-5229A – płytka drukowana Podstawowe informacje: • Pomiar lamp w  typowych i  nietypowych punktach pracy • Wbudowany katalog z  danymi 100 najpopularniejszych lamp • Możliwość wykorzystania miernika jako niezależnych zasilaczy (żarzenia. Przed rozpoczęciem lutowania należy sprawdzić pod lupą.pl. Po oczyszczeniu radiatora należy miejsca styku elementów posmarować pastą silikonową ułatwiającą odprowadzenie ciepła. Konieczna będzie też pęseta do układania i  przytrzymywania elementów. czy wszystkie wyprowadzenia zostały przylutowane – przy takiej liczbie łatwo można jakieś pominąć. kondensatory oraz przekaźniki. Przy montażu złączy należy zwrócić uwagę na poprawne rozmieszczenie kluczy.Miernik lamp elektronowych Miernik lamp elektronowych (2) AVT 5229 Dodatkowe materiały na CD i FTP Natychmiastowy odzew od zytelników na pierwszą część tego artykułu potwierdza. Nie należy jeszcze dokręcać śrub mocujących. Dopiero teraz lutujemy wyprowadzenia do obwodu drukowanego. Należy zamontować podstawkę pod procesor. zapobiegając nadmiernemu rozlewaniu się lutowia. Następnie należy zamocować tranzystory stosując podkładki mikowe i tulejki izolacyjne. Teraz przyszła pora na kondensatory elektrolityczne. Jako ostatnie montujemy tranzystory mocy Q2. Po  wywierceniu. Elementy te montowane są na radiatorze z  profilu aluminiowego A5723 o  wysokości 40  mm. Warto zapewnić dodatkowe mocowanie mechaniczne dla CE1. W  drugiej części artykułu szczegółowo opisano montaż i  procedurę uruchomienia miernika. Najpierw należy wytrasować rozmieszczenie otworów pod śruby mocujące. za wyjątkiem tych. wciskając pojedynczo kołki szczypcami albo wcisnąć w płytkę całe złącze za pomocą imadła.com. Jako następne montujemy tranzystory. i  dławik przetwornicy.

Miernik ładnie mieści się w  obudowach pulpitowych typu Z-25 /Kradex/. K. Podstawowe przerwanie czasowe jest generowane co 1 ms. dlatego okablowanie należy wykonać przewodem o odpowiedniej izolacji. Niezależnie od niego. IG2. Na płycie czołowej przyrządu należy wykonać otwory dla gniazd bananowych. Każde kolejne przerwanie powoduje zaadresowanie innego kanału multipleksera na wejściu A/C. 7). 6. Dla zwiększenia szybko- ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 . G1502 /Pro-Desk/ lub podobnych. A2) wyprowadzono na gniazda bananowe. która może być zmieniana przez użytkownika. UA.  10). UG1. Przy intensywnym użytkowaniu miernik wymaga wymuszonego obiegu powietrza – Rys. 11).. G2. Ig2) działają bardzo szybko. W prototypie zastosowano wentylator na 12  VDC o wymiarach 50×50×12 mm zasilany ze złącza J2.PROJEKTY Rys. Montaż i okablowanie podstawek testowych 40 Program miernika napisano w  języku C i  uruchomiono w  zintegrowanym środowisku ICCAVR firmy ImageCraft. przycisku i  enkodera (rys. Rozmieszczenie elementów od strony druku (Top Layer) (obraz zmniejszono o 50%) Rys. Aby umożliwić pomiar lamp mniej typowych. kanał ten jest odczytywany naprzemiennie ze wszystkimi pozostałymi: TS. UG1. 5. która uniemożliwia przypadkowe dotknięcie metalowego styku. W tym celu na tylnej ściance obudowy wykonano otwór i po zewnętrznej stronie zamontowano wentylator z kratką zabezpieczającą. Gniazda bananowe muszą mieć bezpieczną konstrukcję. Rozmieszczenie elementów od strony (Bottom Layer) (obraz zmniejszono o 50%) Oprogramowanie miernika Na obudowie miernika przewidziano miejsce na dziewięć podstawek dla mierzonych lamp: trzy podstawki octal. UG1. IG1. Ia. UG1.”J”). pięć podstawek noval i  jedną heptal. Wyłączenie zasilaczy L3 poprzez przyklejenie ich do płytki klejem termotopliwym. Sprawdzanie warunków awaryjnego wyłączenia odbywa się po każdym odczycie. które mogą być niebezpieczne dla życia. Wyjątkiem jest kanał odczytujący napięcie bramki pierwszej. Podstawki oznaczono umownie literami od „A” do „I”. Należy pamiętać.. IH. Pamięć EEPROM niemal w  całości jest zajęta przez tę część katalogu lamp. UG1. ści. Schemat okablowania podstawek nie tylko w obrębie radiatora. H2. Opisy wykonano jako naklejkę (rys. W  tab.  1 zamieszczono listę połączeń wyjść zasilaczy (złącze J5) z  nóżkami podstawek lampowych („A”. UG1 i ponownie TS. że miernik dostarcza napięć. 7. G1. dzięki czemu zabezpieczenia nadprądowe (Ih. Komplet tych gniazd jest oznaczony jako „podstawka” o  symbolu „J” (rys. UH. Do obliczeń używana jest suma 64 kolejnych próbek z każdego kanału. UG2. W  aktualnej wersji (1. 8 pokazano rozmieszczenie podzespołów wewnątrz miernika.14) nieco ponad 2100 bajtów pamięci Flash zajmuje katalog lamp elektronowych. IA. wyświetlacza LCD. co 100 ms pojawia się przerwanie sygnalizujące zakończenie pracy przetwornika A/C. wyjścia wszystkich zasilaczy (H1. rys. Na fot.  9. A1. ale i pozostałych elementów wewnątrz obudowy.

Automatyczny cykl pomiarowy lampy składa się z 24 kroków: 1.N. Połącz odcinkiem przewodu piny 14  i  15 w  podstawce procesora U3. 4. ustaw Ua=10  V. odłącz kabel zasilający. 9 6 1 6 – – – – – – – – 6 – H1 K G1 G2 A2 3 7 1. 10. a  drugą przez moment dotknij do pinu 1. 2(CON2) to zasilanie części cyfrowej. Po naciśnięciu kilku klawiszy na ekranie powinny się wyświetlić naciśnięte litery. nastąpi również w przypadku. ustaw Uh (lub Ih). 8. HyperTerminal). Ug2 oraz stosunkowo wolne działanie powielacza Ug1 między kolejnymi krokami wprowadzono odpowiednie opóźnienia. ustaw parametry transmisji na 9600. czekaj wstępny czas żarzenia. ale nie więcej niż 20 V. Doświadczenie uczy. 5 2. Naciśnięcie przycisku na czas dłuższy od 20 ms i krótszy 250 ms jest traktowane przez program jako „kliknięcie”. ustaw Ug2. – Piny 10.1 i  wyłącz „Echo”. 7 4 9 2. 20. Woltomierz powinien pokazać 5. ustaw Ua+10  V. 19. Jeszcze lepiej byłoby. przechodzimy do testowania z podłączonym uzwojeniem 240 VAC: – Wyłącz miernik. Ponowne załączenie wymaga ostygnięcia radiatora poniżej 70ºC. 24. wyłącz Uh (lub Ih). To jest w  zasadzie wszystko.6 8 6 5 1 1. Powinien załączyć się przekaźnik REL1. 22. Rozmieszczenie i i podzespołów d łó w obudowie b d i ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 41 . Sposób podłączenia wyprowadzeń złącza J5 do podstawek lamp Wyprowadzenie J5 Podstawka A B C D E F G H I J 8 7 6 5* 3 1 2 7 5 5 7 5 4 5 5 8 H2 2 4 4 2 4 3 4 4 1. odczyt Ia(1). 13. Stan przycisku jest testowany co 1 ms. Uruchomienie miernika Przed uruchomieniem należy dokładnie sprawdzić montaż.4 V. czy wszystko jest podłączone poprawnie. odczyt Ia(2). – Sprawdź. 12. wyłącz Ug1 (ustaw na –24 V). 8 2 A1 *) Potencjał G1 należy podłączać przez rezystory antyparazytowe 10  kV umieszczone bezpośrednio na podstawkach. przewód ujemny podłącz do gniazda bananowego K. 17.. 21. Impulsy z  enkodera są obsługiwane przez przerwanie sprzętowe. 7 2. Wskazane jest użycie przewodu ekranowanego. 18. – Przygotuj odcinek izolowanego drutu. ustaw Ua. Napięcie na głównej linii zasilania V335 powinno wynosić około 335 V i zależy w dużym stopniu od naR E K L A M A Fot. 14. 3. ustaw Ua. 7. 3. jeśli napięcie na linii V15 przekroczy 20 V. oblicz S. Kolejność czynności: – Podłącz uzwojenie 13 VAC na odpowiednie piny złącza zasilania J1. Po podłączeniu wyświetlacza suwak ustawia się tak. 6.5. – Połącz miernik z  komputerem za pomocą kabla modemowego (przedłużacza RS232C). 11.4 V.09 V. 6. odczyt Ia(1). Przytrzymanie wciśniętego klawisza na dłużej niż 250 ms zmienia sposób interpretacji impulsów przychodzących z enkodera. aby było widać wyświetlane znaki z dobrym kontrastem. Dzięki temu nawet szybkie kręcenie jego gałką jest odczytywane poprawnie. Ze względu na łagodne narastanie i opadanie Uh/Ih. ustaw Ug1 – 0. Na tym etapie uruchamianie odbywa się bez procesora i bez podłączania wysokiego napięcia. czekaj na zmianę połówki lampy. Powinien załączyć się REL2. co można sprawdzić na tym etapie. aby dokonał tego ktoś inny. 5.18  V. oblicz R. wyłącz Ug2. Dalsze kroki mogą być niebezpieczne. jeśli to napięcie wynosi 5.. – Przygotuj multimetr i  ustaw na zakres 20  VDC. odczyt Ia(2). 23. 7 2.8. 8. Po usunięciu zwory znaki nie powinny się pojawiać. oblicz K. ustaw Ug1. 8 9 5 2 7 4 9 1. podłącz uzwojenie 230  VAC do złącza J1. 2. nadaj sygnał dźwiękowy. 8 3 3.. 1. – Dotknij końcówką przewodu pinu 2 w podstawce procesora. co jest sygnalizowane przez zmianę rytmu mrugania kursora na LCD. to istnieje niebezpieczeństwo uszkodzenia układu U4 (TC4426). Jedną końcówkę przewodu wsuń w  pin 10 podstawki procesora. 6(U4) oraz 8(U6) powinny być na potencjale 16.. 16(U2). 32(U3). można przejść do następnego etapu uruchamiania. 8 2 3. 3. wyłącz Ua. gdy temperatura radiatora przekroczy 80ºC. 7. 9. Jeżeli montaż został przeprowadzony poprawnie. 16. Jeżeli wszystkie testy przebiegły poprawnie. Ua.Miernik lamp elektronowych Tab. uruchom program terminalu w komputerze (np. ustaw Ug1+0. że warto dokonać powtórnego sprawdzenia.12 V (–30 mV). Ekran należy podłączyć do pinu nr 4 złącza J5. Miernik osiąga najlepszą dokładność.8 3. więc należy zachować ostrożność! Włącz zasilanie miernika i sprawdź napięcia wg poniższej listy: – Katoda D1. 30. 15. – Na 3(J3) złącza LCD powinno dać się ustawić 0.12 V trymerem regulacji kontrastu RV1. wyślij zawartość LCD do PC.

. R42. R36. są wyrażone w  woltach [V]. C6. Miernik jest wyposażony w  złącze DB9F. R78: 10 kV R5. Napięcie G2 powinno się zmieniać w zakresie od 0 V do nieco ponad 300 V... C21. np..R33. R54.80 Pomiar lamp z katalogu stałego ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 . R40. Jeśli kursor wskazuje numer lampy. wyłącz miernik i odczekaj 10 minut dla rozładowania kondensatorów elektrolitycznych. Q10: BC547 Q11: IRF9540 D1. Wybierając numer lampy. – Włącz miernik i powoli zwiększaj napięcie na suwaku RV1. R66: 20 kV R17. – Końcówkę woltomierza przełącz do gniazda G2..: 20 6L6G__A13 6. R65. Jeżeli wszystkie napięcia się zgadzają. – Przełóż zworę z pinu 18(U3) do 19(U3). Sekundnik wskazuje czas.. Jeśli do tej pory wszystkie testy wypadły pozytywnie. którym można za pośrednictwem kabla typu przedłużacz przesyłać do komputera aktualną zawartość wyświetlacza LCD.. Otworowanie płyty czołowej dla obudowy G1502 42 zmianę napięcia A1 w zakresie od 0 V do nieco ponad 300 V.. – Ustaw woltomierz na zakresie 1 kV i podłącz do gniazda bananowego A1. DZ7: BZW06-6..DZ6. suwak RV1 ustaw na potencjale masy.C8. D22: 1N5822 D14. przy zwolnionym przycisku SET/START. CE9: 1000 mF/25 V ESR Półprzewodniki: U1: LM317 U2: MAX202 DIL U3: Atmega16 DIL U4: TC4426 U5: LM35 U6. R38. C20..9 255 78. R51: 10 V R34. R47. R63.. a  prądy w  miliamperach [mA]. D15. ustawiamy równocześnie tryb pracy miernika: 00 Zasilacz 01 Zarezerwowany do przyszłych zastosowań 02. C23.6 kV R8. DZ8. R50... R64: 1. Instrukcja obsługi miernika Kompletną instrukcję obsługi miernika. możesz włożyć procesor w  podstawkę i sprawdzić działanie miernika w trybie zasilacza. W  kolejnych krokach potrzebny będzie izolowany odcinek drutu o długości ok. Q8: MPSA44 Q5: MPSA94 Q7: BD139 Q9. suwak RV1 ustaw na potencjale masy. Powinno to powodować Rys. R60. 9. C10: 22 pF SMD CE1 10000 mF/25 V CE2.. 8.C19. R37. zamieściliśmy na płycie CD EP 5/2010. Niżej podjemy tylko skrót najważniejszych informacji. n.. – Włącz zasilanie miernika i  powoli zwiększaj napięcie na suwaku RV1.8 A J1 13 V/3 A – 6pinów J2 FAN – 2piny J3: LCD DISPLAY – goldpin 1×10 J4: goldpin 1×4 J5: SOCKET – goldpin 1×8 CON1: DB9/F CON2: Goldpin 2×3 CON3: BUZZER XTAL1: kwarc 16 MHz F1: bezpiecznik 315 mA + blaszki REL1. R61. C2. R41. Kursor można przesuwać po wyświetlaczu LCD kręcąc pokrętłem +/–. CE3: 100 mF/16 V CE4: 330 mF/400 V CE5: 10 mF/400 V CE6: 1 mF/400 V CE7: 220 mF/35 V CE8. C5. R53. Włącz zasilanie i  zmierz napięcia w  podanych punktach. Wszystkie napięcia na wyświetlaczu LCD. R59: 100 kV/3 W R15.DZ11: BZW06-10 Inne: L1. R16. zatem włączenie w programie terminalu opcji echa umożliwi dopisywanie własnych komentarzy do wyników pomiaru. – anoda DZ1 – około 320  V (15  V poniżej V335).. R67. Zanim zaczniesz rozłączać przewody pomiarowe.. że miernik odsyła do komputera aktualną zawartość wyświetlacza LCD. R46. R69.R7.. R14. Q6: IRF740 Q3: BD139 Q4..Na CD: karty katalogowe i noty aplikacyjne elementów oznaczonych y na wykazie y elementów kolorem czerwonym y PROJEKTY Wykaz elementów Rezystory: (SMD.R77: 1 V RV1: Potencjometr montażowy 10 kV Kondensatory: C1.3 910 13. ale z kolei ich wartość zależy od napięcia na linii V335.. Dlatego poza wartością bezwzględną podano różnicę potencjału w stosunku do V335: – katoda D6 – około 335 V. C22. C11.C29: 1 mF MKT C9.4 250 5. R13.. C30. Po załączeniu zasilania miernik wysyła do komputera komunikat: Press <ESC> to get LCDs copy Nr TubeType Uh[V] Ih[mA] –Ug[V] Ua[V] Ia[mA] Ug2[V] Ig2[mA] S[mA/V] R[k] K[V/V] Zakończenie cyklu pomiarowego lub odebranie od komputera znaku ESC(27h) powoduje. R57. R11.. U7: LM358 – 5szt Q1: MPSA94 Q2. C25. Pozycję kursora wskazuje migający znak. jaki pozostał do zakończenia pomiaru. R43.0 0... – Jeden koniec przewodu podłącz do pinu 3 (J3).8 DZ3.0. R48. – dren Q2. R62: 200 kV R12. C3. 1. Podane niżej napięcia są mierzone względem masy (potencjału katody). 15 cm.. R55.1 0.C32: 100 nF SMD C4. Miernik ignoruje znaki inne niż ESC. C24. Q6 – około 333 V (o 2 V poniżej V335). R9.R45. D17. R56.. Parametry transmisji: 9600.. wyłącz miernik i odczekaj 10 minut na rozładowanie kondensatora wysokonapięciowego.30 0.D4. R49. R35. Zmianę wartości wskazywanej przez kursor uzyskuje się poprzez kręcenie pokrętłem +/– przy wciśniętym przycisku SET/ START. to krótkie naciśnięcie (kliknięcie) przycisku SET/ START powoduje rozpoczęcie cyklu pomiarowego. R52: 47 V/7 W R70. D16: 1N4007 DZ1: Dioda Zenera 15 V DZ2. a drugi do 18 (U3). R58. wraz z  wykazem opcji menu i  katalogiem lamp. L2: 10 mH L3: 1 mH/2.D13.. – Wyłącz miernik i odczekaj przez czas niezbędny na rozładowanie kondensatorów. REL2: AZ850-12 Radiator: A5723/40 Impulsator Przycisk monostabilny Piezo 30 mm Wyświetlacz 4×20 znaków pięcia w sieci energetycznej oraz zastosowanego transformatora. 1206) R1: 220 V R2: 680 V R3: 200 kV R4..D21: 1N5819 D5. R39. R10..

Dodatkowe informacje można odczytać na wyświetlaczu.. PCL86. niezbędne do wyznaczenia parametrów lampy.99 i kliknąć przycisk START/SET. należy ustawić numer z zakresu 01. Lampy z  podwójnym systemem elektrod wpisuje się na dwóch kolejnych pozycjach: „1” z niższym. Tryb pomiaru lampy W  celu przeprowadzenia pomiaru podstawowych parametrów lampy. np. Otworowanie płyty czołowej pod podstawki dla obudowy G1502 81. Adaptery do pomiaru lamp nietypowych Zestaw podstawek testowych umożliwia włożenie 65 spośród 98 typów lamp znajdujących się w katalogu. która ma zostać zmieniona. W tym stanie: – długie naciśnięcie przycisku SET/START przywołuje na wyświetlacz LCD dane z katalogu. Zmianę mierzonego systemu dokonuje się poprzez wybór lampy ECL86TJ12 dla triody lub ECL86PJ22 dla pentody. czyli „magiczne oczka”. Miernik łagodnie załączy żarzenie. Kasowania alarmu – niezbędnego do dalszej pracy miernika – dokonuje się przez pokręcenie gałką +/–. podwójne lampy zawierające triodę i pentodę. Alarm przegrzania można skasować po ochłodzeniu radiatora do 70ºC. anodowego (A). Poprawnie zakończony pomiar miernik sygnalizuje pojedynczym dźwiękiem. np. 11.. EM80.gumny@ep.com. Do takich wyjątków należą m. wciśnięty przycisk SET/START i  pokrętłem nastawić żądaną wartość. 10. rozmiar 199×129 mm ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 Nazwy i  parametry lamp o  numerach 81. Tomasz Gumny. a po zdefiniowanym czasie pozostałe napięcia.99 mogą być definiowane przez użytkownika.. PCL86). ale ze względu na działanie zabezpieczeń sprzętowych odczyty ostatnich wartości mogą nie być miarodajne. Ustawienie kursora na pozycji numeru lampy powoduje niemal natychmiastowe wyzerowanie wszystkich napięć (napięcie siatki pierwszej jest ustawiane na –24 V).99 Edycja i  pomiar lamp z  katalogu definiowanego Tryb zasilacza W trybie zasilacza napięcia i prądy ustawia się ręcznie. a „2” z wyższym numerem w katalogu.in..pl R E K L A M A Edycja katalogu lamp Rys. ECL86. po zwolnieniu – wartość zmierzona. 6AF6G. W  tym celu należy najechać kursorem na wybraną pozycję i  przy wciśniętym przycisku SET/START pokrętłem +/– ustawić żądaną wartość. Alarmy Miernik sygnalizuje podwójnym dźwiękiem przeciążenie obwodu żarzenia (H). EM84. umożliwiając porównanie ich z wynikami pomiaru. napięcia anodowe i  siatkowe są wyłączane. Niektóre lampy wymagają jednak zbudowania specjalnych adapterów. Po podłączeniu lampy do miernika za pośrednictwem adaptera należy wybrać z katalogu właściwy typ lampy (ECL86. EP tomasz. – kliknięcie przycisku SET/START rozpoczyna cykl pomiarowy od początku. a wyniki pomiarów zostają wysłane na port szeregowy i  „zamrożone” na wyświetlaczu LCD.. W  tym celu należy ustawić kursor na literze lub liczbie. Naklejka na front miernika. Jakikolwiek ruch pokrętłem +/– przy zwolnionym przycisku SET/START przerywa pomiar i  powoduje niemal natychmiastowe wyzerowanie wszystkich napięć (napięcie siatki pierwszej jest ustawiane na –24 V). Żarzenie pozostaje załączone. Dla lamp pojedynczych należy ustawiać numer systemu elektrod na „0”. przytrzymać 43 . Zasadniczą przyczynę alarmu pokazuje znacznik.onet. a zawartość wyświetlacza jest „zamrażana”. siatki drugiej (G) lub przegrzanie radiatora (T). Przy wciśniętym przycisku wyświetlana jest wartość nastawiona wskazywanego parametru.Miernik lamp elektronowych Rys. – pokręcenie gałką +/– przy wciśniętym przycisku SET/START umożliwia zmianę mierzonego systemu elektrod (tylko dla lamp podwójnych). a  następnie uruchomić pomiar automatyczny. Pozostałe 33 typy można mierzyć po podłączeniu lamp przewodami do gniazd bananowych. Po wystąpieniu alarmu wszystkie napięcia są wyłączane (napięcie siatki pierwszej jest ustawiane na –24 V).pl Adam Tatuś atatus@poczta. Miernik wystawi nastawioną wartość po zwolnieniu przycisku. oraz lampy elektrometryczne.

Po każdym odczycie adres pamięci (reprezentujący fazę przebiegu) zmienia się o  wartość D=f·1024TS . Wartości te są odczytywane w odstępach czasu równych okresowi próbkowania TS (1. Częstotliwość wytwarzanego przebiegu sinusoidalnego jest więc pochodną częstotliwości zegara systemowego. 5%) Kondensatory: C1: 2. szpilkowe 2×1) P1. W  generatorze wartość D zawiera się w  przedziale od 0. Dlatego w układzie wprowadzono możliwość dostrojenia (ka- Rys. Dodatkowe materiały na CD i FTP Na CD: karty katalogowe i noty aplikacyjne elementów oznaczonych na wykazie elementów kolorem czerwonym AVT-1569 w ofercie AVT: AVT-1569A – płytka drukowana AVT-1569B – płytka drukowana + elementy Dodatkowe materiały na CD i  FTP: ftp://ep. Synteza odbywa się w przerwaniach Timera 0. gdzie f jest częstotliwością generowanego przebiegu.00931  Hz.1 mF (ceramiczny. jak i jej przyrost mają 32 bity.. z  których 6 najstarszych jest ignorowanych.20  kHz o  wartości międzyszczytowej ok. 3.MINIPROJEKTY Generator akustyczny na ATtiny25 Generator wytwarza falę sinusoidalną w  zakresie 20  Hz. W  danym egzemplarzu układu scalonego jego częstotliwość może się nieco różnić od standardowej. P2: potencjometr 10 kV. BNC lub cinch) J2: złącze kalibracji (np. Redukcja tętnień dzięki dodaniu 2-go filtra ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 . W  pamięci stałej umieszczono 1024 próbki wartości jednego okresu przebiegu sinusoidalnego.pl.1 kV R2: 18 kV R3: 1 kV R4. kolejne 10 wyznacza adres pamięci.. przy czym układ miał wykorzystywać do maksimum możliwości mikrokontrolera i  zawierać minimalną liczbę elementów zewnętrznych. Zasada pracy przetwornika PWM Mikrokontroler używa formatu stałoprzecinkowego. szpilkowe 3×1) J3: złącze szpilkowe 2×3 J4: złącze zasilania (np. 5 mm) Półprzewodniki: U1: ATtiny25-20PU (obudowa DIP8) Inne: J1: gniazdo sygnałowe (np.5  V i  zniekształceniach poniżej 0.. które są generowane co 32 okresy wewnętrznego systemowego zegara taktującego (20  MHz).5%. odpowiadałaby jej częstotliwość 1/65536/ (1024·1. liniowy S1: przełącznik 3-pozycyjny Celem projektu było zbudowanie prostego układu opartego na mikrokontrolerze AVR w  małej. 10-bitowy przetwornik A/C i szybki układ czasowy z wyjściami PWM.125 W/1%) R1: 1. zawierający 2  kB pamięci FLASH..com. 44 AVT 1569 Rys. Jest przestrajany skokowo i  płynnie. user: 15257. W  ogólnym przypadku D jest liczbą ułamkową. a  16 najmłodszych stanowi część ułamkową.. 8-nóżkowej obudowie. Zarówno faza.R6 10.22 kV (trzy jednakowe. Jako serce wybrano układ ATtiny25.. Najmniejsza możliwa do uzyskania niezerowa wartość D to 1/65536.6  ms)=0.03276 do 32.7 nF (5 mm) C2: 470 pF (5 mm) C3: 10 mF/16 V (5 mm) C4: 0. Do wytwarzania przebiegu sinusoidalnego użyto bezpośredniej syntezy cyfrowej. 1. Źródłem tego zegara jest wewnętrzny generator RC. 2.76. pass: 1ajsf046 • wzory płytek PCB • karty katalogowe i  noty aplikacyjne elementów oznaczonych na Wykazie Elementów kolorem czerwonym Wykaz elementów Rezystory: (0. Przebieg jest wytwarzany cyfrowo z  rozdzielczością 8 bitów i  częstotliwością próbkowania 625  kHz.6  ms).

5  kHz. +2. Przewidziano ich redukcję poprzez dodanie drugiego filtru dolnoprzepustowego. 1%. 100  Hz. a  więc fPWM=80  MHz/16=5  MHz. Przetwornik C/A jest oparty na układach modulacji szerokości impulsu (PWM) mikrosterownika. Nową wartość OSCCAL program generatora zapisuje w nieulotnej pamięci EEPROM i wartość ta jest przywracana po każdym włączeniu zasilania. stąd częstotliwość graniczna fg wynosząca 70 kHz. 1 kHz.. generowałby jednak przebieg o  częstotliwości 80  MHz/256=312.MINIPROJEKTY „trzaski” potencjometru są filtrowane cyfrowo ze stałą czasową 50  ms. jak pokazano na rys.. 200  Hz. 200  Hz. 1  kHz lub 2  kHz.5 V lub +5 V. 2 kHz. a  potencjometrem P1 ustawić częstotliwość 200  Hz. 10 kHz i 20 kHz. Sinusoidalny sygnał wyjściowy ma częstotliwość do 20  kHz. Charakterystyka potencjometru zawiera trzy strefy nieczułości o  niewielkiej szerokości. Rys. 2.. Metoda przetwarzania PWM wykorzystuje fakt. Schemat ideowy generatora libracji) generatora RC z  dokładnością ok. w  pozycjach 1.. mierzone przez przetwornik A/C. a kolorem czerwonym – jego wartość średnia (po filtrze). Kalibracja Kalibracja wewnętrznego generatora RC polega na zmniejszaniu lub zwiększaniu stanu rejestru OSCCAL. ModulaELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 tor A przetwarza górne 4 bity każdej próbki. Ułatwiają one ustawienie częstotliwości 20  Hz. Schemat montażowy generatora 45 . Regulacja częstotliwości wewnątrz zakresu jest wykonywana potencjometrem P1. 2 i  3.200  Hz. Rezystory tworzą wraz z C1 filtr dolnoprzepustowy 1. Podczas kalibracji należy unikać ustawiania częstotliwości większych niż znamionowa. Można w tym celu dodać na stałe rezystor (R6) i  zworki (J2) ew.  1 przedstawiono ideę przetwarzania PWM. Dlatego wykorzystano dwa modulatory. Rys. 4. Zmniejszenie/zwiększenie częstotliwości o  jeden krok odbywa się przez dołączenie wejścia PB2 odpowiednio do masy lub +5 V przez rezystor 10 kV. Po odfiltrowaniu składowej zmiennej przebiegu otrzymujemy napięcie wprost proporcjonalne do współczynnika K. Nastawa częstotliwości Zakres generatora jest wybierany 3-pozycyjnym przełącznikiem S1 i  wynosi. Przełącznik ustawia na wejściu PB2 napięcia 0 V. Kolorem niebieskim narysowano przebieg cyfrowy (przed filtrem).. tętnienia osiągają więc ok. Aby zapobiec efektowi drgania styków. rzędu.20  kHz.. program nie reaguje na zmiany stanu na PB2. Każdy z  nich ma rozdzielczość 4-bitową. odpowiednio 20. 100 mVpp. że prostokątny przebieg cyfrowy o  amplitudzie U  i  współczynniku wypełnienia K (0.5 dB.2  kHz (przełącznik S1 w  pozycji 2). gdyż wiązałoby się to z przekroczeniem dopuszczalnej częstotliwości zegara systemowego.. często używanych w praktyce. 3.. fPWM wynosi 5 MHz. Przebiegi obu modulatorów są sumowane w  R1/R2.1) ma wartość średnią równą U·K. Układ złożony z  generatora fali prostokątnej o sterowanej szerokości i z filtru dolnoprzepustowego staje się więc przetwornikiem C/A. Na rys. Odpowiednie wagi zapewnia stosunek rezystancji wynoszący 1:16. Ewentualne W  celu przeprowadzenia kalibracji należy wybrać zakres 200  Hz. taktowany z 80 MHz i pracujący z rozdzielczością 8 bitów. przyciski... Filtr nie powinien tłumić go bardziej niż o 0. jeśli są one krótsze niż 20 ms.2  kHz i  2. a  modulator B – 4 bity dolne (o  16-krotnie mniejszej wadze). Modulator PWM. Założeniem przyjętym przy projektowaniu generatora było użycie wysokiej częstotliwości fPWM – kilka MHz.

Używając jednak generatora pseudolosowego zbudowanego z rejestru przesuwnego i bramki exor oraz filtru. jeśli nie dysponujemy laptopem.com. Niestety.2 V. R4: 100 kV R5: 47 kV R6: 22 kV R7: 10 kV R8: 4. SPIEN=0. Generatory takie są proste. Aby zapewnić możliwość regulacji poziomu sygnału wyjściowego i jednocześnie odciąć składową stałą wynoszącą ok. pass: 1ajsf046 • wzory płytek PCB • karty katalogowe i  noty aplikacyjne elementów oznaczonych na Wykazie Elementów kolorem czerwonym Wykaz elementów R1. Żółtą linią zaznaczono układ w  wersji minimalnej. C12: 10 mF/16 V C3. Do zasilania generatora należy użyć stabilizowanego napięcia stałego 5 V±10%. takie procesory nie są zbyt tanie. Dobry generator można zbudować na procesorze sygnałowym.1 złącze J2: goldpin 3×2 J3. łącznie z głośnikami. W Internecie można znaleźć wiele schematów generatorów. Przez złącze J3 można zaprogramować mikrokontroler (przedtem należy przełączyć S1 w pozycję 2). Podobne badanie przy użyciu przestrajanego generatora i  miernika poziomu sygnału trwa dość długo. Najczęściej są to ukła- .MINIPROJEKTY Montaż i uruchomienie Schemat generatora przedstawia rys. +2. Szum można wygenerować przy użyciu komputera z  kartą dźwiękową. korektor barwy dźwięku. Elementy R3 i C2 tworzą dodatkowy opcjonalny filtr dolnoprzepustowy. J4: goldpin 2×1 ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 Na CD: karty katalogowe i noty aplikacyjne elementów oznaczonych na wykazie elementów kolorem czerwonym Badaniu pasma przenoszenia można poddać wzmacniacz. Jarosław Ziembicki j.7 kV R9: 2.2 nF C10: 1 nF C11: 470 pF U1: ATtiny85-20SU U2: 78L05 U3: TL062 D1: S380 mostek prostowniczy D2: dioda LED J1: PC-GL2. można zbudować AVT-1571 w ofercie AVT: AVT-1571A – płytka drukowana AVT-1571A – płytka drukowana + elementy Dodatkowe materiały na CD i  FTP: ftp://ep. C4. Generator szumu i  analizator dają wynik w  ułamku sekundy. SUT1:0=11 (14 CK+16K CK+64  ms). ale ich parametry nie są powtarzalne.  3. WDTON=1. należy dołączyć kondensator C3 i  potencjometr P2. Rys. EESAVE=1. CKOUT=1.ziembicki@gmx.pl. Podany na wejście urządzenia szum bada się na wyjściu analizatorem widma. 1. user: 15257. Złącze J2 i rezystor R6 służą do kalibracji częstotliwości.at Generator szumu różowego W  elektroakustyce do ustawienia parametrów audio używa się generatora szumu. C2. C5: 47 nF C6: 22 nF C7: 10 nF C8: 4.2 kV R10: 1 kV C1. Rozwiązanie jest proste. CKSEL3:0=0001 (PLL Clock_ – HIGH BYTE = 0xDF: RSTDISBL=1. DWEN = 1. głośniki czy mikrofon. obniżający tętnienia do poziomu kilku miliwoltów. R3: 220 kV R2. Dzięki temu na bieżąco możemy widzieć zmiany wnoszone przez np. BODLEVEL2:0=111 – EXTENDED=0xFF: SELFPRGEN = 1 Zaprogramowanie pamięci flash jest jedyną czynnością wymaganą przy uruchamianiu układu. Schemat ideowy generatora szumu 46 AVT 1571 dy oparte o szumiące złącze PN tranzystora lub diody. Szum może pomóc ustawić korektorem graficznym płaską charakterystykę przenoszenia zestawu audio. ale może nie być zbyt wygodne.7 nF C9: 2. Ustawienia bitów-bezpieczników są następujące: – LOW BYTE = 0xF1: CKDIV8=1.

to szum jest generowany funkcją LSFR. 3. 3.  2.sklep. EP slawomir. // ustaw wyjście w stan wysoki else OutL. Na wyjściu J3 bufora dostępny jest sygnał szumu białego. Próbowałem użyć innego algorytmu. Niestety funkcja ta wykonuje się dość długo. Dzielnik R1/ R2/C3 ogranicza amplitudę sygnału na wyjściu U3A do poziomu zbliżonego do sygnału na wyjściu U3B. Do generowania liczb pseudolosowych C udostępnia funkcję rand(). Można go zaprogramować przed wlutowaniem lub po nim. Następnie kontrolujemy wartość napięcia na wyjściu stabilizatora.com. Gdy wyprowadzenie to jest podłączone do masy. Dzięki temu uzyskałem częstotliwość generowania szumu około 120  KHz. } Generator może być zasilany napięciem w zakresie 8. w bezpłatnym środowisku AVR Studio. Wyprowadzenie PB0 jest testowane tylko raz po restarcie procesora. Sławomir Skrzyński. Jeśli napięcie jest poprawne. Wybór procesora był podyktowany jego małymi wymiarami. W  docelowym rozwiązaniu wystarczy ATtiny25. sygnał bez filtrowania trafia na bufor U3A. Bity konfiguracji rem) podłączamy zasilanie. co przy ciągu 32-bitowym. Po wlutowaniu wszystkich elementów (poza mikrokontrole- Rys. Po poprawnym zaprogramowaniu procesora urządzenie podejmie pracę. niską cena oraz bardzo niską ceną debuggera AVR Dragon. Służy do tego 6-pinowe złącze J2. Montaż generatora przeprowadzamy w sposób klasyczny. szum jest generowany funkcją rand(). Następnie funkcja srand() inicjalizuje generator pseudolososowy. można zamontować mikrokontroler. 2. Jeśli wejście to jest w  stanie wysokim. Ustawienie bitów konfiguracyjnych procesora przedstawiono na rys. Płytka jest przeznaczona do umieszczenia w obudowie KM35. Dzięki zastosowaniu mikrokontrolera program jest banalny. Pierwszą czynnością po uruchomieniu programu jest ustawienie kierunku portów procesora. Program Rys. wysokie częstotliwości leżące poza pasmem akustycznym są odcinane. Montaż i uruchomienie Schemat montażowy generatora umieszczono na rys. // Reset WDG if ( (_rand(255) & 1) == 0 ) // Zależnie od wylosowanej liczby OutH. dzięki czemu w szumie są ograniczone wyższe harmoniczne. daje powtórzenie po 35 sekundach. ponieważ ma własny prostownik i stabilizator. ale to wciąż za mało.org/wiki/ Linear_feedback_shift_register). Dzięki temu można eksperymentować z różnymi algorytmami pseudolosowymi. return( lfsr ). Schemat montażowy generatora szumu tani generator o  zadowalających parametrach. lfsr = (lfsr >> 1) ^ (-(lfsr & 1) & 0xd0000001). Sygnał szumu można skontrolować.5 kHz. aby generować dobry szum.. Generator na rejestrach zastąpiłem mikrokontrolerem. przez co umożliwia przy zegarze 8 MHz generowanie szumu z częstotliwością około 4.MINIPROJEKTY List.avt. Na wyjściu wzmacniacza dostępny jest sygnał szumu różowego (złącze J4).  1. 1. // lub niski } } //Generuje liczbę pseudolosową int _rand(unsigned int zakres) { static unsigned long lfsr = 1. dzięki zastosowaniu w dzielniku kondensatora.15 V. Zastosowałem mikrokontroler AVR ATtiny85. // Do pomiaru częstotliwości zegarowej wdt_reset().wikipedia. Schemat generatora pokazano na rys. Napisano go w  języku C.pl www. Zastosowałem więc metodę LSFR (http://en. Sygnał pseudolosowy jest filtrowany w pasywnych filtrach RC (R4-R9 i C5-C11). Ponadto. podłączając do wyjścia wzmacniacz lub słuchawki.pl ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 47 . AC lub DC. ale przyszedł mi do głowy inny pomysł.. W  głównej pętli sprawdzany jest stan wejścia PB0. Chciałem generator zbudować w  taki właśnie sposób. Dodatkowo. Najważniejszy fragment programu //Pętla generująca szum . ponieważ program zajmuje niecałe 700 b. Wykonywał się około 3 razy szybciej. Najistotniejszy fragment kodu programu znajduje się na list. Odfiltrowany sygnał jest buforowany przez wzmacniacz operacyjny U3B.skrzynski@ep.LSFR void LosLSFR() { while(1) { ClkEor. 1.

Aby dostosować napięcie ze źródła zasilania do potrzeb toru odbiorczego. prosty 3×1 Rys. Sterowanie modelem odbywa się AVT 1570 . Aby spowolnić ruch serwomechanizmu. Amplituda impulsu zawiera się w granicach 3. Typowym czasem powtarzania impulsów sterujących jest 20  ms..MINIPROJEKTY Spowalniacz serwomechanizmu Modelarze zajmujący się budową modeli zdalnie sterowanych często napotykają problem... Schemat elektryczny układu spowalniacza 48 ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 Na CD: karty katalogowe i noty aplikacyjne elementów oznaczonych na wykazie elementów kolorem czerwonym Współczesne aparatury projektowane są z  myślą o  jak najszybszej odpowiedzi serwomechanizmu na ruch drążka lub przełącznika w nadajniku. ale efekt w  przypadku choćby opuszczanego i podnoszonego podwozia jest po prostu śmieszny. wobec czego dokładność ustawienia nie ma tu większego znaczenia.com.C2: 10 mF (ceramiczny. Sam widziałem kilka takich rozwiązań na filmach dostępnych w Internecie i za każdym razem miałem wrażenie zupełnego braku realizmu. natomiast serwomechanizmy 4. Oczywiście można połączyć bezpośrednio serwomechanizm z  odbiornikiem. 1 przedstawiono parametry impulsu sterującego serwomechanizmem. prostota i niski koszt urządzenia. Podałem tylko przykłady. user: 15257. SMD) U1: SPX1117-MP3. natomiast kluczową rolę odgrywają Rys.pl.. jak opuszczane podwozie lub klapy w  modelach samolotów lub śmigłowców. Koła wyskakują z kadłuba..Z2: goldpin męski. należy wykonać trzy czynności: zmierzyć długość impulsu z  odbiornika. Każdy modelarz może z  łatwością rozszerzyć tę listę. chociaż serwomechanizmy działają poprawnie nawet przy czasach powtarzania 30 i więcej ms. Wypełnienie impulsu określa aktualne położenie serwomechanizmu. R2: 1 kV R3: 300 V P1: 10 kV potencjometr montażowy C1. kątowy 3×1 ZW1: goldpin męski.9  V. jak odwzorować powolne ruchy mechanizmów modelu. 2. Parametry impulsu sterującego pracą serwomechanizmu przede wszystkim małe wymiary. Dotyczy on takich mechanizmów. które obniżają napięcie.2 ms.5. obracane wieże artyleryjskie w  modelach okrętów. Opisywany układ służy do sterowania urządzeniami pomocniczymi.5 ms. Opisywane urządzenie ma pomóc w rozwiązaniu tego problemu.8. możliwość pracy przy dużej rozpiętości napięć zasilania. niski pobór prądu. Położeniu środkowemu serwomechanizmu odpowiada czas 1.. Czas trwania impulsu to 1. aż do osiągnięcia zrównania się wypełnienia impulsów na wejściu i wyjAVT-1570 w ofercie AVT: AVT-1570A – płytka drukowana AVT-1570B – płytka drukowana + elementy Dodatkowe materiały na CD i  FTP: ftp://ep.. jakby poruszane były sprężyną. odczytać wartość opóźnienia oraz zgodnie z odczytaną wartością zmieniać wypełnienie impulsu wysyłanego do serwomechanizmu. pass: 1ajsf046 • wzory płytek PCB • karty katalogowe i  noty aplikacyjne elementów oznaczonych na Wykazie Elementów kolorem czerwonym Wykaz elementów R1. Odbiorniki zdalnego sterowania mogą być zasilane napięciem 3. Na rys..5 V.6 V.3 U2: ATiny85 (SMD) T1: BSS138 D1: LED (SMD) Z1. poprzez wysyłanie impulsów o  określonym okresie powtarzania i  zmiennym wypełnieniu do serwomechanizmów. prosty 6×1 ZW2: goldpin męski. wykorzystuje się stabilizatory. 1.

MINIPROJEKTY
w przypadku działania odbiornika. Jeżeli sprawdzenie da wynik negatywny, wynik pomiaru jest ignorowany.
Do generowania impulsu sterującego serwomechanizmem użyłem timera T1. Jest on taktowany przebiegiem o częstotliwości 100 kHz. Przy tak
dobranej częstotliwości impuls wyjściowy ma od 10 ms do 2,54 ms. Taki
zakres umożliwia pełny ruch serwomechanizmu. Dokładność ustawienia
wynosi 1/254 całego zakresu. Poza generowaniem impulsu sterującego timer T1 wyznacza czas powtarzania impulsów. Czas jego pracy podzielony
jest na 13 odcinków czasowych. W jednym generowany jest impuls, w pozostałych 12 do rejestru porównania jest wpisywana wartość FF, co blokuje
wyjście licznika.
Rezystor R5 ogranicza prąd wejścia PB2 procesora. Potencjometr P1
jest podłączony do wejścia przetwornika A/C. Służy on do ustawiania
czasu opóźnienia ruchu. Czas opóźnienia może być ustawiany w zakresie
1...10 s.
Sterowanie serwomechanizmem odbywa się poprzez tranzystor T1.
Zwora Z2 służy do ustawiania napięcia zasilającego tranzystor. Umożliwia
to zmianę amplitudy impulsów sterujących serwomechanizmem.
Dioda LED, po połączeniu wyprowadzeń ZW1–5 i ZW1-3, sygnalizuje
pojawianie się poprawnych impulsów z odbiornika. Złącze ZW1 służy do
zaprogramowania procesora.

Rys. 3. Schemat montażowy spowalniacza
ściu. Mikrokontroler musi zatem być wyposażony w co najmniej 2 timery,
w tym jeden umożliwiający generowanie impulsu o zmiennym wypełnieniu. Musi mieć również możliwość zadawania wielkości opóźnienia. Do
tego celu dobrze nadaje się potencjometr połączony z wejściem przetwornika A/C. Z tych powodów wybór padł na ATtiny85 w obudowie SMD.
Na rys. 2 widać schemat układu. W celu umożliwienia pracy układu
w  szerokim zakresie napięć zasilania zastosowano stabilizator SX1117.
Układ ten zapewnia poprawną stabilizację napięcia wyjściowego już
przy napięciu zasilania 4,5 V. Maksymalne napięcie wejściowe nie może
przekraczać 20V. Napięcie zasilania serwomechanizmu jest podawane
bezpośrednio z odbiornika. Jest to najczęściej stosowana metoda. Każdy
„szanujący się” odbiornik może zasilać wszystkie podłączone do niego serwomechanizmy.
Impulsy wejściowe z odbiornika są podawane na złącze Z1. Należy
zwrócić uwagę na układ wyprowadzeń złącza. Jest on typowy dla zdecydowanej większości aparatur zdalnego sterowania. W celu zminimalizowania zewnętrznych elementów wykorzystałem wewnętrzny generator
RC procesora. Pracuje on z częstotliwością 8 MHz i dokładnością wystarczającą na potrzeby urządzenia.
Pomiar wypełnienia impulsu jest realizowany przez timer T0 mikrokontrolera. Częstotliwość taktowania ustawiono na 125  kHz. Ponieważ
zmiana wypełnienia to około 1 ms, dokładność pomiaru wynosi ok. 1,2%.
Jeżeli założymy, że serwomechanizm ma zakres ruchu 180°, dokładność
ustawienia wynosi ok. 2°. Program sprawdza, czy nie został przekroczony minimalny oraz maksymalny czas wypełnienia, co może się zdarzyć
R

E

ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010

K

Zygmunt Dziewoński
zygdziew@polnet.cc

L

A

M

A

49

PROJEKTY CZYTELNIKÓW
Dział „Projekty Czytelników” zawiera opisy projektów nadesłanych do redakcji EP przez Czytelników. Redakcja nie bierze odpowiedzialności za
prawidłowe działanie opisywanych układów, gdyż nie testujemy ich laboratoryjnie, chociaż sprawdzamy poprawność konstrukcji.
Prosimy o  nadsyłanie własnych projektów z  modelami (do zwrotu). Do artykułu należy dołączyć podpisane oświadczenie, że artykuł jest własnym
opracowaniem autora i  nie był dotychczas nigdzie publikowany. Honorarium za publikację w  tym dziale wynosi 250,– zł (brutto) za 1 stronę w  EP.
Przysyłanych tekstów nie zwracamy. Redakcja zastrzega sobie prawo do dokonywania skrótów.

Półprzewodnikowa
Cewka Tesli

Projekt

185

Cewka Tesli, zwana również transformatorem Tesli, jest rodzajem
rezonatora LC służącym do wytwarzania wysokich napięć.
Urządzenie to skonstruował około 1891 roku naukowiec serbskiego
pochodzenia Nicola Tesla. Wysokie napięcie wytwarzane przez cewkę
Tesli powoduje powstawanie w  powietrzu efektownych wyładowań
elektrycznych. Przedstawione w  artykule urządzenie jest nowoczesną
odmianą cewki Tesli, w  którym do zasilania rezonatora zastosowano
elementy elektroniczne.
Najważniejszym elementem cewki Tesli jest rezonator w  postaci bezrdzeniowego
uzwojenia solenoidalnego o  dużej liczbie
zwojów. Uzwojenie to oprócz indukcyjności ma również pojemności międzyzwojowe oraz pojemność między uzwojeniem
a  ziemią. W  normalnych warunkach takie
pojemności nazywane są pasożytniczymi,
jednak tutaj odgrywają ważną rolę; mimo,
że uzwojenie nie jest połączone z  oddzielnym kondensatorem, to stanowi obwód LC
o  względnie dużej dobroci, mający swoją
częstotliwość rezonansową. Po pobudzeniu
rezonatora tą częstotliwością napięcie pomiędzy końcami uzwojenia wtórnego cewki
osiąga ogromne wartości.
Z  powodu wielkości występujących napięć wymagana jest specjalna konstrukcja
transformatora. Uzwojenie wtórne jest cewką
jednowarstwową zabezpieczoną przed przebiciami lakierem i ustawioną pionowo. Dolny
koniec uzwojenia jest uziemiony, dzięki czemu
nigdy nie ma tam wysokiego napięcia, które
wówczas występuje jedynie u góry uzwojenia.
Na szczycie uzwojenia montuje się torus wykonany z  blachy lub folii aluminiowej, który
poprawia właściwości rezonatora.
Do pobudzenia rezonatora wykorzystuje się pole magnetyczne wytworzone przez
drugą, mniejszą cewkę pierwotną. Ta cewka
wraz z  rezonatorem Tesli tworzy transformator powietrzny. Co ciekawe, z  uwagi na
pracę w  stanie rezonansu, wartość napięcia
na uzwojeniu wtórnym nie ma związku z napięciem zasilania ani z przekładnią wynikającą z  liczby zwojów cewek. Ogólnie samo
określenie wartości napięcia wyjściowego
jest dość problematyczne, dlatego nie używa się tego parametru do opisu cewki Tesli.
Ponieważ długość wyładowań wzrasta wraz

50

ze wzrostem mocy pobieranej z sieci, dlatego najważniejszym parametrem opisującym
klasyczny transformator Tesli jest jego moc.
W klasycznej cewce Tesli do wytworzenia
pola magnetycznego o  odpowiedniej częstotliwości również wykorzystuje się zjawisko
rezonansu. Do uzwojenia pierwotnego dołączony jest kondensator wysokiego napięcia
o  takiej pojemności, aby częstotliwość rezonansowa obwodu była równa częstotliwości
rezonansowej uzwojenia wtórnego. Obwód
ten jest zasilany wysokim napięciem o  wartości najczęściej kilkunastu kV, wytwarzanym przez wysokonapięciowy
transformator sieciowy o  mocy
przynajmniej kilkuset VA. Elementem, który samoczynnie przełącza urządzenie między ładowaniem
kondensatora a  pracą w  rezonansie, jest
iskiernik. Częstotliwość jego przełączania
wynosi nie mniej niż 100 Hz. W dużych cewkach Tesli często spotyka się iskiernik obrotowy o regulowanej prędkości. Dokładne dopasowanie częstotliwości rezonansowych obwodu pierwotnego i rezonatora Tesli jest tutaj
kluczowe. Efekty pracy źle zestrojonej cewki
Tesli będą mizerne lub nawet nie będzie ich
wcale. Elementów potrzebnych do budowy
klasycznej cewki Tesli jest co prawda niewiele, jednak ich koszt jest wysoki oraz, co często
jest większym problemem, bywają one bardzo
trudne do zdobycia. To powoduje, że użycie
metody prób i błędów w dopasowywaniu częstotliwości rezonansowych występujących
w  urządzeniu często jest niemożliwe, więc
konieczne są dokładne obliczenia parametrów poszczególnych elementów. Te czynniki
sprawiają, że budowa takiego urządzenia nie
należy do tanich, a  tym bardziej do łatwych
i bezproblemowych.

Fot. 1. Wygląd zmontowanej
półprzewodnikowej cewki Tesli (SSTC)
Dodatkowe informacje:
W  przedstawionym w  artykule urządzeniu
występują wysokie napięcia niebezpieczne dla
życia i  zdrowia! Dodatkowym zagrożeniem jest
pole elektryczne o  dużym natężeniu wytwarzane wokół urządzenia, dlatego niedopuszczalne
jest uruchamianie urządzenia, gdy w  pobliżu
znajduje się sprzęt elektroniczny podtrzymujący
życie (np. osoba ze stymulatorem serca).

Klasyczna cewka Tesli a cewka
półprzewodnikowa
Zastosowanie
półprzewodnikowych
elementów kluczujących pozwala skonstruować cewkę Tesli pracującą nieco inaczej niż
w przypadku jej klasycznej wersji.
W  półprzewodnikowej cewce Tesli funkcję obwodu rezonansowego tworzonego przez
uzwojenie pierwotne oraz iskiernik przejmuje
układ elektroniczny. Najczęściej uzwojenie
pierwotne transformatora Tesli jest zasilane
ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010

Półprzewodnikowa Cewka Tesli

Rys. 2. Schemat ideowy SSTC
z  mostka lub półmostka złożonego z  tranzystorów MOSFET. Takie samo rozwiązanie
stosowane jest do zasilania transformatorów
w  wielu zasilaczach impulsowych. Mostek
tranzystorowy jest sterowany układem elektronicznym, który przełącza go z częstotliwością
rezonansu własnego rezonatora Tesli. Dzięki
temu niepotrzebny staje się iskiernik oraz kondensator wysokiego napięcia. Mostek zasilany
jest bezpośrednio z wyprostowanego napięcia
sieciowego, a to z kolei pozwala wyeliminować
duży i ciężki transformator zasilający.
Opracowanie takiego rodzaju cewki Tesli
pociągnęło za sobą konieczność stworzenia
również kilku innych rozwiązań. Każde rozwiązanie nosi własną nazwę, często używaną w  postaci akronimu. Klasyczna cewka
Tesli nazywana jest SGTC (Spark Gap Tesla Coil). Półprzewodnikowa cewka Tesli to
w dosłownym tłumaczeniu Solid State Tesla
Coil (SSTC). Spotkać można również rozwiązania wciąż półprzewodnikowe, jednak
ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010

bardziej zbliżone do wersji klasycznej. Są to
DRSSTC (Dual Resonant SSTC), w  którym
w  obwodzie uzwojenia pierwotnego zastosowano kondensator rezonansowy zwiększający prąd w  uzwojeniu pierwotnym i  mniej
popularny OLTC (Off Line Tesla Coil), w którym w obwodzie pierwotnym również znajduje się kondensator rezonansowy, a zamiast
mostka tranzystorowego zastosowano pojedynczy tranzystor IGBT spełniający funkcję
podobną do iskiernika. Istnieje jeszcze jeden
rodzaj cewki Tesli, w której elementem przełączającym jest lampa elektronowa – jest to
VTTC (Vacuum Tube Tesla Coil). Akronimy
te stanowią podstawowe hasła pomocne
przy przeszukiwaniu zasobów Internetu pod
kątem materiałów dotyczących cewki Tesli.

Opis konstrukcji
Opisywana cewka Tesli to najprostszy rodzaj SSTC. Pomysł zbudowania zrodził się,
gdy zobaczyłem jedną z  półprzewodniko-

wych cewek Tesli wykonanych przez Steve’a  Warda (http://www.stevehv.4hv.org/SSTC5.
htm), na niej też wzorowałem się budując
swoją konstrukcję. Nie użyłem żadnych specjalnych i trudnych do zdobycia elementów,
a całość jest stosunkowo prosta w budowie.
Gotowa konstrukcja jest przedstawiona
na fot.  1, a  schemat elektryczny na rys.  2.
Schemat podzielony jest na trzy części.
Pierwsza część, ilustrująca zasilanie układu
sterowania, nie wymaga chyba komentarza.
Druga część schematu to układ sterujący,
natomiast trzecia to układ półmostka tranzystorowego wraz z samym transformatorem
Tesli. Układ sterujący wraz z zasilaniem oraz
układ półmostka zmontowano na oddzielnych płytkach drukowanych, jak pokazano
na fot. 3.
Układ sterowania zawiera generator zbudowany w oparciu o NE555, jednak nie służy
on do generowania sygnału przełączającego
półmostek. Zadaniem tego generatora jest

51

o której będzie mowa nieco dalej. a diody Zenera D9. Transformator sterujący TR1 dostarcza napięcia sterującego bramkami tranzystorów i  stanowi separację galwaniczną między tranzystorami a  układem sterującym. R5: 5 V/0.. Taki obiekt powoduje zmianę pojemności między uzwojeniem a ziemią..5 W P1.D8: 1N5818 D13. czyli okresowe blokowanie sygnału sterującego tranzystorami półmostka. T3: IRF840 U1: 78L15 U2: 78L05 U3: NE555 U4: 74HC14 U5: TC4422 U6: TC4421 Inne: F2: bezpiecznik 3. Antena odbiera pole elektryczne. W ten sposób mamy tutaj do czynienia z klasycznym sprzężeniem zwrotnym. Rezystory R4 i  R5 ograniczają prąd bramek tranzystorów. Zadaniem cewki Tesli jest wytwarzanie wysokiego napięcia. Pierwszą stanowi dzielnik pojemnościowy złożony z  kondensatorów C11 i  C12. W powyższym rozumowaniu pominięty jest jeden problem. a to powoduje.Na CD: karty katalogowe i noty aplikacyjne elementów oznaczonych na wykazie elementów kolorem czerwonym PROJEKTY CZYTELNIKÓW Wykaz elementów Rezystory: R1. że całe urządzenie staje się generatorem LC. C9: 100 nF C5: 1000 mF/25 V C6: 100 mF/10 V C7: 1 mF/10 V C10: 180 nF (impulsowy) C11. urządzenie nie jest wrażliwe na zmiany częstotliwości rezonansowej uzwojenia. dwóch negatorów TTL U4A i  U4B oraz dwóch driverów MOSFET U5 i U6. Dzięki temu nie jest potrzebne żadne strojenie częstotliwości. ponieważ taką zmianę częstotliwości powoduje obciążenie wyjścia cewki przez wyładowanie do uziemionego przedmiotu lub nawet pojawienie się w odległości kilkudziesięciu cm od uzwojenia dużego obiektu przewodzącego prąd. C12: 1 mF/400 V (impulsowy) C13: 220 mF/400 V Półprzewodniki: D1. 3. a  co więcej.D8 zabezpieczają wyjścia driverów przed przepięciami. D2: 1N4148 D3. Drugim modułem wchodzącym w skład opisywanego urządzenia jest układ półmostka tranzystorowego. Co więELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 . co powoduje przedostanie się do półmostka krótkiego impulsu włączającego na chwilę jeden z tranzystorów (T2 lub T3). Napięciu temu towarzyszy pole elektryczne o  dużym natężeniu. co skutkuje zmianą częstotliwości rezonansowej.. wówczas nawet zbliżenie dłoni do uzwojenia wtórnego na odległość kilkunastu cm powodowałoby takie odstrojenie układu. R2: 1 kV R3: 1 MV R4.15 A/250 V TR1: transformator sterujący (opis w tekście) L1: uzwojenie pierwotne (opis w tekście) A1: antena (opis w tekście) modulacja pracy cewki Tesli.. nawet niewielkie rozstrojenie pomiędzy układem sterującym a rezonatorem Tesli powodowałoby powstawanie dużych oscylacji na tranzystorach półmostka w  momentach przełączania. To pociąga za sobą przełączenie stanu driverów U5 i U6. czyli L1. Można w  ten sposób zmniejszyć nagrzewanie się elementów. Do rozpoczęcia pracy potrzebny jest impuls wzbudzający w rezonatorze niewielkie drgania. D16: MUR860 B1: mostek prostowniczy 2 A/50 V B2: mostek prostowniczy 3 A/400 V T1: BC548 T2. Układ modulujący pełni jeszcze jedną ważną funkcję. jaką determinuje uzwojenie wtórne transformatora Tesli. Podział urządzenia na poszczególny moduły Niewątpliwie zagadkowym elementem jest tutaj antena. P2: potencjometr 10 kV/A Kondensatory: C1: 4700 mF/25 V C2. Częstotliwość pracy tego generatora nie przekracza kilkuset Hz i  jest regulowana w  szerokim zakresie. ale również różne współczynniki wypełnienia. aby układ wzbudził się i  zaczął generować wysokie napięcie. ponieważ każdy z  tranzystorów musi być sterowany napięciem podanym między jego bramkę a źródło. W  prawej części schematu układu znajduje się mostek prostowniczy wraz z kondensatorem filtrującym napięcie zasilania. aby nie uszkodziło ono wejścia negatora U4A. D14: 1N5822 D9.D12 zabezpieczają bramki przed przepięciami. Diody D5.. które zostaną odebrane przez antenę i zapoczątkują pracę. Blokowanie tego sygnału odbywa się poprzez zwieranie wejścia negatora U4A do masy przez T1. Środkowa część to mostek zasilający uzwojenie pierwotne transformatora Tesli..D12: dioda Zenera 15 V D15. Załączenie lub wyłączenie tranzystora T1 skutkuje zmianę stanu wejścia U4A. że cewka Tesli całkowicie przestawałaby działać. Wtedy do anteny nie dociera żaden sygnał. Możliwość oddzielnej regulacji czasu trwania obu stanów przebiegu pozwala uzyskać nie tylko różne częstotliwości. że rezonator nie zaczyna pracować. Diody Schottky’ego D3 i  D4 ograniczają amplitudę napięcia przychodzącego z anteny tak. a  dodatkowo dzięki zmianie parametrów modulacji można uzyskać wyładowania o  różnym wyglądzie. Wykorzystanie sprzężenia zwrotnego z  anteną powoduje. że te problemy znikają. gdzie obwodem LC determinującym częstotliwość pracy jest sam rezonator Tesli. Po włączeniu zasilania rezonator Tesli przecież nie pracuje. Mostek zawiera dwie gałęzie.. Takie rozwiązanie powoduje.. które zasilają transformator TR1 sterujący pracą półmostka tranzystorowego. Zastosowanie separacji między tranzystorami półmostka jest konieczne. Kondensator C10 blokuje składową stałą prądu płynącego przez TR1. Źródła tranzystorów są na różnych potencjałach.. Taka modulacja pracy półmostka pozwala na dość wygodną regulację średniej mocy cewki Tesli. Dodatkowo.C4. Jest to bardzo ważna cecha. Gdyby nie było sprzężenia zwrotnego. Drugą gałąź stanowią tranzystory T2 i  T3. a sygnał z anteny (po uformowaniu przez U4 oraz przejściu przez drivery i  transformator TR1) steruje przełączaniem półmostka zasilającego uzwojenie L1. C8. Impulsu takiego dostarcza opisany wcześniej generator modulujący pracę cewki Tesli. Otóż właśnie ona jest źródłem sygnału sterującego pracą półmostka tranzystorowego. a  uzwojenie pierwotne byłoby zasilane prądem o stałej częstotliwości. 52 Fot. co znacznie zwiększałoby ryzyko ich uszkodzenia. Oprócz opisanego generatora układ sterujący składa się z anteny A1.. bo układ sterujący zawsze pracuje z taką częstotliwością. Taki impuls wywołuje w  rezonatorze wystarczające drgania. Za pomocą potencjometrów P1 i  P2 można regulować czas trwania stanu wysokiego i  niskiego generowanego przebiegu. Zmienia ono swoją wartość tak samo jak napięcie generowane w  rezonatorze Tesli.

15 mm. ale również na nagrzewanie się tranzystorów T2 i T3. że zwoje odchodzą od powierzchni rury i cała cewka się rozpada. ile zwojów ma uzwojenie. jak pokazano na fot. Drugie to usztywnienie i  sklejenie ze sobą zwojów. czy lakier wsiąknie. Po wyschnięciu lakieru można bezpiecznie odkleić taśmę przytrzymującą końce drutu. służący do zabezpieczania płytek drukowanych. Takie zjawisko nieuchronnie prowadzi do uszkodzenia tranzystorów. Nakładanie się zwojów jeden na drugi jest niedopuszczalne i koniecznie należy każde takie niedopatrzenie poprawić. Karkas można wykonać z  rury PCV. opisywany rezonator. Średnica uzwojenia powinna być dopasowana tak. Uzwojenie pierwotne L1 pobudzające rezonator do drgań może być nawinięte dowolnym drutem lub linką miedzianą o przekroju co najmniej 2. usztywnionych szeroką taśmą klejącą. więc warto od niego rozpocząć budowę urządzenia. Schemat montażowy płytki kluczy tranzystorowych 53 . Montaż urządzenia Część elektroniczna urządzenia podzielona została na dwie oddzielne płytki drukowane. Wykonanie rezonatora Tesli Główną częścią cewki Tesli jest rezonator. Częstotliwość ta jest tym mniejsza. Zaczynając budowę SSTC. Po nawinięciu drutu należy zabezpieczyć jego powierzchnię lakierem izolacyjnym.5 mm2. ponieważ drut przykleja się i wszelkie błędy podczas nawijania trudniej jest poprawić. Osobiście zalecam 1:2. które przyda się przy montażu rezonatora do podstawy. Tranzystory użyte w półmostku zawierają w  swojej strukturze diody zwrotne. zwracając uwagę nie tylko na uzyskiwane efekty. napotykałem wiele trudności. Przez to dioda przewodząca prąd może nie zdążyć wyłączyć się w  czasie przełączania mostka. Układ sterujący zmontowano na płyt- Rys. większy. potencjał źródła tranzystora T2 nie jest stały.18 mm i pomalowano żywicą epoksydową. Powierzchnia rury musi być czysta. Dokładne ustalenie optymalnej liczby zwojów na drodze teoretycznej jest trudne. Osobiście nie zalecam konstruowania cewki o mniejszych wymiarach (czyli wyższej częstotliwości rezonansowej). czyli nieodwracalne uszkodzenie uzwojenia. Drut na obu końcach uzwojenia należy przymocować do rury. co zmniejsza ryzyko przebić międzyzwojowych na powierzchni uzwojenia (które w  cewkach Tesli są dość powszechne). Dwukrotne zmniejszenie częstotliwości rzeczywiście zdecydowanie poprawiło kształty sygnałów w  układzie i  rozwiązało ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 wiele problemów. ponieważ łatwo go urwać i nawijanie staje się znacznie trudniejsze. Dlatego wewnętrzne diody tranzystorów T2 i  T3 są zablokowane diodami Schottky’ego D13 i D14. 4. Na rurze należy nawinąć jedną warstwę emaliowanego drutu nawojowego. Dlatego konieczna jest separacja galwaniczna między bramkami tranzystorów oraz między tranzystorami a układem sterującym. W  przedstawionym modelu uzwojenie pierwotne składa się z  12 zwojów izolowanej linki miedzianej.Półprzewodnikowa Cewka Tesli cej. W niezabezpieczonym uzwojeniu drut potrafi przy niewielkim wzroście temperatury tak się wydłużyć. dlatego należy zastosować tutaj metodę prób i błędów. Cewkę nawinięto drutem DNE 0. Zwoje powinny być nawinięte ściśle. Wówczas rezonator jest gotowy. Jako tymczasowe mocowanie dobrze sprawdza się zwykła taśma klejąca. Nie wiem. a  wtedy następuje zwarciowy impuls prądu płynącego przez włączony tranzystor oraz zaporowo przez diodę w  drugim tranzystorze. ponieważ wynika ona z  wysokości cewki i  grubości drutu. jednak próba ich użycia była nieudana. Po wsiąknięciu lakieru dobrze jest polakierować uzwojenie jeszcze raz. dobrze jest wcześniej polakierować samą rurę i  nawijać drut na jeszcze nie do końca wyschnięty lakier. Takie rozwiązanie jest jednak mniej wygodne. wszelki brud może spowodować przebicie. pamiętając o  pozostawieniu na końcach rury przynajmniej po 2 cm wolnego miejsca. którzy budowali wcześniej takie urządzenia i  nawinąłem nowy. im większe są wymiary uzwojenia oraz im więcej zwojów. a jako diody zwrotne zastosowano ultraszybkie D15 i D16. Może to być żywica epoksydowa lub na przykład jakiś specyfik w sprayu. Polakierowanie uzwojenia spełnia dwa zadania. W  sprzedaży oferowane są gotowe transformatorki sterujące. Dobrym karkasem do nawinięcia rezonatora jest rura PCV. Metod nawijania drutu jest wiele. Nie polecam stosowania cieńszego drutu niż 0. Cewka wykonana w ten sposób ma rezonans na częstotliwości około 200 kHz. Jeśli są wątpliwości co do tego. Uzwojenie to może składać się z  kilku do kilkunastu zwojów. ale ilość zwojów jest tak mała. aby po nałożeniu wsiąkł pod drut i połączył się również z powierzchnią karkasu. tym trudniejsze zadanie stoi przed elektroniką sterującą. W opisywanym urządzeniu częstotliwość pracy jest wysoka (kilkaset kHz) i  jednocześnie prądy płynące przez diody zwrotne tranzystorów mogą osiągać duże wartości. Pierwsze to oczywiście poprawa izolacji. że nie jest konieczne stosowanie jakiegokolwiek karkasu. które niestety przy pracy z  dużą częstotliwością mogą okazać się zbyt wolne. Transformator sterujący TR1 również musi być przystosowany do pracy przy wielkiej częstotliwości. Wymiary uzwojenia zastosowanego w opisywanej SSTC to około 110 mm średnicy i 300 mm wysokości. próbując uruchomić prototyp z  rezonatorem pracującym na częstotliwości 400  kHz. aby uzwojenie dało się założyć na rezonator. Stosunek średnicy uzwojenia do jego wysokości w  przypadku SSTC powinien zawierać się między 1:2 a 1:4. Zastosowany lakier powinien być na tyle rzadki i wolnoschnący. przy czym nie powinno być ich mniej niż 8. czyli im mniejsza średnica drutu nawojowego. 1. Im wyższa jest częstotliwość rezonansowa. co zabezpieczy go przed odwinięciem. dokładna znajomość ich liczby nie jest potrzebna. Najważniejszym parametrem rezonatora jest częstotliwość rezonansu własnego. Po wielu dniach posłuchałem kolegów. jeden przy drugim. Dlatego najlepiej jest dobrać odpowiedni rdzeń i samodzielnie nawinąć ten transformator. która nie zdążyła się wyłączyć. zwłaszcza jako pierwszej tego typu konstrukcji.

czy nie. Obniża on nieco częstotliwość rezonansową uzwojenia. W tym celu można umieścić na górze karkasu swego rodzaju pokrywkę czy zaślepkę i do niej przymocować ten element. Nic nie stoi na przeszkodzie wykorzystania rdzenia z odzysku. nie podając jeszcze zasilania mostka. Przebieg generowany na wyjściu układu U3 (nóżka 3) powinien mieć strome zbocza. Na szczycie rezonatora należy zamontować jakiś metalowy. zmniejsza zależność tej częstotliwości od otoczenia. Przy uruchamianiu niezbędny będzie oscyloskop. W przeciwnym razie tranzystory mostka będą włączać się jednocześnie i od razu ulegną uszkodzeniu. Do otrzymanej wartości dobrze jest dodać jakieś 15. Układ U4 zasilany jest napięciem +5 V. a jego gładka powierzchnia powoduje. Trzy odcinki drutu należy skręcić ze sobą i tą 54 skrętką nawinąć 15 zwojów równomiernie wokół rdzenia.. W przypadku użycia rury PCV warto podczas kupna rury od razu rozejrzeć się za zaślepką. Antena A1 to kawałek drutu ustawiony pionowo w odległości około 10 cm od rezonatora Tesli i  sięgający mniej więcej do połowy jego wysokości. uzyskując w  ten sposób od razu trzy uzwojenia. a  czasy obu poziomów przebiegu powinny dać się regulować. Warto podkreślić. aby jako podstawy nie zastosować metalowej blachy albo innego materiału przewodzącego prąd. że częstym błędem jest użycie nieodpowiedniego rdzenia. kratką wentylacyjną lub inną podobną częścią pasującą do wybranej rury. do której przymocowany jest rezonator Tesli. więc mocowanie torusa mija się z celem. trzeba liczyć się z  możliwością uszkodzenia tranzystorów. natomiast układy U5 i U6 +15 V. Przy montażu transformatora TR1 trzeba pamiętać o zamianie ze sobą wyprowadzeń jednego z  uzwojeń wtórnych. Tranzystory półmostka muszą być przymocowane do sporej wielkości radiatorów. Bardzo przydaje się to przy transporcie i  przechowywaniu urządzenia. a na wyjściu drivera U5 powinien być odwrócony w fazie. Taka płyta z  przewodnika umieszczona pod uzwojeniem zachowuje się jak zwarty zwój. Bez opisanego metalowego zakończenia cewka Tesli będzie normalnie pracować. W  tej części układu występuje niebezpieczne napięcie oraz płyną spore prądy. Rozmieszczenie poszczególnych części urządzenia powinno być takie. ich parametry znacznie się różnią i  wiele rdzeni. Wówczas. warto więc zwrócić na to uwagę. że cewka Tesli produkuje jedno duże wyładowanie. spośród tych stosowanych w filtrach przeciwzakłóceniowych. do którego przykręcone jest wyprowadzenie rezonatora zakończone oczkiem pod śrubę. Z  moich obserwacji procesu budowy cewek Tesli podobnych do opisanej w artykule wynika. Należy sprawdzić poprawność działania generatora z  układem NE555. Wzór ścieżek tej płytki oraz rozmieszczenie elementów pokazane są na rys. Podłączenie uziemienia ma na celu głównie utrzymanie dolnej części rezonatora na niskim potencjale. Taka część. bo tak też się zdarza). zostaje w  większości zmarnowana na nagrzewanie podstawy. Obok rezonatora należy umieścić jakiś zacisk. że wejście negatora CMOS nie chce poprawnie odbierać sygnału z anteny. z  którego wychodzić będą wyładowania połączony z  końcówką uzwojenia wtórnego. Wówczas pole magnetyczne wytwarzane przez uzwojenie L1 generuje prądy wirowe w płycie i moc. Montaż elementów na takiej płytce nie wymaga chyba większego komentarza. należy określić długość drutu potrzebną do nawinięcia na nim 15 zwojów. względnie ostry element. Należy jednak zastosować odpowiedni do tego rdzeń. Teraz należy połączyć dolną końcówkę rezonatora Tesli z uziemieniem w gniazdku (PE). dlatego warto jest dla porządku wykonać płytkę. zwłaszcza podczas uruchamiania urządzenia. Metod przymocowania rezonatora Tesli do podstawy jest wiele. więc potrzebne będą trzy jednakowe odcinki drutu. czy będzie to drut izolowany. który przy pełnej mocy szybko się stopi. można do uziemienia wykorzystać przewód zerowy. jednak należy pamiętać o łatwości demontażu. dobrze jest też zadbać o łatwość ich wymiany.20  cm zapasu. Sygnał powinien przechodzić na wyjścia obu driverów sterujących. Po założeniu na wystające części śrub koszulek termokurczliwych rezonator daje się ciasno wsunąć na śruby i trzyma się dość stabilnie. Płytki drukowane wraz z uzwojeniami L1 i L2 można zamontować na pojedynczej podstawie lub zbudować konstrukcję piętrową jak w  przedstawionym modelu.1 mm. za pomocą którego można będzie połączyć dolny koniec uzwojenia rezonatora z  uziemieniem. ale można również przymocować go do krawędzi.5. Mimo że wszystkie tego typu rdzenie wyglądają tak samo. ale wyładowania będą wychodzić ze sterczącego drutu nawojowego. jednak trzeba pamiętać. Nadawać się na pewno będzie każdy rdzeń toroidalny z materiału 3E25. jednak wtedy pracuje przy swoich maksymalnych parametrach. Należy pamiętać o  doprowadzeniu zasilania do negatorów oraz driverów. np. Nie ma znaczenia. Mając już odpowiedni rdzeń. że musi on spełniać wymienione wymagania. a nie do masy układu. Układ półmostka tranzystorowego zmontowano na płytce drukowanej. Transformator ma trzy uzwojenia. że negatory zastosowane w  układzie koniecznie muszą być w wersji. Skręcenie ze sobą drutów oraz równomierne rozłożenie uzwojeń wokół rdzenia wbrew pozorom ma znaczenie i poprawia parametry transformatora. Na uzwojeniu można również umieścić aluminiowy torus. tak jak jest to zrobione w  przedstawionym urządzeniu. ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 . aby połączenia między modułami oraz przewody łączące uzwojenie L1 z płytką drukowaną były jak najkrótsze. żeby nie nastąpiło przebicie między rezonatorem a pozostałą częścią układu. zamiast zamieniać się w długie i  piękne wyładowania.PROJEKTY CZYTELNIKÓW ce uniwersalnej o  wymiarach 65×85  mm. z którego wychodzić będą wyładowania. Wejścia niewykorzystanych negatorów z  układu 74HC14 powinny być zwarte do masy lub do +5 V. a  w  rogach płytki pozostawić miejsca na otwory mocujące. Wykonanie transformatora sterującego TR1 jest niezwykle proste. Jednak w  przypadku SSTC obniżenie i  stabilizacja częstotliwości rezonansowej nie są potrzebne. zamiast montować elementy na płytce uniwersalnej i  łączyć je odcinkami przewodów. Potencjometry i  złącza należy zamontować w  łatwo dostępnych miejscach. Po pierwsze. Takie niedopatrzenie jest często popełniane przez konstruktorów budujących cewkę Tesli po raz pierwszy. jeszcze niepołączonego z  płytką półmostka. Oczywiście napięcie na bramce tranzystora T2 należy mierzyć w  odniesieniu do źródła tego tranzystora.. Uruchamianie Podczas uruchamiania SSTC oraz właściwie również podczas późniejszego użytkowania bardzo przydatny jest autotransformator regulacyjny. jednak koniecznie obniżone do wartości około 50 VAC. Dotyczy to przede wszystkim części. toroidalny i  przeznaczony do pracy w  transformatorze wysokiej częstotliwości. należy włączyć zasilanie samego układu sterującego. nadaje się idealnie jako uchwyt rezonatora. Z moich doświadczeń wynika. Wykorzystanie jako uziemienia kaloryfera albo piorunochronu nie jest dobrym pomysłem. Warto również przewidzieć ewentualną konieczność przymocowania radiatorów do stabilizatorów napięcia oraz driverów. przy włączonym zasilaniu układu sterującego na bramkach tranzystorów T2 i T3 powinny występować krótkie impulsy. po przykręceniu do podstawy i ewentualnie drobnej przeróbce. taki jak stosowany w SGTC. a nie wiele małych. aby znajdowały się na obwodzie od wewnątrz karkasu rezonatora. nie nadaje się do pracy w transformatorze. Powinien to być drut izolowany o grubości 0. tak czy inaczej trzeba zamontować. W prezentowanym modelu w tym celu użyty jest metalowy kołek z nagwintowanym otworem.. a ostrze. Teraz można połączyć płytkę półmostka z płytką układu sterującego. co zwiększa ryzyko uszkodzenia podzespołów. TTL a nie CMOS. ewentualnie wcześniej sprawdzając dla pewności wartości napięć +5 V i +15 V. Opisane urządzenie po uruchomieniu może pracować przy zasilaniu bezpośrednio z sieci 230 V. Ważne również jest. W przedstawionym modelu zastosowałem trzy długie śruby M3 wkręcone od dołu podstawy tak. ustawić potencjometrami przebieg o wypełnieniu około 50% i  włączyć zasilanie płytki mostka. Niestety.. Jeśli w gniazdku nie ma bolca uziemiającego (lub nie jest on połączony z przewodem PE.  4. Powinien to być rdzeń ferrytowy.

to zjawisko wyładowania powierzchniowego. że wszystko jest w porządku. że w układzie jest błąd. a najuzwojeniem wtórnym – fot. 5.pl ze względu na niewielkie natężenie oraz wysoką częstotliwość. to nie znaczy jeszcze. Jeśli takie impulsy prądu do uzwojenia docierają. wyładowaniem niezupełnym powstającym na wyjścia driverów lub ewentualnie zmieniając ostrych. Każdy z tych sposobów daje taki sam elektrycznego wywołanego chmurami burzoefekt. 6 i fot. można dokładnie prześledzić pracę rzanego przez cewkę Tesli. Aby sprzężenie zwrotne działało poprawnie. napięcie zasilające płytkę mostka można zwiękRównież ciekawe doświadczenia można szyć. wygląda na to. a prąd często nie jest nawet wyczuwalny. która świeci jasnym świawyglądzie. Łuk taki wypala w skórze dość głęboką zwęgloną dziurkę. Łuk elektryczny przewodzący prąd do zbliżonej końcówki przewodu Fot. która kiepsko się goi.. czego skutkiem będzie pojawienie się małego syczącego ulotu elektrycznego (wyładowania koronowego) na szczycie uzwojenia wtórnego transformatora Tesli.Półprzewodnikowa Cewka Tesli Fot. Wówczas tów o ostrych krawędziach na dużym obszarze. sam w sobie raczej nie jest niebezpieczny. natomiast bardzo nieprzyjemne mogą być poparzenia wywołane przez łuk elektryczny trafiający bezpośrednio w  skórę. 9. 6. W  takim przypadku Fot. można przekonać się. najprawdopodobniej jest zła faza sygnału sterującego. Zależnie od ustawienia wypełnienia sygnału generowanego przez układ kawym i  efektownym pokazem jest trzymanie U3 uzyskać można wyładowania o  różnym w  ręku świetlówki. Karol Łuszcz Prąd generowany przez opisaną cewkę Tesli. zarówno te kompaktowe. Zjawisko to przyłatwiej zrobić to zamieniając ze sobą końcówki pomina tzw. na wejście negatora U4A sygnał z zewnętrznego pudełko od płyty CD) do wyładowania wytwageneratora. Po odwróceniu fazy sygnału transformawymi oraz braku jakichkolwiek innych obiektor Tesli powinien zacząć pracować. trzeba lub zapałki jako elektrody emitującej wyładoprzystąpić do żmudnego poszukiwania przy użyciu oscyloskopu. Elma. pamiętając o zachowaniu bezpiecznej odwykonać. aby była pewność. jak przedmiotów przewodzących prąd (fot. jakie udatłem. a powodem tego. że przy tak niskim napięciu zasilania sprzężenie będzie wystarczające. Najdłuższe wyładowania. Wyładowanie koronowe (niezupełne) Fot. ło mi się uzyskać. 8. umieszczając różne przedmioty na ległości od rezonatora Tesli. Używając wykałaczki Jeśli jednak urządzenie nie pracuje. 7. Wyładowanie przypominające ogniki św. miały długość około 15 cm. że przy wysokich wszystkiego na sucho jest odłączenie uzwojenia napięciach drewno nie stanowi żadnej izolacji. Zwęglenie i zapalenie się wykatu umieszczonego w  jej pobliżu (najlepiej nad łaczki 55 . Cietów (fot.. Elma trzeba odwrócić fazę sygnału. dziesiąt W) żarówki 230  V. 7). Jest tliwość rzędu 100 kHz. 8). 9). Po chwili z końca zapałki zacznie wydostawać L1 od układu i podłączeniu zamiast niego odposię wyładowanie niezupełne. W przeciwnym razie układ nie będzie się wzbudzał. Po podaniu zasilania do płytki mostka układ może już się wzbudzić i zacząć pracować.  5). mimo iż nie jest do niczego podłączona. Ognie te są właśnie uzwojenia pierwotnego transformatora Tesli. Antenę sterczącą z  układu sterującego można na czas uruchamiania przechylić nieco w kierunku rezonatora Tesli (na odległość około 5 cm). Sygnał ten pować stopniowe „przyklejanie się” wyładowawinien mieć wypełnienie równe 50% i częstonia do powierzchni plastiku i topienie go. C4r0@o2. można zaobserwoposzczególnych części układu. nie musi to być autotransformator regulacyjny. podając Zbliżając płaski plastikowy przedmiot (np. że układ nie pracuje. Ciekawym zjawiskiem jest powstawanie wyładowania niezupełnego wychodzącego nie z  cewki Tesli. a drewno szybko wiednio dużego rezystora lub niewielkiej (kilkazwęgli się lub nawet zapali (fot.100 cm. sygnał z  anteny musi być odwrócony w fazie przed dotarciem do uzwojenia pierwotnego transformatora Tesli. Jeśli tak się jednak nie stanie. wysoko umieszczonych elementach liczbę negatorów w szeregu z parzystej na niestatku (szczyty masztów) wskutek silnego pola parzystą. jak i  klasyczne w  postaci prostej szklanej rurki. mające ogromne znaczenie przy projektowaniu Eksperymenty z wyładowaniami izolatorów stosowanych w  liniach wysokiego Przedstawiona cewka Tesli może wytwanapięcia. a  z  uziemionego przedmioFot. W przypadku gdy łuk przeskakuje na przedmiot metalowy trzymany w ręce. rzać zarówno łuki elektryczne biegnące do Świetlówki. nie dzieje się nic złego. drodze wyładowania. Przykład innego wyładowania koronowego W  celu obniżenia napięcia można użyć zwykłego transformatora sieciowego. i  wyładowania niezupełne rozchodzące się zaświecają się samoczynnie przy zbliżeniu do w powietrzu i niedocierające do żadnych obiekcewki Tesli już w  odległości 50. Następną czynnością jest sprawdzenie napięcia zasilania półmostka oraz sprawdzenie. Wówczas. czy do uzwojenia pierwotnego docierają imELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 pulsy prądu wynikające z  impulsów napięcia pojawiających się na bramkach tranzystorów. Metodą na sprawdzenie wania. ognie św.

.

które różnią się mocą znamionową. ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 Jak wspomniano. to wystarczający jest panel o mniejszych wymiarach np. Moduły te są wykonane technologią amorficzną i mają warstwy gaszenia promieniowania. ponieważ w takiej sytuacji muszą one zarówno dostarczyć energii do odbiorników. Naprzeciw opisywanym wyżej potrzebom wychodzi oferta firmy SOS. ale również chęć obniżenia kosztów eksploatacji urządzeń zasilanych energią elektryczną lub potrzeba zapewnienia nieprzerywanego zasilania w sytuacjach kryzysowych. z  serii KC. ale i ekonomii. Ważna cecha fotoogniw jest taka. że można je łączyć w większe moduły (zgodnie z zasadami połączenia równoległego i szeregowego) w celu uzyskania wyższego napięcia lub natężenia prądu. niż panujące w jednofazowej sieci energetycznej. jak i  do powszechnie dostępnej energii elektrycznej. do których jej dostarczenie jest trudne i  nieopłacalne.pl. gdy np. Prąd ten ładuje baterię akumulatorów pełniącą rolę po pierwsze bufora chroniącego źródło energii i regulator przed nadmiernymi. Jego energia ładuje akumulator. niż 230  VAC i  dlatego do zasilania typowych odbiorników. Jak można sobie poradzić w  takiej sytuacji? Tak popularne w  ostatnim czasie źródła energii odnawialnej. jest wymagane zastosowanie przetwornicy (lub przetwornic) o odpowiedniej moc. Tatarkiewicza 17. Istnieją jednak miejsca. jak i naładować baterię akumulatorów. Napięcie na ich zaciskach powstaje pod wpływem oświetlenia odpowiednio mocnym światłem słonecznym. Jeśli system zasilania będzie obciążony nieprzerwanie i  traktowany jako główne źródło energii. Fotoogniwa elastyczne W  ofercie firmy SOS electronic znajdują się trzy rodzaje modułów paneli słonecznych z  serii SC. lodówki itd. gwałtownymi zmianami obciążenia. gdy fotoogniwa nie pracują. a po drugie. ASI-F. który następnie dostarcza jej do odbiornika. Umożliwia to uzyskanie 57 . Powodem ich stosowania jest nie tylko sytuacja opisana wyżej. w  takiej instalacji zwykle panuje napięcie inne.Tytuł FIRMA PREZENTUJE Wykorzystaj siłę słońca i wiatru Przyzwyczailiśmy się tak do powszechnej dostępności sieci GSM. Powodów może być wiele. Łatwo zauważyć. 92-753 Łódź tel.pl system. to aby spełnić takie wymaganie niezbędne jest zastosowanie paneli o  większej mocy np. słońce chowa się za chmurami lub wiatr przestaje wiać. takich jak telewizory. źródła zasilania w sytuacjach. że instalacja tego typu wytwarza prąd o  napięciu stałym i  często o  innej wartości. faks 42-648-45-76 www. Jeśli będzie on wykorzystywany tylko sporadycznie. to jest fotoogniwo lub wiatrak napędzający prądnicę. Będzie ona używana w nocy.  1 pokazano schemat blokowy instalacji elektrycznej wyposażonej w  odnawialne źródło energii. e-mail: info@soselectronic. Odpowiedni panel słoneczny Fotoogniwa pracują z  wykorzystaniem zjawiska fotowoltaicznego. 42-648-45-76. to nie tylko kwestia mody. Na rys. Dobór odpowiedniego panelu słonecznego (fotoogniwa) jest uzależniony od wymagań odnośnie do mocy dostarczanej przez Dodatkowe informacje: SOS electronic ul.soselectronic.

kuchenka mikrofalowa. Akumulatory. takich jak: radioodbiornik. W odróżnieniu od innych tego typu urządzeń. ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 . nadają się do zasilania urządzeń elektrycznych i  elektronicznych. że trudno określić jakie źródło energii odnawialnej będzie używane. to dla takich klientów SOS oferuje kompletne zestawy typu „włącz i  pracuj”. Regulatory oferowane przez SOS można zastosować do ładowania akumulatorów z elektrolitem ciekłym lub żelowym. Jeśli wiatr wieje z prędkością większą niż 4  m/s i  nie ma na jego drodze większych przeszkód. Ich charakterystyczną cechą jest zastosowanie warstwy antyrefleksyjnej. której z  powodzeniem można użyć do zasilania urządzeń w  domku letniskowym.FIRMA PREZENTUJE Inwertory z  serii SW. Mają mocną.. Charakteryzuje je lekka. Odpowiednie do potrzeb instalacji źródło energii można wybrać z bogatej oferty SOS electronic. Jak wspomniano wcześniej. Dodatkową zaletą jest wyposażenie przetwornicy w elektroniczny układ niedopuszczający do rozładowania akumulatora. Najlepiej do tego celu nadają się bezobsługowe akumulatory z serii FM. Regulatory napięcia. Szukasz gotowego rozwiązania? Rys. Aby system zasilania z  fotoogniw był kompletny należy wyposażyć go w  przetwornicę napięcia stałego na przemienne 230 VAC. dla większej uniwersalności zestaw jest oferowany bez niego. sztywną i łatwą w montażu konstrukcję. Fotoogniwa są zamocowane w  sztywnej. lodówka. jak np. kompletne. aluminiowej ramie. Jeśli samodzielna budowa systemu zasilania jest zbyt trudna. to taka sytuacja zdarza się w nocy. Wyposażenie dodatkowe Oferta firmy SOS obejmuje nie tylko fotoogniwa. Przetwornica napięcia. Aby uzyskać szczegółowe informacje warto zapoznać się z  pełną oferta dostępną na stronie www. Turbina Air Breeze jest cicha. Za- 58 kres temperatur pracy rozciąga się od –40 do +90°C. działających przy napięciu wejściowym 12 lub 24  VDC. które na swoim wyjściu generują przebieg o  kształcie trapezowym lub prostokątnym.. która dobrze sprawdza się również w trudnych warunkach. inwertery SW wytwarzają czysty przebieg sinusoidalny..32 W W  ofercie firmy SOS można znaleźć fotoogniwa renomowanego. Moduł jest elastyczny i  chroniony warstwą specjalnego laminatu. Moduły można stosować w  aplikacjach zewnętrznych (bez dodatkowej osłony). Wśród nich warto zwrócić szczególną uwagę na serię SW. ładuje akumulatory i  sygnalizuje ich rozładowanie.90 W SOS oferuje fotoogniwa o  mocy 50. Uproszczony schemat instalacji elektrycznej odnawialnego źródła energii równomiernych parametrów roboczych przy różnych kątach padającego na nie promieniowania słonecznego oraz korzystną charakterystykę mocy podczas zachmurzenia. Wiatrak ładuje baterie i wytwarza nawet do 38 kWh energii miesięcznie przy średniej prędkości wiatru wynoszącej 6 m/s. to właśnie ta mała elektrownia wiatrowa jest idealnym rozwiązaniem dla każdego użytkownika. ale również oszczędne jej odbiorniki. Regulator napięcia normalizuje napięcie pochodzące ze źródła odnawialnego. soselectronic. Zaprojektowano ją do łatwego montażu i  ustawienia przez przeciętnego użytkownika. Oprócz wspomnianego zestawu firma oferuje również inne. Dodatkowo. Każde ogniwo jest wyposażone w zawór bezpieczeństwa. Dzięki specjalnej. Dzięki temu jest wydłużany czas jego eksploatacji. zadaniem akumulatora jest dostarczanie energii elektrycznej wówczas. Producent udziela na nie 10 lat gwarancji. Ogniwa charakteryzują się doskonałym stosunkiem jakości do ceny i  ceny do mocy. mocna i  ma dużą sprawność. wytrzymała mechanicznie konstrukcja.. firmy RWE Schott Solar. W związku z tym.. o  przemiennym napięciu wyjściowym 230  VAC o  kształcie sinusoidalnym. Zawiera on akumulator o  pojemności 45  Ah. akumulator pełni rolę wspomagania zasilania w  momentach nagłego wzrostu obciążenia. 1. Jeśli jako źródło energii są stosowane fotoogniwa. gdy jej źródło nie pracuje. która podnosi odporność ogniwa na warunki atmosferyczne. Charakteryzuje je duża liczba cykli ładowania/rozładowania (nawet do 1000) oraz bardzo niski prąd samorozładowania. Dzięki temu pracuje bardzo dobrze nawet w  warunkach niezbyt silnego wiatru. Informację o  nich można znaleźć na stronie www. ale również dodatkowy osprzęt wymagany przy budowie takiej instalacji.pl. Innym interesującym rozwiązaniem jest mała elektrownia wiatrowa. Firma SOS electronic ma w  swojej ofercie szeroki wybór przetwornic o  różnych mocach. Fotoogniwa o mocy 2. na ogródku działkowym lub domu jednorodzinnym. Zakres temperatur pracy rozciąga się od –40 do +85°C.soselectronic. niż klasyczne „crystalline”.. LCR i LCX. Fotoogniwa o mocy 50.500.com w  zakładce Solar Home System. regulator z  wyświetlaczem LCD pokazującym aktualny stan jego naładowania oraz elementy mechaniczne i  złącza niezbędne do zainstalowania zestawu. Podsumowanie Oferta firmy SOS electronic obejmuje nie tylko urządzenia wytwarzające energię. S4.90  W  produkcji firmy Kyocera. Producent daje gwarancję zachowania parametrów roboczych paneli przez 25 lat. opatentowanej technologii wykonania panele z  serii ASI dostarczają o  20% więcej energii w  gorszych warunkach oświetlenia. telewizor. niemieckiego producenta.

tel.Tytuł dystrybucja komponentów elektronicznych certyğkat ISO9001:2001 Wykorzystaj siïÚ sïoñca i wiatru www.pl 59 .soselectronic. 92-753 ’ódě. fax 42 648 45 76 info@soselectronic. Tatarkiewicza 17.pl ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 SOS electronic ul. 42 648 45 76.

Do testów została udostępniona bogatsza wersja zestawu. Takie rozwiązanie umożliwia wymienne stosowanie modułów z  różnymi typami kontrolerów rodziny F2000.KURS Dodatkowe materiały na CD i FTP Rys. Płyta z  oprogramowaniem: Code Composer Studio IDE V3. Moduł jest przystosowany do zasilania 5  V. Od pierwszej chwili zestaw robi wrażenie swoimi rozmiarami i  bogactwem wyposażenia. w różnych płytach bazowych. 6). opis instalacji oprogramowania.3. zawierająca dwa stopnie mocy w  układzie mostka trójfazowego. ale z ograniczeniem kodu wynikowego do 32 kB. umożliwiające budowę i  przetestowanie falownika. co się nagminnie zdarza na przykład producentom drukarek. Nie zapomniano o  kablach sieciowych z  trzema standardami wtyczek ani o kabelku USB. Główna płytka bazowa. sposób ustawienia zworek i  przełączników konfiguracyjnych. Broszura Quick Start Guide – instrukcja przygotowania zestawu do pracy. a  bardziej rozbudowana – dwoma silnikami jednocześnie. Płytka Piccolo Control Card z  mikrokontrolerem TMS320F28035. W skład zestawu Piccolo Motor Control Developer’s Kit wchodzą: 1. Zestawu Piccolo Motor Control Developer’s Kit Trójfazowy falownik wektorowy (2) Opis zestawu TMS320F28035 Po odpowiednim przygotowaniu teoretycznym możemy już przyjrzeć się zawartości zestawu ewaluacyjnego. bez ograniczeń funkcjonalności. wkładanego w  gniazdo na płycie bazowej (rys.  7). 4. 6. prostsza umożliwia sterowanie jednym silnikiem. kwarc zegarowy. Moduły Control Card mogą być też zakupione oddzielnie i  wykorzystywane przez konstruktorów we własnych projektach. izolowany interfejs RS- 232. Texas Instruments oferuje dwie wersje zestawu. gniazdo dla modułu mikrokontrolera oraz optoizolowany emulator interfejsu USB « JTAG do komunikacji z PC. Zasilacz sieciowy 24 V/60 W 5. 2. 6. Sporej wielkości pudło zawiera wszystkie komponenty (rys. przełączniki konfiguracyjne oraz wyprowadzone na złącze wszystkie istotne piny mikrokontrolera. zawiera stabilizator napięcia z  filtrem zakłóceń. Zawiera krótki opis funkcjonalny sprzętu. wykonana w  postaci modułu DIMM 100-pin. Załączona wersja jest przeznaczona do mikrokontrolerów rodziny TMS320C2000. Poza tym płytka zawiera aktywny 2-fazowy układ korekcji 60 współczynnika mocy (PFC). zbudowana w oparciu o scalone sterowniki DRV8402. Dwa 3-rójfazowe silniki z  wirującym magnesem (PMSM) o mocy 30 W/24 V. 3. Jest to bezpłatna wersja demo. ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 .

Zestaw ewaluacyjny TMS320F28035

Rys. 7. Płytka Piccolo Control Card z mikrokontrolerem TMS320F28035

Konfiguracja sprzętowa
Na rys. 8 pokazano schemat blokowy kompletnego falownika, sterującego dwoma silnikami trójfazowymi z  wirującym magnesem
(PMSM). Stopnie wyjściowe mocy wykorzystują układy scalonych mostków tranzystorowych DRV8402. Każdy układ DRV8402 zawiera 4 gałęzie półmostkowe i może sterować
mocą wyjściową do 250  W (50  V/5  A), przy
sprawności do 96%. Ze względu na ograniczenia konstrukcyjne płytki demonstracyjnej,
moc maksymalna zestawu wynosi 40 W przy
chłodzeniu naturalnym i  80  W przy wymuszonym obiegu powietrza. Wewnętrzny układ
kombinacyjny sterownika DRV8402 generuje
sygnały sterujące górnymi i dolnymi tranzystorami mostka trójfazowego na podstawie trzech
sygnałów wejściowych. Czwarta gałąź mostka
nie jest wykorzystywana w  tej aplikacji, jednak jest też okablowana i  może posłużyć np.
do eksperymentów z silnikami krokowymi lub
BLDC. Pomiar prądów fazowych umożliwiają rezystory szeregowe, włączone w  gałęzie
mostka od strony masy, napięcia pomiarowe
są dołączone do wejść przetwornika ADC
w procesorze za pośrednictwem wzmacniaczy

operacyjnych (OPA2350). Dla silnika nr 1 dokonywany jest także pomiar napięć fazowych.
Napięcie zasilające DC-Bus (24 V) jest kontrolowane przez układ dwufazowego, aktywnego
korektora współczynnika mocy (PFC). Układ
PFC optymalizuje kształt prądu pobieranego
oraz stabilizuje napięcie DC-Bus.
Procesor TMS320F28035 jest przystosowany do programowania ISP i  debugowania
programów za pośrednictwem standardowego
interfejsu JTAG. Na płytce bazowej znajduje się
emulator USB « JTAG, zbudowany na układzie
FT2232.
Płytka bazowa jest wyposażona w  dużą
liczbę zworek konfiguracyjnych oraz złączy
z wyprowadzonymi sygnałami. Daje to możliwość przeprowadzania eksperymentów w różnorodnych konfiguracjach układowych i  podłączania dodatkowych urządzeń jak:
– Enkoder lub czujnik prędkości obrotowej
silnika. Płytka zawiera złącza do przyłączenia enkodera do wejść demodulatora kwadraturowego (QEP) lub czujnika obrotów
do wejść licznika/komparatora (CAP-1).
– Optoizolowane i buforowane we/wy komunikacji szeregowej, umożliwiające sterowa-

nie falownika z  komputera nadrzędnego
(host) w standardach RS-232, CAN.
– Gniazdo zewnętrznego emulatora/programatora JTAG.
– Możliwość zewnętrznego zasilania szyny
DC-Bus z pominięciem korekcji PFC.
Zgodnie z  broszurą informacyjną, pierwszym krokiem jest zainstalowanie na PC środowiska Code Composer Studio oraz pobranie
uzupełniającej dokumentacji zestawu ewaluacyjnego ze strony internetowej TI.

Code Composer Studio IDE
CCStudio jest zintegrowanym środowiskiem programistycznym (IDE), umożliwiającym tworzenie oprogramowania dla
wszystkich mikrokontrolerów i  procesorów
sygnałowych firmy Texas Instruments. Praca z  tym oprogramowaniem nie różni się
znacząco od pracy w  innych środowiskach
programistycznych. Podstawowymi językami programowania są C/C++ oraz asembler.
Budowa programu oparta jest o  projekt, będący zbiorem plików zawierających między
innymi: kod źródłowy aplikacji, polecenia
konfiguracyjne, odwołania do funkcji bibliotecznych, skrypty budowy aplikacji. Podstawowe cechy środowiska Code Composer
Studio:
– Obsługa wszystkich rodzin mikrokontrolerów i  procesorów DSP produkcji Texas
Instruments oraz procesorów z  rdzeniem
ARM7, ARM9, ARM11, Cortex.
– Rozbudowany kompilator C/C++ z możliwością profilowania i  optymalizacji kodu
programu.

Rys. 8. Schemat blokowy kompletnego falownika
ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010

61

KURS
– Bogata oferta bibliotek dodatkowych: funkcji matematycznych, współpracy z  urządzeniami peryferyjnymi (wbudowanymi
i  zewnętrznymi), algorytmów sterowania
(transformacje, pętle regulacyjne).
– Współpraca z  procesorami poprzez emulator JTAG – podgląd całej mapy pamięci
z  możliwością podglądania zmiennych,
markerów, pułapek programowych i punktów próbkowania.
– Możliwość graficznego przedstawienia
przetwarzanych zmiennych (także analiza
FFT)
– Możliwość bezpośredniego wydawania poleceń z okna dialogowego, łącznie z trybem
pracy RealTime.
– Współpraca z  systemami operacyjnymi
DSP-BIOS i RTOS.
– Możliwość rozbudowy środowiska za pomocą wtyczek (plug-in).
Rys.  9 przedstawia typowy pulpit roboczy środowiska CCStudio, z  otwartymi
następującymi oknami: zarządzania projektem, podglądu zmiennych, kodu źródłowego,
mapy pamięci, kodu wynikowego asemblera,
podglądu rejestrów CPU.
Oprogramowanie Code Composer Studio
występuje w  dwóch (płatnych) odmianach licencji:
1. Platinium Edition – obsługuje wszystkie 16i 32- bitowe procesory DSP.
2. Microcontroller Edition – obsługuje mikrokontrolery z  rodzin TMS320C2000 oraz
MSP430.
Na stronie Texas Instruments dostępne
są do pobrania także bezpłatne wersje demo,
w różnych konfiguracjach:
– Wersja Platinium z  ograniczeniem czasowym (30 dni + 90 dni po rejestracji).
– Wersja Platinium współpracująca wyłącznie z emulatorem USB-JTAG produkcji TI.

Rys. 9. Przedstawia typowy pulpit roboczy środowiska CCStudio
– Wersja Microcontroller z  ograniczeniem
rozmiaru kodu wynikowego do 32 kB dla
TMS320C2000 oraz do 16 kB dla MSP430.

Dokumentacja dołączona do
zestawu
Po rozpakowaniu pobranych plików na
dysku komputera tworzone są dwa foldery:
TI_F28xxx_SysHW – Dokumentacja sprzętu: opisy i  schematy wszystkich płytek elektroniki. Dostępne są pliki tekstowe i graficzne
PDF, a także schematy w formacie .SCH i .PCB
oraz Gerbera. Dokumentacja obejmuje nie tylko
płytki wchodzące w skład zestawu ewaluacyjnego, ale też moduły z innymi procesorami rodziny C2000.
TI_F28xxx_SysSW – Dokumentacja oprogramowania: podstawy obsługi Code Composer Studio, przykładowe projekty programów,
biblioteki pomocnicze, materiały szkoleniowe
itp. Podobnie jak w przypadku sprzętu, dokumentacja zawiera także wiele informacji dodat-

kowych, niepowiązanych bezpośrednio z  zestawem ewaluacyjnym.
Dokumentacja jest tak obszerna, że zadowoli najbardziej wymagającego konstruktora.
Jedyną wadą jest brak spisu – przewodnika po
dziesiątkach plików, co utrudnia znalezienie
najbardziej potrzebnych informacji.

Ćwiczenia praktyczne
Do dalszej pracy z  zestawem ewaluacyjnym najbardziej przydatny jest dokument
„Field Oriented Control of PM Motors” (plik
2xPM_Motors.pdf). Tekst rozpoczyna się od
teoretycznego wykładu na temat zasady działania silnika PMSM i  falownika wektorowego. Następnie, po krótkim opisie konfiguracji
sprzętowej, przechodzimy do uruchomienia i  testowania zestawu. Proces budowania
oprogramowania falownika jest podzielony
na 6 etapów o coraz wyższym poziomie komplikacji, poczynając od uruchomienia pojedynczych modułów programu, a  kończąc na

Rys. 10. Minimalna konfiguracja do kontroli poprawności działania modułu odwrotnej transformacji I_PARK, generatora napięć wyjściowych SV_GEN i modulatorów PWM

62

ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010

Zestaw ewaluacyjny TMS320F28035

Rys. 11. Kompletny falownik po dodaniu pętli regulacji prędkości pid_reg_spd
kompletnym, działającym urządzeniu. Kolejne
czynności są opisane tak szczegółowo, że można je poprawnie wykonać nawet bez doświadczenia w  pracy ze środowiskiem Code Composer Studio. Do wykonania testów i regulacji
potrzebny będzie woltomierz i  amperomierz,
przyda się też oscyloskop (nie jest niezbędny).
Po otwarciu projektu 2xPM_Motors i skonfigurowaniu pulpitu roboczego CCStudio, przystępujemy do uruchomienia aplikacji. Zasoby
sprzętowe mikrokontrolera są na tyle duże, że
można załadować aplikację do pamięci RAM,
bez programowania flash. W takiej konfiguracji CCStudio umożliwia załadowanie i uruchomienie aplikacji jednym kliknięciem, a  kolejne wersje oprogramowania falownika startują
bardzo szybko. Zmiana poziomu 1…6 odbywa
się poprzez edycję parametru LEVEL w pliku
konfiguracyjnym.
Poziom 1: Minimalna konfiguracja, do kontroli poprawności działania modułu odwrotnej transformacji I_PARK, generatora napięć
wyjściowych SV_GEN i  modulatorów PWM
(rys. 10). Pomocnicze moduły oprogramowania
RAMP_CNTL i RAMP_GEN służą do zadawania prędkości obrotowej. Efekt działania układu
można oglądać w oknie rejestratora graficznego
lub na ekranie oscyloskopu podłączonego do
wyjść PWM1…PWM3. Na tym etapie silniki
nie są jeszcze podłączone do wyjść falownika.
Poziom 2: Wreszcie mamy możliwość pokręcić silnikami. Testowane są moduły: przetwornika A/C i  obliczania napięć fazowych,
transformacji CLARKE i  PARK. Zgodnie z  instrukcją należy wykonać kalibrację przetworników A/C i prądów fazowych dla obu silników.
ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010

Poziom 3: Po dołączeniu pętli regulacyjnych momentu obrotowego i  strumienia magnetycznego falownik jest już prawie gotowy.
Na tym etapie dobieramy optymalne parametry
regulatorów PI, kolejno dla silnika 1 i 2.
Poziom 4: Estymatory pozycji. W  poprzednich etapach informacja o pozycji rotora
i prędkości obrotowej była symulowana przez
generator RAMP_GEN. Teraz uruchamiamy
estymatory pozycji (SMOPOS) i  prędkości
(SPEED EST) oraz włączamy je w pętlę regulacyjną.
Poziom 5: Po dodaniu pętli regulacji
prędkości pid_reg_spd falownik jest kompletny (rys. 11). Ostatnią czynnością regulacyjną
jest optymalizacja parametrów pętli regulacji
prędkości obrotowej i  jej współpracy z  estymatorami prędkości i  pozycji. Pokazany na
rysunku programowy przełącznik Isw1 umożliwia zmianę konfiguracji: wirnik unieruchomiony prądem trzymania (Isw1 = 0), wirnik
obraca się, zamknięta tylko pętla prądowa
(Isw1 = 1), pełna regulacja wektorowa FOC
(Isw1 = 2).
Poziom 6: Teraz obydwa silniki jednocześnie. Po wyregulowaniu wszystkich parametrów osobno dla obu silników, możemy teraz
uruchomić obydwa i sterować nimi niezależnie
od siebie. Parametry konfiguracyjne i  robocze
(prędkość, moment) można zadawać w czasie
rzeczywistym, bezpośrednio z ekranu roboczego CCStudio.
Na końcu instrukcji mamy jeszcze odsyłacze do innych zestawów ćwiczeń, np. testowanie układu korekcji współczynnika mocy,
dostosowanie układu i  oprogramowania do

sterowania silnikiem indukcyjnym. Odpowiednie opisy znajdują się w  już pobranych
plikach dokumentacji lub są dostępne na stronie TI.

Podsumowanie
Pomimo dość skomplikowanych zagadnień, zestaw ewaluacyjny i  ćwiczenia są tak
przygotowane, że w pewnym momencie praca
staje się przyjemnością – jak zabawa zestawem
klocków „Lego Robotics”. Efektem tej zabawy
jest zdobycie dużego zasobu wiedzy na temat
falowników wektorowych i korzystania z Code
Composer Studio. Gratulacje dla Texas Instruments za interesujący sposób prezentacji swoich produktów.

Jacek Przepiórkowski
Literatura:
1. Dokumentacja zestawu “Piccolo Motor Control and PFC Developer’s Kit” – Texas Instruments
2. Designing High-Performance and PowerEfficient Motor Control Systems – opracowanie
Texas Instruments
3. Wektorowe sterowanie silnikami indukcyjnymi – „Elektronik” nr 10/2008
4. Code Composer Studio Getting Started – Texas
Instruments
5. Sensorless Field Oriented Control (FOC) for
a Permanent Magnet Synchronous Motor – nota
aplikacyjna Microchip Technology
6. Modulacja napięcia w przemienniku napięciowym, metoda napięciowego wektora przestrzennego – opracowanie firmy CEiA ELPOL
– Radom

63

zamiast Open AT Application należy 64 wysłanie SMS-ów. W tym odcinku pokażemy krok po kroku. kiedy opisywano możliwości Espresso – jednej z aplikacji znajdujących się w pakiecie. Pojawi się okno kreatora. w jaki sposób napisać i wgrać własną aplikację do modułu AirPrime Q26 oraz zaprezentujemy pomocne narzędzia. włączyć jego zasilanie a następnie uruchomić M2M Studio. 11. na Rys. ponieważ zarówno biblioteka. czyli miejsca. jednak sam język C nie zawiera funkcji pozwalających np. Zawartość okna wymaga nieco szerszego komentarza.Rys. 9. Po wpisaniu nazwy naciskamy przycisk Next do pojawienia się okienka jak na rys. Dla przypomnienia dodam.sierrawireless. których można później używać w kolejnych wykonywanych projektach. Do tego celu producent stworzył specjalną bibliotekę o nazwie ADL (Application Development Layer). 10. jak i  firmware są dostarczane w komplet. użytkownik zostanie zapytany o lokalizację katalogu workspace. gdzie będą przechowywane wykonywane projekty. Aby napisać własną aplikację. w którym trzeba wpisać nazwę tworzonego projektu (rys. a następnie Open AT Project. 12. Chociaż programowanie w  Open AT odbywa się w  języku C. która udostępnia programiście funkcje API pozwalające na kontrolowanie pracy modułu GSM. wybrać Open AT library.com. 10). że środowisko Sierra Wireless Software Suite jest dostępne bezpłatnie pod adresem strony internetowej www. 9.dodatkowych Plug-inów ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 . Po zaimpor. 11. Okno główne aplikacji M2M Studio Na początek należy podłączyć do komputera zestaw startowy modułu Sierra Wireless AirPrime Q26 opisywany w poprzednim artykule (EP 4/2010). Kreator projektu – wybór nym pakiecie. pod kontrolą którego pracuje moduł. pod wyborem nazwy projektu. Oprócz zwykłej aplikacji użytkownik ma również możliwość tworzenia własnych bibliotek funkcji. Zanim aplikacja się uruchomi.KURS Technologia GSM w elektronice (3) Dodatkowe materiały na CD i FTP Hello World – pierwsze kroki w Open AT W  trzecim odcinku kursu programowania modemów GSM nadszedł czas na bliższe zapoznanie się ze środowiskiem M2M Studio oraz napisanie własnej aplikacji. Zagadnienie instalacji zostało poruszone w  pierwszym odcinku naszego cyklu. Wbrew pozorom nie jest to takie trudne. z  górnego menu należy wybrać New. Okno główne aplikacji pokazano na rys. którą następnie wgramy do modułu Sierra Wireless AirPrime Q26. W tym celu w lewym oknie. dlatego należy zwrócić szczególną uwagę na wybór odpowiedniej. Wersja biblioteki ADL jest ściśle powiązana z  wersją firmware. ponieważ zawiera ono kilka pól wyboru parametrów kluczowych do poprawnego działania aplikacji. Kreator projektu – konfiguracja wersji biblioteki ADL Rys. Okno kreatora projektu Rys.

zmienna (zależnie od wyniku) przyjmie wartość ADL_INIT_DOWNLOAD_SUCCESS lub ADL_INIT_ DOWNLOAD_ERROR. np. Po tej czynności należy zwrócić uwagę na okno Project Explorer po lewej stronie. które mogą przydać się w aplikacji. gdy przeprowadzany był proces zdalnej aktualizacji aplikacji. kiedy zajdzie potrzeba skorzystania z funkcji oferowanych przez bibliotekę. w którym znajdują się pliki źródłowe aplikacji oraz katalog „inc”. ///< Normal power-on ADL_INIT_REBOOT_FROM_EXCEPTION. Każda aplikacja z katalogu przykładów (samples) ma dodatkowo plik html. Bibliotekę z sekcji plugins możemy dołączyć na dowolnym etapie tworzenia projektu. czy wystąpiło dane zdarzenie. Zawsze w momencie jego wystąpienia system operacyjny wykona wskazaną funkcję. jeśli nie zarejestrujemy obsługi SMS-ów. Powoduje ona powołanie timera o kroku 1 s (10×100 ms) wywołującego cyklicznie (pierwszy parametr ma wartość TRUE) funkcję HelloWorld_TimerHandler.Hello World – pierwsze kroki w Open AT Rys. ///< Reboot after an exception ADL_INIT_DOWNLOAD_SUCCESS. w oknie edytora pojawi się kod źródłowy aplikacji. Ma zmienną wejściową InitType typu adl_InitType_e. adl_adInstall() API) ADL_INIT_RTC ///< Power-on due to an RTC alarm //(cf. Pojawia się okno zatytułowane „Plugin Selection” (rys. Przy wyborze odpowiedniego profilu automatycznie zostanie wybrana biblioteka i  firmware. W  przykładowej aplikacji Hello World mamy następującą funkcję: adl_tmrSubscribe ( TRUE. Gdy moduł został zresetowany lub włączony.  12). Dokument ten można znaleźć w menu Help –> Help Contents 65 . naciskamy klawisz Next. Gdy zaznaczymy typ zmiennej. w którym znajduje się opis jej działania. 10. Wartość zmiennej wskazuje na przyczynę startu modułu. która zostanie wykonana przez system operacyjny w  momencie wystąpienia zdarzenia. Rejestracja polega zazwyczaj na wskazaniu funkcji. Funkcje adl_tmrSubscribe oraz adl_atSendResponse zostały dokładnie opisane w dokumencie o nazwie Open AT ADL Development Guide. W  nim jest możliwość dołączenia do aplikacji kolejnych bibliotek. Warto się z nim zapoznać. gdyby aplikacji w ogóle nie było. umożliwiającą wgranie do modułu interpretera języka skryptowego LUA. ADL_TMR_TYPE_100MS. dość często stosowaną bibliotekę WIP (Wavecom IP) pozwalającą w  łatwy sposób korzystać z  protokołów internetowych (TCP. ale oferują dodatkowe funkcje i możliwości. wyświetli się definicja typu jak niżej: typedef enum _adl_InitType_e { ADL_INIT_POWER_ON. Dokumentację do bibliotek znajdziemy w zakładce pomocy (Help –> Help Contents –> Open AT Plug-ins documentation). klikając dwukrotnie na adl_InitType_e.in. tak jak w przypadku tradycyjnego modemu GSM. jakby to miało miejsce w przypadku. ///< Reboot after a successful install process (cf. HelloWorld_TimerHandler ). żeby znalazł się we właściwym katalogu. UDP i  inne) czy bibliotekę LUA. 14. the <b>AT+CALA</b> command // documentation for more information) } adl_InitType_e. Dla przypomnienia – wersję firmware modułu można sprawdzić komendą ATI3. czyli „Hello World”. Okno edytora – nasza aplikacja „Hello World” towaniu pakietu. z którym często borykają się początkujący programiści. tak jak biblioteka ADL. Wybierając odpowiednią aplikację. Nie ma więc potrzeby cyklicznego sprawdzania. to będą one obsługiwane. Po jej wybraniu w polu Sample. zawierający pliki nagłówkowe. mamy możliwość obejrzenia kodu źródłowego oraz skompilowania go i wgrania do modułu. to zostanie wykonany tak. deklaracji stosu oraz dwóch funkcji: HelloWorld_TimerHandler() i adl_main(). Na początek wybierzmy kod najprostszej aplikacji. Głównym problemem. jest zrozumienie zastosowanej koncepcji programowania z użyciem zdarzeń. Mamy do wyboru m. które dołącza bibliotekę ADL. W dużej mierze jest ono oparte na rejestrowaniu się (subskrypcji) do zdarzeń i usług. Punktem startu aplikacji jest funkcja adl_main(). które co prawda nie są obowiązkowe. Okno aplikacji – widok Target Managment ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 żymy. że składa się on z  wielu katalogów. W odróżnieniu od standardowej funkcji main() pełni ona rolę funkcji konfiguracji i ustawienia zdarzenia. takich jak wykrywanie zagłuszania GSM czy bezpieczna transmisja z wykorzystaniem protokołu SSL. Jeśli moduł został załączony przez alarm. 13). adl_adInstall() API) ADL_INIT_DOWNLOAD_ERROR. Pozostałe biblioteki to biblioteki specjalistyczne. np. które demonstrują możliwości modułu. Przy tworzeniu kolejnego pliku źródłowego lub nagłówkowego należy pamiętać o tym. W przypadku. “\r\nHello World from Open-AT\r\n” ). Po kliknięciu na nazwie pliku hello_world. ///< Reboot after an error in install process (cf. Naciśnięcie przycisku Finish kończy pracę kreatora i powoduje utworzenie przestrzeni projektu i przejście do okna edytora kodu (rys. a następnie naciśniemy F3. 13. Biblioteka Security pozwala na obsługę zagadnień związanych z bezpieczeństwem. Producent zadbał również o dostarczenie wraz ze środowiskiem dużego zbioru aplikacji przykładowych. to zmienna przyjmie wartość ADL_INIT_RTC. Dla nas istotne są: katalog „src”. Zawiera ona katalogi wszystkich projektów znajdujących się w  lokalizacji workspace. Opisywany przykład składa się z  polecenia include. wtedy zmienna ta ma wartość ADL_INIT_POWER_ON.c z  katalogu „src”. Natomiast w  funkcji HelloWorld_TimerHandler wykonywane jest polecenie wysłanie tekstu „Hello World from Open-AT” przez port szeregowy: adl_atSendResponse (ADL_ AT_UNS. w górnym menu wyboru pojawi się profil odpowiadający nazwie importowanego pakietu. Jeśli jakiś serwis nie zostanie zarejestrowany w aplikacji. Plik ten jest widoczny w katalogu projektu. Po rozwinięciu projektu zauwa- Rys. które chcemy zastosować.

 16.o module nią. które pozwalają na debugowanie aplikacji.32.a++ )). z o. aż zakończy się proces ładowania do pamięci. jak na rys. W celu przesłania skompilowanej już aplikacji do modułu należy przejść do trybu Target Management (rys. Adrian Chrzanowski Acte Sp. Warto również zwrócić uwagę na dwie linie w kodzie zaczynające się od słowa kluczowego TRACE. W kolejnych odcinkach cyklu zajmiemy się bardziej zaawansowanymi aplikacjami. podczas gdy w oknie Target będziemy co sekundę otrzymywali komunikat „Hello World from Open-AT”. “\r\nHello World from Open-AT \r\n” ). 17. 15. prawa część okna głównego) i nieco zmodyfikujmy funkcję HelloWorld_TimerHandler: void HelloWorld_TimerHandler ( u8 ID. która jest oficjalnym dystrybutorem opisywanych produktów oraz zapewnia pełne wsparcie techniczne. Po zaznaczeniu odpowiednich poziomów logowania i naciśnięciu OK pozostaje jeszcze kliknąć na Active logging . Należy wtedy kliknąć na ikonkę przypo- Rys. Pierwsze kroki w  Open AT już za nami. zakładka w górnej prawej części okienka edytora). Wartość cyfrowa będąca argumentem określa poziom TRACE.. Informacje te są wysyłane wyłącznie przez port szeregowy. Tymczasem polecam lekturę dokumentacji biblioteki ADL . Zaznaczamy wszystkie 32 poziomy dla wartości ADL lub tylko te.com lub kontaktując się z firmą ACTE Sp. z o. naciskając dwie zielone strzałki w okienku Target Info. do którego podłączony jest moduł AirPrime Q26. Target poziomów. void * Context ) { /* Hello World */ static int a=0.o. nadając poleceniom TRACE różne Info – informacje wartości w  zależności od funkcji. Powróćmy teraz do edytora klikając. Klikając zakładkę Settings. Po otworzeniu obu okien klikamy w prawym oknie o nazwie Target Info na pozycję Application –> State i wybieramy pozycję Start Application lub wpisujemy w linii komend (Command) polecenie AT+WOPEN=1. ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 . } Następnie skompilujmy. Po zakończeniu eksperymentów z  aplikacją.pierwszą ikonę od lewej w oknie Traces View. Za ich pomocą można wysyłać przez port szeregowy tekst lub wartości zmiennych służące do analizy pracy aplikacji.14. Teraz klikamy na zakładkę Download i wskazujemy ścieżkę do projektu (na przykład: C:\workspace\First_application\[Target]_ARM_ ELF_GCC_Debug). adl_atSendResponse ( ADL_AT_UNS. 17.dwl i czekamy. Właśnie tu możemy filtrować informacje wyświetlane w oknie Traces View. Wskazujemy plik z rozszerzeniem . Okno filtra dla makra TRACE minającą skrzyżowane klucz i śrubokręt Remote Traces Configuration umieszczoną w oknie Traces View. a następnie naciskamy Connect. jakie peł. Są to makra. sierrawireless. wybierając z menu Project –> Build All lub klikając na symbol młotka znajdującego się na górnej listwie paska narzędzi. że w oknie Traces View nic się nie pojawi.KURS –> Open AT Embedded Software Suite package version 6. a wysyłane poprzez makra TRACE. wgrajmy do modułu i obejrzyjmy rezultat w  oknie Traces View. ustawiamy numer i  parametry portu szeregowego PC. Poprawność połączenia z modułem sprawdzamy. Pojawi się okno z rys. że w jakiś sposób będą one zakłócać komunikację z zewnętrznym urządzeniem podłączonym do portu szeregowego. 15. Powinniśmy otrzymać informacje o  podłączonym module. Kompilację aplikacji wykonuje się. Pozwala to filtrować informacje wysyłanie przez debuger zależnie od potrzeb. TRACE (( 1. Rezultat działania naszej aplikacji „Hello World” 66 Rys. Więcej informacji na temat produktów Sierra Wireless można znaleźć na stronach producenta www.o. warto również uruchomić i  przetestować działanie innych przykładów przygotowanych przez producenta. Można zdefiniować do 32 Rys. Pozostałe poziomy logowania to logi systemowe. powinniśmy zobaczyć rezultat jak na rys. Po jego zakończeniu naciskamy zakładkę Shell i Traces. Jeśli wszystko poszło jak trzeba.Open AT ADL Development Guide. które są potrzebne. 16. “Embedded : Hello World: %d”. Może się zdarzyć. przez który moduł jest połączony z aplikacją M2M Studio. Krótką dokumentację funkcji można również wyświetlić poprzez zaznaczenie jej nazwy i naciśnięcie F3. na zakładkę Open AT (górna. Użytkownik nie musi zatem obawiać się.

Jedyną książką w  całości poświęconą standardowi jest JPEG Still Image Data Compression Standard napisana przez W. 1. Fragmenty książki są dostępne poprzez witrynę Google Books. Dostępne rozwiązania Jednym z podstawowych założeń projektu było stworzenie otwartego. w  których znajdują się pobieżne opisy działania kompresji JPEG. że mówimy cały czas o obrazach stałych. Większość rozwiązań programowych dekoderów JPEG jest częścią systemów operacyjnych lub innych projektów. znacznie redukując ilość zachowywanej informacji. ubiegłego wieku. Dodatkowe materiały na CD i  FTP: ftp://ep. Obraz w czystym standardzie JPEG jest tylko strumieniem danych.com. pliki w formacie TIFF. formacie pliku itp. Pliki zakodowane w  formacie JPEG (Joint Photography Experts Group) są w dzisiejszych czasach najpopularniejszym i najczęściej spotykanym formatem używanym do przechowywania cyfrowych obrazów w postaci skompresowanej. szczególnie na platformach pozbawionych systemu operacyjnego i  procedur dynamicznego alokowania pamięci. Pennebakera i  J. lecz dopiero w  latach 1992–1994 opracowano oficjalne standardy ITU-T T. Taki rodzaj kompresji określany jest jako stratna (lossy).org/wiki/Jpeg Standard ISO jest płatny. z ewentualnym wykorzystaniem fragmentów biblioteki IJG./80. znaną autorowi biblioteką niemającą tych ograniczeń. strykcyjnych licencjach (GPL). jesteśmy w  stanie przekształcić obraz z  reprezentacji przestrzennej do dwuwymiarowej reprezentacji częstotliwościowej (należy pamiętać. pass: 1ajsf046 Dodatkowe informacje: http://www. takie jak Word Wide Web Consortium publikują go na swoich stronach WWW nieodpłatnie. B. uniwersalnej biblioteki dekodującej. Innymi słowy – człowiek słabiej rozróżnia drobne szczegóły obrazu w  obecności dużych detali obrazu. Istnieje duża liczba publikacji i  artykułów poświęconych ogólnie przetwarzaniu sygnałów. a  częstotliwość jest w  tym przypadku wartością występującą na fizycznej osi w przestrzeni. lecz jej rozmiar i  stopień skomplikowania (obejmujący ponad kilkadziesiąt plików źródłowych) może stanowić poważną barierę jej zastosowania w  małych projektach.impulseadventure. aby postał przenośny i  uniwersalny format pliku *. Schemat kodera/dekodera JPEG 67 . która uzupełniła standardy ISO/ ITU w  taki sposób. Mitchella w  1993 roku. także komercyjnych.ijg. lecz jest to materiał niewystarczający do zaprojektowania dekodera lub enkodera. Powszechnie z kompresji JPEG korzystają np. Przedstawiony zostanie także projekt bezpłatnej. L. Wiedząc o  tym fakcie. które mogą być enkapsulowane w dowolnym medium.org/ http://en. którego wrażliwość spada dla coraz wyższych częstotliwości przestrzennych występujących w  obrazie. często ponad 1:100 w  stosunku do surowej bitmapy z  8-bitową reprezentacją RGB. Według ITU standard również nie jest darmowy. lecz oczywiście część informacji jest bezpowrotnie tracona.com/photo/ http://www. Dokumentacja standardu Pierwsze idee i  implementacje kompresji obrazu wykorzystujące transformaty kosinusowe pojawiły się już na przełomie lat 70. Kompresja pokrótce opiera się na właściwościach ludzkiego oka. które nie mają otwartych źródeł albo te udostępnione są na reELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 Rys.wikipedia.pl. Pliki JPEG zapewniają wysoki stopień upakowania danych.Mikrokontrolerowa biblioteka dekodera JPEG NOTATNIK KONSTRUKTORA EasyJPEG Dodatkowe materiały na CD i FTP Mikrokontrolerowa biblioteka dekodera JPEG Niniejszy artykuł ma za zadanie przybliżenie Czytelnikowi zagadnień związanych z  kompresją obrazów w  popularnym standardzie JPEG. stworzonej przez autora w  języku C. Dzięki jej małym wymaganiom sprzętowym i  prostocie implementacji przez użytkownika końcowego.81 oraz ISO/IEC 10918. a nie w czasie!) i usunąć wyższe składowe. co jest dość oczywiste. Efekt końcowy jest praktycznie niezauważalny dla ludzkiego oka. bezpłatnego kodu z możliwością wykorzystania go do dowolnych celów.jpg. Z tego powodu zapadła decyzja o  napisaniu biblioteki od podstaw. bez zbytniego zagłębiania się w  matematyczne meandry. natomiast w drugim przypadku sytuacja nie jest jasna. jest Independent JPEG Group Library. Ważnym elementem jest specyfikacja JFIF (JPEG File Interchange Format) stworzona przez IJG. biblioteka idealnie nadaje się do wykorzystania z  popularnymi mikrokontrolerami 32-bitowymi oraz kolorowymi wyświetlaczami TFT. user: 15257. Prezentuje punkt widzenia programisty. Jedyną. lecz różne poważne organizacje.

4. Każdy blok na rysunku reprezentuje obraz 8×8 powstały z odwrotnej transformaty macierzy. Transformata kosinusowa. Za pomocą RRRR deklarowana jest liczba współczynników zerowych występujących przed nim. a pozostałe 63 – współczynnikami zmiennymi AC. Dane szeregowane są wstępnie w  tzw. lecz ilość danych wejściowych jest już znacznie mniejsza.  3 pokazano wizualne przedstawienie dwuwy- Rys. Ostatnim etapem tworzenia pliku JPEG jest kodowanie kodem Huffmana danych wynikowych z  transformat dla wszystkich bloków 8×8 w  obrazie. Wartość współczynników nie jest zapisywana za pomocą typowego kodu U2. Różne wielkości pikseli zależnie od stopnia kompresji Pomocnym źródłem informacji są artykuły umieszczone na stronie http://www. Na rys. W dekoderze wszystkie wartości zostają z  powrotem pomnożone przez tę samą macierz (przechowywaną w  nagłówku strumienia).com/photo/. Regulacja stopnia kompresji polega na skalowaniu całej macierzy kwantyzacji poprzez odpowiedni współczynnik. część współczynników zostaje wyzerowana. Macierze kwantyzacji opracowane na podstawie badań sposobu widzenia człowieka zostały zaproponowane w  standardzie. Następnie dla każdego kolejnego. Operacje na macierzach kwantyzacji miarowych funkcji wynikowych dla każdego z  64 współczynników transformaty 8×8. Jednak przy tak małym rozmiarze i  wysokim stopniu kompresji często na obrazie widoczne są ostre przejścia barw i  jasności pomiędzy sąsiednimi blokami. ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 .  4 pokazano przykład tego procesu. co jest rozsądnie niską wartością pod względem złożoności obliczeniowej i  zapotrzebowania na pamięć operacyjną. a  SSSS deklaruje przedział jego wartości. 2. uzyskujemy rekonstrukcję obrazu. podczas gdy wyższe składowe częstotliwościowe. trafiają na koniec. Na rys. czyli liczbę bitów następujących po symbolu RRRRSSSS. pozwalający na dokładne analizowanie zawartości plików JPEG.  5. kwantyzacja. Współczynnik z  lewego górnego rogu (0. zygzaku widocznym na rys. Są one podobne do dyskretnej transformaty Fouriera w  tym sensie. lecz operują tylko na liczbach rzeczywistych. zazwyczaj redukowane w  procesie kwantyzacji. Odbywa się to w  wyniku podzielenia współczynników wynikowych DCT przez wartości z  macierzy kwantyzacji. 1 przedstawiono ogólny schemat kodera oraz dekodera JPEG. sumując ze sobą takie bloki o  „nasileniu” zależnym od wartości współczynników. niezerowego współczynnika w zygzaku są tworzone dwie 4-bitowe wartości RRRR oraz SSSS poprzedzające go w  strumieniu danych. czy ujemna (0). wykorzystuje przedstawienie sygnału jako złożenie wielu funkcji trygonometrycznych o różnych częstotliwościach (w  tym przypadku kosinusoid). Ponieważ używana jest arytmetyka stałoprzecinkowa o zerowej liczby bitów po przecinku. Transformata DCT ma właściwość agregowania najistotniejszych (z  psychowizualnego punktu widzenia) informacji obrazu w  lewej górnej ćwiartce macierzy wynikowej. Następnym elementem procesu kompresji jest tzw. JPEG używa transformat dwuwymiarowych na blokach-fragmentach obrazu 8×8 pikseli. Ostatecznie. Najstarszy bit definiuje. jak większość tego typu transformat. w  której tylko odpowiadający mu współczynnik nie był zerowy.NOTATNIK KONSTRUKTORA Rys. Dwuwymiarowe funkcje wynikowe 68 Rys. czy wartość jest dodatnia (1). które będą przechowywane w  pliku. Rys. lecz kodery mogą używać praktycznie dowolnych wartości. Ich autor stworzył również specjalny program o  nazwie JPEGsnoop.  2. Podstawy działania Na rys. 5. Efekt ten można zaobserwować na rys.0) nazywany jest współczynnikiem stałym DC. Ich najistotniejszymi elementami są: dyskretna transformata kosinusowa typu II (DCT-II) oraz jej odwrotność IDCT (DCT-III).impulseadventure. że przekształcają sygnał z  domeny przestrzennej do domeny częstotliwości i  na odwrót. 3. Polega ona na zredukowaniu w kontrolowany i regulowany sposób liczby składowych wynikowych DCT. Taki układ został wybrany eksperymentalnie i zapewnia względnie największe skupienie danych niezerowych na początku tablicy współczynników AC.

edytory graficzne.16:31 –63:–32. przemysłowych – jest praktycznie niespotykany w  zastosowaniach konsumenckich. Standaryzację wprowadziła propozycja IJG – format JFIF. Standard definiuje trzy możliwe sposoby kompresji danych: Sequential DCT.1024:2047 a kolejne bity ustalają wartość w przedziale odpowiednim dla danej długości. w kolejnych blokach zapisywana jest tylko różnica wartości w stosunku do ostatniego przetwarzanego bloku. tak jak w przypadku DC. Rozwiązanie to jest oczywiście bardzo elastyczne i pozwala na używanie dowolnej przestrzeni barw czy też wygodne zastosowanie w aplikacjach specjalistycznych – jesteśmy np. W tab. Z powyższych powodów projekt biblioteki skupia się tylko i  wyłącznie na podstawowej odmianie JPEG: Baseline DCT z  kodowaniem Huffmana i  bez zapisu różnicowego. Oznacza ona przeskoczenie pełnych 16 zer. która pomija transformatę DCT oraz kwantyzację. Jej efektywność jest niewielka i rzadko stosowana w praktyce. tj. Progressive DCT oraz Lossless. Typ ten ma dwie odmiany: Extended DCT. w  którym przesyłane są naraz komplety współczynników dla wszystkich bloków w  obrazie. Istniała jednak potrzeba stworzenia formatu pliku – pojemnika dla standardu JPEG. że istnieją profesjonalne aplikacje. Taka technika pozwala na znaczne zredukowanie liczby danych w  przypadku obrazów mających duże płaszczyzny w  jednolitym kolorze. jego wartość jest poprzedzona tylko jej długością bitową SSSS. Kody Huffmana generowane są w taki sposób. wraz z napływającymi współczynnikami dla coraz wyższych częstotliwości. RRRR=0 oraz SSSS=0. Współczynnik DC jest kodowany w  trochę inny sposób. trzeci rodzaj jest kompresją bezstratną. 2. jak rozdzielczość DPI czy miniaturka obrazu zapisana w  postaci bitmapy. 10% wyników nie jest to rozwiązanie spotykane w praktyce. nie kodów – kody musimy wygenerować samodzielnie w  dekoderze!). a  następnie wyostrzanie jej i  dodawanie kolejnych szczegółów. skompresować i przesłać 4 składowe. ze względu na swoją znikomą efektywność. Jest to rozwiązanie całkowicie martwe.128:255 –511:–256. Poza dodatkowymi nagłówkami zawierającymi takie informacje. Powodem jest większe zapotrzebowanie na moc obliczeniową oraz dotyczące go obwarowania patentowe. konwertery formatów oraz popularne aparaty cyfrowe.8:15 –31:–16. Tablice liczby symboli dla danej długości kodu oraz listy ich wartości (symboli. Tablica kodów współczynnika DC Długość 2 3 3 3 3 3 4 5 6 7 8 9 Symbol 0x00 0x01 0x02 0x03 0x04 0x05 0x06 0x07 0x08 0x09 0x0A 0x0B Kod 00 010 011 100 101 110 1110 11110 111110 1111110 11111110 111111110 ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 współczynnik AC – –1.1 –3:–2. Dziś tę odmianę wykorzystuje się tylko w bardzo specyficznych aplikacjach. podczas gdy dane były ciągle transmitowane. Po tych operacjach dość efektywnie skompresowane zostały zerowe współczynniki.Mikrokontrolerowa biblioteka dekodera JPEG Tab. w  stanie wyobrazić sobie specjalną kamerę mającą cztery zmienne filtry na określone długości fali. telefony komórkowe itp.64:127 –255:–128.2:3 –7:–4. Warto zauważyć.128:255 –511:–256. ponieważ pozwalał na natychmiastowe zaprezentowanie ogólnej zawartości obrazu.16:31 –63:–32. 1 pokazano zależność przedziału wartości od jej długości bitowej SSSS dla współczynników AC i różnic DC.256:511 –1023:–512. w których niezwykle istotne jest zachowanie obrazu w niezmienionej formie RGB. Po drugie. Extended DCT ma zastosowanie tylko i  wyłącznie w  aplikacjach specjalnych. z  których chcemy uzyskać. format ten wprowadza rzecz najistotniejszą – ustandaryzowaną przestrzeń barw oraz zdefiniowaną kolejność składowych. w kierunku od lewej do prawej. Zamiast kodowania Huffmana może zostać użyte kodowanie arytmetyczne. że wszystkie współczynniki zostały wstępnie wyzerowane). Istnieje odpowiednia kombinacja. Jednak 69 . lecz narzut danych wywołany poprzez obecność symboli RRRRSSSS o  stałej. Ogólna zasada polega na stworzeniu słownika kodów o  zmiennej długości (od 1 do 16 bitów) i  przypisaniu im wszystkich możliwych symboli RRRRSSSS (lub SSSS w przypadku DC) dla konkretnego. który operuje na 12-bitowych próbkach obrazu oraz Baseline DCT używający próbek 8-bitowych. że kodek JPEG nie może działać „w  locie” i w celu wykonania statystyki częstości występowanie symboli cały obraz musi zostać przetworzony do postaci pośredniej. przeglądarki plików. sygnalizująca dekoderowi.512:1023 –2047:–1024. Jeszcze inny podział pozwala na zapisywanie współczynników AC w  sposób różnicowy.4:7 –15:–8. Przestrzeń kolorów Oryginalny standard JPEG nie narzuca sposobu zapisu obrazów kolorowych. podobnie jak tablice kwantyzacji są zawarte w nagłówku strumienia danych. aby dekoder wczytujący kolejne bity ze strumienia był w  stanie rozróżnić. 1. Poza powyższym istnieją w  standardzie jeszcze dwa sposoby podziału kompresji.8:15 –31:–16. Mimo lepszych o  ok. używana także powszechnie w analogowym standardzie telewizyjnym PAL.2:3 –7:–4. czy należy wczytać jeszcze jeden. Zależność parametrów AC i DC od długości bitowej SSSS SSSS 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 różnica DC 0 –1. Otaczające nas z każdej strony obrazy JPEG są praktycznie w  99 przypadkach na 100 skompresowane w  Baseline DCT – generują je wszystkie popularne narzędzia komputerowe.1 –3:–2. iż był to ostatni niezerowy współczynnik w  tym bloku (zakłada się. Warto wspomnieć. Sequential DCT przesyła kompletne zestawy współczynników do kolejnych bloków. Drugą kombinacją specjalną jest RRRR=15 oraz SSSS=0. Progressive DCT jest rodzajem kompresji. Pozwala to na wyświetlenie od razu całej klatki. Pozwala on jedynie na zdefiniowanie i przesyłanie dowolnej liczby składowych. Odmiany JPEG Wyżej opisane ogólne podstawy dotyczą tylko jednego z  możliwych wariantów tworzenia plików JPEG – tzw.64:127 –255:–128. 8-bitowej długości byłby nie do zaakceptowania. Po pierwsze.4:7 –15:–8. Jak nazwa wskazuje. który byłby traktowany w ten sam sposób przez wszystkie kodery oraz dekodery na wszystkich platformach sprzętowych i  programowych. Baseline DCT.32:63 –127:–64.256:511 –1023:–512. czy wczytane n bitów jest już poprawnym kodem.32:63 –127:–64. Format ten miał rację bytu w  czasach bardzo wolnych łączy teleinformatycznych. a  nie same wartości współczynników!). naukowych. Przykładową tablicę kodów dla współczynników DC można zobaczyć w  tab. przetwa- Tab.  2. Do kodów krótkich przypisywane są wartości występujące najczęściej. W tym przypadku zastosowanie jednego ze standardowych profili kolorów spowoduje utratę lub przekłamanie części informacji. Z  pomocą przychodzi kodowanie Huffmana (kodowane są nim tylko symbole RRRRSSSS.512:1023 – rzanego obrazu. a do kodów najdłuższych – najrzadsze. Przestrzenią tą jest YCbCr. a następnie od góry w dół.

Po rozciągnięciu w  dekoderze składowych Cr i Cb z powrotem do docelowego rozmiaru obrazu. Jest to minimalna porcja danych.. lecz są praktycznie niespotykane na co dzień. np. SOI (Start Of Image) – prosty marker. MCU (Minimal Coded Unit). Komplet bloków Y oraz Cr i Cb stanowi tzw. Dokument standardu JPEG bardzo szczegółowo i dogłębnie opisuje ich format. Interesujący nas format plików JFIF zakłada. Specyfikacja JFIF poza zdefiniowaniem przestrzeni barw podaje także wzory pozwalające na ujednoliconą konwersję YCbCr <–> RGB. Po wszystkich rodzajach markerów (poza SOI. gdzie każde 4 tworzące kwadrat piksele mogą mieć różną wartość luminancji. a  16×16 spotyka się zazwyczaj w  plikach o  niższej jakości i małym rozmiarze. dlatego ich implementacja wydaje się zbyteczna. Istnieją. zawsze musi znajdować się na początku pliku. W  standardzie JPEG nagłówki nazywane są markerami lub znacznikami. JPEG pozwala na jednorazowe przesłanie najważniejszych nagłówków z  informacjami o  strumieniu. Wyodrębniając osobne płaszczyzny obrazu dla Y – luminancji. Plik z  subsamplinegiem 8×16 może powstać w  wyniku operacji bezstratnego obracania obrazu o  90° (bez pośredniej kompresji i  dekompresji). lecz poza jego zidentyfikowaniem nie ma potrzeby dekodowania go Rys. a  piksele znajdujące się poza jego prawą i  dolną krawędzią zostają wypełnione wartościami z widocznej krawędzi obrazu. Warto zauważyć. w  której wyzmiary obrazu poddanego kompresji nie są wielokrotnością rozmiaru pojedynczego MCU. co prawda. 7. Na rys.NOTATNIK KONSTRUKTORA Rys. Taka technika zapobiega powstawaniu widocznych artefaktów. Pliki pozbawione subsamplingu generowane są głównie przez narzędzia do edycji i konwersji grafiki wysokiej jakości.16 (Application Marker) – marker zawierający dane rozszerzające dla danej aplikacji. APP0 jest wykorzystywany przez format JFIF. że często użytkownik urządzenia lub programu nie ma wpływu na ten parametr. Zastosowanie przestrzeni YCbCr jest korzystne z  punktu widzenia właściwości ludzkiego oka. będące prostymi transformacjami liniowymi. Ma ono większą zdolność rozdzielczą pod względem różnic jasności sąsiednich punktów niż różnic w  ich kolorach. Każdy marker składa się z  dwóch bajtów: 0xFF oraz przypisanego mu kodu. różnica dla ludzkiego oka jest praktycznie niezauważalna. Należy jeszcze wspomnieć o  sytuacji. 7 pokazano układ markerów w typowym pliku JFIF. Dekoder musi obciąć nadmiarowe dane ze zdekodowanych MCU.. na stronach 70 internetowych. Nagłówki danych Format JPEG pierwotnie zaprojektowano pod kątem przesyłania serii stałych obrazów przez media strumieniowe. n=0. Rysunek przedstawia też sposób uszeregowania skompresowany bloków 8×8 dla każdej ze składowych w strumieniu danych. APPn. EOI i RSTn) występują dwa bajty precyzujące ilość zawartych w nich danych (z uwzględnieniem samych siebie. że w  strumieniu występuje zawsze tylko pojedyncza klatka obrazu. Projekt biblioteki przewiduje poprawną obsługę wszystkich wyżej wymienionych odmian. takie jak łącza telefoniczne czy satelitarne. Podobnie wygląda sytuacja w przypadku odmiany mającej tylko składową Y do przechowywania obrazów w skali odcieni szarości. W  takim przypadku obraz musi zostać rozszerzony do właściwych wymiarów. znaczenie i wartości kodów. lecz ich chrominancja pozostaje taka sama. Sposób kompozycji barw w formacie JPEG standardowe dekodery nie potrafią poprawnie wyświetlić tak stworzonych plików..4-krotnie przed wykonaniem kompresji. Subsampling 16×8 jest najczęściej używany w koderach JPEG aparatów fotograficznych.. tak aby rozmiar obrazu odpowiadał zdeklarowanemu w nagłówku strumienia. dla subsamplingu 4:2:0 efektem wynikowym jest blok 16×16 pikseli. Układ markerów w typowym pliku JPEG ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 . możemy zmniejszyć rozdzielczość tych drugich nawet 2. 6 pokazano trzy najczęściej występujące odmiany oraz sytuację bez subsamplingu. które nieodłącznie towarzyszą ostrym przejściom kolorów w obrazach JPEG. Na poziomie pojedynczych MCU odbywa się wcześniej wspomniane rozciągnie składowych Cr i Cb. a następnie ciągłą transmisję dowolnej liczby obrazów z  uwzględnieniem możliwości ponownego zsynchronizowania się w  przypadku wystąpienia błędów transmisji. Na rys. Przykładowo. 6. która pozwala na odtworzenie fragmentu obrazu z  uwzględnieniem rekonstrukcji koloru. W  przypadku JPEG proces ten jest potocznie zwany subsamplingiem koloru. wersje o współczynnikach proporcji Y:C nawet 4:1. ale bez markera). oraz Cb i  Cr – chrominancji. przy dużej redukcji ilości danych. niezawierający dodatkowych danych. dlatego poprzestaniemy tutaj tylko na ich pobieżnym opisie (dotyczy on tylko omawianej cały czas odmiany Baseline DCT!).

h oraz właściwego kodu zawartego w easyjpeg. Istotne jest jedynie to.hor) oraz rozmiar pojedynczego MCU (ej_info. ej_u?? *bmp). n=0. w którym dane w pliku są uszkodzone. SOFn (Start Of Frame) – marker definiujący parametry tzw. która jest zarezerwowana tylko dla znaczników. a w polach struktury kompletowane są wszelkie potrzebne informacje. Rozpoczęcie przetwarzania pliku następuje poprzez wywołanie funkcji ej_info(). że format JPEG pierwotnie był przeznaczony dla mediów strumieniowych. pozostałe definiują omówione wcześniej inne odmiany kompresji. a  kolejność występowania markerów nie jest zdefiniowana. aby przed rozpoczęciem skanu SOS pojawiły się wszystkie potrzebne informacje. get_byte na wyżej wspomnianą funkcję pobierającą bajty danych. Większość plików jest go pozbawiona i przyjmuje się. Inne bardziej egzotyczne środowiska mogą stwarzać potencjalnie pewne problemy związane np. RSTn. mogą one również mieć postać osobnych markerów. ej_u32 itp. z  przesuwaniem bitowym zmiennych typu signed lub mnożeniem liczb. Po każdej wygenerowanej wartości 0xFF w  ciągu danych umieszczony zostaje dodatkowy bajt 0x00 (zasada ta nie dotyczy danych umieszczonych w  markerach!). tak aby odpowiadały założonym rozmiarom bitowym. ej_error_t. ramki.7 (Reset) – marker pojawiający się w strumieniu zakodowanych danych w  ściśle zdefiniowanych przez DRI odstępach. Dokładny opis pól struktury znajduje się w pliku nagłówkowym. 512-bajtowego sektora. ograniczenie ilości kodu. Tak jak w przypadku DQT. lecz jest to niespotykane w przypadku Baseline DCT i JFIF. hor_mcu). lecz w  każdym innym przypadku będzie to oznaczało błąd. że znaczniki RSTn nie mogą pojawić się w strumieniu. jak rozmiar całego obrazu (ej_info. np. Biblioteka Główny nacisk w projekcie biblioteki dekodującej został położony na prostotę. Jedynie wcześniej opisana progresywna odmiana JPEG przesyła w  ten sposób kolejne zestawy współczynników dla całego obrazu. EOI (End Of Image) – marker występujący zawsze na końcu pliku. Wszystkie typy w  bibliotece poprzedzone są prefiksem ej_ np. Rozwiązanie to jest praktycznie martwe w przypadku plików.c. Interpretowane są wszystkie markery występujące przed strumieniem zakodowanych danych. Ma on za zadanie zdefiniowanie liczby linii w obrazie. takich jak karty pamięci. że użytkownik w prostych aplikacjach nie będzie chciał dekodować więcej niż jednego pliku jednocześnie. DHT (Define Huffman Table) – marker definiujący tablice pomocnicze do dekodowania Huffmana. Jeden marker DQT może zawierać od 1 do 4 tablic. którą należy wykonać przed rozpoczęciem korzystania z  biblioteki. W tym momencie użytkownik może odczytać ze struktury takie informacje. zapotrzebowania na pamięć RAM oraz względnie dużą wydajność. informację o  kolejności ich występowania (posługując się numerami przyporządkowanymi w  SOF) oraz informację o numerach przyporządkowanych im tablic Huffmana dla składników DC i  AC. Wynika to z założenia. Dodatkowo zdefiniowany jest prefiks INLINE. Bezpośrednio po markerze SOS następuje ciąg zakodowanych danych obrazu – od tego momentu. W  razie wystąpienia błędu funkcja zwróci wartość –1. a w przypadku powodzenia 0. że testy wykonane zostały tylko na kompilatorach Borland Turbo C++ oraz GCC. ej_s8. Cr(3). Wykorzystany został fakt. Zawiera definicję liczby zawartych w  nim składowych. znacznik może zawierać od 1 do 4 tablic. pobierającą kolejny bajt strumienia. Zaokrąglenie występuje tylko i  wyłącznie w przypadku wystąpienia markerów RSTn – nawet jeśli w bajcie poprzedzającym marker pozostały niewczytane bity. Biblioteka składa się z  pliku nagłówkowego easyjpeg. Funkcja przyjmuje 71 . Biblioteka ma własne.. Technika ta pozwala na ponowną synchronizację dekodera w  przypadku. dwa dla tablic kodów DC i dwa dla tablic kodów AC. Jest to operacja całkowicie przeźroczysta z  punktu widzenia dekodera i zapewnia dużą uniwersalność. Może to być także jeden ze znaczników RST. jednak istnieje na rynku przynajmniej jeden popularny program do edycji grafiki korzystający z niej. Zawiera liczbę bitów na próbkę. DQT (Define Quantization Table) – marker definiujący zawartość tablic kwantyzacji.Mikrokontrolerowa biblioteka dekodera JPEG w prostych aplikacjach. Zakodowane dane podlegają kilku regułom. rozmiary obrazu w  pikselach oraz definicję składowych. ej_info. Projekt został stworzony w  czystym języku ANSI C. Użytkownik jest sam odpowiedzialny za ustawienie pozycji w  swoim medium na początek pliku. Takie rozwiązanie pozwala na dekodowanie w locie plików umieszczonych na nośnikach podzielonych na bloki. Trzonem biblioteki jest struktura ej_info zawierająca wszystkie informacje o  aktualnie przetwarzanym pliku. bez zaokrąglania do pełnych bajtów. Jednak należy zaznaczyć. Dla każdej składowej precyzowane są współczynniki subsamplingu oraz numer używanej tablicy kwantyzacji.error zawierające kod ostatniego napotkanego błędu. to zostaje on zignorowany. który chce przetwarzać. mogą one także mieć postać osobnych markerów. muszą one zostać zignorowane. aż do czasu przesłania wszystkich bloków poza RSTn nie może już pojawić się żaden inny marker. APP1-2 mogą zawierać dane w  popularnym w  aparatach cyfrowych formacie EXIF. Dzięki temu jest on całkowicie przenośny między platformami sprzętowymi oraz różnymi kompilatorami. Warto również wspomnieć o  jeszcze jednym markerze zdefiniowanym w  standardzie – DNL. Każdy kolejny marker musi mieć numer modulo 8 o jeden większy od poprzedniego. DRI (Define Restart Interval) – marker definiujący liczbę MCU. Dla nietypowych kompilatorów i architektur może zajść konieczność modyfikacji typów prostych. Dekoder musi mieć cztery sloty. a  lista możliwych błędów jest zdefiniowana w  typie wyliczeniowym ej_error_t. że wszystkie dane w  formacie JPEG zapisywane są w  postaci Big Endian. Obecna wersja ma jedną globalną strukturę. bez wykorzystania jakichkolwiek funkcji bibliotecznych.. Dekoder natrafiając na 0xFF sprawdza wartość następnego bajtu i jeśli jest to 0x00. Właściwe dekodowanie następuje dopiero po wywołaniu funkcji ej_decode(ej_mode_t mode. Jest ona dość rzadko spotykana.ver_mcu. który może mieć różną postać dla różnych kompilatorów (domyślnie podany dla GCC). jest ustawienie w strukturze wskaźnika *ej_info. Struktura ma także pole ej_info. Znacznik DNL powinien wystąpić zaraz po zakończeniu transmisji wszystkich bloków pierwszego skanu. Przykładowa funkcja w razie wysycenia bufora jest odpowiedzialna za wczytanie następnej porcji. zawsze z  najstarszym bitem wczytywanym jako pierwszy. W  praktyce kodery tworzą zazwyczaj tylko dwie tablice: jedną dla składowej luminancji i  jedną wspólną dla składowych chrominancji. Podstawową rzeczą. Ponieważ kodowanie Huffmana operuje na kodach o  zmiennej długości. Standard pozwala także na wystąpienie dalszych skanów (markerów SOS wraz z  zakodowanymi blokami obrazu) zamiast markera EOI. Dla Baseline DCT jest to marker SOF0. Biblioteka nie wymaga wczytania całego pliku wejściowego do pamięci – przekazywany jest do niej tylko wskaźnik na dowolną funkcję zdeklarowaną przez użytkownika. cały strumień danych jest interpretowany w dekoderze bit po bicie. co którą wymagana jest obecność znacznika RSTn w strumieniu danych. ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 Należy zaznaczyć. ej_info. Dekoder musi mieć w  sumie cztery sloty. w  których mogą być umieszczone cztery różne tablice. Cb(2). zdefiniowane w  pliku nagłówkowym zestawy typów prostych oraz wyliczeniowych. Ponieważ może w  nich wystąpić wartość 0xFF. SOS (Start Of Scan) – marker rozpoczynający strumień zakodowanych danych. z której korzystają wszystkie funkcje. zastosowano technikę tzw.ver. gdy wartość ta jest równa 0 w markerze SOF. JFIF narzuca tutaj trzy składowe o następujących numerach i kolejności: Y(1). byte stuffingu.

Dostępne tryby i zachowanie się funkcji Obraz Obraz przed kompresją Rozmiar 44×51 MCU 16×16 Tryb dekodowania Bitmapa wejściowa EJ_SINGLE_MCU Rzeczywisty obraz w pliku JPEG z naniesionym podziałem na MCU Rozmiar 48×64 EJ_LINE_OF_MCU EJ_ALL_MCU 16×16 44×51 44×51 1. Biblioteka ma możliwość konfiguracji formatu generowanej bitmapy. Agui i  Nakajima). Tryb pierwszy jest preferowany w  aplikacjach. że dekoder nie wie niczego o rozmiarach przekazanego mu bufora. 8-punktowej transformaty potrzebnych jest tylko pięć mnożeń i  ok. Druga definicja powoduje odwrócenie kolejności składowych kolorów z  RGB na BGR. Tab. 40 dodawań/odejmowań. Zawierają one współrzędne lewego górnego piksela MCU.  8 przedstawia wizualizację komórek tablicy (pikseli) dla wszystkich kombinacji ustawień. Należy pamiętać. Komórki tablicy pikseli ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 . aby uzyskać czarne wypełnienie tak jak w  tab. Dane 16-bitowe 5:6:5 mogą być bardzo wygodne w stosowaniu z małymi wyświetlaczami TFT. Tryby drugi i  trzeci operują na pełnej bitmapie. a  kolejne rzędy następują po sobie od góry do dołu. są ignorowane. ze względu na małą wydajność i  niepraktyczność przetwarzania tego typu danych na architekturach 32-bitowych. 3.ver  *  ej_info. Opiera się ona na popularnym algorytmie AAN (nazwa pochodząca od nazwisk autorów: Arai. Dla MCU leżących na krawędziach obrazu zdekodowane zostaną tylko piksele użyteczne. W trybie tym funkcja w  każdym wywołaniu rozpoczyna zapis danych od tego samego miejsca w tablicy. Szczegóły implementacji. aby zdekodować całą bitmapę w  jednym przebiegu (przykładowo dla bitmapy 320×240 jest konieczny bufor o  pojemności ponad 300  kB!). że do wykonania jednowymiarowej. obcięcie nadmiarowej krawędzi następuje wewnętrznie i  jest całkowicie przeźroczyste dla użytkownika. Format 24-bitowy (3 bajty na piksel) został celowo pominięty. a następnie Rys. wywołanie 4. wywołanie jako parametry: tryb działania oraz wskaźnik do bitmapy. że w jednym wywołaniu wykonuje dekodowanie tylko jednego rzędu kompletnych MCU. Zależy od niej także typ wskaźnika (ej_u16* lub ej_u32*). a  zwraca 0 w  przypadku powodzenia lub –1 w  przypadku wystąpienia błędu. Funkcji musi zostać przekazany wskaźnik do tablicy zawierającej co najmniej ej_info. Rys. został opracowany na podstawie jednej z implementacji stałoprzecinkowych dostępnych w  bibliotece IJG. W  trybach pierwszym i  drugim postęp dekodowania można monitorować za pomocą pól ej_info.hor elementów. Piksele leżące za krawędzią obrazu pozostaną niezmienione.  3. Tryb drugi różni się od trybu trzeciego tym. Jego główną zaletą jest fakt. co daje już bufor o  rozmiarze 1  kB). 8. W przypadku obrazów. przez którą i  tak muszą zostać wymnożone dane wejściowe. wywołanie 2. gdy dekodowanie zostało zakończone. lecz tablica wyjściowa dalej jest traktowana jako bitmapa o  rozmiarach MCU. ver_pos oraz ej_info. na którym zakończył się on w poprzednim. 3 prezentuje dostępne tryby i zachowanie się funkcji przy kolejnych wywołaniach. Piksele w  rzędach zapisywane są od lewej do prawej. na zaimplementowanie paska postępu dekodowania i  nie blokuje permanentnie głównego kodu programu. a  zawartość przekazywanej tablicy pozostaje niezmieniona. Pierwsza z  nich definiuje. wywołanie 3. Zamiast tego funkcja pracuje na małych bitmapach o  rozmiarach odpowiadających jednemu MCU (maksymalnie 16×16.hor_pos. których rozmiar nie jest wielokrotnością rozmiaru MCU. Uzyskano to poprzez „wyprowadzenie” z  transformaty prawie wszystkich współczynników stałych i zintegrowanie ich z macierzą kwantyzacji. czyli transformata IDCT. Służą do tego dwie (domyślnie wyłączone znakiem komentarza) definicje umieszczone w  plikach nagłówkowych BMP_16BIT oraz BMP_BGR. które nie mają dostatecznej ilości 72 pamięci RAM. dlatego może zajść konieczność wyzerowania tablicy przed jej przekazaniem do funkcji. Przykładowo dla pliku z MCU 16×8 w każdym wywołaniu zapisanych zostanie pierwszych 128 elementów tablicy (8 wierszy po 16 elementów).NOTATNIK KONSTRUKTORA Tab. W  celu wykonania transformaty dwuwymiarowej przeprowadzane jest złożenie transformat jednowymiarowych – najpierw przetwarzane są kolumny. czy bitmapa będzie miała 16-bitowy kolor piksela w formacie 5:6:5 zamiast 32-bitego w formacie 8:8:8. Nadmiarowe wywołania funkcji. testy wydajności Podstawowy element biblioteki. których kontrolery zazwyczaj przyjmują bitmapy właśnie w takim formacie. który będzie dekodowany w następnym wywołaniu ej_decode(…). który jest przekazywany do funkcji ej_decode(…). Takie zachowanie pozwala np.

bmp ze zdekodowanym obrazem. 4. Różnica prędkości dekodowania między PC a  ARM mieści się w granicach od 15 do 30 razy.5  kB pamięci zajmowanej wprost (struktura ej_info) oraz ok. Prędkość dekodowania jest mocno zależna nie tylko od rozdzielczości obrazu. niż byłoby to w  przypadku funkcji uniwersalnej. choć można mieć zastrzeżenia co do jej wydajności. 1. ponieważ wymnożone dane potrzebują co najmniej typu 16-bitowego. a także pozwolić na własne modyfikacje i ulepszenia. aby zauważyć. a wynik jest zapisywany bezpośrednio w polach struktury ej_info. czasy trwania wywołania funkcji ej_init() i  ej_decode(EJ_ALL_MCU. Wyniki testów przedstawiono w tab. Z  właściwości transformaty wynika zwiększenie precyzji o  kolejne 2 bity. Wartości nie mogą być 8-bitowe. która dekoduje ze strumienia kolejny blok obrazu 8×8 i zwraca go w  postaci 64-elementowej tablicy o  wartościach 16-bitowych ze znakiem. ponieważ drobne błędy wynikające z  precyzji obliczeń IDCT nakładają się i  w  efekcie niektóre współczynniki wychodzą poza zakres jednego bajtu. Michał Wysocki mos. że może być wykorzystywany w dowolnych celach zamkniętych lub otwartych.wysocki@gmail. saturacji do 8 bitów. co oznacza. Powoduje to ograniczenie użycia pamięci o ok. pod warunkiem umieszczenia treści licencji w  wynikowym kodzie (jeśli jest on otwarty) lub w  dokumentacji oprogramowania korzystającego z biblioteki. Jednakże autor zaleca. wyświetla informacje na jego temat. na komputerze PC z procesorem Intel Core Duo 1.8 KB Ustawienie jakości 95/100 50/100 95/100 nieznane. co względnie odpowiada rzeczywistej różnicy częstotliwości zegarów obu procesorów. aby przed zagłębieniem się w kod biblioteki zapoznać się. także komercyjnych. że dekodowanie tych samych obrazów w niektórych przeglądarkach obrazów na PC trwa krócej niż wywołanie programu demonstracyjnego. Drugi test został przeprowadzony w  środowisku GCC 4.Mikrokontrolerowa biblioteka dekodera JPEG Tab. o  innej przestrzeni kolorów lub nietypowych współczynników subsamplingu. pod ARM Cortex M3 bądź procesor DSP. wiersze. nad którym pracuje autor. ale także od stopnia jakości (kwantyzacji). a  następnie generuje plik bitmapy *. Procesor był taktowany zegarem 72  MHz. Projekt biblioteki wydaje się być udany pod względem funkcjonalnym. obraz z aparatu fotograficznego PC: <1 ms ARM: 14 ms PC: 391 ms ARM: 12839 ms mięci zajmowanej lokalnie poprzez zmienne i  tablice umieszczane na stosie (nie można o tym zapominać!). Przykłady pomiarów czasu dekodowania i wyświetlania obrazów Obraz Rozmiar 640×480 123 KB 640×480 20. W  implementacji biblioteki proces wymnażania współczynników transformaty i  macierzy kwantyzacji przebiega w  funkcji ej_init(). Nie potrzeba specjalnych pomiarów. 1  kB paK L A 2048×1536 883 KB nieznane. 260 B.9 KB 125×183 17. Podobne efekty mogą powstać w funkcji ycc2rgb(…). a  zapotrzebowanie na pamięć RAM wyniosło ok. Przytoczone w  artykule informacje powinny ułatwić to zadanie bardziej zaawansowanym Czytelnikom. która dokonuje konwersji przestrzeni kolorów. Większość spotykanych plików JPEG korzysta tylko z dwóch tablic kwantyzacji i dlatego można ograniczyć liczbę slotów poprzez definicję QT_CNT umieszczoną w  pliku nagłówkowym.jpg. …). zaimplementowanym w pewnym urządzeniu z wyświetlaczem TFT 320×240. Kod źródłowy to ok. np. W  przypadku kompilacji GCC z  optymalizacją – O2 kod biblioteki zajmował ok. Procedura IDCT wykonuje obliczenia na danych o  precyzji 5 bitów po przecinku (precyzja jest zwiększana poprzez odpowiednio mniejsze przesunięcie bitowe po mnożeniu tablicy kwantyzacji). choćby pobieżnie ze standardem ITU. podsumowanie W  celu przetestowania biblioteka została wstępnie zaimplementowana w  środowisku Borland Turbo C++. Kod biblioteki został udostępniony na zasadach prostej licencji w  stylu MIT/X11. 4. Prosta aplikacja konsolowa (załączona do artykułu wraz z kodem biblioteki) przyjmuje jako argument wywołania ścieżkę do pliku *. Właściwe składanie obrazu z  płaszczyzn Y Cb i  Cr odbywa się już w  funkcji ej_decode(…). 6.66 GHz.3 na procesorze ARM Cortex M3. Podstawą jest funkcja decode_unit().5 KB 320×240 17.com M A 73 . Dla każdego typu subsamplingu powstał oddzielny fragment prostszego kodu.5  kB. 800 linii programu oraz 200 linii pliku nagłówkowego (wliczając komentarze). Wynika to zapewne z wykorzystania rozszerzeń MMX i silnej optymalizacji kodu pod procesory x86. dlatego ostateczne wyniki są dzielone poprzez przesunięcie o 7 bitów w prawo.qt[]. Odbywa się ona właśnie w ycc2rgb() i niweR E ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 Testy. dlatego konieczne jest przeprowadzenie tzw. Bardzo pomocne w  zrozumieniu zasad kodowania Huffmana i  generowania tablic pomocniczych mogą być również artykuły z  przytoczonej na początku strony internetowej. Kosztem takiego rozwiązania jest dwukrotnie większa wielkość zajmowanej przez nie pamięci. z jakim został wygenerowany oraz jego szczegółowości. obraz z WWW PC: <1 ms ARM: 10 ms PC: 109 ms ARM: 1777 ms PC: <1 ms ARM: 10 ms PC: 47 ms ARM: 796 ms PC: <1 ms ARM: 10 ms PC: 16 ms ARM: 359 ms PC: <1 ms ARM: 14 ms PC: 7 ms ARM: 116 ms Czas inicjalizacji Czas dekodowania luje wszystkie skumulowane wyjścia poza zakres. Biblioteka na pewno stanowi dobrą bazę do wykonania w przyszłości podobnej optymalizacji np. Biblioteka powinna dać się łatwo modyfikować do nietypowych aplikacji.

Wśród nich jest rodzina funkcji SHA (Secure Hash Algorithm). W  przypadku. to prawidłowo można odczytać taki kryptogram tylko za pomocą klucza prywatnego. to trochę wyższa szkoła jazdy. natomiast 2256. Jeżeli natomiast dokument będzie zaszyfrowany kluczem publicznym (nie jest już skuteczny przy deszyfrowaniu). jest szeroko stosowana. w  tym symetryczne bądź asymetryczne. do czego może służyć podpis elektroniczny lub inne charakterystyczne. ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 . bankomatów czy kodowanej telewizji cyfrowej. z  których jeden jest jawny (publiczny). nawet nieczytelny. a  tym samym uwiarygodniony jest autor dokumentu. bankowości internetowej. ten sam do szyfrowania i deszyfrowania wiadomości. transakcji bankowej) umożliwia łatwe sprawdzenie autentyczności postaci pierwotnej programów komputerowych czy innych ważnych biznesowo dokumentów. Taki skrót jest oblid cczany za pomocą jednokierunkowej funkcji haszującej (hash function – mieszającej). A  gdyby tak układy scalone. a  drugi niejawny (prywatny). Upraszczając. przy powszechnej elektronizacji obiegu informacji. wymiana jakichkolwiek dokumentów muszą być chronione przed niepowołanym dostępem. Aby je stosować. W praktyce używanych jest wiele funkcji haszujących. Bez kryptografii nie byłoby bowiem telefonów komórkowych. Najważniejszym zadaniem kryptografii jest szyfrowanie dokumentów i  połączeń telekomunikacyjnych. gdyż zmiana chociażby jednego bitu w  pliku pierwotnym spowoduje gruntowną zmianę wartości funkcji skrótu. który musi być gdzieś przechowywany i  udostępniany y adresatowi. Dostęp do dokumentu mają tylko dysponenci pilnie strzeżonego klucza. to świadczy. stosowany jest jeden klucz. a  ich autor musi być wiarygodny. innego dla każdego cią dokumentu. który może być odczytany tylko przez posiadającego klucz. można znaleźć przykłady implementowania w  układach scalonych (przejściowo także programowalnych) różnych algorytmów kryptograficznych. to liczba możliwych wartości skrótu jest niewyobrażalnie olbrzymia: 2128 albo 2256 (1. stanowiąca do niedawna domenę operacji szpiegowskich czy wojskowych. czyli próba odczytania takiej korespondencji przez osoby trzecie jest niemożliwa bez ujawnienia klucza prywatnego. Obecnie kryptografia. gdy chcemy dodatkowo potwierdzić autentyczność dokumentu bez ujawniania jego treści bądź chcemy zagwarantować integralność dokumentu (wykryć jego zmodyfikowanie).161077 – wynik 78-cyfrowy!). używanych przy wymianie informacji. Uwiarygodnienie nadawcy wysyłanych dokumentów wymaga jakiegoś sposobu jego identyfikacji. Dotychczas służył temu. że okres istnienia Wszechświata szacuje się na 261 sekund. Kontrolowanie wartości funkcji skrótu. Ich zmodyfikowanie czy doklejenie do nich wirusów może być łatwo wykryte przez kontrolowanie właśnie wartości funkcji skrótu. W  algorytmach symetrycznych. w  tym ostatnio SHA-2 z  długością skrótu liczącą do 512 bitów. obliczonej na danym pliku (programie. nawet poza naszą świadomością. Służą one do uwierzytelniania do- 74 kumentów oraz ochrony prywatności korespondencji elektronicznej. którego p dotyczy. Jest z tym związane pewwne ryzyko ujawnienia klucza. Należy zwrócić uwagę. Dla przeciętnego użytkownika zadanie nie jest łatwe. którym zostały zaszyfrowane. zawijas pod dokumentem lub pieczęć – świadectwa autentyczności dokumentu.PODZESPOŁY Utajnianie bez wysiłku Nowe układy kryptograficzno-uwierzytelniające firmy Atmel Kryptografia. Korespondencja biznesowa. której wynik powstaje jednoznacznie n a podstawie dokumentu. Gdy wynik obliczenia wartości funkcji skrótu składa się na przykład ze 128 albo 256 bitów. że kryptogram był utworzony tylko przez posiadającego klucz prywatny. to liczba większa niż atomów. W  algorytmach asymetrycznych do szyfrowania i  deszyfrowania są stosowane dwa różne klucze. czyli wartość funkcji skrótu. z których zbudowane jest Słońce. A może wyspecjalizowane układy scalone? W  większości przypadków powyższe metody ochrony korespondencji są realizowane programowo. w  tym także odpornych na kryptoanalizę algorytmów komunikacyjnych DES (Data Description Standard) i  AES (Advanced Description Standard). Jakakolwiek manipulacja na pierwotnym pliku źródłowym zostanie wykryta. Jeżeli dokument zaszyfrowany utajnionym kluczem prywatnym może być odczytany jawnym kluczem publicznym (skojarzonym z prywatnym i wynikającym z  niego). Dane po zaszyfroo waniu są przesyłane w  postaci kryptogramu. zbiorze danych. Nieuprawniony ciekawski nie odczyta go. wkroczyła do codziennego życia. Służy on do ochrony danych przed nieuprawnionym odczytem. niepowtarzalne cechy dokumentu – jego cyfrowe „streszczenie”. do tego celu stosuje się złożone algorytmy kryptograficzne. możemy dołączać do dokumentu jego charakterystyczny. trzeba mieć chociaż podstawową wiedzę o  kryptografii oraz przygotować odpowiednie oprogramowanie. a  więc w  znacznym stopniu ograniczona jest skuteczność takiej ochrony danych przez szyfrowanie. unikatowy skrót w  postaci ciągu znaków. które sprzętowo same załatwią takie problemy? Oczywiście. operacje bankowe. na podstawie tego skrótu dotyczy Jednak J nie można odtworzyć dokumentu źródłowego.

ochrony poufności korespondencji i  kontroli integralności dokumentów oraz potwierdzenia autentyczności oprogramowania. chociaż Atmel już oferuje takie pamięci. 1. w  tym Maxim i  Texas Instruments. Układ AT88A10HS realizuje wszystkie operacje. telefon. za pomocą których można tworzyć systemy kryptograficzno-uwierzytelniające bez gruntownej wiedzy z  zakresu kryptografii. PDA i  laptopów. Takie układy do potwierdzenia autentyczności dołączanych podzespołów (oryginalny czy podróbka) oferują różne firmy. Schemat blokowy użycia układów hosta i klienta Innym problemem (poza ochroną korespondencji). zbudowaną z  łączników przepalanych (fuse). układem generacji funkcji skrótu SHA-256 i  256-bitowym kluczem do szyfrowania układu hosta. silny kryptograficznie układ uwierzytelnienia pakietów bateryjnych Li-Ion do telefonów. 1). Układy kryptograficzno-uwierzytelniające Atmela umożliwiają tworzenie tanich systemów. Po stronie hosta jest to układ scalony z  unikatowym. nia uwierzytelnianego (klienta) – jest to układ AT88SA102S (rys. Układ AT88A10HS wraz z  jakimkolwiek procesorem jest instalowany po stronie uwiarygodniającego hosta. oferując układy scalone. Pierwszy jest przeznaczony dla urządzenia nadrzędnego z procesorem sterującym (hosta) – jest to układ AT88SA10HS instalowany w  urządzeniu uwierzytelniającym. które umożliwiają zapamiętanie indywidualnego identyfikatora układu (jego indywidualizację) oraz 23 łączniki fuse. natomiast układ AT88A102S jest instalowany w urządzeniu uwiarygodnianym (które jest autoryzowane) – to jest po stronie klienta. Na system składają się dwa układy. jest ich ochrona przed podmianą nieoryginalnych podzespołów eksploatacyjnych. Tym samym powstaje praktycznie niemożliwy do podejrzenia (ingerencji przez osoby nieuprawnione) system autoryzacji. Dotychczas autoryzacja po stronie hosta jest realizowana programowo. Drugi układ jest przeznaczony do urządzeELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 Rys. które zawierają utajniony klucz pamiętany w  zabezpieczonym obszarze specjalnej pamięci. Trzeba tylko skorzystać z  not aplikacyjnych opisujących ich użycie. umożliwiających projektantom zastosowanie w  swoich projektach gotowego systemu autoryzacji. gdyż jest przechowywany w  zewnętrznej pamięci. Jednak nie tylko w tym celu można zastosować te układy.) przed instalowaniem w nich nieoryginalnego wyposażenia (np. Jednym z takich układów jest na przykład DS2703 firmy Maxim. kasety). Umożliwiają one utworzenie systemu zabezpieczającego urządzenie główne (np. Do tej grupy układów kryptograficznouwierzytelniających zalicza się więc układy potwierdzające oryginalność dołączanych do urządzenia zużywających się części wymiennych. z jakim borykają się producenci różnego rodzaju urządzeń. baterii. to niemożliwe jest Co oferuje Atmel? W  ubiegłym roku Atmel zapowiedział produkcję układów scalonych dla systemu kryptograficzno-uwierzytelniającego (CryptoAuthentication) typu „plug-andplay”. który jest niedostępny na zewnątrz i niemożliwy do odczytania. walidację (potwierdzenie autentyczności) oraz weryfikację integralności oprogramowania. włączając w  to: zapytanie i  przyjęcie odpowiedzi.Nowe układy kryptograficzno-uwierzytelniające Rys. Układ po stronie hosta (AT88A10HS) zawiera również 63-bitową pamięć programowalną jednokrotnie przez użytkownika. jakie muszą być wykonane po stronie hosta. czyli mówiąc kolokwialnie wszelkiego rodzaju podróbek. której kod jest wykonywany przez system mikroprocesorowy. ich algorytmów i  konieczności przygotowywania oprogramowania kryptograficznego. kamerę. Ten kod jest narażony na kopiowanie lub modyfikowanie. Do tego celu opracowano układy tworzące system identyfikacji: swój czy obcy. trudnej do zabezpieczenia przed odczytem. Ponieważ te elementy pamiętające mogą być tylko jednokrotnie i nieodwracalnie przepalone. 2. które mogą być użyte do zapamiętania informacji o  statusie bądź modelu urządzenia. 48-bitowym numerem seryjnym. Współpracujące z  nim układy AT88A102S albo(xx100S) są w  pełni bezpiecznymi układami autoryzacji z  wbudowanymi układami generacji funkcji skrótu SHA-256 oraz 256-bitowym kluczem kryptograficznym. Konfiguracja systemu do identyfikacji oryginalnego wyposażenia urządzenia 75 . drukarkę itp. na przykład akumulatora czy kasety z tonerem. W  ten sposób mogą być łatwo i  tanio chronione prawa autorskie do wyrobu wraz z  jego wyposażeniem. bez jakiejkolwiek znajomości protokołów bezpieczeństwa. zapewniające niezawodną identyfikację oryginalnych podzespołów dołączanych do urządzenia. Do tych firm dołączyła firma Atmel.

Autoryzacja jest oparta na protokole zapytanie/odpowiedź. wyposażenie jakiegoś urządzenia medycznego) można zapewnić ochronę swoich interesów przed jego niepożądaną podmianą. na przykład AES lub DES. 2 zilustrowano takie użycie układu klienta do potwierdzenia oryginalności elementu wyposażenia (jego autoryzacji). Zabezpieczany plik może być szyfrowany za pomocą symetrycznego algorytmu. W  odpowiedzi układ klienta AT88SA102S wykonuje obliczenia wartości funkcji skrótu SHA-256 na podstawie numeru losowego przesłanego przez hosta 76 swojego numeru seryjnego oraz 256-bitowego klucza klienta. a  nawet niemożliwym do złamania. Ochrona plików przez ich szyfrowanie.PODZESPOŁY Rys. Weryfikacja oprogramowania. Przykłady zastosowań Swój czy obcy – potwierdzenie autentyczności wyposażenia. Konfiguracja systemu do szyfrowania dokumentów skasowanie zapamiętanych w  tej pamięci informacji. procesor hosta odczytuje numer seryjny układu AT88SA102S klienta. gdy wynik obliczeń jest zgodny z  sygnaturą pamiętaną razem z dokumentem. Host także wysyła do klienta wygenerowany (ten sam) numer losowy jako zapytanie. Na rys. przechwycenie pary danych (zapytanie i odpowiedź) przesyłanych tam i  z  powrotem jest nieużyteczne. Następnie skrót ten jest używany jako klucz do rozszyfrowania otrzymanego pliku. Należy tu podkreślić. stosując algorytm SHA-256 i  przesyła wynik wraz z  pamiętaną sygnaturą dokumentu (pro- gramu) pierwotnego do układu kryptograficzno-uwierzytelniającego AT88SA10HS. Zaszyfrowane pliki i losowe zapytania mogą być zatem transmitowane poprzez publiczne media. Ten numer jest przesyłany do układu AT88SA10HS hosta. po stronie odbierającej musi być znany klucz z  układu AT88SA102S. który oblicza oczekiwaną sygnaturę dokumentu w  oparciu o  wartość funkcji skrótu i  256-bitowego klucza. 3. bo nie jest on transmitowany na zewnątrz i jest zawsze utajniony w układach uwierzytelniających hosta i klienta. Bezpieczna indywidualizacja podzespołu może być realizowana za pomocą 62-bitowej. który posłużył do szyfrowania. Następnie używa odpowiedzi od tego układu do szyfrowania utajnianego pliku. Nawiązuje on komunikację i przesyła zapytanie do autoryzowanego układu podrzędnego (klienta). Układ AT88SA102S umożliwia łatwe zabezpieczenie przesyłanych dokumentów. Mikrokontroler wyznacza wartość funkcji skrótu dokumentu czy kodu programu. jako odpowiedź. Ten skrót. w  której układ kryptograficzno-uwierzytelniający AT88SA102S jest po stronnie nadającej systemu transmitującego zaszyfrowane pliki. Wysyłając zapytanie z  mikrokontrolera sterującego urządzeniem głównym. numer seryjny klienta i wygenerowany przez mikrokontroler numer losowy (losowy ciąg znaków). Po wbudowaniu układu AT88SA102S w  podzespół eksploatacyjny (kaseta z  tonerem. Na rys. 4. ponieważ każde nowe zapytanie jest generowane z nowym numerem losowym. jest przesyłany z  powrotem do AT8810HS przez procesor hosta. który jest realizowany przez mikroprocesor hosta.  3 pokazano konfigurację. Układ klienta może być konfigurowany z pojedynczym kluczem dla serii produktów lub z  unikatowym kluczem dla każdej jednostki produktu. oblicza za pomocą algorytmu SHA-256 wartość funkcji skrótu. Autorzy oryginalnych rozwiązań Rys. jednokrotnie programowalnej pamięci z  łącznikami przepalanymi (fuse). jest w wielu przypadkach bardzo ważne i  może być z  łatwością zrealizowane również za pomocą układu AT88SA10HS hosta. na podstawie losowego zapytania przesłanego z plikiem i indywidualnego klucza układu AT88SA102S strony nadającej (niestety musi go mieć w  bazie danych). czy klient jest autentyczny. W  tym układzie jest bowiem zawarty sekretny klucz pamiętany sprzętowo. czy nie. który oblicza wartość funkcji skrótu SHA-256 w  oparciu o  swój (hosta) 256-bitowy klucz. a układ uwierzytelniający dostarcza tylko bezpiecznego klucza. czy oprogramowanie albo inne dokumenty nie zostały zmienione. Szyfrowane pliki mogą mieć ten sam klucz lub każdy plik może mieć unikatowy klucz. a  nie w  kodzie źródłowym mikroprocesora. Ochrona przed klonowaniem oprogramowania. który następnie porównuje wartość odpowiedzi z  wartością wcześniej obliczonej funkcji skrótu i podejmuje decyzję. że mikroprocesor hosta generuje przy każdym zapytaniu nowy numer losowy dla każdej transakcji. W tym celu system odbierający. co czyni go bardziej bezpiecznym. Konfiguracja systemu ochrony przed klonowaniem ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 . można łatwo potwierdzić autentyczność wyposażenia. że algorytm szyfrujący jest realizowany przez procesor po stronie nadającej. Dodatkowy poziom bezpieczeństwa może być zapewniony przez użycie układu AT88SA10HS hosta. czy klient jest autentyczny. Sprawdzenie. Na podstawie jego odpowiedzi jest określane. Oprogramowanie stosowane w  systemach mikroprocesorowych jest często kopiowane lub zmieniane przez fałszerzy. Dzięki temu. Mikroprocesorowy system sterujący generuje losowy numer i  przesyła go do AT88SA102S jako zapytanie. Aby odczytać (rozszyfrować) odebrany plik. Nie jest możliwe odczytanie tego klucza. Integralność dokumentu jest potwierdzona. Na początku transakcji (rozpoczęcie procesu autoryzacji).

że odczytanie ich wartości poprzez zewnętrzną analizę jest praktycznie niemożliwe. To utrudnienie może być także zbyt kosztowne do ominięcia dla konkurencji. Klucze są zaprogramowane w układzie AT88AS10HS w  taki sposób. Układ od strony hosta wymaga tylko pojedynczego wyprowadzenia mikroprocesora. 4.5 V. W  tym stanie pobiera on mniej niż 100 nA prądu. Przy dostatecznie dużej liczbie zapytań i umieszczeniu ich w różnych miejscach kodu źródłowego. JJP R E K L ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 A M A 77 77 . zarówno po stronie hosta. prawdopodobnie mogą być także zastosowane do innych mikrokontrolerów. Wśród nich jest ekran nad całą powierzchnią układu. program może być relatywnie dobrze chroniony. stosowane są liczne mechanizmy zabezpieczające klucz i  inne dane indywidualne. W losowo określanych przedziałach czasu mikrokontroler wysyła zapytanie do układu AY88SA102S. które może być współdzielone.Nowe N owe uukłady kłady kkryptografi ryptoggraficzno-uwierzytelniające cznno-uuwierzytelniające poszukują więc taniego i  skutecznego sposobu ochrony swojego oprogramowania przed fałszerzami lub klonowaniem przez konkurencję. w  którym pobór energii jest nieznaczny. W tym celu do ochrony można użyć. Taki mechanizm ochrony stwarza bowiem duże utrudnienie dla kopiującego. Układ uwierzytelniający jest aktywny przez 1/1000 procent swojego czasu włączenia. uniemożliwiające łatwe odtworzenie kodu źródłowego.5 do 5. właśnie układu AT88SA102S współpracującego z mikroprocesorem. Odpowiedź z  tego układu jest następnie porównywana z  odpowiedzią oczekiwaną. Atmel zapewnia bezpłatną bibliotekę oprogramowania w  celu łatwego zestawienia systemu. jak i  zasilanie układów logicznych jest generowane wewnętrznie. jak i  klienta. W  przypadku niezgodności zawieszane jest działanie programu. Gdy zamówimy ponad 1000 sztuk. Zarówno sygnał zegarowy. gdyż zazwyczaj prąd upływu baterii jest znacznie większy. Do połączenia tego układu z  układem klienta potrzebne są tylko trzy linie. Chociaż kody źródłowe są w  pełni sprawdzone dla mikrokontrolerów AVR ARM. to obecnie zapłacimy za komplet (host-klient) mniej niż 1.5$. co skłoni ją raczej do opracowania swojego oprogramowania. jak i  klienta. Właściwości układów systemu W układach scalonych systemu uwierzytelniającego. zamiast modyfikowania istniejącego kodu. zarówno przez układ hosta. co praktycznie nie wpływa na czas życia baterii zasilającej. a  więc jest przede wszystkim w  stanie uśpienia. Napięcie zasilania układów tej rodziny wynosi od 2. jako lokalnego (na płytce) układu kryptograficzno-uwierzytelniającego. co uniemożliwia jakikolwiek bezpośredni atak poprzez wyprowadzenia tych dwóch sygnałów. Konfigurację takiego systemu zabezpieczenia zilustrowano na rys. Próbki można zamówić bezpłatnie.

. jest świetną alternatywą dla kontrolerów IR. wykonać bezprzewodowe manipulatory. Brak ograniczeń. Szczególny nacisk położono na minimalizację poboru prądu – układ w  stanie czuwania pobiera mniej niż 600nA.6  V. Stosunkowo duża liczba kanałów transmisyjnych w  paśmie ISM oraz dostępność na rynku układów.PODZESPOŁY PMA7110 Bezprzewodowa 51-ka Bezprzewodowa transmisja danych w  paśmie ISM poniżej 1  GHz zyskała popularność dzięki brakowi konieczności uzyskania zezwoleń i  licencji.. że fale radiowe w  paśmie ISM są często stosowane jako zamiennik dla IR. Napięcie zasilania jest dostosowane do napięcia typowych baterii CR używanych w  popularnych nadajnikach zdalnego sterowania i  wynosi 1. Układ zaprojektowano z  przeznaczeniem do zastosowania w urządzeniach przenośnych. że większość kontrolerów IR pracuje w  tym samym paśmie. które potrafią pracować wielokanałowo. PMA7110 PMA7110 jest przedstawicielem rodziny układów wyspecjalizowanych w komunikacji w  paśmie ISM. które posiada komunikacja za pomocą światła podczerwonego (IR) sprawia. Pasmo ISM pozwala na jednoczesną pracę wielokanałowych układów nadawczo-odbiorczych bez wzajemnego zakłócania transmisji. Jako jednostkę centralną zastosowano w nim dobrze znany i sprawdzony w niezliczonych zastosowaniach rdzeń 8051. co uniemożliwia użycie więcej niż jednego kontrolera w tym samym czasie. Wyj- Rys. 1. Głównym mankamentem technologii IR jest wymóg widoczności nadajnika z odbiornikiem.9. Można np. Przykłady zastosowań można mnożyć.3. Przemyślane sposoby zarządzania trybami pracy pozwalają zmniejszyć apetyt układu na energię zasilania i aktywować CPU tylko wtedy. Architektura układu PMA 71xx 78 ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 . Zdolność do przenikania fal radiowych przez różne przeszkody pozwala na skonstruowanie czujników mierzących ciśnienie powietrza w  oponach poruszającego się samochodu. gdy jest to konieczne. Otwiera to przed konstruktorem szereg różnych możliwości. Schemat blokowy układu pokazano na rys. Pasmo ISM może być użyte do monitorowania szeregu bezprzewodowych czujników. taktowany częstotliwością 12 MHz i wykonujący 2 miliony instrukcji na sekundę. Kolejną wadą jest to. które umożliwią jednoczesną grę wielu graczom. 1. które nawet jednocześnie przesyłając wyniki pomiarów nie zakłócają nawzajem swoich transmisji. niskiemu poborowi prądu oraz niedużym kosztom implementacji.

//Ustaw VCO i uruchom PLL RFC |= 0x01.Bezprzewodowa 51-ka List. której można użyć np. //Częstotliwość interwału 1 Hz ITPR = 5. //Ustaw zegar na zewnętrzny CalibrateIntervalTimer(1). gdy układ pracuje w aplikacji zdalnego sensora jest możliwe zdefiniowanie pewnego przedziału mierzonych wartości i aktywowanie CPU na potrzeby transmisji tylko tych danych. określa jedynie ich parametry robocze. 8 lub 10 dBm przy obciążeniu 50  V. Blok nadajnika ma wybieraną. unikalny. Przykład programu źródłowego termometru (pogrubiono nazwy funkcji z ROM) ście rdzenia ze stanu uśpienia może nastąpić po: przerwaniu wygenerowanym przez timer. do przechowywania nastaw. Programista chcący skorzystać z  np. TransmitRF(datagram. Układ PMA 7110 ma pamięć Flash emulującą EEPROM o  pojemności 2×128  bajtów. Dodatkowym plusem takiego rozwiązania są przede wszystkim oszczędność czasu oraz możliwość uniknięcia przez programistę popełnienia błędów przy imR E ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 plementacji np.: funkcji szyfrującej AES (z kluczem 128-bitowym) oraz funkcji ułatwiających dostęp do peryferii. Na zmienne programista może użyć 256 bajtów pamięci RAM. że ich kod jest nienaruszalny i tym samym odporny na ewentualne próby ataku. MeasureTemperature(&value). watchdog. stopniowaną moc wynoszącą 5. Switch2XTAL(). Oprócz typowego wyposażenia dostępnego w  standardowej 51-ce produkt Infineona wyposażono w: enkoder/dekoder kodu Manchester/BiPhase. co pozwala dopasować ją do warunków pracy aplikacji. 1. że układ PMA7110 nawet w trakcie nadawania pobiera mniej prądu.TX_LEN). a wśród nich m. Dzięki rozM A 79 . Można go użyć wprost we własnym programie lub zmodyfikować.in. datagram[TX_TEMPPOS_R+1]=value[1] & 0xFF. Dodatkowo. Wszystko to sprawia. void main(void) { // wykryj czy to reset czy wake up if (!(DSR & BIT_WAKEUP)) { // po resecie Switch2XTAL(). //Transmituj datagram } } PowerDown(). //Ustaw zegar na zewnętrzny VCOTuningLong(). z  której 128 bajtów ma możliwość przechowywania danych w stanie uśpienia procesora. Timerów. datagram[TX_TEMPPOS_R] =value[1] >> 8.in.//Wyłacz rdzeń } Tworzenie programów Ciekawostką jest umieszczenie w  pamięci ROM biblioteki zawierającej wiele użytecznych funkcji. funkcji szyfrowania: zapisanie ich w ROM daje programiście pewność. //Dokonaj pomiaru temperatury datagram[TX_TEMPPOS] =value[0] >> 8. Dzięki umieszczeniu biblioteki w pamięci ROM cały obszar 6  kB pamięci Flash jest dostępny dla programu aplikacyjnego. // ITPR = 5s } else { // wykryto wakeup if (WUF & BIT_WU_TIMER) { InitRF(&myRF_Config). K L A Każdy układ ma własny. jedną z ośmiu linii I/O lub odbiornik LF. przyjazny dla użytkownika moduł o  nazwie DAVE. 48-bitowy identyfikator ustalany na etapie produkcji. generator/kontroler sumy CRC16 i generator 8-bitowych liczb pseudolosowych. które spełniają zadane kryteria. a  kreator generuje odpowiedni kod źródłowy. aniżeli typowy nadajnik podczerwieni. IDE Środowisko programistyczne oferowane przez Infineona ma m. //Przygotuj datagram datagram[TX_TEMPPOS+1]=value[0] & 0xFF.

PODZESPOŁY Tab. ponieważ nie trzeba tracić czasu na szczegółowe zapoznanie się z dokumentacją. Jednak jak okazuje się w  praktyce – układ wystawiony na działanie słońca w zamkniętym samochodzie. w którym nie ma obiegu powietrza potrafi rozgrzać się nawet do temperatury zbliżonej do +100°C. 868 lub 915  MHz) i  ma prędkość transmisji do 32  kbit/s. Przykład takiego zastosowania pokazano na fot. do pomiaru wartości napięcia zasilania. Aplikacja Remote Key Entry z użyciem układu PMA 5110 80  wę cyfrowego termometru bez stosowania dodatkowych komponentów. o  rygorystycznych wymaganiach odnośnie jakości np. które jest światowym standardem stosowanym do ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 . Zestawienie rodziny układow PMA 71/51xx Typ 8051+Flash Nadajnik UHF ASK/FSK UHF 3-kanałowy.: z zamkiem) jest łatwa do przechwycenia. odbierający dane z prędkością do 3. Oprócz toru pracującego w paśmie ISM. 1. W układach PMA 71/51xx jest dostępne 10 linii I/O. gdy użytkownik przyciśnie przycisk nadajnika. oraz 10 linii I/O  z  wbudowanymi rezystorami zasilającymi pull-up. Do komunikacji z  otoczeniem przeznaczono interfejsy SPI. Jedną z nich jest niepowtarzalność klucza kodowania. mający odpowiednie certyfikaty wymagane przez przemysł motoryzacyjny. Do aplikacji RKE jest dedykowany układ PMA5110. że skoro temperatura w najbardziej upalne lato nie przekracza w Polsce +50°C. Standardowo. Peryferia Układ PMA7110 zawiera 10-bitowy przetwornik A/C o  architekturze SAR. układ PMA7110 wyposażono w cztery niezależne. W strukturze układu zintegrowano czujnik temperatury. W branży samochodowej standardem są już od lat aplikacje RKE (Remote Keyless Entry). co pozwala na podłączenie do niego klawiatury z  ponad 20 klawiszami bez użycia żadnego dodatkowego układu. z których jeden ma wzmocnienie równe jedności i może być użyty np. przemysł motoryzacyjny – Zdalna kontrola dostępu PMA5110   szerzeniu framework mikrokontroler jest łatwy w programowaniu i nie wymaga specjalistycznej wiedzy odnośnie sposobu nastaw rejestru funkcji specjalnych SFR Dzięki temu jest możliwe zbudowanie aplikacji w bardzo krótkim czasie. przemysł motoryzacyjny – Zdalna kontrola dostępu  –40°C do +125°C – Aplikacje działające w  trudnych warunkach. Ten tor wyposażono w  sprzętowy koder/dekoder Manchester i BiPhase. O ile sama komunikacja nadajnika (klucza) z odbiornikiem (np. do podłączenia różnicowych wyjść czujników. 16-bitowe Timery. I2C. 434. 10-bitowy przetwornik A/C Odbiornik LF 125  kHz Zakres temperatur pracy Aplikacja docelowa PMA7105     –40°C do +85°C – Zdalne sterowanie – Sensory bezprzewodowe z  interfejsem cyfrowym PMA7106     –40°C do +85°C – Sensory bezprzewodowe interfejsem z  cyfrowym i  analogowym – Aktywne systemy kontroli dostępu – Zdalne sterowanie z  bezprzewodową konfiguracją – Sensory bezprzewodowe aktywowane i  konfigurowane zdalnie PMA7107     –40°C do +85°C PMA7110     –40°C do +85°C – Kompleksowe aplikacje w  obszarach pomiaru bezprzewodowego wyzwalanego i  konfigurowanego zdalnie PMA5105     –40°C do +125°C – Aplikacje działające w  trudnych warunkach. gdy ich wolumen produkcyjny sięga milionów egzemplarzy. jeśli napięcie zasilania nie spełnia wymaganego kryterium. Jako przykład wykorzystania funkcji ROM na list.9 kbit/s. Przykłady aplikacji Dzięki wysokiej skali integracji PMA7110 dobrze sprawdza się w  wielu zastosowaniach. 2. to nie ma potrzeby stawiania wymagań odnośnie aż tak wysokiej temperatury granicznej. Można pomyśleć. to istnieje wiele technik zabezpieczenia danych wysyłanych bezprzewodowo. zapobiegający uruchomieniu CPU. który pozwala np. Producent wyposażył układ w blok monitorowania napięcia zasilającego z  funkcją brown out detect. Jako wejścia sygnałów dostępne są trzy wzmacniacze różnicowe. we wszystkich produktach Infineona klucz kodowania jest zmieniany przy każdym wywołaniu funkcji wyślij. w miejscu. o  rygorystycznych wymaganiach odnośnie jakości np. Dodatkowo stosuje się szyfrowanie AES (128-bitowe). który jest zmieniany za każdym razem. Dotyczy to szczególnie zakresu temperatur sięgającego nawet do +125°C oraz bezawaryjnej pracy każdej pojedynczej sztuki układu nawet. Podstawowy tor transmisji danych pracuje z  modulacją ASK/FSK w  jednym z  wybieranych pasm ISM (315. 2. Lista rozkazów jest zgodna z  8051. Inaczej niż w standardowej 51-ce. układ ma dodatkowy odbiornik LF 125 kHz wyposażony w demodulator ASK. Produkty dla tego sektora muszą spełniać rygorystyczne wymogi. Oprócz szerokiego zakresu temperatur i  wysokiej niezawodności bardzo ważnym aspektem kontroli dostępu jest jej odporność na nieautoryzowane próby przechwycenia transmisji bezprzewodowej oraz zbudowania na jej podstawie fałszywego klucza. czyli: zdalnej kontroli wejścia do pojazdu. na budo- Fot. Pozostałe dwa można zastosować np. 1 pokazano program źródłowy w języku C będący realizacją termometru z  interfejsem radiowym.

personalizując lub uzupełniając umowny kredyt do wykorzystania przez użytkownika. Rutronik i Telit GE865-QUAD w obudowie BGA o wymiarach 22 x 22 mm jest obecnie najmniejszym modułem GSM/GPRS na swiecie. czy systemy przenos´ne. Ekstremalnie długie czasy pracy przy zasilaniu bateryjnym uzyskuje się konfigurując aktywację PMA71/51xx tylko po odebraniu przez odbiornik LF transmisji zawierającej specjalną. 3-kanałowy przetwornik A/C. który przesyła dane pomiarowe tylko wtedy. to CPU nie jest wyprowadzane z trybu uśpienia. Podsumowując – dzięki układom rodziny PMA. gdy odbiornik LF odbiera sygnał z ramką danych niepasującą do wzorca. gdy wartość zmierzona mieści się w zadanym.rutronik. PMA71xx/51xx RF Kit (fot. ciśnienie powietrza w oponach samochodu podczas jego jazdy.com . co jest potrzebne do stawiania pierwszych kroków w tworzeniu nieskomplikowanych aplikacji. Niezaleznie od tego czy beda to terminale sprzedazowe. Znacznie ułatwia to zaprojektowanie obudowy urządzenia szczególnie. pomiarowe lub nawigacyjne – moduł GE865–QUAD gwarantuje pełny dostep do Internetu przy minimalnym zapotrzebowaniu na powierzchnie˛ PCB. które poruszają się uniemożliwiając podłączenie przewodów. Zestaw ewaluacyjny Infineon ma w swojej ofercie płytki ewaluacyjne dla rodzin PMA 71xx i  51xx. Zestaw ewaluacyjny PMA 71xx/51xx USB RF Kit ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 Tel: +48 32 4 61 20 00 81 www. Dzięki transmisji radiowej można je instalować na obiektach. interesującym użytkownika przedziale lub przekracza ustalony limit. W takiej sytuacji. akumulatora lub ogniwa słonecznego. Integracja. a cały mikrokontroler pobiera znikomą ilość energii ze źródła zasilania. Fot.  3) jest oferowany w  cenie 46 EUR. który wystarczy na cały cykl życia produktu. jak i konfigurować go zdalnie. Zawiera on wszystko. gdy układ ma odłączone zasilanie. Algorytm szyfrujący jest dostępny w postaci biblioteki zapisanej w pamięci ROM. na bazie których można zrealizować funkcję okresowego aktywowania rdzenia. zintegrowany. Emulacja pamięci EEPROM pozwala programiście na stworzenie własnych. bezprzewodowe urządzenie może być wyposażone w znacznie mniejsze baterie zasilające lub w tylko jeden komplet baterii. który umożliwia mobilne zastosowanie zestawu. Z  powodu niskiego zużycia energii układy z  rodziny PMA71/51xx można zastosować w  aplikacjach pomiarowych jako zdalne sensory zasilane z  baterii. Pobór mocy zmienia się bowiem skokowo w momentach. wspierający główne funkcje chipu PMA7110 oraz mający wbudowany akumulator litowo-jonowy. gdy ta ma być wodoodporna. 3. unikalnych funkcji przechowujących informacje nawet wtedy. w których rdzeń mikrokontrolera jest załączany przez timer. zaprogramowaną ramkę. Na podstawie materiałów firmy Infineon opracował Ryszard Šoklarovski Miniaturyzacja. Można zastosować algorytm. Wykorzystując odbiornik LF można bezprzewodowo wyzwalać proces odpytywania układu o dane.Bezprzewodowa 51-ka Committed to excellence ochronny danych. Układy PMA71/51xx mają dwa timer-y. Dzięki temu można mierzyć wielkości niedostępne innymi metodami. W wielu aplikacjach tego typu z całą pewnością przyda się wspomniany wcześniej. np. W  ten sposób mikrokontroler pobiera niewielki prąd średni. Jego podstawowym komponentem jest USB dongle. Obniżanie poboru energii Dzięki bogatemu wyposażeniu w peryferia programista w celu zminimalizowania poboru energii ma możliwość użycia szeregu strategii.

Wszystkie obwody kluczujące są przełączane z  częstotliwością 40  kHz. samozerujace się (auto-zero) oraz z  przetwarzaniem (choppers). następuje korekcja wejściowego napięcia offsetu zazwyczaj w dwóch cyklach zegarowych.NOTATNIK KONSTRUKTORA Wzmacniacze operacyjne o zerowym dryfcie Właściwości i zastosowania Wzmacniacze o  zerowym dryfcie temperaturowym i  czasowym. precyzyjne przyrządy pomiarowe oraz przedwzmacniacze czy układy kondycjonujące sygnałów z czujników podczerwieni. 2. 1). gdyż dryft temperaturowy i  szum 1/f są głównymi utrapieniami projektantów. AD8638. która w przeciwnym przypadku powodowałaby tętnienia na wyjściu całego wzmacniacza. 3 przedstawiono schemat blokowy wzmacniacza prądu stałego z przetwarzaniem ADA4051. 1. Filtr z  przełączaną pojemnością SCNF (Switched Capacitor Notch Filter) selektywnie tłumi niepożądane tętnienia związane z napięciem offsetu. Cykl pracy B wzmacniacza auto-zero: faza auto-zero wzmacniacza głównego ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 . a oznaczone literą 82 Feedback Loop). aparaturę medyczną. Cykl pracy A wzmacniacza auto-zero: faza wego ładunku do kondensatora pamięta. przy większych częstotliwościach skuteczność takiej eliminacji maleje. których spodziewany czas użytkowania jest dłuższy niż 10 lat.Rys. a  więc można uzyskać stosunkowo szerokie pasmo wzmocnieniu jednostkowym. więc odejmowanie dwóch kolejnych próbek napięcia szumu umożliwia jego eliminowanie. mostków pomiarowych i czujników termoelektrycznych. a w torach sygnałowych są niezbędne duże wzmocnienia (>100) lub praca w konfiguracji otwartej pętli. Wzmacniacze o  zerowym dryfcie (zerodrift) mają więc bardzo korzystne właściwości. Klucz CHOP3 demoduluje te zniekształcenia do napięcia stałego. Wzmacniacz transkonduktancji Gm3 odbiera zmodulowane zniekształcenia na wyjściu obwodu CHOP2. Ponadto. Ich sumaryczny błąd wyjściowy jest więc mniejszy niż występujący przy użyciu standardowych wzmacniaczy precyzyjnych w tej samej konfiguracji. Przy małych częstotliwościach szum zmienia się wolno. 2). że składowe szerokopasmowe szumów przenoszą się do pasma podstawowego. gdy napięcie z kondensatora CM1 dostosowuje się do napięcia offsetu wzmacniacza zerującego. Charakteryzują się one bardzo małym napięciem niezrównoważenia (rzędu nV) oraz niezwykle małym dryftem temperaturowym i  czasowym. W  głównej ścieżce sygnałowej jest wejściowy obwód przerywający (klucz . W celu zmniejszenia szumów niskoczęstotliwościowych należy zwiększyć częstotliwość próbkowania. wzmacniacz transkonduktancji Gm1.CHOP1). Sumaryczne napięcie offsetu jest następnie podawane na główny wzmacniacz w trakcie przetwarzania sygnału wejściowego. W  ostatniej fazie wzmacniacz transkonduktancji Gm4 usuwa składową stałą na wyjściu wzmacniacza Gm1. Tym samym wzmacniacze samozerujące mają więcej szumów wewnątrz pasma niż standardowe. dynamicznie korygują napięcie offsetu oraz zmieniają kształt rozkładu gęstości mocy szumów. wyjściowy klucz przerywający CHOP2 oraz wzmacniacz transkonduktancji Gm2. bez usuwania pożądanego sygnału wejściowego z  sygnału wyjściowego. Ścieżka sygnałowa zawiera jedynie główny wzmacniacz. Napięcie offsetu wzmacniacza zerującego jest utrzymywane na kondensatorze CM1. Działanie wzmacniacza samozerującego się We wzmacniaczach samozerujących się. czyniąc podatnym na efekty aliasingu i przenoszenia się szumów do pasma podstawowego. Szum 1/f wzmacniacza również jest traktowany jako błąd DC i  jest eliminowany.zerowania wzmacniacza zerującego jącego. ponieważ nie są łatwe do wyeliminowania przy użyciu prostych metod. ponadto z sygnałami o małej częstotliwości (<100 Hz) i niewielkiej amplitudzie. co jednak wprowadza efekt wstrzyknięcia dodatko. Do przykładowych aplikacji można zaliczyć precyzyjne wagi. takich jak AD5838. Działanie wzmacniacza z przetwarzaniem Na rys. Wzmacniacze o  zerowym dryfcie są przewidziane do stosowania w  urządzeniach. Natomiast. Jest on zsynchronizowany z częstotliwością pracy obwodu kluczujące- A otwarte (rys. CHOP1 i  CHOP2 przekształcają (modulują impulsowo) początkowe napięcie offsetu oraz szum 1/f ze wzmacniacza Gm1 z  określoną częstotliwością kluczowania. Powszechnie stosowane są dwie rodziny takich wzmacniaczy tj. Funkcja próbkująco-pamiętająca we wzmacniaczu samozerującym zmienia go w układ próbkujący. W czasie cyklu zegarowego A klucze oznaczone literą A są zamknięte. Natomiast w czasie cyklu zegarowego B klucze oznaczone literą B są zamknięte. AD8551 i AD8571. wzmacniacze o zerowym dryfcie mają zazwyczaj większe wzmocnienie w konfiguracji otwartej pętli sprzężenia zwrotnego. który ma lokalną pętlę autokorekcji sprzężenia zwrotnego (ACFB – Autocorrection Rys. a  błędy odejmowania powodują. Napięcie offsetu wzmacniacza głównego jest utrzymywane na kondensatorze CM2 w czasie. większe tłumienie szumów i tętnień napięcia zasilania oraz sygnału wspólnego niż wzmacniacze standardowe. a klucze B są otwarte (rys.

a więc wzmacniacze samozerujące się mają większy szum w  paśmie roboczym. Różnice między wzmacniaczami z przetwarzaniem a samozerującymi się Rys. Umożliwia to uzyskanie szerszego pasma niż to było możliwe w tradycyjnych wzmacniaczach o zerowym dryfcie. 4) zastosowano obie opisywane techniki aby zredukować napięcie w  pobliżu częstotliwości kluczowania. podczas gdy we wzmacniaczach z  przerywaniem jest stosowana modulacja i demodulacja. spowodowane cyfrowym przełączaniem. Próbkowanie sprawia. powyżej której zniekształcenia związane z przełączaniem zaczną się ujawniać. jednak ze zwiększoną mocą w pobliżu częstotliwości kluczowania i  jej harmonicznych. Wzmacniacze z  przetwarzaniem mają szum niskoczęstotliwościowy o płaskiej częstotliwościowej charakterystyce gęstości mocy. podczas gdy wzmacniacze samozerujące są lepsze w aplikacjach szerokopasmowych. Wzmacniacz AD8628 łączący techniki samozerowania i kluczowania w celu poszerzenia pasma go w celu dokładnego odfiltrowania składowych zmodulowanych. We wzmacniaczach o zerowym dryfcie AD8628 (rys. jednocześnie utrzymując szum na niskim poziomie przy mniejszych częstotliwościach. tętnienia wyjściowe wzmacniacza o zerowym dryfcie zwiększają się wraz ze zbliżaniem się częstotliwości sygnału wejściowego do częstotliwości kluczowania. Wzmacniacze AD8628. Efekty wstrzykiwania ładunku. mogą nastręczać problemy w źle zaprojektowanych obwodach analogowych. zniekształcenia intermodulacyjne oraz zwiększony czas powrotu ze stanu przeciążenia. brak aliasingu Złożony rozkład szumu zwiększony powyżej częstotliwości kluczowania Większe Mniejsze Większe Szerokie Wąskie Najszersze Wyższy poziom szumu dla niskich częstotliwości wskutek aliasingu Tętnienia Najmniejsze Rozkład energii Niewielka energia wokół częstotliwości samozerowania Większe Dużo energii wokół częstotliwości kluczowania Mniejsze niż we wzmacniaczach z  przetwarzaniem Niewielka energia wokół częstotliwości samozerowania 83 . Dokładnie taki efekt został uzyskany w nowej serii wzmacniaczy firmy Analog Devices. Wzmacniacze z  przetwarzaniem dobrze sprawdzają się w  aplikacjach o  małej mocy i  pracujących z  małą częstotliwością (<100 Hz). Prędkość pracy wzmacniacza samozerującego jest zależna od pola wzmocnienia. 3. Dlatego też wzmacniacze te są najodpowiedniejsze w aplikacjach z sygnałem o niskich częstotliwościach. w  których wymagany jest niski poziom szumów. Zależy ono od parametrów wzmac- We wzmacniaczach samozerujących się jest stosowane próbkowanie do zmniejszenia offsetu. Problemy występujące przy korzystaniu ze wzmacniaczy o zerowym dryfcie Wzmacniacze o  zerowym dryfcie są wzmacniaczami złożonym. Porównanie technologii wzmacniaczy Typ Samozerujący się Z  przetwarzaniem Napięcie offsetu Bardzo małe Bardzo małe Zasada działania Próbkowanie i  pamiętanie Modulacja-demodulacja Charakterystyka szumowa Zapotrzebowanie na moc Pasmo Z  przetwarzaniem i  samozerowaniem Bardzo małe Próbkowanie i  pamiętanie/modulacja-demodulacja Podobna charakterystyka szumowa do szumu o  charakterystyce płaskiej (białego). Dodanie filtru na wyjściu lub stosowanie małej rezystancji na ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 wejściu nieodwracającym zmniejsza ten efekt. w których występuje cyfrowy blok dynamicznej korekcji napięcia offsetu. więc w  układach jest tracona większa energia. że szum przenosi się do pasma podstawowego. są przeznaczone do aplikacji. Aby go wytłumić podaje się prąd o  większym natężeniu. Częstotliwość samozerowania jest tą. 1. skrośnego przenikania sygnału zegarowego (clock feedthrough). Sygnały o  częstotliwości większej niż częstotliwość samozerowania mogą być wzmacniane. które łączą technologie samozerowania i  przetwarzania. W tab. Ponadto. brak krótkich przepięć oraz szerokie pasmo. Schemat obwodów kluczujących w układzie ADA4051 Rys.Wzmacniacze operacyjne o zerowym dryfcie niacza głównego a  nie od wzmacniacza zerującego. Wielkość skrośnego przenikania sygnału zegarowego zwiększa się wraz ze zwiększeniem wzmocnienia zamkniętej pętli sprzężenia zwrotnego lub ze zwiększeniem rezystancji źródła. Reza Moghimi Analog Devices Dodatkowe informacje: Artykuł udostępniony przez Farnell we współpracy z  Analog Devices Tab. 4. 1 zestawiono porównanie technologii wzmacniaczy. Może być więc potrzebne stosowanie filtrów wyjściowych.

vinculum. Do nowej rodziny Vinculum II należą układy w  obudowach mających od 32 do 64 wyprowadzeń. Co ważne. 48 i  64 wyprowadzeniach. Warszawska 3. dzięki czemu Vinculum II może wykonywać aplikację użytkownika. które mogą współpracować nie tylko z komputerem. 3. blok oscylatora z  pętlą PLL i  cztery kontrolery DMA. układ Vinculum II jest kompatybilny pod względem wyprowadzeń ze starszym układem Vinculum I. Do programowania pamięci nie jest wymagane podwyższone napięcie zasilania – kontroler może być zasilany napięciem +3. Na schemacie można wyróżnić dwa niezależne porty USB 2. 1. Układ Vinculum II jest produkowany w  obudowie o  32..: 22-722-06-85 wewn. 05-082 Stare Babice. Schemat blokowy układu Vinculum II 84 Na rys.0. Dwa dostępne interfejsy SPI mogą pracować w  trybach 0.soyter. czyli układu. znany producent układów interfejsowych USB. Vinculum II Rys. 2. dzięki któremu wyprowadzenia interfejsów nie są sztywno przywiązane do konkretnych numerów wyprowadzeń obudowy układu i jest możliwa pewna.  3 widzimy tryby pracy dostępnych dwóch interfejsów USB. bufora FIFO i SPI przy minimalnym zaangażowaniu CPU. W  ramach przypomnienia: układy te realizują funkcje hosta USB.  1 pokazano schemat blokowy dosyć rozbudowanego układu Vinculum II. 1. dwa interfejsy USB 2.3 V. 256 kB pamięci Flash oraz 16  kB pamięci RAM. 116. Te ostatnie umożliwiają transmisję do/z interfejsów UART. Oprócz tego układ wyposażono w  interfejsy: UART. ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 . tel. Zmodyfikowano też architekturę. www. we wszelkiego rodzajach robotach Dodatkowe materiały na CD i FTP Dodatkowe informacje: http://www.com Soyter Sp. W  zależności od rodzaju obudowy jest dostępnych od 12 do 44 linii I/O. fax: 22-722-05-50. wprowadziła do swojej oferty układ Vinculum II drugiej generacji. Interfejs równoległy FIFO może pracować w  trybie asynchronicznym lub synchronicznym. Blizne Łaszczyńskiego. ale i z pamięciami Pendrive czy drukarkami. ul. oddając ich część do dyspozycji programiście.PODZESPOŁY Host USB Vinculum II Firma FTDI. Interfejs UART może pracować w  trybach RS232/422/485 z  prędkością od 300 bit/s do 3 Mbit/s. dwa programowane SPI. co pokazano na rys. 8-bitowy interfejs równoległy oraz  generator PWM mogący znaleźć zastosowanie w  układach przetwornic i  sterowania silników. z  o. Powiększono też wielkość pamięci RAM i  Flash. 2.0.o. do którego mogą być dołączane urządzenia z  interfejsem USB slave. przyśpieszając jego pracę. W  nowych układach Vinculum II ulepszono rdzeń CPU. Na rys. Procesor sterujący działaniem Vinculum II ma 16-bitową architekturę. tak aby mogła obsłużyć większość prędkości transmisji USB. Interfejs SPI może pełnić funkcję master lub slave. Układ wyposażono w multiplekser portów. Układ ma 16-bitowy timer oraz 8-kanałowy generator PWM. Dzięki wbudowanemu programatorowi pamięci Flash układ Vinculum II może być programowany z  wykorzystaniem interfejsu USB. Dzięki temu zastąpienie starszego układu nowszym nie będzie problemem. ograniczona konfiguracja (dostępne są 4 grupy konfiguracji).pl i  zabawkach.

Bez konieczności poświęcania dużego nakładu czasu.Host USB Vinculum II Prekompilowane oprogramowanie umożliwia konfigurację układu Vinculum oraz łatwe użycie jego funkcji. Umożliwia on obsługę typowych urządzeń . 3. Dzięki nowej architekturze układ Vinculum II jest znacznie szybszy od swojego poprzednika. 2. dzięki hostowi USB można skorzystać np.com. ale i niezawodności. z pamięci masowych z interfejsem USB. Co ważne. sterownika układu. które składa się z kompilatora. Marcin Wiązania. który jest znany z układu Vinculum I.pl Rys. System czasu rzeczywistego RTOS jest dostępny tylko w  postaci plików wynikowych. EP marcin. Dzięki dostępności systemu RTOS układ może znaleźć zastosowanie w wielu urządzeniach wymagających nie tylko szybkości działania.wiazania@ep. Komunikacja z  dołączoną pamięcią USB jest kontrolowana za pomocą łatwych do zastosowania komend. Oprogramowanie sterownika układu dostarcza klientowi typowe biblioteki do obsługi typowych klas urządzeń USB oraz klasy CDC i  drukarek. Aplikacje użytkowników mogą być tworzone za pomocą oprogramowanie Tool Chain. Dostępny jest tryb pracy V2DAP. takich jak drukarki.. linkera oraz debugera. pamięci pendrive itp. Tryby pracy interfejsów USB ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 85 . użytkownik ma teraz możliwość tworzenia własnego oprogramowania. równoległego FIFO czy SPI. prekompilowanego firmware’u  oraz aplikacji użytkownika utworzonej za pomocą aplikacji Tool Chain. z których można odczytywać informacje za pomocą interfejsów UART. Możliwości konfiguracji wyprowadzeń Oprogramowanie Vinculum II Oprogramowanie układu Vinculum II podzielono na cztery kategorie: oprogramowanie systemu czasu rzeczywistego RTOS. Podsumowanie Rys. Jak wszystkie układy firmy FTDI również układ Vinculum II jest prosty w  zastosowaniu i  nie wymaga wielu elementów współpracujących. W  jednym z  kolejnych numerów EP zostanie zaprezentowany moduł z  nowym układem Vinculum drugiej generacji. co dotychczas było opłacalne tylko dla produktów drogich lub produkowanych w  dużych ilościach.

Współczesne podzespoły elektroniczne zastępują coraz większą liczbę podzespołów elektromechanicznych: w  wielu dziedzinach zostały już całkowicie wyeliminowane przekaźniki. tworzą konstruktorom w  roku 2010 nieco inne możliwości niż zapowiadał to rok 2008. ich trwałość i niezawodność. w  których mechanicznego prze- 86 łącznika kanałów nie ma szansy spotkać od wielu już lat. Zapowiadana wtedy „klawiaturowa rewolucja” nabiera rozpędu chociaż jej kierunki. zmniejsza także ryzyko występowania zakłóceń elektromagnetycznych oraz pozwala także obniżyć ceny urządzeń. w których w sprytny sposób wykorzystaELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 . dostarczając na rynek: – zintegrowane kontrolery pojemnościowych klawiatur i  nastawników różnego typu. w  większości współczesnych urządzeń zastąpiono mechaniczne włączniki ich zelektronizowanymi wersjami. że włącznik mechaniczny jest droższy niż kilka mm2 struktury półprzewodnikowej. Podobne rozwiązania zdominowały aplikacje audio i  wideo. 1. Krótkie charakterystyki alternatywnych rozwiązań przedstawiono w tab. niegdyś bardzo popularne wychyłowe mierniki. że cechy użytkowe przełączników elektronicznych z  sensorami dotykowymi są wystarczające dla wielu otaczających nas aplikacji. którzy nie muszą się liczyć z ograniczeniami wynikającymi z wymagań rozwiązań mechanicznych. Producenci podzespołów działają dwutorowo. wskaźniki i  „wyświetlacze” elektromechaniczne. zwiększa możliwości projektantów obudów. Tak czy inaczej czeka nas zmiana przyzwyczajeń. bowiem mikroswitche i  klawiatury trafią do muzeów choćby z  tego powodu. styczniki. producenci urządzeń elektronicznych opracowali wiele różnych sposobów „elektronicznego” zastąpienia tradycyjnych włączników. ale wieloletnie eksperymenty prowadzone przez wiele firm doprowadziły do tego. Najkrótsze ich podsumowanie – żadne nie jest doskonałe – nie jest dla praktyków zachęcające. – biblioteki programowe dla produkowanych przez siebie mikrokontrolerów. nieco meandrując.PODZESPOŁY Dodatkowe materiały na CD i FTP Podotykaj sobie: 2010 Pojemnościowe czujniki NTUEMMEARTU zbliżeniowe i kontrolery klawiatur pojemnościowych Pierwszy przegląd scalonych kontrolerów klawiatur opublikowaliśmy na łamach EP w  czerwcu 2008 roku. Zastępowanie przełączników mechanicznych ich elektronicznymi odpowiednikami pozwala zmniejszyć gabaryty urządzeń. Jak już kilkukrotnie wspominaliśmy na łamach EP.

  2. czego jedną z  (ukrywanych) przyczyn jest fakt. stosowane m. Z praktycznego punktu widzenia nie ma to dla nas specjalnego znaczenia. 1. Dobierając do aplikacji konkretny typ sterownika trzeba pamiętać. Przyjazną i  odciążającą konstruktora i  instalatora cechą systemu detekcji „dotyku” EDISEN zastosowanego w układzie PCF8883 jest wbudowany w niego autokalibrator zapobiegający nieprawidłowemu działaniu układu pod wpływem zmian wilgotności. prostota wykonania Najważniejsze wady Ograniczenia Niska trwakonstrukcyjne Wysoka cena Wysoka cena Wysoka cena łość obudowy Niska cena. prostota wykonania Konieczność stosowania prekalibracji Koszt Odporność na zakłócenia środowiskowe Niezawodność Średni Rezystancja Pojemność …kilku milimetrów …kilku milimetrów Nieprzewodząca Przewodząca Źródła: Cypress Semiconductor. Zestawienie podstawowych cech systemów detekcji dotyku/zbliżenia.  1a) z  podziałem na producentów prezentowanych rozwiązań. Schemat aplikacyjny tego układu pokazano na rys. Schemat aplikacyjny układu PCF8883 ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 Technologia AKS (Adjacent Key Suppression) powstała na bazie opracowań angielskiej firmy Quantum Research Group.Pojemnościowe czujniki zbliżeniowe i kontrolery klawiatur pojemnościowych Tab. w  klawiaturach i  nastawnikach Cecha/paraPodczerwień metr …kilku Zasięg do… metrów Obudowa Przeźroczysta urządzenia Mikrofale RF …kilku metrów Nieprzewodząca Bardzo wysoki …kilku centymetrów Nieprzewodząca Stała dielektryczna …kilku milimetrów Nieprzewodząca Wysoki Wysoki Niski Niski Średnia Bardzo dobra Bardzo dobra Bardzo dobra Średnia Dobra Średnia Dobra Dobra Dobra Średnia Dobra Najważniejsze zalety Duży zasięg Wysoka niezawodność Wysoka niezawodność Wysoka precyzja Niska cena. NXP i  Microchip Rys. SPI itp. który jest jednokanałowym kontrolerem „klawiatury”. mono. „Jednokanałowym” oznacza. EDISEN z NXP Firma NXP wprowadziła do swojej oferty – opisany przez nas w  EP1/2010 – układ scalony PCF8883.lub bistabilnego. temperatury i  wymiarów lub kształtu czujnika. która 87 . wyspecjalizowanych sterowników klawiatur pojemnościowych (grupa pokazana na rys. można go także wykorzystać jako specyficzny czujnik zbliżeniowy.in. Freescale. Niestety. Podstawowe konfiguracje systemów z kontrolerami klawiatur i nastawników dotykowych (w artykule skupiamy się na konfiguracjach oznaczonych na rysunku literą a) no standardowe linie I/O lub wbudowano wyspecjalizowane kontrolery klawiatur pojemnościowych. że sposoby detekcji dotyku stosowane przez producentów są różne (przynajmniej w  większości przypadków). Równie istotną w  praktyce cechą układu PCF8883 jest niewielki pobór prądu i możliwość zasilania napięciem z szerokiego zakresu od 3 do 9 VDC. producenci układów dbają o  zachowanie tajników „kuchni” dla siebie. bowiem oferowane obecnie rozwiązania są bliskie technicznej doskonałości – niektóre technicznie „dojrzewają” blisko 15 lat! Zaczniemy od odświeżonego i  uaktualnionego przeglądu jednoukładowych. co może objawiać się nieco innymi cechami użytkowymi. 2. że w  większości przypadków oferują technologie kupione od wyspecjalizowanych firm badawczych. O dokładności autokalibracji decyduje częstotliwość próbkowania. AKS firmy Atmel Rys. którą użytkownik może samodzielnie ustalić za pomocą zewnętrznego kondensatora dołączonego do wejścia CLIN układu. których użycie jest równie proste jak popularnych interfejsów typu UART. 1. że spełnia on funkcję pojedynczego „przycisku” czasowego.

a  nawet UART (np. 5. Obecnie w  ofercie STMicroelectronics jest dostępnych sześć układów spełniających rolę wielowejściowych kontrolerów klawiatur bezstykowych zintegrowanych z ekspanELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 . – QMatrix – obsługujących matryce „przycisków”. Sterowniki obsługujące większą liczbę „przycisków” są wyposażone w  interfejsy SPI (np. STouch firmy STMicroelectronics Rys. Niektóre z  układów opracowanych przez Quantum Research Group są nadal produkowane. układy z tej serii mogą pracować jako przełącznik z ograniczeniem maksymalnego czasu „naciśnięcia” (AT42QT1010). AT42QT1040. W  ofercie produkcyjnej firmy Atmel są także układy obsługujące małe klawiatury (poniżej 10 „przycisków” – m. QT60326. obsługują- cego pojedynczy przycisk. bez takiego ograniczenia (AT42QT1011) oraz przełącznik bistabilny (AT42QT1012). I2C (m. udoskonalonych opracowań. umożliwiające sterowanie np. diod LED (rys. klawiatury o  większej liczbie „przycisków” (do 48 – QT60486/60326. Niektóre z wymienionych układów wyposażono w dodatkowe bufory wyjściowe. QT60248). co minimalizuje ryzyko fałszywych „wciśnięć” lub braku reakcji sterownika na zbliżenie palca do czujnika. QT60486) – przykładowy schemat aplikacyjny układu QT60326/486 pokazano na rys. QT60240. Sposób działania układów czujnikowych AKS ma zaletę polegającą na ich automatycznej adaptacji do zmieniających się warunków otoczenia (np. zmiany parametrów dielektryka wywołane starzeniem lub zmianami temperatury itp. QT100A itp.). Schemat aplikacyjny układów QT60326/486 po latach intensywnych badań opracowała i  wprowadziła do sprzedaży kilka rodzin scalonych kontrolerów klawiatur pojemnościowych: – QTouch – do obsługi pojedynczych „przycisków”. 3 pokazano schemat aplikacyjny czujnika z rodziny AT42QT101x. QT60240. wilgotności. QT60160). 4). Atmel wprowadził do produkcji także kilka nowych. w  których zastosowano technologię DigiSensor (w  nomenklaturze STMicroelectronics nazwaną STouch) opracowaną przez koreańską firmę ATLab. Schemat aplikacyjny układu QT1040 88 Firma STMicroelectronics wdraża rodzinę układów interfejsowych.).PODZESPOŁY Rys. QT60168. 3.in. W  zależności od wymagań. QT60248. 4. dostosowanych do wymagań współczesnych aplikacji.in. Schemat aplikacyjny czujnika z rodziny AT42QT101x Rys. QT60168 itp.) oraz układy obsługujące nastawniki suwakowe i  obrotowe (AT42QT2160 i QT1106). – QWheel/QSlide – do obsługi nastawników obrotowych i suwakowych. 5. Na rys. AT42QT1060 oraz układy starszej generacji QT1080/1081.

do akustycznego potwierdzania lub sygnalizacji naciśnięcia przycisku. Dwa ostatnie z  wymienionych układów (z sufiksem PX w nazwie) – poza standardowymi funkcjami obsługi nastawników pojemnościowych oraz sterowników LED – wyposażono także w  czujniki zbliżeniowe. a także dwie „gorące” nowości: układy oznaczone symbolami STMPE24M31PX oraz STMPE16M31PX. przed przygotowaniem tego artykułu przejrzeliśmy stronę internetową producenta. Znacznie bardziej rozbudowane funkcjonalnie PWM-y zastosowano w najnowszych układach STMPExxM31xx – 8 niezależnie programowanych kontrolerów PWM umożliwia sterowanie do 16 obciążeń. nowsze układy STMPE321. 4-kanałowe generatory PWM. możliwość zastępowania klawiatur membranowych oraz mikroprzełącznikowych. Są to cztery konfigurowalne mechanizmy: – AFS – Advanced Data Filtering. co znacznie upraszcza budowę urządzeń z wymaganym wysokim stopniem ochrony. które umożliwiają m. co ułatwia dostosowanie ich czułości do wymagań aplikacji. służących do zasilania przetworników piezoceramicznych. za pomocą których mikrokontroler-host może skonfigurować ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 układy w  oczekiwany sposób. 6. wyposażono je także w  programowane generatory sygnałów akustycznych. Ważną aplikacyjnie cechą układów STMPExxM31 jest wyposażenie ich w  przelicznik ratiometryczny. Sygnały wyjściowe tych generatorów można programować w  szerokim zakresie: oprócz oczywistej wartości współczynnika wypełnienia użytkownik może ustalić także częstotliwość generowanego sygnału. podobnie jak w przypad- Z PCF8883 nie tak łatwo Ponieważ informacje jakie otrzymaliśmy na temat układu PCF8883 od firmy NXP w grudniu 2009 miały status Preliminary. indywidualną konfigurację poszczególnych kanałów czujnikowych. Rys. których sygnały są dostępne na liniach GPIO0…3. – EVR – Environmental Variance. gdzie okazało się. Dodatkowe zalety takich klawiatur to m. STMPE16M31 i  STMPE24M31. Układy STMPE821 oraz STMPE1218 wyposażono w  programowane. czas narastania i  opadania wartości współczynnika PWM oraz czasy włączania i  wyłączania sterowanych obciążeń. bez konieczności dokonywania zmian w pozostałej części aplikacji. a  STMPE321 – trzy. za co odpowiada kontroler wbudowany w układy. Częstotliwość taktowania PWM wynosi 32 kHz.Pojemnościowe czujniki zbliżeniowe i kontrolery klawiatur pojemnościowych Zalety detekcji pojemnościowej Pojemnościowe czujniki dotyku mają ogromną zaletę: czujnik klawiatury („przycisk”) może być ukryty pod izolatorem (np. a użytkownik może zdefiniować czas płynnego narastania/opadania wartości współczynnika PWM. – TVR – Touch Variance. że dzięki stosunkowo dużej rozdzielczości detekcji można na ich bazie tworzyć nastawniki obsługiwane jak dotykowe potencjometry. Układy STMPE1208S mają linie czujników dotykowych oddzielone od linii GPIO. Układy STMPE321 i  STMPE821 wyposażono w  linie współdzielone. – ETC – Environment Tracking Calibration.-) 89 . że PCF8883 został zakwalifikowany do grona LCD Graphics Drivers (na rysunku poniżej). Wszystkie układy wyposażono w  interfejsy komunikacyjne I2C. dzięki któremu ustalenie położenia nastawników analogowych (suwakowego lub obrotowego) nie wymaga wykonywania skomplikowanych obliczeń. Generatory te można wykorzystać np. Schemat blokowy układu STM8T141 derami I/O: produkowane od dłuższego czasu STMPE821 i  STMPE1208S.in.: odporność na ładunki elektrostatyczne i zmiany temperatur. Prezentowane kontrolery wyposażono zaawansowane systemy kalibracji i  kompensacji zmian parametrów otoczenia. a klawiatura i tak będzie działać! Do tego maskownica klawiatury może być jednolita (pozbawiona otworów). z  rozdzielczością 16 kroków. układy STMPExxM31 w 16/24 takie linie. Może to nieco utrudnić odnalezienie jego dokumentacji . układ STMPE821 ma 8 linii. poprzez ten interfejs ma także dostęp do linii I/O  ekspanderów wbudowanych w  te układy. Jest to więc rewolucyjne zwłaszcza. Układy STMPE12xx wyposażono w  12 linii GPIO z  możliwością wykorzystania ich jako wejść dotykowych.in. płytą czołową obudowy).

przy czym detekcja zbliżenia palca odbywa się programowo z  wykorzystaniem algorytmu ProxSense (zawarty w  bibliotekach programowych dla mikrokontrolerów STM8/STM32. Kontrolery eKT4103 oraz eKT4304 mogą jednocześnie z klawiaturą obsługiwać także 16-pozycyjne slidery. 7. ku układów STMPExxM31.in. Jak widać. 6). Układ STM8T141 to funkcjonalny odpowiednik układu PCF8883. Podstawowy schemat aplikacyjny układu dwóch sliderów 64-pozycyjnych. Układy przedstawione w  artykule należą do grupy sprzętowych kontrolerów klawiatur pojemnościowych.PODZESPOŁY Rys. przystosowane do obsługi od 6 do 24 pól czujnikowych oraz od 6 do 11 LED. który wyposażono w  udoskonalony w  stosunku do starszych opracowań detektor zbliżenia palca oraz możliwość sterowania LED (rys. Z otoczeniem współpracują one dzięki wbudowanemu interfejsowi I2C i mogą obsługiwać: – nastawniki obrotowe: MPR083 (8 pozycji). komunikujących się z otoczeniem także za pomocą magistrali I2C. przystosowane do obsługi trzech lub dwóch pól „przyciskowych” (rys. które w  wersji STMPE24 wyposażono w  grupę wejść pojemnościowych bez możliwości pracy jako GPIO. w wielu przypadkach na tanich i popularnych mikrokontrolerach z  wykorzystaniem dostępnych bezpłatnie bibliotek programowych. że w  międzyczasie niektóre z  nich zostały wycofane z  produkcji lub zastąpione nowocześniejszymi zamiennikami – należy to brać pod uwagę podczas dobierania podzespołów do aplikacji. m. MPR121 ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 . Podstawowy schemat aplikacyjny układu STM8T141 przełożenia palca itp. Wyposażono go w  pamięć OTP (programowaną z zewnątrz przez użytkownika). za pomocą których można modyfikować ich adresy bazowe na magistrali I2C. przystosowane do obsługi od 2 do 18 pól czujnikowych oraz od 3 do 9 diod LED. konfiguracji detektora zbliżeniowego/detektora 90 Rys. Nowościami w  ofercie produkcyjnej firmy Freescale są: – układy MPR031/032. co pozwala na wygodne tworzenie klawiatur/nastawników o dużej liczbie pól czujnikowych. wykonanych na bazie 8-bitowych mikrokontrolerów RISC z  fabrycznie zaprogramowaną pamięcią programu: – kontrolery o  wysokiej czułości (rodzina eKT21xx/22xx).: częstotliwości próbkowania. schemat aplikacyjny tych układów jest niezwykle prosty. Capacitive Touch firmy Freescale Podsumowanie Od kilku lat w  ofercie firmy Freescale znajdują się samodzielne kontrolery klawiatur z serii MPR08x. – układ MPR121. 7. Podstawowy schemat aplikacyjny układu STM8T141 pokazano na rys. napiszemy o  nich więcej za miesiąc). Dzięki wyposażeniu tego układu w  zewnętrzną linię adresową.zbysinski@ep. Za miesiąc przedstawimy przegląd podobnych rozwiązań realizowanych programowo. która służy do konfiguracji parametrów działania układu. a  także jeden kontroler (eKT2103) przystosowany do obsługi 256-pozycyjnego slidera lub Rys. użytkownik może połączyć w  jednym systemie do 4 (pomimo tego. Podstawowy schemat aplikacyjny układów MPR031/032 – kontrolery o wysokiej odporności na zakłócenia (rodzina eKT41xx/43xx). – klawiatury: MPR084 (do 20 „przycisków”). 8. Piotr Zbysinski.com. który jest fabrycznie zaprogramowanym mikrokontrolerem z  rodziny STM8 (dostępny w  obudowach SO/ UFDFPN8). Nowością w  ofercie STMicroelectronics jest także układ STM8T141 (schemat blokowy pokazano na rys. EP piotr. że linia adresowa jest tylko jedna!) układów MPR121. dlatego w jej ofercie produkcyjnej znajdują się dwie grupy kontrolerów klawiatur pojemnościowych. 9.pl CapTouchPad firmy ELAN Elan Microelectronics jest firmą stosunkowo mało znaną na rynku popularnym. ale ze względu na szybkie zmiany może się okazać. 9). trybu oszczędzania energii. Podczas pisania artykułu (początek kwietnia 2010) prezentowane układy znajdowały się w ofertach produkcyjnych. ale dobrze zorientowaną w  rynkowych trendach. 8). Wszystkie „duże” układy (STMPE12/16/24) wyposażono w  wejścia adresowe.

95. że takie podejście do sposobu budowy urządzenia zemści się na twórcy. Swoją uwagę koncentrują głównie na napisaniu i  udoskonaleniu oprogramowania. zasilacz o nazwie LMZ12003 charakteryzuje się maksymalnym napięciem wejściowym 20 V i maksymalnym prądem wyjściowym do 3 A.8. Rys.. Konstrukcja przetwornicy bazuje na sprawdzonych w  wielu aplikacjach układach Simple Switcher.. cyfrowych systemów elektronicznych z  użyciem złożonych mikroprocesorów i  FPGA inżynierowie często odkładają kwestię zasilania na ostatnią chwilę. wewnętrzny ekran tłumiący zaburzenia pochodzące od regulatora impulsowego. Wśród nich można wymienić: łatwą budowę prototypu.8. – BB oznacza maksymalne napięcie wejściowe zasilacza (05 odpowiada 5 V. możliwość połączenia z  LMZ12003 91 . możliwość połączenia z  LMZ14203 Soft-start. – zmniejszenie zużycia energii.Nowe przetwornice impulsowe LMZ PODZESPOŁY Nowe przetwornice impulsowe LMZ od National Semiconductor Struktura nazewnictwa modułów serii LMZ wygląda następująco: LMZABBCC.8. a to dzięki elementowi indukcyjnemu zintegrowanemu wewnątrz obudowy. Zapewnienie dobrej jakości zasilania nie jest łatwe i  inżynierowie napotykają wiele przeszkód. Wewnętrzna budowa przetwornicy LMZ Tab. – LZM12003 (do 20 V /do 3 A). – LZM14203 (do 42 V /do 3 A). 20 – 20 V.42 0.  1). że dobór wszystkich elementów pasywnych towarzyszących aplikacji LMZ jest wykonywany z  użyciem narzędzia Webench dostępnego na stronie internetowej producenta. Soft – start Soft-start. łatwe odprowadzanie ciepła dzięki metalowej płytce na spodzie obudowy. 1. – optymalizację zajętości miejsca na płytce w  połączeniu z  problemami powodowanymi przez ciepło.. Szczegółową charakterystykę modułów zasilających podano w tab. 3. Na rys.6 3 92% LMZ14203 6.. 1.20 0.... 1. LMZ10504 nagrzewa się do temperatury 42ºC (mierzonej na obudowie). wymuszony obieg powietrza. precyzyjne włączenie. Dla przykładu. prąd obciążenia 4  A. precyzyjne włączanie. – A oznacza serię (obecnie dostępna jest pierwsza seria). 04 – 4 A)... Aktualnie oferowane są: – LZM10504 (o  napięciu wejściowym do 5. a  także oferują układy zintegrowane we wspólnej obudowie z elementami pasywnymi. budowie interfejsu użytkownika i  opracowaniu innych elementów projektu.5 0.  4). 42 – 42V). W styczniu 2010 r. gdzie: – Z oznacza przynależność do serii modułów zasilających. Mają one wiele niezaprzeczalnych zalet. LMZ12003 4. Zasilacze są dostępne w  obudowach zbliżonych wyglądem do TO263-7 (rys. Typowe schematy podłączenia pokazano na rys..5 V i prądzie obciążenia do 4 A). – CC określa maksymalny prąd wyjściowy (03 odpowiada 3 A.. 5 pokazano obraz termiczny LMZ10504 i  podobnego układu od innego producenta pracujących w  następujących warunkach: napięcie wejściowe 5  V. Wśród nich można wymienić: – redukcję zaburzeń elektromagnetycznych pochodzących od źródeł impulsowych. napięcie wyjściowe 1. Moduł pracuje stabilnie w  całym zakresie wejściowych i  wyjściowych warunków pracy..5. Opracowano je specjalnie dla serii LMZ. firma National Semiconductor wprowadziła do sprzedaży trzy moduły z serii LMZ. która jest niższa o 4ºC Parametry Moduły zasilające z  serii LMZ składają się z  regulatora napięcia i  elementu indukcyjnego zamkniętych w pojedynczej obudowie (rys. Dla uproszczenia konstrukcji zasilaczy producenci stabilizatorów napięcia udoskonalają serie regulatorów impulsowych i liniowych. W większości przypadków odprowadzanie ciepła poprzez płytę od spodu obudowy jest wystarczające do prawidłowej pracy stabilizatora i nie jest wymagany dodatkowy. Przy opracowywaniu współczesnych.5 4 96% Zastosowanie przetwornicy LMZ ułatwia konstrukcję zasilacza i upraszcza projekt płytki.5. Warto zwrócić uwagę. W  końcowym stadium pracy może okazać się.6 3 92% ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 Dodatkowe funkcje Programowanie kolejności włączania. Nowa linia modułów zasilających LMZ Nazwa Zakres Zakres napięcia napięcia wejściowego wyjściowego [V] [V] Maksymalny prąd wyjściowy [A] Maksymalna sprawność [%] Moduł w obudowie układu scalonego LMZ10504 2.8  V.

3 mm 90% 22×19×10 mm 1 kondensator na wejściu. 2. prąd do 4 A) LMZ105004 LTM4604 Montaż Łatwość montażu dzięki obudowie Montaż utrudniony (obudowa LGA) JA 20°/W 25°/W Zgodność z  normą EN 55022 tak Sprawność przy 25°C Wymiary obudowy Niezbędne elementy pasywne 90% 10×13×4. możliwe. pracujące w  następujących warunkach: napięcie wejściowe 5 V. Porównanie właściwości termiczmentów pasywnych: 2 kondensatorów i  renych LMZ (a) i rozwiązania konkurencyjzystora) wynoszą zaledwie 22×19×10  mm. Budowa układu zasilania w oparciu o taki moduł jest prosta. Ciepło odprowadzane jest też bardziej równomiernie. b) LMZ12003 i LMZ14203 Tab. LTM4604 (Linear Technology) i LMZ10504 (National Semiconductor). która może być wykorzystana jako projekt referencyjny. Dzięki temu moduły spełniają rygorystyczne normy EMC. a także jako jednoukładowe. napięcie wyjściowe 1. Testy były przeprowadzone w Centrum Certyfikacji TÜV Rheinland w Santa Clara. Porównanie rozwiązań wybranych modułów zasilających (nominalne napięcie wejściowe 5 V. Zasilacz z modułem Texasa jest najmniejszy. Zasilacz PTH05050W w  wybranych warunkach charakteryzuje się wysoką sprawnością (90%). 4. 6 pokazano wyniki badań potwierdzające zgodność z wymaganiami EN55022. 3. 1 rezystor 1 kondensator na wejściu. co może być wykorzystane przy kaskadowej współpracy kilku modułów. – stosowania jak najszerszych ścieżek dla napięcia wejściowego i wyjściowego. a) Rys. że jest niezbędny obieg powietrza Nie (są alternatywne warianty o  niskiej emisji zakłóceń) 85% 15×9×2. Porównanie z konkurencją Stabilizatory z  wbudowaną indukcyjnością są oferowane również przez innych producentów jako moduły zasilające wykonane w standardzie POLA (np.8 V. nego (b) ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 . Linear Technology). 1 rezystor Nie gwarantuje – ułatwienia obiegu powietrza chłodzącego.6 mm 1 kondensator na wejściu. w celu zminimalizowania zaburzeń elektromagnetycznych niezbędne jest zwrócenie uwagi na rozmieszczenie elementów na płytce PCB. Dla każdego z modułów opracowano płytkę demonstracyjna. – uziemienia masy zasilacza (jeśli to możliwe). miniaturowe moduły zasilające o dużej skali integracji (np. Pozycja nowych modułów zasilających w odniesieniu do porównywalnych produktów National Semiconductor Rys. seria PTH oferowana przez Texas Instruments). Typowe schematy podłączenia: a)LMZ10504. Niezależnie od prostoty implementacji zasilacza. Przy opracowywaniu obudowy dla nowych przetwornic szczególną uwagę zwrócono na obniżenie poziomu promieniowanych zaburzeń elektromagnetycznych poprzez ekranowanie wewnętrznych elementów impulsowych. Podstawowe zasady opisano w dokumentacji modułów. 92 PTH05050W Łatwość montażu dzięki obudowie zgodnej ze standardami POLA – zamienny z  modułami innych producentów Nie jest scharakteryzowane. 1 kondensator na wyjściu. 2 rezystory od konkurencji. Wygląd zewnętrzny i wymiary obudowy przetwornic LMZ Obudowa modułu odpowiada standardowi POLA i  ma 6 wyprowadzeń. 5. wyjściowe 1. Na rys. 2. W teście porównano: PTH050W (Texas Instruments). niż u konkurencji.8 V. Jego wymiary (nie biorąc pod uwagę eleRys. prąd obciążenia 4 A. Zalecenia montażowe sprowadzają się do zastosowania następujących reguł projektowania: – minimalizacji wartości prądów impulsowych w obwodzie. Na czym polega różnica i jakie są zalety zastosowania modułów LMZ? b) W celu odpowiedzi na tak postawione pytanie porównano podobne moduły pochodzące od różnych producentów.PODZESPOŁY Rys.

Dzięki swoim wyjątkowym walorom użytkowym moduły LMZ10504. zgodności ze standardami kompatybilności elektromagnetycznej. wynoszą 15×19×23  mm. Porównanie parametrów technicznych przedstawiono w tab. pracujące bez wymuszonego obiegu powietrza chłodzącego. prosta płytka drukowana służąca do zamontowania przetwornicy – to niektóre zalety wykorzystania modułów serii LMZ. c) LMZ12003. wysokiej sprawności i  dobrego odprowadzania ciepła. a  przy produkcji seryjnej wymaga dokładnej kontroli połączeń. W dokumentacji PTH05050W nie podano też informacji nt. łatwości montażu (także ręcznego). niewielkie wymiary.3 V. Wymiary modułu (nie biorąc pod uwagę elementów pasywnych: 3 kondensatorów i  rezystora). a) LMZ10504. LMZ14023 mają szereg unikalnych cech. urządzeń telekomunikacyjnych i pomiarowych. Ekranowanie części impulsowej i  wbudowanego elementu indukcyjnego. niskiej emisji zaburzeń (zgodnie z  normą EN55022). UWE=12 V. IOBC=3 A. UWY=3. Nowe moduły zasilające LMZ10504. Dmitri Wasilenko uniwersalny schemat podłączenia. wygodna obudowa (zbliżona do TO263-7).3 V. LMZ12003. jednak w  serii modułów zasilających Linear Technology są moduły o  niskim poziomie generowanych zaburzeń.Nowe przetwornice impulsowe LMZ niemniej jako wadę należy podać. gruba linia pozioma odpowiada ograniczeniom wg EN 55022. zajmujące niewielką przestrzeń. że moduł nie nadaje się do automatycznego montażu SMT. Moduł LTM4604 jest oferowany w obudowie LGA. 6. niewymagającego wymuszonego obiegu powietrza. LMZ14023 są uniwersalne i mogą być zastosowane do zasilania aparatury medycznej. Sprawność modułu w wybranych warunkach wynosi 85%. W  dokumentacji producent nie wspomina o  zgodności z  normami EMC. 2. UWY=3.com podłączenia ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 93 . dvasilenko@ UWE=42 V. test płyty demonstracyjnej. b) LMZ12003. c) Rys. a) b) Podsumowanie Nowe moduły zasilające National Semiconductor odpowiadają potrzebom rynku w  zakresach miniaturyzacji. co może wymusić konieczność zastosowania ekranu. LMZ12003. uniwersalny schemat arroweurope. IOBC=3 A. która jest trudniejsza w  montażu. Wyniki testów zasilaczy na kompatybilność EMC. które niewątpliwie zainteresują inżynierów budujących układy zgodne z  normami EMC.

1 lub 2 kanały SPI. które wynoszą 36 lub 72 MHz. Mikrokontrolery STM32F100 są standardowo wyposażone w 2 lub 3 USART-y. wprowadzając do produkcji dwie nowe podrodziny: – XL-Density Access (STM32F101xG i STM32F101xF) i  – XL-Density Performance (STM32F103xG i STM32F103xF). Nowe mikrokontrolery są przeznaczone do aplikacji. 2 kanały C/A z wyjściami napięciowymi. które dotychczas okupowane były przez mikrokontrolery 8-bitowe. Rodzinę mikrokontrolerów STM32F powiększono także „w górę”. Wymiana firmware’u  nie wymaga od użytkownika specjalnych zabiegów. przetwornik A/C z multiplekserem analogowym oraz – po raz pierwszy w mikrokontrolerach – interfejs CEC (Consumer Electronic Control). Wyposażono je w rdzeń Cortex-M3 taktowany sygnałem zegarowym o maksymalnej częstotliwości wynoszącej 24 MHz. Do niedawna atutem tego interfejsu – poza dużymi możliwościami funkcjonalnymi – były przede wszystkim przystępna cena i  możliwość pracy w  środowiskach mVision firmy Keil (ARM) oraz Workbench (IAR). Dzięki zastosowaniu ST-Linka użytkownik może „podglądać” stany rejestrów CPU. stosowany w sprzęcie audio-wideo jako uzupełnienie interfejsu HDMI. znana pod nazwą ZL30PRG. dzięki czemu są usuwane błędy wykrywane podczas używania interfejsu. 1. ST-Link jako sprzętowy debugger Docenianą przez konstruktorów cechą interfejsu ST-Link jest możliwość jego pracy w  trybie debugowania pracy mikrokontrolerów STM32 i  STM8. Producent oferuje je w obudowach LQFP48/64/100 oraz BGA64. 100 lub 144. zwiększana jest także jego funkcjonalność. Mikrokontrolery STM32F XL są kompatybilne pod względem rozmieszczenia wyprowadzeń ze starszymi podrodzinami i są oferowane w obudowach o liczbie wyprowadzeń 64. przystosowanym do współpracy z mikrokontrolerami z  rodzin STM32 (obsługuje je poprzez JTAG lub SWD) oraz STM8 (obsługuje je poprzez interfejs SWIM) – rys. do tego celu jest bowiem wykorzystywana procedura DFU (Device Firmware Upgrade) w całości realizowana przez oprogramowanie udostępnione przez producenta. 1 lub kanały I2C. charakteryzujące się wbudowaną pamięcią Flash o pojemności do 1 MB i pamięcią SRAM o pojemności zwiększonej do 80 kB (XL-Density Access) lub 96 kB (XLDensity Performance). Standardowym wyposażeniem podrodzin XL-Density Access i XL-Density Performance jest także (odpowiednio): 15/17 uniwersalnych timerów i 10/13 interfejsów komunikacyjnych. zdominowała krajowy rynek narzędzi uruchomieniowych dla mikrokontrolerów STM32. Nowe mikrokontrolery wyposażono także w jednostkę MPU (Memory Protection Unit) odpowiedzialną za ochronę danych przechowywanych w pamięci SRAM przed uszkodzeniem wywołanym nieprawidłowym działaniem programów. wartości zapisane w  po- 94 Nowe linie mikrokontrolerów STM32 Firma STMicroelectronics wprowadziła do produkcji nową podrodzinę mikrokontrolerów STM32.stm32. Polska wersja ST-Linka pojawiła się w  sprzedaży na jesieni ubiegłego roku. co ma szczególne znaczenie w aplikacjach bazujących na systemach operacyjnych. Firmware interfejsu ST-Link (ZL30PRG) jest nieustannie rozwijane. które odbyły się w  drugiej połowie 2009 roku oraz w  pierwszym kwartale 2010. jest on także jedynym programatorem-debuggerem obsługiwanym przez bezpłatną wersję pakietu TrueStudio firmy Atollic. w skład której wchodzi 10 typów mikrokontrolerów w ramach nowej linii Value. także mikrokontrolery XL różnią się maksymalnymi częstotliwościami taktowania rdzeni. pamięć Flash o pojemności 16/32/64/128 kB oraz SRAM o pojemności 4 lub 8 kB. oznaczonych symbolami STM32F100xx. stając się podstawowym narzędziem stosowanym przez uczestników dwóch edycji warsztatów technicznych STM32TechDays. w zależności od typu. Od kilku tygodni liczba atutów znacznie wzrosła: dostępne są bowiem kolejne programy potrafiące obsłużyć ST-Linka. nowe możliwości Dodatkowe materiały na CD i FTP Krajowa wersja programatora-debuggera ST-Link. ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 .eu. Opracowany przez firmę STMicroelectronics interfejs ST-Link jest sprzętowym debuggerem zintegrowanym z programatorem.SPRZĘT Debugger-programator dla STM32 i STM8 ST-Link: nowe oprogramowanie. Informacje o  nowych wersjach firmware są publikowane na stronie www. Podobnie jak „klasyczne” wersje mikrokontrolerów F101 i F103.

Od kilku miesięcy coraz większą popularność wśród programistów piszących aplikacje dla mikrokontrolerów z  rodziny STM32 zdobywa bezpłatna wersja pakietu TrueStudio (wersja Lite dla STM32) firmy Atollic. sterować przebiegiem pracy krokowej itp. Każdy z  wymienionych pakietów – poza debugowaniem – umożliwia także programowanie pamięci Flash mikrokontrolerów. Interfejs ST-Link można wykorzystać do debugowania i programowania pamięci mikrokontrolerów STM32 i STM8 za pomocą różnych programów narzędziowych Rys. Firma Atollic obiecuje usunąć ten błąd w kolejnej wersji oprogramowania. który odpowiada za obsługę debuggera STLink. inicjalizacja sesji debugowania w TrueStudio. 1. Konstruktorzy stosujący mikrokontrolery STM8 mogą korzystać z  ST-Linka jako deELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 buggera w środowisku STVP firmy STMicroelectronics. konieczne bowiem było używanie w  warunkach polowych komputera z  zainstalowanym kompletnym środowiskiem programistycznym.ST-Link: nowe oprogramowanie. Korzystanie z wymienionych możliwości interfejsu wymaga zastosowania oprogramowania sterującego jego pracą i  umożliwiającego wygodny podgląd działania CPU. typu interfejsu do komunikacji z mikrokontrolerem i typu mikrokontrolera w STVD szczególnych komórkach pamięci. 2. co w  wielu przypadkach skutecznie zniechęca. Okno wyboru interfejsu programującego. Z tego powodu zalecane jest dołączanie interfejsu w sekwencji: instalacja ST-Lnik w uruchamianym urządzeniu. czasami wręcz uniemożliwia szybkie zaprogramowanie pamięci mikrokontrolera. Problemy z TrueStudio Programiści korzystający z pakietu TrueStudio Lite dla STM32 (aktualną wersję publikujemy na CD) mogą spotkać się z nieprawidłową współpracą gdbservera. Problemy te zostały dostrzeżone i  od kilku tygodni użytkownicy mikrokontrolerów z  rodziny STM32 mogą korzystać z kilku programów przeznaczonych przede wszystkim do programowania ich pamięci Flash. może także ustawiać pułapki i  miejsca oraz warunki zatrzymania pracy programu. ST-Link jako programator Niewygody związane z  programowaniem pamięci mikrokontrolerów STM32 za pomocą interfejsu ST-Link i  kompletnych środowisk programistycznych rozwiązują trzy programy. Interfejs ST-Link jest standardowym narzędziem w  zintegrowanych środowiskach programistycznych dla mikrokontrolerów STM32: mVision (Keil/ARM) oraz Workbench (IAR). które przedstawiamy w artykule. zasilenie mikrokontrolera. w  której ST-Link (ZL30PRG) jest jedynym obsługiwanym sprzętowym debuggerem. uruchomienie gdbservera. nowe możliwości Rys. dołączenie ST-Linka do USB w PC. 95 . Poważnym problemem było także programowanie mikrokontrolerów w  działających urządzeniach (wymiana firmware). Korzystanie z tej funkcji wymaga zazwyczaj zakładania kompletnego projektu (jest to szczególnie dokuczliwe w  mVision).

Program ST-Link Utility obsługuje w obecnie dostępnej wersji wyłącznie pliki *. Interfejs ST-Link przybliża świat 32-bitowych aplikacji także początkującym konstruktorom i to bez konieczności inwestowania znacznych środków. 5. Rozrywkową alternatywą dla przedstawionych programów jest prezentowany już w  EP program o nazwie STM32PRoGrammer. Andrzej Gawryluk Rys. Flash przed modyfikacjami i nieuprawnionym odczytem obsługiwanych przez ZL30PRG – SWD i JTAG. 4.hex. „Gorącą” alternatywą dla zmodyfikowanego Pierwszy z  nich to zmodyfikowany STVP STVP jest przeznaczony specjalnie dla mikro(ST Visual Programmer).także do programowania mikrokontrolerów STM32 (rys. 4). dzięki czemu konstruktorzy mogą korzystać z pełni możliwości środowisk programistycznych i sprzętu wspierającego debugowanie. wbudowanego w mikrokontrolery z rdzeniem Cortex-M3. ale zapowiedzi ze strony producenta dalszego rozwoju tego oprograRys. Zmodyfikowany STVP zapewnia także dostęp do bajtów opcji i bitów konfiguracyjnych mikrokontrolerów (rys.hex. opracowany przez kontrolerów STM32 program ST-Link Utility. Na razie tylko fani rodzin STM32 i STM8 mają tak poważne wsparcie ze strony producenta. nie został wyposażony w edytory bajtów opcji i konfigurujących. Okno programatora w ST-Link Utility 96 Podsumowanie Konstruktorzy i programiści z oczywistych powodów chętnie wybierają do swoich aplikacji mikrokontrolery. Program ten przygotował i udostępnił producent polskiej wersji interfejsu STLink – ZL30PRG. firmę STMicroelectronics. W obecnie dostępnej wersji trudno to narzędzie traktować jako pełnowartościowy debugger. 6. ale także podglądać zawartość jej oraz rejestrów CPU oraz sterować pracą krokową jednostki centralnej (rys.bin.  5). umożliwia także zabezpieczenie pamięci Flash przed modyfikacjami i nieuprawnionym odczytem (rys.1. wchodzący w skład za pomocą którego można nie tylko wykonywać dostępnego bezpłatnie środowiska programioperacje na pamięci Flash mikrokontrolerów STM32 (wyłącznie za pośrednictwem interfejsu ZL30PRG i  pochodnych – rys. dostęp do pamięci mikrokontrolera odbyumożliwiające zabezpieczenie pamięci wa się za pomocą jednego z dwóch interfejsów. aczkolwiek powoli gasnąca.  3). dzięki któremu program ten można wykorzystać – poza standardowymi możliwościami związanymi z mikrokontrolerami STM8 . Okno zmodyfikowanego STVP *. 6). Rys. Program STVP obsługuje pliki w formacie Rys. mbed dla mikrokontrolerów NXP) zbyt mocno – jak sądzę – wiążą konstruktorów z dostępem do sieci i nie gwarantują bezpieczeństwa realizowanych projektów. 7. Ciekawe. czego dowodem jest ogromna. Okno zmodyfikowanego STVP umożliwiające dostęp do bajtów opcji i bitów konfiguracyjnych stycznego STVD (ST Visual Develop). Awangardowe pomysły polegające na wykorzystaniu narzędzi programistycznych dostępnych w sieci (jak np. Okno programu STM32PRoGrammer ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 . 3. 7). dla których są łatwo dostępne tanie narzędzia uruchomieniowe. charakteryzujący się efektownym oknem w  kształcie motyla (rys.4 może być „doposażone” w patch o nazwie ST toolset pack 20 ST toolset pack 20 patch 1 (publikujemy go na płycie CD). popularność mikrokontrolerów z  rodziny AVR. Oprogramowanie to począwszy od wersji 3. Podobną drogą – opracowując tani debugger-programator – poszła firma STMicroelectronics. czy któryś z pozostałych producentów mikrokontrolerów z  rdzeniem Cortex -M3 pójdzie tą samą drogą. 2). Okno debuggera w ST-Link Utility mowania są obiecujące. STM32PRoGrammer obsługuje pliki *.SPRZĘT Rys.

zwłaszcza jeżeli projektowany zasilacz ma odpowiadać wymaganiom stawianym przez współczesne przepisy i trendy „ekologiczne”. 1. które w  przypadku wykorzystania jako źródła energii sieci 230 VAC tworzą poważne przeszkody konstrukcyjne. zasilanie LED dużej mocy bezpośrednio z  sieci energetycznej jest nadal poważnym wyzwaniem dla konstruktorów. Zasilanie diod LED dużej mocy wiąże się z  kilkoma drobnymi problemami. Przedstawiamy je w  artykule. Typowe diody LED dużej mocy wymagają zasilania prądem o  stabilizowanej wartości. 700  mA lub 1 A. która typowo wynosi 350  mA.Nowoczesne zasilacze sieciowe dla LED dużej mocyy SPRZĘT Nowoczesne zasilacze sieciowe dla LED dużej mocy Dodatkowe materiały na CD i FTP Pomimo coraz szerszej bazy podzespołowej dostępnej na rynku. Wygląd zestawu STEVAL-ILL013V1 97 . w zależności od typu diody. Interesujące rozwiązanie zasilacza sieciowego LED o  mocy wyjściowej wynoszącej 80  W opracowali inżynierowie z  firmy STMicroelectronics. Spadek ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 Fot.

SPRZĘT Rys. co wynika m. 2) – wyspecjalizowane kontrolery aktywnych korektorów współczynnika mocy PFC (Power Factor Controller). czerwca 2010 – Toruń oraz 10.warsaw@st. Schemat blokowy układu L6562A napięcia na strukturze diody jest relatywnie niewielki (3…6 VDC) co powoduje. Minimalizuje on wpływ „martwego” kąta występującego w przebiegach sinusoidalnych w okolicy przejścia przez 0  VAC. z faktu zastosowania w  nich analogowego układu mnożącego. 3. 1). 4. którego zadaniem jest minimalizacja poziomu zniekształceń THD generowanych przez PFC do sieci zasilającej. Szczegółowe informacje są dostępne pod adresem: stm. Przepływ prądów w chwili włączenia tranzystora Q1 98 …zestawu STEVAL-ILL013V1 są dwa układy L6562A (schemat blokowy pokazano na rys. Są to jedne z  najnowocześniejszych układów tego typu dostępne na rynku. Przydatną funkcją w zasilaczach dla LED jest możliwość cyfrowego regulowania natężenie prądu wyjściowego. którego opis przedstawiamy w artykule.in. Dzięki nowatorskim rozwiązaniom.com. która to funkcja nosi firmową nazwę Transition Mode. Rozwiązanie spełniające wymagania stawiane konstrukcjom profesjonalnym przedstawiła firma STMicroelectronics – jest to zestaw ewaluacyjny STEVAL-ILL013V1 (fot. ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 . zasilacz spełnia Seminaria „lightingowe” Konstruktorów zainteresowanych aplikacjami „oświetleniowymi” zachęcamy do wzięcia udziału w bezpłatnych seminariach przygotowanych przez firmę STMicroelectronics (planowane są: 8. Schemat blokowy opisanego w artykule zasilacza LED mocy Rys. że zasilenie diod mocy z sieci wymaga zastosowania konwertera impulsowego – żeby zapewnić wysoką sprawność energetyczną i  zapobiec wydzielaniu dużych ilości ciepła – do tego wyposażonego w  aktywny korektor mocy biernej. czerwca – Kraków). co pozwala regulować jasność świecenia diod za pomocą dostarczanego z  zewnątrz przebiegu cyfrowego. „Sercem”… Rys. 2.

do tego coraz częściej zapominaną fantazją inżynierską: układy L6562 pracują w konfiguracjach pozakatalogowych. Czas zablokowania klucza Q1 (tOFF) jest stały. Tomasz Starak 99 . który zależy od prędkości osiągnięcia natężenia prądu wyjściowego wartości Imax – jest ona Przykładowy projekt przedstawiony w  artykule charakteryzuje się nowoczesnością i  doskonałymi parametrami. Podsumowanie Rys. Elementy odpowiadające za ustalenie natężenia średniej wartości prądu płynącego przez obciążenie zalecenia normy EN61000-3-2. tym dłuższa stała czasowa) – rys. trudno uznać tę cechę za wadę. – przetwornicy DC/DC z  wyjściem prądowym (w  konfiguracji obniżającej napięcie – buck converter). który dostarcza napięcie o wartości 400 VDC w zakresie napięć wejściowych 88…256 VAC. zależy stałej czasowej elementów C4 i R4.  5). wytwarzanymi przez moduł PFC (zgodnie z rys. rozwiązanie ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 zastosowane przez inżynierów STMicroelectronics jest prostsze. Konstruktorów chcących poznać z bliska możliwości zestawu STEVAL-ILL013V1 zachęcamy do kontaktu z dystrybutorami firmy STMicroelectronics. którego współczynnik wypełnienia określa średnie natężenie prądu płynącego przez obciążenie. polecając jednocześnie przystawkę (generator PWM) wykonaną na mikrokontrolerze ST7LITEU05. Przepływ prądów po wyłączeniu tranzystora Q1 ustalana za pomocą rezystora RS. Maksymalna moc dostarczana przez zasilacz wynosi 80 W. w  których zastosowano układy L6562: – stopień korektora PFC. 5. oznaczoną symbolem STEVAL-ILL013V2. ponieważ klucz mocy jest dołączony i sterowany od poziomu masy zasilania. 3). Jest on aktywny przez czas tON.Nowoczesne zasilacze sieciowe dla LED dużej mocy Rys. Biorąc jednak pod uwagę dużą moc wyjściową zasilacza. Zasilacz opracowany przez firmę STMicroelectronics jest zbudowany z dwóch stopni (rys. a nie od obwodu wysokonapięciowego.  4 i  5 jest zasilana dwoma napięciami stałymi. 3). co świadczy dobrze zarówno o  konstruktorach przygotowujących projekt jak i samych układach. tym mniejsza wartość ezystancji) oraz stałej czasowej tOFF obwodu C4 i  R4 (im większa wartość średnia prądu. predestynującą go do stosowania w  profesjonalnych oprawach oświetleniowych. w której opisano dopuszczalne amplitudy harmonicznych prądu zasilającego. 6. W odróżnieniu od klasycznych topologii buck. Regulacja natężenia prądu wyjściowego odbywa się za pomocą zmiany wartości rezystancji RS (im większy prąd średni. Część zasilacza pokazana na rys. Po zablokowaniu przepływu prądu przez kanał Q1 (rys. konwertującej napięcie 400  VDC na prąd o  natężeniu ustalonym przez użytkownika: 350  mA. dioda LED jest nadal zasilana za pomocą energii zgromadzonej w  dławiku L – obwód prądowy jest zamykany przez diodę D1. 700 mA lub 1 A. 6. Drugi stopień konwersji wyposażono w  wejście zasilane zewnętrznym przebiegiem PWM o  maksymalnej częstotliwości 250  Hz.  4 pokazano przepływ prądów w chwili włączenia klucza mocy – tranzystora Q1. które najwyraźniej nie należą do konstrukcji „zamkniętych” aplikacyjnie. W niektórych aplikacjach dokuczliwy może okazać się jedynie brak izolacji galwanicznej obwodu wyjściowego od sieci energetycznej. Na rys.

22-8627500.o. Z  rozwiązaniami tej firmy przeznaczonymi dla aplikacji ethernetowych i  ISM zdążyliśmy się już oswoić. na przykład rozległych pól uprawnych lub środka Puszczy Białowieskiej? Co zrobić. 3. urządzenia te są łatwe w  obsłudze a  oferują konstruktorom możliwości ocierające się o  krainę fantasy.A. www. 01-013 Warszawa. A. z  o. user: 15257.5 USD/kB (transmisja liczona dla wszystkich urządzeń użytkownika). do tego dochodzi miesięczny abonament kosztujący ok. lub innego operatora telekomunikacyjnego? Fot. Ze względu na możliwości techniczne system jest zorientowany na niezbyt częste przesyłanie niewielkich ilości danych. przede wszystkim takich. Wbrew kłopotom sugerowanym przez „satelitarny” człon nazwy. Szacowane koszty eksploatacji wynoszą ok.gamma. ale konstruktorzy DIGI nie marnowali czasu: w  ofercie produkcyjnej firmy pojawiły się telemetryczne modemy satelitarne. pass: 1ajsf046 jeżeli chcemy przesyłać dane telemetryczne z  miejsc pozbawionych „zasięgu” GSM. Kacza 6 lok. 1. Wygląd modemu satelitarnego DIGI m10 ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 . Opłata inicjacyjna wynosi 30 USD za każde urządzenie dołączane do systemu. ul. 100 Dodatkowe informacje: Zestaw Digi m10 JumpStart Kit udostępniła redakcji firma: Gamma Sp. do których nie dochodzi kabel sieci TP S. które są ulokowane na obszarach pozbawionych infrastruktury telekomunikacyjnej. W jaki sposób przesłać komunikat o nieprawidłowym działaniu czujników w  morskiej boi pomiarowej lub informację o jej aktualnym położeniu? W  jaki sposób przesłać do ośrodków monitorujących zmiany klimatyczne dane o grubości pokrywy lodowej w  najważniejszych punktach biegunowego lądolodu? Jak sobie poradzić z przekazaniem zgromadzonych danych z dowolnego innego trudnodostępnego miejsca naszego globu. tel. Dla kogo jest Orbcomm? System komunikacji satelitarnej Orbcomm jest przeznaczony dla firm i organizacji gromadzących dane z wielu rozproszonych punktów telemetrycznych.15 USD/terminal SC..com.SPRZĘT Kosmiczna telemetria dla każdego Dodatkowe materiały na CD i FTP Radiomodemy satelitarne firmy DIGI Oferta produkcyjna firmy DIGI od pierwszych chwil pojawienia się na polskim rynku należała do jego awangardowego segmentu.pl. 2.pl Dodatkowe materiały na CD i  FTP: ftp://ep.

np. Schemat działania systemu komunikacji satelitarnej Orbcomm Jeszcze do niedawna sensownej odpowiedzi na takie pytania mogli udzielić jedynie nieliczni eksperci. Satelity LEO systemu Orbcomm podczas testów bloków elektroniki Telemetria satelitarna Moduł DIGI m10 jest naziemnym elementem systemu opracowanego przez firmę Orbcomm.Kosmiczna telemetria dla każdego Rys. 815 km od powierzchni Ziemi. Fot. 4. zbudowanej w 1998 roku z myślą o zapewnieniu systemom telemetrycznym komunikacji niezależnej od infrastruktury naziemnej.  2 pokazano schemat działania systemu komunikacji satelitarnej Orbcomm. z  sieci Iridium. Urządzenie. 3. którego wygląd przedstawiamy na fot. 2. jeżeli tylko nie boi się obsługi interfejsu UART w jakimś mikrokontrolerze lub RS232 w komputerze PC lub innym urządzeniu wyposażonym w  interfejs do asynchronicznej komunikacji szeregowej. Na rys. 1. Wygląd jednej ze stacji GES Satelity systemu Orbcomm zamontowane w zasobniku rakiety nośnej ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 101 . Wspomniane rozwiązanie to  modem satelitarny DIGI m10. wysyła drogą radiową komunikat do jednego z  29 dostępnych obecnie satelitów (fot. Produkcja satelitów systemu Orbcomm Fot. który umożliwia komunikację – za pośrednictwem satelitów – pomiędzy dowolnym punktem znajdującym się na powierzchni Ziemi i  dowolnym użytkownikiem wyposażonym w  komputer z  zainstalowanym klientem e-mail i  dysponującym kontem poczty elektronicznej. krążących na niskich orbitach okołoziemskich (LEO – Low Earth Orbit) w odległości ok. Od kilku tygodni rozwiązaniem takich problemów dysponuje każdy konstruktor urządzeń elektronicznych. do którego dołączono modem DIGI m10 (tzw. Jest on  przystosowany do pracy w  systemie cyfrowej łączności satelitarnej Orbcomm. mający dostęp do któregoś z  wyspecjalizowanych systemów komunikacji satelitarnej lub użytkownicy telefonów satelitarnych. Suscriber Communicator – SC). 3).

ale biorąc pod uwagę rodzaj docelowych aplikacji jest ona w zupełności wystarczają do zapewnienia stabilnej komunikacji rozproszonym systemom telemetrycznym na powierzchni całej kuli ziemskiej. Każdy satelita w  systemie Orbcomm spełnia rolę bramki nadawczej i  odbiorczej.. a zielony 0…90 minut Rys.. routera oraz retransmitera pakietów. trwające nawet do 90 minut (w skrajnie niekorzystnym przypadku). urządzenia naziemne – stacje GES (widok jednej z nich pokazano na fot. Testowe e-maile wysłane przez satelitę Orbcomm podczas przygotowywania artykułu Wybór orbit LEO wynika z  faktu. kolor fioletowy 0…20 minut.138  MHz. dzięki mniejszej odległości od Ziemi moc nadajników realizujących transmisje jest niewielka (w modułach DIGI m10 wynosi 5 W. Schemat ilustruje zalecane połączenie mikrokontrolera z modemem m10 Fot. Jak widać.SPRZĘT Rys. których obecnie jest 13 – nawiązują komunikację z  satelitą znajdującym się najbliżej ich lokalizacji. transmisja odbywa się na jednym z  12 dostępnych kanałów. Transmisja pomiędzy punktem telemetrycznym i satelitą odbywa się z prędkością 4800 b/s (tryb semi-dupleks). a  satelita z  naziemnymi stacjami GES (Gateway Earth Stations) komunikuje się z prędkością 57. co upraszcza ich montaż i stosowanie. co zmniejsza także wymagania w stosunku do źródła zasilającego – w przypadku satelitów stosowanych w  systemie Orbcomm moc szczytowa ogniw słonecznych zapewniających energię elektryczną wynosi 200  W. w zależności od położenia urządzenia SC. Ze względu na okresową zmienność położenia satelitów na nieboskło- nie.. kolor czerwony oznacza 0…10 minut. Producent zaleca stosowanie teleskopowych lub prętowych anten półfalowych.  4). urządzenia naziemne (SC) są wyposażane w  anteny dookólne a  nie kierunkowe. Na rys. że umieszczenie na nich satelitów wymaga mniej energii niż jest niezbędne do wyniesienia ich na orbity geostacjonarne. 5. Ponieważ satelity przemieszczają się nad powierzchnią Ziemi. moc nadajników w  satelitach odpowiadających za komunikację ze stacjami naziemnymi GES wynosi 3 W). Kolor żółty oznacza możliwy brak dostępności satelitów Orbcomm przez czas 0…5 minut. które przy zasilaniu „od dołu” nie wymagają stosowania przeciwwag. Są one wyposażone w  odbiornik radiowy pracujący w paśmie 148. Pokrycie powierzchni kuli ziemskiej przez satelity systemu Orbcomm.150 MHz i  nadajnik radiowy pracujący w  paśmie 137. Wygląd modemu m100 102 ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 . 6. kolorami oznaczono strefy o  różnym maksymalnym czasie oczekiwania na dostępność satelity. W  systemie Orbcomm dopuszczalne są chwilowe przerwy w  łączności pomiędzy urządzeniami naziemnymi i  satelitami. 7. prędkość transferu danych w systemie Orbcomm nie jest oszałamiająca (zwłaszcza z  uwzględnieniem możliwych opóźnień).  5 pokazano plan pokrycia powierzchni kuli ziemskiej przez satelity systemu Orbcomm..6 kb/s.

wyposażony w  dwa interfejsy szeregowe. – m200 (fot. W protokole komunikacyjnym przewidziano możliwość 5-stopniowego potwierdzania statusu przesyłanych wiadomości.Kosmiczna telemetria dla każdego Atutem systemu jest gwarancja przesłania danych. wejścia-wyjścia cyfrowe. wibracje do 3g. Wygląd modułu Remote Terminal Unit R E ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 K L A sowania jako integralna część aplikacji użytkownika lub samodzielnych urządzeń telemetrycznych. a  także zasilacz przystosowany do bezpośredniego zasilania z instalacji samochodowej. wyposażony w  hermetyczną obudowę z  IP66 i  wewnętrzny akumulator spełniający rolę zasilacza awaryjnego.  7) – modem zintegrowany z  12-kanałowym odbiornikiem GPS. 8. może pracować w zakresie temperatur od –40°C do +85°C. wbudowaną nieulotną pamięć danych użytkownika. Wygląd modemu m200 Modemy firmy DIGI Firma DIGI oferuje cztery rodzaje satelitarnych modemów telemetrycznych: – m10 – modem OEM bez obudowy (fot. przeznaczony do sto- Fot. Modem jest przystosowany do zasilania napięciem z  zakresu 9…18  VDC. gdy jest to możliwe. wejścia analogowe. w  trybie nadawania pobiera prąd o  natężeniu (w  impulsie) do 1. – m100 (fot. dzięki czemu zarówno użytkownik za pomocą stacji gromadzącej dane jak i  z  poziomu urządzeń SC może monitorować przebieg komunikacji. Modem m200 jest odporny na przyspieszenia do 30g.  8) – modem satelitarny zintegrowany z  4-pasmowym modemem GPRS i  odbiornikiem GPS. Firma Orbcomm oferuje odbiorcom swoich usług dwa sposoby komunikacji z  urządzeniami docelowymi. wyposażony w  interfejs RS-TTLLV lub RS232. WbudoM A 103 .  1). 9. w trybie odbioru pobór pradu wynosi 70…80 mA. z  których tańszym i  aplikacyjnie prostszym jest łączenie się za pomocą e-maili (przykład testowych e-maili wysłanych przez satelitę Orbcomm podczas przygotowywania artykułu pokazano na rys. Alternatywnym – droższym – sposobem jest wykupienie bezpośredniego dostępu do serwera Orbcomm. Fot. Firma DIGI przygotowała dla tego urządzenia bibliotekę API w  języku C. 6). na którym gromadzone są komunikaty otrzymywane z urządzeń użytkownika.5 A. dzięki której obsługa odbiornika GPS i  modemu nie wymaga samodzielnego pisania podstawowych procedur komunikacyjnych. bowiem zgodnie ze specyfikacją systemu modemy DIGI m10 samodzielnie monitorują dostępność satelitów i  realizują wysyłkę danych od razu.

Wyposażono ją m. w  alfanumeryczny wyświetlacz LCD o  organizacji 2×16 znaków oraz akumulator zapewniający 4-dniowe podtrzymanie pracy urządzenia. dzięki czemu podstawowe próby z modemami m10 można przeprowadzić bez konieczności ponoszenia dodatkowych kosztów. Poważnym atrybutem systemu jest brak różnicowania cen w  zależności od lokalizacji urządzeń: przesłanie komunikatu z  bieguna kosztuje tyle samo co z centrum Warszawy. dla których warto spróbować: potencjalne aplikacje modemów satelitarnych są setki.: SAE J1455. 11). Zestaw ewaluacyjny Konstruktorzy są zazwyczaj niecierpliwi i  chętnie korzystają z  zestawów pozwalających szybko poznać faktyczne cechy i możliwości interesujących ich urządzeń. 11. Okno programu Dashboard wchodzącego w skład zestawu Digi m10 JumpStart Kit Rys. w  skład którego poza półfalową anteną teleskopową. Widok okna monitorowania pozycji satelitów systemu Orbcomm ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 . zbudowana na bazie modemu m100. m.zbysinski@ep.in. EN 61000-4-6. 12). 10.  10).  9) to kompletna. EN 61000-4-4.pl 104 Fot. wygodny i  łatwy w  obsłudze dostęp do nieograniczonej łączności na  powierzchni całego globu.com. wiele zakresów normy IEC 60068 oraz ISO 4892-2. EP piotr. zestawem kabli połączeniowych i  płytką z  modemem m10 z  zainstalowanymi podstawowymi peryferiami zapewniającymi komunikację modemu z  otoczeniem (fot. Płytka zestawu Digi m10 JumpStart Kit Rys. a także monitorowanie aktualnego zasięgu satelitów z ich podziałem na segmenty systemu Orbcomm (rys. IEC 60529. Dzięki niskim opłatom abonamentowym (zarówno abonamentowym jak i inicjacyjnym) z możliwości systemu Orbcomm mogą korzystać także niewielkie firmy. Zapowiadane ceny samych modemów są także dodatkowym powodem. amplituda dopuszczalnych przepięć na wejściu zasilacza wynosi 100 VDC. Do tego celu firma DIGI opracowała zestaw Digi m10 JumpStart Kit. Atutem prezentowanego zestawu jest wchodzący w  jego skład 90-dniowy abonament dostępowy do systemu satelitarnego. Podsumowanie Połączone oferty firm DIGI i  Orbcomm dają konstruktorom systemów telemetrycznych tani. wyposażono także w  oprogramowanie umożliwiające prowadzenie prób i diagnostykę komunikacji z modemem (rys. – Remote Terminal Unit (fot. 12. Modem m200 ma wiele certyfikatów potwierdzających zgodność z wieloma normami przemysłowymi.in. A jeśli do tego dodać urok obcowania z Kosmosem (choćby za pośrednictwem mikrokontrolera Microchip)… Piotr Zbysiński. programowalna stacja pomiarowa.SPRZĘT wany zasilacz pozwala na pracę urządzenia w  zakresie napięć zasilających od 9 do 32  VDC.

powstające w samym wzmacniaczu i zewnętrzne. jak np. W przydźwięku obecne są pierwsza i (przeważająco) druga częstotliwość harmoniczna. takie. w układach wzmacniaczy wysokiej częstotliwości pracujących na zakresach fal krótkich i ultrakrótkich. W sumarycznym napięciu szumów na wyjściu wzmacniacza lampowego zwykle ponad 80% energii szumów przypada na zakłócenia spowodowane przez przemienny prąd zasilania i jego częstotliwości harmoniczne (przydźwięk sieciowy). wzmacniaczach niskiej częstotliwości z  wejściem mikrofonowym. które trafiły na wejście wzmacniacza razem z napięciem sygnału. Z  tego powodu opis niektórych metod i rozwiązań układowych dających możliwość obniżenia poziomu szumów własnych na wyjściu wysokiej jakości wzmacniacza niskiej częstotliwości może wzbudzić pewne zainteresowanie radioamatorów.. Istnienie tego napięcia jest spowodowane następującymi zjawiskami: – Różnego rodzaju zakłóceniami prądu zmiennego o częstotliwości 50 Hz (przydźwięk sieciowy). „nieszumiącego” wzmacniacza. że lampy już dawno odeszły do lamusa. Podczas konstruowania wzmacniaczy niskiej częstotliwości przed elektronikiem pojawia się problem maksymalnego obniżenia poziomu szumów na wyjściu wzmacniacza. o  szczególnie wysokich parametrach i  dużym współczynniku wzmocnienia. Szumy na wyjściu wzmacniacza można podzielić na wewnętrzne.Redukcja zakłóceń w lampowych m.cz. Chodzi tutaj głównie o przydźwięk sieciowy wywołany złą filtracją napięcia anodowego w prostowniku. We wzmacniaczach m. niezwiązanych bezpośrednio z częstotliwością napięcia zasilającego. Pod pojęciem napięcia szumów wzmacniacza niskiej częstotliwości przeważnie rozumiemy pewne zmienne napięcie obecne na wyjściu wzmacniacza przy braku napięcia sygnału na jego wejściu. że w wypadku idealnego.cz. – Zakłóceniami innych częstotliwości z  zakresu słyszalnego. przy zerowym napięciu wejściowym (wejście jest zwarte do ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 Literatura: W. różnego rodzaju wzmacniaczach studyjnych itp. a  jednak konstrukcje wysokiej klasy lampowych wzmacniaczy małej częstotliwości cieszą się rosnącą popularnością. zajmujących się konstruowaniem wzmacniaczy podobnych typów. Jednak przy konstruowaniu wzmacniaczy m. przy ich względnie niskiej czułości (rzędu jednostek lub setek miliwoltów) wewnętrzne szumy lamp elektronowych nie mają aż tak decydującego znaczenia.cz. Z  tego powodu postanowiliśmy wyjść naprzeciw potrzebom konstruktorów zajmujących się wzmacniaczami lampowymi i  opisać metody redukcji zakłóceń pozwalające na uzyskanie dobrej jakości brzmienia.cz. 105 . Jednak na wyjściu rzeczywistego wzmacniacza zawsze istnieje pewne napięcie szumu wewnętrznego. Jest to szczególnie ważne we wzmacniaczach zapisu i  odczytu magnetofonów.B. nie sposób zlekceważyć parametrów szumowych lamp pracujących w stopniu wejściowym. tzn. Jest oczywiste. – Wewnętrznymi szumami lamp elektronowych i elementów składowych. Moskwa 1956. (1) Wydawać by się mogło. Grigorov „Снижение уровня шумов в усилителях низкой частоты” (Sniżienie urownia szumow w  usilitieliach nizkoj czastoty). masy) napięcie wyjściowe wzmacniacza także powinno być równe zeru. NOTATNIKwzmacniaczach KONSTRUKTORA Redukcja zakłóceń w lampowych wzmacniaczach m.

Tym sposobem można zasilać wszystkie stopnie jakościowego wzmacniacza. We wzmacniaczach z głębokim sprzężeniem zwrotnym wymagania odnośnie do liniowości charakterystyki fazowej w  zakresie niskich częstotliwości wzrastają.01. ale o fazie przesuniętej o 180°. używając zamiast tego rezystora (RX na rys. Przy czułości wzmacniacza 0. wyjściowego kondensatora filtra na dwa stabiliwolty (gazowe stabilizatory napięcia) typu SG-3S i SG-4S (rys.1 mV już zakłócenia o poziomie kilku mikrowoltów tworzą słyszalny przydźwięk na wyjściu wzmacniacza. co napięcie przydźwięku.. zasilanie żarzenia lamp przedwzmacniacza prądem stałym. że normalna praca głośników staje się niemożliwa.6  mV zaburzenia rzędu 4.. W tym wypadku nie należy podłączać napięcia anodowego bezpośrednio do wyjścia dławika-filtra zasilania. co może być wywołane pracą kondensatora przy podwyższonej temperaturze (np. co oprócz dobrej filtracji napięcia anodowego umożliwia znaczne polepszenie charakterystyki fazowej wzmacniacza w zakresie niskiej częstotliwości (rys. Sposoby usunięcia przydźwięku – zastosowaniu metody kompensacyjnej polegającej na sztucznym wprowadzeniu w skład sygnału napięcia o tej samej częstotliwości i amplitudzie. mających wysoką rezystancję i  dlatego szczególnie podatnych na indukowanie prądu zmiennego (oporniki rzędu 1 MV i większe. zastosowanie filtra typu p itd. Przyjrzymy się bardziej szczegółowo wymienionym wyżej metodom likwidacji przydźwięku sieciowego. od 5 do 30 mA. Poprawa jakości filtracji napięcia anodowego Znaczne podwyższenie jakości filtracji napięcia anodowego może być osiągnięte poprzez zwiększenia indukcyjności tłumika filtra do 30.  3). N i e r z a d k o Rys.2. 1. dławiki o wysokiej oporności i innne). a także niedostateczna bezwładność cieplna katod tych lamp (przydźwięk 50 Hz i 100 Hz). – indukowanie zmiennego napięcia i  jego harmonicznych na elementach składowych położonych w pobliżu transformatora.0. 3. – niedostateczna izolacja między włóknem żarzenia i  katodą w pierwszych lampach wzmacniacza.. do którego jest podłączony dodatkowy kondensator filtrujący (rys. Zastosowanie dławika przeciwsobzwiększenie pozio.02 mF.. używając dławika z odczepem. Zwalczanie przydźwięku sieciowego polega na podjęciu działań w dwóch głównych kierunkach: – likwidacji przyczyn pojawienia się przydźwięku (np. ponieważ stabiliwolty typu SG-3S i  SG-4S mogą stabilizować napięcie we względnie niedużym zakresie prądowym. Głównymi przyczynami wyniknięcia przydźwięku sieciowego są: – niedostateczna filtracja napięcia anodowego (przydźwięk pierwszej harmonicznej 100 Hz po prostowniku dwupołówkowym).. bardziej racjonalny montaż i ekranowanie pewnych węzłów wzmacniacza itp.40 H. oprócz wyjściowego.0.. dławika filtra itp. polepszenie jakości filtracji napięcia anodowego. W  tym samym celu jest stosowane bocznikowanie anod lamp prostowniczych do ziemi ko n d e n s a t o r a m i o pojemności rzędu 0. Rezystor RX poprawiający dolny próg pasma przenoszenia Rys.30 Hz. Przykład praktycznej realizacji zasilacza wzmacniacza lampowego Przy konstruowaniu wzmacniaczy wysokiej jakości zwalczanie przydźwięku sieciowego jest zadaniem dość złożonym. zwiększenie pojemności kondensatorów filtra. po umieszczeniu kondensatora zbyt blisko lampy prostowniczej lub wyjściowej lampy dużej mocy).... Zasilanie wyjściowego stopnia mocy realizuje się tradycyjnie. 3). 2. 106 ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 . co Rys..5  mV indukowane w pierwszym stopniu wzmacniacza stwarzają tak silny przydźwięk na wyjściu wzmacniacza. Zastosowanie stabiliwoltów zamiast wyjściowego kondensatora filtra jest równoważne podłączeniu dużej pojemności (około 500 mF).. 1). – niesymetryczne uziemienie przewodów żarzenia lub wykorzystanie jako jednego z nich korpusu.1.. chociaż w  niektórych wzmacniaczach szczególnie wysokiej jakości wymagany i  osiągany jest poziom przydźwięku rzędu –80 dB.nego mu przydźwięku jest wywołane podwyższonym upływem elektrolitycznych kondensatorów filtra. Daje to możliwość obniżenia dolnej granicy pasma przenoszenia do około 20. 4. Za dopuszczalny w  praktyce poziom przydźwięku można uważać –60  dB. Znaczne polepszenie filtracji można osiągnąć poprzez zamianą. Zastąpienie kondensatora wyjściowego stabiliwoltami W wysokiej jakości wzmacniaczach przy czułości rzędu 0. – zastosowanie w pierwszych stopniach wzmacniacza nie dość dobrze ekranowanych elementów.NOTATNIK KONSTRUKTORA Rys. 2)..).

Do tego samego celu służą rezystory R1 i R2 na schematach prostowników z rys. 3 i rys. Na rys. Elementami wyjściowymi każdego z filtrów są odpowiednio cewki W3-2 i  W4-2. bez zagrożenia nasycenia się rdzenia. Schemat bloku zasilania wzmacniacza lampowego wysokiej jakości znacznie poprawi parametry zasilania. Uzwojenie pierwotne transformatora sieciowego T1 jest włączone do sieci przez dławiki L1 i L2 o indukcyjności 60 mH. Wyprowadzenia ich cewek są połączone przeciwsobnie. 4. Zbudowany według schematu z  rys.. w  którym zastosowano podobne włączenie dławika.Redukcja zakłóceń w lampowych wzmacniaczach m. zapobiegają one uszkodzeniu styków włącznika. Jerzy Grnaderjan jurekl4@gazeta.pl R E K L A M A 107 .20  mA). Wspólnie z kondensatorami C3 i C4 chronią one obwody zasilania przed wpływem różnych zaburzeń wysokiej częstotliwości pochodzących z sieci energetycznej. Aby zabezpieczyć dobre warunki pracy lamp prostowniczych. Składowa zmienna jest odfiltrowywana przez cewkę W1. na wejściu filtrów są włączone rezystory R3 i R4. Przy takim połączeniu strumienie magnetyczne wytwarzane przez składową stałą prądu przepływającego przez uzwojenia dławika wzajemnie się kompensują. przeznaczone do doprowadzenia na katodę pierwszej lampy przedwzmacniacza. Rys. Do zasilania przedwzmacniacza i  wyjściowego stopnia mocy użyto dwóch osobnych filtrów z dwucewkowymi dławikami L3 i L4. jeśli porównać je z tradycyjnie stosowanymi dławikami jednocewkowymi. Uwzględniając nieduże zużycie prądu przez przedwzmacniacz (zwykle około 10.  4. Dławik składa się z  dwóch jednakowych uzwojeń W1 i W2. Pokazano go na rys. dławik L4 można wykonać jako mający znacznie większą liczbę zwojów niż dławik L3. 5 zasilacz zapewnia dostatecznie wysoką jakość filtracji przy około dwukrotnie mniejszych rozmiarach rdzenia. Tę samą funkcję pełnią obwody R1-C1 i R2-C2 bocznikujące włącznik Wł. Ponadto. gdy lampy wzmacniacza jeszcze nie zaczęły pobierać prądu. oprócz wysokiej jakości filtracji. Te ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 same dławiki zapobiegają przedostawaniu się do sieci zaburzeń związanych ze stanami nieustalonymi przy włączaniu i wyłączaniu zasilania prostownika. na którym otrzymujemy napięcie o odpowiedniej amplitudzie i fazie.  5 pokazano schemat bloku zasilania wzmacniacza wysokiej jakości. Inną ich rolą jest niwelowanie gwałtownych skoków napięcia na kondensatorach elektrolitycznych filtra przy włączeniu prostownika. Do tej cewki podłączony jest potencjometr R5. zapewnia bardzo dobrą separację przedwzmacniacza i stopnia wyjściowego. co stwarza możliwość przepuszczania przez dławik prądu stałego o dużym natężeniu.. włączonych przeciwsobnie. Wysoka jakość filtracji i dobra charakterystyka fazowa w  zakresie niskich częstotliwości mogą być też zrealizowane przez specjalny sposób włączenia dławika. Użycie osobnych filtrów. 5. Dławik L4 ma jeszcze cewkę kompensacyjną W4-3 z  uziemionym środkowym odczepem.cz. Kondensator C11 na wyjściu dławika L4 służy do separacji w zakresie wysokich częstotliwości.

na przykład TAS5086. Sygnał wejściowy ma format I2S i  może być podawany na jedno z  wejść danych SDIN1. To bardzo dobry wynik dla wzmacniacza klasy D. Zadziałanie zabezpieczenia jest sygnalizowane zewnętrznym sygnałem o błędzie (error report). Wzmacniacz o tak wielkiej mocy jest umieszczony w  obudowie SMD pokazanej na fot. Dla kanału subbasowego wyprowadzone zostały sygnały PWM i  konieczny jest dodatkowy układ wzmacniacza z serii Pure Path z wejściem PWM. THD=10% i  napięcia zasilania +50  V.05%. Wzmacniacze klasy D z wejściem analogowym Wzmacniacze z  rodziny Pure Path są bardzo atrakcyjne. 10 pokazano zestawienie wzmacniaczy z wejściem PWM (rodzina Pure Path). 19. Programowanie wzmocnienia TPA2000D2 GAIN1 GAIN0 0 0 1 1 0 1 0 1 Wzmocnienie (dB) typowo 8 12 17. wysoką sprawnością i  małymi wymiarami. zwarciem na wyjściu i  przepięciem. wzmacniacze rodziny Pure Path TM wymagają na wejściu sygnału PWM i muszą współpracować ze specjalizowanymi procesorami TI. Charakterystyka częstotliwościowa kanałów lewego i  prawego może być kształtowana w  programowanych 7-stopniowych equalizerach. Stereofoniczne kanały można ponownie połączyć mostkowo w  konfiguracji BTL i  uzyskać moc 600 W mono dla obciążenia 2 V. Schemat blokowy tego ciekawego układu został pokazany na rys. Na wierzchu obudowy umieszczona jest metalowa płytka służąca do połączenia z radiatorem. Same wzmacniacze klasy D producent dzieli na 3 kategorie: wzmacniacze mocy z wejściem PWM (takie jak układ TAS 5100 z  rozwiązania pokazanego wyżej). Takie wzmacniacze musza charakteryzować się niskim napięciem zasilania. Jak już wspomniałem. a  następnie filtrowane w  celu przesunięcia sygnału szumów poza częstotliwość pasma słyszalnego (noise shaper). Wzmacniacz do działania potrzebuje zewnętrznego sterownika mikroprocesorowego zapisującego wewnętrzne rejestry wzmacniacza przez magistralę I2C. itp. wzmacniacze mocy klasy D z  wejściem I2S i  klasyczne wzmacniacze klasy D z  wejściem analogowym. f=1  kHz. ale chyba najczęściej spotykane i stosowane są wzmacniacze klasy D z wejściem analogowym. Przykładem takiego wzmacniacza jest układ TAS5716.  21. Producent deklaruje dla mocy wyjściowej Po=1 W THD+N = 0.5 23. Każdy z  kanałów ma swój oddzielny regulator poziomu sygnału (volume). Dla 10  W i  obciążenia 8  V THD+N =0. lub SDIN2 lub na oba wejścia i  dalej miksowany.03%. W tab. Na rys.WYBÓR KONSTRUKTORA Scalone wzmacniacze akustyczne (4) Dodatkowe materiały na CD i FTP Wzmacniacze słuchawkowe i klasy D Scalone wzmacniacze mocy używane we wzmacniaczach słuchawkowych wysokiej klasy już były opisywane w  pierwszej części artykułu.  11. Innym przykładem może być „najsilniejszy” wzmacniacz tej rodziny TAS5631 o  mocy 600 W.5 Impedancja wejściowa (kV) typowo 104 74 44 24 ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 .  20 pokazano schemat blokowy aplikacji wzmacniacza w  wersji stereofonicznej. Teraz zajmiemy się wzmacniaczami słuchawkowymi o  dobrych parametrach. Również wiele wzmacniaczy małej mocy opisywanych wyżej jest przystosowanych do podłączenia słuchawek. Robc=8  V i  napięciu zasilania 18  V. Uformowane sygnały są upsamplowane w  bloku kon- Fot. Osobna grupę wzmacniaczy produkowanych przez Texas Instruments stanowią wzmacniacze klasy D z  wejściem I2S. MP4. Kanały podstawowe L i  R mają swoje drivery i  można do nich podłączać głośniki (przez filtr dolnoprzepustowy LC). O układzie TAS5176 wspominałem przy okazji wzmacniaczy wielokanałowych. Obudowa 600 watowego wzmacniacza TAS5361 wertera częstotliwości próbkowania SRC. SCLK i LRCK. Po regulacji poziomu sygnał jest poddawany programowanej kompresji sygnału w  układzie kompresora dynamiki DRC. 19. Moc wyjściowa wzmacniacza dla każdego z  kanałów wynosi 20  W  przy THD=10%. bo są przystosowane do zasilania bateryjnego. ale przeznaczonymi do sprzętu przenośnego: telefonów komórkowych. odtwarzaczy MP3. Texas Instruments ma w swojej Tab. Układ ma wbudowane wszelkie niezbędne zabez- 108 pieczenia przed przegrzaniem. W układzie miksera jest wydzielany (filtrowany z  sumy kanałów Li R ) sygnał kanału tonów niskich. TAS55631 jest stereofonicznym wzmacniaczem o  mocy 2×300  W  w  konfiguracji BTL lub 4×150  W w  konfiguracji SE. Niezbędne są sygnały zegarowe interfejsu PCM: MCLK.

Wzmacniacze słuchawkowe i klasy D Rys. 21. 20. Schemat blokowy układu TAS5716 ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 109 . Blokowa aplikacja układu TAS5361 Rys.

5 V.4. 11).5. 22. Jedną z  nich jest ST. Schemat blokowy został pokazany na rys. odtwarzaczach MP3 itp. napięcie zasilania 5 V i pasmo f=20 Hz. bo dla obciążenia 3 V wynosi 2 W na kanał. ale może też pracować zasilany napięciem 2. 22. 23. Każdy z  kanałów można wyłączyć (standby). Efekt 3D można również wyłączyć niskim stanem logicznym na wejściu 3D. 23. Jest zaprojektowany do działania bez zewnętrznego filtru LC i  zasilany napięciem +5 V. na przykład w  telefonach komórkowych...5 do 12 dB. wymuszając niskie stany logiczne na wyprowadzeniach STBYL i STBYR.20 kHz THD+N=0. Na stronie http://www. Schemat blokowy wzmacniacza TPA2000D2 ofercie 53 typy takich wzmacniaczy o mocy od kilku do 600 W. Podobnie jak poprzednio opisywany TPA2000D. Przykładem ciekawej konstrukcji może być układ TS4999 z wbudowanym efektem 3D. Wzmacniacze klasy D są wytwarzane przez wiele firm.com/stonline/stappl/st/com/selector/index.. Schemat blokowy układu pokazano na rys. napięciu zasilania 5 V i THD=1%.html#querycriteria=RNP139=983 można znaleźć zestawienie produkowanych wzmacniaczy. Dla mocy wyjściowej 1 W. Przykładem wzmacniacza klasy D z wejściem analogowym może być układ TPA2000D2.WYBÓR KONSTRUKTORA Rys. Schemat blokowy układu TS4999 110 ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 . Rys.. tak i ten układ jest przystosowany do pracy bez filtra LC na wyjściu i zasilania napięciem 5 V. Wejścia GAIN1 i GAIN0 programują wzmocnienia wzmacniacza (tab. Moc wyjściowa jest równa 2. Przy obciążeniu 8 V deklarowana sprawność wynosi od 75 do 85%.2 W na kanał przy Robc=4 V. Wejściami G0 i G1 programuje się żądane wzmocnienie w  zakresie od 3.st.5. Tak niskie napięcie zasilania i obudowa BGA wskazują na obszar zastosowań w  miniaturowych urządzeniach bateryjnych. Moc wyjściowa nie jest zbyt duża.

 27. bo układ jest zasilany napięciem symetrycznym z zakresu ±13. Tak jak większość układów dużej mocy. Wynikiem tych zabiegów są bardzo dobre parametry uzyskiwane przez wzmacniacze Tripatha.com/#/ homepage/cb=[t=p. W  klasycznym wzmacniaczu klasy D sygnał PWM ma stałą częstotliwość. Zestawienie wszystkich scalonych wzmacniaczy klasy D znajduje się na stronie http://www.Wzmacniacze słuchawkowe i klasy D Kolejny układ TDA7492 produkowany przez ST jest wzmacniaczem o maksymalnej mocy 2×50 W zaprojektowanym do zastosowania w  telewizorach LCD. Schemat ideowy filtru LC dla jednego kanału TDA7492 Fot. że sterowaniem zajmuje się specjalizowany procesor DSP.  25). ale też zmienia się jego częstotliwość.nxp. Przykładowy układ TDA8950 ma moc 2×150 W w układzie SE lub 300 W w układzie mostkowym BTL. TDA8950 ma wbudowanych szereg zabezpieczeń chroniących go przed zniszczeniem. Rzeczywiście wzmacniacze klasy T były typowane na następców wysokiej klasy wzmacELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 Rys.6 dB.. Tę moc można uzyskać przy zasilaniu napięciem 26  V.. nie sposób nie wspomnieć o  legendarnych już wzmacniaczach firmy Tripath.5. Na rys. że firma Tripath nazwała swoje rozwiązanie klasą T wzmacniaczy mocy. W  wzmacniaczach firmy Tripath stopień sterujący jest bardzo rozbudowany. Wzmacniacz pracuje w konfiguracji mostkowej BTL i  wymaga wyjściowego filtra LC (rys. że sterownik ma umiejętność korygowania rozrzutu parametrów tranzystorów drivera wyjściowego przez odpowiednie modyfikowanie sygnału sterującego. Sygnał sterujący nie tylko ma zmienny współczynnik wypełnienia. obciążeniu 6 V i THD=10%.05% Rys. Maksymalna moc 150 W na kanał jest mierzona dla THD+N=10%..i=50219].33. Robc=4 V i napięcia zasilania ±37 V. Scalone wzmacniacze klasy D produkuje również firma NXP. a zmienia się tylko współczynnik wypełnienia.  26 pokazano jest schemat aplikacyjny układu z  filtrem dla wyjściowego układu SE. Wzmocnienie układu jest programowane stanami logicznymi na wejściach Gain0 i Gain1 w zakresie 21. Eliminacja składowej stałej nie jest konieczna. Od klasy D różni je sposób sterowania driverów mocy. Firma opracowała i  opatentowała własne opracowanie wzmacniaczy o zasadzie działania bardzo podobnej do klasy D.p=/71076/50219]|pp=[t=pfp. Moduł wzmacniacza z układem TA2020 firmy 41Hz 111 . Schemat blokowy jednego kanału układu TDA7492 Klasa H – wzmacniacze firmy Tripath Omawiając wzmacniacze klasy D.. Zastosowanie rozbudowanego sterownika umożliwiło zaimplementowanie innych funkcji. Schemat blokowy jednego kanału pokazano na rys. 25. Dla mocy 1 W THD+N=0. Jego działanie jest skomplikowane i można uznać.37 V. 24. Sygnał wejściowy może być symetryczny. Uważa się. 24. Różnice w  sterowaniu są tak duże.

0 24.0 0. DVD nagłośnienie 85 9. Przy obciążeniu 4 V i mocy wyjściowej 10  W  zniekształcenia THD+N są na poziomie 0. Blaupunkt) zaczęło stosować wzmacniacze klasy T. Teraz w Internecie można jeszcze znaleźć dokumentacje samych scalonych wzmac- THD+N (%) 10.0 24.5–14.02 10. DVD Multimedia TV.03%.5– 14.00 0. Strona firmowa www. tripath.00 0. Tomasz Jabłoński EP tomasz.  12 zestawiono układóy firmy Tripath.0 13. DVD nagłośnienie 95 ±15–±65.0 30.00 0.0 20. Można też kupić układy scalone i  gotowe moduły wzmacniaczy.0 ±45 ±5 ±45 ±45 ±5 ±45 niaczy klasy AB.03 10.02 10.03 0.0 24. 27 pokazano schemat aplikacyjny układu TA2020 o mocy wyjściowej 2×20 W.0 1. Schemat aplikacyjny układu TDA8950 112 ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 .0–25 28pin SOP 8pin SOIC DVD Car audio 93 ±15 ±60 28pin SOP 64pin LQFP Wzmacniacze dużej mocy 95 ±15 ±65 28pin SOP 64pin LQFP Wzmacniacze dużej mocy niaczy lub sterowników wzmacniaczy.0 24.5  V.com.0 30.0 12.0 28pin SOP 8pin SOIC DVD Małe systemy nagłośnieniowe 92 10.5–13. DVD Multimedia TV.0–25.03 1.5 ±31 ±31 ±31 20. W  tab.0 0.5–13.0 3. Przy zasilaniu 13.2 SSIP 32pin TV.0 48pin DIP Wzmacniacze dużej mocy.00 0. 26.5 13.0–36.00 0.jablonski@ep.2 88 8.01 10.0 28pin SOP 36pin PSOP DVD Małe systemy nagłośnieniowe Car audio 92 8.  12.0–36. moc wyjściowa wynosi 22 W.03 5.5 13.0 1.WYBÓR KONSTRUKTORA Tab.com nie istnieje.2 Moduł 38pin Wzmacniacze audio. ale nowe konstrukcje układów scalonych nie powstają. subwoofer 92 8.0 0.02 10.10 10.10 0.10 0. Niestety w  2007 roku firma Tripath zbankrutowała. zestawienie wzmacniaczy firmy Tripath Typ TA2024B TA2020 Wzmacniacze zintegrowane TA2020B TA2022 TA2041 TA3020 Sterowniki TA0105 TK2019 TK2050 TK2051 Chipset TK2070 TK2150 TK2350 Moc wyjściowa (W) 2×15 2×10 2×20 2×10 2×25 2×15 2×100 2×90 2×80 4×50 4×30 2×300 2×220 2×150 2×500 2×500 2×20 2×15 2×11 2×60 (8V) 2×50 (8V) 2×30 (8V) 2×60 (8V) 2×50 (8V) 2×30 (8V) 2×70 2×55 2×45 2×200 (6V) 2×155 (6V) 2×100 (6V) 2×300 2×220 2×150 Napięcie zasilania (V) 12.0 1.0 30.03 10. Sprawność wzmacniacza sięga 88%.6 92 Obudowa Zastosowania PSOP 32pin SSIP 32pin PSOP 32pin Multimedia TV. subwoofer 85 9.6 88 8. W  czasach świetności wielu znanych producentów sprzętu powszechnego użytku (na przykład Sony.00 0.0 0.03 Sprawność (%) Zakres zasilania (V) 88 8.0 30.0 3.0 24.0 30.01 10.0 1. a na rys.0 28pin SOP 36pin PSOP DVD Małe systemy nagłośnieniowe 92 10.pl Rys. obciążeniu 4  V i  znie- kształceniach THD+N=10%.045 5.0 30.5–13. Panasonic.0 ±45 ±45 ±45 ±120 ±85 24.00 0. DVD ±12.0 0.5 13.0–±36 SSIP 32pin TV.0 1.

Wzmacniacze słuchawkowe i klasy D Rys. Schemat aplikacyjny zintegrowanego wzmacniacza TA2020 R E ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 K L A M A 113 . 28.

Dużo wygodniejsza jest wówczas dobra przystawka oscyloskopowa do komputera niż oscyloskop cyfrowy. 2. W  ten sposób mierzymy napięcie wyjściowe generatora. tętnienia zasilacza. tel. w  ten sposób uzyskuje się bardzo niski współczynnik tłumienia sygnału wspólnego – CMRR (Common Mode Rejection Ratio). biologicznych itp. poziomy napięć występujące na wyprowadzeniach Rys. O  co może chodzić? Oscyloskop. gdy konieczne jest określenie spadku napięcia na przykład na rezystorze szeregowym niepołączonym żadną końcówką z masą układu? Rozwiązanie wydaje się stosunkowo proste. tymczasem w  wielu przypadkach parametr ten nie ma aż tak wielkiego znaczenia. Przywykliśmy do tego. że pomiary oscyloskopowe wykonujemy przy użyciu sond z jedną końcówką „gorącą” i przewodem dołączanym zawsze do potencjału odniesienia (masy). Po trzecie.. HS4 versus HS4 DIFF Co jednak zrobić. Chłodna 39 pawilon 11. e-mail: tiepie@egomt.SPRZĘT Bliźniaki TiePie – HS4 i HS4 DIFF Dodatkowe informacje: Przyrządy zostały udostępnione do testów przez firmę Egmont ul. Należy dołączyć sondy dwóch kanałów pomiarowych oscyloskopu do obu wyprowadzeń rezystora i włączyć dostępną w każdym oscyloskopie funkcję matematyczną odejmowania kanałów A-B. Mimo identycznego wyglądu zewnętrznego oraz jednakowych parametrów technicznych. Dwie z nich.egomnt.pl/tiepie Trend do zwiększania częstotliwości próbkowania oscyloskopów cyfrowych wydaje się nie mieć końca. do uzyskania jednego oscylogramu konieczne jest wykorzystanie dwóch kanałów pomiarowych. przedstawimy w artykule.in. każdy mierzy w  sposób podobny.. bliźniaczo podobne HS4 i HS4 DIFF. szumy wzmacniacza. jak oscyloskop. niesymetrycznych ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 . 2. jest jednak kilka „ale”. Jest jeszcze jeden problem.pl. 22 850 6205. Są wśród nich m. tak jak to pokazano na rys. Po pierwsze.com. A jednak. w  takiej konfiguracji zwiększa się błąd pomiaru. 00-867 Warszawa. Dotyczy to na przykład obserwacji wybranej grupy stosunkowo wolnych zjawisk fizycznych. Istniejąca od ponad 20 lat holenderska firma TiePie zajmuje się produkcją i  sprzedażą przyrządów pomiarowych współpracujących z komputerami. Pomiar różnicowy z wykorzystaniem dwóch kanałów układów cyfrowych itd. przystawki oscyloskopowe do komputerów. są one przeznaczone do wykonywania pomiarów Rys. 1. Pomysł niby dobry. Po drugie. Sytuację taką przedstawiono na rys. Pomiar z wykorzystaniem wejścia niesymetrycznego 114 różniących się pod względem przyjętej metody.com. W  zdecydowanej większości przypadków pomiar taki będzie w  czytelny sposób wyjaśniał zachowanie się urządzenia i informował o jego stanie. www.  1.

zbocze opadające. Jak odbija się to na końcowym wyniku pomiaru.... 25. ale życie lubi stwarzać problemy i  nawet nie trzeba ich daleko szukać... 3.800 mV 20 V dla zakresów 2.0 High Speed (480 Mb/s) Zgodny z  USB 1. W  obu przypadkach była oczywiście włączona funkcja odejmowania kanałów A-B.100% pełnej skali 0. dysponując zwykłym oscyloskopem cyfrowym. 10.. 1.125 MSa/s) 16 bitów (próbkowanie do 195. Wzmacniacz taki ma dwa „pływające” wejścia. wewnątrz okna.8 V 200 V dla zakresów 20..  3a powstał przy wykorzystaniu przystawki HS4.131071 próbek Inne USB 2.  4).100% pełnej skali 0. Jak nietrudno się domyślić. zwiększenie dokładności pomiaru.. 2.. Przypatrzmy się zatem. zewn. Mierzono tu ten sam sygnał. 3. CH4. Otóż w  praktyce Tab. Zamiast nich są kable zakończone wtykami bananowymi. a  różnica napięć nie jest wielka. Zasadę pomiaru oscyloskopem HS4 DIFF przedstawiono na rys. Dokonując pomiaru tym przyrządem.3125 kSa/s) 0. AND. napięcie wspólne (HS4 DIFF) CMRR (HS4 DIFF) Izolacja kanałów (HS4 DIFF) Separacja kanałów (HS4 DIFF) Typ sprzężenia Impedancja wejściowa Zabezpieczenie wejść Długość rekordu Źródło Tryby wyzwalania Dopasowanie poziomu Dopasowanie histerezy Pretrigger Posttrigger Interfejs Liczba urządzeń dołączonych do komputera Zasilanie Wymiary Waga Długość kabla USB Sterowniki WinSoft Multi Channel Narzędzia Wyposażenie 4 (BNC) 5.50 MHz (–3 dB) 12 bitów (próbkowanie do 50 MSa/s) 14 bitów (próbkowanie do 3. 2.. 6.5 HS4 HS4 DIFF 4 przewody pomiarowe BNC/ 4 sondy HP-3600 – 1:1. Wszystko wygląda bardzo ładnie. Oscylogramy pomiarów różnicowych a) oscyloskopem HS4.1 Full Speed (12 Mb/s) 127 z  portu USB 500 mA (max..Bliźniaki TiePie – HS4 i HS4 DIFF a) przystawki HS4.. Uzyskuje się tym samym oszczędność kanałów pomiarowych. Metoda ta jest jednak w  zasadzie jedyną. 4.2. CH2. 50 MHz (w  zależności od wersji) DC. Operacja odejmowania jest wykonywana sprzętowo przez sam wzmacniacz wejściowy.. Przykłady takich pomiarów pokazano na rys. na zewnątrz okna. jak rozwiązano wzmacniacz wejściowy w modelu HS4 DIFF..8 m Oprogramowanie Windows 98/ME/2000/XP/Vista Windows 98/ME/2000/XP Windows 98/ME/2000/XP/Vista (polska wersja językowa) biblioteki DLL 32-bit pod Windows 98/ME/2000/XP przykłady do Borland Delphi. zastosowano tu wzmacniacz różnicowy z wejściem symetrycznym (rys. 60 MHz 4 różnicowe tłumiki 1:10 kabel zasilania zewnętrznego z  PS/2 instrukcja drukowana Rys. Phyton 2. Należy wówczas korzystać z wysokich zakresów pomiarowych. jaką można stosować. który będzie to robił znacznie lepiej. Poza specyficzną budową bloku wejściowego jest to wierna kopia Zakres napięć wejściowych Maks. 3.80 V 48 dB 500 V 80 dB AC. OR. który jest widoczny na rys. Jeśli planowane jest częste wykonywanie podobnych pomiarów. oznaczoną symbolem HS4 DIFF. przystawką HS4. wtyk bananowy 4 mm 6  MHz/1:10.80 V 2 V dla zakresów 200.. natomiast oscylogram z rys. stąd nie powinien nikogo zdziwić brak klasycznych sond pomiarowych – nie ma takich na wyposażeniu przyrządu. nie należy korzystać z żadnych b) funkcji matematycznych... co jednak powoduje znaczne zmniejszenie rozdzielczości pomiaru. np.  5. b) zwykłym oscyloskopem cyfrowym gdy oba punkty pomiarowe znajdują się na względnie wysokim potencjale.131071 próbek 0. LabView. DC 1 MV/30 pF ±200  V (DC+AC peak <10  kHz) ±500  V (DC+AC peak <10  kHz) z  tłumikiem 1:10 (HS4 DIFF) 131071 próbek/kanał Układ wyzwalania CH1. 3b uzyskano stacjonarnym oscyloskopem cyfrowym. Oscylogram z  rys.4. I tu śmiało można zaproponować drugą z opisywanych w artykule przystawek oscyloskopowych firmy TiePie. Pomiar z wykorzystaniem wejścia symetrycznego ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 płyta CD z oprogramowaniem Futerał (HS4 DIFF) 115 . przedstawiono na rys. znaczne powiększenie współczynnika CMRR i zwiększenie rozdzielczości pomiaru. sygnał cyfrowy zbocze narastające. Parametry techniczne oscyloskopów HS4 i  HS4 DIFF Wejścia sygnałowe Liczba kanałów Częstotliwość próbkowania Pasmo analogowe Rozdzielczość Rys.5 W) z  zasilacza zewnętrznego 1500 mA (7. szczyt 0. warto rozważyć zakup oscyloskopu. CH3..5 W) 170×140×25 mm 480 g 1.

Poziom wyzwalania można ustawić. W  przypadku oscyloskopów HS4 bardzo często zachodzi konieczność stosoi  HS4 DIFF firmy TiePie jest to ten sam prowania sond pomiarowych z tłumieniem (najgram. można nawet powiedzieć. W relatywnie niskiej cenie otrzymujemy przyrząd 4-kanałowy. wybierane są z opcji menu. 6. w  jaki sposób problem ten rozwiązała firma TiePie? Nie jest to zadanie bardzo trudne do realizacji praktycznej. przesuwając specjalny pasek widoczny tuż przy pionowej osi wykresu. czy to sprzedawana wraz ze sprzętem.SPRZĘT czy oferowana luzem. 8). Jest to możliwe w  każdym oscyloskopowym trybie pracy. za pomocą której wskazuje się bezpośrednio obszar przeznaczony do powiększenia. aczkolwiek nieco odmienna niż typowych przyrządów stacjonarnych. Tłumik oferowany na wyposażeniu standardowym oscyloskopu HS4 DIFF ma charakter małej przejściówki umieszczanej między wejściem oscyloskopu a  kablem pomiarowym (fot. pomiarowe. Po kliknięciu na nim prawym przyciskiem myszy zostaje otwarte okno pozostałych opcji. że jest banalnie Rys. Pamiętamy przy tym. dołączane jest oprogramowanie komputerowe. rejestrator wolnych przebiegów i  analizator widma (FFT). skalować i przesuwać oscylogram. stosunkowo łatwo rozwiązywany. Do dyspozycji jest: oscyloskop. należy tylko pamięłu symetrycznego tać. czy możliwe jest zastosowanie tłumika w  oscyloskopie HS4 DIFF z  wejściem symetrycznym? W  zasadzie należałoby zapytać raczej. analizatora widma i rejestratora. częstotliwość próbkowania. Cztery ostatnie ikonki widoczne w  górnej części ekranu służą do uaktywnienia trybu Evenlope (wydłużonej poświaty). Jest on umiejscowiony w rękojeści albo przy wtyku.. Parametry pracy oscyloskopu. Okno wyboru przyrządu pomiarowego pomocą myszki. za pomocą których można prowadzić wszechstronne pomiary elektryczne. pola z wartościami liczbowymi opisującymi osie pionowe oraz ikona lupy. ale większość komend można wywoływać poprzez skróty klawiaturowe.  9). jeśli tylko taka potrzeba zaistnieje. Powstaje więc pytanie (retoryczne zresztą). Multiinstrumentaliści w cenie Rys. Najczęściej wybieranym przyrządem wirtualnym. takie jak czułość wejść. jest oscyloskop. 9. że model HS4 DIFF jest przeznaczony wyłącznie do pomiarów z  wykorzystaniem wejść symetrycznych. 7. z  racji zasady działania. Symetryczny tłumik 1:10 dla oscyloskopu HS4 DIFF 116 Rys. interpolacji Rys. Wyświetlane oscylogramy w  każdej chwili mogą być zapamiętane jako przebiegi odniesienia. 8. Obsługa oscyloskopów jest dość intuicyjna.. W  klasycznym oscyloskopie dedykowanych dla każdego modelu sterowników. 10. Realizacja symetrycznego tłumika dla oscyloskopu Program jest obsługiwany za HS4 DIFF Rys. multimetr. Wykorzystywane są do tego paski przewijania widoczne w  dolnej części wykresu. dla którego poniekąd będą kupowane przystawki HSx. Po uruchomieniu programu głównego na ekranie pojawia się małe okno. a  następnie szybko przywoływane poprzez naciśnięcie ikony z  literką „R”. Jego przykładową budowę przedstawiono na rys. ba.  10 pokazano zastosowanie przebiegu referencyjnego do zbadania wpływu częstotliwości pewnego przebiegu na występujące w nim zakłócenie. Na rys. który będzie zapisany na dysku wraz z wykresem. długość rekordu. Pomiar z wykorzystaniem przebiegu referencyjnego ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 . Rys. W bardzo wygodny sposób można powiększać. W pomiarach oscyloskopowych często wykorzystywana jest metoda porównawcza. w  których można dobrać histerezę i nachylenie impulsu wyzwalającego. Warunkiem użycia tego tłumika jest stosowanie oryginalnych kabli pomiarowych. W chwili pisania artykułu nie było jeszcze z  wejściem niesymetrycznym problem jest dostępnych wersji dla systemu Windows 7. w  którym wybiera się tryb pracy przyrządu (rys. ma wbudowany odpowiednik tłumik. tłumik musi być również symetryczny. Przy okazji na oscylogramie umieszczono własny komentarz. z  tym że konieczne jest zainstalowanie częściej 1:10). 7. Oscylogram pomiaru różnicowego wykonanego oscyloskopem HS4 DIFF Do każdej przystawki USB. czyli X-T. X-Y. Pomiar różnicowy z wykorzystaniem jednego kanaproste. Każdy z  tych wirtualnych przyrządów jest wyświetlany w  wydzielonym oknie. 5. że z uwagi na symetrię wejścia. PraktyczOprogramowanie napisane dla oscyloskonie każda oscyloskopowa sonda pomiaropów HSx czyni z  nich prawdziwe laboratoria wa.

Gdy jednak nasze zainteresowanie obejmie przystawki wyższej klasy. C++. a nawet 16 bitów (SNR=96 dB). Na rys. Zarówno odstępy między pomiarami. Końcowe wyniki mogą być uzyskiwane na podstawie złożonych obliczeń matematycznych. mogłoby okazać się niewystarczające do wykonania odpowiedniego pomiaru. Dobrym przykładem jest wykreślanie w czasie rzeczywistym wielkości przemieszczenia obiektu na podstawie sygnału z akcelerometru dołączonego bezpośrednio do wejścia oscyloskopu. Pewnym ograniczeniem są pomiary częstotliwości i współczynnika wypełnienia. długość pola odczytowego. Nie ma wątpliwości. jak częstotliwość próbkowania. 11. Jarosław Doliński.pl M A 117 . uśredniania. Do oscyloskopów HSx oferowane są ponadto adaptery cęgowe wykorzystywane do pomiaru prądów o dużych natężeniach. Następny miernik to rejestrator wolnych przebiegów. Rys. czy klasyczny.  11). Drugim z  wirtualnych przyrządów przystawek HSx jest cyfrowy miernik uniwersalny (rys. Jak wiadomo. które mogą być prowadzone tylko w  jednym. Panel uniwersalnego miernika cyfrowego O wyższości przystawek nad oscyloskopami stacjonarnymi (dość skutecznie eliminującej „cyfrowy” charakter oscylogramu). Należy zwrócić uwagę na czas rejestracji (ok. a tym samym pozwala prawidłowo dobierać takie parametry. częstotliwość wykonywania pomiarów oraz miana wyświetlanej wielkości są ustawiane przez użytkownika w  zależności od potrzeb. Potrafi on mierzyć jednocześnie sygnały w każdym z czterech kanałów. powinno decydować kilka względów. 12 przedstawiono przykładowy proces rozładowania dużej pojemności zarejestrowany R E ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 O  tym. Visual Basicu i Matlabie.com. Przewaga oscyloskopów HSx jest pod tym względem miażdżąca. to różnica cen nie będzie już tak duża. Do opisanych w  artykule oscyloskopów HS4 i  HS4 DIFF dostarczone jest oprogramoK L A Rys. Możliwe jest przy tym dość swobodne zwiększanie liczby kanałów pomiarowych. Zastosowanie normalnego oscyloskopu. jak i  całkowity czas pomiaru określone są przez użytkownika przed rozpoczęciem rejestracji.dolinski@ep. że koszt zakupu najprostszego oscyloskopu USB będzie wielokrotnie niższy niż średniej klasy oscyloskopu stacjonarnego. Nie da się takim przyrządem mierzyć sygnałów charakteryzujących się dużą dynamiką. gdyż można nimi mierzyć z rozdzielczością 12. 14. takich jak Dasy-lab czy LabView. Pierwszym. Kolejną zaletą HS-ów jest dostępność aż 4 kanałów pomiarowych. Ostatnim z  wirtualnych przyrządów przystawek HSx jest analizator widma. Rodzaj pomiaru. Biblioteki mogą być również wykorzystywane w innych środowiskach pomiarowych. okno. Związana z  tym zagadnieniem teoria jest opisana krótko w  instrukcji przyrządu. EP jaroslaw. długość rekordu. W  większości oscyloskopów stacjonarnych stosowane są przetworniki zaledwie 8-bitowe.Bliźniaki TiePie – HS4 i HS4 DIFF oscyloskopem HS4. Ułatwiają one pisanie własnych aplikacji pomiarowych. pomiędzy którymi występują bardzo długie przerwy. czy wybrać cyfrowy oscyloskop USB. która jest stała i wynosi od 5 do 50 MSa/s (w zależności od wersji). Firma TiePie dostarcza biblioteki DLL z przykładowymi programami. Liczba wykorzystywanych kanałów nie ma przy tym wpływu na częstotliwość próbkowania. 12. Końcowy wynik jest w nim obliczany oczywiście w  oparciu o  szybką transformatę Fouriera. co ułatwia użytkownikowi zrozumienie zasady pomiaru. za to dowolnie wybranym kanale. nawet z bardzo długą podstawą czasu. Przebieg rozładowania dużej pojemności otrzymany przy użyciu rejestratora wanie Winsoft Measurment Software i  Multi Channel Software. Pod ostatnią ikoną ukryta jest komenda automatycznego doboru parametrów pracy oscyloskopu. W  czym zatem przystawka oscyloskopowa może być lepsza od oscyloskopu klasycznego? Pierwszym takim parametrem jest rozdzielczość pomiaru. 2000 sekund). potrzebne jest do tego dwukrotne scałkowanie sygnału mierzonego. Przyrząd ten może być wykorzystywany na przykład do wykrywania przypadkowych zakłóceń. pozwalającymi prowadzić pomiary zupełnie niemożliwe do realizacji z  zastosowaniem zwykłych oscyloskopów cyfrowych. Z  tym drugim programem przyrządy stają się prawdziwymi laboratoriami pomiarowymi. niewątpliwie bardzo ważnym jest cena. Udostępniane są przy tym źródła napisane w Delphi.

Wyróżniamy wyważanie jednopłaszczyznowe. a o zakończeniu pomiarów decyduje uzyskanie wyników mieszczących się w założonej granicy błędu. Gdy przekrój tarczy w  płaszczyźnie przechodzącej przez oś obrotu jest znacząco inny niż prostokątny lub gdy występują dwie tarcze umieszczone na wspólnej osi obrotu. co może być źródłem błędu nieuwzględnianego w pomiarze. łożyskowanie. pojazdów itp. niż oryginalne.SPRZĘT SPP RZZ ĘTT Kręcenie bez bicia – System wyważania VibroDAQ2 Od jakości wyważenia elementów wirujących maszyn i  urządzeń zależy poziom emitowanego hałasu.i  dwupłaszczyznowego wyważania elementów wirujących. doważanie. że rozkład masy elementu wirującego powinien być w  jak największym stopniu jednorodny. 1. a  więc w  pewnym sensie nadal pozostanie niewyważony. gdy mamy do czynienia na przykład z pojedynczą tarczą o regularnych kształtach.ideał nie istnieje. Jednym z  nich jest VibroDAQ2. a  do tego są potrzebne specjalizowane przyrządy. stopniowo przybliżających efekt końcowy do ideału. nie zawsze jest to jednak możliwe. że jest niewyważony. musi być systematycznie kontrolowany. Zanim zaznajomimy się z samym przyrządem. W wielu przypadkach zadowalające wyniki można osiągnąć. mówimy o wyważaniu dwupłaszczyznowym (rys. Zdecydowanie lepsze wyniki uzyskuje się więc. W  EP  4/2010 przedstawiliśmy Czytelnikom teorię wyważania elementów obrotowych maszyn. Wyważanie Rys. gdy wyważanie jest przeprowadzane bezpośrednio w urządzeniu. Znacznie lepsze wyniki uzyska się. że układ będzie charakteryzował się równowagą chwiejną. b) dwupłaszczyznowego. W  największym skrócie można powiedzieć. Pamiętajmy jednak. Stan maszyn. przypomnimy sobie najważniejsze zagadnienia i wnioski wynikające z teorii. jeżeli jego środek masy nie jest usytuowany w  osi obrotu. wektora niewyważenia. przeprowadzając tzw. Jest to na przykład powszechna praktyka w  warsztatach samochodowych podczas wyważania kół. tak jak nasze własne zdrowie. c) wielopłaszczyznowego 118 ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 . Niewykryte w  porę wibracje mogą być przyczyną groźnych i  kosztownych w  naprawie uszkodzeń. że wyważanie może być prowadzone na specjalnie skonstruowanym stanowisku albo bezpośrednio w  pracującym urządzeniu. Kompensacja niewyważenia za pomocą jednej masy może oznaczać. ten błąd może być zwiększony przez inne. Niewyważenie jest spowodowane najczęściej niejednorodnością materiału. Wiedza ta została umiejętnie wykorzystana przez konstruktorów firmy RK-System do budowy uniwersalnego urządzenia VibroDAQ2. Z praktycznego punktu widzenia istotne jest to. Nie łudźmy się jednak . Dodatkowo. Przeniesienie elementu wirującego na stanowisko pomiarowe wymaga wymontowania go z  urządzenia. z którego jest zbudowany element wirujący. Przykładowy kształt elementów wirujących do wyważania a) jednopłaszczyznowego. 1). dwupłaszczyznowe i  wielopłaszczyznowe. dokładając lub ujmując tylko jedną masę. Niewyważenie może być kompensowane przez dokładanie lub zdejmowanie odpowiednio dobranych mas w  ściśle określonych punktach wału zależnych od tzw. zużycie energii i  trwałość łożysk. że wyważanie jednopłaszczyznowe występuje wtedy. czyli dokładanie (zdejmowanie) kolejnych mas korekcyjnych. Resume O danym elemencie wirującym mówimy w największym uproszczeniu. może również wynikać z  nieprawidłowego zawieszenia tego elementu. służącego do jedno.

Stanowisko pomiarowe jest wykorzystywane najczęściej na etapie produkcji urządzeń..21-6-3 103.in.1000 Hz góra 20 g RMS 3. Nie jest on używany w  badaniach wibracji. Fabryczna konfiguracja systemu obejmuje komponenty niezbędne do przeprowadze- Rys.13 kHz bok Czujniki prędkości 100 mV/in/s ±5% 1. Zasada działania systemu VibroDAQ2 jest oparta na pomiarze drgań. Na zamówienie użytkownika mogą być dostarczone czujniki o  jeszcze wyższych czułościach. zarówno na stanowisku pomiarowym.3.02. niewyważenie statyczne. gdy centralna oś bezwładności jest przesunięta równolegle do osi wału i niewyważenie dynamiczne. Pełną ofertę przedstawiono w tab. Wyróżniamy tu m.16 kHz góra 10 mV/g ±10% 0.01. 4. 2) w okoli- Rys.01-6-3 113.2 Hz..01-VR10-3 125.01-AR20-3 Zakres częstoPołożenie tliwości pracy gniazda Czujniki drgań ogólnego zastosowania 100 mV/g ±5% 0...... Waga 120°C 120°C 120°C 120°C 85 g 85 g 130 g 130 g 90°C 90°C 90 g 140 g 120°C 120°C 120°C 120°C 80 g 75 g 130 g 125 g 120°C 120°C 90 g 140 g 90°C 90°C 85 g 85 g nia podstawowych pomiarów. należy jednak liczyć się z nieco bardziej skomplikowanym cyklem pomiarowym. bez konieczności stosowania połączenia śrubowego. Wykorzystywane są do tego czujniki przyspieszeń. W standardowym zestawie systemu VibroDAQ2 znajdują się czujniki drgań 100 mV/g sprawdzające się w przypadku 95% klientów. Aby z  niego skorzystać..9 Hz. Znajdujemy w niej: – przystawkę VibroDAQ2.. VibroDAQ2 w praktyce System pomiarowo-diagnostyczny VibroDAQ2 umożliwia wykonywanie dynamicznego wyważania jedno. 1.7 kHz bok Czujniki drgań o  wysokich częstotliwościach 10 mV/g ±5% 0.01-6-2 125. 3.. – folię refleksyjną dla czujnika laserowego.14 kHz góra 100 mV/g ±10% 0.5 Hz.5 Hz.3..21-3-3 103.5 Hz. Później. Umieszczono je w  aluminiowej walizce gwarantującej bezpieczny transport zestawu.. należy go umieścić na statywie (fot. 2.12 kHz bok Czujniki drgań o  niskich częstotliwościach 500 mV/g ±5% 0. również takich. – dwa adaptery z  końcówką magnetyczną umożliwiającą montaż czujników w  dogodnym miejscu.7 kHz góra 500 mV/g ±5% 0. W  razie potrzeby mogą być uzupełnione o opcjonalne akcesoria dostępne w ofercie producenta..22-3-2 Fot..5 Hz. Jeszcze jednym.. istotnym z praktycznego punktu widzenia pojęciem jest rodzaj niewyważenia. Przyrząd pozwala na zastosowanie praktycznie dowolnych czujników drgań.i dwupłaszczyznowego wirników sztywnych. jak i w łożyskach własnych.-9-2 101. które są zabudowane fabrycznie na istniejącym stanowisku pomiarowym.. w trakcie ich eksploatacji raczej nie wymontowuje się z nich wirników. W stałej ofercie jest natomiast szeroka gama czujników.5 Hz.13 kHz bok 10 mV/g ±10% 0. – statyw do mocowania czujnika laserowego. Oferta czujników współpracujących z  systemem VibroDAQ2 Model 101.5 Hz. – kable czujników i kabel USB służący do połączenia przystawki z komputerem. – dwa czujniki akcelerometryczne z gwintem M5 służącym do umocowania na stanowisku pomiarowym.7 kHz góra 100 mV/in/s ±5% 1.2 Hz... Okno definiowania wirników 119 ..02-6-2 103.1000 Hz góra niu. w którym centralna oś bezwładności jest przesunięta nierównolegle do osi wału i jej nie przecina (w obszarze ograniczonym rozmiarami wału).System wyważania VibroDAQ2 Tab. Czujnik laserowy na statywie wielopłaszczyznowe jest natomiast stosowane dla wałów giętkich...5 Hz.16 kHz góra 10 mV/g ±5% 0. Wykonując badania w urządze- 111. nawet 500  mV/g.02-3-2 103.01-6-3 101.7 kHz bok 4-20 mA (brak opcji pomiaru temperatury) 10 mm/s RMS 3. Czujnik laserowy jest niezbędny do pomiaru prędkości obrotowej wału podczas wyważania...22-6-2 101.. prędkości lub przesunięcia....14 kHz góra 100 mV/g ±5% 0.5 Hz.10 kHz bok 100 mV/g ±10% 0. 1. Podstawowe okno programu aktywne w trakcie wyważania ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 Czułość Temperatura max. – czujnik laserowy z detektorem.01-3-3 101. gdyż generowałoby to dodatkowe koszty przy jednoczesnym zmniejszeniu dokładności pomiaru.9 Hz.-9-3 103..

Stopień niewyważenia jest przedstawiony w postaci wektora niewyważenia wrysowanego w okrąg symbolizujący element wirujący. takich jak częstotliwość próbkowania i rozmiar bufora próbek. na którym jest zainstalowany specjalny program. Zachowano charakterystyczny dla programów firmy RK-System interfejs graficzny (rys. 3). Kolejne cykle wyważania są uruchamiane/wstrzymywane przyciskami ekranowymi Dalej. Pomiar taki pozwala dość precyzyjnie wskazać elementy wymagające wyważenia oraz zdiagnozować ewentualne 120 inne usterki. ale też nie stanowi utrudnienia w pracy. który odbiega nieco od większości programów okienkowych. którą rozpoczyna pomiar z masą kontrolną. Dla ułatwienia wykonania tej operacji. Przed rozpoczęciem pracy warto ocenić ogólny stan techniczny urządzenia. stąd jego wartość zawsze jest równa 100%.czy dwupłaszczyznowy). Po zaaplikowaniu masy korygującej. W zależności od potrzeb doważanie można powtarzać. jest dość prosta i intuicyjna. Raport z pomiarów cach wirującego elementu. Start. w  kolejnym kroku pomiarowym można dokonać tzw. gdy program nakaże umieszczenie masy korygującej w miejscu. Po ustabilizowaniu się warunków. niewyważenie przekracza założenia norm). Postępowanie w tym wypadku sprowadza się do wykonania dodatkowego po- Rys. 6. 5. skutkuje właściwym wyważeniem detalu. naciskając przycisk Dalej. Jest to bardzo istotne ze względu na charakter czynności wykonywanych w dalszej części pomiarów. Pomiar polega na analizie wiązki odbitej od tarczy refleksyjnej przyklejonej do wału. Co zrobić na przykład. Podczas doważania wykonuje się jeden dodatkowy pomiar (niezależnie od tego czy detal jest jedno. na płycie czołowej urządzenia umieszczono diodę informującą o odebraniu sygnału z czujnika. Mając zebrane informacje o  ogólnym stanie urządzenia. jeśli rezultat wyważanie uznajemy za niewystarczający (np.lub dwupłaszczyznowej) do przystawki należy dołączyć jeden lub dwa czujniki wibracji. takie jak amplituda i faza drgań oraz prędkość obrotowa wirnika. W  sytuacji. Obsługa przyrządu. W programie obsługi VibroDAQ2 przewidziano taki przypadek i w razie potrzeby można korzystać z odpowiedniej opcji. Doskonale nadaje się do tego analiza widmowa – odpowiednia opcja jest dostępna w  programie systemu VibroDAQ2. Nie jest przy tym konieczne przeprowadzenie całej procedury od początku. co polega na takim ustawieniu czujnika. Nie zawsze jednak umieszczenie masy korygującej w określonym położeniu jest możliwe. rozpoczynamy od oszacowania niewyważenia wstępnego badanego elementu wirującego. umieszczonych we wskazanych położeniach. Może to wynikać z budowy mechanicznej wyważanego elementu. Będą one wpływały na dokładność pomiarów oraz na czas ich wykonywania. trzy kroki dla obiektów dwupłaszczyznowych. doważenia. Niewyważenie wstępne jest przyjmowane jako punkt odniesienia do kolejnych pomiarów. Na ekranie są podane również inne parametry. W tym celu należy zatrzymać obroty wału i umieścić na nim dokładnie znaną masę w dowolnym położeniu. Przed rozpoczęciem pomiarów elementy te należy skalibrować. Zależy to od odpowiednio zdefiniowanego parametru programu. Procedura wyważania składa się z  dwóch lub trzech kroków pomiarowych. W większości przypadków kompensacja niewyważenia wykonana zgodnie z  otrzymanymi wskazaniami przyrządu.  3). W zależności od przyjętej metody wyważania (jedno. Następnie ponownie uruchamiamy obroty wału i przechodzimy do kolejnego cyklu. gdy rezultaty z jakichś względów okażą się niewystarczające. gdyż długość wektora jest proporcjonalna do niewyważenia (rys. w którym znajduje się przerwa między łopatkami wentylatora? Rozwiązaniem jest rozłożenie masy korygującej na kilka. Obliczenie i wprowadzanie masy korygującej może być realizowane poprzez jej dodawanie lub zdejmowanie. mimo wielu czynności. W  przypadku wyważania dwupłaszczyznowego konieczne są dwa pomiary. Parametr ten można łatwo zinterpretować „wzrokowo”. które będzie stanowiło punkt odniesienie w kolejnych cyklach. W każdym etapie wyniki są prezentowane na ekranie komputera w postaci tabelarycznej oraz graficznej. aby odbity od tarczy sygnał był prawidłowo rozpoznawany.SPRZĘT Rys. Dwa kroki są stosowane dla obiektów jednopłaszczyznowych. Okno analizy widmowej ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 . które trzeba wykonać w  trakcie wyważania. ale opcja ta również wpływa znacząco na czas pomiaru. System VibroDAQ2 składa się z przystawki i komputera. Po wstępnym oszacowaniu niewyważenia można przystąpić do zasadniczej fazy pomiaru. Błędy przypadkowe są skutecznie eliminowane przez włączenie uśredniania. Istotne jest optymalne dobranie parametrów pracy przystawki. można wykonać doważanie. na ekranie uzyskujemy parametry obciążenia korygującego: jego masę wyrażoną w jednostkach bezwzględnych lub odniesioną do masy kontrolnej i położenie względem punktu referencyjnego.

szczególnie kąta. w  wyniku którego otrzymujemy odpowiednio skorygowane wartości masy kompensującej oraz kąta jej umieszczenia (dodania lub odjęcia). Jest to możliwe po zastosowaniu specjalnej głowicy z  jedną lub z dwoma przesuwanymi masami. by w  jak największym stopniu zminimalizować wszelkie „bicia” i wibracje. to w kolejnych cyklach uzyskujemy coraz mniejsze sygnały z czujników. że wyważanie kończymy wtedy. Na rys.pl M A 121 . Może się więc okazać. nieczne jest odpowiednie zdefiniowanie parametrów wirnika. Musi być ona zachowana również po wykonaniu wszelkich napraw i  rutynowych przeglądów. Wyważane elementy. gdy stopień niewyważenia mieści się w  granicach stosowanej w  danym przypadku normy. charakteryzują się dużą przypadkowością. Poszczególne typy wirników są pogrupowane według klasy jakości wyważenia: od wolnoobrotowych silników okrętowych do wrzecion. Jarosław Doliński. przepisy System VibroDAQ2 jest dostosowany do przepisów i  norm przemysłowych obowiązujących w  tym zakresie. 7.System wyważania VibroDAQ2 Rozszerzenie możliwości VibroDAQ2 Rys. które są wykorzystywane w  przemyśle. Zastosowano w nim nowoczesne rozwiązania elektroniczne oparte na układach FPGA.10000 obr/s.. Dzięki niemu Polak nie zawsze musi być mądry dopiero po szkodzie. Normy. Na podstawie poziomu i kształtu wibracji daje się dużo powiedzieć o  stanie poszczególnych mechanizmów.200 kHz. Powróćmy jednak do istoty przeprowadzanej operacji. Pojawia się zatem pytanie – kiedy zakończyć procedurę wyważania? Pierwsza odpowiedź. Uzyskano dzięki temu bardzo dobre parametry pomiarowe: zakres mierzonych prędkości obrotowych 0. że detal jest już właściwie wyważony.1. jednak czas obliczeń w tym przypadku drastycznie się wydłuża. że od pewnego momentu wyniki pomiarów. Spośród wielu zastosowań systemu VibroDAQ2 jednym z  częściej używanych jest wyważanie tarcz szlifierskich.  4. Jest to zjawisko normalne i świadczy o tym. VibroDAQ2 jest doskonałym przykładem umiejętnego zastosowania wiedzy teoretycznej (mechaniki ciała stałego) w  praktyce. którą jak w większości cyfrowych przyrządów pomiarowych wykonuje się w oparciu o szybką transformatę Fouriera (FFT)..com. Prezentowane są w  nich rysunki poglądowe ułatwiające tę czynność. 16-bitowym przetworniku A/C i  technice DSP. Sama procedura wyważania przebiega analogicznie. Wyważanie stosujemy po to. W tym kontekście procedura wyważania nie jest więc zwykłą czynnością serwisową. Dwie opcje oprogramowania umożliwiają wykorzystanie przystawki jako analizatora widma i  oscyloskopu. co jest możliwe w oknach ustawień.. szczególnie te. Są na nim dodatkowo umieszczone wszystkie parametry pomiarów (rys. w których nie muszą znajdować się elementy wirujące.dolinski@ep. Ułatwieniem jest wyświetlenie wyniku końcowego w  kolorze zielonym. Oscyloskop ponadto jest przydatny we wstępnej fazie pomiarów do oceny sygnału otrzymywanego z  czujnika wibracji. Interfejs USB pracujący w  trybach High Speed i  Full Speed zapewnia szybki transfer danych do komputera. a na rys. Doważanie może być powtarzane. energetyce itp. dość oczywista. Kontynuowanie takich pomiarów nie ma więc większego sensu. 6 przedstawiono przykładowy oscylogram uzyskany z czujników drgań. EP jaroslaw. Przykład przedstawiono na rys. 7 widmo tego sygnału. jeśli norma nie jest spełniona. zakres częstotliwości próbkowania 10 Hz. Okno oscyloskopu miaru drgań. Można też opcjonalnie wykorzystać algorytm DFT (dyskretna transformata Fouriera). Szczególnie przydatna jest tu analiza widmowa. Tryby te mogą być stosowane do badania maszyn mechanicznych. Sama procedura pomiarowa jest bardzo podobna do standardowej. 5). mają często atesty potwierdzające ich przydatność w  konkretnych zastosowaniach.. jest taka. stają się niestabilne. jeśli spełnia on wymagania normy i w kolorze czerwonym. Przed rozpoczęciem wyważania zgodnego z  normą ISO  1940 koR E ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 K L A System VibroDAQ2 został skonstruowany do wyważania elementów wirujących. Jeśli więc cała procedura przebiega pomyślnie.. tarcz i  tworników precyzyjnych szlifierek. a po jej zakończeniu powinien powstać stosowny dokument. jak to opisano wyżej. System VibroDAQ2 umożliwia automatyczne generowanie raportu potwierdzającego uzyskanie określonych wyników.

Krzysztof Korpysz. Poradnik bez kantów Budowanie domu to proces bardzo absorbujący. jak można sobie z tym poradzić. Papiery i pozwolenia. kod zamówienia KS–100200 122 stron: 352 Witold Wrotek cena: 35 zł kod zamówienia kod zamówienia kod zamówienia kod zamówienia KS–240815 KS–291005 KS–250601 KS–291000 Podręcznik akustyki Atton F. Jednym z najpopularniejszych języków wykorzystywanych do przygotowywania aplikacji dla PLC jest graficzny język drabinkowy (nazywany także skrótowo LD lub LAD). kto z sukcesem zakończył takie przedsięwzięcie – i na własnej skórze przekonał się. Bardzo cenny materiał ilustracyjny obejmuje zarejestrowane w rzeczywistych warunkach przebiegi sygnałów poszczególnych elementów układów Common Rail czołowych producentów wraz z ich interpretacją oraz wytycznymi dotyczącymi diagnostyki i naprawy. kod zamówienia KS–100101 Maciej Olech stron: 398 cena: 69 zł Programowanie sterowników PLC w języku drabinkowym Współczesne sterowniki stosowane w systemach automatyki są urządzeniami niezwykle elastycznymi funkcjonalnie. Jest on dostępny w postaci IP core’a napisanego w dwóch najpopularniejszych językach opisu sprzętu: VHDL oraz Verilogu. drzwi i wnętrza. nie tylko zajęłoby Ci to całe wieki. Tam dom Twój. Jednym z najpopularniejszych mikroprocesorów przeznaczonym do implementacji w układach PLD (CPLD i FPGA) firmy Xilinx jest 8-bitowy PicoBlaze. chodząc od urzędu do urzędu. Szczegółowo omówiono realizację indywidualnego projektu programistycznego. co wynika przede wszystkim z możliwości ich programowania. którego znajomość przez automatyków zajmujących się tworzeniem aplikacji przemysłowych jest wręcz niezbędna. Przejrzysta . Everest Mikrokontrolery AVR – Niezbędnik programisty Jarosław Doliński CD i DVD w teorii i praktyce Mirosław Sokół Stron: 672 Stron: 134 Stron: 350 119 zł www. sprawdzanie. kod zamówienia KS–290916 kod zamówienia kod zamówienia kod zamówienia kod zamówienia KS–230410 KS–270901 KS–291002 KS–260339 Mały słownik technic- Angielsko-polski zny angielsko–polski słownik specjalistyczny. Warto więc posłuchać rad kogoś. że możliwa jest implementacja w nich kompletnych mikrokontrolerów i mikroprocesorów oraz współpracujących z nimi cyfrowych bloków peryferyjnych.pl 19 zł Programowalny sterownik SIMATIC S7-300 w praktyce inżynierskiej Janusz Kwaśniewski 40 zł Stron: 341 ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 1/2009 69 zł . powszechnie stosowanych obecnie w silnikach wysokoprężnych samochodów osobowych.avt. polsko–angielski Elektronika USB.DZIAŁ WYBRANE KSIĄŻKI Z OFERTY AVT PicoBlaze. Kolejność robót i uzgodnienia z ekipami budowlanymi. kod zamówienia KS–100300 Marcin Nowakowski stron: 272 cena: 69 zł kod zamówienia kod zamówienia kod zamówienia kod zamówienia KS-281104 KS–281108 KS–290901 KS–250203 Bascom AVR w przykładach Marcin Wiązania BASCOM ‘51 w przykładach Marcin Wiązania Wprowadzenie do języka Verilog Zbigniew Hajduk Interfejsy sprzętowe komputerów PC Michael Gook Wstęp do programowania sterowników PLC W książce zawarto ogólne informacje o budowie. bogato ilustrowane opisy prezentowanych zagadnień powodują. Paweł Obstawski stron: 260 cena: 44 zł Układy wtryskowe Common Rail w praktyce warsztatowej. ciężarowych i autobusów. gdzie serce Twoje. Praktyczne programowanie z Windows API w C++ Andrzej Daniluk Podstawy miernictwa Janusz Piotrowski Stron: 280 Stron: 322 Praca zbiorowa Stron: 498 39zł Stron: 391 49. Projekty i technologie budowy.struktura książki i dogłębne. Budowa i pomiary Andrzej Kamieniecki Układy mikroprocesorowe. Nowoczesny pakiet CAD dla elektroników Książka jest kompleksowym podręcznikiem przeznaczonym dla wszystkich użytkowników pakietu projektowego PADS. działaniu i zastosowaniu sterowników PLC oraz opisano podstawowe polecenia i funkcje stosowane do ich programowania. diagnostyka kod zamówienia Stron: 158 Hubertus Günther stron: 160 cena: 41 zł kod zamówienia kod zamówienia kod zamówienia kod zamówienia KS–241033 KS–290600 KS–290201 KS–220308 Mały słownik techniczny niemiecko–polski i polsko–niemiecki Praca zbiorowa Mikrokontrolery AT91SAM7 w praktyce Robert Brzoza-Woch Współczesny oscyloskop. KS–100203 49 zł Stron: 286 55 zł Stron: 320 79 zł Stron: 536 70 zł Robert Sałat.oparta na wieloletnim doświadczeniu autora . kod zamówienia KS–100204 Praktyczny poradnik fachowy zawierający opis budowy.50 zł 40 zł 38 zł Stanisław Flaga stron: 191 cena: 69 zł Budowa i remont domu. sprawdzania i diagnostyki sterowanych elektronicznie zasobnikowych układów wtryskowych Common Rail. że poznanie sposobu obsługi oraz „tajników” PADS-a nie sprawi kłopotu także mniej wprawnym projektantom. zarówno początkujących jak i zaawansowanych. Budowa.sklep. Działka i okolice. Przykłady rozwiązań Bartłomiej Zieliński Stron: 402 Stron: 359 Stron: 328 Stron: 130 42 zł 79 zł 69 zł 30 zł PADS w praktyce. Podano także wiele konkretnych informacji przydatnych dla osób zamierzających praktycznie wykorzystać sterowniki w różnych urządzeniach. Klarowne przykłady wykorzystania poszczególnych funkcji przedstawiono wykorzystując język drabinkowy. Jeśli wszystkiego musiałbyś dowiadywać się na własną rękę. ale także mogłoby się okazać ponad Twoje siły. Jest to od wielu lat podstawowy język programowania PLC. Okna. Opisano sposoby sprawdzania nie wymagające posiadania specjalnych urządzeń diagnostycznych poszczególnych producentów samochodów. Mikroprocesor w FPGA Współczesne układy FPGA oferują konstruktorom tak duże zasoby logiczne.

SERWIS ELEKTRONIKI str. 322 Detekcja sygnałów optycznych. 228 Urządzenia elektroniczne cz. 280 Urządzenia i systemy mechatroniczne. A. 128 Elektronika. str.KS–981001 KS–981009 KS–981250 KS–981256 KS–981257 KS–990151 KS–990301 KS–990302 KS–990303 KS–990304 KS–991003 Sztuka elektroniki cz. M. str. Baranowski. str. 284 Proekologiczne odnawialne źródła energii. Jarosław Doliński. str. 134 44 zł 39 zł 53 zł 47 zł 49 zł 42 zł 41 zł 36 zł 55 zł 65 zł 59 zł 63 zł 30 zł 40 zł 20 zł 53 zł 61 zł 56 zł 62 zł 36 zł 36 zł 31 zł 25 zł 35 zł 92 zł 20 zł 42 zł 51 zł 40 zł 62 zł 38 zł 25 zł 44 zł 45 zł 54 zł 45 zł 44 zł 63 zł 59 zł 145 zł 38 zł 49 zł 68 zł 59 zł 37 zł 55 zł 49 zł 48 zł 69 zł 12 zł 59 zł 41 zł 26 zł 15 zł 40 zł 32 zł 56 zł 69 zł 69 zł 39 zł 40 zł 40 zł 19 zł  EP 5/2010 KS–231002 KS–231220 KS–240201 82 zł 38 zł 18 zł 20 zł 25 zł www. Starecki. Rosłoniec. WKŁ. II S. II B. WKŁ. str. Kupris. 220 Liniowe obwody mikrofalowe S. Z. str. 490 Podstawy miernictwa J. str. 305 Pamięci masowe w systemach mikroprocesorowych P. II S. Zbysiński. Układy i systemy J. Bogusław Michałowski. 345 Układy cyfrowe TTL i CMOS serii 74 cz. Gardynik łącznie str.pl 123 . str. str. III. str. S. Skahill. str.sklep. SERWIS ELEKTRONIKI. 276 Podstawy elektroniki cz. 1185 Scalone przetworniki AC i CA R. Król. str. 216 Porady serwisowe OTVC Sony i Philips. Paweł Kałużny. WNT. str. REA. 320 Car audio – Pioneer.3 Praca zbiorowa. zeszyt 2 Praca zbiorowa. str. str. 292 Podstawy elektrotechniki i elektroniki samochodowej. 203 Mikrofale. str. str. Górecki. WNT. III . Szabatin. P. WSiP. 494 Podstawy cyfrowych systemów telekomunikacyjnych. Sowiński. Od Pascala i C++ do Delphi i Buildera A. 336 Mikrokontrolery 8051 w praktyce T. WSiP. str.avt. 368 Komputerowe systemy pomiarowe W.www. WSiP. Podstawy polowe W. 383 Diody. 483 Mały słownik techniczny angielsko–polski. str. 191 Język VHDL. Kasprzyk.sklep. 544 Odnawialne źródła energii i pojazdy proekologiczne. 127 Dźwięk cyfrowy W. str. Trzeciak. 224 Pracownia elektryczna. Górecki. Grabowski . BTC. diaki odpowiedniki – katalog SERWIS ELEKTRONIKI str. WNT. 343 Mikrokontrolery dla początkujących P. str. Witold Jabłoński. Górski. Hans–Jurgen. BTC. Rogalski. NAKOM. WKŁ. WKŁ. WNT. Marusak. J. 228 Porady serwisowe – monitory Praca zbiorowa. str. Pieniak. 1 SERWIS ELEKTRONIKI. M. Symulacja i optymalizacja układów elektronicznych A. Programowanie i symulacja sterowników PLC firmy Siemens A. MIKOM. str. Mariusz Żal. Kozak WKŁ. str. 934 Pomiary oscyloskopowe. 259 Elektronika J. str. 78 str. str. str. WKŁ. Gremba. Marusak. Przykłady rozwiązań B. 96 Projektowanie i analiza wzmacniaczy małosygnałowych A. 348 Programowanie sterowników przemysłowych J. poziomego i korekcji SERWIS ELEKTRONIKI. str . BTC. str. str. SERWIS ELEKTRONIKI. BTC. 242 Czujniki – mechatronika samochodowa. BTC.pl Najlepsze książki dla Czytelników Elektroniki Praktycznej % rów T 10 to V T e ra w A BAnumnikó RApre ęcz a si d l m ie Tytuł KSIĘGARNIA WYSYŁKOWA . str. Marks. str. Część I SERWIS ELEKTRONIKI./f tel faks 22 257 84 55 e- ilem a m handlowy@avt. WKŁ. 250 Mikroprocesory jednoukładowe PIC S. WSiP. 298 Układy scalone wideo – aplikacje cz. str. BTC. Pióro. 372 Kody usterek poradnik diagnosty samochodowego Haynes Publishing. Praca zbiorowa. WSiP. BTC. 304 Mikrokontrolery 68HC08 w praktyce Kreidl. Merkisz. Helion. BTC. pierwsze kroki. NEXT. str. II S. Dilger. WNT. Budowa i działanie urządzeń Marusak. str. 176 Słownik terminologii nagrań dźwiękowych PRO-AUDIO. Wesołowski WKŁ. str. BTC. str. s. str. 286 Sieci telekomunikacyjne. 180 Elementarz elektroniki ( MIK ) cz. str. WNT. Sławomir Kula. Marek Pilawski. 390. WKŁ. wznowienie. str. Leszczynowa 11 03-197 Warszawa ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 1/2009 ax tel. 460 Motocyklowe instalacje elektryczne R. pierwsze kroki wyd. BTC. Zieliński. 387 Wzmacniacze mocy audio – aplikacje cz. 124 Układy mikroprocesorowe. 309 Układy sygnałowe i wzmacniacze wizji w OTVC i monitorach. str. 542 Wyświetlacze graficzne i alfanumeryczne w systemach mikroprocesorowych. str. str. 96 USB praktyczne programowanie z windows API w C++. str. str. Janusz Kwaśniewski. str. 200 Podstawy elektroniki cyfrowej J. APROVI Systemy i sieci dostępowe XDSL. WSiP. 324 Podstawy teorii sterowania Praca zbiorowa. 277 BASCOM AVR w przykładach. SERWIS ELEKTRONIKI. str. WNT. I. IV S. str. I SERWIS ELEKTRONIKI. str. WNT.306 Uszkodzenia i naprawa silników elektrycznych J. Pasierbiński WNT.128 Mikrokontrolery Nitron Motorola M68HC D. 264 Poradnik inżyniera elektryka tom 2. Andrzej Kamieniecki. Szóstka WKŁ. J. Watson. 2. str. Kotowski. str. Krzysztof Pietrusewicz. str. str. 277 Podstawy programowania mikrokontrolera 8051 P. 224 Instalacje elektryczne w budownictwie.II P. 22 257 84 50-52 . Majewski BTC. 634 Programowalny sterownik SIMATIC S7-300 w praktyce inżynierskiej. Praca zbiorowa. I  B. Hadam. 864 Stabilizatory napięcia cz. WKŁ. Zwoliński WKŁ. Pietraszek . Lewandowski. BTC. WKŁ. Kościelnik.Haykin. K. BTC Realizer – graficzne programowanie mikrokontrolerów G. 327 KS–991133 KS–200105 KS–200301 KS–200406 KS–200602 KS–200705 KS–200707 KS–200903 KS–210209 KS–210304 KS–210604 KS–210714 KS–210808 KS–210809 KS–210810 KS–210902 KS–211009 KS–211010 KS–220308 KS–220413 KS–220519 KS–220604 KS–220605 KS–220805 KS–220913 KS–221005 KS–221009 KS–221113 KS–221114 KS–221201 KS–221202 KS–221203 KS–221204 KS–221205 KS–221206 KS–221208 KS–230116 KS–230118 KS–230201 KS–230202 KS–230203 KS–230311 KS–230401 KS–230402 KS–230410 KS–230602 KS–230605 KS–230731 KS–230732 KS–230929 KS–231001 15 zł 58 zł 40 zł 41 zł 41 zł 60 zł KS–240204 KS–240209 KS–240213 KS–241031 KS–241032 KS–241033 KS–241034 KS–250717 KS–250718 KS–250719 KS–250720 43 zł 41 zł 29 zł 45 zł 80 zł 48 zł 43 zł 35 zł KS–250729 KS–250730 KS–251019 KS–251020 KS–251108 KS–251109 KS–251110 KS–251111 KS–251112 KS–251212 KS–260103 KS–260104 75 zł 50 zł 32 zł 85 zł 18 zł 23 zł 18 zł KS–260201 KS–260202 79 zł 45 zł 22 zł 30 zł 45 zł 43 zł 53 zł KS–260203 KS–260204 KS–260338 KS–260339 KS–260340 KS–260341 KS–260343 KS–260503 KS–260504 55 zł 35 zł 39 zł 42 zł 65 zł 42 zł 42 zł 41 zł 69 zł KS–260505 KS–260801 KS–271003 KS–280108 KS–280111 KS–280112 KS–280500 42 zł 69 zł KS–280600 40 zł KS–281107 53 zł 43 zł 65 zł 67 zł KS–281108 KS–290000 KS–290002 KS–290201 KS–290304 KS–290602 KS–290906 40 zł 44 zł 39 zł 45 zł 48 zł 45 zł 38 zł KS–290908 KS–290909 KS–290914 42 zł 45 zł 68 zł KS–290915 KS–290916 KS–291000 37 zł 53 zł 42 zł KS–291001 KS–291002 KS–290907 KS–291004 KS–291005 41 zł Układy cyfrowe TTl i CMOS serii 74 cz. Praca zbiorowa. str. Bielecki. 242 Projektowanie układów cyfrowych z wykorzystaniem języka VHDL M. Zasada działania. str.van de Plassche. Kisiel BTC. łącznie str. str. str. WSiP. Piotrowski. BTC. Część II SERWIS ELEKTRONIKI. str. str. MIKOM. str. Grażyna Jastrzębska. Wiązania. str. str. 466 Wzmacniacze mocy audio–aplikacje cz. WKŁ. str. Kwaśniewski. BTC. 851 Podstawy teorii sygnałów J. Jabłoński. BTC. Rumreich. BTC. 848 Diagnostyka samochodów osobowych K. str. BTC Protel DXP pierwsze kroki. 336 Diagnozowanie silników wysokoprężnych H. 276 Mikrokontrolery AVR – niezbędnik programisty. P. str. 270 Cyfrowe przetwarzanie sygnałów od teorii do zastosowań P. 144 Wzmacniacze operacyjne P. str. Mariusz Radzimierski. HELION. str. str. str. Projektowanie układów analogowych poradnik praktyczny R. str. str. J. WKŁ. I  SERWIS ELEKTRONIKI str. HELION. 2 SERWIS ELEKTRONIKI. Gunther. BTC. 604 Telewizyjne systemy dozorowe. str. Smyczek. 344 Mikrokontrolery PIC16F8x w praktyce T. WKŁ. WSiP. 328 Serwis sprzętu domowego 1/09. 468 Pracownia elektroniczna – układy elektroniczne L. Gałka. Rydzewski Jerzy. 610 Systemy radiokomunikacji ruchomej K. str. II. str. I S. str. WNT. 408 Projektowanie systemów mikroprocesorowych P. Rafał Baranowski. Helion. 226 Mechatronika Praca zbiorowa. str. Komsta. str. NAKOM. HELION. Gremba. 432 Elektrotechnika i elektronika dla nieelektryków. Zieliński. str. Zieniutycz. 450 Układy sterujące w zasilaczach i przetwornicach. Rusek. str. Czujniki w pojazdach samochodowych WKŁ. str. 232 Naprawa odbiorników satelitarnych J. Nakom. Pease. Sibigtroth. 252 Stero w Twoim samochodzie M. str. 260 S5/S7 Windows. 355 Nowoczesny odbiornik telewizji kolorowej Mały słownik techniczny niemiecko–polski i polsko–niemiecki. Wesołowski. BTC. WKŁ. 268 Katalog elementów SMD SERWIS ELEKTRONIKI. str. Mielczarek. WKŁ. Nawrocki. Horowitz W. Dobrowolski. str. 352 Mikrokontrolery AVR Atiny w praktyce str. str.I i II P. WKŁ. BTC.402 Programowanie mikrokontrolerów AVR w języku Bascom M. Piotr Fundowicz.avt. Paweł Dworak. Marek Smyczek. 384 Słownik techniczny niemiecko–polski polsko–niemiecki Praca zbiorowa REA. str. str. 640 Urządzenia elektroniczne cz. 499 Układy cyfrowe B. Marcin Wiązania. 350 Protel 99SE pierwsze kroki M. Wojciech Kabaciński. podzespoły WKŁ. 341 Współczesne układy cyfrowe. BTC. Poradnik Ł. str. str. II. 360 Urządzenia elektroniczne cz. Pierwsze kroki J. Baranowski. 280 Język VHDL w praktyce Praca zbiorowa. WKŁ. 530 Zrozumieć małe mikrokontrolery J. Kwaśniewski. Kalisz. str. Doliński. Jarosław Doliński. Audiologos. 392 Pracownia elektroniczna – elementy układów elektronicznych Praca zbiorowa. Dmowski WKŁ. WNT. tł. Augustyn Chwaleba. Zdzisław Juda. WKŁ. P. polsko–angielski WNT str. Biblioteka elektryka. WKŁ. str. 224 Rozproszone systemy pomiarowe W. str.P. str. M. SERWIS ELEKTRONIKI. Górecki. str. 842 Anteny telewizyjne i radiowe J. BTC. SERWIS ELEKTRONIKI. str. WSiP. J.pl Książki są dostarczane pocztą – wystarczy wypełnić zamówienie (blankiet powyżej) i-wysłać do nas: tą cz AVT . 367 Wzmacniacze mocy audio – aplikacje cz. Tomasz Winek. 373 Układy cyfrowe. 328 Mikrokontrolery AVR ATmega w praktyce R. Zembrzuski. 712 Systemy telekomunikacyjne cz. WNT. 231 Współczesny oscyloskop. Andrzej Gajek. Herner. Krzysztof Szlifirski. WKŁ. WKŁ. REA. Butryn. WKŁ. str. 206 Algorytmy + struktury danych = abstrakcyjne typy danych P. 1146 Układy sterujące w zasilaczach i przetwornicach SERWIS ELEKTRONIKI. I SERWIS ELEKTRONIKI. REA. Budowa i pomiary.Księgarnia Wysyłkowa po ul.400 Elementy i układy elektroniczne w pytaniach i odpowiedziach M.444 Car audio – zeszyt 4 Praca zbiorowa. IV S. 381R. 400 Układy odchylania pionowego. 293 Krótkofalarstwo i radiokomunikacja. str. część 2. Komur. str. 419 Sterowanie silników o zapłonie iskrowym. str. Pasierbiński. WKŁ. 298 Tranzystory odpowiedniki – katalog cz. 498 Układy scalone audio w sprzęcie powszechnego użytku – aplikacje cz. str. str. I cz. Nawrocki. Król. WKŁ. str. Pióro. 496 Układy programowalne. A.. str. str. Układy elektroniczne A. str. str. WSiP. str. str. 241 Programowalne sterowniki automatyki PAC. Projektowanie K.408. 352 Podstawy technologii dla elektroników R. 398 Podstawy elektroniki Praca zbiorowa. Witold M. str. Moczko – Król. str. 208 USB uniwersalny interfejs szeregowyW. WSiP. J. 334 Wzmacniacze mocy audio 6. 252 Anteny . wyd. str. 184 Podstawy elektroniki cz. BTC. str. Andrzej Daniluk. Kwaśniewski. 412 RS 232C Praktyczne programowanie. WKŁ. Hill. str. 496 PSpice. 96 Układy sterujące w zasilaczach i przetwornicach cz. Kwaśniewski. WKŁ. Daniluk. Wilkinson. WKŁ. 247 Pokładowe systemy diagnostyczne pojazdów samochodowych J. str. 296 Elektrotechnika i elektronika w pojazdach samochodowych A. Elementy urządzeń A. str. str. 352 Programowanie mikrokontrolerów 8051 w języku C. I .100 Mikrokontrolery AVR w praktyce J.

com.ep.DZIAŁ kramik.pl ElektronikaB2B Portal branżowy dla elektroników 124 AutomatykaB2B Portal branżowy dla automatyków ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 1/2009 .

importerów. 02-697 Warszawa. nie przyjęć weselnych. e-mail: grzegorz. ciszewski w domenie savioportal.pl bujesz czegoś? napisz . 22 257 84 60. Pabian Piotr. producentów. Na części lub w całości. S. logiki programowalnej CPLD-FPGA. serwisowanie i uruchamianie układów. dealerów. Redakcja nie odpowiada za treść reklam i  ogłoszeń zamieszczonych w  Elektronice Praktycznej elektroniczne (całe kartony mierników. marsze. Jak zbudować tel. ul. Zamówienie można przysłać także na adres: „Kramik i Rynek EP”.D. E-mail: wojpie@poczta.com Praca Podejmę zlecenia w zakresie montażu ukł. Chętnie udzielę innych e-mail: anszeliga@wp. Profesjonalny jukebox Tarnów.Tytuł Zasady zamieszczania ogłoszeń w rubryce „Kramik i Rynek” 1. słać zdjęcia. Serie średnie i krótkie. 514695138 Plazmę TV Panasonic 42 cale Tx-42G10E na plazmę Programator Keil ULINK ME. Cena minimalnej ramki dla ogłoszeń o wielkości do 3 modułów (wymiar pojedynczego modułu 35×20 mm) to 38 zł. dyski zakłócające pracę kolumn twarde do laptopów i komgłośnikowych do 25 m. roboty.com Zatrudnimy pracowników którzy posiadają stały i szybki dostęp do Internetu oraz będą wykonywały pracę we własnym domu. EPS (tekst zmieniony na krzywe). Moduły można łączyć zarówno w pionie jak i w poziomie. kupna. bezołowiowe). itp.republika. praca polega na dodawaniu ogłoszeń i prowadzenie wstępnych rozmów z Klientami zainteresowanymi naszymi usługami .automatyk@gmail.com (również wyjście audio) zamienię na fabryczny gen.Andrzej. Ola Cieślak. Referencje na życzenie. oprogramuję mikroprocesory ARM. Oferta specjalna dla firm: – publikacja fragmentów cennika w ramce o wielkości 8 modułów cena 220 zł. 883026188 700 srebrny metalik 1996 rok stan bardzo dobry Zamienię cena 1950 zl mozliwa zamiana na uszkodzony. e-mail: florian. tel. PSD. Weselny zestaw zawodopodstawki lamp . tel. mariusz. JTAG USB. 22 847 11 56. telefony.piotr@gmazmieniaczem na 100 płyt il. e-mail: elektronik. polo. AI.pl. dyski SCSI. tel. 17 sprawne! Przetworniki sygnału audio i wideo.pl. obwodów drukowanych PCB. przyśpiewki. sklepów. 81 i wideo /Avid. 666 724 775. 9 modułów w poziomie. e-mail: rwisniewroczniki EDW i EP.elektronik@ poczta.pl.pl informacji. Radek Lampy elektronowe.com utworów wraz z bezpieczną Lub zamienię Cinquecento wysyłką. Ogłoszenia w poziomie mogą mieć szerokość 5 modułów. Najdogodniej jest posłużyć się formularzem dostępnym pod adresem: kramik. pl.-E.pl tości rezystorów tłumika Tanio: laptopy.krzykawski@ep. Możliwe także interwencje serwisowe i przeróbki.com. Wynagrodzenie prowizyjne . Waldek. Tel. teksty gratis. wszystkie ostatnie nowości Florian Szcześniak. Dla reklam powyżej 8 modułów stosujemy rabaty od 4 emisji 10%. ul.com. biesiada. Opracowania te nie będą jednak wówczas uzgadniane z Zamawiającym przed oddaniem do druku.fm Przyjmę zlecenia na montaż układów elektronicznych (SMD. tel. Kontakt tel. czyli ogłoszenia drobne bez ramek i grafiki. Stare karty dźwiękowe sygnałowy DDS. 518747-544 Wykonam projekty urządzeń elektronicznych. 668 puterów. Sprzedam e-mail: radzio2202@vp. Doświadczenie i krótkie terminy realizacji. posiadam certyfikat IPC 610 rev.ep. Ogłoszenia i reklamy hurtowni. Treść ogłoszenia może dotyczyć sprzedaży. MIDI na keyboard przeschematy. Tel. wymiany lub innych propozycji. Części wać miernik pojemności Kupię ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 1/2009 kondensatorów i miernik indukcyjności cewek i dławików. tel. 605 624 958 Potrzebuję do projektu artystycznego pozytywek z możliwością nagrywania dźwięku – do 10 minut. Bardzooooo ta.pl. jeśli krój czcionek nie jest rzeczą dużej wagi.Rzymowskie. 3. Reklamy do tej rubryki mogą być przygotowane przez Zamawiającego w postaci wydruku z drukarki laserowej lub pliku w formacie CDR. poass@poass. w pionie 12 modułów. kolor 264 zł (plus 22% VAT). i wiele innch. Po- siadam certyfikat specjalisty IPC 610D.Panasonic full HD 50 cali.napewno to dla Ciebie znajdę. są płatne. cena 250 zł. Mogę prze. Leszczynowa 11 Przyjmujemy też ogłoszenia przysyłane do redakcji faxem lub e–mailem. części mechanicznych Pilnie urządzenie skutecznie i elektronicznych). olazbloku@gmail. okablowanie. 666 724 775 Poszukiwana chętna osoba do wprowadzania schematów odręcznych i tworzenia bibliotek elementów w programie KiCad. Małe reklamy mogą być przygotowane w redakcji (gratis) na podstawie odręcznego szkicu lub maszynopisu. tel. nio. projekty stron.com. Wszelkich informacji udziela Grzegorz Krzykawski. ekranów LCD. Każde ogłoszenie powyżej tej granicy kosztuje 55 zł za 1 moduł. Wieloletnie doświadczenie.pl 125 . Całe 570 954. elektronicznych (manualne ołowiowe. 2.szczesniak@gmail. www. e-mail: kalkulator do obliczeń warwaldeck@vp. e-mail: k. disco go 20/57. 606 345 754. Bascom.k. ProTools/ 525-03-99 po godz. Dla osób prywatnych bezpłatnie. W zamian za pomoc w ich konstruowaniu mogę pomóc w projekcie graficznym (rysunki. od 7 emisji 15% i od 12 emisji 25%. Terminowo i w bardzo dobrej jakości wykonania. Jak zbudoiphone. NSM CDR 100XA ze e-mail: pabian. henwyd.pl. THT). 790327210. 03–197 Warszawa. Krzysztof.a także standardy. kolor 46 zł + 22% VAT. gg19216642.różne wych utworów w formacie typy trafa głośnikowe. PDF z próbnym wydrukiem albo pliku w dowolnym edytorze tekstu (także z wydrukiem). Mariusz Ciszewski./sms: 506537813. 668 337 802. rezystorowego.poass. tel. ilustracje etc).Jak zbudować miernik prądu z wyłącznikiem nadprądowym: www. kolor 66 zł + 22% VAT. Elektronik. AVR. onet. Wzmacniacze Hi-Fi. kolor 305 zł (plus 22% VAT) – rabat specjalny dla firm poszukujących pracowników wynosi 25% (wyłącznie dla dużych reklam).pl Jeśli ktoś ma jakiś genialny pomysł na to w jaki sposób zorganizować 20 dysków twardych o „przyzwoitych” rozmiarach 40GB i więcej dla pracowni komputerowej domu dziecka bardzo proszę o kontakt. Potrzeski@teldat. cena za komplet 2900 601 34 28 70. Inne remote controlery. wszystko do znaczony do prowadzebudowy wzmacniaczy.

forum.com.pl DZIAŁ 126 ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 1/2009 .ep.

com.ep.kramik.pl Tytuł ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 1/2009 127 .

DZIAŁ 128 ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 1/2009 .

pl ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 1/2009 129 .krzykawski@ep.com. 022 257 84 60 e–mail: grzegorz.Tytuł Atrakcyjna propozycja dla reklamodawców cennik o wymiarach 111×66 mm (kolor) cena 305 zł (netto) Więcej informacji: Grzegorz Krzykawski tel.

pl  Pod lupą – Tranzystorowe wzmacniacze audio . kogut policyjny.pl. że będzie on jeszcze bardziej inteligentny – „strzałki” odpuszczą się same. żeby płytka miała profesjonalny wygląd? Jak w warunkach domowych wykonać soldermaskę? Ponadto w numerze:  Analizator widma 70MHz A może masz pomysł na ciekawy artykuł lub projekt?  2nd edition – robot zdalnie sterowany RC5  Licznik zdarzeń – motywator bezmikroproSkonstruowałeś urządzenie.wzmacniacz nieodwracający  Od węgla do krzemu. która sprawi.  Nagrzewnica indukcyjna 1kW Jak za pomocą prądów wirowych w kilka sekund rozgrzać do czerwoności metalowe przedmioty? I Ty możesz zbudować skuteczną nagrzewnicę.com.elportal.pl 130 ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 1/2009 .avt.com. które jest godne zaprezentowania szerszej publiczności? cesorowy  Obsługa portu równoległego komputera PC Możesz napisać artykuł edukacyjny? w języku C z poziomu Linuksa Chcesz podzielić się doświadczeniem?  Elektronika (nie tylko) dla informatyków W takim razie zapraszamy do współpracy na łamach – Równoległy obwód LC w praktyce Elektroniki dla Wszystkich. 22 257 84 22. listownie lub za pomocą e-maila: historia mikrofonu – Mikrofony krzemowe handlowy@avt.DZIAŁ Nie przegap! interesujących materiałów w siostrzanym czasopiśmie W majowym numerze Elektroniki dla Wszystkich między innymi:  Kombajn sygnałowy DDS Nowoczesny generator z modulatorem.. układu DDS i szybkich wzmacniaczy operacyjnych ..  Płytki drukowane – domowa soldermaska Co zrobić. telefonicznie 22 257 84 50. nych .problemy i zagrożenia  Ośla łączka – Wzmacnianie sygnałów zmienEdW możesz zamówić w sklepie internetowym AVT http://www. sygnalizator świetlny – to tylko niektóre z zalet tego nieskomplikowanego projektu.pl energii www. Kontakt: edw@elportal. czyli fascynująca fax: 22 257 84 55. składającą się jedynie z kilkunastu elementów!  Antyirytator GSM Przystawka do telefonu. procesora ARM.com. natrętni osobnicy zostaną rozłączeni. związany z rowerem Na wszelkie pytania czeka także Dział Prenumeraty  Szkoła Konstruktorów – Pomocnicze źródło tel.pl Do kupienia także w Empikach MEMS  Szkoła Konstruktorów – Elektroniczny układ i wszystkich większych kioskach z prasą. prenumerata@avt.  Kogut dyskotekowy Czternaście programów efektów wizualnych.sklep. regulacja szybkości zmian. Połączenie nowoczesnych technologii.

Skomputeryzowany pomiar siły • Profibus. Podzespoły i narzędzia • Czujniki tensometryczne. Robot kroczący • S7-1200: instrukcje programowania • Interfejs BiSS. Model ISO/OSI.Tytuł 5/2010 • majj • Nr N 5 (53) • Maniek. kodowanie • Flowcode Formula. ramka. telegramy. architektura i rodzaje stosowanych protokołów. Rysujesz i jedziesz • WObit porusza wyobraźnię! Zbuduj z nami najdłuższego robota na świecie ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 1/2009 131 .

.

– maksymalne obniżenie ceny konstrukcji. wykonano z  pleksi o  grubości 3 133 . przewodowe zasilanie serwomechanizmów i elektroniki. „ludzie nie dlatego przestają się bawić. bo przestają się bawić”. Moje wykształcenie w żaden sposób nie jest związane z robotyką. robot musiał być prosty do wykonania oraz zaprogramowania. A w związku z tym. 1. – sterownik serwomechanizmów – pracujący niezależnie od płytki Arduino. – osobne. to nie lada sztuka. miał stanowić platformę łatwą do rozbudowy. Na górze widać wzmocnioną płytkę o podwójnej grubości ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 Wzorem dla mojej konstrukcji były roboty Phoenix firmy Lynxmotion oraz MSR-H01 firmy Micromagic System. Bo sterowanie 19 serwomechanizmami i  budowa algorytmów poruszania się robota. Zasilanie z kabla. o  prostej.Robot kroczącyy AUTOMATYKA I MECHATRONIKA Maniek Robot kroczący Jak powiedział Mark Twain. A  przecież robot został zbudowany przez człowieka. że się starzeją. Po przeprowadzeniu analizy możliwości zdobycia poszczególnych elementów do budowy robota oraz analizie rozwiązań dostępnych w  Internecie przyjąłem następujące założenia projektowe: – robot kroczący na 6 nogach. W  artykule prezentujemy efekty takiej „zabawy”. potocznie zwany „hexapodem”. Widok płytek z pleksi tworzących korpus robota. w którym kierunku rozwijana będzie konstrukcja. lecz starzeją się. gdyż to dopiero pierwsze eksperymenty miały wykazać. nie miał pojęcia o  elektronice i  programowaniu. zwartej i estetycznej konstrukcji. Powyższe założenia koncepcyjne wynikały z  moich możliwości i  naprawdę nie finanse były tu najważniejsze. elektroniką czy programowaniem. który jak sam o  sobie pisze. Robot 6-cio nożny. – inteligencja robota – płytka mikrokomputera Arduino. Ponadto. Konstrukcja robota Fot. które zdumiały nawet fachowców.

  4 ukazującej robota w widoku od góry. to musiałby odświeżać stan serwomechanizmów co 20  ms co negatywnie wpłynęłoby na szybkość pracy robota. że podczas ich pracy skokowo pobierany jest duży prąd. – okres odświeżania 20 ms. 5) umożliwiające doprowadzenie zasilania z  zewnętrznego zasilacza. Podstawowe parametry techniczne zastosowanego „mózgu” są następujące: – mikrokontroler ATmega1280 zasilany napięciem 5 V.5 kg (czyli obciążonego np. 4. Po namyśle zastosowałem produkt o nazwie Arduino Mega. Nogi są napędzane przez serwomechanizmy. Na końcu każdej z  nich zamontowano plastikowe nakładki zabezpieczające na śruby M10 dla zapewnienia lepszej przyczepności do terenu i  zabezpieczenia pleksi przed zniszczeniem. Pozwala bowiem odciążyć płytę główną i przeznaczyć moc obliczeniowej mikrokontrolera na realizację innych zadań. że jest Fot. – napięcie zasilania 7. Robot ma całkowite wymiary wynoszące 35×25×15  cm i  bez akumulatora waży ok. Taką podwójna warstwę pleksi widać np.5 kg. do której zamocowane są serwomechanizmy. Nie używałem przy tym programu do modelowania przestrzennego. Komunikacja z  płytą główną odbywa się poprzez interfejs I2C. Płytki tworzące korpus są zamocowane przy użyciu tulei dystansowych i śrub (fot. Każda noga ma trzy punkty swobody. który będzie umożliwiał rozwój i rozbudowę robota oraz pomieści spory kod 134 Fot. co oznacza. Ja zamocowałem złącza (fot. 1. dodatkowy serwomechanizm.AUTOMATYKA I MECHATRONIKA Fot. Arduino Mega jest wyposażona w mikrokontroler ATmega1280. 1. z których 14 dostarcza sygnał PWM. Sterownik ten jest w  stanie obsłużyć do 21 serwomechanizmów z okresem odświeżania 20 ms. Całość wycięto laserem zgodnie z moim projektem. z której 4 kB są zajmowane przez bootloader. bez potrzeby dołączania dodatkowego programatora. Rozdzielenie zasilania sterownika i  płytki mikrokomputera powoduje. Każda z  nóg ma 3 punkty swobody (fot. 2. Jest to płytka mikrokomputera z zamontowanym całym niezbędnym wyposażeniem. Oprogramowanie dla niej tworzy się z użyciem darmowego środowiska Arduino. – pamięć Flash o pojemności 128 kB. – SRAM 8  kB. Gdyby mikrokontroler bezpośrednio sterował napędami. – 54 doprowadzenia I/O. Podstawowe parametry techniczne sterownika serwomechanizmów DS21 są następujące: – 21 kanałowy sterownik serw z  mikrokontrolerem PIC18F2220. Zależało mi na zastosowaniu mikrokomputera. natomiast ruchomy sonar jest obsługiwany przez jeszcze jeden.16 V. czyli płyta główna Postanowiłem nie budować własnego sterownika. 2. Z  opisanych wyżej powodów wyposażyłem robota w  osobny sterownik serwomechanizmów typu SD-21 angielskiej firmy Devantech Ltd.  3). Płytki utrzymywane są w stałej odległości przez tuleje dystansowe mm. zegar 16 MHz. – komunikacja przez interfejs I2C. Dla zwiększenia wytrzymałości i  sztywności nóg zaprojektowano podwójne kształtki z  pleksi. 3. na fot. 2). EEPROM 4  kB. – 16 wejść analogowych. Dobrze widać je na fot. a  jedynie przed wycięciem konstrukcji robota wykonałem kartonowy model w skali 1:1. Sterownik serwomechnizmów Mimo iż płytka Arduino Mega jest w stanie obsłużyć do 48 serwomechanizmów. co jest bardzo przydatne podczas pisania programu dla robota. Dlatego wybrałem płytkę mającą najwięcej możliwości. Całość elektroniki umieściłem wewnątrz korpusu robota pomiędzy płytkami pleksi. Jest to o tyle ważne. Nogami robota porusza 18 serwomechanizmów typu Tower Pro SG – 5010. Poruszanie się przy wadze własnej ok. Inteligencja. Widać wszystkie 19 serwomechanizmów ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 . Istotną cechą. kilogramowym akumulatorem) raczej też nie powinno sprawiać mu większych problemów. Na zdjęciu widać serwomechanizmy zastosowane do poruszania pojedynczą nogą w stanie obsłużyć większość serwomechanizmów dostępnych na polskim rynku.. Płyta może być zasilana bezpośrednio z  portu USB lub zewnętrznego źródła zasilania. który można programować przez port USB. że sterownik doskonale współpracuje z płytą mikrokomputera Arduino Mega.. Robot Maniek w widoku od góry. lecz posłużyć się gotowym mikrokomputerem. która wpłynęła na decyzję o  zakupie. Dodatkową zaletą tego sterownika jest możliwość zapewnienia rozdziału zasilania serwomechanizmów i płyty mikrokomputera. programu. Dla usztywnienia korpusu robota dodatkowo wzmocniłem go płytą pleksi w tej górnej części. że praca tej drugiej nie jest zakłócana. jest to. to zastosowanie osobnego sterownika serwomechanizmów ma sens.

a zarazem nie szukać go po okolicy. aby było przyjazne dla hobbystów. rozglądając się po każdym kroku w lewo i w prawo. Aktualnie pracuję również nad sterowaniem z użyciem nadajnika podczerwieni (sterowanie z użyciem kodów RC5). Złącza przeznaczone do zasilania i programowania płytki Arduino Mega oraz układów wykonawczych Dźwięk Robot może wydawać dźwięki. robot wstaje. którą można zrealizować już za pierwszym razem. gdyż zwykle analizuje się obiekty znajdujące się w  mniejszej odległości. a następnie podejmuje decyzję co do dalszego ruchu. – Tryb pracy demonstracyjnej sonaru: w tym trybie robot wykonuje unik przed zbliżającą się przeszkodą. Marcin Sowa marcin_sowa@o2. Operator robota ma możliwość wykonania następujących ruchów: krok w  przód/w  tył. A  wszystko dlatego. Przewidziano dla nich miejsce na górze korpusu robota. Nie powoduje to jednak jakichkolwiek problemów w funkcjonowaniu robota. 6. co pozwala np. na stronie internetowej arduino.5 A). Programowanie odbywa się w języku C. Tryb ten został zaprogramowany na potrzeby zawodów. losowo wybierając nogę. jak również dostarczył potężnej dawki wiedzy z  zakresu robotyki. 5 m. maksymalny pobór prądu to ok. Programowanie Jak wspomniałem. – Tryb pracy demonstracyjnej: robot wykonuje losowe ruchy. Ponadto. Czujnik odległości Z przodu robota zamontowałem ultradźwiękowy czujnik odległości typu SRF05 firmy Devantech Ltd. robot skręca w kierunku. Po napisaniu programu cały proces przesłania kodu wynikowego do płytki mikrokomputera przez interfejs USB jest wykonywany automatycznie. Aktualnie oprogramowanie robota umożliwia mu pracę w czterech trybach: – Tryb pracy ręcznej: sterowanie robotem z użyciem klawiatury numerycznej PS/2. Program zajmuje około 29 kB pamięci. A  przy okazji jest ciekawym przykładem funkcjonalności.  budując swój pierwszy projekt. odbywa się na zasadzie sczytywania odpowiednich wartości wychyleń z  tablic zawartych w  programie. gdzie odczyt był większy i następnie idzie dalej. że Arduino zawiera wiele gotowych bibliotek. 5. Robot w zasadzie po dwóch sekwencjach ruchu stoi w tym samym miejscu. Do kontroli prototypu jest używana klawiatura numeryczna PS/2. Sygnały dźwiękowe wydawane są poprzez buzzer piezoceramiczny z  generatorem. „rozgląda się” w lewo i w prawo poprzez obrót sonaru i  częściowo ciała. Prawdopodobnie jest to związane tym. Robota skonstruowałem w  taki sposób. Czujnik ma pojedyncze wyprowadzenie umożliwiające nadawanie i  nasłuch sygnałów. które pozwalają na bardzo szybkie i  proste napisanie programu. aby móc zaprezentować ciągłą pracę robota.5  m. Tylko własne obserwacje i przemyślenia doprowadziły mnie do konstrukcji platformy. W  prototypie zastosowałem zasilacz komputerowy. a co za tym idzie – poszczególnych kroków robota. robot podnosi się na nogach/opada do pozycji podstawowej. Wcześniej nigdy nie miałem styczności z robotyką. W chwili osiągnięcia granicznej dla robota odległości przeszkody podążającej w jego kierunku ten robot cofa się o jeden krok. Środowisko to zaprojektowano w  taki sposób. Jeśli odległość do przeszkody jest mniejsza niż graniczna. zwrot w  lewo/w  prawo.Robot kroczący Fot. z  którego osobno wyprowadziłem napięcia 5 V i 12 V. że bez żadnych problemów można zainstalować akumulatory i  zastosować je do zasilania całości. Odpowiednie ustawienia serwomechanizmów.cc są bardzo dokładnie opisane różne przykłady. że sonar znajduje się kilkanaście cm nad ziemią. – Tryb pracy automatycznej: robot idzie przed siebie. a więc może być jeszcze znacznie rozbudowany. poza niektórymi ruchami (jak tryb demonstracyjny sonaru). na stwierdzenie statusu jego programu.pl 135 . praktycznie nie mającej ograniczeń co do dalszej rozbudowy o kolejne czujniki czy układy wykonawcze. Napięcie z  zasilacza jest przekazywane do robota z użyciem kabla o długości ok. Z napięcia 5  V zasilane są serwomechanizmy (szacunkowy. Klawiatura PS/2 Robotem można sterować z  użyciem klawiatury PS/2. elektroniki oraz programowania. Zasilanie Zdecydowałem się na zewnętrzne źródło zasilania. robot kroczy w  miejscu. jednak nie jest trudne. Pomimo dużego zasięgu (do 4 m) sensowne wyniki są uzyskiwane przy maksymalnej odległoELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 ści około 1. tzn. Bardzo pomocne jest też forum użytkowników ma- jące kilkadziesiąt tysięcy wpisów i  przykładów. programowanie robota odbywa się z  użyciem środowiska Arduino. Podsumowanie Robot całkowicie spełnił moje oczekiwania. natomiast napięcie 12 V jest używane do zasilania płytki mikrokomputera. robot przechodzi w  tryb „uśpienia” (podwija kończyny i  osiada na podłożu). Wychylenia te dobrałem empirycznie.

wtedy na wejście ramki jest podawany bieżący stan logiczny bitów i jeśli wynik działania jest prawdziwy. Projekty dla nich można przygotowywać za pomocą pakietu TIA Portal (Totally Integrated Automation). w  których użytkownik może wyspecyfikować wartości bitów wejściowych i  wyjściowych poszczególnych funkcji. że wygoda korzystania z  zaawansowanych instrukcji FBD jest nieporównywalnie większa niż w przypadku 136 Dodatkowe materiały na CD i FTP łączonego wejścia adres bit czy symboliczną nazwę bitu. W  języku programowania FBD są dostępne ramki operacji logicznych AND (&). ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 . programiści posługują się funktorami logicznymi oraz parametryzowanymi blokami funkcjonalnymi. Inwerter NOT neguje wejściowy stan logiczny. Funkcja logiczna AND Logika bitowa Ramki AND. doskonale wyposażone PLC. Kiedy wykonywana jest instrukcja danej ramki. Wejścia i wyjście ramki można połączyć z inną ramką logiczną lub podać dla niepo- Funkcja logiczna OR Funkcja logiczna XOR Inwerter logiczny NOT. Może również wykonać połączenia z  innymi ramkami logicznymi. OR (>=1) i  XOR (x). który to język powstał w erze automatyki „przekaźnikowej”. OR i  XOR. W  artykule pokazujemy polecenia FBD obsługiwane przez S7-1200. to na wyjściu pojawia się stan True (prawda). których wygląd jest bliski standardowym funktorom logicznym. przeznaczone do małych i  średnich systemów automatyki. Warto zwrócić uwagę. który wyposażono w  edytory języków LAD i  FBD. LAD. co pozwala utworzyć własną logikę kombinacyjną.AUTOMATYKA A I MECHATRONIKA UTOMATYKA I MECHATRONIKA S7-1200: instrukcje programowania Sterowniki S7-1200 to najnowsze w  ofercie firmy Siemens. W  artykule przedstawiamy ekspresowy przegląd podstawowych instrukcji FBD obsługiwanych przez sterowniki S7-1200. Stosowany coraz częściej przy programowaniu PLC graficzny język FBD (Function Block Diagram) jest przyjazny dla elektroników znających technikę cyfrową: zamiast nie zawsze oczywistych symboli wykorzystywanych w LAD.

ustawiający (S1) i  kasujący (R). – Jeżeli w  zanegowanej wyjściowej ramce sterującej stan wejścia wynosi 0. kiedy instrukcja timera jest umieszczana w edytorze. wtedy wartość zmiennej pod adresem OUT przyjmuje stan wysoki (1). to wartość bitu OUT jest ustalana na 1. gdy zliczany upływ czasu zostanie wyzerowany za pomocą wejścia R. Kiedy instrukcja dotycząca timera zostaje umieszczona w bloku funkcji. sygnały ustawiający (S1) i  kasujący (R). w których użytkownik podaje adres bitu wyjściowego ramki. 2. Symbole timerów wraz z  krótkim opisem umieszczono w tab. W  przeciwnym wypadku stanem wyjściowym jest FALSE. Instrukcje zerowania i ustawiania stanu bitu można umieszczać w  dowolnym miejscu sieci. – Jeżeli w  zanegowanej wyjściowej ramce sterującej stan wejścia wynosi 1. – RESET_BF przypisuje wartość 0 „n” bitom. przyjmują wartość TRUE.S7-1200: instrukcje programowania Ramka AND z jednym wejściem zanegowanym Ramka AND z zanegowanymi wejściem i wyjściem Ramka wyjściowa. FBD: SET_BF Ramka sterująca Zanegowana ramka sterująca Ramka sterująca z zanegowanym wyjściem – Jeżeli w wyjściowej ramce sterującej stan wejścia wynosi 1. który jest ustawiany lub kasowany. Układy czasowe – timery Instrukcje związane z  układami czasowymi są wykorzystywane do generowania programowanych opóźnień: – TP: Układ czasowy Pulse Timer generuje impuls o ustalonym czasie trwania. Kiedy S nie jest aktywowany. to wartość bitu OUT jest ustalana na 0. Kiedy RESET_BF nie jest aktywowany. – Zmiana IN nie daje żadnego efektu podczas pracy timera. – TOF: Układ czasowy OFF-delay timer kasuje stan swojego wyjścia Q na OFF (wyłączony) po upływie zadanego czasu opóźnienia. począwszy od adresu OUT. RS jest przerzutnikiem z  dominującym wejściem ustawiającym. – Kiedy R (Reset) jest aktywowany. FBD: RESET_BF Przerzutniki RS i  SR. SR jest przerzutnikiem z  dominującym wejściem kasującym. – TON: Układ czasowy ON-delay timer ustawia stan swojego wyjścia Q na ON (włączony) po upływie zadanego czasu opóźnienia. – TONR: Układ czasowy ON-delay Retentive timer ustawia stan swojego wyjścia na ON (włączony) po upływie zadanego czasu opóźnienia. Instrukcje ustawiania i zerowania pola bitowego muszą zajmować skrajne. W języku FBD stosuje się ramki sterujące („=” i „/=”). Instrukcje związane z detekcją zboczy sygnałów wymieniono w  tab. TON i TONR. ale dane timera są zawarte w jednym bloku danych i  nie są wymagane oddzielne bloki danych dla każdego timera. z oddzielnymi strukturami danych. Upływający czas jest naliczany przez wiele okresów. Efekty zmiany stanu parametrów PT i IN: – TP: – Zmiana PT nie daje żadnego efektu podczas pracy timera. Zbocze jest wykrywane poprzez porównanie stanu wejścia ze stanem bitu w pamięci. – Kiedy S (Set) jest aktywowany. Kiedy SET_ BF nie jest aktywowany. 137 . prawe pozycje w gałęzi. przyjmują wartość TRUE. – Jeżeli w wyjściowej ramce sterującej stan wejścia wynosi 0. to wartość bitu OUT jest ustalana na 0. Wejścia i  wyjścia ramki mogą być łączone z  innymi ramkami logicznymi lub można podawać adresy bitów. Parametr IN uruchamia i  zatrzymuje timery: – Zmiana stanu parametru IN z 0 na 1 uruchamia timery TP. Jeżeli oba sygnały. Każdy układ czasowy wykorzystuje do pamiętania danych timera strukturę przechowywaną w  bloku danych timera. Nazwy struktur timerów mogą być różne. Parametr OUT określa adres bitu. wtedy OUT nie ulega zmianie. Jeżeli oba. wtedy OUT nie ulega zmianie. wtedy wartość danej pod adresem OUT przyjmuje stan niski (0). Kiedy R nie jest aktywowany. – Zmiana stanu parametru IN z 1 na 0 uruchamia timer TOF. wtedy OUT nie ulega zmianie. – Kiedy SET_BF jest aktywowany. to pod adres wyjściowy OUT zastanie wpisana wartość 0. Wszystkie używają bitu pamięci (M_BIT) do pamiętania poprzedniego stanu monitorowanego sygnału wejściowego. Blok danych jest przypisywany timerowi przez użytkownika wtedy. począwszy od adresu OUT. to wartość bitu OUT jest ustalana na 1. wtedy OUT nie ulega zmianie. Opcjonalny sygnał wyjściowy Q odtwarza stan bitu spod adresu OUT. Ustawianie S ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 FBD: RS FBD: SR Instrukcje operacji na zboczach narastających i opadających Detekcja przejścia dodatniego i  ujemnego. to pod adres wyjściowy OUT zostanie wpisana wartość 1. Instrukcje ustawiania i kasowania S i R: Ustawianie (Set) i zerowanie (Reset) stanu bitu. Nie występuje żadna interakcja pomiędzy strukturami danych timerów we współdzielonych wielokrotnych egzemplarzach bloków danych. wtedy wartość 1 jest przypisywana „n” bitom. wtedy można wybrać opcję zwielokrotnienia egzemplarzy bloku danych. Jeżeli te stany wskazują. aż do chwili. Zależności stanów logicznych są następujące: Zerowanie R Ustawianie i  zerowanie pola bitowego SET_BF i  RESET_BF. W ten sposób redukuje się czas przetwarzania i pamięć niezbędną do obsługi timerów. – RT: Kasowanie układu czasowego poprzez wyzerowanie danych timera w  określonym egzemplarzu bloku danych układu czasowego. to jest sygnalizowane wykrycie zbocza poprzez wpisanie na wyjście stanu TRUE.  1. że nastąpiła interesująca nas zmiana na wejściu.

Przebiegi charakteryzujące pracę timerów pokazano na rys. – Zmiana IN na FALSE podczas pracy timera zatrzymuje timer ale go nie zeruje. 1. W ten sposób redukuje się czas przetwarzania i pamięć niezbędną do obsługi liczników. Blok danych jest przypisywany timerowi przez użytkownika wtedy. a) TON: Przebieg czasowy ON-delay. ale dane licznika są zawarte w jednym bloku danych i  są nie wymagane oddzielne bloki danych dla każdego licznika. Instrukcja N_TRIG nie może być umieszczona na początku lub końcu sieci. – Zmiana IN na TRUE podczas pracy timera zeruje i zatrzymuje timer.AUTOMATYKA I MECHATRONIKA – TON: – Zmiana PT nie daje żadnego efektu podczas pracy timera. gdy instrukcja dotycząca licznika jest umieszczona w edytorze. gdy jest wykryta dodatnia zmiana (wyłączony  włączony) stanu wejściowego CLK Stan zasilania lub stan logiczny na wyjściu Q przyjmuje wartość TRUE wtedy. to CTU zlicza w  górę o  1. – TOF: – Zmiana PT nie daje żadnego efektu podczas pracy timera. Ramkę P= można umieścić w  dowolnym miejscu gałęzi Przypisany bit „OUT” przyjmuje wartość TRUE wtedy. Zakres zliczania zależy od wybranego typu danych. 3. – TONR: – Zmiana PT nie ma żadnego efektu podczas pracy timera. Jeżeli zliczenia są liczbami całkowitymi bez znaku. Kiedy instrukcja dotycząca licznika zostaje umieszczona w bloku funkcji. gdy jest wykryta dodatnia zmiana (wyłączony  włączony) przypisanego bitu wejściowego. a w górę do dodatniej granicy liczby całkowitej. Przebiegi charakteryzujące pracę timerów. Jeżeli wartość parametru CV (current count 138 N_TRIG Przypisany bit „OUT” przyjmuje wartość TRUE wtedy. gdy jest wykryta ujemna zmiana (włączony  wyłączony) stanu wejściowego CLK (FBD). a w górę aż do granicy zakresu. Logiczny stan wejściowy zawsze przechodzi bez zmian przez ramkę i  pojawia się na wyjściu jako stan wyjścia. Nie występuje żadna interakcja pomiędzy strukturami danych liczników we współdzielonych wielokrotnych egzemplarzach bloków danych. – Zmiana IN na FALSE podczas pracy timera zeruje i zatrzymuje timer. gdy timer wznawia pracę. że timer rozpoczyna pracę od zliczonej wartości czasu. to w dół można zliczać aż do ujemnej granicy liczby całkowitej. gdy jest wykryta ujemna zmiana (włączony  wyłączony) przypisanego bitu wejściowego. CTU: Jeżeli wartość parametru CU zmienia się z  0 na 1. 1. W  przypadku FBD instrukcja N_TRIG może się znajdować w  dowolnym miejscu z  wyjątkiem końca gałęzi a) b) c) Rys. Zmiana IN z powrotem na TRUE powoduje. ale skutkuje w czasie. b) TOF: Przebieg czasowy OFF-delay. Każdy licznik wykorzystuje do pamiętania danych strukturę przechowywaną w bloku danych. – CTD to licznik zliczający w dół. Ramkę P można umieścić wyłącznie na początku gałęzi Ramka N Wyjściowy stan ramki ma wartość TRUE wtedy. w których są umieszczone. Te instrukcje korzystają z liczników programowych i  ich maksymalna szybkość zliczania jest ograniczona częstością wykonywania OB. Tab. to w dół można zliczać do zera. to można wybrać opcję zwielokrotnienia egzemplarzy bloku danych. gdy jest wykryta ujemna zmiana (włączony  wyłączony) stanu wejściowego ramki lub przypisanego bitu wejściowego jeśli ramka jest umieszczona na początku gałęzi. Logiczny stan wejściowy zawsze przechodzi bez zmian przez ramkę i  pojawia się na wyjściu jako stan wyjścia. Jeżeli zliczenia są liczbami całkowitymi ze znakiem. Ramkę N można umieścić wyłącznie na początku gałęzi Ramka P= Ramka N= P_TRIG Liczniki Instrukcje dotyczące liczników są stosowane do zliczania wewnętrznych zdarzeń w programie i zewnętrznych zdarzeń procesu: – CTU to licznik zliczający w górę. – CTUD to licznik zliczający w  górę i w dół. jeśli ramka jest umieszczona na początku gałęzi. gdy jest wykryta dodatnia zmiana (wyłączony  włączony) stanu wejściowego ramki lub przypisanego bitu wejściowego. Symbole liczników umieszczono w tab. Instrukcje związane z  detekcją zboczy sygnałów Ramka P Wyjściowy stan ramki ma wartość TRUE wtedy. nazwy struktur liczników mogą być różne z  oddzielnymi strukturami danych. Ramkę N= można umieścić w  dowolnym miejscu gałęzi Stan zasilania lub stan logiczny na wyjściu Q przyjmuje wartość TRUE wtedy. 1. c) TONR: Przebieg czasowy ON-delay Retentive ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 .

Przebieg czasowy w przypadku licznika CTD wy w przypadku licznika CTUD zliczającego zliczającego liczby całkowite bez znaku (dla PV = 3) lub w  dół przy każdej zmianie z  0 na 1 na wejściach CU (count liczby całkowite bez znaku (dla PV = 4). Jeżeli wartość paraRys. 2. jaką funkcję pełni licznik w  procesie Timery TP. 3. 3. to wartość parametru PV Rys. up – zliczanie w  górę) lub CD (count down value – bieżąca wartość zliczeń) jest większa Tomasz Starak – zliczanie w dół). czeń zostaje skasowana do 0. to wartość parametru PV jest Na rys. TON. CTD: Jeżeli wartość parametru CD zmienia się z 0 na 1. Symbole timerów Użytkownik może nadać własną nazwę „Counter Name” blokowi danych licznika. CTUD: CTUD zlicza o 1 w górę Na rys. 2. to parametr wyjściowy licznika QU = należy wybrać typ czeń zostaje skasowana do 0. to parametr wyjściowy licznika wy w  przypadku licznika CTU zliczającego QD = 1. która opisuje. 2 przedstawiono przebieg czasolub równa 0. Tab. TOF mają takie same parametry wejściowe i  wyjściowe Timer TONR ma dodatkowo wejściowy parametr kasujący R. Jeżeli wartość parametru CV jest większa lub równa 0. jaką funkcję pełni timer w  procesie R E ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 K L A M A 139 . to bieżąca wartość zlitość). Jeżeli wartość parametru kasującego R CTD zliczającego liczby całkowite zmienia się z 0 na 1. Przebieg czasowy w przypadku licznika CTUD zlicza(preset count value jącego liczby całkowite bez znaku (dla PV = 4) – ustalona wartość zliczeń) jest wpisywana do licznika Jeżeli wartość parametru LOAD zmienia jako nowa wartość CV. to bieżąca wartość zlibez znaku (dla PV = 3).S7-1200: instrukcje programowania liczby całkowite bez znaku (dla PV = 3). Z  rozwijanej listy Jeżeli wartość parametru kasującego R parametru PV (preset value – ustalona warpod nazwą ramki zmienia się z 0 na 1. to pazliczeń) jest równa lub większa od wartości rametr wyjściowy licznika Q = 1. która opisuje. 2 przedstawiono przewpisywana do licznika jako nowa wartość bieg czasowy w przypadku licznika CV. to parametr wyjściowy licznika Q = 1. się z  0 na 1. to CTU zlicza w dół o 1. 1. Użytkownik może nadać własną nazwę „Timer Name” blokowi danych timera. Jeżeli wartość parametru lub równa wartości parametru PV (preset coTab. Symbole liczników CV (current count value – bieżąca wartość unt value – ustalona wartość zliczeń). 4. 3 przedstawiono przebieg czasoRys. Przebieg czasowy licznika CTU zliczająmetru LOAD zmienia się cego liczby całkowite bez znaku (dla PV = 3) z  0 na 1. Jeżeli wartość parametru CV jest mniejsza zliczanych danych Na rys.

Dla interfej- su BiSS można uzyskać przepływność do 10 Mb/s. Schemat blokowy układu iC-MB3 140 ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 . Postać źródłowa protokołu BiSS jest udostępniana bezpłatnie jako open-source. Narzędzia Dla niektórych podzespołów służących do implementacji interfejsu BiSS we własnym systemie są oferowane zestawy demonstracyjne. Adaptery te są zgodne z protokołem komunikacji układu nadrzędnego sieci BiSS oznaczonego symbolem iC-MB3. a  jego napięcie zasilania jest pobierane z  portu USB (12  V/90  mA i  5  V/50  mA).AUTOMATYKA I MECHATRONIKA Interfejs BiSS Podzespoły i narzędzia BiSS jest szybkim. Adapter MB3U jest kompatybilny z interfejsem USB w  wersji 2. Możliwe jest też dołączenie zewnętrznego źródła zasilania niezbędnego dla czujni- Rys. Wykonywane pomiary mogą być synchronizowane.0. Umożliwiają one odczytywanie danych z do czujników lub z jednego enkodera z magistralą SSI. Dzięki nim można zapoznać możliwości interfejsu. uniwersalnym interfejsem do pobierania danych z  czujników oraz do komunikacji z  różnego rodzaju elementami wykonawczymi w  systemach automatyki. 1. W  artykule zostaną opisane dostępne zestawy demonstracyjne tego interfejsu. Występuje on w  dwóch wersjach: MP3U – dołączany do portu USB komputera PC oraz MP3A – dołączany do portu równoległego (LPT). W marcowym numerze EP przedstawiliśmy interfejs BiSS opracowany w 2002 roku przez firmę iC-Haus. a  także podpatrzyć stosowane rozwiązania konstrukcyjne i programowe. Ma on separację galwaniczną dla wejść sygnałowych. Do komunikacji z  urządzeniami wyposażonymi w interfejs BiSS może służyć specjalny adapter oznaczony symbolem MP3x. a dla magistrali SSI do 4 Mb/s.

Adapter MB3U jest także dostępny w wersji MB3UI2C z dodatkowym złączem do komunikacji I2C lub SPI. w którym zastosowano układ iC-MB3. 2.. Układ iC-MB3 automatycznie dopasowuje się do opóźnieniach na liniach sygnałowych. Maciej Gołaszewski. Przykładowe podzespoły Wielu producentów oferuje urządzenia automatyki wyposażone w  interfejs BiSS. K L Na rys. Widok okna programu BiSS Reader Motorola 6800 do własnego mikrokontrolera. W podstawowej wersji ma dwie jednokierunkowe linie. Nie może on jednak pracować w trybie multi-master. Dostępny jest w  dwóch wersjach: MB3D-S (z  interfejsem szeregowym) oraz MB3D-P (z interfejsem równoległym). – możliwość pracy w połączeniu szynowym (wyjścia danych układów podrzędnych). Jest ono dostępne jako biblioteki dll. Umożliwia on odczytywanie danych pomiarowych z urządzeń podrzędnych dołączonych do układu BiSS master.pl Oprogramowanie Firma iC-Haus udostępnia oprogramowanie do komunikacji z urządzeniami wyposażonymi w interfejs BiSS.. Ponadto. Firma iC-Haus oferuje zestaw ewaluacyjny interfejsu BiSS oznaczony symbolem MB3D. Protokół komunikacji na płytce MB3D-P jest wybierany poprzez zwarcie odpowiedniego wyprowadzenia na płytce do masy lub do zasilania. Dane pobierane z  czujników w  jednym cyklu mogą mieć długość 0. o  maksymalnej przepływności 10  Mb/s. Firma iC-Haus ma bowiem w  ofercie podzespoły interfejsowe BiSS’a. Jest to oprogramowanie wykonane w  środowisku programistycznym LabView dla aplikacji pomiarowych i  analizujących firmy National Instruments. – większa niż dla podobnych częstotliwość sygnału zegarowego (do 10 MHz dla RS422 i do 100 MHz dla LVDS). umożliwiający ich komunikację z  układami typu BiSS master. Zestaw MB3D-P można dołączyć magistralą zgodną ze specyfikacją Intel 8080 lub R E ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 Rys. 1 przedstawiono schemat blokowy układu iC-MB3.golaszewski@ep. A Interfejs BiSS BiSS jest interfejsem synchronicznym. jednakże oferuje on dodatkowe możliwości: – komunikacja jest dwukierunkowa. czasu pomiaru i konwersji.com. Na stronie producenta są dostępne wersje tego programu dla różnych układów podrzędnych. EP maciej.Interfejs BiSS ków o  większym napięciu. Warstwa sprzętowa interfejsu BiSS jest zgodna ze specyfikacją przemysłowego interfejsu SSI (Serial Synchronous Inteface). Jest to jednokanałowy układ umożliwiający komunikację z  3 układami podrzędnymi (czujnikami) w  trybie dwukierunkowym synchronicznym. Płytkę MB3D-S można dołączyć do portu LPT komputera PC (dostępne są odpowiednie sterowniki) lub do dowolnego mikrokontrolera poprzez port SPI. Przykładem jest układ master iC-MB3. Na rys. Alternatywą jest graficzny interfejs użytkownika BiSS Reader. Adapter nadrzędny MB3x jest zasilany ze źródła o  napięciu 5  V (pobór prądu 90  mA). sygnalizowanie błędów i ostrzeżeń. Można go także zastosować we własnym urządzeniu. może on być używany sterowania układami podrzędnymi z  interfejsem BiSS.64 bitów (jest to ustawiane oddzielnie dla każdego układu podrzędnego) i mogą być zabezpieczone kodami CRC o długości do 8 bitów (w zależności od układu podrzędnego). – kompensacja opóźnienia linii przez kontroler. – zabezpieczenia transmisji (CRC). dzięki którym aplikacja użytkownika może uzyskać dostęp do interfejsu poprzez zbiór funkcji. W  trybie I2C może pracować z  sygnałem zegarowym o  częstotliwości do 320 kHz. 2 przedstawiono widok głównego okna programu BiSS Reader dla układu iC -MB3. M A 141 . Dla każdego układu podrzędnego jest przypisana podwójna pamięć RAM umożliwiająca jednoczesny dostęp przez mikrokontroler do danych czujnika w czasie ich odczytywania z sensorów. szeregowym i cyklicznym.

 1). Obciążenie użytkowe może wynosić maksymalnie 150% zakresu pomiarowego. 3. W  ramce Definicja zakresu pomiarowego scharakteryzowano zakres pomiarowy czujników tensometrycznych. gdyż wtedy mogą wystąpić niedozwolone wartości przeciążające powodujące jego uszkodzenie. Czujniki tensometryczne są umieszczane najczęściej pod podporami zbiornika lub platformy. 2. a  nie produkcja własnych (szczególnie niskoseryjna). co powoduje zmianę sygnału proporcjonalną do mechanicznego odkształcenia. naprężeń. o  większej liczbie tensometrów. którą jest zdolny przyjąć czujnik bez pozostawienia mierzalnego śladu w jego właściwościach w obszarze zakresu pomiarowego. a sygnałem wyjściowym. W praktyce stosowane są również inne konstrukcje. 1. Czujniki takie są wykonywane na zakres pomiarowy od 0. np. Stała tensometru.wobit. co w  połączeniu z  urządzeniami pomiarowymi umożliwia pomiar masy lub wyznaczanie ilości surowca do dozowania. itp. rozciągających. Typowy mostek tensometryczny Definicja zakresu pomiarowego Obciążeniem znamionowym jest wielkość siły wprowadzonej do czujnika w kierunku pomiarowym.com. czyli współczynnik odkształcania tensometru wynosi 2 mV/V ±10%.05% zakresu pomiarowego. Na kuliście zakończony rdzeń (eliminacja bocznych nacisków) podawana jest mierzona siła nacisku. Ma on budowę membranową o kształcie toroidu z rdzeniem w  środku. gdyż należy dobrać odpowiedni klej w  zależności od rodzaju podłoża (muszą mieć jednakową rozszerzalność cieplną). 5 i 10 kN. Gruszkowa 4. Obciążenie użytkowe – to największa siła w kierunku osi pomiarowej czujnika. 2. pod wpływem przyłożonej siły odkształcany jest materiał korpusu. a  dynamiczne krótkotrwałe zmiany obciążenia są uśredniane. 2. gdyż naprężenia są mierzone w określonym kierunku. Modułowe czujniki tensometryczne: a) KM202 i b) k1600 ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 . do pomiaru ciężaru zbiorników magazynujących surowce. Tensometry są przyklejone do metalowego podłoża korpusu za po- Rys. Również w trakcie użytkowania urządzenie wskazuje tylko obciążenie statyczne. Z tego powodu należy zachować szczególną ostrożność już przy instalacji czujnika. Fot. ul. Pomiar rezystancji tensometru jest wykonywany w układzie mostka Wheatstone’a (rys. Błąd czujnika określają wielkości: tolerancja liniowości 0. Przy wykonywaniu pomiarów trzeba też pamiętać o  odpowiednim umieszczeniu czujnika tensometrycznego. W  typowych czujnikach tensometrycznych. Czujnik tensometryczny KB52 Zasada działania Przykłady czujników Najczęściej stosuje się tensometry oporowe. www. Przykładowy czujnik tensometryczny KB52 przedstawiono na fot. tensometry) są podstawowymi elementami wag elektronicznych oraz innych urządzeń do pomiaru sił ściskających.AUTOMATYKA I MECHATRONIKA Czujniki tensometryczne Skomputeryzowany pomiar siły Dodatkowe informacje: WObit. Na rys. których rezystancja zależy od jego długości.pl. zbiorników mieszalniczych lub platform najazdowych. 142 mocą specjalnej folii izolującej. Pełny układ mostka pomiarowego zawiera dodatkowe elementy kompensujące niekorzystny wpływ zmian temperatury na wartość rezystancji.5. która określa górną wartość zakresu pomiarowego. dla której występuje jednoznaczny związek między siłą. 1. tensometr o  oporności R2 służy do kompensacji wpływu czynników ubocznych (szczególnie wilgoci i  temperatury). a  wraz z  nim materiał czynny tensometru. toleran- Fot. przy czym 200% tego zakresu jest obciążeniem niszczącym. Proces przyklejenie folii tensometrycznej jest skomplikowany. Są szeroko stosowane w  systemach automatyki. Z  tego względu uzasadnionym jest stosowanie gotowych modułów pomiarowych. Obciążenie niszczące oznacza siłę przyłożoną w osi czujnika. Przy obciążeniach dynamicznych trzeba przyjąć mniejsze wartości. której przekroczenie może prowadzić do jego mechanicznego zniszczenia. 61-474 Poznań. Podane wartości są określone dla sił statycznych. e-mail: wobit@wobit. Obciążenie graniczne – to największa siła w kierunku osi pomiarowej. 1 tensometr o  oporności R1 jest głównym elementem pomiarowym.pl Czujniki tensometryczne (pot. Pierścień toroidu stabilizuje obudowę. Z korpusu wyprowadzony jest ekranowany 4-żyłowy przewód z sygnałem pomiarowym.com.

histereza trycznymi bez potrzeby kalibracji. Na fot. R E K L Rys. przekroczenie dozwolonego cięRys. Może być są k1600 oraz KM202. który służy do pomiaru sygnałów z czterech mostków tensometrycznych. pomiarowego. Kierunek mierzonej siły dla czujników: a) KM202 i b) k1600 żaru). Rozdzielczość i dokładność pomiaru zależą od zastosowanego czujnika tensometrycznego. gdyż ma 0.1% zakresu ści dołączonego mostka. poprzez które może być dołączony do sterownika PLC lub lampy sygnalizacyjnej (np. Umożliwia on skonfigurowanie czujnika oraz odczytywanie wyników pomiarów i  ich wizualizację.pl A M A Akwizycja danych Zazwyczaj czujniki tensometryczne pracują w  grupach. Program sterujący pracą programowalnego wskaźnika MD100-T RS232. 5. 4. 4 wskazano kierunek mierzonej przez nie siły. 6). Programowalny wskaźnik do czujników tensometrycznych MD100-T ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 143 . a  do zbierania danych służą specjalne urządzenia pomiarowe.. EP maciej. Programowanie wartości granicznych. 3 przedstawiono dołączany do komputera PC poprzez port oba czujniki. Jest on wyposażony w 24-bitowy przetwornik A/C sigma-delta.com. 5).Skomputeryzowany pomiar siły tera PC. Maciej Gołaszewski. Moduł może być zasilany z portu USB lub z zewnętrznego źródła napięcia stałego 12. Do obsługi modułu ADT4U przeznaczony jest program ADT4U-PC dla kompu- Fot. albo bezpośrednio do kontrolki sygnalizacyjnej lub do sterownika PLC. Moduł ADT4U przesyła zbierane dane pomiarowe do komputera PC za pomocą interfejsu USB (dostępna jest również wersja z  interfejsem RS232).05% zakresu pomiarowego i błąd pełzania on możliwość wprowadzenia stałej czułomierzony w  czasie 30 minut 0. Moduł ma również wyjście cyfrowe typu OC. Podobnym urządzeniem jest programoPrzykładem czujników o innych kształtach walny wskaźnik cyfrowy MD100T. zmiany nastaw przeprowadzane jest za pomocą klawiatury znajdującej się na jego płycie czołowej (fot. Moduł ADT4U może współpracować z  różnymi mostkami tensomecja zera 2% zakresu pomiarowego. 6. natomiast na rys. Przykładem takiego urządzenia jest moduł ADT4U. Wyniki pomiarów są pokazywane na 6-cyfrowym wyświetlaczu diodowym. Do urządzenia dołączany jest program sterujący MD100t-PC uruchamiany na komputerze (rys. Możliwe jest więc wykonywanie pomiarów w  zakresie gramów jak i  ton.golaszewski@ep.24 V..

Struktura ramki w sieci Profibus 144 Data_ Exchange RD_Inp RD_Outp Slave_Diag Set_Prm Chk_Cfg Get_Cfg Global_ Control Set_Slave_ Add Komunikacja-M-M Usługi DP-V1 Opis funkcji: Za O  – opcjonalne Stacja Stacja DP-master DP-master Klasa 1 Klasa 2 Od Za W W W W W W O O O Usługa warstwy 2 O Domyślny SRD O O O O O O 56 57 60 61 62 59 SRD SRD SRD SRD SRD SRD O 58 SRD O 55 SRD 54 SRD/SDN 51/50 SRD Od Za W W W W W W W Numer SAP O O Od O O O – zapytanie. Tab. ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 . Jeżeli jednak system komunikacyjny nie wymaga którejś z  funkcji. szybkim. W  1983 r. strukturę i  zadania związane z  komunikacją.  1). Protokoły komunikacyjne stosowane w sieciach Profibus Profibus FMS (Fieldbus Message Specification) jest przeznaczony do wzajemnej komunikacji na poziomie sterowania jednostek cen- tralnych PLC oraz komputerów PC. cyklicznym i  deterministycznym procesem wymiany danych pomiędzy stacją master a określoną stacją slave. Sposób wymiany informacji pomiędzy stacjami DP oraz używane usługi i  funkcje Funkcje/ usługa Stacja DP-slave Za Rys. Profibus DP (Decentralized Periphery) jest prostym. 1. Tak też jest w sieciach PROFIBUS. wtedy odpowiednia warstwa nie jest wykorzystywana i  jest pomijana.2 oraz 7. Typowo wykorzystuje technologię transmisji MBP-IS. Wykorzystuje on warstwę 1 i 2 oraz interfejs użytkownika. W  – wymagane.AUTOMATYKA I MECHATRONIKA Profibus Model ISO/OSI. systemowe i obsługę urządzeń dla różnych typów stacji DP. Warstwy 3 do 7 nie są używane. 2. kodowanie Model ISO/OSI opisuje komunikację pomiędzy stacjami w  systemie sieciowym oraz definiuje zasady transmisji i  interfejs używany przez dany protokół. Umieszczony w  warstwie 2 (danych). ramka. Model ISO/OSI Rys. Pierwotna wersja DP-V0 i  późniejsza rozszerzona wersja DP-V1 pozwalają na cykliczną wymianę danych pomiędzy stacjami master i slave. Bus Access Protocol. protokół transmisji w  wersji DP-V1 oraz profile aplikacyjne dla urządzeń PA Devices. architektura i rodzaje stosowanych protokołów. telegramy. Definiuje procedury master-slave oraz token passing pozwalające na koordynację dostępu kilku stacji master w  sieci. Wykorzystuje warstwy 1. który udostępnia wymagane funkcje użytkowe. Jest on rozszerzeniem protokołu Profibus DP. Każda z  nich pełni specjalne funkcje w  procesie komunikacyjnym. Jest ona określana mianem fdl. Od – odpowiedź. W wersji DP-V2 dodatkowo jest możliwa komunikacja slave-to-slave w trybie izochronicznym. Międzynarodowa Organizacja do celów Standaryzacji (ISO) ustanowiła model referencyjny OSI („Open Systems Interconnection Reference Model”). Profibus PA jest implementowany głównie w  automatyce procesowej. 1. Model OSI został podzielony na siedem warstw (rys. które wykorzystują warstwy 1. Był on poprzednikiem protokołu PROFIBUS DP. który definiuje elementy. 2 oraz 7. Warstwa 2 zawiera również funkcje do zabezpieczenia i obsługi ramki danych.

3. 3). 6. 2) składa się z 11 bitów (1 bit startu. idle state potential. FC: bajt kontrolny (Frame Control. kodowanie. 5. długość (L-3).Profibus Rys. 4. Procedura dostępu i wymiany cyklicznej w sieci Profibus Rys. Ramka w protokole Profibus (rys. 1 bit parzystości (even). maksymalnie 246 bajtów. pole informacji). czyli stan logiczny „1”. Protokół Profibus PA przesyła dane z  użyciem kodu Manchester w  przypadku wykoR E ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 K Rys. to linia przyjmuje stan tzw. DA: bajt celu (Destination Address. długość 2 bajty L A M A 145 . SDF: pole nagłówka (Start Delimiter Data Link) – długość 1 lub 4 bajty. CRC: suma kontrolna bloku danych. tzn. Kodowanie sygnału. Kodowanie typu Manchester – Profibus PA. wykorzystując sposób kodowania danych NRZ. Kodowanie typu NRZ Rys. Kod Manchester II (modulacja prądu) Ramka. Jeżeli nic nie jest transmitowane. procedura dostępu i telegram w protokole Profibus Struktura ramki w protokole Profibus. Protokół Profibus DP wymienia dane. pole informacji). Format telegramu FDL. 8 bitów danych. Linia przestawiana jest w stan „0” przez bit startu. sygnał kodujący stan logiczny „0” lub „1” nie zmienia się w trakcie trwania danego bitu (rys. DATA_UNIT: pole danych. 1 bit stopu). SA: bajt adresu źródła (Source Address. pole informacji).

kod: E5H CRC: cykliczna suma kontrola bloku (CRC) – długość 2 bajty L: długość pola informacji. tzn. – CRC: cykliczna suma kontrola bloku (CRC) – długość 2 bajty a) SD1 – Request_FDL_Status: telegram wysyłany przez stację aktywną w celu wyszukania pojawienia się nowej stacji aktywnej w sieci. – SDN (Send Data with No Acknowledge): telegramy typu Broadcast lub Multicast. Format telegramu ze stałą ilością pola informacji bez pola danych Format telegramu ze stałą ilością pola informacji z polem danych SD3 = Telegram: telegram danych ze stałą długością danych. Jeżeli stacja slave nie ma wejść. Zezwala on na nadawanie w sieci. Pole informacji podzielono na pole adresów i kontroli. a jedynie same wyjścia. zmieniające się w połowie trwania bitu (rys. Wykorzystywany przez serwis SRD SDL2: bajt startu 2 (Start Delimiter 2 Data Link). 5) polega na wysyłaniu telegramów ze stacji nadrzędnej master do stacji podrzędnej slave oraz odpowiedzi na te zapytania w odwrotnym kierunku. bit przesyłany jest jako zbocze narastające lub opadające. stała długość L = 11 bajtów Telegram token SD4 = Telegram token: telegram pomiędzy dwoma stacjami aktywnymi w  celu przekazania uprawnienia dostępu do sieci (token).AUTOMATYKA I MECHATRONIKA rzystania technologii MBP (Manchester Coded Bus Powered). – DA: bajt stacji docelowej (Destination Address). wartość DCH. Za pomocą serwisu SRD stacja master wysyła wartości danych wyjściowych do stacji slave i otrzymuje zwrotnie odpowiedź jako wartość danych wejściowych. format zabezpieczeń danych oraz serwis transmisji. kod: A2H CRC: cykliczna suma kontrola bloku (CRC) – długość 2 bajty L: długość pola informacji. b) serwis cykliczny ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 . wartość: 4 do 249 LEr: bajt długości powtórzony (repeated) CRC: cykliczna suma kontrola bloku (CRC) – długość 2 bajty L: długość pola informacji. token. – SA: bajt stacji źródłowej (Source Address). Dodatkowo. 4). to wysyła krótką odpowiedź potwierdzenia będącą liczbą E5H. a jako odpowiedź wysyłane jest potwierdzenie (tylko dla protokołu FMS). kod: 10H SDL5: bajt startu 5 (Start Delimiter 5 Data Link). – SRD (Send and Request Data with acknowledge): dane są wysyłane i odbierane w jednym cyklu wiadomości. Nie ma telegramu odpowiedzi na telegram SDN. Protokół Profibus DP używa jedynie usług SRD oraz SDN. tzw. SDL3: bajt startu 3 (Start Delimiter 3 Data Link). Dodatkowo może zawierać ono również pole z  danymi. Przy telegramach z krótkim potwierdzeniem pole informacji zostaje pominięte. Jako zasadę przyjęto. Przesyłanie telegramów: a) serwis acykliczny.  6). W protokole Profibus zdefiniowano następujące serwisy transmisji: – SDA (Send Data with Acknowledge): dane wysyłane są do stacji master lub slave. Serwis SDN jest używany do wysyłania danych do zdefiniowanej grupy stacji slave. Struktura telegramu (warstwa 2). pola informacji i cyklicznej sumy kontrolnej (CRC). tzn. kod: 68H LE: bajt długości (Length). 7. Składa się on z pola nagłówka. Wymiana danych w sieci Profibus DP (rys. stacje aktywne (master) wymienią pomiędzy sobą znacznik dostępu. zmienna liczba bajtów L = 4 do 249 146 Rys. W  warstwie drugiej opisano ogólny format telegramów danych. stała długość L = 3 bajty b) Format ze zmienną długością pola informacji SD2 – Telegram: telegram danych ze zmienną długością danych. SDL1: bajt startu 1 (Start Delimiter 1 Data Link). telegramy do wybranej grupy. Składa się on z 5 bajtów: – SDL4: bajt startu 4 (Start Delimiter 4 Data Link). że każdy telegram ma format opisany jako fdl (rys.

 7 pokazano przykłady transmisji telegramów wykorzystywanych np. Wymiana danych pomiędzy stacjami Profibus DP Wszystkie telegramy zapytania wysyłane przez stację nadrzędną master klasy 1 wysyłane są z wysokim priorytetem w warstwie 2.pl poland@profibus. 8 używane funkcje oraz sposób komunikacji pomiędzy stacjami Profibus DP. Na rys. natomiast w tab. Jednak stacja slave ma możliwość (przez zmianę ważności telegramu z niskiego na wysoki) poinformowania stacji nadrzędnej master o  istnieniu danych diagnostycznych do odczytu lub wystąpieniu określonego zdarzenia w stacji slave. do przekazywania uprawnień do nadawania oraz do wymiany danych wejść i wyjść.org. podczas komunikacja pomiędzy stacjami master i slave.com R E K L ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 A M A 147 14 47 .Profibus Rys.profibus. 8. Dariusz Germanek www. Odpowiedni telegram odpowiedzi stacji DP slave jest zwykle wysyłany z niskim priorytetem. 1 i na rys.

sensorami odległości. Jednak każdy potencjalny entuzjasta robotyki musi się zmierzyć z  połączeniem programowanego sterownika i  sterowanego nim układu mechanicznego. układem generowania dźwięku i  mikrofonem. Algorytm sterujący dopuszcza różne warianty zachowania się robota zależnie od napływających informacji z  wbudowanych sensorów. Trochę nietypowym zestawem „startowym” dla entuzjastów robotyki jest zestaw Formula Flowcode produkowany przez firmę Matrix Multimedia. Wyjątkowość zestawu nie polega na jakichś specjalnych rozwiązaniach mechanicznych. Jeżeli chcemy zbudować na przykład pojazd – robota (chyba najczęściej spotykany przypadek robota dla początkujących). ale na możliwości łatwego i szybkiego programowania sterownika za pomocą pakietu Flowcode. Producent dostarcza gotowy pojazd napędzany dwoma silnikami elektrycznymi sterowany kompletnym sterownikiem zbudowanym na bazie mikrokontrolera PIC18F4455 firmy Mi- crochip. Jest tam rozwiązany problem napędu i zasilania. Są to na przykład wszelkiego rodzaju „inteligentne” pojazdy potrafiące omijać przeszkody. W bardzo zaawansowanych konstrukcjach na pokładzie umieszczone są kamery. Na korpusie muszą być umieszczone w  odpowiednich miejscach czujniki (sensory) i  układ zasilania bateryjnego.  1 pokazana została płytka sterownika z  mikrokontrolerem i  rozmieszczeniem najważniejszych układów: sterowania silnikami. Można na bazie zabawki po zamontowaniu sterownika budować całkiem tanio swoje pojazdy – roboty. Problem zauważyli też producenci zestawów dla elektroników hobbystów. Jednym ze sposobów poradzenia sobie z  tym problemem jest zakup napędzanych silnikami elektrycznymi zabawek dla dzieci. Nauka podstaw programowania jest szeroko opisana w wielu książkach i w Internecie. Robotyka jest bardzo fascynującą dziedziną wiedzy. Przykładem takich robotów mogą być roboty zgrzewające lub lakierujące karoserie w  fabrykach produkujących samochody. sensorem natężenia światła.AUTOMATYKA I MECHATRONIKA Flowcode Formula Rysujesz i jedziesz Robotyka to dziedzina łącząca wiedzę z  zakresu mechaniki. to musimy wykonać kompletny układ napędowy z korpusem. na którym jest umieszczona płytka sterownika. I  tutaj najczęściej okazuje się. Ich działaniem steruje algorytm zapisany w  programie sterowniczym. Istnieje też inna grupa robotów. Jednak żeby rozpocząć przygodę z  robotami i  robotyką. Potrzebne do opanowania podstawy są zaskakująco proste i może je samodzielnie opanować z powodzeniem uczeń szkoły średniej. Współczesne roboty są w  zasadzie wyłącznie sterowane mikrokontrolerami. elektroniki i  automatyki. że mechanika jest o wiele trudniejsza niż 148 programowanie. Wyższe stopnie wtajemniczenia wymagają przyswojenia sporej wiedzy teoretycznej i  praktycznej. najczęściej ze sterownikiem. a  sterownik ma wbudowane procedury potrafiące analizować odbierany obraz i odpowiednio reagować. Oferują specjalnie do tego celu zaprojektowane zestawy do samodzielnego montażu. wcale nie trzeba być wysoko kwalifikowanym inżynierem. Na rys. W  ich przypadku program sterujący nie składa się tylko ze ściśle określonych sekwencji wykonywanych jedna po drugiej. Konieczność wykonania tych mechanicznych prac zniechęca wielu potencjalnych entuzjastów robotyki. Płytka sterownika ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 . złączem do dodat- Rys. Zaawansowane roboty przemysłowe mogą wykonywać skomplikowane czynności bardzo szybko i  z  dużą dokładnością. podążać za światłem lub dźwiękiem. 1.

w  tym z  interfejsem USB. Można też podłączyć zewnętrzne napięcie +5 V z zasilacza stabilizowanego (złącze J3). diodami sygnalizacyjnymi LED i  złączem USB do programowania mikrokontrolera.  3. Nie trzeba wtedy często ładować akumulatorków. Interfejs USB jest wykorzystywany do programowania pamięci programu mikrokontrolera z  poziomu programu Flowcode. Jest to bardzo przydatna opcja w trakcie intensywnych prób z programem.0. Sterowanie silnikami Flowcode Formula W gałęzi zaznaczonej na niebiesko aktywny jest stan niski przebiegu PWM. – regulowania prędkości obrotowej silnika. a  drugie jest wykorzystywane do regulacji prędkości obrotowej.8 V. Napięcie to jest stabilizowane w układzie stabilizatora LM2940 5. Znamionowe napięcie jednego akumulatorka wynosi 1. Zastosowane w sterowniku czujniki odległości pracują w podczerwieni i są zbudowane z  diody nadawczej LED na podczerwień i  czujnika promieniowania podczerM A 149 . Jedno z wejść sterujących jest wejściem zmiany kierunku obrotów. czyli silnikami elektrycznymi prądu stałego.2 V. być wyposażony w  układ sterowania układem napędowym. Jest to 8-bitowa szybka jednostka o  architekturze RISC z  24 kilobajtami pamięci programu. Każdy z  silników jest sterowany osobnym mostkiem. Schemat sterowania jest pokazany na rys. 2.Flowcode Formula równe 4. czyli napięcie „pokładowe” jest R E ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 K L A Rys. 3. Zastosowany w sterowniku mikrokontroler PIC18F4455 jest umieszczony w  40-wyprowadzeniowej obudowie do montażu przewlekanego. bo na wejściu KIERUNEK jest stan niski i  na nóżce 6 układu L293 jest minus napięcia zasilania. – zmiany kierunków obrotu przez zmianę polaryzacji zasilania. Układ zasilania robota kowych płytek systemu E-BLOCK. Do złącza J4 można podłączyć napięcie z  6 akumulatorków lub napięcie niestabilizowane. Robot jest standardowo zasilany z  4 akumulatorków o  rozmiarze R4 (paluszek). Sterowanie silnika sprowadza się do: – włączania i wyłączania zasilania silnika (start/stop). 2 kilobajtami pamięci RAM i  wieloma peryferiami. Ważnym elementem pojazdu jest zasilanie. Widać tu ważną zależność pomiędzy kierunkiem obrotów i  współczynnikiem wypełnienia. Żeby sterownik mikroprocesorowy mógł grać rolę sterownika robota musi. W  gałęzi zaznaczonej na czerwono aktywny jest stan wysoki przebiegu PWM. Rys. W pojeździe Flowcode Formula do sterowania silnikami zastosowano popularny scalony mostek L293D produkowany przez firmę STM. bo wejście KIERUNEK ma stan wysoki i  na nóżce 14 układu L293 jest plus napięcia zasilania. w  pamięci PIC18F4455 jest zapisany program bootloadera. Żeby programowanie było możliwe.

Wzmocnienie wzmacniacza można regulować potencjometrem P1. Po oświetleniu białej powierzchni odbija się dużo więcej światła i  na wyjściu czujnika jest stan niski. Czujnikiem natężenia światła jest fotorezystor włączony w  układ dzielnika napięcia od strony masy. tym napięcie na wyjściu dzielnika będzie większe. Producent wraz z  pojazdem Flowcode Formula dostarcza wydrukowaną przykładową trasę. Można na przykład w  celach testowych dołączyć przez to złącze wyświetlacz alfanumeryczny – rys. Jako czujnik natężenia dźwięku wykorzystano mikrofon elektretowy z  tranzystorowym wzmacniaczem – rys. dla których programowanie to konieczność. Kiedy oświetlana powierzchnia jest czarna. Czujniki odległości Rys. bo optotranzystor mniej przewodzi. czujników drogi (Line Followers). 6. kiedy sterujący ją tranzystor wchodzi w  stan nasycenia po podaniu stanu wysokiego z portu sterującego jego bazą przez rezystor ograniczający. Dodatkowo na płytce zostały umieszczone 2 przyciski. Im silniejsze światło padające na światłoczułą warstwę fotorezystora.  8 jest pokazany element symulacji działania sterownika. to klasyczne programowanie w  asemblerze lub w  języku C może jednak być problemem przynajmniej dla części uczniów. wtedy ilość odbitego światła jest mała i  na wyjściu czujnika jest stan wysoki. Działanie robota jest sterowanie przez program zapisany w  pamięci mikrokontrolera. Robot z dołączonym wyświetlaczem z zestawu E-Block ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 . Układ elektryczny robota został uzupełniony o interfejsy sygnalizacyjne w postaci linijki 8 czerwonych diod LED i miniaturowego głośnika/buzzera. Można tu. Napięcie z  dzielnika jest mierzone przez przetwornik analogowo-cyfrowy mikrokontrolera. zostaje od nich odbita i powraca do czujnika (detektora). którzy zaczynają przygodę ze sterownikami mikroprocesorowymi. Mając do dyspozycji informację z dwu czujników. Jeżeli weźmiemy pod uwagę fakt. Na rys. Dzięki nim pojazd może się samodzielnie poruszać po wyznaczonej trasie. po której porusza się pojazd. można tak sterować pojazdem. Dzięki temu bezpośrednio emitowana wiązka nie jest odbierana przez detektor. 4. tym więcej światła się od niego odbija i przez to zwiększa się prąd optotranzystora. Dwa czujniki drogi są umieszczone na dolnej płytce blisko powierzchni. 5. a na pewno czasochłonnym. przebrnięcie przez prawidłowe skonfigurowanie wszystkich rejestrów układów peryferyjnych nie jest zadaniem łatwym. 4. Napięcie dzielnika jest mierzone przez wejście przetwornika analogowo-cyfrowego mikrokontrolera. a optotranzystory na dolnej warstwie. a schemat ich podłączenia jest pokazany na rys. Diody nadawcze są odseparowane od optotranzystorów przez umieszczenie ich na obu warstwach płytki: diody na górnej warstwie. Napięcia wyjściowe z  czujników są mierzone przetwornikiem analogowo-cyfrowym. Dla wprawnego programisty obsługa interfejsu PWM. Czujniki natężenia światła i  poziomu dźwięku pozwalają na implementację algorytmów podążania za źródłem światła lub dźwięku. przetwornika analogowocyfrowego czy linii portów nie będzie stanowiła żadnego problemu. przesuwając myszką suwaki. Żeby programowanie było możliwe trzeba zasilony pojazd połączyć kablem USB z komputerem i zainstalować sterownik w  systemie Windows. Forward). Jednak dla tych. Czujniki światła i dźwięku wonego zbudowanego w oparciu o fototranzystor – rys. Przez diodę nadawczą zaczyna płynąć prąd. Potem w  czasie tworzenia nowego projektu trzeba wybrać w  oknie Choose Target urządzenie Formula Flowcode Buggy. Pomiar odległości jest wykonywany przez 3 czujniki umieszczone z przodu z lewej i  prawej strony oraz centralnie. tym jego rezystancja jest mniejsza i  napięcie na wyjściu dzielnika jest mniejsze. Warunkiem prawidłowego działania detekcji trasy jest jej narysowanie w postaci czarnego pasa o określonej szerokości na białym 150 tle. Im przedmiot jest dalej. 5. producent przygotował specjalne sprzętowe makro z gotowymi funkcjami obsługi układu napędu i czujników. oraz żeńskie złącze DSUB9 do podłączenia modułów peryferyjnych zestawu E-Block produkowanych przez firmę Matrix Multimedia. 7. symulować działanie czujników odległości (Left. powodując zmniejszanie się napięcia na dzielniku. I  tutaj z pomocą przychodzi znany już nam pakiet Flowcode. Schemat podłączenia czujników drogi Rys. poziom sygnału z mikrofonu (MIC) i sygnału Fot. Wiązka podczerwieni trafia na otaczające przedmioty. Flowcode – narzędzie do szybkiego graficznego tworzenia programów idealnie się do tego celu nadaje.  6. W pasku urządzeń peryferyjnym znajdujemy ikonę Formula Flowcode i  klikając. Im przedmiot jest bliżej. Right.AUTOMATYKA I MECHATRONIKA Rys. Żeby jeszcze lepiej wykorzystać jego zalety i ułatwić życie tym. 7. żeby wracał zawsze na czarny pas. na nią dodajemy ten element do projektu. Nie bez znaczenia jest też możliwość bezpośredniego programowania poziomu Flowcode mikrokontrolera sterownika przez interfejs USB. Na takiej samej zasadzie działają czujniki drogi. których stan można odczytywać. że producent przewidział użycie zabawki do nauki robotyki w szkołach średnich.

– ReadSwitch: odczytanie stanu przycisków. Jeżeli wartość odczytana z  czujnika jest jedynką.pl 151 . tak by się zakwalifikować robota Formula Flowcode zmieściła do pudełka. się labirynt. Do przerobienia jest 5 poziomów od najprostszego po bardziej rozbudowane.jablonski@ep. czasach szkolnych nie było możliwości naDo pierwszej próby użyłem toru wydruuki z wykorzystaniem takich lub podobnych kowanego na firmowej instrukcji obsługi. kiedy jedzie wolniej. Oczywiście nie można Ponieważ instrukcja była złożona.Flowcode Formula Rys. zerem (jest na czarnej drodze). Jeżeli nie. 9.com. – ReadLDR: odczytanie czujnika natężenia światła. Na pewno kompletną platpierze okazało się. Kurs jest przeznaczony dla młodych ludzi od 14 lat wzwyż. postanowiłem również poeksperymentować i przerobić jedną z końcowych lekcji. Można je podzielić na grupę funkcji sterowania napędem. Po skompilowaniu i załadodlowej. – ReadMic: odczytanie czujnika natężenia dźwięku. Wykonywany w  nieskończonej pętli program na początku odczytuje stan obu czujników. 9. – ReadIRSensor: odczytanie czujnika odległości. Po załaW realiach polskiej szkoły 5 sztuk na klasę to dowaniu programu do pamięci nie jest autotrochę mało. postawić na torze i po naciśnięciu przycisku na baterie. Tu warto wspomnieć o pewczony dla jednej (angielskiej) klasy szkolnej. zaświecenie jednej diody. ale czeka na przyMożna też kupić sam moduł elektroniki ciśnięcie jednego z  przycisków sterownika. oznacza to. – Set Motors: indywidualne sterowanie każdym z silników. nej praktycznej właściwości makra. Do odczytywania sensorów są przeznaczone funkcje: – ReadLineSensor: odczytanie czujnika drogi. Jednak Tomasz Jabłoński EP dopiero po narysowaniu na prostym kartotomasz. Sytuację poprawiła próba prostowania toru. Ta opcja jest przeznaczona do rozpocząć próby. Program sterujący jazdą robota po pojazd skręcić w  lewo. Element symulacji sterownika pojazdu z czujnika światła (LDR). ale przeszkabardziej zaawansowani entuzjaści robotyki. to sprawdzaTen przykład jest jednym z  wielu oprane jest. lewego i  prawego. Ich stan jest odczytywany funkcją ReadLineSensor. do detekcji drogi są przeznaczone dwa odpowiednio umieszczone czujniki na podczerwień. Dla początkujących producent przygotował kurs programowania robota zapisany w  doELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 kumencie „Formula Flowcode – An Introductory course. – LEDOn. Można poeksperyczujników. Po dodaniu elementu symulacji sterownika mamy do dyspozycji sprzętowe makro z  funkcjami sterowania. Można go też pobrać ze strony internetowej firmy Matrix Multimedia. Po skręceniu program przechonie fragmentu toru okazało się. chociaż 14 lat już jakiś czas temu skończyłem. to wykonywana jest funkcja Forteż może poruszać się w  labiryncie (projekt ward i pojazd jedzie do przodu. czy prawy czujnik jest na drodze. – Stop: zatrzymaj się. matycznie uruchamiany. to Maze).pdf. Do sterowania napędem są przeznaczone funkcje: – Forward: jazda do przodu z  ustaloną prędkością. SpinLeft i SpinRight. – SpinRight: skręcanie w prawo z ustaloną prędkością. odczytywania sensorów i  sterowania wyjściowymi układami peryferyjnymi. Procedura sprawdzania nasterowania innymi pojazdami. 8. pojazd się lacyjny sposób programowania docenią też stara podążać wytyczoną trasą. formę mechaniczno-elektroniczną i  reweWidać było. Następnie jest sprawdzany stan lewego czujnika. Po czasie spędzonym na poznawaniu tycznie i  nie trzeba jej aplikować w  prograi  próbach z  pojazdem żałuję. z których składa funkcji SpinRight z argumentem 200. Dokument jest umieszczony na płycie CD dołączonej do pojazdu. Jak już wiemy. Wybór padł na algorytm jechania pojazdu po wytyczonej czarnej drodze (Follow Line). – SpinLeft: skręcanie w  lewo z  ustaloną prędkością. Na potrzeby testów algorytmamów oznacza. że nie jest on zbyt równy.wyznaczonej trasie jazdu używamy funkcji SpinLeft z  argumentem 200. W ikonach Left Motor i  Right Motor można obserwować ustawiony współczynnik wypełnienia i kierunek obrotów w  układzie sterowania silnikami napędu. – WaitForSwitch: czekanie na przyciśnięcie przycisku. W pewnych sytuacjach Kiedy jednak stan lewego czujnika jest układ lepiej sobie radzi. Na to ma zbyt wydrukowanego na twardym kredowym paduże możliwości. pomocy lekcyjnych. że w  moich mie. że procedury działają. że prawy czujnik nie jest na drodze poruszania się w  labiryncie można kupić i pojazd musi skręcić w prawo po wykonaniu w firmie gotowe elementy. – PlayNote: sterowanie głośniczkiem. że program dzi na początek i  ponownie sprawdza stan radzi sobie nawet nieźle. Cały program dzięki specjalizowanym Edukacyjne przeznaczenie pojazdu Forfunkcjom makra Formula jest w sumie dość mula Flowcode ma odbicie w  ofercie hanprosty – rys. Ja. można budować proste i  bardziej skomplikowane algorytmy sterowania pojazdem. cowanych na potrzeby edukacyjne. to po rozłożeniu toru tylko jako pomocy szkolnej. Odczytane wartości są zapisywane do zmiennych L_ Line i R-Line. dzają mu w tym nierówności toru. Robot Jeżeli tak. na przykład ciśnięcia przycisku jest dodawana automa4-kołowymi. Do skręcenia po. – LEDOff: zgaszenie jednej diody. – Reverse: jazda do tyłu z ustaloną prędkością. (2 płytki) bez układu jezdnego i  pojemnika Można zabawkę odłączyć od komputera. Mając do dyspozycji ten zestaw funkcji. Do sterowania układami peryferyjnymi są przeznaczone funkcje: – WriteLEDs: zapisanie portu sterującego diodami LED. Można kupić zestaw w  pakietem waniu do pamięci robota przyszedł czas na Flowcode i  pięcioma pojazdami przeznapróby działania. mentować z  parametrami funkcji Forward. że czujnik nie jest na drodze i  trzeba Rys.

ST Visual Programmer Programator pamięci Flash mikrokontrolerów firmy STMicroelectronics. symulację programową i sprzętową oraz debugowanie. Atmel 8051 Środowisko programistyczne AT89LP Developer Studio (LP Studio) jest przeznaczone do tworzenia oprogramowania dla mikrokontrolerów z rdzeniem 8051 o niskim poborze mocy. Program PI Expert wspomaga proces projektowania obwodów wejściowych. TI HET IDE PI Expert Interesujący program narzędziowy do projektowania i testowania projektów urządzeń zasilania z użyciem układów firmy Power Integration. Freescale MQS-RTOS System operacyjny typu RTOS dla mikrokontrolerów ColdFire firmy Freescale. Umożliwia programowanie. PSoC Programmer Programator układów PSoC firmy Cypress Semiconductor. Umożliwia tworzenie oprogramowania w języku C/C++ dla urządzeń wbudowanych. Umożliwia ono zarządzanie projektami. ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 . 152 PSoC Creator Oprogramowanie projektowe dla programowalnych systemów cyfrowych PSoC 3 i PSoC 5. Zastosowano w nim nowatorski sposób definiowania projektu. liczby uzwojeń czy też ich przekroju. Dodatkowo program wspomaga projektowanie obwodów magnetycznych poprzez dobór rdzenie. True Studio Stellaris Środowisko programistyczne Atollic TrueSTUDIO przygotowane dla mikrokontrolerów Stellaris.NIEZBĘDNIK ELEKTRONIK A DZIAŁ TYLKO DLA PRENUMERATORÓW AVR Studio SP Zintegrowane środowisko programistyczne dla mikrokontrolerów AVR firmy Atmel. Zamiast przekopywania się przez dokumentację mapy rejestrów układu PSoC można „rozrysować” projekt podobnie do rysowania mapy połączeń logicznych na kartce papieru. Może on być uruchomiany na układach z rodzin V1-V4. doboru podzespołów czy też pętli sprzężenia zwrotnego. odczytywanie i weryfikowanie zawartości pamięci. pisanie kodu źródłowego w języku C lub w Asemblerze. Program do konfigurowania i symulacji timerów HET (High End Timer) firmy Texas Instruments. Wyniki symulacji pracy timera jest prezentowana w programie WaveFormer Pro lub WaveViewer firmy SynaptiCAD. Kompilator Keil XC800 Bezpłatna wersja kompilatora języka C dla mikrokontrolerów z rodziny 8051.

który zawiera wszystkie niezbędne elementy do samodzielnego złożenia członu tego swego rodzaju węża: – zmontowaną płytkę z elektronika sterująca funkcjami modułu. z których będzie można budować mniejsze robo węże. a plastycy zabarwią nieoczekiwanymi kolorami ekstrawagancki ubiór swojego pupila. lakierowaną obudowę. kolczyki i łańcuchy. Po targach twórcy robowęża wrócą do szkół nie tylko bogatsi o doświadczenia i emocje z unikalnego wydarzenia. profesjonalna wersja programu Alibre Standard. – dwa silniki prądu stałego z przekładniami. Najciekawsze w organizowanym przedsięwzięciu jest pobudzenie wyobraźni młodych konstruktorów.05. dokumentacją i oprogramowaniem. WObit naprawdę porusza wyobraźnię! 153 . O wrażeniach z budowy robowęża podzielimy się na łamach EP. – niezbędne kable połączeniowe. ale też ma szansę uwolnić się ogromny potencjał drzemiący w młodych umysłach poprzez wykorzystanie zaawansowanego narzędzia do projektowania 3D. zostanie złożony wieloczłonowy robot mobilny o długości od kilkunastu do kilkudziesięciu metrów. – dwa koła aluminiowe z oponami.2010 tj. WObit dostarcza w zestawie kit pojedynczego modułu robota.mobot. takie jak robot mobilny MAOR12T. pl. Wynik próby zostanie zgłoszony do księgi rekordów Guinessa. emocje przy jego uruchamianiu.pl nym wymyślą pewnie jakiś manipulator lub specyficzne oświetlenie modułu.mobot. – dwa koszyki na baterie. Punktem kulminacyjnym będzie 19. Będzie więc frajda z samodzielnego złożenia części robota. a niektórzy szczęśliwcy dodatkowo zabiorą ze sobą atrakcyjne nagrody. gdyż pozostawienie dowolności w wyposażeniu każdego modułu stwarza możliwość wykreowania niemal dowolnego wystroju lub funkcjonalności członu. – stalową. gdzie podczas organizowanego przez WObit Wielkiego Eventu Robotycznego z rozesłanych do szkół i zakupionych przez osoby prywatne modułów.Zapamiętaj – 19. drugi dzień targów AUTOMA w Poznaniu. ale zabiorą ze sobą swoje moduły.05 musisz być w Poznaniu! Tytuł WObit porusza wyobraźnię! Zbuduj z nami najdłuższego robota na świecie WObit zachęca młodzież i wszystkich lubiących majsterkować do aktywnego wysiłku przy budowie najdłuższego wieloczłonowego robota mobilnego na świecie. – łącznik z blachy pozwalający na kierowanie modułem. Fani robotyki o zacięciu techniczELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 Dodatkowe informacje: • na stronie internetowej www. płytę CD z instrukcją. talon na zakupy w WObit i inne. WObit dostarcza razem z modułem zawierającym wszystkie niezbędne komponenty mechaniczne i elektroniczne również oprogramowanie ALIBRE Express do projektowania 3D wraz z najpopularniejszymi bibliotekami silników i innych komponentów dostępnych ze sklepu na stronie www. miłośnicy techno zainstalują odpowiednie audio. punkowcy ubiorą moduł w skórę.

3. w której dane (poszczególne bity słowa) podawane na wejścia szeregowe rejestrów są odczytywane na ich wyjściach po n taktach zegarowych (n . FIFO First In First Out .Programowalne Przez Użytkownika Matryce Bramkowe. 058-668-57-83. TIA Portal ma za zadanie integrację różnych narzędzi projektowych w raELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 . Dostęp do medium transmisyjnego zapewnia algorytm CSMA/CD. 058-668-57-84. Standard szyny montażowej o szerokości 35 mm. zorganizowanym przez redakcję miesięcznika „Control Engineering Polska”. mogą tworzyć różne fantazyjne. itd. Ethernet . kolorowe kształty.Interfejs jednoprzewodowy. gdyż większość współczynników ciągu po przekształceniu jest bliska zeru i po kwantyzacji zerują się. 81-549 Gdynia. wysoką odpornością na warunki atmosferyczne (a zwłaszcza duże amplitudy temperatur i wilgotność). równie ciekawe wyświetlacze w  tym: matryce graficzne LCD-TFT.Pierwszy na Wejściu.Projektowanie Wspomagane Komputerowo. CRC Cyclic Redundancy Check . tel.artronic. Jej produkty zostały użyte do oświetlenia portu lotniczego w  Zurichu oraz uformowania fantazyjnych. która jest stosowana do budowy lokalnych sieci komputerowych. a także w  oczyszczalniach ścieków.Cykliczny Kod Nadmiarowy. metod. w  których oprócz lokalnego sterowania procesami należy zebrać dane i przesłać je do systemu sterowania centralnego poprzez sieć GSM. Więcej informacji: Artronic Sp. że oświetlenie LED przypuszczalnie w przyszłości zdominuje aplikacje oświetleniowe widać już teraz.długość rejestru) . w których temperatury zimą spadają do bardzo niskich wartości oraz występują obfite opady śniegu. FPGA Field-Programmable Gate Array .J. Ltd. które służą do komunikacji z  zewnętrznym programem. w których są matrycowo rozmieszczone konfigurowalne (w technologii SRAM. CAD Computer-Aided Design . Może być również stosowany w branży wodno-ściekowej do sterowania przepompowniami. Transformata przekształcająca ciąg liczb rzeczywistych lub zespolonych na ciąg liczb zespolonych. CAN Controller Area Network .Asynchroniczny interfejs komunikacyjny. transporterami itp. a  także niezwykle korzystnym stosunkiem ceny do możliwości. SIMATIC S7-1200 przeznaczony jest do stosowania w małych i średnich systemach sterowania i regulacji. prosta i intuicyjna współpraca z panelami obsługi operatorskiej SIMATIC HMI Basic Panel. np. począwszy od tych o subminiaturowych wymiarach a skończywszy na takich o mocy kilku Watt. W  modelu CAN wszystkie urządzenia są podłączone do wspólnej magistrali.Procesor Sygnałowy.czyli w kolejności wpisania do rejestrów. zazwyczaj niepożądany. Jest to nowy kompaktowy sterownik PLC.in. Szeregowy interfejs komunikacyjny typu master-slave. Diody LED oprócz małego poboru energii oferują niespotykane dotąd możliwości oświetlania różnych obiektów. elektronicznych.Nazwa interfejsu szeregowego RS-232 w komputerach klasy PC (coraz rzadziej spotykany w nowych komputerach).INFO Trudniejsze terminy w EP5/2010 API Application Programming Interface . ujęciach wody oraz w  systemach telemetrycznych. Czarne tło zapewnia doskonałą widoczność wyświetlanych komunikatów czy grafik w  różnych warunkach oświetlenia. etykietującymi. będącą resztą z  dzielenia tego bloku przez liczbę dwójkową o określonej długości (wielomian CRC).Bezpośredni Dostęp do Pamięci. www. zostało przyznane produktowi firmy Siemens – sterownikowi SIMATIC S71200.Wyładowanie Elektrostatyczne. w  automatyce do montażu sterowników PLC i ich osprzętu.com Wyświetlacze LCD-CGG 128064 W  EP  4/2010 na str. Rodzaj specjalizowanego procesora służącego do cyfrowego przetwarzania sygnałów. 154 Diody LED Seul Semiconductor oświetlają prestiżowe miejsca To. procedur. charakteryzujący się bardzo dobrymi parametrami technicznymi. Zbiór funkcji. Znakomicie sprawdza się w przemyśle spożywczym. Umożliwia projektowanie elementów.pl. Specyfikacja CAN określa warstwę łącza danych i niektóre aspekty warstwy fizyczne w modelu odniesienia OSI/ ISO.pl Simatic S7-1200 produktem roku 2009 Pierwsze miejsce w  konkursie „Produkt Roku 2009”. Pokazane na fotografiach aplikacje są doskonałym przykładem zastosowania diod w miejscach.Dyskretna Transformacja Kosinusowa. wiele innych. Chwilowy. Diody LED przeznaczone do takich instalacji mają średnicę 4 mm i charakteryzują się: szerokim kątem świecenia. DCT Discrete Cosine Transform . DSP Digital Signal Processor . 17 bitów . Transformata DCT jest stosowana w  algorytmach kompresji obrazów. Pamięć szeregowa typu kolejkowego. DIN Deutsches Institut für Normung . która z  bloku danych o  dowolnej długości zwraca liczbę o  ustalonej długości. www. COM .  74 opisaliśmy sposób sterowania nowoczesnym wyświetlaczem graficznym FFSTN negative z  kontrolerem UC1601 produkowanym przez firmę Blackline. przepływ ładunku elektrycznego pomiędzy dwoma obiektami o różnym potencjale elektrycznym. mechanicznych. układów i  urządzeń. że ten wyświetlacz jest dostępny w ofercie firmy Artronic. o budowie opartej na zespole rejestrów przesuwających. np. matryce LED. który korzysta tylko z  jednej linii. Przykład takich aplikacji pokazała ostatnio firma Seul Semiconductor Co.com. Więcej informacji: www. wyświetlacze znakowe i wiele. świecących gwiazd w Swarovski Kristallwelten w Austrii. jeden z wiodących producentów diod LED. CPLD Complex Programmable Logic Device . DMA Direct Memory Access .. Mogą być też zasilane z linii danych. Siemens. e-mail: biuro@artronic. Oprócz wyżej wymienionego w ofercie Artronica można znaleźć inne.Złożone Programowalne Układy Logiczne.Szyna DIN. Układy podrzędne mają fabrycznie zakodowany numer seryjny. Oprogramowanie komputerowe wspomagające prace projektowe. Flash lub antifuse) bloki logiczne. klas lub protokołów systemu operacyjnego lub biblioteki programowej. Układy zbudowane z  programowalnych przez użytkownika makrokomórek.mk-illumination. Sposób przesyłania danych pomiędzy urządzeniami peryferyjnymi i  pamięciami systemu cyfrowego bez udziału procesora. ul. ESD Electrostatic Discharge . współpracując z  maszynami pakującymi. Diody LED. Funkcja matematyczna. 1-Wire . W  tym przypadku reszta z  dzielenia (kod CRC) jest liczbą 16-bitową oznaczaną jako CRC16.acriche. Używana jest m. stworzył nowe środowisko projektowe – TIA Portal.. Złożone układy programowalne. Cechą charakterystyczną nowej rodziny sterowników SIMATIC S7-1200 jest wyjątkowo wydajna. Pierwszy na Wyjściu. wprowadzając do sprzedaży nową rodzinę SIMATIC S7-1200.Interfejs Programowania Aplikacji. Miło nam poinformować.Jest to technologia (interfejsy i protokoły) opisana w normie IEEE 802. Parkowa 6.

a  trzy kolejne są unikatowym numerem karty. oznaczone symbolem IEEE1532. Karolinki 58. która obecnie przekracza pół miliona produktów. Układ logiczny wykonujący operacje matematyczne na liczbach zmiennoprzecinkowych. Występuje najczęściej jako koprocesor dla głównych procesorów systemowych.Unikatowy. Są to karty VXC-144U oraz VXC-144iU. 155 .3 V oraz 5 V). I2C Inter-Integrated Circuit . Zdolność do programowania układu bezpośrednio w gotowym urządzeniu.hipertekstowy język znaczników. jak i  dla paneli operatorskich SIMATIC HMI Basic Panel. została rozszerzona o dwa nowe modele z czterema portami RS422/485. Magistrala składa się z  dwóch linii: danych (SDA) oraz sygnału zegarowego (SCL). Współdziałanie tych trzech komponentów. www.com/pl Karty komunikacyjne VXC-144U/IU PCI z portami RS485 Szeroka gama przemysłowych kart komunikacyjnych firmy ICP DAS ze standardową magistralą Universal PCI (3. Zbiór kompilatorów różnych języków programowania (m. oddzielonych kropkami np. karty z  serii VXC mają zabezpieczenie ESD ±4  kV.farnell. C/C++ i  Java) opracowany w ramach projektu GNU. uznawanym i stosowanym przez wielu producentów automatyki. I2S Inter-IC Sound . Miara prędkości wykonywania kodu programu na danym mikrokontrolerze lub procesorze. Do kart dołączone są sterowniki umożliwiające pracę z systemami operacyjnymi Linux. Są one tylko o rząd wielkości większe niż zbudowane metodami nanotechnologii.pl\s7-1200 Farnell dodaje ponad 9 tysięcy nowych produktów Farnell poszerzył swoją ofertę w  zakresie popularnych podzespołów elektronicznych. Użytkownik może wybrać manualnie numer portu korzystając z  przełącznika DIP na karcie lub pozwolić sterownikowi urządzenia na automatyczne przyporządkowanie wolnego portu.2  kbps. rozproszone moduły we/wy itp. Panasonic. Maksymalna przepływność transmisji danych wynosi 5.Magistrala szeregowa służąca do łączenia układów audio. IP Internet Protocol .1) umożliwiający testowanie funkcjonalne dużych układów scalonych. Protokół służący do przesyłania plików z i na serwer poprzez sieć TCP/IP (Internet). drukarki. GCC GNU Compiler Collection . JTAG Joint Test Action Group . komputery. fax: 032-33969-09. przeznaczone do współpracy z wszelkimi innymi urządzeniami wykorzystującymi transmisję szeregową (np. tel. Windows 2000/XP/2003/Vista/7. Służy do opisu struktury dokumentu za pomocą znaczników zamkniętych w nawiasach sześciennych.128. Rozszerzenie tej normy. Maksymalna prędkość transmisji to 115. synchroniczny interfejs szeregowy służący do przesyłania danych pomiędzy układami scalonymi. 44-100 Gliwice. np. HSUPA High Speed Uplink Packet Access . HID High Intensite Discharge . który opracował interfejs i  jego protokół (norma IEEE1149. Miniaturowe urządzenie elektro-mechaniczne.0. Najnowszy plug-in z serii daje możliwość komunikacji urządzenia host z najnowocześniejszą obecnie siecią przemysłową poziomu sterowania i  urządzeń CC-Link. inteligentne czujniki.Globalny system komunikacji ruchomej. Każdy z  portów może pracować w  trybie half-duplex RS485 lub full-duplex RS422 oraz dysponuje 128 bajtami sprzętowego bufora FIFO. pochodzących od wiodących dostawców.zbiór kompilatorów GNU. HSPA High-Speed Packet Access . Służy ono zarówno do tworzenia programów dla sterowników SIMATIC S7-1200.26. Zawiera procedury przesyłania danych między komputerami sieci oraz określa strukturę i  format przesyłanych pakietów oraz sposób ich adresowania. czyli wydajnego sprzętu. GSM Global System for Mobile Communications . to izolacja 2.in. Sieć ta została opracowana przez Mitsubishi Electric i stała się międzynarodowym otwartym systemem komunikacyjnym.Połączenie technologii HSDPA i HSUPA. wizualizacji na panelach SIMATIC Basic Panel oraz nowego narzędzia projektowego SIMATIC Step7 Basic tworzy nową jakość projektowania systemów automatyki przemysłowej. MIPS Million Instructions Per Second . Miara ta zależy od rodzaju aplikacji służącej do wyznaczania tego parametru. Język używany do projektowania stron WWW. Zawiera rozbudowane narzędzia diagnostyki i korekcji błędów projektowych.pl Kompaktowy port komunikacyjny do sieci CC-link Anybus Compact-Com to rodzina kompaktowych interfejsów sieciowych do zabudowy w urządzeniach.Technologia przesyłania danych stosowana w  sieciach UMTS przy przesyłaniu danych od terminala do sieci komórkowej.Jednostka Zmiennoprzecinkowa.Dwukierunkowy. nadawany przez producenta podczas produkcji. Więcej informacji: JM elektronik. architektury procesora czy też optymalizacji kompilatora. Pod kontrolą Windows sterownik urządzenia przyporządkowuje każdemu portowi do 128 kB programowego bufora FIFO. MAC Media Access Control . e-mail: jm@jm.INFO mach jednego projektu.: 032-339-69-01. takich jak Tyco. Trzy początkowe bajty oznaczają producenta.5  kV portów RS422/485 w modelu VXC-144iU. FTP File Transfer Protocol . dzięki której telefon komórkowy może bardzo szybko przesyłać dane zarówno do i z sieci komórkowej.23-A5-1E-45-6C-BC) karty sieciowej (Ethernet). Więcej informacji: www. Więcej informacji: www.Protokół Transferu Plików. Do identyfikacji urządzeń sieciowych oraz hostów jest stosowany 32-bitowy adres IP składający się z czterech 8-bitowych liczb.). Windows NT4. 255. 4 porty RS422/485 na złączach DB-9M wyprowadza się z  kart VXC za pomocą kabla podłączanego do złącza DB-37 na karcie. półprzewodnikowych oraz optoelektronicznych. Jeden z  najważniejszych protokołów komunikacyjnych używanych w  Internecie.jm.Lampa wyładowcza.pl. udostępnianych zgodnie z licencją GPL.76 Mb/s. Lampa.siemens. ul. Ponadto.Protokół Internetowy. Średnio codziennie dodawane jest 100 nowych. przyrządy pomiarowe.Programowanie W Systemie.10. Jedyna różnica pomiędzy nimi. Texas Instruments i  Epcos. jest adaptacją interfejsu JTAG również do uruchamiania i  programowania układów cyfrowych w systemie. w  której światło powstaje w  wyniku wyładowania elektrycznego w  parach metali lub gazów.Zespół zajmujący się testowaniem układów scalonych.Milion instrukcji na sekundę. Rozszerzenie portfolio produktów firmy zapewnia inżynierom lepszy wybór elementów do realizowanych projektów i wzmacnia ofertę Farnella. 48-bitowy numer identyfikacyjny (zapisywany szesnastkowo. MEMS Micro Electro-Mechanical Systems Elektro-Mechaniczne Mikrosystemy . Standard telefonii komórkowej drugiej generacji (cyfrowej) umożliwiającej komunikację z terminalami ruchomymi. Pierwszym oprogramowaniem zintegrowanym z nowym środowiskiem TIA Portal jest Step7 Basic. dodając 9000 nowych podzespołów pasywnych. ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 FPU Floating Point Unit . HTML HyperText Markup Language . Magistrala składa się z  linii sygnału zegarowego. ISP In System Programming . Vishay. linii word select oraz co najmniej jednej linii danych.: czytniki kodów.

Niemcewicza 76.com. Podczas pomiaru mogą być rejestrowane wartości minimalna. z o.2/50  mA). Istotną cechą nowego miernika. w których pojedyncza instrukcja obsługuje wiele strumieni danych.com. zastępujący wycofany z produkcji. Miernik ten spełnia wymogi KAT IV 1000V zgodnie z PN-EN61010-1. nawet po wyłączeniu/ uśpienia układu nadrzędnego. Główne cechy interfejsu to: obsługa wszystkich profili urządzenia zdalnego (domyślny profil w PLC). w odróżnieniu od TCP. takich jak: Profibus DP. Pomiar TrueRMS w paśmie 40 Hz. Jest to bezpołączeniowy protokół.Modulacja Szerokości Impulsu. Pomiary napięcia stałego i  przemiennego realizowane są od 500. RTOS Real-Time Operating System .440 Hz). tel.com.Średni Czas Między Uszkodzeniami.Identyfikacja Radiowa.00 A (20 A przez 30s). synchroniczny interfejs szeregowy do przesyłania danych między mikroprocesorem (mikrosterownikiem) a  układami peryferyjnymi.elmark. test ciągłości.93. Strumieniowy protokół komunikacji między dwoma urządzeniami w sieci Internet. e-mail: elmark@elmark. tagów. UMTS Universal Mobile Telecommunication System . Zapewnia ona jednoczesny pomiar i  odczyt na LCD napięcia AC (5. Słoneczna 43. ul.00 mF.Organiczna Dioda LED. RFID Radio-Frequency Identification . z o.. SIMD Single Instruction.Uniwersalny Asynchroniczny Odbiornik i Nadajnik. Miernik umożliwia automatyczny i ręczny wybór zakresów pomiarowych.100 kHz. PWM Pulse-Width Modulation .o. w tym multimedialne. a cieszący się uznaniem multimetr BM837RS.1200 V).in. Obsługa urządzenia ze stacji master odbywa się przez profil domyślny. jak i  diagnostyka. Regulator stosowany w automatyce składający się z członu proporcjonalnego i różniczkującego. nie ma potrzeby instalowania żadnych dodatkowych driverów do obsługi komunikacji. www.0000MHz oraz 0. prędkość transmisji oraz poziomy napięć.000 MV.20 mA BM869 może mierzyć częstotliwość sygnałów prądowych i napięciowych od 10.. maksymalna i średnia oraz wychwytywane piki prądowe i napięciowe o czasie trwania nawet 1 ms. Do wyboru urządzenia podrzędnego służy dodatkowa linia CS. Jedna z podstawowych architektur komputerowych. Informacje zapisane na tagach RFID odczytywane są za pomocą fal radiowych. 128 bitów i 16 słów I/O (CC-Link ver1).000Hz do 3. UART Universal Asynchronous Receiver and Transmitter . konduktancji (99.. EtherCAT.25 Hz w trybie do 500000) i aż 60 Hz dla bargrafu! Innowacyjna funkcja VFD (Variable Frequency Drivers) umożliwia wiarygodny i  szybki pomiar napędów z  przemiennikami częstotliwości.000kHz.00 V.Zegar Czasu Rzeczywistego. T2. Ponadto multimetr umożliwia pomiary: rezystancji 500..Regulator Proporcjonalno-Całkująco-Różniczkujący.Specyfikacja opisująca przysyłanie sygnałów dźwiękowych zapisanych w  postaci cyfrowej opracowany przez firmy SONY i Philips. format ramki danych. Lokalny..INFO MTBF Mean Time Between Failures . Multiple Data . Układ służący do asynchronicznego przekazywania i  odbierania informacji. UDP User Datagram Protocol . Mają funkcję ochrony zapisanej informacji przed kopiowaniem. PID Proportional–Integral–Derivative . tłumienia dBm (wybór 20 impedancji 4. 156 Ponieważ oprogramowanie Interfejsu komunikacyjnego Anybus Compact-Com daje pełną niezależność działania urządzenia bazowego od protokołu komunikacyjnego.Datagramowy Protokół Użytkownika.9%. MISO oraz linii sygnału zegarowego SCK.100 kHz. Otomin. Dioda świecących. szybkość transmisji od 156 kbit/s do 10 Mbit/s. RS232 Recommended Standard 232 .. TCP Transmission Control Protocol . BM869 jest wyposażony w  podwójny podświetlany wyświetlacz LCD z 41-segmentowym bargrafem.: 058-322-11-91. Zarówno wszystkie dane procesowe I/O. pojemności 50.. którego wszystkie lub prawie wszystkie komponenty są umieszczone w jednym układzie scalonym.System Operacyjny Czasu Rzeczywistego..Uniwersalny system telekkomunikacji ruchomej. S/PDIF SONY/Philips Digital Interface Format . komunikacja z urządzeniem bazowym poprzez złącze CompactFlash. który odmierza aktualny czas. Multimetr BM869 komunikuje się z komputerem PC w czasie rzeczywistym przez optyczne złącze USB.. Więcej informacji: Biall Sp.. którego czas odpowiedzi na zewnętrzny sygnał (przerwanie) jest określony.25.Pojedyncza Instrukcja. System komputerowy. Sercos 3. również ze składową stałą.99 nS). test diod oraz dwukanałowy pomiar temperatury sondami typu K (T1. Modulacja polegająca na zmianie czasu trwania impulsu o stałej amplitudzie i stałym okresie powtarzania (modulacja współczynnika wypełnienia)...00 mA do 10.00  mV do 1000. EtherNET/IP..pl Multimetr cyfrowy Brymen BM 869 z funkcją VFD Brymen wprowadza na rynek nowy wielofunkcyjny multimetr BM 869 TRMS AC&AC+DC.0  V z  wysoką dokładnością bazową równą 0. jest duża liczba funkcji i wysoki stopień bezpieczeństwa. w która światło wytwarzane jest w  cienkich strukturach organicznych. SD Secure Digital . Prądy stałe i przemienne mierzone są od 500. SoC System on Chip .. W modelu OSI TCP odpowiada warstwie Transportowej.. Protokół warstwy transportowej TCP/IP. i  konfiguracja są przesyłane pomiędzy siecią i  hostem za pomocą standardowych obiektów. tel. Miernik pozwala też wykonywać pomiary różnicowe oraz wyposażony jest w inteligentną funkcję auto-wyłączenia.1000 V) i częstotliwości (5. a w przypadku sygnałów logicznych częstotliwość i współczynnik wypełnienia mierzone są odpowiednio w zakresach 5. określana na podstawie badań statystycznych.biall..System Jednoukładowy. System telekomunikacji komórkowej trzeciej generacji. System identyfikacji obiektów za pomocą tzw. www. Przyrząd umożliwia pomiar pętli sterowania 4.50.000Hz~1.Protokół Kontroli Transmisji.. separacja optoelektryczna sieci. W  przypadku napięcia AC mierzona jest rzeczywista wartość skuteczna TrueRMS w paśmie 20 Hz.00 nF..o.pl. Rodzaj systemu operacyjnego.02% (DCV).pl ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 . zgodność ze specyfikacją BTP-050227-B.Szeregowy Interfejs Urządzeń Peryferyjnych. Profinet IO. a także Bluetooth i USB.Specyfikacja szeregowego przesyłu danych opisująca m. RTC Real-Time Clock . Podczas pomiarów wykorzystywany jest specjalny algorytm filtrowania szumów i filtr dolnoprzepustowy. obejmujący też inicjalizację i diagnostykę. Więcej informacji: Elmark Automatyka Sp. nie ma sprawdzania poprawności transmisji danych czy też kontroli przepływu danych. Komunikacja odbywa się za pomocą dwóch linii danych: MOSI. zapewnia ochronę przeciwprzepięciową aż  12  kV (SURGE  1. Wiele Danych.Rodzaj kart pamięci Flash. Modbus RTU. w którym.. Wejścia pomiarowe są zabezpieczne przed przeciążeniami 1050  Vrms/1450  Vpk.. SPI Serial Peripheral Interface .: 022-773-79-37. DeviceNET. 80-174 Gdańsk. 05-075 Warszawa – Wesoła. Seria Anybus Compact-Com produkcji HMS Industrial Networks obejmuje kilka innych odmian sieciowych tego interfejsu. scalający wszelkiego rodzaju usługi telekomunikacyjne i transmisji danych. Jedna z miar niezawodności urządzeń. Pomiary są z  częstotliwością próbkowania wynoszącą dla wyświetlacza cyfrowego 5 Hz (1. którego celem jest utrzymanie sygnału wyjściowego na określonym poziomie. Rodzaj układu cyfrowego licznika. OLED Organic Light-Emitting Diode . T1-T2).10%~99.

4 51 45 26 6 6 6 18 25 60 69 73 86 28 7.7 MHz TRX2008 EP3/08 Układy audio Wzmacniacz do walkmana EP7/98 Wzmacniacz słuchawkowy EP10/98 „Przedłużacz” do cyfrowego toru audio – konwerter EP6/03 „Przedłużacz” do cyfrowego toru audio – konwerter EP6/03 Przedwzmacniacz mikrofonowy EP2/95 Stereofoniczny wzmacniacz słuchawkowy EP4/99 Wzmacniacz 2×22 W EdW9/97 Wzmacniacz mocy z układem LM3886 EdW2/98 Wzmacniacz mikrofonowy EdW2/99 Pseudoanalogowy VUmetr EdW4/99 Wzmacniacz prądowy do subwoofera EdW11/02 Uniwersalny moduł TDA7294 EdW7/03 Przedwzmacniacz gramofonowy RIAA EdW10/03 Bufor lampowy. Zestaw do wykonywania płytek drukowanych Zestaw startowy diody LED – 142 szt. LED EP10/03 „Klocki” RS485 – alfanumeryczny wyświetlaczem LCD EP10/03 Konwerter RS232 EP11/03 Konwerter USB232<–>RS232 EP11/03 Konwerter USB245<–>RS245 EP11/03 Uniwersalny programator mikrokontrolerów PIC EP5/04 Interfejs JTAG do procesorów AVR EP6/04 Uniwersalny interfejs internetowy EP4/06 Karta wejść z interfejsem Ethernet EP10/06 Ethernetowy sterownik I/O EP11/06 Karta przekaźników sterowana przez Internet EP2/07 Zestaw uruchomieniowy dla procesorów AVR i ‘51 EP1/01 EEPROM Programmer EP3/04 Programator JTAG dla układów MSP430 EP3/05 ATMEGA8 w AVT992 EP7/06 Uniwersalny interfejs ethernetowy EP1/07 Mikrokomputer edukacyjny z 8051-pł.6 35.1 27.4 37 Programowany sterownik świateł EP4/06 22 33 Karta przekaźników na USB EP4/06 22 58 Termostat elektroniczny EP9/06 36 94 Bezstykowy zamek RFID EP2/07 22 59 Regulator obrotów silnika elektrycznego EP8/94 4 29 Strach na komary EP8/94 3 13 Prosty wykrywacz metali EP10/96 4 34 Diodowy oświetlacz EdWP6/02 20 40 Regulator temperatury EP6/06 6 29 Stroboskop dyskotekowy EP8/06 6 38 Włącznik zmierzchowy EP12/07 5 18 Czterokanałowy termometr cyfrowy EdW12/00 10 65 Ładowarka akumulatorów ołowiowych EdW1/03 6 30 Gigantyczny zegar EdW5/02 35 70 Policyjny stroboskop EdW4/04 10 55 PC-Termometr..3 34 32 44 32 105 40 25 58 40 120 45 75 50 88 61 Z-21 15 90 25 K 157 .5 6 8. samochodu.N A JP O P U L AR NI EJSZ E K I T Y Z OFER T Y AVT L E G E N D A Nr A płytka drukowana z dokumentacją B kit.7 6.5 12 Uniwersalna centralka alarmowa EdW8/04 4 20 Uniwersalny moduł zasilający EdW8/04 3.7 6.9 4.0 EdW7/04 Cyfrowa skala do transceivera SSB EdW12/98 Mininadajnik FM EdW4/01 Stereofoniczny nadajnik FM EdW5/04 Wykrywacz pluskiew EdW5/06 Miniodbiornik CB-19 EdW1/07 Minitransceiver ZUCH EdW10/06 Odbiornik nasłuchowy „Jędruś” EdW4/07 Minitransceiver Antoś EdW9/07 Filtr audio EdW7/08 Radiokomunikacyjny filtr audio EP8/07 Minitransceiver na pasmo 3.1 14.5 14 „Wypasiony” scalony sensor EdW9/04 5 12 Zwariowany kręciołek EdW9/04 6. Zestaw startowy: elektrolity – 100 szt. – 600 szt.5 9 43 18 98 34.8 58 6 20 6 30 5 36 5 32 28 152 15 24 4 35 12 75 24 87 9 7. 2.5 25 Najprostszy wzmacniacz akustyczny 3 W EdW1/96 4 15 Przedwzmacniacz z regulacją barwy dźwięku EdW2/97 4 20 Wzmacniacz 100 W EdW8/97 7 57 Wzmacniacz mikrofonowy SMD EdW2/00 6 18 Filtr do subwoofera EdW9/00 6 18 Odbiornik UKF FM EdW1/01 6 48 Wzmacniacz mocy 70 W na TDA 1562 EdW3/01 7 70 Wzmacniacz 4×40 W EdW9/01 10 80 Stereofoniczny nadajnik FM EdW5/04 6 30 Wzmacniacz mikrofonowy EdW7/04 4 18 Dla domu. rejestrator temperatury EdW5/06 10 30 Tiny Clock EdW1/08 26 46 Termometr MIN-MAX EP11/01 25 74 Bezprzewodowy regulator temperatury EP2/03 32 160 2-kanałowy termometr z dwukolorowym wyśw. czyli zestaw elementów z płytką drukowaną i dokumentacją C moduł (urządzenie) zmontowany i uruchomiony P zaprogramowany układ. główna EdW8/97 Mikrokomputer edukacyjny z 8051-wyśw.7 9.4 45 5.6 36. że kit jest sprzedawany łącznie z obudową i w cenie kitu uwzględniono koszt obudowy symbol literowo-cyfrowy oznacza typ zalecanej obudowy plastikowej lub metalowej (bez otworowania) Układy opisane w Elektronice dla Wszystkich (ozn.1 5 8 20 10 5.4 30 90 25 32 17.5 11.5 11 Magiczny przełącznik EdW7/04 3.4 35.1 71 31. pozycje ze znakiem „+” zawierają koszt programu O obudowa. i klawiatura EdW8/97 Dyskietka z oprogramowaniem do AVT 2250 EdW10/97 Zasilacz stabilizowany +5 V/500 mA EdW10/97 Klawiatura szesnastkowa do systemów mP EdW4/00 „Uniwersalka” do systemów uP z `X051 EdW7/00 Mikrokomputer z procesorem AT90S8535 EdW9/01 Ministerownik z AT90S2313 EdW10/03 Ulepszony programator STK200 EdW2/08 LogicMaster – płytka prototypowa dla CPLD EdW8/08 Uniwersalny moduł dla 90S2313 i 89Cx051 EdW5/03 Płytka testowa do kursu C EdW1/06 Przyrządy warsztatowe Prosty analizator stanów logicznych do PC EP4/05 Cena w zł A B 5 5 6 5 7 5 5 C P O 24 15 17 27 25 12 24 17 24 26 16 22 25 28 10 122 13 36 38 4 9 4.4 52 47 78 74 66 17 36 37 98 130 100 55 60 60 150 150 95 95 90 140 92 110 30 40 45 147 98 240 220 187 150 29.7 6.1 5.9 5.6 13. Zestaw startowy: półprzewodniki – 76 szt.1 21 147.5 22 Irytator – dokuczliwy natręt nocny EdW9/05 6.5 25 ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 C P O 30 46 65 25 30 100 50 140 100 69 55 120 140 105 47 10 20 10 K 10 15 20 15 65 K 110 150 25 58 5 10 15 15 15 100 190 106 180 65 85 38 230 89 K 8 28 24 25 52 58 78 140 10 20 741 742 743 744 745 746 747 701 702 703 704 705 710 719 157 962 967 2117/1 2122 2148 2310 2310/2 2318 2481 2723 2788 2807 2810 2818 2840 2873 5109 5127 446 471 514/CO 514/OC 1033 1227 2104/1 2180 2326 2353 2652 2671 2680 2690 2710 2736 2762 2850 2864+ 3008+ 414+ 451 478 530 530/USB 531+ 532+ 533+ 534+ 535+ 536+ 537+ 538+ 553/R232 553/U232 553/U245 573 581+ 927+ 953+ 956+ 966+ 992 1389 1409 1430 1443 2250\1+ 2250\2 2250\D 2250\Z 2503 2504 2550+ 2683 2855 2875 3501 3505 389+ Nazwa Tytuł Publ. Zestaw startowy: elementy mech. Zestaw startowy: kondensatory – 265 szt.2 43 45 17. Najprostszy wzmacniacz mocy 22 W EdW11/05 Niskoszumny mikser stereo EdW12/05 Tajemnicze światełko EdW1/06 Najprostszy wzmacniacz mocy 2×22W EdW2/06 Uniwersalny regulator EdW3/06 Ekonomizer EdW4/06 Stroboskop dyskotekowy EdW5/06 Zestawy startowe AVT700 Zestaw startowy: rezystory – 660 szt.5 15 Uniwersalny układ czasowy EdW7/04 3. termometrem EP10/07 30 86 Miniaturowy zamek szyfrowy – Immobilizer EP9/03 16 72 Ultradźwiękowy detektor ruchu EP1/00 11. EdWxx/xx) i Elektronice Praktycznej (ozn.8 6 30 47. RTV Odbiornik nasłuchowy CW/SSB – 80/20 m EP12/96 Odbiornik nasłuchowy SSB/CW 80 m EP1/07 Minitransceiver Junior EP2/07 Mikrofon bezprzewodowy EdW5/99 Przedwzmacniacz antenowy CB EdW11/96 Odbiornik nasłuchowy CW-SSB/80 m EdW7/97 Transceiver SSB ANTEK EdW11/98 Transceiver SSB ANTEK v. dyskietka itp.3 50 21 147.7 6 18 6. EPxx/xx) UWAGA: podane ceny zawierają podatek VAT 22% Zasady sprzedaży są umieszczone na stronie 160 Nr 594+ 1023 1024 2050 2132 2153 2392 2449 2469 2477 2499 2723 2728 390+ 513+ 522+ 841 924+ 925+ 950+ 969+ 1007 1012 1104 1343 1428 1435 1460 2389 2628/1 2632+ 2720 2787+ 2849+ 5041+ 5094+ 5108+ 2500 2501 2502 2550/P 3500 5125+ 512+ 1066 1081 1459 1461 2126 2270 2857+ 5086+ 720 721 722 723 724 725 726 727 728 729 730 731 732 733 734 735 736 737 738 739 740 Nazwa Publ. możliwe są dwa warianty: litera K oznacza. wypoczynku. Cena w zł A B RTV/Audio/Video Zdalnie sterowany potencjometr do aplikacji audio EP10/04 38 90 Przedwzmacniacz gramofonowy o charakterystyce RIAA EP11/94 5 19 Słuchawkowy wzmacniacz wysokiej jakości EP10/94 5.3 12.6 17 32 46 80 84 300 220 K K 8 10 25 10 20 20 20 20 40 20 20 15 35 50 20 50 34 70 150 160 25 10 6.4 4. zabawy 8-kanałowy przełącznik RC5/SIRC EP4/05 17 35 Zegar ze 100-letnim kalendarzem i 2-kan.9 49 137 35 42 48 65 KM60 25 25 80 293 293 170 K 140 70 70 31 49 50 130 32 60 110 75 75 24 32 33 98 100 68. czyli prosiaczek w domu EdW12/03 Prosty dyskotekowy mikser EdW2/04 Wzmacniacz mostkowy 400 W EdW10/04 Wzmacniacz na tranzystorach N-MOSFET EdW8/05 Audiofilski wzmacniacz słuchawkowy EdW12/07 Analizator widma EdW5/08 Przedwzmacniacz cyfrowy z TDA8425 EdW8/01 Układy mikrokomputerowe i do Uniwersalna karta portów na USB EP9/05 Programator z interfejsem USB dla BASCOM AVR EP11/05 Regulator obrotów wentylatorów w komputerze PC EP3/99 „Klocki” RS485 – konwerter RS232<–>RS485 EP6/03 Konwerter USB<–>RS485 EP5/08 „Klocki” RS485 – karta wejść przekaźnikowych EP7/03 „Klocki” RS485 – karta wyjść optoizolowanych EP7/03 „Klocki” RS485 – karta wyjść cyfrowych (GND) EP8/03 „Klocki” RS485 – karta wyjść cyfrowych (VCC) EP8/03 „Klocki” RS485 – karta wejść cyfrowych EP9/03 „Klocki” RS485 – karta wejść analogowych EP9/03 „Klocki” RS485 – moduł terminala z wyśw. LED EP8/07 29 78 Układy mikroprocesorowe Płytka testowa do kursu BASCOM 8051 EdW3/00 20 98 Emulator procesorów 89CX051 EdW3/00 10 52 Programator procesorów 89CX051 EdW3/00 11 60 Programator procesorów AVR EdW10/01 6 23 Płytka testowa do kursu BASCOM AVR EdW12/02 22 120 Programator USB AVR (STK500) EP2/08 18 42 Przyrządy warsztatowe Cyfrowy miernik pojemności EP5/03 30 80 Miniaturowy zasilacz uniwersalny EP8/95 3 16 Miniaturowy stabilizator impulsowy EP4/96 4 34 Uniwersalny układ czasowy EP12/07 5 16 Uniwersalny zasilacz laboratoryjny 5 i 12 VDC/1 A EP1/08 5 18 Najmniejszy moduł miniwoltomierza na LCD MT3/97 6 30 Moduł miliwoltomierza do zasilaczy EdW3/98 6 36 Moduł woltomierza/amperomierza z termostatem E3/08 18 54 Programowany 4-kanałowy komparator/woltomierz EP11/02 30 82 Elektronika dla nieelektroników Błękitno-biały mrygacz EdW5/04 6 14 Klaskacz – akustyczne zdalne sterowanie EdW5/04 5 14 Rozjaśniacz samochodowy EdW6/04 3 12 Trójwymiarowy labirynt elektroniczny EdW6/04 3.8 8 15 12 16 28 20 PC 34 32 6 6.5 18 Niezwykła “niebieska” dotykowa syrena policyjna EdW10/05 6.5 15 Dalekosiężny tor podczerwieni EdW11/04 8 30 Przeraźliwy straszak EdW10/04 6 28 Whisper – łowca szeptów EdW12/04 6 25 Monitor i konserwator akumulatora EdW1/05 6 30 Uniwersalny moduł audio EdW2/05 6 22 Regulator impulsowy DC EdW3/05 6 22 Ekonomiczny zasilacz warsztatowy EdW5/05 6 22 Melodyjka i gong EdW7/05 5 20 Szoker-masażysta EdW8/05 6.

5 4.8 11 68 4..5 9 53.4 65 5.25.150 MHz EdW7/07 Mikroprocesorowy miernik częstotliwości 100 MHz EdW11/00 Mikroprocesorowy zasilacz laboratoryjny EP/02 Do domu.9 15 8.3 55 4. Cena w zł A B Zestaw startowy: rezystory SMD Zestaw startowy: kondensatory SMD Zestaw startowy: wzmacniacze operacyjne Zestaw startowy: płytki uniwersalne Zestaw startowy: płytki uniwersalne Zestaw startowy: płytki uniwersalne Elektronika dla nieelektroników Błękitno – biały mrygacz EdW5/04 6 14 Klaskacz – akustyczne zdalne sterowanie EdW5/04 5 14 Rozjaśniacz samochodowy EdW6/04 3 12 Trójwymiarowy labirynt elektroniczny EdW6/04 3.5 23 48 6. bateryjny zasilacz 5 białych LED EP4/2010 6 ROWEROWY MIGACZ Z BIAŁYMI LED EP4/2010 6 Formater impulsów wzorcowych 50Hz EP4/2010 6 Cyfrowa stacja lutownicza z regulatorem PID EP4/2010 21 Miernik lamp elektronowych EP4/2010 26 Rejestrator temperatury z interfejsem USB EP4/2010 16 42 Samochodowy lokalizator GPS – GSM EP4/2010 23 EQanalyser EP5/2010 34 Generator akustyczny na Attiny25 EP5/2010 14 25 Generator szumu różowego EP5/2010 20 29 Spowalniacz serwomechanizm EP5/2010 18 27 Czujnik tlenku węgla z modułem ZigBee EP5/2010 14 3-kanałowy woltomierz z USB EP5/2010 17 39 Centralka sterująca NanoX systemu DCC EP5/2010 46 C P O 14 20 26 20 30 43 49 6 8 35 15 15 6 6 12 12 8 15 10 8 12 12 9 10 ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 .3 22.20 V EdW1/01 Uniwersalny generator EdW7/01 Moduł zasilacza do wzmacniaczy mocy EdW4/04 Mikroprocesorowy miernik pojemności EdW6/04 Cyfrowa stacja lutownicza EdW7/04 Zasilacz warsztatowy 0.4 39 6.4 62 6.4 12.6 25.3 59.5 18 Niezwykła „niebieska” dotykowa syrena policyjna EdW10/05 6.1 7.5 22 Irytator – dokuczliwy natręt nocny EdW9/05 6. Tester samochodowych sond lambda EP7/03 Amatorski oscyloskop cyfrowy EP9/03 Tani generator funkcyjny EP9/99 VGA tester EP12/06 Wysokoprądowy stabilizator warsztatowy EP1/99 Mini-generator funkcyjny EP10/01 Wykrywacz przewodów sieciowych EP5/02 Woltomierz do modułowego zestawu pomiarowego EdW1/96 Płytka uniwersalna 15×65 mm Prosty zasilacz laboratoryjny EdW2/97 Sonda logiczna TTL/CMOS EdW4/99 Zasilacz 10 A 10.2 5.4 6..N A JP O P U L A RNI EJSZ E K I T Y Z OFER T Y AVT DZIAŁ Nr 520+ 527+ 823 959+ 1220 1327 1339 2004 2060 2131 2340 2462 2495 2701 2725+ 2727+ 2757 2764+ 2767+ 2813 2815 2828 2831+ 3003+ 5083+ 251 302 303 304 306 313 314 434 447 511+ 528+ 570+ 868+ 910+ 933 957+ 980+ 990 1096 1308+ 1314 1413 1444+ 1446+ 1464+ 1466 1468 1469+ 1482 2134 2139 2177 2210 2216 2222 2298 2299 2309 2328/0 2328/B 2328/BB 2328/N 2335 2463 2601 2631/5 2631/7 2711+ 2715 2740+ 2743/1 2743/2 2748/1 2748/2 2766+ 2806+ 2809+ 2874 3012+ 5002+ 5022+ 5025+ 5042+ 700 706 707 708 709 710 711 712 158 Nazwa Publ. miernik częstotliwości 4 MHz.1 34..6 158. NiMH.5 17.7 48 2 10.2.8 22.3 27.8 14.5 5.8 22 37 5.5 25 Najprostszy wzmacniacz mocy 22 W EdW11/05 5 24 Niskoszumny mikser stereo EdW12/05 5 15 Tajemnicze światełko EdW1/06 6 17 Najprostszy wzmacniacz mocy 2×22 W EdW2/06 5 27 Uniwersalny regulator EdW3/06 7 25 Ekonomizer EdW4/06 5 12 Stroboskop dyskotekowy EdW5/06 5 24 Uniwersalna sonda do napięć stałych i zmiennych EdW6/06 7 28 Kolorowy gadżet RGB EdW7/06 5 12 Dioda LED dowolnego koloru EdW8/06 5 12 Płynące światełko RGB EdW10/06 5 19 Termometr elektroniczny EdW12/06 22 Wielokolorowy gadżet EdW1/07 5 12 Kolorowa migotka EdW2/07 8 12 Podwajacz mocy audio EdW3/07 5 9 Widmowa makatka LED EdW5/07 6 14 Zdalne sterowanie „pilotowe” EdW4/07 6 15 Inteligntny wskaźnik/symulator alarmu EdW6/07 5 24 Przedwzmacniacz/mikser stereo EdW7/07 7 40 Niebieski „policyjny” kogut EdW9/07 11 34 Latarka LED EdW10/07 4 18 Zdalnie sterowana lampka EdW12/07 16 Wielobarwny termometr RGB EdW2/08 8 29 Czujnik wilgoci EdW3/08 5 12 Tester refleksu EdW4/08 11 19 Magiczna lampka EdW5/08 9 21 Nietypowy zamek elektroniczny EdW6/08 14 23 Stroboskop – lampa błyskowa EdW7/08 6 36 Lampka i sygnalizator rozmrożenia lodówki EdW8/08 6 12 Miernik refleksu EdW10/08 6 16 Nowości Samochodowy stabilizator dla logiki 3.7 10.5 15 Uniwersalny układ czasowy EdW7/04 3.8 42 32 79 36 100 13 83 12 12 4 11 8 29 24 63 15 48 21 85 40 74 zabawy 23. modułowy wyświetlacz LED EP3/2010 16 39 Bezprzewodowy link audio EP3/2010 18 240 Ekonomiczny.5 36 5 15 18 35 13 38 26 70 15 43 8 65 15 36 4 8 8.55 A EdW7/05 Częstościomierz i generator na PC EdW9/05 Oscyloskop w komputerze PC EdW10/05 Przystawka do pomiaru indukcyjności EdW2/07 Softstart do toroida (ver.7 29 15 38 15 75 4 10 50 4 20 42 16 25 16 46 15 48 24 43 64 100 40 80 20 59 14 39 C 250 278 98 122 P O 713 714 715 716 717 718 35 12 10 94 110 48 KM85 120 K 180 10 K 30 5 5 10 10 15 170 54 61 49 130 69 45 K KM60 KM60 KM42 KM60 KM42 KM42 10 5 40 10 10 25 290 35 31 10 45 10 8 16 8 77 20 32 33 38 35 86 47 43 KM60 720 721 722 723 724 725 726 727 728 729 730 731 732 733 734 735 736 737 738 739 740 741 742 743 744 745 746 747 748 749 750 751 752 753 754 755 756 757 758 759 760 761 762 763 764 765 766 767 768 769 770 1558 5216 + 5217+ K 44 10 10 K 82 10 10 K 10 45 10 10 15 KM50 10 8 91 24 19 17 15 25 43 31 Nr 5218 5219 + 1560/1 1560/2 1561 1562 5220 + 5221 + 5222 + 5223 1563 1564 1565 5224 5225 + 5226 + 5227 1566 1567 1568 5228 + 5229 + 5230 + 5231 + 1535 + 1569 + 1571 + 1570 + 5232 5233 + 5234 + Nazwa Publ.8 67 14 90 6.4 90 7..1 19.3 V EP1/2010 5 T-logic (8-kanałowy analizator stanów logicznych) EP1/2010 60 300 Uniwersalna karta wyjść z interfejsem RS485 i mikroEP1/2010 48 97 kontrolerem AVR Pojemnościowy panel dotykowy „E-Field” EP1/2010 26 Wizualizator do Winampa EP1/2010 36 47 8-kanałowa karta przekaźników – wersja 5V EP2/2010 1 45 8-kanałowa karta przekaźników – wersja 12V EP2/2010 15 50 Stabilizator impulsowy zastępujący 78xx EP2/2010 6 MEMS-owy wskaźnik położenia EP2/2010 6 Zestaw startowy dla PsoC Express EP2/2010 29 50 DSLR shutter EP2/2010 40 87 Moduł wejść cyfrowych z RS-485 EP2/2010 31 78 Kieszonkowy akcelerometr EP2/2010 30 Stacjonarna ładowarka akumulatorów Li-Ion EP3/2010 6 Sterownik wentylatora 12V EP3/2010 5 12 Elektroniczna syrena EP3/2010 6 Elektroniczny termometr z lampą IN9 EP3/2010 9 Sterownik rolet okiennych EP3/2010 14 38 Graficzny. Lux) EdW2/07 Oscyloskop cyfrowy EdW6/07 Mikroproc.5 5 12.5 15 Dalekosiężny tor podczerwieni EdW11/04 8 30 Przeraźliwy straszak EdW10/04 6 28 Whisper – łowca szeptów EdW12/04 6 25 Monitor i konserwator akumulatora EdW1/05 6 30 Uniwersalny moduł audio EdW2/05 6 22 Regulator impulsowy DC EdW3/05 6 22 Ekonomiczny zasilacz warsztatowy EdW5/05 6 22 Melodyjka i gong EdW7/05 5 20 Szoker-masażysta EdW8/05 6.5 V/0.5 12 Uniwersalna centralka alarmowa EdW8/04 4 20 Uniwersalny moduł zasilający EdW8/04 3. LiIon i SLA EP6/06 Moduł pomiaru temperatury EP11/06 Sterownik akwariowy EP3/07 Automat do zapalania świateł w samochodzie EP6/07 Czarodziejski przełącznik EP8/96 Zdalny włącznik 4 urządzeń EP7/01 Najprostszy sterownik silnika krokowego EP8/01 Elektroniczna blokada do samochodu EP6/05 Dwukierunkowy regulator obrotów silników DC EP12/06 Termometr z zasilaniem bateryjnym EP3/07 Stroboskop LED EP4/04 Echo cyfrowe EP6/08 Lokalne radiopowiadomienie EP7/08 Generator PWM – regulator mocy silnika DC EP8/08 Sygnalizator LED EP8/08 Transofon-konwerter głosu EdW3/97 Strach na krety EdW5/97 Przełącznik zmierzchowy EdW1/98 Najprostszy regulator mocy 220 V EdW3/97 Układ do odstraszania dokuczliwych owadów EdW7/97 Wyświetlacz 7-segmentowy JUMBO bez LED EdW4/97 Pilot radiowy (odbiornik) EdW11/98 Pilot radiowy (nadajnik) EdW11/98 Ładowarka akumulatorów żelowych .3 21.3 6.3 35.5 11 Magiczny przełącznik EdW7/04 3..5 13.6 10.6 5 6. wypoczynki i Zdalne sterowanie przez telefon EP3/97 Kompresor do gitary i basu EP5/96 Przystawka gitarowa „Distortion” EP6/96 Gitarowa bramka szumów EP7/96 Chorus gitarowy EP10/96 Gitarowa kaczka EP11/96 Gitarowe tremolo-vibrato EP12/96 Komputer samochodowy EP9/05 Stoper na szkolną olimpiadę EP8/98 Zegar minimalisty EP5/03 Inteligentny sterownik lampki samochodowej EP10/03 8-kanałowy system pomiaru temperatury EP4/04 Programowany zegar z wyświetlaczem LCD EP7/00 Zamek kodowy z telefonem komórkowym EP12/05 Ładowarka akumulatorów NiCdm.3 36.4 6. (odbiornik) EdW2/99 Moduł wykonawczy na przekaźniku EdW2/99 Moduł wykonawczy na triaku EdW2/99 Radiowy pilot do sterownik 15 urządzeniami (nadajnik) EdW2/99 Autoblokada EdW3/99 Prosta przetwornica 12 –>220 V EdW12/00 Centralka alarmowa EdW10/02 Gigantyczne wyświetlacze LED – 5cm EdW5/02 Gigantyczne wyświetlacze LED – 7cm EdW5/02 Obrotomierz EdW2/04 Ładowarka akumulatorów ołowiowych EdW3/04 Intrygujący tęczowy kryształ EdW11/04 Superefekt dyskotekowy EdW3/05 Matryca LED EdW3/05 Stroboskop dyskotekowy LED EdW5/05 Matryca LED EdW5/05 RPU-Regulator poziomu umysłu EdW10/05 Snake – gra w węża EdW12/06 Zdalne sterowanie przez telefon EdW1/07 Impulsowy wykrywacz metali EdW8/08 Timer mikroprocesorowy EdW2/02 Zegar cyfrowy z wyświetlaczem analogowym EP3/01 Programowany zegar z DCF77 EP7/01 Mikroprocesorowy wykrywacz metali EP7/01 Zamek szyfrowy do sejfu EP1/02 Zestawy startowe AVT 700 Zestaw startowy: dla elektroników hobbystów Zestaw startowy: elementy stykowe Zestaw startowy: przetworniki dźwięku Zestaw startowy: układy cyfrowe Zestaw startowy: układy analogowe Zestaw startowy: do wykonywania płytek drukowanych Zestaw startowy: optoelektronika Zestaw startowy: potencjometry Cena w zł A B 51.5 6.3 6..2 18 45 10 25 57 98 15 64 16 47 14 88 70 45 140 5 20 5...8 29.zasilacz buforowy EdW10/98 Radiowy pilot do sterowania 15 urządzen. samochodu.8 35.5 14 „Wypasiony” scalony sensor EdW9/04 5 12 Zwariowany kręciołek EdW9/04 6.1 17 5.1 14 20 58 6.7 24 12 39 140.3 37 195 36.6 44.3 4.5 11.

TTytuł yttuł ELEKTRONIKA ELE LEKTR LEKTR LE KTTR K TRO ONI ON NIIK N KA A PPRA PR PRAKTYCZNA RAKT RA KTY K TYCZ TY YCZN CZ C ZN Z NA 5 NA 5/2010 //20 010 10 159 15 1 59 .

tel. tel. ul. ul. Narutowicza 79. ul. 22 633 28 45 SEMICONDUCTORS BANK LTD. tel. 42 630 75 87 SEMICONDUCTORS BANK LTD. Pieczątki firmowej. 17 773 18 44 ul. ul. 81 745 08 33 ELGA. ul. 32 281 38 64 NOWY ELEKTRONIK. Witczaka 30. w godz. 44 632 35 77 wew. tel. Grottgera 4A/12. Dz. tel. Grota–Roweckiego 36A tel.Brukowa 9 lok. Rynek 9. 76 DIAX. Uczniowska 7. tel. Chwaliszewo 17/23. 32 75 57 699 ELEKTRONIKA POLSKA. 10-14 Wysyłkowo na koszt odbiorcy pocztą lub firmą kurierską za pobraniem Podstawowe stawki za paczki do 2kg wynoszą: ŁÓDŹ MIELEC OPOLE PIŁA POZNAŃ poczta pobranie: 15. tel. 71 322 53 74 Zamówienia można również składać: pocztą na adres: AVT Korporacja Dział Handlowy 01–939 Warszawa ul. 1 piętro). ul. ul. ul. 42 636 94 87 GAL ul. ul. ul. tel. ul. J. tel. tel. 32 217 89 02 PHU „ELEKTRONIC”.-pt. Komorowicka 36. al.. SKLEP „ELEKTRONIK”. ul. tel. Wrocławczyka 37. 32 387 06 80 TECHTON.pl W sklepie firmowym AVT: W sklepach dystrybutorów: w siedzibie AVT: • sklep dysponujący pełnym asortymentem centralnego magazynu AVT. ul. tel. Fabryczna 1/3A/5. 61 852 65 42 TRAFOS VOLUMEN. 3. 22 257 84 50 pon. 32 251 30 68 AMATOR. ul. tel.G. 61 852 46 05 ELSTAT. tel. Okrzei 65 (budynek PKP–PKS. Prowadzimy serwis gwarancyjny i pogwarancyjny. 34 365 44 32 TAS ELEKTRONIKA. ul. Hoża 35.. Ligonia 10. Mireckiego 3. tel.pl Zamówienia od firm i instytucji tylko pisemne! 160 ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 . tel. Wojska Polskiego 23 J. 602 777 098 ul. Sandomierska 154. Żelazna 41. tel. Mała 8. ul. Na oferowane przez nas towary udzielamy gwarancji. 21 „MONITOR”. ul. czyli pokaz „na żywo” sprzętu Sound & Light AUGUSTÓW BEŁCHATÓW BIAŁYSTOK BIELSKO–BIAŁA BYDGOSZCZ BYTOM CHORZÓW CZECHOWICE– DZIEDZICE CZĘSTOCHOWA GARWOLIN GDAŃSK– WRZESZCZ GIŻYCKO GLIWICE KATOWICE KIELCE KOSZALIN KOŚCIERZYNE KRAKÓW LUBLIN Warszawa. Arki Bożka. tel. Zaległe zamówienia są realizowane zwykle w terminie 2–3 tygodni. tel. Kwiatowa 9. Leszczynowa 11.P.-pt. tel. tel. ul. ul. ul. Promienna 9. ul. 12 266 54 99 ALTRON. 67 212 08 35 „EDA PLUS” ELEKTRONIKA. tel. 87 428 47 88 VOLTRONIK. ul. tel. 52 321 38 75. tel. ul. Zastrzega się możliwość zmiany cen. ul. Wolności 23A/39 (Hala Targowa). 58 552 38 88 FH „ELMI”. ul. 85 742 41 88 NOWY ELEKTRONIK. ul. ul. 8–16 (faks czynny całą dobę) pocztą elektroniczną: handlowy@avt. Styczyńskiego 1. 15 842 16 08 PIEKARZ S. 22 621 29 04 W.E. tel. Smętka 6 A. Kolbe 11A. tel. Radwańska 55/2.: 22 257 84 50 faks: 22 257 84 55 pon. 25 682 41 40 PPHU „JACKTRONIC”. ul.M. tel. 17 583 35 99 MULTIELEKTRONIK. tel. BOCHENEK. Wita Stwosza 32A. Krasińskiego 40. WŁOCŁAWEK WROCŁAW DYSTRYBUTORZY ATVA. tel. 32 291 77 77 ROMAR. tel. 33 81 64 663 ELTRONIX. 32 769 08 88 NOWY ELEKTRONIK. 61 865 96 46 (dealer prasy) DIOKOM. tel. 87 643 40 92 FHU „TELMO”. ul. ul. ul. N. ul. Leszczynowa 11 tel. Czytelnego podpisu osoby zamawiającej. A. 5 U. W przypadku zmiany cen większej niż 10% klient będzie o tym uprzedzony. w dniu otrzymania zamówienia lub nazajutrz.avt. Dąbrowskiego 2. 81 746 30 76 LUXEL.00 zł Zamówienia są realizowane na bieżąco. ul. tel. ul. Długa 8.J. 66. Śniadeckich 51. PRUDNIK RADOM RYBNIK SOSNOWIEC STALOWA WOLA WARSZAWA TARNÓW TARNOWSKIE GÓRY TYCHY Płatnicy podatku VAT Płatników podatku VAT prosimy o umieszczanie na zamówieniach: Numeru Identyfikacyjnego Podatnika VAT. 41 368 28 56 MIKRO. tj. gen.DZIAŁ TOWARY OFEROWANE PRZEZ AVT MOŻNA NABYĆ: W sklepie internetowym: www. 41 342 67 30 MZM HANDEL I USŁUGI RTV. tel. ul.sklep. sob. 94 346 04 64 RADIOTOM. ul. tel. tel. tel. 77 406 87 12 ELSEMIK. Dworcowa 47/6. 58 686 37 41 CYFRONIKA. Sąsiedzka 43. 34 324 65 05 PPUH „MAXTRONIK”. tel. Kusocińskiego (Trybuna Zachodnia FKS). ul. ul. Hutnicza 1. Wrzesińskich 29/2. Garibaldiego 11/13. tel. 48 363 98 75 ZHUP.00 zł kurier pobranie: 22.. Wojewódzka 2/6. tel. Mickiewicza 33. Fabryczna 9A/6/3. 54 236 92 21 „ROBOTRONIK”. Moniuszki 9. tel. ul. 32 215 06 94 ABC ELECTRONICS. Mickiewicza 4./fax 22 890 09 97 BETATRONIC. CENTRUM ELEKTRONIKI. • SHOWROOM. 22 825 91 00 VEGA–TRONIK. tel. w godz. 32 230 85 66 VOLTRONIK. ul.. Hutnicza 15. tel. ul. tel.M. Zbiegniewskiej 2 A. 32 247 86 10 NOWY ELEKTRONIK. pawilon nr 7. ul. tel. 14 621 53 30 KLUB WWW. o ile nie występują braki magazynowe. Wolumen 53 lok. 77 453 89 60 CZĘŚCI ELEKTRONICZNE. 54 413 38 88 WARSZTATT ul. 8-17. tel. O. tel. tel. tel.

Prenumeruj!!
Prenumeruj

Tytuł

za darmo lub półdarmo

Jeśli jeszcze nie prenumerujesz Elektroniki Praktycznej, spróbuj za darmo! My damy Ci bezpłatną prenumeratę próbną od czerwca 2010 do sierpnia 2010, Ty

udokumentuj swoje zainteresowanie wpłatą kwoty 139,50 zł na kolejne 9 numerów EP (wrzesień 2010 – maj 2011). Będzie to coś w rodzaju zwrotnej kaucji. Jeśli nie
uda nam się przekonać Cię do prenumeraty i zrezygnujesz z niej przed 16.08.2010 r. – otrzymasz zwrot całej swojej wpłaty.
BEZPŁATNA PRENUMERATA PRÓBNA
od czerwca 2010 r. do sierpnia 2010 r.

PRENUMERATA 9-MIESIĘCZNA
od września 2010 r. do maja 2011 r.

3×0,00 zł=0,00 zł

9×15,50 zł=139,50 zł

Jeśli już prenumerujesz EP, nie zapomnij przedłużyć prenumeraty! Rozpoczynając drugi rok nieprzerwanej prenumeraty EP nabywasz prawa do zniżki.

W przypadku prenumeraty rocznej jest to zniżka w wysokości ceny 2 numerów. Rozpoczęcie trzeciego roku prenumeraty oznacza prawo do zniżki o wartości 3
numerów, zaś po 3 latach nieprzerwanej prenumeraty masz możliwość zaprenumerowania EP w cenie obniżonej o wartość 4 numerów. Jeszcze więcej zyskasz, decydując się na prenumeratę 2-letnią – nie musisz mieć żadnego stażu Prenumeratora, by otrzymać ją w cenie obniżonej o wartość aż 8 numerów! Więcej – po 3 latach
nieprzerwanej prenumeraty upust na cenie prenumeraty 2-letniej równy jest wartości 10 numerów, a po 5 latach zniżka osiąga wartość 12 numerów, tj. 50%
CENY PRENUMERATY (cena bez zniżek – 186,00 za rok)
okres dotychczasowej nieprzerwanej prenumeraty
rok
2 lata
3 lata lub 4 lata
5 i więcej lat
155,00 zł
139,50 zł
124,00 zł
(2 numery gratis)
(3 numery gratis)
(4 numery gratis)
248,00 zł
217,00 zł
186,00 zł
(8 numerów gratis)
(10 numerów gratis)
(12 numerów gratis)

rocznej
2–letniej

PAMIĘTAJ ! TYLKO PRENUMERATORZY:*

 otrzymują gratis równoległą prenumeratę e-wydań (patrz strony 20-21)
 otrzymują co miesiąc „Niezbędnik Elektronika” na CD
 mają bezpłatny dostęp do specjalnego serwisu EP na stronie www.avt.pl/logowanie (dla pozostałych Czytelników – dostęp za mikropłatnościami SMS-ami

www.ep.com.pl/archiwum)

 mogą otrzymywać co miesiąc bezpłatny numer archiwalny EP! (zamawiając dowolne z dostępnych jeszcze wydań sprzed lipca 2009 r. – otrzymasz je wraz

z prenumeratą; zamówienie możesz złożyć mailem na nasz adres prenumerata@avt.pl)

 zostają członkami Klubu AVT-elektronika i otrzymują wiele przywilejów oraz rabatów (patrz www.avt.pl/klub.php)
 mają prawo do upustów w sklepie www.sklep.avt.pl
*) nie dotyczy prenumerat zamówionych u pośredników (RUCH, Poczta Polska i in.); nie dotyczy bezpłatnych prenumerat próbnych.

CENY PRENUMERATY WERSJI ELEKTRONICZNEJ EP (dla Czytelników nie prenumerujących wersji papierowej; zawierają 22% VAT)
6 wydań: 6×6,20 zł=37,20 zł
12 wydań: 12×5,70 zł=68,40 zł
24 wydania: 24×5,20 zł=124,80 zł

Prenumeratę zamawiamy:

Najprościej

dokonując wpłaty

Dane adresowe
naszego wydawnictwa

0 3 - 1 9 7 Wa r s z a w a , L e s z c z y n o w a

11

9 7 1 6 0 0 1 0 6 8 0 0 0 3 0 1 0 3 0 3 0 5 5 1 5 3
1 7 0 , 5 0
sto siedemdziesièt ză piôêdziesièt gr
Pełny adres
pocztowy wraz
z imieniem, nazwiskiem
(ewentualnie nazwą
firmy lub instytucji)

z
od

Najłatwiej

n r

CD

6 / 2 0 1 0

Numer konta bankowego
naszego wydawnictwa
Kwota zgodna z warunkami
prenumeraty podanymi powyżej

Określenie czasu prenumeraty
(roczna, półroczna,
na okres od...do...);
osoby prywatne chcące otrzymać
fakturę VAT prosimy
o dopisanie „Proszę o FVAT” (firmy
i instytucje prosimy o podanie NIP)

wypełniając formularz w Internecie
(na stronie www.ep.com.pl)
– tu można zapłacić kartą

Najwygodniej

wysyłając na numer 0663 889 884 SMS-a o treści PREN
– oddzwonimy i przyjmiemy zamówienie (koszt SMS-a wg Twojej taryfy)

lub

zamawiając za pomocą telefonu, e-maila, faksu lub listu.

Dział Prenumeraty Wydawnictwa AVT, ul. Leszczynowa 11, 03-197 Warszawa,
257 84 22, faks: 022 257 84 00, e-mail: prenumerata@avt.pl

ELEKTRONIKA PRAKTYCZNAtel.:
1/2009
022

161

EKSPRESOWY INFORMATOR ELEKTRONICZNY

e-mail

http

•            

• • • • •     • •                                      

 

Ostrów Wlkp.

62/7355580/7381493

biuro@aet.com.pl

www.aet.com.pl

AM TECHNOLOGIES

•            

                      •             •                  

 

Warszawa

22/5322800/6081444

info@amt.pl

www.amt.pl

AMTEK

•         • •

•             •   • •       • •           •            

 

Warszawa

22/8664140/8664141

amtek@amtek.pl

www.amtek.pl

ARTRONIC

• •

Gdynia

58/6685784/6685782

biuro@artronic.pl

www.artronic.pl

ASTAT

•            

        •       •                                      

Poznań

61/8488871/8488276

info@astat.com.pl

www.astat.com.pl

-/-/-

redakcja@automatykaonline.pl

www.automatykaonline.pl

Gdańsk

58/3221191/3221193

biall@biall.com.pl

www.biall.com.pl

Legionowo

22/7673620/7673633

biuro@btc.pl

www.btc.pl

Wrocław

71/3252621/3254439

contrans@contrans.com.pl

www.contrans.com.pl

• •


 

AUTOMATYKA ON-LINE

miejscowość

AET

nazwa firmy

nr kierunkowy / telefon / fax

handel
produkcja
montaż
projektowanie
serwis
konsulting
szkolenia i konferencje
badania, laboratoria akredytowane, EMC
podzespoły aktywne (półprzewodniki)
podzespoły pasywne
transfor. i cewki, mat. magnetyczne
el. piezoelektryczne
złącza
kable
el. mikrofalowe
el. optoelektroniczne
podzesp. elektromechaniczne
baterie i ogniwa
czujniki
przyrządy pomiarowe
narzędzia warsztatowe
komputery przemysłowe
zasilacze, falowniki
sterowniki PLC
sensory
moduły wykonawcze
moduły pomiarowe
emulatory, programatory, kasowniki
obudowy
osprzęt i obudowy EMC
systemy kontroli dostępu
urządzenia i osprzęt ATE
programy narzędziowe i projektowe
maszyny i urządzenia do montażu aut.
lutownice i narzędzia do montażu ręcznego
chemia i materiały dla elektroniki
wzmacniacze, głośniki, kolumny
literatura i czasopisma fachowe
portale internetowe

Ekspresowy Informator Elektroniczny ma za zadanie ułatwić naszym Czytelnikom orientację w ofercie firm ogłaszających się w Elektronice
Praktycznej. Co miesiąc znajdziecie w Ekspresowym Informatorze Elektronicznym adresy firm, które ogłaszały się w Elektronice Praktycznej
w przeciągu ostatnich 6 miesięcy.

BIALL SP. Z O.O.

•       • •  

BTC KORPORACJA

• •

CONTRANS TI

DASTA

        • •         • • •          

• • •

• • • •

           

• •

 

• • • •

• •

• •

Katowice

ELFA

•            

• • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •   • •   • •

Warszawa

22/5705600/5705620

obsluga.klienta@elfa.se

www.elfa.se

ELMARK AUTOMATYKA

•            

                          • • •       •                

 

Warszawa

22/7737937/7737936

elmark@elmark.com.pl

www.elmark.com.pl

Świdnica

74/8533472/8523820

info@elplast.pl

www.elplast.pl

ELPLAST Sp. z o.o.

ELPOD

• •          

  •                                                    

 

Kraków

12/4102550/4102552

biuro@elpod.com.pl

www.elpod.com.pl

ELPROMA

•            

  •   • •       •                       •          •    

 

Łomianki

22/7517680/7517681

office@elproma.com.pl

www.elproma.com.pl

Warszawa

22/8324042/8322238

Gliwice

33/8122596/8125438

Warszawa

22/2460450/2460400

Leeds, UK

008001212967

info-pl@farnell.com

www.farnell.com/pl

Iłowa

68/3600077/3600070

info@feryster.com.pl

www.feryster.com.pl

ELSINCO POLSKA SP. Z O.O. •

• • •

• •

EVATRONIX

•            

EPCOS POLSKA SP. Z O.O.

• •

FARNELL

• • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •

FERYSTER

  •   •      

    •               •                                  

FUTURE ELECTRONICS

•            

• • • • •   • • •               •                      

 

Warszawa

22/6189202/6188050

GAMMA

•   •       •

•   • • •   • •  • • •     •  •    •     •     •   •      

 

Warszawa

22/8627500/8627501

info@gamma.pl

www.gamma.pl

32/3396900/-

jm@jm.pl

www.jm.pl

Warszawa

22/8440157/8540765

office@labem.pl

www.labem.pl

Warszawa

22/6489684/6499452

Warszawa

22/5695300/5695310

lcel@lcel.com.pl

www.lcel.com.pl

Wrocław

71/3390029/3390501

lemibis@lemi.pl

www.lemi.pl

Kobierzyce

71/3110711/-

marthelinfo@marthel.pl

www.marthel.pl

Warszawa

22/8312521/-

merserwis@merserwis.pl

www.merserwis.pl

Wrocław

71/3010400/3010404

microdis.pl@microdis.net

www.microdis.net

JM ELEKTRONIK

                                                •      
• • • • •

• • • • •

LABEM

LABIMED

LC ELEKTRONIK

• • •   •    

LEMI-BIS

• •

• • • •

• • • • • •

• • • • •

 

www.elsinco.pl

• • • •

Gliwice

• •

                                        •             •

 

MARTHEL

www.evatronix.com.pl
www.epcos.com

www.futureelectronics.com

MERSERWIS

MICRODIS ELECTRONICS

• •

MICROS

•            

• • • • • •   • • • •                                 •

 

Kraków

12/6369566/6369399

biuro@micros.com.pl

www.micros.com.pl

NDN-Z.DANILUK

•            

                                    •                  

 

Warszawa

22/6416196/6411547

ndn@ndn.com.pl

www.ndn.com.pl

QUANTUM

    • • • • •

  •     •                 •             • • •          

 

Wrocław

71/3626356/3626357

info@quantum.com.pl

www.quantum.com.pl

QWERTY

  •          

                •                                      

 

Łódź

42/6324792/6328593

qwerty@lodz.pdi.net

162

protel@evatronix.com.pl

• •

• • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •

• • •

ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010

ROHDE & SCHWARZ

• •

RUTRONIK

• • • • •

SEMICON

•            

• •     •                           •                 •

SIEMENS A&D

•   • • • • •

                      •   • • •                        

SOWAR

• • • • •

• • • • • • • • • • • • •

SOYTER

•            

• • • • •     •   • •                   •   •          

ST MICROELECTRONICS

  •          

•                                                      

 

22/7920518/7243037

sprzedaz@rk-system.com.pl

www.rk-system.com.pl

• • • • •

-/-/-

• •

• • • •

Gliwice

32/4612000/4612001

rutronik_pl@rutronik.com

www.rutronik.com

 

Warszawa

22/6157371/6157375

info@semicon.com.pl

www.semicon.com.pl

 

Warszawa

22/8709163/8709169

Wrocław

71/3436523/-

ems@sowar.pl

www.sowar.pl

 

Warszawa

22/7960630/7220550

biuro@soyter.com.pl

www.soyter.com.pl

 

 

• • •

• Warszawa
•       • •  

TEXAS INSTRUMENTS

Grodzisk Maz.

STEROWNIKI.PL
TESPOL

http

                      •               •         •      

e-mail

• •         •

nr kierunkowy / telefon / fax

RK-SYSTEM

miejscowość

handel
produkcja
montaż
projektowanie
serwis
konsulting
szkolenia i konferencje
badania, laboratoria akredytowane, EMC
podzespoły aktywne (półprzewodniki)
podzespoły pasywne
transfor. i cewki, mat. magnetyczne
el. piezoelektryczne
złącza
kable
el. mikrofalowe
el. optoelektroniczne
podzesp. elektromechaniczne
baterie i ogniwa
czujniki
przyrządy pomiarowe
narzędzia warsztatowe
komputery przemysłowe
zasilacze, falowniki
sterowniki PLC
sensory
moduły wykonawcze
moduły pomiarowe
emulatory, programatory, kasowniki
obudowy
osprzęt i obudowy EMC
systemy kontroli dostępu
urządzenia i osprzęt ATE
programy narzędziowe i projektowe
maszyny i urządzenia do montażu aut.
lutownice i narzędzia do montażu ręcznego
chemia i materiały dla elektroniki
wzmacniacze, głośniki, kolumny
literatura i czasopisma fachowe
portale internetowe

nazwa firmy

EKSPRESOWY INFORMATOR ELEKTRONICZNY

                      •                                

 

Wrocław

www.siemens.pl

-/-/-

www.st.com

22/4998839/7737943

sterowniki@sterowniki.pl

www.sterowniki.pl

71/7836360/7836361

tespol@tespol.com.pl

www.tespol.com.pl

00800 27583927

www.ti.com/pl

TME

•            

• • • • • • • • • • • • •   • • • • • • • • •       • •

 

Łódź

42/6455555/6455500

tme@tme.pl

www.tme.pl

TV SAT ELECTRONICS

•            

• •             •                                      

 

Warszawa

22/8344427/8647786

tvsat@tvsat.com.pl

www.tvsat.com.pl

TWT AUTOMATYKA

  •          

              •                 •                      

 

Warszawa

22/6444420/6442938

twt@twt.com.pl

www.twt.com.pl

UNITRA UNIZET

•            

• • •   • •   • •           •       •               • •

 

Warszawa

22/6324671/6322336

unizet@unizet.com.pl

www.unizet.com.pl

WG ELECTRONICS

• • • •   •  

•   •                             •   •         •      

 

Warszawa

22/8479720/6470642

wg@wg.com.pl

www.wg.com.pl

WOBIT

• •

Poznań

61/8350800/8350704

wobit@wobit.com.pl

www.wobit.com.pl

• Warszawa

12/4262090/-

biuro@automatyka.pl

www.automatyka.pl

• • •

XTECH.PL

WYKAZ FIRM OGŁASZAJĄCYCH SIĘ W TYM NUMERZE ELEKTRONIKI PRAKTYCZNEJ
AKSOTRONIK ................................................ 127
ARMEL ......................................................... 125
ARTRONIC .................................................... 141
ATLANTEC .................................................... 126
AUTOMATYKA ON-LINE................................. 143
BETATRONIC ................................................. 129
BORNICO ...................................................... 141
BPM ............................................................. 129
CONTRANS TI ................................................. 17
DASTA .......................................................... 126
DELTA .......................................................... 128
DELTA OPTICAL ............................................ 149
EGMONT....................................................... 117
ELDAR .................................. 127, 128, 129, 130
ELFA ...........................................4, WKLEJKA CD
ELMARK AUTOMATYKA ................................ 145
ELMAX.......................................................... 128
ELMUZ.......................................................... 126
ELPIN ........................................................... 127
ELPOD .......................................................... 128

ELPROMA ......................................................... 9
EVATRONIX ..................................................... 37
FARNELL .......................................................... 1
FIRMA PIEKARZ ............................................ 129
FUTURE ELECTRONICS..................................... 8
GAMMA ........................................................ 103
GOTRONIK PPHU .......................................... 126
GTB SOLARIS ............................................... 129
INFINEON ........................................................ 79
JAWO ........................................................... 130
KONEL .......................................................... 130
LC ELEKTRONIK ........................................... 107
LEMI-BIS ........................................................ 49
MASZCZYK ................................................... 125
MICROS........................................................ 139
MONACOR .................................................... 129
NDN.......................................................... 3, 165
PYFFEL ......................................................... 129
QWERTY ....................................................... 145
RK-SYSTEM .................................................. 121

RUTRONIK ...................................................... 81
SEMICON .................................................. 14, 77
SEOUL SEMICONDUCTOR CO. ........................ 13
SIEMENS A&D ........................................ 11, 132
SIGMA .......................................................... 127
SOS ELECTRONICS......................................... 59
ST MICROELECTRONICS .......... 5, 29, 33, 41, 43
STEROWNIKI.PL ............................................. 49
TELMATIK ..................................................... 130
TESPOL .......................................................... 15
TME .............................................................. 166
TOMSAD....................................................... 128
TRADING GROUP POLAND ........................... 129
TRANSFER ELEKTRONIK ............................... 125
TV SAT............................................................ 77
UNIPROD ...................................................... 130
WOBIT .............................................. 7, 126, 153
XTECH.PL ..................................................... 147

Reklamy stron internetowych na str. 124
ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010

163

np. Jednym z nich będzie zamek szyfrowy zbudowany z użyciem mikrokontrolera. Doświadczeni audiofile. Dzięki temu uniknięto opisywanych wyżej problemów. czyli NIEZBĘDNIK ELEKTRONIKA na CD. opisywany w EP5/2010 NanoX. stosują w miejscu potencjometru wielopozycyjny przełącznik obrotowy ze starannie dobranymi rezystancjami. Tylko dla prenumeratorów EP. W związku z ogromnym zainteresowaniem kontynuujemy opisy układów dla modelarzy. 164 Potencjometr z impulsatorem Potencjometry do regulacji siły głosu we wzmacniaczu audio często mają rozrzut parametrów (nierównomierność rezystancji obu ścieżek) powodującą różnicę poziomów sygnału audio w kanałach wzmacniacza stereofonicznego. Zamek RFID To drugie ze wspomnianych urządzeń do zabezpieczenia dostępu. W części pierwszej pokażemy wielokanałowy sterownik siłownika zwrotnic oraz układ z wyjść mocy.. Dekodery akcesoriów DCC Zamek szyfrowy W kolejnym numerze EP opublikujemy dwa urządzenia przeznaczone do zabezpieczenia wejścia do obiektu. a jednocześnie projekt jest doskonałym przykładem użycia USB i może być bazą dla innych konstrukcji. ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 5/2010 . Dzięki temu jest on w stanie sterować diodami LED w rytm poleceń docierających z programu uruchomionego na PC. Umożliwia to tworzenie niepowtarzalnych efektów świetlnych. a następnie mozolnie dekodowali kod Manchester z użyciem mikrokontrolera. Zapewne wielu elektroników kiedyś próbowało zmierzyć się z tematem bezprzewodowej identyfikacji. Komputerowy sterownik LED Nasz sterownik LED jest wyposażony w interfejs USB służący do podłączenia go do komputera. Do konstrukcji naszego zamka RFID zastosowano czytnik CTU-D2R produkowany przez firmę Netronix. Jego zastosowanie pozwala na zaimplementowanie dowolnej funkcjonalności i zdecydowanie poprawia komfort użytkowania.DZIAŁ Elektronika Praktyczna 6/2010 Kolejne megabajty narzędzi niezbędnych do pracy konstruktora. Inną metodą rozwiązania tego problemu jest nasz projekt zbudowany z zastosowaniem doskonałego układu MAX5440. W kolejnym numerze EP zaprezentujemy dekodery DCC akcesoriów do makiet kolejowych. Niektórzy stosowali własnoręcznie wykonaną antenę i popularny układ U2270. chcąc uniknąć tych problemów. Oczywiście wszystko sterowane przez koder DCC.

True RMS (pomiar rzeczywistej wartoœci skutecznej) dla AC / AC+DC.b³¹d 0. C. GPIB. nap.pl .com. szerokość pasma rozdzielczości (RBW): 10 Hz Przedwzmacniacz . host USB do obs³ugi dysków USB.w standardzie Generator śledzenia 3 GHz (opcja) Szeroki wybór funkcji pomiarowych i ustawień automatycznych powiększających wartość przyrządu pomiarowego i zapewniających wyjątkową elastyczność • Panoramiczny ekran o przekątnej 8.5 cali z czytelnym. wej.pl e-mail: ndn@ndn. DG1000 Generator sygna³ów mieszanych z wyjœciem sygna³u logicznego(16 kana³ów danych i 2 kana³y zegarowe) ∙ Pasmo 15 do 120 MHz ∙ Zaawansowana technika syntezy DDS.ndn. DG2000. 16 kanałów Ilość kanałów logicznych w modelach z analizatorem 1 GSa/s (praca jednokanałowa). kontrastowym i łatwym w obsłudze interfejsem graficznym • Różnorodne interfejsy takie jak host LAN/ USB.0 dB Min. próbkowanie 500 MSa/s) pamięci 512 kpunktów/kanał (analizator stanów logicznych) Podstawa czasu 2 ns/dz ~ 50 s/dz 5 ns/dz ~ 50 s/dz Czułość 2 mV/dz ~ 10 V/dz Maks. P/F Out Wyświetlacz 5. DCA. Pict Bridge. Ω. g³êbokoœæ pamiêci do 1 megapunktów ∙ Wbudowany generator impulsowy z regulowan¹ szerokoœci¹ impulsu i zboczem ∙ Wbudowany generator PWM ∙ Ró¿norodna konfiguracja interfejsów: port USB. drukarki USB.03%. GND Interfejsy USB port.com. 300 V RMS CAT I.  Przyrządy serii DSA1000A są kompaktowymi analizatorami widma o doskonałych parametrach. LAN. Funkcje: DCV. • Średni poziom szumów (DANL): -148 dBm • • • • • • Szumy fazy: -88 dBc/Hz przy 10 kHz.6 cala TFT (64 k LCD kolor) 320x234 punkty Cena DS1102E . RS-232. urządzenie USB. (1 MΩ II 15 pF) Wejścia DC. ul. typowo Całkowita dokładność amplitudy: <1. Janowskiego 15 tel. Próbkowanie 500 MSa/s (praca dwukanałowa) Ekwiwalentne 25 GSa/s 10 GSa/s Czas narastania 3. przeznaczonymi do zastosowań prze• Pasmo: 9 kHz ~ 3 GHz nośnych. AC.5 ns 7 ns 1 Mpunkt (praca jednokanałowa. GENERATORY ARBITRALNE serii DG3000. Pamiêæ 1Mpunkt DS1052E DS1102E DS1102D z analizatorem DS1052D z analizatorem 100MHz 50MHz Pasmo 2 kanały + zewnętrzne wyzwalanie. Logic. odczyt 50000 i 500000 na zakresach DVC i Hz./fax (22) 641-15-47. VGA lub GPIB (opcja) zapewniają elastyczność dołączania • Kompaktowa i wytrzymała konstrukcja • Pakiet akumulatorów litowo-jonowych NOWOŒÆ Seria DS1000D i DS1000E Próbkowanie 1GSa/s. dBm. próbkowanie 500 MSa/s). ® 02-784 Warszawa.AC+DC)A. RS 232.AC(AC+DV)V. Hz. ∙ Rozdzielczoœæ pionowa 14 bitów. USB host. Długość 512 kpunktów (praca dwukanałowa. 644-42-50 http://www.2 200 zł +vat DS1052E . ∙ Szybkoœæ próbkowania do 300 MSa/s.1 500 zł +vat Modele ! A J C O M O R P Przy zakupie DS1102E w promocji PC5000 za 1z³+vat ® Dane: PC5000 .

.

Photo: ELFA/Malin Zamore.o. z o. Aleje Jerozolimskie 136. Graphics ELFA Markom No we cen y! .: 022 570 56 00 • Fax: 022 570 56 20 • E-mail: obsluga.elfa.se ELFA Markom 2010.klienta@elfa.se Centrum Obsługi Klienta • Tel. 02-305 Warszawa • Internet: www..Nasza oferta · elektromechanika · automatyka · przewody i kable · elementy aktywne i pasywne · złącza · przyrządy pomiarowe · narzędzia i wiele innych Podwoiliśmy nasz asortyment Nowy katalog ELFA LFA W czym możemy pomóc? ELFA Elektronika Sp.

M M I N A N A Poprzednie części artykułów: 3-fazowy falownik wektorowy GSM dla elektroników Scalone wzmacniacze audio Pierwsza część projektu: Tester lamp Dane wymagane do logowania na serwerze FTP Elektroniki Praktycznej: host: ftp://ep.pl • user: 15257 • pass: 1ajsf046 .Niezbędnik EP5/2010 Niezbędnik elektronika: więcej na str. N I .com. 152 CDEP5/2010 Kompilator C/C++ Atollic TrueSTUDIO STM32 Dodatkowe materiały do artykułów: • Radiomodemy satelitarne • Zasilacz Power LED • Siemens S7-1200 • Host Viniculum II • Nie Przeocz • STM32 Dodatkowe materiały do projektów: • Projekty pokrewne • Wzory PCB • Noty katalogowe • Programy . P T F R E W R E S REDAKCYJNY : .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful